Page 1

Oase Jaargang 12 | Nummer 3 | januari - april 2020 | ISSN 2210-7339

e n i z a g a M

9-13 MAART

27-31 JANUARI

10-14 FEBRUARI 23-27 MAART

17-21/24-28 FEBRUARI

30 MAART - 3 APRIL

6-10 / 14-17 APRIL

2-6 MAART 16-20 MAART 3-7 FEBRUARI Deze Oase is van: Social icon

Rounded square Only use blue and/or white. For more details check out our Brand Guidelines.


Colofon Rood: religieus Groen: algemeen levensbeschouwelijk zeer eenvoudig niveau eenvoudig niveau middenniveau hoger niveau eenvoudig en middenniveau midden- en hoger niveau voor alle niveau’s

Oase Magazine & App bieden materiaal

Correctiewerk

voor dagopeningen, bezinnings­momenten en vierin-

Corinne Kat.

gen. Met posters bij elk week­thema. Oase Magazine verschijnt viermaal per schooljaar. Abonnementen

Beeldmateriaal

lopen van augustus t/m juli en worden stilzwijgend

Icons en vormgeving posters: Weststrate Vormgeving.

verlengd, tenzij vóór 1 april schriftelijk is opgezegd.

Omslag achtergrond: © Starfotograf - Dreamstime.

De inhoud van Oase Magazine is ook als app

com; p2-3: © Kadettmann - Dreamstime.com;

verkrijgbaar via App Store en Google Play. Voor het

p102: © Warongdech Thaiwatcharamas - Dreamstime.

gebruik van de dagteksten is een licentie vereist.

com; p112: © Monkey Business Images - Dreamstime. com. Alle overige credits zijn geplaatst bij de foto’s en

Coördinatie & eindredactie

op de posters.

Désiré Brokerhof.

Bijbelcitaten Intro op het weekthema Aktiviteit voor in de klas

Redactieteam

De Nieuwe Bijbelvertaling, © Nederlands Bijbelge-

Jeanet Aartsen, Hilda Algra, Barbara de Beaufort,

nootschap 2004, Groot Nieuws Bijbel (herziene editie

Hilde van Halm, Maxine Herinx, Corinne Kat, Cynthia

1996), © Nederlands Bijbelgenootschap & Katho-

ten Kortenaar, Francois Weststrate.

lieke Bijbelstichting 1996, Startbijbel, © Nederlands Bijbelgenootschap 1994 en Bijbel in gewone taal ©

Auteurs bijbelrubrieken

Dingen van de dag

Nederlands Bijbelgenootschap, 2014.

Jeanet Aartsen, Hilda Algra, Barbara de Beaufort,

Verhaal

Persoonlijk & maatschappelijk

Examenmateriaal

Bijdragen van jongeren

Mirjam Buitenwerf, Greet Brokerhof-van der Waa, Fre-

Vormgeving

derike Bunjes, Corinne Kat, Wies van Pijkeren, Geertje

Creathlon, Amersfoort.

de Vries, Ruth van der Waall-Schaeffer.

Samenstelling en opmaak Aan dit nummer werkten mee

Weststrate Vormgeving, Hoevelaken

Zehra Bal, Bill Banning, Desirée Berendsen, Ingrid

Bijbelopening onderbouw

Over een popsong of popartiest

Bijbelopening bovenbouw

Over een film

Over religie & geloof

Over natuur en natuurbehoud

Dagelijks gebed

Over sport Over psychologie

Trends en actuele gebeurtenissen

Over economie

LEGENDA & COLOFON

Gedenkdagen en religieuze feesten

Over reizen en andere culturen

Met de QR-codes in dit magazine kun je gemakkelijk en snel de link op je smarphone of tablet laden. Doe dit met een QR-reader of met de camera van je smartphone. De uitgever kan niet garanderen dat alle links werken. De links worden op Oase Online up to date gehouden.

Bilardie, Mattijs Bron, Louise Cornelis, Petra den Dulk,

Bureau en administratie

Henock Evertsz, Koen Füssenich, Liesbeth Gijsbers,

Zonnehof 41, 3811 ND Amersfoort,

Rosa van Halm, Rutger van Halm, Cecile Hendriks,

033-2570439 • info@oasemedia.nl

Anne-Maria van Hilst, Tialda Hoogeveen, Emmie van

www.oasemedia.nl

der Horst, Diana Jacobs, Ineke Kraijo, Elske Krone-

Oase Media is een merk van Creathlon b.v.

meijer, Laurian Kuipers, Mijke van Leersum, Karin Leeuwenhoek, Loes Liemburg, Willemijn van Liere,

Abonnementsprijzen 2020

Monique Maan, Hilde Marais, Sarah Mullié, Sophie

Jaarabonnement € 55,50 inclusief posters.

van Ooijen, Halima Özen, Bas Pijnappel, José Rom-

Losse nummers € 15,50 inclusief posters + €1,99 ver-

bouts, Pieter Ruigrok van der Werve, Rawie Sewnath,

zendkosten. Staffelprijzen vanaf het 20ste exemplaar

Eva Sianturi, Awraham Soetendorp, Nicole Soons, Bas

bij verzending naar één adres in Nederland.

van der Sijde, Nicolien Timmer, Carien Touwen, Anneli

Zie voor staffelprijzen: www.oasemedia.nl.

Verhees, Marlies Verhelst, Marijn Visscher, Marijn van

Prijzen buitenland: op aanvraag.

Vliet, Cora de Vos, Willem de Vos, François Weststrate,

De Oase App is gratis te downloaden via de stores

Josien Wolterbeek, Harun Yildirim, Kèren Zohar.

App-jaarlicentie voor dagteksten € 35,50.

Jeugdmedewerkers

Alle prijzen zijn inclusief BTW.

Voor app-licenties gelden geen staffelprijzen. Justus de Boer, Fleur Hienekamp, Jurjen Hoekstra, Wouter van der Horst, Sophie van den Hurk, Eva Knol, Judith Knol, Aukje van der Ploeg, Janne Vledder.

Rubriek ‘Actueel/Vandaag’ Hilde van Halm, Maxine Herinx, Jeanet Aartsen.

Rubriek ‘Bij het thema’ Maxine Herinx.

christendom

jodendom

islam

hindoeïsme

boeddhisme

humanisme

Gebeden Greet Brokerhof-van der Waa.

© 2020, Creathlon ISSN 2210-7339 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enigerlei wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever en de betreffende auteur. Aan de inhoud van dit blad kunnen geen rechten worden ontleend.


Jaargang 12 • Nummer 3

inhoudsopgave

1

Kansen voor dagopeningen

2

Week 5 • 27 - 31 januari • Wat een optimist

4

Week 6 • 3 - 7 februari • Onweerstaanbaar

14

Week 7 • 10 - 14 februari • Ik hou van jou

24

Week 8/9 • 17 - 21 / 24 - 28 februari • Raak!

34

Week 10 • 2 - 6 maart • Doe ik het goed?

44

Week 11 • 9 - 13 maart • Tegenpolen

54

Week 12 • 16 - 20 maart • Dat krijg je terug!

64

Week 13 • 23 - 27 maart • Wat kost dat?

74

Week 14 • 30 maart - 3 april • Spijt

84

Week 15 • 6 - 10 april • Om nooit te vergeten (I)

94

Bij Goede Vrijdag en Pasen

102

Week 16 • 14 - 17 april • Om nooit te vergeten (II)

104

Training ‘Actualiteit in de klas’ kan ook op locatie

112

Er gebeurt zoveel in de wereld om ons heen, dat momenten van bezinning geen overbodige luxe zijn. Even stilstaan en meningen delen. Even luisteren naar elkaar. Even de tijd nemen om levensvragen de ruimte te geven. Daarvoor willen we met deze nieuwe Oase weer diverse handvatten bieden. Wij wensen alle abonnees vruchtbare gesprekken en gedachtenwisselingen! Namens de redactie, Désiré Brokerhof

Prijzen in 2020 Gezien de steeds stijgende kosten voor personeel en verzending van Oase Magazine, ontkomen we ook in 2020 niet aan een aanpassing van de abonnementsprijzen. Volume-abonnementen worden voortaan bij 50 stuks of meer verzonden in lichtere dozen. Vanaf 1 januari kost een los papieren abonnenemt € 55,50. Raadpleeg voor de staffelprijzen vanaf 20 exemplaren de website. Een jaarlicentie voor de dag­teksten in de Oase-app kost in het nieuwe jaar € 35,50

VAN DE REDACTIE

Bij dit nummer


Bezinning op bezinning

Kansen voor dagopeningen In de tijd dat we begonnen met het verzorgen van materiaal voor dagope­ ningen was het de gewoonte om de dag te beginnen met een bijbellezing. Eind jaren tachtig kreeg ik al de signalen van de docenten waarmee ik samen­ werkte, dat dat niet meer aansloeg bij de toenmalige generatie leerlingen. De betrokkenheid was gering, de Bijbel onbekend en de interesse van de leer­ lingen lag elders. Reden genoeg om het anders te gaan doen. Nog altijd is er in de Oase ruim aandacht voor de Bijbel - liefst met een link naar de wereld van nu. Maar er zijn allerlei items bij gekomen, die de wereld in de klas brengen: verhalen, ervaringen ven leerlingen, berichten uit het buitenland en elke dag actuele trends of speciale (feest)dagen. Kan dit alles de leerlingen nu wel boeien?

BEZINNING OP BEZINNING

Door Desire Brokerhof

Eind vorig jaar kwam in het nieuws dat de leerlingen van nu school überhaupt niet bijster boeiend vinden. Het grootschalig onderzoek onder leerlingen van havo en vwo werd verricht door Qompas, een platform voor studie- en carrièrekeuze. Op een schaal van neutraal (0) tot heel ineterssant (100) scoorden de respondenten 9,5 punt, een daling van 2,5 punt vergeleken met drie jaar eerder. Talen bleken opvallend impopulair en levensbeschouwing vormde het dieptepunt in de scores.

doet, mag het niet verbazen als je de leerlingen niet boeit. Dat betekent dat je binnen het team de belemmeringen moet onderkennen en wegnemen. Zoals bijvoorbeeld: Vermeend tijdgebrek: zelfs op scholen waar op het rooster aan het begin van de dag extra tijd is ingeroosterd, slaan docenten de dagopening soms over omdat ze anders niet rond komen met hun examenprogramma. Maar dat is een veronderstelling. Die tijdsinvestering levert ook tijd op.

Desinteresse

Kansen

Slecht nieuws dus. Ook nu zal menig docent desinteresse bespeuren bij een flink deel van de leerlingen tijdens de dagopening. En dat spoort ook wel met de desinteresse die wij zelf bij docenten merken als we op school komen voor een workshop of bijeenkomst rond identiteit en dagopeningen. Het gebeurde zelfs een keer dat een deelnemer in de zaal zichtbaar ging zitten corrigeren tijdens een lezing. Het was verbazingwekkend dat dit werd getolereerd. Maar ja, met sancties kom je er ook niet uit. Het is een signaal dat je aan het denken zet…

Want: • Dagopeningen bieden je de kans om je 4 leerlingen beter te leren kennen. • 4 De onderlinge band tussen jou als docent en de leelringen, maar ook tussen de leerlingen onderling, kan worden versterkt als je dagelijks met ze in gesprek bent. • 4 Door aandacht te besteden aan actuele ontwikkelingen en trends kun je de leerlingen helpen om zich voor te bereiden op de samenleving van morgen, waar ze zich dan zelfstandig moeten zien te redden. • 4 Tijdens de dagopening kun je bij de leerlingen bouwen aan bewustwording die nodig is voor een succesvol volwassen leven. • 4 De tijd die je investeert in dagopeningen, krijg je dubbel terug, omdat er in een verbeterde sfeer gemakkelijker wordt geleerd.

Serieus Tegen de verdrukking in poneer ik de stelling dat dagopeningen kansen bieden. Je moet er als docententeam dan in de eerste plaats wel serieus werk van maken. Dat is het eerste. Als je dat niet

• 4

2

• 4

Het gesprek tijdens de dagopening geeft de leerlingen de kans om beter te leren luisteren naar elkaar, omdat ze dat dagelijks kunnen oefenen. Je stimuleert zo hun persoonlijke groei.

Eigenlijk zijn dagopeningen een stukje ‘burgerschapsvorming ‘avant la lettre’ waardoor de leerlingen worden toegerust voor hun latere leven in onze ingewikkelde samenleving.

Gesprek Dit zijn allemaal kansen voor de dagopening. Hoopvolle positieve effecten van een dagelijks gesprek. Maar dan kun je dus niet volstaan met een stukje uit de Oase te kiezen en dat voor te lezen. En dan over te gaan tot de orde van de dag. Zo’n minimalistische praktijk zal alleen maar in de hand werken dat de scores in het onderzoek van Qompas over drie jaar verder zullen zijn


van jou willen weten hoe je over politieke vraagstukken of over religieuze kwesties denkt? Moet je dat met je leerlingen delen? Ben je dan niet te kwetsbaar? Zullen ze jou accepteren zoals je bent? Of krijg je alleen maar ruzie en ondermijn je je gezag?

Rol Als je als docent een dagopening houdt, stap je eigenlijk even uit je vertrouwde rol van ‘degene die het weet’ en doe je mee met de klas op hún niveau. Want als je over levensvragen, geloof en actualiteit meningen uitwisselt, is jouw mening niet méér waard dan die van de leerlingen. Ook al heb je meer levenservaring opgedaan. Inhoudelijk heb je bij een dagopening niet meer in te brengen dan de andere gesprekspartners. Niet meer, misschein wel anders. In elk geval niet ‘beter’. Organisatorisch heb je natuurlijk de regie. En als je die vanuit interesse voor de mening van de leelringen voert, vervul je een belangrijke rol.

Argumenten De kansen voor dagopeningen liggen in het open gesprek, waarin je als docent laat merken belangstelling te hebben voor de mening van de leerlingen en je er een gewoonte van maakt om altijd te vragen naar hun argumenten. Want het ‘wat’ van een mening’ is altijd minder interessant dan het ‘waarom’ van die mening! Wanneer je doorvraagt naar de argumenten van je leerlingen, geef je ze duidelijk het gevoel dat hun mening ertoe doet en dat ze een waardevolle bijdrage leveren aan de onderlinge gedachten­wisseling.

la lettre’ waardoor de leerlingen worden toegerust voor hun latere leven in onze ingewikkelde samenleving.” gedaald. Want essentieel voor een geslaagde dagopening is de interactie. In de Oase reiken we daarvoor tal van vragen aan. Met interactie schep je een open sfeer waarin de leerlingen kunnen zeggen wat ze op hun hart hebben. Waarin ze zelf medeverantwoordelijkheid dragen voor wat er in de klas gebeurt. Dan kan hun betrokkenheid groeien.

Verlegenheid En daarmee stuiten we naast het vermeende tijdgebrek op een tweede belemmering:

Er bestaat nogal een grote verlegenheid onder docenten om te praten over levensvragen en actualiteiten. Want dan kan er onenigheid en onrust ontstaan. Leerlingen zullen het vast niet met elkaar eens zijn. Polarisatie ligt op de loer en hoe ga je daar op een goede manier mee om? Daar komt bij dat veel docenten niet echt geleerd hebben om over dit soort kwesties te praten. Ze waren als jongere misschien ook wel idealistisch of gelovig, maar nu wat minder. Je ontwikkelt jezelf ook en dat kan best onzeker maken. Hoe moet je reageren op leerlingen die

3

Training en oefening Deze vorm van gespreksvoering tijdens de dagopeningen komt de meeste docenten niet zomaar aanwaaien. Maar je kunt het wel leren. Daarom organiseren we ook trainingen in gesprekstechnieken en in het bespreken van actualiteiten in de klas. Want uiteindelijk is het niet de inhoud van de dagopening die maakt dat het de leerlingen kan boeien. Het is vooral de manier waarop de dagopening vorm krijgt. En dat hangt in de eerste plaats af van de docent en de manier waarop hij of zij de regie voert. Doe je dat op een open manier en schakel je de leerlingen in in een vorm van interactie, dan zal het veel leerlingen wel degelijk kunnen boeien. En dan zullen ze uiteindelijk ook niet gauw vergeten wat ze bij jou in die dagelijkse bezinningsmomenten hebben geleerd. Vooral omdat je ze voor vol hebt aangezien! Dat werkt.

BEZINNING OP BEZINNING

“Eigenlijk zijn dagopeningen een stukje ‘burgerschapsvorming ‘avant


Deze week

23 - 27 maart 2020 Handelswaar

Bij het thema

WEEK 13 • THEMA: WAT KOST DAT ?

Deze week is de week van het geld. Een mooi moment om bij je eigen financiën stil te staan. Heb jij een gat in je hand? Of kun je goed sparen? Heb jij een dure smaak, of ben je een koopjesjager? Geld gaat ook over armoede en rijkdom. Is het eerlijk dat niet iedereen evenveel geld heeft? En welke dingen zijn niet met geld te koop?

Bij de poster Bekijk de poster met de klas. Wat zie je? Wat is er aan de hand met het geld? Hoe zou het ruiken…? u Wat betekent het gezegde “geld stinkt”? u Is dat zo? Verdeel de klas in twee groepen. De ene groep zegt ‘Ja’ en de andere ‘Nee’. Laat de leerlingen om beurten argumenten aandragen voor hun mening.

Simon de tovenaar denkt dat hij de bijzondere gaven van de leerlingen van Jezus wel kan kopen. Simon was een succesvolle tovenaar. De mensen in Samaria hadden ontzag voor hem. Wat die man allemaal kon! Het was vast Gods macht die door hem werkte. Maar toen kwam er iemand in de stad die Filippus heette. Hij vertelde over de beloofde verlosser die gekomen was. In de naam van die verlosser genas hij mensen die ziek waren of verlamd. Het nieuws ging als een lopend vuurtje door de stad. Simon ging eens kijken bij zijn concurrent en was diep onder de indruk. Hoe deed die Filippus dat? Hij wilde de kunst afkijken en bleef constant bij Filippus in de buurt. Hij liet zich ook dopen in de naam van Jezus. Daarna kreeg Filippus bezoek van andere leerlingen van Jezus: Petrus en Johannes. Blijkbaar de top van de Jezusbeweging. Zij legden de gedoopte mensen de handen op. Daardoor raakten die vervuld van een bijzondere geest. Het geluk straalde van ze af. Dat wilde Simon ook kunnen. Misschien was die speciale gave te koop? Hij bood Petrus een hoog bedrag aan. Maar Petrus werd kwaad. ‘Sodemieter op, man,’ zei hij. ‘Je maakt er een handeltje van. Jij denkt dat alles met geld te krijgen is. Maar zo gaat het niet met de gaven van God. De enige prijs voor Gods verlichting is een oprecht hart, zonder eigenbelang. Je hebt nog een lange weg te gaan, Simon. En als je die niet gaat, zal het nog slecht met je aflopen.’ Simon schrok. Zat hij zo op het verkeerde spoor? Hij dacht na en zei toen: ‘Bidden jullie voor mij dat God mijn hart opent?’

Opladen Leven kost energie. Ieder mens heeft het nodig om zich weer op te laden. Drie jaar lang trok Jezus rond door Israël. Ondertussen vertelde hij zijn leerlingen over God. Hij sprak grote groepen mensen toe, en hielp hen met lichamelijke of geestelijke problemen. Hoe meer mensen van hem hoorden, hoe meer mensen zijn hulp vroegen. Het kostte hem energie om er steeds voor al die mensen te zijn. Daarom trok Jezus zich terug op de berg om te bidden. Je terugtrekken om weer op te laden. Dat heeft ieder mens nodig en dat gold ook voor Jezus. Hij kon opladen als hij in gebed met God verbonden was. Robbert van de Corput, beter bekend als DJ Hardwell, zei anderhalf jaar geleden: ‘24 uur per dag Hardwell zijn laat te weinig energie, liefde, creativiteit en aandacht over voor mijn leven.’ Hij besloot om een tijd niet op te treden en uit de publiciteit te blijven. Het leven van zo’n wereldberoemde DJ is hectisch. Altijd onderweg van het ene optreden naar het andere, van de ene kant van de wereld naar de andere. Altijd druk in zijn hoofd met nieuwe nummers. Altijd mensen die hem willen spreken. Het kostte Hardwell te veel. Ook hij had het nodig om zich op te laden. Voor iedereen geldt: probeer op tijd een manier te vinden om je terug te trekken en op te laden. Anders kost het leven je meer energie dan je ervan krijgt. Corinne Kat Citaat: Lucas 6:12 De Nieuwe Bijbelvertaling

u Is bidden voor jou een manier om op te laden? Welke andere manieren werken voor jou? u Heb je weleens het gevoel dat het leven dat je leidt je (te) veel energie kost? Wanneer heb je dat? Wat doe je eraan?

Hilda Algra Handelingen 8:4-24

God, we leren al vroeg rekenen en met geld omgaan. We moeten kijken hoe duur iets is of hoe goedkoop, en of we het kunnen betalen. Maar geef dat we niet alles in geld willen uitdrukken. Laat ons inzien dat echte liefde en vriendschap niet te koop zijn. Dat geluk iets kostbaars is en toch gratis en voor niets voor het oprapen ligt.

74


Facelift

Vandaag begint de Week van het geld. Een week lang worden er allerlei activiteiten georganiseerd speciaal voor jongeren. Het is namelijk belangrijk om op jonge leeftijd al bewust te worden van geld, en te leren hoe je daar het beste mee om kunt gaan. Waar en van wie kun je dat het beste leren? Op school? Tijdens zo’n speciale themaweek? Op je werk? Of van je ouders? Die laatsten hebben in ieder geval het meeste te zeggen over jouw geld. Uit onderzoek van het Nibud blijkt dat de helft van alle jongeren tussen de 12 en 18 jaar de kosten voor hun kleding, schoenen en smartphone volledig van hun ouders krijgt. Dat is natuurlijk voor deze kinderen heel relaxed. Maar de kans is groot dat die andere helft, die meer kosten zelf moet betalen, beter leert omgaan met geld. En dat is belangrijk. Want uit een ander onderzoek van het Nibud blijkt, dat de kans dat je schulden krijgt groter wordt als je op jonge leeftijd niet goed met geld hebt leren omgaan. Toelichting voor de docent u Lees de tekst voor. u Laat de klas briefjes maken met ‘eens’ of ‘oneens’ erop. u Schrijf de stelling: ‘Leren omgaan met geld leer je van je ouders’ op het bord. u Tel tot drie en laat de leerlingen een briefje omhoog houden. u Laat het filmpje (0’29) zien. Hierin reageren leerlingen op dezelfde stelling. u Bespreek de stelling en de vragen met de klas.

Ethisch dilemma: hoe maak je medische keuzes en waarop baseer je die keuze? Drie patiënten belanden in het ziekenhuis. Ze moeten met spoed een hartoperatie ondergaan, een zogenaamde bypassoperatie. Niet opereren zou kunnen betekenen dat de patiënt overlijdt. Er kan er maar één geholpen worden. Wie? Kies je voor Sandra, een 50-jarige arts met drie puber-kinderen? Ze rookt veel, drinkt twee biertjes per dag. Ze is erg goed in haar werk en betekent vaak het verschil tussen leven en dood bij pasgeboren kinderen. Of kies je voor de 90-jarige Bert, die een onderscheiding kreeg voor zijn moedige verzet in de Tweede Wereldoorlog? Zijn vrouw is onlangs overleden, hij heeft geen kinderen. Nooit gerookt, drinkt zelden. Of wordt het toch Chantal? Ze is 30. Ze heeft een genetische aandoening en een leerstoornis. Ze woont in een verzorgingshuis. Het hele dorp kent haar en ze is erg geliefd.

Diana Jakobs

Hilde van Halm Ontleend aan: https://www.stephanwetzels.nl/medische-

u Er zijn mensen die zeggen dat de reclame- en modewereld verantwoordelijk is voor een vertekend zelfbeeld. Hoe zie jij dat? u Wat vind jij van plastische chirurgie? Kan een ingreep mensen helpen zich beter te voelen? u Hoeveel mag het kosten om meer zelfvertrouwen te krijgen?

Ga ik het gebruiken? Aukje koopt niet zomaar iets. Voordat ik iets koop, denk ik eerst goed na of ik het wel ga gebruiken of niet. Ik wil niet iets duurs kopen als ik er toch niks mee kan. En ik koop ook geen dure kleding. Want bijvoorbeeld voor een trui van 80 euro kan ik wel drie andere dingen kopen. Aukje, 13 jaar

u Denk jij altijd goed na voor je iets koopt? Geldt dat zowel voor grote als voor kleine aankopen?

Vragen voor in de klas u Vind jij dat je goed kunt omgaan met geld? u Heb jij aan het eind van de maand / van de week geld tekort of geld over? u Van wie leer jij het meeste over geld?

ethiek-in-de-praktijk/

u Wie zou er voorrang moeten hebben en geopereerd moeten worden? Licht dat toe. Welke factor speelt hierbij een doorslaggevende rol? Welke factor vind je helemaal niet belangrijk? u Mag geld een rol spelen in de afwegingen die gemaakt worden? Waarom wel of niet? Zit er een financiële grens aan de zorg?

Veiling Wat is meer waard: een omhelzing van je moeder of een schooldiploma? Houd in de klas een veiling. Hoeveel hebben leerlingen over voor een droge boterham; een kaartje voor de voetbalwedstrijd Barcelona – Madrid; de omhelzing van hun moeder; iemand om mee te trouwen; een huis; een schooldiploma? Bespreek met elkaar na wat volgens de klas het meeste waard is. Kun je deze items wel met elkaar vergelijken? Mattijs Bron

75

WEEK 13 • MAANDAG • 23 MAART

© Buurserstraat386 | Dreamstime.com

Omgaan met geld

Keuzes

Kun je met plastische chirurgie een positief zelfbeeld kopen? Ken jij mensen die niet helemaal tevreden zijn over hun uiterlijk? Een manier om het uiterlijk te veranderen is plastische chirurgie. Een kleine aanpassing kan al een positieve uitwerking hebben. Denk maar aan het verwijderen van een moedervlek of een litteken. Soms worden deze ingrepen vergoed door de zorgverzekeraar. Plastische chirurgie zónder medische noodzaak, een facelift bijvoorbeeld, kan mensen ook helpen om minder onzeker te zijn over zichzelf. Het begint vaak met een kleine operatie, maar het kan ook verslavend worden. Op internet gaan foto’s rond van bekende mensen die te veel plastische chirurgie hebben ondergaan en onherkenbaar zijn geworden. Deze uit de hand gelopen ingrepen zijn erg kostbaar. Je kunt je afvragen of geluk op deze manier te koop is. Misschien heeft vooral het zelfvertrouwen een facelift nodig. En dat kan al met een gratis compliment.


Onbetaalbaar u Laat de leerlingen in duo’s per categorie drie ideeën bedenken:

Verhaal over overdadige luxe. Het speelt zich af in het antieke Italië. Een aantal vrienden ging eten bij de vrijgelaten slaaf Trimalchio. Trimalchio had het in het leven als vrij man gemaakt, hij was verschrikkelijk rijk. Dat werd duidelijk toen het eten werd opgediend: de gasten van Trimalchio waren na twee zeer overvloedige gangen nog maar net begonnen met het diner. Terwijl de derde gang werd klaargemaakt in de keuken, vroeg Trimalchio de gasten of de wijn lekker was. Hij kon namelijk net zo goed andere wijn laten serveren. Hij hoefde nooit wijn te kopen, want hij had genoeg wijngaarden die hem alle soorten wijn opleverden. Daarna kwamen de meest luxueuze gerechten die de vrienden ooit hadden gezien, of zelfs maar hadden kunnen bedenken. Er waren ook acrobaten en muzikanten om de feestvreugde nog verder te verhogen. De vrienden keken hun ogen uit. De maaltijd was volledig over the top, maar Trimalchio leek het allemaal de normaalste zaak van de wereld te vinden. Ondertussen liet hij zich bijpraten over welke landerijen en villa’s namens hem waren aangekocht in gebieden waarvan hij niet eens wist waar ze lagen...

Barnabas wil graag als een goed mens leven. Maar de prijs die Jezus noemt kan hij niet opbrengen. Barnabas heeft veel gehoord over Jezus, de rondreizende leraar. Zelf doet Barnabas er alles aan om als een vroom en gelovig mens te leven. Maar het kan altijd beter, weet hij. Dus stapt hij op die Jezus af. Hij buigt diep en vraagt aan Jezus: ‘Goede meester, wat moet ik doen om het eeuwige leven te krijgen?’ Dat eeuwige leven is waar Jezus over preekt, het leven bij God. ‘Waarom noem je mij goed?’ vraagt Jezus. ‘Niemand is goed, behalve God.’ Dat verrast Barnabas. Zijn dan al zijn inspanningen zinloos? Jezus gaat verder: ‘Je kent de geboden. Moord niet, wees niet ontrouw, steel niet, lieg niet, bedrieg niet en respecteer je ouders.’ ‘Daar houd ik me al aan sinds ik kind was,’ antwoordt Barnabas. Hij wordt helemaal warm van binnen, zo liefdevol kijkt Jezus hem aan. Jezus kan wat hem betreft niet meer stuk. Barnabas vindt hem een geweldige meester. Misschien wel bijna zo goed als God. ‘Eén ding nog,’ zegt Jezus. ‘Verkoop alles wat je hebt en geef de opbrengst aan de armen. Kom dan terug en ga met mij mee.’ Oei. Daar raakt hij een gevoelige snaar. Barnabas houdt zo veel van zijn spullen. Zijn villa van marmer, het zwembad, zijn modieuze kleren, de kostbare schilderijen. Alles verkopen? Anderen zouden het nooit zo waarderen als hij. En een zwervend bestaan leiden met Jezus? Moet hij echt alles loslaten? Dit is té moeilijk. Dit kost te veel. Bij thuiskomst streelt hij het marmer, en gaat aan de rand van het zwembad zitten. Zijn leven voelt ineens als een dikke onvoldoende.

Bas Pijnappel

Hilda Algra

• Dingen om te doen die geen geld kosten. • Zelfgemaakte cadeautjes. u Bespreek na of het moeilijk of makkelijk was om ideeën te bedenken, en waarom.

Een luxe maaltijd

WEEK 13 • THEMA: WAT KOST DAT ?

Te hoge prijs

Gratis en voor niets Spullen zijn belangrijk voor jongeren uit arme gezinnen, maar nog belangrijker is hun gevoel dat ze erbij horen. ‘Wat is het leven toch duur!’ Veel mensen moeten opletten waaraan ze hun geld uitgeven. En sommigen hebben echt te weinig. Ook hun kinderen kunnen daaronder lijden. Ze kunnen niet overal aan meedoen op school, of geen lid worden van een sportvereniging. Dan kunnen ze zich dus ook minder goed ontwikkelen. Stichting Leergeld geeft middelbare scholieren een fiets of een computer, een tas of sportkleren. Zo ontvangen ze niet alleen spullen, maar vooral nieuw zelfvertrouwen. Voor niets, dus zonder dat ze ervoor hoeven te betalen, krijgen ze het gevoel dat ze erbij horen. Dat is een gevoel dat ook God aan mensen wil geven. Hij zegt: ‘Kom hierheen. Ook al heb je geen geld, bij mij kun je eten kopen. Hier kun je melk en wijn krijgen, en je hoeft er niets voor te betalen! Nu werken jullie hard voor eten dat je maag niet vult. Bij mij zul je genoeg te eten hebben. Kom naar mij toe en luister goed. Ik beloof dat ik voor altijd jullie God zal zijn.’ Dat wil zeggen: mensen geven veel geld uit aan eten, drinken en spullen, maar uiteindelijk worden ze er niet gelukkig van. God geeft gratis en voor niets zijn liefde, het gevoel dat jij belangrijk bent. Dat is een soort ‘voedsel’ waar je echt iets aan hebt. Natuurlijk, eten en spullen heb je nodig, maar het gevoel dat jij erbij hoort is onbetaalbaar. Corinne Kat Citaat: Delen van Jesaja 55:1-3 Bijbel in Gewone Taal

u Heb jij weleens van je ouders gehoord dat het leven duur is? Wanneer zeggen ze dat? u Als Stichting Leergeld jou zou vragen wat jongeren echt nodig hebben om erbij te horen, welke dingen zou je dan noemen?

Marcus 10:17-22

u Zou je gelukkig zijn met zoveel luxe als Trimalchio? Waarom wel/niet? u Hoeveel/wat zou jij ervoor overhebben om zo rijk te worden?

u Vraagt Jezus te veel? Waarom mag Barnabas zijn rijkdom niet houden?

God, we bidden u voor mensen voor wie veel dingen te duur zijn. Laat ze niet het gevoel krijgen dat ze er niet bij horen omdat ze niet mee kunnen doen. We bidden u voor rijke mensen wie het moeite kost om te delen. Dat ze beseffen dat bijdragen aan iemands geluk meer waard is dan al het geld van de wereld.

76


Lekker consumeren!

Over zeven weken vindt het Eurovisie Songfestival plaats in Nederland. We kregen die eer omdat Duncan Laurence vorig jaar won. Hoewel, eer? In 2013 hoopte de omroep Tros nog dat Anouk niet zou winnen. Want het organiseren van het Songfestival is een dure grap. Hoe zit dat? Het is niet heel gek dat de Tros zich zorgen maakte. Gemiddeld kost de organisatie van het Songfestival namelijk 25 miljoen euro. Een groot deel van die rekening wordt betaald door de organiserende omroepen, dus de Tros, de NPO en de NOS. Daarnaast betalen de EBU - de European Broadcasting Union - een externe sponsor én de stad Rotterdam allemaal een paar miljoen. Dat het songfestival duur is, is duidelijk. Toch ligt het er ook een beetje aan hoe gek je het als land wil maken. Zo gaf Azerbeidjan er in 2012 55 miljoen aan uit, terwijl Zweden het in 2013 voor ‘slechts’ 19 miljoen wist te organiseren. Er is een reden om een beetje zuinig te zijn. Want de afgelopen jaren is gebleken dat het Songfestival nooit meer opbrengt dan het kost. Alleen de organiserende stad profiteert. Die hoeft maar een paar miljoen te betalen, maar krijgt wel de inkomsten van alle feestvierders die speciaal naar de stad komen voor het festival. Toelichting voor de docent u Laat de leerlingen eerst inschatten hoeveel miljoen de organisatie van het Eurovisie Songfestival kost. u Lees daarna de tekst voor. Als alternatief kun je ook het filmpje van RTL Z (3’12) laten zien. Vragen voor in de klas u Kijk jij naar het Songfestival? u Vind jij het terecht dat het winnende land zoveel moet betalen voor de organisatie?

Haring! Kwaliteit van leven is meer waard dan materiële dingen, ervaart Pieter die in Rwanda woont. In 2012 verliet ik Nederland en sindsdien ben ik niet terug geweest. Ik ben namelijk thuis, hier in Rwanda. Dus als mensen mij willen zien, komen ze maar gezellig deze kant op. Natuurlijk mis ik m’n zus en vrienden, maar die hebben hun eigen leven en zijn druk met van alles en nog wat, net als ik. Hollandse hapjes - die mis ik dus wel. Gelukkig is de Nederlandse ambassade hier zo lief om een feest te geven met Koningsdag en met Nieuwjaar. Dan is er heerlijke haring en Hollandse kaas. Maar ik kan natuurlijk ook prima zonder al die lekkere hapjes. Rwanda is mijn nieuwe thuis en ik hoop hier nog lang te mogen blijven. Ik heb m’n werk, een zoon, vrienden. Ik heb een leven opgebouwd uit niets - want toen ik hier kwam, kende ik werkelijk helemaal niemand. Ik groei hier als mens, in een nieuwe, fascinerende periode in mijn leven. En dat is onbetaalbaar. Pieter Ruigrok van der Werve

u Wat zou jij missen als je niet meer in Nederland zou wonen?

Bas van der Sijde

u Ben jij een goede consument? u Klopt het dat ons economische systeem draait op mensen die veel consumeren? Wat vind je daarvan? u Wat vind je van moraalridders die je aanmanen minder te consumeren? u Meent Bas wat hij in dit stukje schrijft, denk je? Wat vind je van de laatste zin?

Hebbedingen Waarom zou je iets kopen, als je er vervolgens niets mee doet? Ik verspil best vaak mijn geld aan dingen die ik eigenlijk helemaal niet nodig heb. Als ik weer eens zoiets gekocht heb, ligt het vaak heel lang in mijn kast of gebruik ik het zelfs niet eens. Maar waarom wilde ik het dan zo graag hebben? Ik denk dat het kopen van deze spullen me vaak een veel beter gevoel geeft dan het hebben ervan. Jurjen, 19 jaar

u Vind jij het fijn om dingen te kopen, ook als het niet echt nodig is?

Gelofte van armoede Bezittingen eisen je aandacht op. Geef je al je bezit op, dan heb je je handen vrij voor bezinning en gebed. Mensen die het klooster ingaan, leggen de gelofte van armoede af. Ze geven hun eigen bezit op: alles wat ze hebben, geven ze aan het klooster. Dat gebruik gaat terug op wat Jezus heeft gezegd: ‘Als je volmaakt wilt worden, ga dan naar huis, geef alles wat je hebt aan de armen en kom dan terug om mij te volgen.’ Het idee achter de gelofte is, dat de bezittingen die je hebt je aandacht opeisen. Die aandacht leidt af van wat werkelijk van waarde is: datgene wat Jezus ons heeft geleerd, aandacht voor God en een leven van gebed en arbeid. Praktisch betekent de gelofte van armoede dat je ook geen zorgen meer hebt voor je dagelijks brood. Eten, kleding en onderdak zijn geregeld; je hebt je handen vrij voor bezinning en gebed. Josien Wolterbeek

u Is het een opoffering om je bezit aan het klooster te schenken? Of maken kloosterlingen het zich juist gemakkelijk omdat ze geen lastige beslissingen meer hoeven te nemen? u Op welke manier eisen bezittingen je aandacht op?

77

WEEK 13 • DINSDAG • 24 MAART

© RTL Z - still uit het YouTube-fragment

Wat kost het Songfestival?

Over consumeren als gewenste manier van leven in onze maatschappij. In het systeem waarin wij leven, is het belangrijk om een goede consument te zijn. Een goede consument is iemand die zo veel mogelijk nieuwe dingen koopt, lekker veel consumeert. Je hoeft je niet schuldig te voelen als je vaak nieuwe spullen koopt en oude weggooit, want onze economie draait juist op mensen die consumeren. Sterker nog: het economische systeem zal instorten als je niet consumeert. Dus doe je plicht en koop! Er zijn moraalridders die zeggen dat je heus geen iPad of iPhone nodig hebt. Natuurlijk hebben ze gelijk, maar mét de nieuwste iPhone is het leven wel een stuk leuker. Het is echt geweldig wat je er allemaal mee kunt. Als er een nieuw model uitkomt, koop ik er een, no matter what the price is! Iets nieuws kopen, daar word ik gelukkig van! Soms wordt je een schuldgevoel aangepraat als je te veel koopt of heel materialistisch bent. Maar ik heb er toch zelf keihard voor gewerkt? En ik doe er niemand kwaad mee… toch?


Made in China Zeg eens eerlijk, laat jij weleens goedkope spullen uit China komen? Hoe kan het dat die pakketjes zo goedkoop zijn? u Vraag of iedereen die weleens iets heeft besteld via AliExpress of een andere goedkope Chinese site zijn hand wil opsteken. Zijn het veel leerlingen? u Laat dan het filmpje van RTL Z zien over waarom Chinese pakketjes zo goedkoop zijn (3’35). u Bespreek dan met de klas of het eerlijk is dat deze pakketjes zo goedkoop verstuurd worden.

WEEK 13 • THEMA: WAT KOST DAT ?

Tien cent Kun je inzicht en kennis in geld uitdrukken? Er was eens een veerman met twee zonen. Met zijn bootje zette hij mensen de brede rivier over. Het was saai werk en het verdiende ook nog slecht, want de mensen betaalden maar tien cent per overtocht. Daarom wilde de oudste zoon geen veerman worden. Hij ging naar een klooster om te studeren en te mediteren, werd monnik en zocht naar de verborgen krachten in de menselijke geest. Jaren later bezocht de monnik zijn familie. Ze waren blij elkaar weer te zien en de broers hadden elkaar een hoop te vertellen. De jongste was intussen zijn vader opgevolgd als veerman. Op de dag dat de oudste weer terug zou gaan naar zijn klooster, bood de jongste aan om hem met de veerboot over te zetten. Vlak voordat ze in de boot stapten, vroeg de jongste: ‘Maar wat heb jij nu eigenlijk al die jaren geleerd in dat klooster?’ ‘Dat zal ik je laten zien,’ zei de oudste. Hij stapte niet in de boot, maar zette zijn voet op het water. En zijn andere voet. Zo liep hij over het water naar de overkant. Daar zwaaide hij en verdween toen in de bossen. Zijn broer keek hem na en dacht verbijsterd: Goh, dus wat hij in al die jaren heeft geleerd, is maar tien cent waard. Tevreden ging hij aan het werk.

Wat een contrast Voor Maria Magdalena is Jezus van onschatbare waarde. Maar Judas verkoopt Jezus voor een schijntje. Hij is haar alles waard. Jezus heeft haar leven veranderd. Sinds haar kinderjaren was ze mishandeld. Als ze je maar lang genoeg laten voelen dat je niets waard bent, ga je dat op den duur wel geloven. Jezus was de eerste die haar liet merken dat ze de moeite waard is. Dat ze er mag zijn. Dat ze lief kan hebben. En als ze íemand liefheeft, is dat Jezus wel. Zielsveel houdt ze van hem. Maar hij heeft niet lang meer te leven. Een paar dagen nog, zegt hij zelf. Hoe kan ze hem laten weten wat hij voor haar betekent? Hij is voor haar van onschatbare waarde. Ze verkoopt al haar land en van de opbrengst koopt ze een kruikje peperdure nardusolie. Maar het is het waard. Deze olie is liefdesolie. Hij versterkt gevoelens van liefde en nabijheid. Daarmee kan ze Jezus laten ervaren hoeveel ze van hem houdt. Op een avond tijdens de maaltijd gaat ze naar Jezus toe en giet de kostbare olie over zijn hoofd. De andere aanwezigen zijn verbluft. ‘Nou zeg,’ zegt een van hen, ‘wat een verspilling. Dat spul is hartstikke duur.’ ‘Dat geld had je beter aan de armen kunnen geven,’ zegt een ander zuur. ‘Laat haar met rust,’ antwoordt Jezus. ‘Ze heeft juist iets goeds voor me gedaan.’ Vlak daarna gaat een van de leerlingen in onderhandeling met de hogepriester. ‘Wat krijg ik van jullie als ik Jezus aan jullie uitlever?’ Ze spreken dertig zilverstukken af, het bedragje dat je krijgt als vergoeding voor een dode slaaf. De leerling vindt het genoeg. Meer is Jezus hem niet waard. Hilda Algra Matteüs 26:1-16

Topsport kost veel Topsport vergt veel van de jonge sporter en zijn ouders. Roman is een fantastische turner. Echt een talent, net als z’n vriend Wytze. De jongens mogen naar een selectieteam. Als ze goed blijven presteren, komen ze misschien wel bij Jong Oranje terecht. De moeder van Roman heeft de film TURN! gemaakt over het leven van deze jongens. Wat moeten ze er veel voor over hebben! Roman en Wytze gaan elke dag direct uit school door naar de turnhal. Ze trainen 15 uur per week. Ze kunnen niet altijd naar een verjaardagsfeestje. Ze moeten pijn verdragen. En strenge aanwijzingen van de trainer, en teleurstellingen als een oefening maar niet lukt. Ouders hebben een bijzondere rol bij zo’n beginnende topsportcarrière. Moeten ze hun kind dwingen om door te gaan, of laten stoppen als ie er geen zin meer in heeft? Hoe belangrijk is het voor henzelf dat hun kind goed presteert, als het hun ook zoveel tijd en energie kost? Als je naar de film kijkt, komt steeds de vraag op: is het wel goed dat sport zóveel kost? Een van de bijbelse leefregels is: Vereer geen andere goden. Sport zou een soort ‘god’ kunnen worden, zou té belangrijk kunnen worden. Als Roman niet meer gewoon kind kan zijn, als zijn moeder denkt dat ze ‘losers’ zijn wanneer Roman zou stoppen met turnen, dan zitten ze wel op het randje! Topsport is niet per definitie slecht, maar er moet wel ruimte blijven voor gewoon mens-zijn. Corinne Kat Citaat: Exodus 20:3a Bijbel in Gewone Taal

u Wat zou jij ervoor overhebben om topsporter te worden? u Wat vind jij van ouders die erg betrokken zijn bij de sport van hun kind? Hoe kunnen ouders hun talentvolle kind goed begeleiden?

u Hoe zou je iemand van wie je houdt nog meer kunnen laten merken dat hij of zij je alles waard is?

Prijs Alles heeft een prijs, ook liefde en vriendschap. Ze zeggen weleens: ‘Alles heeft zijn prijs.’ Maar is dat ook zo? Ik denk van wel. Op het eerste gezicht lijkt het alsof dingen als liefde en vriendschap niks kosten, maar ook die hebben een prijs. Als je graag een goede vriendschap wilt, moet je daar veel van jezelf in stoppen. Je moet tijd, aandacht en liefde geven, anders krijg je het niet terug.

Liesbeth Gijsbers Bron: bewerking van een verhaal op www.femma.be

u Wat is voor de broers van waarde: wat voor de veerman, wat voor de monnik? u Hoe kun je de waarde van inzicht en kennis bepalen?

Eva, 13 jaar

78


Sporten is duur

Hoeveel kostte het T-shirt of de trui die je nu aanhebt, en waar heb je die gekocht? Was het goedkoop, dan heb je kans dat het niet eerlijk en duurzaam gemaakt is. Kleding is nu vaak te goedkoop. Dat komt allereerst door het inkomen van de arbeidster die dat T-shirt maakt. Voor een T-shirt van € 30,- krijgt de naaister gemiddeld € 0,18. Dat is in bijvoorbeeld India een minimumloon, maar daar kan deze werkneemster niet van leven. Het loon moet dus omhoog en de arbeidsomstandigheden moeten beter. Verder gaat een deel van de verkoopprijs van datzelfde T-shirt naar het kledingmerk. Grote merken maken veel reclame, produceren veel kleding en verdienen veel geld. Goedkoop voor jou als klant, maar niet erg duurzaam. Er wordt veel weggegooid. Ook niet erg duurzaam is de hoeveelheid water en bestrijdingsmiddelen die nodig is om bijvoorbeeld een spijkerbroek te maken. De katoenplant heeft ontzettend veel water en pesticiden nodig. Biologisch telen is beter, maar kost meer. Is duurzame en eerlijke mode nu per se duur? Nee, we zijn gewoon gewend geraakt aan kleding die veel te goedkoop is! Toelichting voor de docent u Lees de tekst voor en bespreek de vragen. u Heb je meer tijd? Lees dan samen met de klas de kooptips (zie link) van ‘Schone Kleren Campagne’, een organisatie die zich inzet voor eerlijke en duurzame kleding. Welke tips vinden de leerlingen bruikbaar? Vragen voor in de klas u Let jij bij het kopen van je kleding ook op duurzaamheid en eerlijke handel? Waarom wel of niet? u Hoe kan de kledingindustrie eerlijker en duurzamer worden? Wie is daarvoor verantwoordelijk?

Louise Cornelis

u Heb jij weleens opgeteld wat jouw sport kost? Ben je daarvan geschrokken? u Ken je iemand die veel kosten gemaakt heeft voor een sport waar hij/zij al snel weer mee stopte? Welke sport was dat? Hoe vind je dat? Had het anders gekund?

God, voor sommige mensen hebben we echt alles over. Zo waardevol zijn ze voor ons. En voor sommige doelen zetten we alles opzij; die willen we koste wat kost halen. Maar het omgekeerde geldt ook. Maak ons ervan bewust dat we voor sommige producten geen eerlijke prijs betalen. En geef dat we ook beseffen dat geen enkel mens waardeloos is.

79

Fairphone Wat zou een smartphone moeten kosten, als je ook milieu en arbeidsomstandigheden bij de productie meerekent? Hij is niet meer weg te denken uit ons leven! We appen en bellen wat af. Zonder mobiel verlies je bijna het contact met anderen. Mensen hebben veel over voor hun smartphone. Helaas gaat achter dat mooie frontje een andere wereld schuil. Terwijl wij onze mobiel gebruiken om contact te houden, moet Maew in Bangkok zo lang werken in de elektronicafabriek, dat ze haar dochter maar twee keer per jaar ziet. En dat voor een loon van nog geen twee euro per dag! Voor onze mobieltjes hebben fabrieken goud, nikkel, palladium en nog veel meer metalen nodig. Deze komen uit mijnen, waar arbeiders, ook veel kinderen, hun leven niet zeker zijn. We betalen absoluut geen eerlijke prijs voor onze smartphones. Zeker als je de onvervangbare schade aan het milieu meerekent. Om over de ‘kosten’ van een mensenleven nog maar te zwijgen. Het bedrijf Fairphone produceert een telefoon waarbij rekening wordt gehouden met milieu en mensenrechten. Jammer genoeg zijn Fairphones in verhouding nog erg duur. Zou jij een paar honderd euro meer over hebben voor een eerlijker telefoon? Via de link vind je een review van de Fairphone 3. Mattijs Bron

u Kende jij het verhaal achter de meeste smartphones? u Vergelijk de mogelijkheden van een Fairphone eens met je eigen smartphone. Wat vind je ervan?

Astronaut Wat kost het Lize om astronaut te kunnen worden? Ik wil graag astronaut worden. Daar moet je goed voor kunnen leren en je moet er écht geschikt voor zijn. Ik wil het echt heel graag. Maar wat zou het mij kosten om astronaut te kunnen worden? Lize, 13 jaar

WEEK 13 • WOENSDAG • 25 MAART

© Brooke Becker | Dreamstime.com

Eerlijk en duurzaam T-shirt

Louise laat zien dat sporten een dure hobby kan zijn. Als ik op een rijtje zet wat sporten mij kost, dan schrik ik. Ik doe met fietsen, hardlopen en zwemmen drie sporten, dus heb ik ook voor drie sporten kleding en materiaal nodig. Van een zwembrilletje tot een fiets en van een badmuts tot hardloopschoenen. Bovendien kost het me entree tot het zwembad en een sportschoolabonnement. Ik doe aan evenementen mee. Daar betaal ik inschrijfgeld voor en vaak kost het me reisgeld. Sporten vind ik leuk en belangrijk, en dus geef ik mijn geld er graag aan uit. Toch zou mijn sporten nog veel meer kunnen kosten. Wat ik niet doe, is meteen mijn spullen vervangen als ze niet meer in de mode zijn. Dat is niet alleen een bezuiniging, ik hecht ook aan mijn spullen. Verder probeer ik altijd eerst te ontdekken of ik iets leuk vind, voordat ik hoge kosten ga maken. Ik ben begonnen op een geleende racefiets. Eerst een beetje behelpen is beter dan een dure fiets kopen die na de eerste paar keer de schuur niet meer uit komt. Ja toch?


Wat zou jij doen met een miljoen? Stel je voor dat je een miljoen zou winnen, wat zou je er dan mee doen? u Stel deze vraag aan de klas. Schrijf de antwoorden op het bord. Welke dingen worden het vaakst genoemd? Zit daar een patroon in? u Zijn er ook leerlingen die een deel van het geld zouden weggeven, of aan een ander zouden besteden? Wat zijn hun beweegredenen? Waarom kozen andere leerlingen daar niet voor? Laat beide kanten aan het woord.

Het cadeau

WEEK 13 • THEMA: WAT KOST DAT ?

Tim heeft enorm zijn best gedaan op het cadeau voor Eline, maar zij kijkt jaloers naar de cadeaubon voor haar tweelingzus. Tim is nerveus. In zijn handen houdt hij het houten kistje, ingepakt in feestelijk papier. Wekenlang heeft hij iedere dag na schooltijd aan het cadeau gewerkt. Hij heeft een konijn in het hout gekerfd, haar lievelingsdier. In het kistje zitten Eline’s favoriete chocolaatjes. Uit het huis klinkt muziek. Een verjaardagsfeest om te dansen, zei Eline. Hopelijk wil ze met hem dansen. Hij duwt op de bel. De deur gaat open en hij kijkt in het lachende gezicht van Marcella, Elines tweelingzus. Ze lijken nauwelijks op elkaar. Tim was bijna vergeten dat het ook haar verjaardag is. Uit zijn broekzak haalt hij de cadeaukaart die hij even snel bij de kassa van de supermarkt heeft gekocht. ‘Gefeliciteerd.’ Marcella neemt de kaart aan. ‘Wauw, 10 euro!’ zegt ze blij. Daar komt Eline aan. ‘Gefeliciteerd, Eline,’ zegt hij verlegen. Nieuwsgierig pakt Eline het cadeautje uit. ‘Een doos,’ zegt ze. ‘Speciaal voor jou gemaakt,’ zegt Tim. Eline kijkt jaloers opzij naar de cadeaukaart van haar zus. ‘Nou, ik kan wel zien wie hij de leukste van ons tweeën vindt.’ Carien Touwen

u Wat zou jij tegen Eline zeggen als jij Tims vriend was? u Wat krijg jij liever: een cadeaukaart of een cadeau waar iemand veel tijd en liefde in gestoken heeft?

Prijskaartje Niet het verdienen van het eeuwige leven is belangrijk, maar je medemens helpen. Daar gaat het om. ‘Welk prijskaartje hangt er aan het eeuwige leven?’ vroeg een jurist aan Jezus. ‘Hoe kan ik het verdienen?’ ‘Wat staat daarover in de wet?’ vroeg Jezus hem. De jurist antwoordde: ‘Heb God lief met heel je hart, heel je ziel, heel je verstand en je naaste als jezelf.’ ‘Klopt,’ zei Jezus. ‘Dat kost het je dus. Doe dat en je krijgt het eeuwige leven.’ Omstanders begonnen te gniffelen. Werd die betweterige jurist even mooi te kijk gezet. Hij altijd met zijn zogenaamde vragen! Maar de jurist gaf zich nog niet gewonnen. ‘Wie is dan mijn naaste?’ ‘Luister,’ zei Jezus, ‘er was eens een man die door rovers werd overvallen. Zwaargewond lag hij aan de kant van de weg. Een priester kwam langs. Hij zag de man liggen en dacht: ‘Heb ik weer. Als ik deze man ga helpen, ben ik onrein en kan ik een jaar lang geen dienst doen in de tempel. Ik ga door, ik heb niks gezien.’ Vervolgens kwam er een hulppriester langs. Ook hij zag de man liggen. ‘Oei,’ dacht hij, ‘wegwezen, anders nemen die rovers mij ook te grazen!’ Niet veel later kwam er een vreemdeling langs. Hij dacht niet aan het gevaar dat hij liep, maar deed wat zijn hart hem ingaf. Hij verzorgde de gewonde man, bracht hem naar een herberg en betaalde de herbergier om voor hem te zorgen. Wie van deze drie is volgens jou de naaste geworden van het slachtoffer?’ vroeg Jezus. ‘De man die medelijden toonde, zonder te letten op wat het hem kostte,’ antwoordde de jurist. ‘Precies. Wees jij ook zo’n naaste.’ Hilda Algra Lucas 10:25-37

Onbetaalbaar Sommige dingen zijn onbetaalbaar. Liefde is iets onbetaalbaars. En dat terwijl iedereen het nodig heeft, jong en oud. De meeste dingen zijn te betalen. Maar van sommige dingen zou je willen dat je ervoor kon betalen. Niet alleen liefde, maar bijvoorbeeld ook echte stilte, of succes... Maar ook die dingen zijn onbetaalbaar. Heleen, 13 jaar

u Wat is voor jou onbetaalbaar?

80

Voor wat hoort wat? Moeten klusjes in huis beloond worden of bederft geld het samenleven als gezin? Jezus zei eens tegen zijn leerlingen: ‘Ga de paasmaaltijd klaarmaken, zodat we vanavond kunnen eten.’ Petrus en Johannes vroegen niet: ‘Wat levert dat op?’ Ze deden gewoon iets voor de groep waarin ze leefden. Het doet denken aan een gezin. Meestal doet iedereen wel iets in huis. Tafeldekken, opruimen – daar kun je al jong bij helpen. Maar toch zijn er verschillen. Sommige gezinnen verdelen de taken, omdat ze het logisch vinden dat je samen zorgt voor een opgeruimd huis. In andere gezinnen doen de ouders bijna alles. Weer andere gezinnen zijn een economie in het klein: de kinderen helpen alleen maar als ze er geld voor krijgen. Wie zal zeggen wat het beste is? Een beloning helpt om de waarde van geld te leren. Aan de andere kant kun je zorgen voor elkaar en liefde niet in waarde uitdrukken. Als je thuis leert dat wat je doet in geld wordt omgezet, doe je dan nog weleens iets zomaar, om te helpen, of omdat je van iemand houdt? De paasmaaltijd van Jezus en zijn leerlingen vond plaats vlak voordat Jezus stierf aan het kruis. Daarover heeft hijzelf gezegd: ‘Het grootste bewijs van liefde is dat iemand wil sterven voor zijn vrienden.’ Zo was hij. Hij vroeg geen geld voor wat hij deed, maar gaf alles wat hij had: zijn leven. Liefde is onbetaalbaar, maar hoe zit het met klusjes in huis? Corinne Kat Citaten: Lucas 22:8a; Johannes 15:13 Bijbel in Gewone Taal

u Welke klusjes in huis doe jij zonder dat je er geld voor krijgt? Vind je dat logisch? Waarom? u Zijn er ook klussen waarvoor je wel betaald wordt? Is dat thuis of bij iemand anders? u Kan je uit liefde en zorg iets voor iemand doen, als je er ook geld voor krijgt? Of past dat helemaal niet bij elkaar?


Gedicht over wat het kost om een kind te hebben. Kun je immateriële dingen ook meerekenen?

© Chernishev Maksim | Dreamstime.com

Geesteswetenschappen Onderwijs kost veel geld. Denk maar aan salarissen van leraren, gebouwen, onderzoek en leermiddelen. In de politiek wordt steeds afgewogen waar het onderwijsgeld heen gaat. In de afgelopen jaren is in het hoger onderwijs steeds meer geld uitgegeven aan technische studies ten koste van geesteswetenschappen, zoals taalstudies, filosofie en geschiedenis. En die trend zet door. Hoe zit dat? De meeste mensen zijn het er wel over eens dat onderwijs afgestemd moet zijn op wat een samenleving nodig heeft. Maar daarna beginnen de verschillen. Het huidige kabinet vindt dat de behoefte aan technici op de arbeidsmarkt beter vervuld moet worden. Daar zijn de banen, daar wordt het geld verdiend. Geesteswetenschappen zijn in deze redenering van minder belang. Lang niet iedereen is het daarmee eens. Tegenstanders van het huidige kabinetsbeleid vinden dat juist geesteswetenschappen hard nodig zijn in onze tijd. Want techniek roept ook ethische vragen op, zeggen zij. Moet je alles uitvoeren wat technisch haalbaar is? En welke keuzes worden er gemaakt om klimaatverandering tegen te gaan? Daarbij gaat het niet alleen over cijfers, maar ook over macht en verantwoordelijkheid. Kritisch blijven, echt nieuws van ‘fake news’ kunnen onderscheiden en je geschiedenis goed kennen. Dat is allemaal van blijvende waarde. Toelichting voor de docent Vandaag is het de Dag van de Duitse taal, een van de geesteswetenschappen die op de tocht staat. u Lees de tekst voor en voer een gesprek met de klas aan de hand van de vragen. Vragen voor in de klas u Welke studies vind jij nuttig en van belang voor onze samenleving? Licht je antwoord toe. u Wat zegt het over onze maatschappij dat met ‘nuttig’ vooral ‘economisch nuttig’ wordt bedoeld?

Ze hadden berekend wat de werkelijke kosten waren van het grootbrengen van een kind, de economen met hun cijfermatige manier van denken, hun tabellen en rekenmodellen. Ze hadden gekeken naar de prijs van luiers en kinderopvang en de kosten van het schoolgeld. En zelfs naar de inkomsten die de verzorgers moesten missen als ze minder gingen werken. ‘Ze zijn alleen vergeten te kijken naar het plezier en het geluk dat een kind oplevert,’ constateerde een moeder, die het er graag voor over had...

Geen prijs te hoog François had er veel (geld) voor over om bij zijn geliefde te zijn. Aan beide kanten van de Atlantische Oceaan waren mensen stomverbaasd toen ik na mijn emigratie naar Canada besloot terug te gaan naar Nederland. Ik zat er net anderhalf jaar! Was het dan niet leuk daar? Jawel! Of te koud? Ook! Toch had ik er nu nóg kunnen wonen en werken, desnoods met een muts op. Ik had er alleen geen rekening mee gehouden dat er soms dingen gebeuren die niet op de verhuislijst staan. Zoals verliefd worden op een goede vriendin die in Nederland bleef! Het gemis bleek na mijn vertrek zó groot, dat we heen en weer vlogen om elkaar te zien. Mijn vriendin kon niet permanent naar Canada komen. En al die vliegtickets kostten wel erg veel geld. Toch was dat nog niets vergeleken bij de tweede overtocht om al mijn spullen weer terug te verhuizen naar Nederland. Hoewel het klauwen met geld ging kosten, hakte ik toch de knoop door en pakte alles weer in… Of ik gek geworden was? Inderdaad, maar iedereen die zijn ware liefde gevonden heeft, begrijpt dat!

Greet Brokerhof-van der Waa

François Weststrate

u Heb je weleens met je ouders gepraat over wat het hun kost en wat het hun oplevert om een kind te hebben? Zou dat tegen elkaar opwegen?

u Wat is liefde waard?

God, in onze maatschappij wordt veel naar geld gekeken. We denken: loont het wel? Is de prijs niet te hoog? Krijg ik wel genoeg betaald? En wat kost het als iemand iets voor mij doet? Geef dat we zien dat het ook anders kan. Dat we merken hoe leuk het is om iemand zomaar te helpen. Hoe fijn het is als iemand zegt: ‘Daar hoef ik niks voor te hebben, dat heb je voor elkaar over.’

Eerste blik Als je een hoofddoek draagt, zien mensen je eerst als gelovige, dan pas als mens. Ik draag een hoofddoek. Wanneer ik buiten ben, kunnen alle mensen zien dat ik een moslima ben. Geen moment kan ik dat verbergen. Aan mij zie je als eerste mijn geloof. Bij de meeste mensen zie je eerst dat ze mens zijn, dan man of vrouw, daarna jong of oud. Ik ben als eerste een moslim. Dat brengt natuurlijk soms wat moeilijkheden met zich mee. Omdat ik behoor tot een bepaalde groep, kunnen mensen denken dat ik niet bij hún groep kan horen. Maar soms hoor ik toch écht ook bij hen. Dan is het even lastig om mensen te overtuigen. Meestal lukt het wel en kunnen mensen langs mijn hoofddoek heen kijken. Dit alles betekent niet dat ik het vervelend vind om een hoofddoek te dragen. Voor mij is dit een manier om te vertellen wie ik ben en wat ik belangrijk vind. Het wordt alleen een beetje lastig als mensen dingen die voor mij belangrijk zijn, onzin blijken te vinden. Zehra Bal

u Wat kost het Zehra om een hoofddoek te dragen? Hoe vind je dat?

81

WEEK 13 • DONDERDAG • 26 MAART

Economische bril


Lekker ruiken Parfums zijn duur. Maar waarom eigenlijk? u Vraag eerst wie van de leerlingen er allemaal een luchtje op heeft. u Heeft iemand een idee waarom parfum eigenlijk zo duur is? u Laat het filmpje zien (2’06). u Laat een leerling het filmpje daarna samenvatten in zijn of haar eigen woorden.

Wisselgeld

WEEK 13 • THEMA: WAT KOST DAT ?

Verhaal over een leerling die probeert een hoger cijfer te kopen. Een leraar gaf zijn leerlingen een heel moeilijke repetitie. Het ging om veel hoofdstukken en ingewikkelde formules. De leerlingen mopperden van tevoren al over dat moeilijke proefwerk. En het was zweten geblazen. De surveillant zorgde ervoor dat ze niet bij elkaar konden spieken. Toen de tijd voorbij was, leverden alle leerlingen hun werk in. Een van hen had een envelop met een paperclip aan zijn blaadje vastgemaakt met daarin een biljet van 10 euro. Op het begeleidende briefje stond alleen maar: ‘1 euro per punt.’ Twee weken later had de leraar de repetitie nagekeken en deelde hij de resultaten uit. Ook de leerling van dat tientje kreeg zijn resultaat terug. Er stond geen cijfer op zijn blaadje. Maar in een enveloppe die met een paperclip aan zijn werk vastgemaakt was, zat 6 euro aan wisselgeld. Uit de verzameling van Willem de Vos

u Welk cijfer had de leerling verdiend? Had hij dit cijfer eerlijk verdiend? u Had hij goedkoper aan zijn cijfer kunnen komen?

Schaakmat Koning Darius had niet in de gaten dat er een spelletje met hem werd gespeeld. Die onoplettendheid moet hij duur betalen. In zijn koninklijke nachtpon ijsbeert de Perzische koning Darius door zijn slaapkamer. Slapen kan hij wel vergeten. Steeds moet hij aan die arme Daniël denken. Hoe heeft hij als koning zo stom kunnen zijn? Al zijn alarmbellen hadden moeten gaan rinkelen, toen zijn ministers bij hem kwamen met een nieuw wetsvoorstel. Bij het schaken had hij toch geleerd om vooruit te denken? Om de plannen van de tegenstander te doorzien? Hij was er domweg ingetrapt. Het idee van die nieuwe wet - dat iedereen voortaan alleen voor hém mocht buigen - was te verleidelijk. Hij tekende de wet zonder na te denken over de gevolgen. Zo had hij zich schaakmat laten zetten. Deze stommiteit kostte zijn vriend Daniël het leven. Want was zo’n wet eenmaal ondertekend, dan kon hij door niemand meer worden teruggedraaid. Pas toen zijn ministers kwamen klikken dat Daniël zich voor zijn eigen God had neergebogen, had koning Darius ze doorgehad. Ineens zag hij welk spelletje ze speelden. Hoe had hij zo blind kunnen zijn? Natuurlijk wilden ze van Daniël af. Ze waren jaloers op hem. Koning Darius had per ongeluk gezegd dat hij Daniel nog meer macht wilde geven. Hij had die wet eerst met Daniël moeten bespreken. Die had het schaakspel vast doorzien, en hem van zijn domme zet kunnen weerhouden. Nu is het te laat. Nu zit Daniël in die kuil vol hongerige leeuwen. Koning Darius heeft de hele dag gezocht naar een uitweg. Maar ten slotte moest hij zijn eigen bevel wel uitvoeren. Wat kan één ondoordachte zet onbetaalbaar veel kosten.

Paardenmeisje Britt Dekker krijgt een paard, maar moet ervoor werken. Cadeaus van God zijn gratis. Alle paardenmeisjes verlangen naar een eigen paard. Zeker als je goed kan rijden, wil je graag zelf een goed dressuurpaard hebben. Maar zo’n paard is veel te duur voor gewone mensen. Dan zal je maar Britt Dekker heten, bekend van televisie. John de Mol wil jou graag in zijn programma’s hebben. Jij durft te zeggen: ‘Dat doe ik alleen als ik er een goed dressuurpaard voor krijg.’ En dan koopt John de Mol paard George voor je… Zo is het gegaan. Het tv-programma ‘Opgezadeld met Britt’ laat Britt zien na hun deal. Er blijkt een probleem te zijn. Britt wil graag aan de Nederlandse Kampioenschappen meedoen. Maar ja, dat televisiewerk moet ook gebeuren. En dat betekent minder tijd voor trainen. Ja, dat is nu eenmaal de deal. In de Bijbel wordt verteld over Naäman, die een groot cadeau gekregen had. Hij was namelijk genezen van een ernstige ziekte, dankzij Elisa, Gods profeet. Natuurlijk wilde hij iets terugdoen. ‘Alstublieft,’ zei hij tegen Elisa, ‘neemt u een geschenk aan.’ Maar hoe Naäman ook aandrong, Elisa bleef weigeren. Elisa wilde laten zien dat niet hijzelf Naäman had genezen, maar God. Het was geen ‘deal’, het was een Godsgeschenk. Britt Dekker krijgt haar droompaard niet cadeau. Ze moet er iets voor terugdoen. Mensen die het leven als cadeau van God hebben gekregen, hoeven er niets voor terug te doen. Ze hoeven er alleen maar van te genieten. Corinne Kat Citaat: 2 Koningen 5:15d,16b De Nieuwe Bijbelvertaling

Hilda Algra Daniël 6:2-24

u Weet iemand hoe dit verhaal uit de Bijbel afloopt?

God, dank u voor de aarde waarop we leven. Voor de lucht die we inademen en het voedsel en water dat ze zomaar gratis biedt. Hebben we daarom niet beseft hoe kostbaar dat alles is? Feit is dat we er onzorgvuldig mee omgesprongen zijn. En die fout komt ons duur te staan. Geef dat we niet meteen roepen ‘onbetaalbaar’ en ‘te duur’ bij wat er nodig is voor het herstel, en inzien dat een goed leefmilieu van onschatbare waarde is.

82


Het is fijn om bij de groep te horen. Maar soms betaal je daar een hoge

© Alpar Benedek - Dreamstime.com

Schoon! Heb je de afvalgrijper al klaar staan? Extra vuilniszakken bij de hand? Morgen is het Landelijke Opschoondag! Er wordt dan zo veel mogelijk zwerfafval opgeruimd. Bermen, struiken, stoepen en pleinen zien er heel even weer prachtig uit. Inderdaad maar heel even. Want wat gooien we een troep op straat met z’n allen. Plastic flesjes, lege blikjes, kauwgom, peuken, snoeppapiertjes, chipszakjes – het ligt er allemaal. Het meeste breekt niet of nauwelijks af in de natuur. Een plastic flesje ziet er na dertig jaar buiten liggen nog even kleurrijk en goed uit als toen je het kocht. Een peuk blijft zo’n 12 jaar liggen. En daar zitten zo veel giftige stoffen in dat ie in zijn eentje acht liter grondwater kan vervuilen. Veel van het plastic komt uiteindelijk in de oceaan terecht. Het vergaat niet, dus het heeft de tijd om die lange weg af te leggen, waar het dan eeuwenlang mee kan deinen in de gigantische plastic soep die daar ronddobbert. Dus ja, opschoondag. Best belangrijk. Maar of het echt zin heeft? Toelichting voor de docent De fietsroutes van en naar school, het schoolplein en de directe omgeving, het winkelcentrum in de buurt – ligt er veel zwerfafval? Hoe gaat de school daarmee om? u Lees de tekst voor. u In het filmpje (2’27) wordt uitgelegd uit hoe lang zwerfafval blijft liggen. u Bespreek de vragen. u Op de site van nederlandschoon.nl staan allerlei tips en adviezen voor een schonere omgeving.

prijs voor. Op de basisschool had ik een vriend met wie ik echt kon lachen. Martijn was grappig en slim. Zijn fantasie was groot. Wij speelden dat we achtervolgd werden door dinosaurussen of dat we vampiers waren. Toen we ouder werden, luisterden we uren naar de muziek van Elvis en hingen we op de bank. Later groeiden we uit elkaar. We gingen naar dezelfde middelbare school, maar Martijn lag niet zo goed in de groep. Hij was een lange slungel met een bril. Een beetje een studiepikkie. Hij gedroeg zich wat klunzig en iedereen noemde hem Kluts. En ik was een meeloper. Ik ging andere muziek leuk vinden, omdat niemand van Elvis hield. Om erbij te horen riep ik: ‘Hé Kluts, kijk uit dat je niet over je veters struikelt.’ Iedereen lachen. Martijn trok zich nergens iets van aan en ging gewoon zijn eigen gang. Door mijn eigen schuld zijn we uit elkaar gegroeid, denk ik nu. Ik heb eigenlijk nooit meer zo’n goeie vriend gehad. Ik denk weleens: dat is de prijs die je betaalt om erbij te horen. Eigenlijk ben ik de grootste sukkel van ons beiden. Bas van der Sijde

u Hoe ver gaan mensen soms om erbij te horen? u Wat is de prijs?

Omkopen Vriendschappen blijken achteraf soms anders dan ze toen leken. Vroeger had ik een vriend die iedereen omkocht met cadeautjes. Ik dacht altijd dat ik bevriend met hem was omdat ik hem aardig vond. Als ik nu terugkijk, vond ik hem alleen maar chill omdat ik van alles van hem kreeg. Jurjen, 19 jaar

u Vriendschap is niet te koop… of toch een beetje?

Vragen voor in de klas u Doe jij morgen mee aan de opruimdag? Waarom wel of niet? u Stoor jij je weleens aan zwerfafval? u Heeft zo’n opruimdag als morgen zin, denk je? Waarom wel of niet?

Koop de uitstoot Econoom Koen beschrijft dat de CO2-uitstoot bij de productie ook in de prijs van een product verwerkt zou moeten worden. Alles is duur! Vraag je ouders maar eens om elke avond biefstuk, vaker nieuwe kleding of een extra vliegvakantie. Dat is toch zeker niet gratis? Maar eigenlijk is het nog lang niet duur genoeg. Al die koeien die in de wei poepen, alle kleding die uit arme gebieden wordt ingevlogen en alle vliegtuigen die een hoop CO2 uitbraken - we zouden veel meer moeten betalen. Maar hoe hang je een prijskaartje aan alle nadelen? We kunnen de prijs van slechte producten verhogen zodat minder mensen deze kopen. Dit gebeurt zelfs al een beetje. Voor elke ton CO2 die een bedrijf uitstoot moet het geld betalen. Een bedrijf koopt voor 25 euro het recht om dit te mogen uitstoten. Maar die prijs is te laag. Er zijn te veel uitstootrechten te koop. Als er minder uitstootrechten zouden zijn, zou de prijs 2 tot 3 keer zo hoog worden. De politiek moet dus uitstootrechten schrappen. Of we kunnen die rechten ook met z’n allen opkopen, zodat er minder vervuilende bedrijven overblijven. Wie doet er mee? Koen Füssenich

u Ben je bereid meer te betalen voor een product dat beter is voor het milieu? u Vind je het een goed idee om als particulieren uitstootrechten op te kopen, zodat er minder voor de bedrijven overblijven? Hoeveel heb je ervoor over? u Welke nadelen van bepaalde producten kun je nog meer bedenken behalve CO2-uitstoot?

Achteraf Hoe weet je of een uitgave het echt waard is? Vaak weet je dat pas achteraf… Na mijn examens ga ik met een vriendin voor een week op vakantie naar Mallorca. Best prijzig, vooral omdat we de vliegtickets niet op tijd hebben geboekt. Toch hebben we voor een redelijke prijs iets moois kunnen vinden. Maar is het dat wel waard? Je geeft toch wel je geld uit aan iets wat maar een week duurt. En hoe lang zul je je die week nog blijven herinneren? Een maand, een jaar of je hele leven? Soms is het kopen van iets een gok. Je weet pas achteraf of je er iets aan hebt… Alexia, 16 jaar

83

WEEK 13 • VRIJDAG • 27 MAART

De prijs van erbij horen


Deze week

30 maart - 3 april 2020 Spijt van een te snel ‘ja’

Bij het thema Als je ergens spijt van hebt, wat doe je dan? Je kunt er enorm wakker van liggen. Je kunt er van leren en zorgen dat het je nooit meer overkomt. En je kunt sorry zeggen en hopen dat de ander je vergeeft. Hoe ga jij om met spijt? En wat doe je als iemand anders naar jou toe komt en jou om vergeving vraagt? Zijn er dingen die onvergeeflijk zijn? Of die je niet meer kunt terugdraaien?

WEEK 14 • THEMA: SPIJT

Bij de poster Laat alle leerlingen gaan staan. Geef ze de opdracht om op een teken van jou allemaal tegelijk hetzelfde gebaar te maken als op de poster. En daarbij bedenkt iedereen dan in stilte iets waar hij of zij spijt van heeft. In stilte omdat niet iedereen in je omgeving dat hoeft te weten. Geef het teken. Las even een korte pauze in. Stilte… Laat iedereen daarna weer gaan zitten.

Jona beloofde God dat hij naar Nineve zou gaan, maar hij kreeg algauw spijt en vluchtte precies de andere kant op. ‘Ik doe het gewoon niet,’ denkt Jona. ‘Ik had die opdracht nooit moeten aannemen! Ik zie me daar al staan in Nineve! Een stad zo groot dat je er drie dagen over doet om van de ene kant naar de andere kant te komen. Een wereldstad! En daar moet ik dan zeker tegen de mensen gaan zeggen dat ze het helemaal verkeerd doen. Wat als ze zich massaal tegen mij keren? Voor je het weet, heb je tegenwoordig een mes tussen je ribben! Wie zal mij helpen? Niemand! Ik zal het allemaal zelf moeten oplossen en daar heb ik geen zin in.’ Maar hoe komt hij onder die opdracht uit? Jona ziet maar één oplossing: precies de andere kant op gaan. Weg! Weg van Nineve. Hij vindt een boot naar Tarsis en gaat het schip in. Maar er komt storm. Zware storm. Het schip dreigt te vergaan. De bemanning staat doodsangsten uit. Ze bidden. Hun leven hangt ervan af. Ze roepen, ieder naar zijn eigen god: ‘Help ons! Zie dan welke ramp er gebeurt!’ Met man en macht werken ze om te overleven. De lading wordt van boord gegooid: hup, weg ermee! Alleen Jona werkt niet mee. Hij ligt in het ruim, diep in slaap. Hij is zich van geen kwaad bewust. ‘Hoe kunt u zo slapen, terwijl we dreigen te vergaan?’ schreeuwt de kapitein. ‘Sta op! Roep tot uw God. Misschien wil hij ons redden.’ Ondertussen vraagt de bemanning zich af door wie ze in deze ellende terecht zijn gekomen. Ze dobbelen erom. Het lot wijst Jona aan. ‘Wát heb je gedaan, Jona? Wat heb je gedáán?’

Had ik maar… Nu we nog tijd van leven hebben, kunnen we zorgen dat we achteraf geen spijt hebben van wat we hebben nagelaten. ‘Wat ben ik toch een sukkel! Had ik dat maar anders gedaan.’ Spijt van de dingen die je gedaan hebt of van de keuzes die je gemaakt hebt. Spijt achteraf. Dat heeft iedereen, bleek uit gesprekken met mensen die bijna gingen sterven. Dit waren de vijf ‘had ik maar’s’ die op het sterfbed telkens terugkwamen: 1. Was ik maar trouw gebleven aan mezelf, in plaats van te doen wat anderen zeiden. 2. Had ik maar meer tijd genomen voor mijn gezin en andere geliefden. 3. Had ik mijn emoties en gevoelens maar meer durven laten zien. 4. Had ik maar meer contact gehad met mijn vrienden. 5. Had ik mezelf maar vaker toegestaan gelukkig te zijn. Mooi dat wij dit nu weten. Daar kunnen we ons voordeel mee doen, zodat we zelf geen spijt hoeven te krijgen aan het eind van ons leven. Maar zover is het nog niet, gelukkig. We kunnen nu nog dingen aanpakken waar we spijt van hebben. Net als de vrouw van Nabal die zich realiseerde dat haar man een sukkel was. Hij had de aanstaande koning erg beledigd. Ze gaat zelf naar de koning en zorgt dat het goed komt. ‘Had ik uw boden maar zelf te woord kunnen staan, zegt ze.’ Spijt achteraf? Actie! Nu kan het nog. Frederike Bunjes Citaat: 1 Samuel 25:25b De Nieuwe Bijbelvertaling

Wies van Pijkeren Jona 1:1-8

u Zeg jij weleens te snel ‘ja’ op iets wat er van je gevraagd wordt? u Wat doe jij als je spijt krijgt van een eerdere belofte of toezegging? Bespreek je dat? Of doe je het gewoon niet? Of doe je het toch, maar dan wel onder veel gemopper? u Wat vind je van de manier waarop Jona eronderuit probeert te komen?

u Waar is het goed voor om te bedenken waar je spijt van hebt? u Is het stom als je iets fout doet? Of als je een foute keuze maakt? u Is spijt hebben goed of niet?

God, echt spijt hebben van iets is een akelig gevoel. Het knaagt aan ons, diep vanbinnen, en kan ons zelfs buikpijn bezorgen. Dan beseffen we dat we te snel iets beloofd hebben of de verkeerde keuzes gemaakt. Dan verwijten we onszelf dat we er zomaar iets uitgeflapt hebben in woede of achteloosheid. Geef dat we dan niet steeds rondjes blijven draaien om het gevoel van ‘had ik nou maar niet…’ Help ons om er wat mee te doen.

84


Geen probleem!

Afgelopen zaterdag was het de Internationale Dag van het Einde van Vissen. Het gaat hier om het werkwoord ‘vissen’. Dierenrechtenorganisaties willen een eind maken aan de visserij, voordat het te laat is. Volgens de Zwitserse PEA (Pour l’Egalité Animale) moet er nu worden ingegrepen, voordat we spijt krijgen als onze zeeën helemaal zijn leeggevist. Daarom vroegen zij zaterdag opnieuw aandacht voor alle soorten dieren die onder water leven, en hoe zij systematisch worden afgeslacht. Volgens PEA moeten mensen zich bewust worden van al het leven onder water. Zij hopen dat er langzaamaan een eind komt aan de visserij. Of dat zo’n vaart zal lopen, is nog maar de vraag. Zolang er vraag is naar vis, zal er gevist worden. En zolang er vis in de winkels ligt, zullen mensen het kopen. Toch gebeurt er een heleboel in de visserij. Zo besloot de Europese Unie vorig jaar om pulsvissen te verbieden. Dit is een methode waarbij vissen met elektriciteit uit de bodem worden opgeschrikt, waardoor ze de netten in zwemmen. Dat is heel efficiënt, maar volgens tegenstanders niet diervriendelijk. Het verbod kost de vissers veel geld. Intussen loopt er nog onderzoek naar het pulsvissen. Volgens wetenschappers is deze methode beter voor de zeebodem dan de traditionele manier van vissen. Toelichting voor de docent u Lees de tekst voor. u Open de link. Halverwege de pagina staat een kort filmpje (0’51) waarin wordt uitgelegd wat pulsvissen is en waar de discussie over gaat. u Bespreek de vragen.

Oplossen Als je ergens veel spijt van hebt, helpt het soms als je het van je af schrijft. Zo af en toe kunnen er dingen misgaan. Je doet of zegt iets waar je eigenlijk meteen al spijt van hebt. Wat nu? Je kunt proberen om het weer goed te maken, maar ook daarna kun je nog last hebben van een schuldgevoel. Misschien helpt dit ritueel om het schuldgevoel op te lossen. u Zet een schaal gevuld met water voor in de klas. u Laat leerlingen voor zichzelf met pen op een papiertje opschrijven waar ze spijt van hebben. u Vervolgens kunnen ze het papiertje met de geschreven kant naar beneden in het water leggen. (Beloof de leerlingen dat je de papiertjes na de les weggooit, zonder ze te lezen.) u Helpt het om iets ‘van je af’ te schrijven? Hilde van Halm

Vergeef me, ik vergeef jou

Pieter Ruigrok van der Werve

u Denk jij dat schuldgevoel iets westers is? Waar zou dat vandaan komen? u Kun jij je nog herinneren welke onhandige dingen je gezegd of gedaan hebt?

Tijdverspilling Soms heb je achteraf spijt van iets waar je veel tijd in hebt gestoken. Dat is balen. Ik had al eens met veel plezier aan de schoolmusical meegedaan. De keer daarna twijfelde ik een klein beetje of ik weer mee wilde doen. Ik heb het toch gedaan, maar achteraf had ik spijt. De rol was kleiner dan de vorige keer en de groep was negatief. Ik stak er veel tijd in, dus dat was balen. Judith, 17 jaar

u Waar heb jij echt spijt van?

Vergeving vragen en vergeving geven brengt rust in je hart. Hardop en welgemeend ‘Het spijt me’ zeggen, getuigt van moed en kracht. Binnen de islam is het spijt betuigen een groot goed. In veel teksten wordt dat aangemoedigd. Het wordt zelfs aangeraden om dat te doen als iets niet jouw schuld is. Mijn ouders hebben mij geleerd om na een gesprek, of bij het vertrek van visite, altijd mosamaha te zeggen. Dat betekent: vergeef mij, want ik vergeef jou. Dat is bedoeld om vergeving te vragen, mocht je iemand bewust of onbewust gekwetst hebben. Stel dat je plotseling komt te overlijden. Dan heb je nooit die kans gehad en zal je moeten wachten tot de andere persoon overlijdt, om dan voor de ‘rechtbank’ van God je schuld in te lossen. Wanneer een moslim op sterven ligt, gaan vrienden en familie vaak langs om vergeving te vragen en te geven. Zo kan een stervende met een gerust hart heengaan. Halima Özen

u Waarom vraagt het moed om echt gemeend ‘Het spijt me’ te zeggen? u Kan je je voorstellen dat vergeving rust geeft in je hart? Leg je antwoord uit. u Als je na een gesprek altijd ‘mosamaha’ zegt, hoeveel inhoud of waarde heeft dat dan?

Vragen voor in de klas u Denk je dat een Dag van het Einde van Vissen helpt? u Vind je het goed dat de EU met maatregelen de visserij in de gaten houdt? u Is het mogelijk om diervriendelijk te vissen?

85

WEEK 14 • MAANDAG • 30 MAART

© Empipe | Dreamstime.com

Stop met vissen!

Pieter ziet dat mensen in Rwanda hun schuldgevoel sneller kwijt zijn dan hij. ‘I’m so very sorry, I’m begging you for your forgiveness.’ Zo wordt er hier in Oost-Afrika om vergeving gevraagd. Natuurlijk zeg ik: ‘Zand erover.’ Het rare is, dat ze hier dan ook onmiddellijk zijn vergeten wat er fout is gegaan en overgaan tot de orde van de dag. Als ik zelf iets doms heb gezegd of gedaan, verontschuldig ik mij natuurlijk. Ze zeggen dan: ‘Hakuna matata’ – ‘Geen probleem!’ – en ik krijg een stralende lach toegezonden. Zij hobbelen meteen weer vrolijk verder, maar ik zit er nog een tijd mee in mijn maag hoe dom ik bezig was. Is dat iets westers, dat schuldgevoel een tijdje blijft rondspoken? Het lijkt alsof mensen zich hier in Rwanda stukken minder van dingen aantrekken. Wat mijzelf hier het meeste spijt, is dat ik niet meer kan doen om mensen te helpen. Ik doe veel vrijwilligerswerk – en toch voelt het alsof ik niet genoeg doe. Dat spijt mij.


Het spijt me Op wat voor manieren kun je zeggen of laten merken dat je spijt hebt? Welke manieren zijn het beste? u Stel de vragen aan de klas en schrijf een lijstje op het bord met alle manieren waarop je kunt zeggen of kunt laten merken dat iets je spijt. u Maak met de klas een top drie van beste manieren.

WEEK 14 • THEMA: SPIJT

Kalknacht De nacht voor 1 april is het Kalknacht in Brielle. Daarover gaat dit verhaal. ‘Wat moet ik hiermee?’ Kim kijkt naar de emmer kalk en de kwast die zij in haar handen gedrukt krijgt. ‘Duh, verven!’ zegt Rens. ‘Nu je in Brielle woont, moet je meedoen.’ ‘Wil je dat ik de muur verf?’ vraagt Kim. ‘Maar het is nacht!’ ‘Niet de muur, gekkerd,’ zegt Sanne. ‘De ramen!’ Kim zet de emmer neer. ‘Jullie zijn gek.’ ‘Welnee,’ zegt Sanne. ‘Op 1 april verloor Alva zijn bril, zijn Brielle dus.’ ‘Wie is Alva nou weer?’ vraagt Kim. ‘Een Spanjaard die hier vroeger de baas speelde,’ antwoordt Rens. ‘Toen kwamen de geuzen,’ zegt Sanne. Ze maakt steekbewegingen. ‘1 april was het begin van het einde van de 80-jarige oorlog!’ ‘Maar het is morgen pas 1 april,’ zegt Kim. ‘Morgen is het feest,’ zegt Rens. ‘Maar vannacht gaan we geuzenleuzen op de ramen kalken.’ Hij trekt een zwarte muts over Kims haren. ‘Regel een: niet betrapt worden door de politie.’ ‘Regel twee: zo lang mogelijk opblijven. Kom mee!’ roept Sanne. Twee uur later worden ze betrapt. Geen 1-aprilfeest voor hen. Ze krijgen een boete en moeten de gekalkte ramen wassen.

Mijn schuld Als er een levensbedreigende storm opsteekt, heeft Jona spijt dat hij ongehoorzaam is geweest aan God. ‘Wat moeten we? Wij weten het niet meer. We hebben gebeden, gesmeekt, we hebben gedaan wat we konden. Maar niets heeft geholpen. De ellende wordt alleen maar groter. Als jij niet met een oplossing komt, Jona, is er geen redden meer aan.’ Als strenge schoolmeesters kijken de zeelui Jona aan. ‘Het is allemaal mijn schuld,’ zegt Jona. ‘Ik ben verantwoordelijk voor deze ellende. Ik had gewoon mijn opdracht moeten uitvoeren. Het spijt me zo! Er is maar één oplossing. Gooi me maar in zee. Dan zal de storm vast gaan liggen.’ Dat kunnen ze toch niet maken? De bemanning wil Jona binnenboord houden. De mannen roeien met de riemen die ze hebben, maar de golven worden hoger en hoger. Bang voor de gevolgen die ze niet kunnen overzien, pakken ze Jona. Ze gooien hem overboord. Weg met hem! De rust keert terug. De wind gaat liggen. Ze zijn gered. En Jona? Overal is water dreigend om hem heen. Hij raakt verstrikt in het zeewier. Tot op de bodem van de zee zinkt hij. Hij schreeuwt het uit van angst en spijt. Hij smeekt God om genade. ‘Ik zal altijd doen wat u wilt. Ik zal doen wat u vraagt, God.’ En God? Die strijkt zijn hand over zijn hart: Jona wordt gered. Bovendien is God nog niet klaar met zijn profeet. Die moet naar Nineve. ‘Ik had je wat gevraagd, Jona! Sterker nog: iets opgedragen! Kan ik van je op aan? Doe je nu wel wat ik wil?’ ‘Ja, mijn Heer.’ Wies van Pijkeren Jona 1:8-16, Jona 2 en 3:1-3

‘Sorry, hoor … ‘ Zonder aandacht, zonder daden, blijft het woordje ‘sorry’ niet meer dan een kreet om ervan af te zijn. Shit! Daar gaat mijn hele beker koffie over mijn broek. Iemand gaf me een duw in mijn rug. ‘O, sorry hoor.’ Hoe klinkt dat? Gemeend? Of maakt iemand zich er wel heel makkelijk van af? ‘Sorry’ is snel gezegd. Blikje weggooien op straat: ‘Sorry, hoor… ik zag geen prullenbak.’ Fietsen die omvallen als jij de jouwe uit het rek trekt: ‘Sorry, hoor… ,’ maar ze wel lekker laten liggen. Een klasgenoot in elkaar geslagen terwijl jij net even de andere kant uit keek: ‘Sorry, hoor… ik heb niks gedaan …’ Sorry?! Wat een flauwekul! Het zou wat zijn als God deze woorden van lang geleden nu over jullie zou zeggen: ‘Ik heb goed naar hen geluisterd - wat ze zeggen is gelogen. Niemand heeft berouw over het kwaad, niemand zegt: “Hoe kon ik dit ooit doen?” Ze hollen steeds maar door . . .’ Te pas en te onpas ‘sorry’ roepen, is je er op de makkelijkste manier van afmaken. ‘Sorry’ zeggen wordt inhoudsloos, als je gewoon doorrent en de ander in z’n sop laat gaarkoken. Werkelijk ‘sorry’ zeggen, vraagt om stilstaan. Vraagt om een moment van aandacht, om oogcontact met de ander. Werkelijk ‘sorry’ zeggen, is niet enkel een woord, of twee. Sorry vraagt om een gebaar, een daad die waarmaakt wat je zegt. Dan wordt je ‘sorry, hoor’ een gemeend ‘sorry!’ Frederike Bunjes Citaat: Jeremia 8:6 De Nieuwe Bijbelvertaling

u Zeg jij weleens ‘sorry’ om er maar gauw van af te zijn? Wanneer? u Hoe kun je laten merken dat jouw ‘sorry’ echt gemeend is?

Sorry God, voor al die keren dat we mensen gekwetst hebben. Sorry ook voor al die keren dat we sorry geroepen hebben, maar alleen om er vanaf te zijn. Sorry dat er soms zelfs geen sorry over onze lippen kwam en we gewoon doorgingen alsof er niets gebeurd was. Dat spijt ons. Dat moet anders.

Ingrid Bilardie

u Wat vind je ervan dat Kim meedeed met Kalknacht? u Denk je dat Kim spijt had toen zij de straf kreeg?

86


Sorry!

Vandaag is het ‘Wereld Back-up Dag’. Een mooi moment om eens te checken of jouw bestanden veilig zijn opgeslagen, want dat is geen overbodige luxe… Het was een prachtige zomervakantie en Isa wilde van de foto’s een mooi boekje maken. Maar ja, hoe gaat dat? Er is altijd wel wat belangrijkers of leukers te doen. Dus stonden die foto’s inmiddels al maanden op haar laptop toen die crashte… Ze had de foto’s van haar telefoon gehaald en nergens anders opgeslagen. Alles weg. Spijt! Isa is niet de enige. Maar een kwart van de mensen maakt regelmatig een back up van belangrijke documenten of foto’s. Wat dan te doen als je laptop crasht, je telefoon gestolen wordt of je door een virus op je computer niet meer bij je bestanden kunt? Als je de risico’s goed wilt spreiden, moet je belangrijke bestanden altijd op twee locaties opslaan. Dus bijvoorbeeld op je telefoon én in de cloud. Helemaal safe bestaat niet. Een online back-up bedrijf, zoals Google Drive of iCloud, kan ook failliet gaan, of er kan een lek zijn. Een usb-stick of externe harde schijf kan beschadigd raken. Klopt. Maar ga eerst eens na welke belangrijke bestanden je maar op één plek hebt staan en maak een back-up! Toelichting voor de docent u Lees de tekst voor en bespreek de vragen. Vragen voor in de klas u Ben jij weleens belangrijke (school)documenten of foto’s kwijtgeraakt? Op welke manier? u Welke bestanden zijn voor jou op dit moment belangrijk? Heb je daar een back-up van gemaakt? Ga je dit nu alsnog doen?!

Maxine Herinx

u Kan het ooit te laat zijn om ‘sorry’ te zeggen?

Een belofte De NS biedt verontschuldigingen aan voor (mis)daden van lang geleden. Meestal heb je spijt van dingen die je zelf hebt gedaan. Maar kan je ook spijt hebben van daden van heel lang geleden, uitgevoerd door mensen van toen? De directeur van de Nederlandse Spoorwegen bood in 2005 zijn excuses aan voor de medewerking van de NS aan deportaties in de Tweede Wereldoorlog. De NS verdiende geld aan dit treinvervoer. De excuses kwamen zestig jaar na de oorlog, van een man die de oorlog zelf niet had meegemaakt. Waarom deed hij dat? Mensen die nu bij de NS werken, hebben toch niets te maken met wat er in de oorlog is gebeurd? Misschien is dat niet eens zo belangrijk. Misschien bieden we onze verontschuldigingen niet aan omdat we schuldig zijn, maar om te laten zien dat we begrijpen dat het fout was. Het is eigenlijk meer een belofte dan spijt. Een belofte om het voortaan beter te doen. In het geval van de NS werden de woorden zelfs omgezet in daden. Slachtoffers of nabestaanden kunnen sinds vorig jaar een tegemoetkoming aanvragen bij de NS. Zo wordt de spijt over toen tastbaar in het hier en nu.

Een ontmoeting tussen daders en slachtoffers kan voor beide partijen veel betekenen. In 2013 rijdt de 16-jarige Sharon met haar scooter naar school. Onderweg wordt ze aangereden. Ze ligt drie weken in coma en moet daarna lang revalideren. De veroorzaker van het ongeluk schrijft al snel een brief. Hij vindt het vreselijk wat er gebeurd is en voelt zich enorm schuldig. Hij wil graag langskomen in het ziekenhuis. Maar Sharons moeder is dan nog te boos. Ze wil de man helemaal niet zien – ze heeft wel iets belangrijkers aan haar hoofd. Anderhalf jaar na het ongeluk wil Sharon zelf graag een gesprek met de man. Het gaat inmiddels weer een stuk beter met haar. Met een bemiddelaar spreken Sharon en de man anderhalf uur met elkaar. In het begin zijn ze allebei nerveus: ‘Ik zou beginnen te vertellen, maar ineens begon ik te huilen,’ vertelt Sharon. ‘Het was heel emotioneel om hem te zien. Hij had het er duidelijk ook moeilijk mee. Hij zei steeds hoe erg hij het vond en dat hij mij écht niet had gezien. Het was voor mij een goede manier om het af te sluiten. Ik wilde ook zijn schuldgevoel wegnemen en zeggen dat zoiets iedereen kan overkomen.’ Hilde van Halm Bron: https://www.perspectiefherstelbemiddeling.nl/MetaNavigatie/Nieuws/Ik-wil-de-veroorzaker-ontmoeten/

u Waarom zouden daders/veroorzakers hun slachtoffer willen ontmoeten? u Wie is het meest gebaat bij zo’n ontmoeting, denk je? u Waarom zou Sharon het schuldgevoel willen wegnemen?

De schuld krijgen Het is niet leuk om onterecht ergens de schuld van te krijgen, maar excuses helpen wel! Thuis ben ik de oudste en en mijn moeder wordt sneller boos op mij dan op mijn zusjes. Mijn moeder geeft mij vaak de schuld, terwijl mijn zusjes begonnen. Maar als ze met ons gepraat heeft, biedt ze haar excuses aan als ze weet dat ik niet degene was die begon. Dat vind ik dan erg prettig!

Mijke van Leersum

Aukje, 13 jaar

u Vind jij dat een bedrijf of een land verontschuldigingen kan en moet maken voor dingen die in het verleden zijn gebeurd?

u Bieden jouw ouders je weleens excuses aan als ze je onterecht beschuldigd hebben?

87

WEEK 14 • DINSDAG • 31 MAART

© Artur Szczybylo | Dreamstime.com

Back-up

Dader en slachtoffer

Moet je altijd meteen je excuses aanbieden? Of kun je dat ook nog – jaren? – later doen? We doen allemaal weleens iets stoms. Over dat moment in je leven, of in een relatie, gaat Sorry van Justin Bieber. Je hebt spijt van iets wat je gedaan hebt en je wil het goedmaken. Maar je hebt nog wel één zorg. Ben je niet te laat? ‘Is it too late now to say sorry?’ zingt Justin. Met Sorry wil Justin in ieder geval zijn excuses aanbieden aan zijn fans voor alle stomme dingen die hij deed in het verleden. Maar er gaan ook geruchten dat het lied voor zijn ex-vriendin Selena Gomez geschreven is. Of Selena hem vergeven heeft, weten we niet. Maar ze maakte in ieder geval zes keer gebruik van dezelfde songwriters als die ook Sorry schreven.


Leeg leven u Schrijf de volgende uitspraak van Vincent van Gogh op het bord: ‘Je leven zou wel erg leeg zijn als je nergens spijt van zou hebben.’ u Bespreek de uitspraak met de leerlingen. Wat vinden ze van deze uitspraak? Wat zou de schilder hiermee bedoeld hebben?

Tattooproef Lotte geeft zich op voor een tattooproef. Het blijkt een 1 aprilgrap. ‘Heb je het Jeugdjournaal gezien?’ vraagt Lottes moeder. ‘Nee, hoezo?’ ‘Het ging over een proef voor kinderen vanaf 12 jaar die een tattoo willen maar dat niet mogen. Ze willen voorkomen dat kinderen er stiekem eentje laten zetten. Maar je moet er wel wat voor overhebben!’ Lotte kijkt haar moeder ongelovig aan. Ze wil al jaren een tattoo op haar enkel, maar het mag niet van haar moeder. Die had ergens gelezen dat veel kinderen er later spijt van krijgen. Onzin natuurlijk! Lotte weet 100% zeker dat ze dit wil. ‘Echt waar?’ ‘Ga zelf maar kijken. Uitzending Gemist.’ Ongelooflijk, het is waar! Wie zich opgeeft, krijgt eerst een dag les over de voor- en nadelen. En wie dan nog steeds een tattoo wil, mag die zonder toestemming van de ouders laten zetten. En raad eens wie die tattoos zet? Henk Schiffmacher! Hij deed nota bene Lady Gaga en Wesley Sneijder! Het is wel duur, een kleintje is al 100 euro. Maar een tattoo!!! Lotte pakt haar telefoon en toetst het nummer waar ze zich op kan geven. Dan hoort ze het bandje: het is een 1 aprilgrap!

Boete doen De profeet Jona gaat alsnog naar Nineve. En wat God hoopte, gebeurt: de mensen krijgen spijt van hun slechte gedrag. ‘Mensen, het gaat hier verkeerd! Nog veertig dagen! Je bent gewaarschuwd. Met God valt niet te spotten! Daar weet ik alles van!’ Al een dag lang reist Jona door Nineve. Hij zegt de mensen precies waar het op staat. ‘God heeft alle kwaad, alle fouten, alle onverschilligheid van Nineve gezien. Hij zal geen steen op de andere laten. God keert de stad om!’ De inwoners van Nineve nemen de boodschap serieus. Ze schrikken. Want als ze om zich heen kijken, zien ze dat Jona gelijk heeft. Iedereen heeft het erover. Er moet wat gedaan worden. Nu! Vasten. Boete doen. Allemaal - groot en klein, belangrijk en onbelangrijk- trekken ze rouwkleding aan. Ook de koning hoort wat Jona zegt. Hij voelt zich verantwoordelijk. Hij heeft deze stad bestuurd. Beter gezegd, dat heeft hij juist niet gedaan. Hij staat op van zijn troon. Dat is geen plek meer voor hem. Hij doet zijn koninklijke mantel af. Weg met alle schone schijn. Hij trekt rouwkleren aan, zit in zak en as. Letterlijk. De koning doet boete, en hoe! Het is menens! Iedereen moet zijn leven veranderen voor het te laat is! Ook dit nieuwtje verspreidt zich razendsnel. ‘Dit zegt de koning: iedereen moet vasten. Niets eten of drinken! Zelfs de dieren niet! Misschien, heel misschien keert God om: niet de stad, maar zijn besluit. Als hij ziet dat wij écht willen veranderen, als hij ziet dat wij echt spijt hebben…’ Er is een sprankje hoop, nu ze het radicaal anders doen.

WEEK 14 • THEMA: SPIJT

Als je je geld besteedt, of weggeeft, doe dat dan zonder spijt achteraf. Hou jij van shoppen? Of laat je het kopen van je kleren lekker aan je moeder over? Dan heb je ook nooit last van spijt achteraf. Dat je iets hebt gekocht wat je eigenlijk niet nodig hebt. Of toch niet zo leuk vindt. Een rotgevoel, hoor: spijt achteraf. Stel: je krijgt de opdracht om iets te doen zonder dat je er spijt van mag krijgen. Zou je er dan beter over nadenken? ‘Ik koop deze broek omdat ik zeker weet dat ik ‘m vaak zal dragen. Want hij zit lekker en ik vind ‘m mooi.’ Of: ‘Ik stop geld in deze collectebus, omdat mij dat een goed gevoel geeft en omdat iemand anders daar beter van wordt.’ Zo’n opdracht - om iets te doen zonder er spijt van te krijgen - staat in de joodse wet. In het bijbelboek Deuteronomium. ‘Geef een arm mens dus ruimhartig en zonder spijt, en de HEER, uw God, zal u erom zegenen in alles wat u doet en onderneemt. Armen zullen er altijd zijn bij u. Daarom druk ik u op het hart om vrijgevig te zijn tegenover iedereen in uw land die in armoede leeft of er slecht aan toe is.’ Als je je hart laat spreken en je verstand gebruikt, kun je je geld uitgeven zonder er spijt van te krijgen. Dan kan je delen wat je hebt, zonder spijt achteraf. Frederike Bunjes Citaat: Deuteronomium 15:10-11 De Nieuwe Bijbelvertaling

u Heb jij vaak spijt achteraf van de manier waarop je je geld hebt besteed? Of denk je er juist heel lang over na voordat je het uitgeeft aan iets?

Wies van Pijkeren Jona 3:4-9

Liesbeth Gijsbers

u Wat vind jij van deze grap? u Vind jij dat kinderen zelf moeten kunnen beslissen over een tattoo? u Kan je je voorstellen dat je spijt krijgt van een tattoo?

Ruimhartig

u De inwoners van Nineve nemen de boodschap serieus. Hoe doen wij dat in onze tijd met onheilsboodschappen, bv. over het klimaat?

God, behoed ons voor de spijt die ons bekruipt als het te laat is. Laat ons eerst nadenken en niet zomaar iets doen. Help ons om rekening te houden met de gevoelens van anderen, en stil te staan bij de gevolgen van een rotopmerking of flauwe grap. Leer ons om onszelf terug te roepen als we te ver dreigen te gaan. En is dat al te laat, geef ons dan de moed om onze schuld niet goed te praten en als het kan iets goed te maken.

88


Gewetenloos

Was je van plan om vandaag een 1 aprilgrap te maken? Pas maar op! Genoeg voorbeelden van mensen en bedrijven die spijt kregen van hun grap. Zo liet een vrouw een nep-tattoo op haar arm zetten met haar mans naam erop. Ze wist dat hij daar een hekel aan had. Op 1 april liet ze de ‘tatoeage’ zien, zogenaamd een cadeau voor hun 12,5-jarig huwelijk. De man werd woest en stormde het huis uit voordat ze ‘1 april!’ kon roepen. Pas uren later kwam hij thuis en kon ze hem alsnog vertellen dat het een grap was. De man had zijn vrouw bijna verlaten. Ook een Franse burgemeester kreeg spijt. Zij beweerde dat er een vestiging van Ikea in haar dorp zou komen. Ze dacht daarmee een onschuldig grapje te maken, maar had zich niet gerealiseerd hoe blij de inwoners van het dorp werden. Zij dachten namelijk dat er 4000 banen bij zouden komen! En ten slotte moest Google in 2016 door het stof. Zij voegden een gifje van een minion die een ‘mic drop’ doet toe aan hun e-mail (zie link). Alleen had niet iedereen door wat er gebeurde als je op de speciale 1 aprilknop drukte. Er waren mensen die aan hun mail voor een sollicitatie of condoleance per ongeluk zo’n gifje toevoegden. Iemand verloor zelfs zijn baan. Google kon niet anders dan zijn excuses aanbieden. Toelichting voor de docent u Lees de tekst voor en bespreek de vragen. Vragen voor in de klas u Heb jij weleens een 1 aprilgrap gemaakt? Was die geslaagd? u Wat kun je het beste doen als je 1 aprilgrap niet aankomt? u Welke van deze drie voorbeelden vind je het ergst? Waarom?

Vergeef jezelf Het is belangrijk om jezelf je fouten te vergeven. Stel: je hebt iets gedaan waar je ongelooflijk veel spijt van hebt. Je hebt een opmerking gemaakt, die keihard is aangekomen. Die ander is er kapot van, terwijl je het niet eens zo bedoeld had. Hij wendt zijn blik af, je ziet de pijn op zijn gezicht. Je zegt weliswaar meteen ‘Sorry’ en ‘Zo had ik het niet bedoeld.’ Maar daarmee kun je het niet ongedaan maken. Later thuis blijf je er steeds aan denken: had ik maar beter nagedacht, was ik maar nooit over dat onderwerp begonnen. Het blijft maar door je hoofd malen. Zelfs een half jaar later nog breekt het koude zweet je uit. Wat gebeurt er met je? Waarom heb je er nog steeds last van? Vind je dat je zulke fouten niet mag maken? Het is belangrijk om jezelf je fouten te vergeven. En toch blijkt dat in de praktijk soms nog een hele klus. Josien Wolterbeek

u Blijf jij lang rondlopen met dingen die je verkeerd gedaan hebt? Wat helpt om het los te laten? u Is het gemakkelijker om een ander iets verkeerds te vergeven of jezelf? Hoe komt dat?

José Rombouts

u Hoe is jouw geweten gevormd? Wie hadden naast je ouders - daarin een rol? u Hebben jouw normen en waarden iets met jouw levensbeschouwing of geloof te maken? Wat dan?

Moeilijk Niet iedereen vindt het makkelijk om ‘Het spijt me’ te zeggen. Ik vind het moeilijk om ‘Het spijt me’ te zeggen, ook al spijt iets me echt heel erg. Dat komt doordat ik liever niet toegeef dat ik fout zit, maar ook omdat ik me vaak schaam als ik fout zit. Dan kom ik de ander liever niet onder ogen. Ik vind het zelf erg fijn als iemand zijn excuses aan mij aanbiedt, dus misschien moet ik het dan ook maar doen. Jurjen, 19 jaar

u Zeg jij weleens ‘Het spijt me’ tegen iemand? Vind je dat moeilijk?

Ingewikkeld Hoe kun je iemand vergeven als diegene geen spijt heeft? Spijt is een ingewikkelde emotie. Het is naar om te hebben, zeker als je de situatie niet meer kan veranderen. Aan de andere kant kan het soms heel fijn zijn om spijt te zien bij degene die jou gekwetst heeft. Mijn vader en ik hebben een gecompliceerde relatie. Hij heeft mij in het verleden veel pijn gedaan. Het zou mij bij het verwerken hiervan helpen, als hij hierover zijn spijt zou betuigen. Maar hij kan of wil dat niet. Hij ziet niet in dat hij fouten gemaakt heeft. In het jodendom wordt gezegd dat je iemand die oprecht spijt betuigt moet vergeven, zeker in de periode rond Jom Kippoer, de dag van de vergevingen. Maar wat als iemand geen spijt heeft? Of dat niet kan uiten? Moet je iemand dan nog steeds vergeven? Of als iemand wel spijt heeft, maar wat hij of zij gedaan heeft zo erg is dat je dat niet kan? Ben jij dan fout? Dit is iets waar ik elke Jom Kippoer sterk mee worstel. En nog steeds weet ik het antwoord niet. Anne-Maria van Hilst

u Kan je iemand vergeven als diegene geen spijt heeft of dat niet laat zien?

89

WEEK 14 • WOENSDAG • 1 APRIL

© Lightfieldstudiosprod | Dreamstime.com

Spijt van je grap

Psychotherapeut José legt uit hoe ‘moreel besef’ zich ontwikkelt bij een mens. Spijt of berouw voelen lijkt een heel normale reactie, wanneer je een ander schade berokkent. Je verplaatsen in de beleving van de ander en je daardoor schuldig voelen, lijkt vanzelfsprekend. Toch zijn er mensen die nooit spijt hebben. Ze lijken gewetenloos! Besef van wat mag en niet mag, noemen we ook wel ‘moreel besef’. Dit ontwikkelt zich, als het goed is, in de loop der jaren. Een baby beleeft zichzelf als het middelpunt van de wereld. Een peutertje is vooral gericht op de gevolgen van zijn gedrag. Gedrag dat bestraft wordt, wordt vermeden; gedrag dat beloond wordt, wordt herhaald. Vanaf een jaar of vier wordt het krijgen van goedkeuring en het oordeel van de ander belangrijk. lets doen of laten omwille van de ander wordt bepalend. Ouders leren hun kinderen wat het verschil is tussen goed en kwaad. Zij moeten hun kinderen normen en waarden bijbrengen. Als ze daartoe niet goed in staat zijn, dan kan het zijn dat het geweten van hun kinderen minder goed functioneert. Met alle gevolgen van dien!


Spijt voorkomen Wat wil je niet? Straks op je diploma-uitreiking spijt hebben van alles wat je niet hebt gedaan tijdens je middelbareschooltijd! u Welke dingen moet je gedaan hebben op de middelbare school? Laat de leerlingen voor zichzelf minimaal vijf dingen opschrijven die op hun ‘bucketlist’ moeten. u Zijn er leerlingen die hun lijstje willen delen met de klas? u Bespreek klassikaal waarom zoveel mensen een bucketlist zouden hebben, en wat dat met ‘spijt’ te maken heeft.

WEEK 14 • THEMA: SPIJT

De vervloeking van Hippolytus Griekse mythe: Theseus gelooft de leugen van zijn vrouw en vervloekt zijn eigen zoon. Hippolytus moest niets van vrouwen hebben. Hij was alleen maar geïnteresseerd in het eren van Artemis, de godin van de jacht. Hij had haar beloofd om altijd kuis te blijven. Het grootste deel van zijn tijd besteedde hij aan de jacht en het vereren van zijn lievelingsgodin. Maar een jaloerse godin zorgde ervoor dat Phaedra verliefd werd op Hippolytus. Ze schaamde zich daar hevig voor – ze was immers met zijn vader Theseus getrouwd. Daarom verzon Phaedra het omgekeerde verhaal: haar stiefzoon Hippolytus was verliefd op háár geworden en had haar geprobeerd te versieren. Iedereen was geschokt. Wat een leugenachtige kerel was die Hippolytus! Net doen of hij niets van vrouwen moest hebben, maar ondertussen wel z’n stiefmoeder versieren. Walgelijk! Theseus was nog het meest verbolgen en hij besloot in een opwelling van woede de vloek in te zetten die hij lang geleden van een god had gekregen. Toen hij Hippolytus verbannen had en Hippolytus op weg was met zijn wagen, kwam er een enorme stier uit de zee waardoor hij uit de wagen werd geslingerd. Hij stierf en tegelijkertijd ontdekte Theseus hoe het echt zat. Niet zijn zoon, maar zijn vrouw had iets verschrikkelijks gedaan. Hij had ontzettend veel spijt.

Een slappe God?

God kreeg spijt

En ja hoor: net zoals Jona al dacht, krijgt God spijt van zijn dreigementen. Jona geniet. Hij verlekkert zich bij de gedachte dat Nineve gestraft zal worden. God zal zijn oordeel vellen. Alles wat Jona voorspeld heeft, gaat nu gebeuren. Dit wil hij niet missen. Buiten de stad, op veilige afstand, gaat hij zitten wachten. Maar hoelang hij ook wacht, er gebeurt niets. Jona baalt. Het is ook altijd hetzelfde met God! Nooit doet God wat hij zegt. Hij is veel te slap. Hij heeft zeker alweer spijt dat hij alles omver wilde gooien. Wat heb je daar nu aan als profeet! Hij, Jona, staat mooi voor gek! Hij had het kunnen weten! Nee sterker, hij wist het van te voren! Daarom wou hij niet doen wat God vroeg. Nou, had hij toch gelijk! Jona is de mooie belofte die hij in nood aan God heeft gedaan alweer vergeten. ‘Ik wist het wel, God,’ moppert hij, ‘ik wist dat u mensen altijd weer een nieuwe kans geeft! U bent altijd vol medelijden! U bent altijd maar weer geduldig! U bent zo’n God die kwaad met de deur smijt, en stampvoetend naar boven loopt, maar boven al weer spijt heeft en het goed wil maken! Zo’n God bent u,’ zegt Jona. ‘Maar treed nu eens op! Doe nu eens wat u zegt! Straf nu eens een keer! Hoe kan ik nu mijn beroep uitoefenen als u alles wat ik zeg, weer onderuithaalt! Zo kan ik toch niet werken! Zo wil ik het niet meer, God! U neemt mij en mijn werk als onheilsprofeet niet serieus! Ik kan nog beter dood zijn!’

Kunnen we ons een God voorstellen die spijt krijgt van iets? Wat is eigenlijk ons beeld van God? In de Bijbel is het scheppingsverhaal nog maar net uit, en dan hoor je: De Heer zag dat alle mensen op aarde slecht waren: alles wat ze uitdachten was steeds even slecht. Hij kreeg er spijt van dat hij mensen had gemaakt en voelde zich diep gekwetst. Wat een bijzonder zinnetje: ‘God kreeg er spijt van dat hij mensen had gemaakt.’ Snap jij dat? God die spijt heeft? Past dat in jouw beeld van God? Spijt hebben betekent: ‘Als ik dit van tevoren had geweten, had ik het niet gedaan.’ Maar ze zeggen toch dat God alles weet en alles kan? Als hij alles van tevoren weet, kan hij achteraf toch geen spijt krijgen? Iemand op internet schrijft: ‘Bijbelteksten waarin God ‘van gedachten veranderde’ zijn menselijke pogingen om Gods daden te beschrijven. God zou een bepaald iets gaan doen, maar deed toch iets anders. Voor ons lijkt dat een verandering. Maar voor God, die alwetend is, is dit geen verandering. God wist altijd al wat Hij zou gaan doen. Het woordje ‘spijt’ betekent, dat hij bedroefd is over de reacties van de mensen.’ Moeten we nu kiezen? Tussen een menselijke God, wiens spijt we kunnen begrijpen, als we alle ellende op aarde zien ... of ... een almachtige, alwetende God die geen vergissingen maakt waar hij spijt van kan krijgen? Of zijn er nog meer beelden van God?

Wies van Pijkeren

Frederike Bunjes

Jona 3:10-4:3

Citaat: Genesis 6:5-6 De Nieuwe Bijbelvertaling

u Zou jij kwaad zijn als je Jona was? Waarom wel/ niet? u Heeft Jona recht van spreken als je kijkt naar wat hemzelf (in de storm) overkomen is?

God, we bidden u voor mensen die spijt hebben van hun harde woorden of hun grote mond. Help ze om erop terug te komen. We bidden u voor degenen die spijt hebben dat ze zwegen toen iemand getreiterd werd. Help ze om dat nooit meer te doen. We bidden u voor hen die met spijt beseffen dat ze verkeerd omgegaan zijn met het milieu. Help ze om dat vanaf nu te veranderen.

Bas Pijnappel

u Heb jij net zoals Theseus weleens in een opwelling van woede iets tegen iemand gezegd of iets gedaan waarvan je later spijt had?

90


Spijt en schaamte

Klimaatactiviste Greta Thunberg maakt er geen geheim van: ze heeft het syndroom van Asperger, een van de vormen van autisme. In 2018 zei ze tijdens een demonstratie: ‘Volgens mij zijn wij autisten de normale mensen van de wereld.’ ‘De rest is behoorlijk vreemd,’ zo ging ze verder. ‘Want zij blijven gewoon doorgaan met wat ze doen. Als de uitstoot van CO2 moet stoppen, dan moeten we stoppen met uitstoten. Voor mij is dat zwart of wit.’ Dat rechtlijnige zwart-witdenken kan bij autisme horen. Ruimte voor nuances is er soms niet. Dat kan lastig zijn, omdat anderen dat niet altijd makkelijk vinden. Zo kunnen er eenvoudig misverstanden ontstaan. Maar Greta laat zien dat het ook een kracht kan zijn. Juist omdat ze Asperger heeft, kan ze de activist zijn die ze is. Ze kan niet tegen uiterlijke schijn en onechtheid. Ze doet niet mee aan politieke spelletjes en ze heeft lak aan wat andere mensen ‘normaal’ noemen. ‘Ik heb Asperger en dat betekent dat ik soms een beetje anders ben. En – onder de juiste omstandigheden – is anders zijn een superkracht,’ tweette Greta. Toelichting voor de docent Vandaag is het Wereld Autisme Dag. Zo’n 200.000 Nederlanders lijden eraan en vaak heeft dit een grote invloed op hun leven. Het is lastig om je staande te houden als je beperkingen hebt in sociale contacten en communicatie, of als je minder flexibel bent. u Lees de tekst voor en bespreek de vragen. Vragen voor in de klas u Vind je dat Greta een superkracht heeft? u Is Greta zo’n onvermoeibare activiste ondanks of dankzij haar Asperger, denk je?

Ervaring rijker Ook gemiste kansen kunnen een ervaring zijn om van te leren. ‘Je kunt beter spijt hebben van iets wat je wel hebt gedaan dan van iets wat je niet hebt gedaan.’ Het is een gezegde dat je misschien wel kent en misschien ook wel herkent: spijt van kansen die zijn blijven liggen. Op den duur vergeet je vaak waarom je iets indertijd niet hebt gedaan. De angsten van toen lijken ongegrond, de bergen die metershoog leken, zijn nu drempeltjes. Als de persoon die je nu bent, had je bepaalde dingen vast anders aangepakt. Maar het heeft geen zin om jezelf nu iets kwalijk te nemen. Blijkbaar was je er toen niet aan toe om de sprong te wagen. Het is de kunst jezelf niet tekort te doen, door spijt als iets negatiefs te ervaren. Spijt over toen kan juist aanzetten tot actie en indirect leiden naar nieuwe successen. Ook al ben je gestruikeld, je bent een ervaring rijker. Juist van teleurstellingen kun je veel leren. Bovendien zetten ze de mooie dingen in scherper contrast. Sofie van Ooijen

Eva Sianturi

u Is spijt voor jou een persoonlijk gevoel? Of is het (ook) een sociaal gevoel en heeft het te maken met ‘weten hoe het hoort’? u Eva zegt dat mensen in Nederland ‘vrij zijn om de norm los te laten’. Wat zou ze daar precies mee bedoelen? Herken je dat ook?

Weglopen Je doet weleens wat, waarvan je je later pas realiseert dat het niet zo’n goed idee was. Ik heb er spijt van dat ik een keer ben weggelopen van huis. Mijn vader was toen erg ongerust. Het was echt een les voor me, ik had niet zomaar moeten weglopen. Anoniem, 13 jaar

u Waar heb jij echt spijt van? Wil je daar iets over vertellen?

Liegen Als je spijt hebt van liegen, is het meestal te laat. Ik heb spijt dat ik soms gelogen heb tegen mensen. Dat kan je namelijk nooit meer echt goedmaken.

u Is het waar dat je van teleurstellingen kan leren, zoals Sofie schrijft? Wat kan je dan leren?

Yogi’s Belofte maakt schuld. Ook al heb je spijt van wat je beloofd hebt. Yogi’s zijn mensen die heel intensief aan yoga doen. In het oude India bouwden yogabeoefenaars bovennatuurlijke krachten op. Door de jarenlange training, maar soms ook omdat yogi’s bepaalde gunsten aan de goden vroegen. Zo was er een demon die na jarenlange yoga god Shiva om een gunst vroeg. Vanwege de toewijding van de demon kon Shiva dat niet weigeren. De demon vroeg om het vermogen om een persoon direct in vlammen op te laten gaan, zodra hij een hand op diens hoofd zou leggen. De demon kreeg die speciale kracht en meteen wilde hij zijn hand op het hoofd van Shiva zelf leggen. Shiva riep snel de hulp in van god Vishnu en die wist hem te redden. Weet je hoe? Vishnu overtuigde de demon ervan dat hem niets zou gebeuren als hij zijn hand op zijn eigen hoofd legde. Maar toen de demon dat deed, ging hij in vlammen op. Gek genoeg blijft Shiva de yogi’s bepaalde krachten geven, hoewel hij daar vaker spijt van heeft. Rawie Sewnath

u Heb jij weleens ergens spijt van en doe je het dan toch opnieuw?

Anoniem, 13 jaar

91

WEEK 14 • DONDERDAG • 2 APRIL

© James Rea - Dreamstime.com

Superkracht

De Indonesische Eva - die sinds een paar jaar in Nederland woont vertelt dat in Indonesië spijt meer een sociaal dan een persoonlijk gevoel is. In Indonesië heb je spijt als je de dingen niet volgens de algemene norm doet. Dus wat de meeste mensen normaal vinden. Schaamte is een positieve basis-emotie voor het leven in de gemeenschap. Als je schaamte kent, ben je een sociaal mens. Spijt heb je als je op straat een jongen gezoend hebt of als je er sexy bijliep. Je schaamt je als je ouders gescheiden zijn, als je geen werk hebt of als je de buren niet kent. Spijt betekent dat je weet ‘hoe het hoort’. In Nederland is een mens vrij om de norm los te laten. Daar moest ik eerst wel erg aan wennen, en ik vertel ook niet alles aan m’n ouders. Als ze het niet weten, hebben ze er ook geen last van. Ikzelf ben er nu aan gewend. Nu is er soms ook ruimte voor een persoonlijk gevoel van spijt. Het spijt mij bijvoorbeeld dat ik vaak te laat ben, want dat maakt het moeilijker voor mij om me in Nederland aan te passen.


Leren van het verleden Spijt? In The Lion King leert aap Rafiki Simba dat het geen zin heeft om weg te lopen van het verleden. Je moet ervan leren. Tja, makkelijk gezegd… u Lees de inleiding voor en laat de scène zien via de link (Engelstalig, 1’03). u Vraag dan aan de leerlingen om voor zichzelf iets op te schrijven waar ze spijt van hebben. u Laat ze eronder schrijven hoe ze dit kunnen omdraaien: Welke les hebben ze ervan geleerd? Je kunt deze opdracht ook als huiswerk meegeven.

WEEK 14 • THEMA: SPIJT

Sorry Hoe kun je ervoor zorgen dat je niet steeds ruzie hebt? Er waren eens twee stellen die buren van elkaar waren. Het ene stel had altijd ruzie, het andere nooit. Op een dag zei de ruziënde vrouw tegen haar man: ‘Ga eens naar de buren en zoek uit hoe zij het voor elkaar krijgen om nooit ruzie te hebben.’ De man verstopte zich in de struiken om bij de buren naar binnen te kijken. Door een open raam kon hij precies volgen wat daar gebeurde. Hij zag dat de buurvrouw de vloer dweilde en plotseling naar de kamer rende, naar haar telefoon. Op bijna hetzelfde moment stapte de man de keuken in en schopte per ongeluk de emmer omver. Toen de vrouw in de keuken terugkwam, zag ze de omgevallen emmer en zei: ‘Sorry, ik had die emmer aan de kant moeten zetten.’ ‘Nee schat,’ zei haar man, ‘het is mijn fout, ik had beter op moeten letten.’ De buurman ging terug naar huis. ‘Wat heb je ontdekt?’ vroeg zijn vrouw. ‘Het is eigenlijk heel simpel,’ zei hij. ‘Zij zeggen als eerste sorry, terwijl wij telkens ons gelijk willen halen.’

Logisch Jona kan die fijne schaduwboom niet missen. Precies zo kan God zijn mensen niet missen. ‘Kijk, dat komt nou goed uit… Die boom heb ik gisteren niet gezien! Die stond er gisteren niet!’ Jona’s goede humeur komt helemaal terug. Net heeft hij God nog uitgefoeterd. ‘U heeft veel te snel spijt. Veel te veel geduld. Ga toch eens op uw strepen staan!’ God zal Nineve verwoesten, zo heeft Jona de mensen voorgehouden. Hij wil het maar wat graag zien. Dagen heeft hij gewacht. Maar er gebeurt niets. Kwaad heeft hij zijn ontslag als onheilsprofeet ingediend. En nu staat daar die boom… Ach, in de schaduw van die boom kan hij nog wel een dag wachten… De volgende ochtend, als Jona onder de boom wil gaan zitten, is de hele boom alweer verdord. Door een worm aangevreten! Wat spijt hem dat! Bovendien begint het te waaien. Geen lekkere verkoelende wind, nee, een gloeiende oostenwind. De zon brandt op Jona’s hoofd. Ik wou dat ik dood was, denkt hij. Dat is beter dan zo te leven. ‘Is het eerlijk Jona, dat je zo boos bent over die boom?’ vraagt God. ‘Boos?!’ valt Jona uit. ‘Woedend ben ik. Ik ontplof zowat! En terecht!’ ‘Maar,’ zegt God, ‘begrijp ik het nu goed? Wil jij die boom sparen? Je hebt hem niet verzorgd. Je hebt hem niet laten groeien. Gewoon een boom die er in één nacht was? Toch wil je die al niet meer missen? Vind je het dan vreemd dat ik spijt heb van de ramp die ik wilde laten gebeuren? Nineve is een stad met meer dan honderdtwintigduizend mensen! En vergeet de dieren niet! Mensen die ik gemaakt heb. Voor wie ik gezorgd heb. Mensen die domme fouten maken. Maar ik hou van ze! Logisch toch dat ik spijt heb van de straf die ik wilde geven?’

Het spijt me! Vertel de ander waarmee hij jou raakt. Maar heeft hij spijt, vergeef hem dan ook van harte. Kun jij het je mond uit krijgen? Een oprecht ‘Het spijt me’? Misschien lukt het nog bij iets kleins. Als je je vriendin hebt laten wachten bijvoorbeeld. Maar verder… Het is zo moeilijk! Dat bleek wel uit het tvprogramma ‘Het Spijt Me’. Jaren zitten mensen te wachten op een ‘Het spijt me’ van de ander. Terwijl die ander soms niet eens weet waar het nu precies om gaat. Of waarom het contact verbroken werd. Is dat waarom Jezus zegt: ‘Als iemand verkeerd doet, lees hem dan de les’? Omdat wij niet goed aangeven waarmee de ander ons raakt? Dan moet die ander het dus maar raden of aanvoelen. Als je het wel zegt, neem je jezelf en de ander serieus. Dat is een mooi begin. Maar Jezus gaat door: ‘Als iemand verkeerd doet, lees hem dan de les, en komt hij tot inkeer, dan moet je hem vergeven. En als hij je zeven maal per dag kwaad doet en zeven keer bij je komt en zegt: “Het spijt me,” moet je hem nog vergeven.’ Als je iemand vertelt wat hij verkeerd doet, is dat niet vrijblijvend. Als het de ander lukt om ‘sorry’ te zeggen, dan ben jij weer aan zet. ‘Vergeef hem dan,’ zegt Jezus. ‘Ga weer samen verder. Steeds opnieuw.’ De ene keer zeg jij zelf: ‘Het spijt me.’ De andere keer moet jij het van de ander willen horen. Frederike Bunjes Citaat: Lucas 17:3-4 Groot Nieuws Bijbel

u Wat vind je lastiger: zelf ‘Het spijt me’ zeggen tegen iemand? Of vertellen waarmee iemand anders jou heeft gekwetst? u Is zo vaak iemand vergeven - zoals Jezus zegt wel haalbaar?

Wies van Pijkeren Jona 4:1-11

God, als we merken dat iemand oprecht spijt heeft over iets, geef dan dat we niet blijven hangen in onze boosheid of gekwetstheid. Help ons te beseffen dat geen mens volmaakt is en dat ook wijzelf van tijd tot tijd brokkenmakers zijn met spijt over wat we wel of niet deden. Maak ons bereid om die ander een nieuwe kans te gunnen.

Uit de verzameling van Willem de Vos

u Kun jij gemakkelijk sorry zeggen (en het ook menen)?

92


Biechten

Sorry-meisje

Gaan biechten is allang niet meer gebruikelijk in de katholieke kerk. Toch kan het enorm opluchten als je

Een gedicht over mensen die te vaak ‘sorry’ blijven zeggen.

© Antares614 - Dreamstime.com

Naar de tandarts? Twee keer per dag je tanden goed poetsen en twee keer per jaar voor controle naar de tandarts. Appeltje – eitje, zou je zeggen. Maar meer dan een half miljoen kinderen doen dat laatste niet. En dat terwijl het zo belangrijk is om goed voor je gebit te zorgen. Anders kunnen je tanden gaan rotten en dat doet pijn. Bovendien heb je dan last van een slechte adem. De bacteriën die in je mond blijven, kunnen je ook nog een longontsteking bezorgen. Ze kunnen in de bloedbaan terechtkomen en daar voor verstoppingen zorgen. Als je gebitsproblemen hebt, kauw je minder goed en dat zorgt ervoor – al klinkt het misschien vreemd – dat je hersens sneller aftakelen. Er blijkt een rechtstreeks verband te bestaan tussen je kauwbewegingen en je geheugen. Het is dus voor je hele gezondheid belangrijk dat je je tanden en kiezen vertroetelt. Belangrijk dat je naar de tandarts gaat, die controleert of alles goed en gezond is en die met snel ingrijpen de schade kan beperken. Tot je achttiende is het bezoek gratis, dus maak daar gebruik van! Toelichting voor de docent Vorig jaar trokken de tandartsen aan de bel. Veel ouders lijken niet te weten dat tandzorg tot achttien jaar gratis is en daarom blijven veel kinderen en jongeren verstoken van de juiste zorg. u Lees de tekst voor en bespreek de vragen. Vragen voor in de klas u Sommige mensen zijn bang voor de tandarts. Heb jij daar last van? u Wat doe jij om je gebit schoon en fris te houden? u Veel mensen weten blijkbaar niet dat je tot je achttiende gratis voor controle naar de tandarts kunt. Hoe zou je ervoor kunnen zorgen dat dit verandert?

voor jou, voor mij en iedereen, voor alle mensen om haar heen, kom haar maar niet te na: ‘Sorry dat ik besta.’ Ken je de sorry-jongen? Hij doet soms iets verkeerd, maar hij wil maar niet snappen dat je van fouten leert. ‘Sorry dat ik fout zat, zo heb ik het niet bedoeld, sorry, sorry,’ stamelt hij, door schaamte overspoeld. Van al die sorry-zeggers krijg ik soms de balen, één keer sorry is genoeg, blijf het niet herhalen.

het wél doet. ‘Moet je tegenwoordig nog biechten bij jou in de kerk?’ vroeg een kennis van me laatst. De ondertoon was er duidelijk een van afkeer. ‘Nee,’ zei ik, ‘dat moet ik niet, maar ik mag het wel.’ Dat antwoord wekte nog meer bevreemding op, want ja, als het niet moet, dan doe je dat toch zeker niet?! Toen legde ik uit dat biechten in de katholieke kerk een vertrouwelijk gesprek is, waarbij je je hart kunt luchten en waarbij je eventuele zonden kunt opbiechten: ‘Ik weet uit ervaring dat dit je heel erg kan opluchten.’ Mijn kennis keek me al wat minder vreemd aan. Toen maakte ik de vergelijking met een psycholoog en een psychiater. Veel mensen vertrouwen hun zielenroerselen aan deze hulpverleners toe. Ook hier komen soms heel pijnlijke fouten ter sprake waar mensen veel spijt van hebben. Het opbiechten van deze fouten kan helpen ‘schoon schip’ te maken om zo als herboren opnieuw te starten. ‘Zo heb ik dat bij biechten zelf ook ervaren. Ik voelde nieuwe levenskracht mijn ziel binnenstromen.’ Opeens keek mijn kennis blij verrast: ‘Zo heb ik er nog nooit tegen aangekeken,’ zei hij.

Cora de Vos

Bill Banning

u Kan jij goed sorry zeggen? u En kan je er ook weer mee ophouden? Kan je je fouten weer vergeten?

u Bij wie kun je opbiechten wat je dwarszit? u Helpt het om te praten over wat je verkeerd hebt gedaan, of wat er mis is gegaan? Waarom wel of niet?

Stopwoordje Kijk uit dat ‘sorry’ geen betekenisloos woord wordt. Een poosje geleden was ‘sorry’ mijn stopwoordje, ik zei het echt supervaak. Inmiddels heb ik mezelf dat afgeleerd, want als je te vaak ‘sorry’ zegt, heeft het ook geen betekenis meer. Eva, 19 jaar

Te vaak ‘sorry’ zeggen Sommige mensen zeggen wel heel snel en vaak ‘sorry’! Laatst liep ik tegen een paaltje op en zei ik meteen: ‘Sorry’! Het ging automatisch. Ik zeg dus té snel en té vaak ‘sorry’. Hier probeer ik op te letten, want ik wil niet dat een welgemeend excuus zijn betekenis verliest. ‘Sorry’ zeggen en de schuld voor iets op je nemen vind ik namelijk belangrijk. Ik kan het zelf ook altijd heel erg waarderen als mensen dit doen. Janne, 18 jaar

93

WEEK 14 • VRIJDAG • 3 APRIL

Ken je het sorry-meisje? Je ziet haar op de gang, ze is het liefst onzichtbaar, ze lijkt een beetje bang,


Gesprekstechnieken en filosofische vragen

Trainingen Actualiteit in de klas op locatie

TRAININGEN ACTUELITEIT IN DE KLAS OP LOCATIE

Gelijk na de aankondiging van de trainingen op 17, 18 en 23 januari kregen we de vraag van een van de scholen die de Oase gebruiken, of deze training ook op locatie gegeven kan worden. Natuurlijk kan dat. Op deze pagina geven we de informatie voor andere scholen die dit willen!

Wil je ook je gespreksvaardigheden verbeteren? Regel dan een trainingsdag bij jullie op school!

Interactieve gesprekstrainingen voor Oase gebruikers op locatie PRAKTISCHE INFORMATIE Voor wie? Voor alle docenten in het voortgezet onderwijs die werken met de Oase. Wanneer? in overleg. Waar? op eigen (school)locatie. Tijd? 9:30 – 16:30u. Lunch? zelf regelen. Kosten? €1.650,- all in incl. btw per groep van maximaal 12 deelnemers. Aantal parallelle groepen? maximaal drie met elk maximaal 12 deelnemers (afhankelijk van de datum). IN DEZE TRAINING LEER JE • hoe je een open gesprek kunt leiden met je klas. • hoe je de juiste gespreksvragen stelt bij items uit de Oase. • hoe je kunt blijven dóórvragen. • hoe je Socratische vaardigheden toepast. • dat de argumenten van je leerlingen belangrijker zijn dan hun meningen.

Bij de trainingen op open inschrijving (zoals bijvoorbeeld in januari van dit jaar) kom je met collega’s van verschillende scholen bijeen om je extra te bekwamen in gespreksvaardigheden. Het voordeel is dat je samenwerkt met deelnemers met heel andere ervaringen dan jijzelf. Dat is vaak heel verfrissend. Maar het kan ook een voordeel zijn om met je eigen collega’s zo’n training te volgen. Je kunt elkaar dan in de periode daarna stimuleren het geleerde in praktijk te brengen en ervaringen uit te wisselen. Kijk in de kolom hiernaast voor praktische informatie en neem contact op als je bij jullie op school een eigen training wilt organiseren. 112

ONZE TRAINERS De trainingen worden gegeven door de experts van WonderWhy met veel praktische ervaring in het voeren van filosofische gesprekken met kinderen en jongeren. WERKMATERIAAL Tijdens de training werk je met items en vragen uit de Oase naar keuze van de deelnemers. AANMELDINGEN Voor informatie en aanmeldingen, mail naar info@creathlon.nl Data worden vastgesteld in onderling overleg met de school en de trainer(s). De vooruitbetaling van de kosten geldt als definitieve bevestiging van de boeking.


(Advertentie)

Wij hebben cadeauboekjes in soorten…

Als particulier abonnee of docent aan een school met een collectief abonnement kunt u gebruik maken van extra’s via de internetsite van Oase Media. U vindt hier presentaties bij elk thema, de posters, materiaal voor vieringen, internetlinks bij diverse teksten uit het magazine, de YouTube-filmpjes, etc. Ook vindt u er informatie over ondersteunende activiteiten. Zo log je in op het intranet van Oase Magazine: u Ga naar www.oasemedia.nl u Klik op het tabblad ‘inloggen’ (zie afbeelding) u u Vul je inloggegevens in v en klik op ‘verzenden’

Heb je nog geen inloggegevens, meld je dan de eerste keer aan: u Klik op het tabblad ‘inloggen’ (zie afbeelding) u u Klik links onderin op ‘…hier aanmelden’ w u Vul het e-mailadres in dat je hebt opgegeven als je particulier abonnee bent u Vul je e-mailadres van school in als je via een schoolabonnement Oase Magazine gebruikt u Vul een zelfgekozen wachtwoord in u Geef aan welke nieuwsbrieven je wilt ontvangen u Klik op de button ‘aanmelden’ u Na acceptatie ontvang je een e-mail met een verificatielink u Open de mail klikdigitale op de linkplatform voor alle ge­ Oase Online is en het

bruikers van Oase Magazine en Oase App. Je vindt Eenmaal aangemeld, kun je met het betreffende e-mailadres en je erwachtwoord de digitale van de posters, inleidingen via versies het tabblad ‘inloggen’ naar hetde intranet. u bij de thema’s, een overzicht van komende thema’s, links naar de filmpjes op het internet, materiaal voor vieringen, etc. Oase Online is gekoppeld aan de Oase app, zodat je met smartphone of tablet direct op Oase Online kunt komen. Gebruikers van het magazine moeten op Oase Online inloggen. v Ben je gebruiker van Oase Magazine? Dan kun je w een nieuwe inlog aanmaken met je emailadres van school. Gebruik je de app? Volg na het upgraden van de app de instructie op het scherm. NB: Per 10 augustus 2016 de is de website van Oasemediana vernieuwd. Gebruikers van app moeten installatie een Kijk voor de actuele schermen en werkwijze op www.oasemedia.nl persoonlijke licentiecode activeren.

Behoefte …en maten aan meer actualiteit? Enthousiast over de rubriek

Wij maken voor En smaakt dat aanbod naar meer? scholen en bedrijven Verdrievoudig je mogelijkheden door mee te doen met de pilot ook cadeauboekjes Goedemorgen op school! op maat! Elke dag drie actuele items voor een Actueel/Vandaag in de Oase?

?

goed gesprek in de klas. Met:

veel filmpjes, muziek, werkvormen, Meer weten?

gespreksvragen didactische tips. bel: 033-303en31 02 Instap jaarlicentie privé: € 14,95 Instap jaarlicentie school: Mail of bel!

www.goedemorgenopschool.nl www.creathlon.nl info@creathlon.nl +31 (0)33 303 31 02

HET HET VOLGENDE VOLGENDE NUMMER NUMMER VAN LOOPT OASEVAN LOOPT 7 NOVEMBER VAN 20 APRIL 2016T/M T/M17 27JULI JANUARI 2020 2017

Elke gebruiker van Oase Magazine Kijk regelmatig heeft toegang tot internet-extra’s! op Oase Online


EDITIE 2019

1

&

Basics

JE LIJF JE LEVEN NAAM:

BURGERSCHAP | RELIGIE |

FILOSOFIE | PERSOONLIJKE

Nieuwe geïntegreerde methode voor burgerschap & levensoriëntatie Maak nu de match www.whymagazine.nl info@creathlon.nl BURGERSCHAP | RELIGIE | FILOSOFIE | PERSOONLIJKE ONTWIKKELING

ONTWIKKELING

Profile for Oase Media

OASE 12e jaargang week 13 en 14 2020  

Dagopeningen voor het voortgezet onderwijs voor burgerschap en levensbeschouwing. Nu tijdelijk toegankelijk voor iedereen in tijden van afst...

OASE 12e jaargang week 13 en 14 2020  

Dagopeningen voor het voortgezet onderwijs voor burgerschap en levensbeschouwing. Nu tijdelijk toegankelijk voor iedereen in tijden van afst...