Page 84

84

Marcin Zgliński

Z elementów wyposażenia uwagę zwraca informacja o umieszczonej w ołtarzu głównym figurze siedzącego Pana Jezusa, zapewne w typie Chrystusa Frasobliwego. Wizerunek ten był przedmiotem żywego kultu, gdyż odnotowano przy nim dość liczne wota. Niewykluczone, że stanowił kopię cudownej figury Chrystusa z pobliskiej Rosi, pochodzącej z przełomu w. XVI/XVII i otaczanej lokalnym, choć nieprzerwanie silnym kultem co najmniej od początku w. XVII21. Podobnie jak ów domniemany pierwowzór, był ubierany w sukienkę z tkaniny.22 Wobec nieczęstego na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego kultu rzeźbiarskich wizerunków Chrystusa, występowanie na terenie jednego dekanatu dwóch bardzo zbliżonych pod względem formy przykładów nie jest chyba dziełem przypadku.23 Interesujące jest także odnotowanie kultu obrazu Matki Boskiej Kongregackiej, umieszczonego w bocznym ołtarzu. Było to z pewnością powtórzenie cudownego obrazu Matki Boskiej, zwanej Kongregacką lub Studencką – barokowej kopii rzymskiego wizerunku z bazyliki Santa Maria Maggiore, wprowadzonego w r. 1664 do grodzieńskiego kościoła Jezuitów i należącego do uczniowskiej kongregacji Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny24. Wydaje się oczywistym, iż w misji wołkowyskiej, podległej właśnie kolegium grodzieńskiemu, wprowadzono kult słynącego łaskami wizerunku z Grodna; można nawet przypuszczać, iż tutaj również związany on był z bractwem uczniowskim. Na sięganie do lokalnych tradycji zakonu wskazuje również obecność w innym ołtarzu rzeźby Matki Boskiej Loretańskiej, która znalazła się tu zapewne nie tylko z uwagi na sławę oryginału, ale również dzięki temu, iż taka sama rzeźba od r. 1647 czczona była w akademickim kościele Św. Jana w Wilnie25. Niemniej w Wołkowysku nie było domku loretańskiego, a jedynie ołtarz z kopią cudownej rzeźby. Spośród pozostałych sprzętów zasługuje na uwagę wyjątkowo bogaty zespół wycinanych z deski, malowanych figur, przeznaczonych do Grobu Pańskiego, oraz należących do dekoracji okazałego katafalku, a właściwie castrum doloris, zdobnego w personifikacje Wiary, Nadziei, Miłości, Religii, Mądrości, Sprawiedliwości, Miłosierdzia, Roztropności, Męstwa i Czasu26. Puszka opatrzona inskrypcją własnościową kolegium jezuickiego w Połocku, musiała trafić do kościoła misji wołkowyskiej jeszcze w w. XVIII, bowiem nie istniał on

D. Piramidowicz, Kościół parafialny p.w. Trójcy Świętej w Rosi, [w:] Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, red. J. K. Ostrowski, cz. II, Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa nowogródzkiego, red. M. Kałamajska-Saeed, t. 1, s. 112–113. 22 RPAH-M., 1603–1–36, Lustracja misjii..., k. 1v. 23 Inne przykłady kultu pełnofigurowych rzeźb Chrystusa dotyczą z reguły wizerunków stojących, najczęściej tzw. Chrystusa Antokolskiego lub Trynitarskiego, oprócz kościoła ŚŚ. Piotra i Pawła w Wilnie odnotowano m.in. w Dubiczach, Krzywiczach, Naczy. 24 M. Kałamajska-Saeed, Cudowny obraz Matki Boskiej Studenckiej z kościoła jezuitów w Grodnie, „RH”, 50, 2002, s. 517–525. 25 J. Paszenda, Kościół św. Jana w Wilnie w okresie jezuickim 1571–1773, [w:] Budowle jezuickie w Polsce, t. 1, Kraków 1999, s. 372; A. Kusztelski, Kaplice loretańskie w Wielkim Księstwie Litewskim i Inflantach Polskich, [w:] Sztuka pograniczy Rzeczypospolitej w okresie nowożytnym od XVI do XVIII wieku, Warszawa 1998, s. 231–233. 26 BLAN, 43–23855, Inwentarz rzeczy kościelnych zgromadzenia akademickiego wołkowyskiego, roku 1797 [...], k. 2 – zob. aneks 2. 21

Profile for Andrzej Betlej

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Advertisement