Page 72

72

Rafał Nestorow

Kampenhausen, pułkownik wojsk koronnych, a realizatorem prac budowlanych w Międzybożu był Jan Baptysta Dessieur, późniejszy gubernator całego klucza104. W tym kontekście trudno atrybuować Logauowi bez żadnych przesłanek archiwalnych drewniany kościół w Toustem koło Trembowli (r. 1715). Taka atrybucja, jak sądzę, wynika z faktu niemal zupełnego nierozpoznania artystów związanych dworem Adama Mikołaja Sieniawskiego, a wydobycie z archiwaliów jednego z architektów staje się wygodnym pretekstem do wiązania z nim wszystkich fundacji hetmana105. Tymczasem, oprócz wymienionych powyżej architektów związanych z Sieniawskim, w samych Brzeżanach udało się uchwycić działalność dwóch innych architektów wojskowych, kapitanów Niesiołowskiego i Bekierskiego106. Wydobycie z zapomnienia postaci Jacoba de Logau może stać się przyczynkiem do pogłębionych studiów nad liczebnością i rolą architektów wojskowych w Rzeczypospolitej w okresie nowożytnym, zatrudnionych w magnackich twierdzach kresowych107. *** Zachowane w korespondencji Logaua wiadomości dotyczące jego osiemnastoletniej działalności architektonicznej przedstawiają się raczej skromnie. Z samodzielnych prac projektowych znamy zaledwie kilka: nie zrealizowany projekt przebudowy pałacu w Nowosiółkach, dekorację okazjonalną na pogrzeb Adama Mikołaja Sieniawskiego, kaplicę przy kościele zamkowym w Brzeżanach, dzwonnicę przy tamtejszym kościele farnym, kościół w Bursztynie oraz przebudowę pałacyku w Raju. Z tego znamy wygląd jedynie dwóch realizacji: projekt pałacu w Nowosiółkach oraz pn. kaplicę przy brzeżańskim kościele zamkowym. Pozostała znana działalność architektoniczna ograniczała się do prac inżynieryjnych przy fortyfikacjach brzeżańskich oraz prac konserwatorskich przy istniejących budowlach. Trudno zatem wypowiadać się szerzej na temat stylu dzieł Logaua. Z jednej strony, dysponujemy projektem elewacji pałacu w Nowosiółkach Zahalczyckich nawiązującym ewidentnie do architektury z terenów monarchii habsburskiej, z drugiej zaś, wielkoporządkową artykulacją elewacji kaplicy brzeżańskiej, wpisującą się w nurt barokowego klasycyzmu, najpewniej o rzymskim rodowodzie. Taki zestaw pozornie sprzecznych form w oeuvre artysty tłumaczyć można charakterystyczną dla XVIII stulecia eklektyczną postawą architektów w ramach tzw. „stylu międzynarodowego”108. Swobodne łącznie linearnych, K. Kuśnierz, Sieniawa. Założenie rezydencjonalne Sieniawskich. Rozwój przestrzenny w XVII oraz XVIII wieku, Rzeszów 1984, s. 69. 105 Kowalczyk, Świątynie i klasztory…, s. 220, 285. 106 Na temat architektów wojskowych związanych z hetmanem Sieniawskim autor przygotowuje osobne opracowanie. 107 Brak całościowego ujęcia tego zagadnienia jest zauważany nie tylko na polu historii sztuki. Postulat badań wysuwają również historycy wojskowości, zwłaszcza odnośnie XVII stulecia. Zob. np. B. Dybaś, Fortece Rzeczypospolitej. Studium z dziejów budowy fortyfikacji stałych w państwie polsko-litewskim w XVII, Toruń 1988, s. 252. 108 W tym przypadku możemy nawet mówić o specyficznej wersji owego eklektyzmu, przejawiającej się w dwóch realizacjach jednego autorstwa, diametralnie różnych od siebie pod względem wymowy stylistycznej, a nie ze zwyczajowym kompilowaniem zróżnicowanych wątków kompozycyjnych, nierzadko o odmiennej genezie i tradycji, w jednym dziele architektonicznym. 104

Profile for Andrzej Betlej

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Advertisement