Page 69

Architekt wojskowy Jacob de Logau na usługach Sieniawskich i Czartoryskich...

69

Z zachowanej korespondencji wyłania się obraz opustoszałej twierdzy brzeżańskiej, popadającej w ruinę po śmierci Adama Mikołaja Sieniawskiego. Stąd liczne wzmianki o pracach remontowych nie tylko w zamku, ale i w mieście, będącym niegdyś ośrodkiem ogromnego kompleksu dóbr. Jacob de Logau często wspomina o niewystarczających środkach finansowych potrzebnych do ukończenia prowadzonych prac remontowo-budowlanych, gdyż inaczej „wszystko pójdzie w ruinę”. Do takiego stanu rzeczy przyczyniały się także ciągłe zatargi komendanta twierdzy z innymi oficjalistami, co prowadziło do oskarżeń, donosów i wzajemnego obarczania się odpowiedzialnością za losy „fabryki” brzeżańskiej80.

Przebudowa zameczku myśliwskiego w Raju Kolejne prace Logau prowadził w położonej 4 km od Brzeżan miejscowości Raj. Najprawdopodobniej w w. XVII zbudowano tam zameczek myśliwski, zniszczony przez Szwedów w 2. połowie stulecia oraz powtórnie w r. 1709 przez Adama Śmigielskiego. Miał on rzut kwadratu i cztery wieże w narożach81 (il. 11). Pierwsza wzmiankę na temat zameczku rajowskiego (określanego również jako pałac) pochodzi z r. 1726, kiedy to Logau wspomina o sporach z ekonomem brzeżańskim Mrożkiem(?), dotyczących pieniędzy na bliżej nieokreślone prace przy pałacyku82. Kolejna informacja pochodzi dopiero z maja r. 1738, kiedy Logau powiadamia Augusta Czartoryskiego o rozpoczęciu prac przy tamtejszej oficynie83. W kolejnym liście z 24 V pisał: „Donoszę J.O.W.Xiążęcej Mci Dobrodziejowi że koło fabryki rajowskiej ustawicznie robią malarz expensę dostał (?), gontów spodziewam się za tydzień”84. Prace kontynuowano; w liście z 22 IX architekt informuje księcia, że „fabryka rajowska idąc swoim trybem tak nad figarnią funditus się zrujnował ale kazałem de nowo go reparować”85. W październiku architekt donosił księciu: „oficyna Rajowska się skończą, drzwi i okna, i podłoga które i powoli mogą się skończyć”86. Prace wykończeniowe kontynuowano, o czym Logau wspominał w kolejnym liście: „pieców postawią i koło podłóg i powale robią, okna i drzwi chyba po tym fundament podmurowali gdzie było potrzeba”87. Roboty wykończeniowe przeciągały się, choć Logau zapewniał, że prace „wkrótce się Doskonałym przykładem jest cytowany kilkakrotnie wcześniej list cejkwarta brzeżańskiego Wojciecha Bilikowskiego do Zofii Czartoryskiej – BCzart., rkps 3504, k. 27. W listach Logua zawarty jest interesujący materiał dotyczący funkcjonowania twierdzy i jej załogi w XVIII w., wykraczający jednakże poza ramy niniejszego opracowania. Wiele podobieństw nasuwa się tu zwłaszcza z opublikowanymi ostatnio listami komendanta twierdzy w Kamieńcu Podolskim Christopha Wilhelma (?) Rappego. Zob. Popiołek, op. cit., s. 215–249. 81 SGKP, t. 9, 1888, s. 493; Czernecki, op. cit., s. 83; Pamiatniki gradastroitielstwa i architiektury Ukrainskoj SSSR, t. 4, Kijów 1986, s. 44; Aftanazy, op. cit., s. 521 (w dwóch ostatnich opracowaniach wzmianka jedynie o zniszczeniu w r. 1709); B. Majewska-Maszkowska, Mecenat artystyczny Izabeli z Czartoryskich Lubomirskiej, Warszawa, 1976, s. 245 (tu data budowy koniec w. XVII i związanie jej z osobą Adama Mikołaja Sieniawskiego). 82 BCzart., rkps 5872, l. 21823. Logau do Elżbiety Sieniawskiej, 8 IV 1726. 83 BCzart., rkps, 5872. l. 21883, 6 V 1738. 84 BCzart., rkps 5872, l. 21855. 85 BCzart., rkps 5872, l. 21887. 86 BCzart., rkps 5872, l. 21888, 6 X 1738. 87 BCzart., rkps 5872, l. 21889, Logau do Czartoryskiego, 22 X 1738. 80

Profile for Andrzej Betlej

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Advertisement