Page 28

28

Michał Kurzej

tęczowym umieszczono ozdobne kartusze – od strony nawy, niezachowany, z herbem Leśniowskich – Grzymała (il. 7), a od strony przezbiterium, z sygnaturą „I W” i datą 1631 (il. 8). Znaków w dolnej części kartusza nie udało się niestety odczytać. Do kościoła prowadziły cztery wejścia z dostawionych od północy i zachodu zabudowań klasztornych. Wnętrze oświetlały okna prostokątne, zamknięte półkoliście, obustronnie rozglifione; dwa w apsydzie, od północnego- i południowego-wschodu, dwa w południowej ścianie prezbiterium i po jednym w obu ścianach każdego przęsła nawy, z wyjątkiem wschodniego, oświetlonego tylko od południa. Zewnętrzne elewacje kościoła (il. 10, 11) opięte są pilastrami podtrzymującymi wyłamane nad nimi belkowanie z fryzem ozdobionym konsolami oraz plakietami przedstawiającymi anielskie główki. Charakterystycznym elementem tych podziałów są obeliski dostawione do pilastrów na osi apsydy oraz w elewacji południowej (il. 12). Pola ścian pomiędzy pilastrami wypełniają płyciny stanowiące obramienie dla nisz okiennych. Podobnie rozwiązano elewacje dwukondygnacyjnej wieży. Jej górna kondygnacja jest wyższa od dolnej, a ponad oknami wieża ma w każdej elewacji jeszcze dodatkowe kwadratowe płyciny wzmagające efekty światłocieniowe. Ślady dekoracji na elewacji północnej świadczą o późniejszych przebudowach zabudowań klasztornych. *** Kościół w Leszniowie jest budowlą raczej skromną, nie pozbawioną jednak interesujących rozwiązań dekoracyjnych. O jego wyrazie artystycznym decydowały przede wszystkim listwowe sztukaterie na sklepieniach oraz we fryzach elewacji zewnętrznych i wewnętrznych. Odciskane z formy plakiety wzbogacające dekorację sklepień i fryzów stanowią urozmaicony, a zarazem charakterystyczny zespół motywów. Ich powtarzalność pozwala zidentyfikować użycie tych samych plakiet w innych realizacjach, co jest bardzo ważnym przyczynkiem do określenia autorstwa. Genezy tego typu rozwiązań należy szukać w kręgu muratorów lubelsko-zamojskich. Dzieło warsztatu z terenu Lubelszczyzny, w okresie kiedy twórczość lubelska wywierała wielki wpływ na inne dzielnice Rzeczypospolitej, nie jest bynajmniej zjawiskiem rzadkim również na obszarze kresów wschodnich. Druga ćwierć w. XVII przyniosła rozwój tzw. sklepień lubelskich we wszystkich niemal dzielnicach Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Dekoracje sklepienne o genezie lubelskiej można spotkać nawet w Wielkopolsce, ale ekspansja tego typu sztukaterii odbywała się przede wszystkim w kierunku wschodnim43. Na tle architektury „kręgu lubelskiego” kościół leszniowski wykazuje pewne różnice. Nie ma tu ozdobnych obramień okiennych, oraz dekoracyjnej fasady, które to elementy Władysław Tatarkiewicz uznał za wyróżniki „typu lubelskiego”; jest za to masywna wieża przy elewacji frontowej, według Tatarkiewicza – główny wyróżnik „typu kaliskiego”44. Pozwala to odrzucić sztuczne rozróżnienie architektury polskiej pierwszej połowy w. XVII na te dwa typy. Dorobek architektoniczny tego okresu należy rozpatrywać jako całość, uwzględniając zabytki z terenu Rusi i Wołynia. 43

A. Miłobędzki, Architektura polska XVII wieku, Warszawa 1980, s. 153, 157. W. Tatarkiewicz, O sztuce polskiej XVII i XVIII w., Warszawa 1966, s. 129–131.

44

Profile for Andrzej Betlej

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Advertisement