Page 27

Kościół Bernardynów w Leszniowie – nieznane dzieło Jana Wolffa

27

kilkanaście karabinów, granaty i dużo amunicji. Dowódcą obrony klasztoru został Jan Urlau, a po jego zaginięciu Wojciech Mierzwiński. Po tym, jak w styczniu r. 1944 w sąsiednich Bołdurach zamordowano 40 Polaków, klasztor i kościół ufortyfikowano (zamurowując niektóre okna i drzwi oraz tworząc strzelnice). 5 III 1944, po utworzeniu przez UPA tzw. Republiki Beresteckiej, ok. 200-osobowy oddział konnicy ukraińskiej zaatakował klasztor. Napastników jednak odparto ogniem z karabinów maszynowych i granatami. Sprowokowało to Niemców do przeprowadzenia trzy dni później skrupulatnej rewizji w poszukiwaniu broni, której jednak nie znaleziono. Po przejściu frontu, walki z oddziałami UPA trwały nadal, a 19 VIII władze sowieckie przydzieliły mieszkańcom klasztoru broń. Kolejne ukraińskie ataki odparto 5 XI 1944 i 26 II 194538. 4 IV 1945 władze sowieckie zapowiedziały konieczność wyjazdu ludności polskiej na zachód39. Mienie kościelne i klasztorne uznane zostały za własność państwową i polecono je pozostawić40. 4 V odprawiona została ostatnia msza i klasztor został opuszczony41. Na początku sierpnia r. 1945 pod klasztor podłożono minę, która uszkodziła budowlę. Od tego momentu następowała dewastacja budynków, rozkradziono wyposażenie, zdjęto blachę z dachów. Wkrótce potem zawaliło się sklepienie nad kościołem. Klasztor został rozebrany i już w r. 1976 nie było po nim śladu42. *** Kościół znajduje się w północnej części miejscowości, przy drodze do Beresteczka (il. 1). Jest to budowla murowana, orientowana, jednonawowa z prezbiterium zamkniętym półkolistą apsydą, nieco niższym i węższym od nawy, do której od zachodu przylega wieża na rzucie kwadratu (il. 2). Wnętrze prezbiterium nie miało pierwotnie podziałów architektonicznych (il. 5), natomiast nawę podzielono za pomocą pseudopilastrów na trzy przęsła (il. 6). Jej wnętrze obiega fryz z liściastych meandrów przypominających elementy ornamentu okuciowego, z towarzyszącymi motywami główek anielskich (il. 9). Arkadę łuku tęczowego dekoruje obramienie z motywem chien courant, a jego podniebie wypełniają kasetony z rozetami oraz główkami anielskimi. Sklepienia nawy były wsparte na pilastrach, a prezbiterium – na konsolach o formie kapiteli, podtrzymywanych przez główki anielskie. Schemat dekoracji sklepiennych jest taki sam w nawie i prezbiterium (il. 3, 4): w centrum każdego z przęseł umieszczono płyciny o wykroju czworoliścia nałożonego na kwadrat, połączone za pomocą listew ze sobą oraz z płycinami owalnymi – na osiach poprzecznych poszczególnych przęseł. Połówki analogicznych płycin dekorują ponadto lunety okienne, również wydzielone za pomocą listew, których zbieg połączono z narożami płycin umieszczonych na osi. Charakterystyczna jest sama forma listwy, składająca się z ułożonych na przemian par perełek i wałka oraz bocznego obramienia w formie kimationu. Ponad łukiem APB XXI-6, Włodyka, Kronika..., s. 127–191. Ibidem, s. 197. 40 APB, XXI-1 akta klasztoru Bernardynów w Leszniowie, 1637–1945, nakaz Rejonowego Komitetu Wykonawczego w Brodach, 2 V 1945, s. nlb.; RGP-f-9, s. 335–336, Inwentarz, 4 V 1945. 41 APB, XXI-6, Włodyka, Kronika..., s. 205. 42 Chadam, op. cit., s. 175. 38 39

Profile for Andrzej Betlej

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Advertisement