Page 201

Analiza materiałowa zabytków małej architektury i rzeźby kamiennej z XVI i początku XVII wieku...

201

de Vriendt65, jak i twórczość rzeźbiarska ówczesnego środowiska południowoniderlandzkiego. Importy z antwerpskiego warsztatu Cornelisa Florisa dotarły już ok. poł. XVI stulecia do Królewca, gdzie na zlecenie księcia Albrechta Hohenzollerna powstał zespół nagrobków i epitafiów członków jego rodziny (1549–1552, 1570–1572). Długoletnia działalność warsztatu Florisa i jego współpracownika Willema van den Blocke w Królewcu (1549–1582) okazała się brzemienna w skutki przede wszystkim dla sztuki Gdańska i Rzeczypospolitej66. Willem wykorzystywał w swojej twórczości schemat nagrobka z figurą klęczącą przynajmniej kilkakrotnie – był autorem królewieckiego monumentu margrabiny Elżbiety, żony księcia Jerzego Fryderyka (1578–1582), później powracał do niego w pomnikach: Krzysztofa von Dohny w Odensee (1586), Batorych w Barczewie (1598) czy Kosów w Oliwie (ok. 1600, rozbudowany po r. 1618). Nagrobek syna księcia, Mikołaja, formalnie także odróżnia się od analogicznych dzieł powstających w kręgu rzeźbiarzy włoskich w Krakowie i Małopolsce. Inną formę uzyskała już sama tablica, pozbawiona ogzymsowania i z zespolonymi w jedną całość tablicą inskrypcyjną i reliefową płytą figuralną. Odkuty z tego samego materiału naczółek, mieszczący pierwotnie aplikowany kartusz herbowy, jest wtórny67. W odmienny sposób zredagowano też sam wizerunek zmarłego dziecka – spoczywa ono nie wprost na płycie lub na materacu z poduszkami, jak w nagrobkach małopolskich, lecz na tumbie sarkofagu68. Także zastosowana tu poza, z podniesionym na poduszce tułowiem, z prosto, sztywno wyciągniętymi i złączonymi nogami oraz rączkami splecionymi na piersi, ukazująca zmarłego jako leżącego na marach (przedstawienie typu ,,bed of state”), nie znajduje raczej zbyt wielu analogii w późnorenesansowej

Por. ryciny z serii: Cornelisa Florisa de Vriendt – Veerderleij neuwe inventien van antijcksche sepultueren..., opublikowanej przez Hieronima Cocka w Amsterdamie w r. 1557, oraz Hansa Vredemana de Vriesa, Pictores, statuarii, architecti, latomi, et quincunque principum magnificorumque virorum memoriae aeternae inseruitis, adeste: et hunc libellum varia coenotaphiorum, tumulorum... wydanej w tej samej oficynie w r. 1563. Zob. A. Huysmans, J. Van Damme, C. Van de Velde, Ch. Van Mulders, Cornelis Floris 1514–1575: beeldhouwer – architect – ontwerper, Brussel 1996, s. 62, 63, il. 183a; Hollstein’s Dutch & Flemish Etchings, Engravings and Woodcuts 1450–1700, t. 47, Vredeman de Vries, cz. I, 1555–1571, Rotterdam 1997, s. 129–133, il. 138, 147, 149, 153, 158, 159, 160–161, 163. 66 Krzyżanowski, Plastyka nagrobna..., s. 272–274, 276, 297; A. Rzempołuch, Niderlandyzm w sztuce Prus Książęcych. Twórcy – dzieła – następstwa, [w:] Niderlandyzm w sztuce polskiej, Warszawa 1995, s. 116, 118–119, 122. Tamże wcześniejsza literatura niemiecka. 67 Bernatowicz, Nagrobki dziecięce..., s. 71. 68 Monografista zabytku jako pierwszy zwrócił uwagę na możliwość wzorowania się Radziwiłła ,,Sierotki” na pomniku Ludwika Mikołaja Szydłowieckiego w kolegiacie w Opatowie (1525, wyk. Bartłomiej Berecci z warsztatem), jedynym którym posiada tumbę sarkofagową z leżącą figurą dziecięcą. Zob. Bernatowicz, Nagrobki dziecięce..., s. 72; idem, Miles Christianus..., s. 121. Swobodny układ ciała śpiącego Szydłowieckiego, oparty na renesansowych wzorcach florenckich Andrei del Verocchia, jest jednak odmienny od dzieła nieświeskiego. Zob. Kozakiewiczowa, op. cit., s. 50, przyp. 105. Schemat układu płaskorzeźbionej figury leżącej na wznak na sarkofagu realizują dwa nagrobki nieznanych dziewcząt, umieszczone obecnie w krużgankach klasztoru Dominikanów w Krakowie. Identyczne upozowanie obu postaci odznacza się ponownie większą swobodą, naśladując przy tym tradycyjny schemat przyjęty dla figur niewieścich. Por. KZSP, t. 4, Miasto Kraków, cz. 3, Kościoły i klasztory Śródmieścia, 2, red. A. Bochnak, J. Samek, Warszawa 1978, s. 163, 165, fig. 780, 781. 65

Profile for Andrzej Betlej

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Advertisement