Page 197

Analiza materiałowa zabytków małej architektury i rzeźby kamiennej z XVI i początku XVII wieku...

197

podniesiono, do pierwotnego cokołu dodając obecny pierwszy stopień i poprzedzając go wysoką, murowaną mensą z dwoma schodkami44. Detale nowych, bocznych części cokołu i belkowania odkuto w szarozielonkawym, niepolerowanym wapieniu. Trudno określić, w jakim dokładnie czasie tak uształtowaną nastawę poszerzono o dekorowane boniowaniem partie boczne, wsparte na cokole i nakryte belkowaniem stanowiącym przedłużenie wcześniejszych partii. Niezidentyfikowany pozostaje brunatnoróżowawy kamień, najprawdopodobniej wapień, który posłużył do wykonania boni w partiach bocznych. Pod względem kolorystyki i tekstury różni się on od materiału użytego wcześniej w trzonach kolumn pierwotnej edikuli importowanej z Wenecji. Gzyms koronujący w tych partiach odkuto natomiast z czarnego wapienia o niemal homogenicznej strukturze i głębokim, mimo upływu czasu, polorze. Część detali, głównie w partii cokołu partii bocznych, ukształtowano w barwionym, marmoryzowanym stiuku45. W drugim etapie prac, między r. 1588 a 1593, najprawdopodobniej zaś ok. r. 1590 Mikołaj Krzysztof Radziwiłł ,,Sierotka” zamówił nagrobek upamiętniający zmarłego w wieku dziecięcym jego pierworodnego syna Mikołaja (zm. 1588) oraz swój własny. Wedle ostatnich ustaleń Tadeusza Bernatowicza, oba dzieła, wykazujące liczne analogie z tradycją polskiej i włoskiej rzeźby renesansowej, powstały w warsztacie pracującego w Nieświeżu w l. ok. 1589–1601 na służbie u Radziwiłła ,,Sierotki” muratora i rzeźbiarza Kacpra Fodygi (Gaspare Fodiga). Pochodził on z Mesocco w Valle Mesolcina, w południowej Szwajcarii46. Oba pomniki odkuto w identycznym materiale – szarozielonkawym, drobnoziarnistym kamieniu o porowatej, acz stosunkowo jednolitej powierzchni, identycznym z materiałem użytym w rozbudowanych partiach cokołu sąsiedniego ołtarza Św. Krzyża. Materiał ten posłużył zarówno do wykonania detali obudów architektonicznych, jak i do kreacji cyzelersko oddanych płaskorzeźb figuralnych. Na podstawie studiów porównawczych możemy go zidentyfikować jako pochodzący z dużo starszej epoki górnego syluru piaskowiec o nazwie Burgsvik z wyspy Gotlandii47, leżącej na Morzu Bałtyckim u wybrzeży Szwecji. Na przełomie w. XVI i XVII należała ona do Królestwa Danii48. Jego złoża, których miąższość sięga nawet 50 m, znajdowały się głównie w południowej części wyspy, m.in. wokół miejscowości Valar, Kvarne, Kättelvik, Udvidde i Snäckbusård, gdzie wydobywano go przynajmniej od XII w. Materiał ten był szczególnie lubiany przez kamieniarzy, ze względu na jego miękkość i podatność na obróbkę rzeźbiarską, jednakże ze względu na występujące w jego strukturze wapien Wtedy też, być może, rozdzielono na dwie części pierwotną plintę cokołu nastawy z inskrypcją zawierającą sygnaturę Cesare Franco, umieszczając je w obecnym miejscu, t.j. po obu stronach mensy. Por. Bernatowicz, Miles Christianus..., s. 95, 97, 102. 45 Obszerny tekst poświęcony zagadnieniu genezy i proweniencji form stylowych ołtarza Św. Krzyża i nagrobków radziwiłłowskich w Nieświeżu przygotowuje Tadeusz Bernatowicz. 46 Bernatowicz, Miles Christianus..., s. 180; idem, Śmierć rycerza kresowego i jego sepulcrum, ,,Studia Muzealne”, 19, 2000, s. 65. Odnośnie działalności C. Fodiga w Nieświeżu por. ostatnio: M. Karpowicz, Da contadino a magnate. Gaspare Fodiga, architetto e scultore di Mesocco in Polonia, Mesocco 2002, s. 6, 39, 40–41. Tamże bibliografia kilku wcześniejszych publikacji autora na temat twórczości Fodygi w Chęcinach. 47 D. Król, P. P. Woźniak, L. Zakrzewski, Kamienie szwedzkie w kulturze i sztuce Pomorza, Gdańsk 2004, s. 12–13, 17–18. 48 Szwecja odzyskała Gotlandię i Olandię dopiero w r. 1645, po zakończeniu wojny z Danią, na mocy układu pokojowego z Brömsebro. 44

Profile for Andrzej Betlej

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Advertisement