Page 195

Analiza materiałowa zabytków małej architektury i rzeźby kamiennej z XVI i początku XVII wieku...

195

(zm. 1553) z jego pomnika w katedrze krakowskiej, wzniesionych sumptem wdowy, Barbary z Herburtów, w r. 1558. Wszystkie wymienione zabytki, wraz z nagrobkiem Serédyego z Bardiowa (po 1557–1561) i jedną z płyt inskrypcyjnych z zamku starościńskiego w Starej Lubowli (1555), Krzysztof J. Czyżewski związał niedawno z wykształconym na Węgrzech i pracującym najprawdopodobniej na Spiszu anonimowym rzeźbiarzem, Mistrzem MS37. Obecność lokalnie dostępnego ,,marmuru” lubowelskiego w dziełach tego artysty zdaje się wskazywać na usytuowanie jego pracowni właśnie w pobliżu kamieniołomów, w Starej Lubowli. Prestiżowe zlecenie krakowskie Mistrz MS mógł otrzymać dzięki kontaktom z obojgiem fundatorów, być może nawet bezpośrednim – Piotr Kmita Młodszy pełnił bowiem wcześniej urząd starosty spiskiego (notowany w r. 1529), zaś w l. 1524–1542 dzięki przywilejowi królewskiemu prowadził na Spiszu poszukiwania i eksploatację minerałów i rud metali38. Zastosowanie czerwono brunatnego, biało użylonego ,,marmuru” lubowelskiego, poddanego obróbce rzeźbiarskiej już w Krakowie przez tamtejszych artystów włoskich, możemy rozważać odnośnie jeszcze przynajmniej kilku nagrobków małopolskich. Był to bowiem materiał odznaczający się walorami dekoracyjnymi równymi o wiele droższym wapieniom importowanym z Węgier i Salzburga, a przy tym był znacznie łatwiej dostępny dla szerszego kręgu klienteli z południowej i centralnej Małopolski, dzięki bliskości jego złóż. Transport i dystrybucję ułatwiało dogodne położenie Starej Lubowli na ważnym historycznym szlaku handlowym zw. węgierskim, wiodącym na północ krętą doliną Popradu przez Muszynę oraz Stary i Nowy Sącz, a następnie doliną Dunajca do Tarnowa, Krakowa i dalej do Sandomierza. Powyższy temat wymaga jeszcze gruntownych studiów, głównie w kręgu renesansowej rzeźby małopolskiej 2. poł. w. XVI. Na obecnym etapie badań nie mamy potwierdzenia, aby jurajski wapień ze Spisza mógł docierać w tym okresie aż na teren Wielkiego Księstwa Litewskiego. Renesansowe pomniki z katedry wileńskiej oraz materiały do nieistniejącego nagrobka królowej Barbary transportowano z Krakowa do Wilna skomplikowaną trasą. Dla gotowych elementów pomnika Elżbiety Habsburżanki w r. 1552 wybrano drogę lądową – załadowano je w 19 skrzyń i na 6 wozach wysłano szlakiem handlowym łączącym obie stolice. Rok później, w r. 1553 nagrobek Barbary wyekspediowano już dłuższym szlakiem wodnym, wiodącym Wisłą do Gdańska, skąd miano go dopiero przewieźć wozami do Wilna39. Rozpatrywać można również alternatywną trasę – z Gdańska skrzynie można było przesłać statkiem morskim do Królewca, by następnie wicinami spławić je w górę Niemna i Wilii40. Podobnymi trasami prawdopodobnie dotarły do Wilna gotowe elementy lub surowiec na pozostałe pomniki renesansowe z katedry wileńskiej. Zespół ten obejmuje: płytę ze reliefową sceną Ukrzyżowania (sygnowana ,,MS”) i pełnoplastyczną figurę Św. Antoniego Opata z nieistniejącego ołtarza (usunięty z katedry w r. 1746), oraz posąg Piotra Kmity Młodszego (w nagrobku). Zob. K. J. Czyżewski, Ze studiów nad wyposażeniem katedry krakowskiej (koniec w. XV-początek w. XVII), ,,Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń PAU”, 62, 1998, s. 105–110; Wawel 1000–2000. Wystawa Jubileuszowa, t. 1, s. 165–166, poz. kat. I/141, il. 185 (oprac. K. J. Czyżewski). 38 SGKP, t. 5, 1884, s. 452; H. Kowalska, Kmita Piotr, [w:] PSB, t. 13, 1967–1968, s. 99. 39 Ślad po transporcie pomnika królewskiego urywa się w Gdańsku. Zob. Kozakiewiczowa, Z działalności..., s. 443. 40 Kozakiewiczowa, Rzeźba..., s. 106; Kretschmer, op. cit., s. 136–138; Lővei, op. cit., s. 12; Procyk, op. cit., s. 11. 37

Profile for Andrzej Betlej

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Advertisement