Page 193

Analiza materiałowa zabytków małej architektury i rzeźby kamiennej z XVI i początku XVII wieku...

193

wystawionego za jej życia na przełomie w. XV i XVI25. Na takim doborze materiałów zaważyły najpewniej doświadczenia warsztatowe artysty. Jeżeli przyjmiemy, iż Stwosz był uczniem rzeźbiarza Niclausa Gerhaerta von Leyden, autora m.in. monumentalnego nagrobka cesarza Fryderyka III Habsburga (1468–1478), umieszczonego w katedrze Św. Stefana w Wiedniu, to można przyjąć, że mógł on mieć okazję zapoznania się z wapieniami z Adnet przed przyjazdem do Krakowa26. Czerwonawy wapień z Adnet, najprawdopodobniej identyczny z odmianą Lienbacher Rot posłużył także Stwoszowi do wykonania dzieł we Włocławku i Gnieźnie – nagrobków tumbowych biskupa kujawskiego Piotra z Bnina (ok. 1493) i prymasa Zbigniewa Oleśnickiego Młodszego (1495)27. Po stopniowym rozpadzie Królestwa Węgier, który nastąpił po klęsce i śmierci króla Ludwika Jagiellończyka w bitwie pod Mohaczem w r. 1526, dostęp do złóż ,,marmuru” węgierskiego i jego eksport stał się znacznie utrudniony. Zaważyło na tym utworzenie po r. 1541 w sercu dawnego państwa, zaboru tureckiego o randze paszaliku. Objął on także Budę, Ostrzyhom wraz z tamtejszymi kamieniołomami28. Z braku dotychczasowych materiałów, począwszy od ok. poł. XVI w. zbliżone pod względem barwy i tekstury wapienie salzburskie zaczęły zatem, pomimo wysokich kosztów transportu, stopniowo zastępować w rzeźbie polskiej wcześniejsze importy znad Dunaju. Za przykłady tego zjawiska mogą posłużyć dzieła współczesne nagrobkowi wileńskiemu królowej Barbary – zachowane fragmenty dekoracji figuralnej z pierwotnego cyborium w kościele Mariackim w Krakowie (1551–1554) i pomnik Samuela Maciejowskiego, biskupa krakowskiego na Wawelu (1552), potwierdzone dzieła G. M. Padovana29. W tym samym okresie, począwszy od ok. poł. w. XVI materiał o niemal identycznej do ,,marmuru” węgierskiego kolorystyce i własnościach fizycznych sprowadzano do K. J. Czyżewski, M. Walczak, Nieznane fragmenty późnogotyckiej struktury architektonicznej z katedry wawelskiej, [w:] Katedra krakowska w średniowieczu, Kraków 1996, s. 163–172; Wawel 1000–2000. Wystawa jubileuszowa, t. 1, Kultura artystyczna dworu królewskiego i katedry – Zamek Królewski na Wawelu, maj-lipiec 2000, Katedra krakowska – biskupia, królewska, narodowa – Muzeum Katedralne na Wawelu, maj-lipiec 2000. Katalog, s. 161–162, poz. kat. I/138, il. 176–179 (oprac. M. Walczak, K. J. Czyżewski). W filarach baldachimu użyto odmiany wapienia Rot-Scheck, tej samej, z której powstała płyta figuralna Kazimierza Jagiellończyka. 26 Mrozowski, op. cit., s. 99. Tamże przegląd stanu badań nad tym zagadnieniem. 27 Kretschmer, op. cit., il. 100–108; Procyk, op. cit., s. 16. Niejednoznaczne stanowisko w tej sprawie zajął Przemysław Mrozowski, w tekście pracy wspominając o sprowadzeniu do obu tych realizacji marmuru z Austrii i Węgier. W katalogu w obu przypadkach materiał ten określił on jako marmur węgierski. Zob. Mrozowski, op. cit., s. 49, 168, 238. 28 W. Felczak, Historia Węgier, Wrocław 1983, s. 119–120, 122–123. 29 Zob. ostatnio: Markham-Schulz, op. cit., s. 106, 176, 269, il. II, 129–140. Wedle jej ustaleń z wapienia salzburskiego odmiany Rot G.M. Padovano miałby ponadto wykonać figury w nagrobkach: Jana Kamienieckiego w Krośnie (po 1560) oraz Jana i Jana Krzysztofa Tarnowskich w Tarnowie (1561–1567, 1567–1573). Zob. Markham-Schulz, op. cit., s. 176, il. II-IV, 214; Mikocka-Rachubowa, op. cit., s. 328, 384. Wbrew opinii obu autorek wydaje się, że obie figury Tarnowskich odkuto w czerwonym ,,marmurze” węgierskim. Potwierdza to jaśniejsza, czerwonawa barwa oraz niejednorodna, gruzłowata tekstura tego kamienia, nie spotykana w jurajskich wapieniach z Adnet i Oberalm. Z kolei jednym z najpóźniejszych przykładów wykorzystania ,,marmuru” węgierskiego w rzeźbie małopolskiej są płyty figuralne Lwa Sapiehy i jego dwóch żon w okazałym pomniku w kościele PP. Bernardynek w Wilnie (po 1633, 1635/1637, atryb. Franciszek Krakowczyk). Zob. Wardzyński, Nagrobek Lwa Sapiehy..., s. 139, 146–147. 25

Profile for Andrzej Betlej

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Advertisement