Page 181

Nieznany relief z przedstawieniem Mszy św. Grzegorza z katedry łacińskiej we Lwowie

181

malarzy, zaś o rzeźbiarzach źródła milczą31. Społecznym zapleczem dla środowiska artystycznego (i jednocześnie gwarantem jakości wyrobów) w każdym mieście był cech, tymczasem we Lwowie pierwsze wiadomości o samodzielnej organizacji malarzy pochodzą dopiero z końca w. XVI, snycerze zaś jeszcze w następnym stuleciu należeli do cechu stolarzy bądź murarzy32. U schyłku średniowiecza bardziej prestiżowe zamówienia – a do takich należało przecież wyposażenie katedry – kierowano więc zapewne do artystów działających w innych miastach, przede wszystkim w Krakowie, ważnym centrum późnogotyckiego malarstwa i rzeźby. W r. 1473 przywieziono stamtąd do Lwowa krucyfiks, przeznaczony na belkę tęczową katedry łacińskiej (obecnie w kaplicy Chrystusa Ukrzyżowanego)33. W tym samym krakowskim warsztacie wykonano inny krucyfiks, znajdujący się obecnie w jednym z późnobarokowych ołtarzy bocznych lwowskiego kościoła Bernardynów34. Przykłady importowanych z Krakowa rzeźb późnogotyckich odnaleźć można także na zachodnich krańcach dawnego województwa ruskiego35. Trzeba też podkreślić, że ówczesna stolica Królestwa Polskiego była geograficznie najbliższym ośrodkiem artystycznym, w którym mogłyby powstać – i zapewne powstawały – dzieła o stylu porównywalnym z naszym reliefem. W Krakowie bowiem w szczególny sposób doszło do zetknięcia się tradycji późnogotyckiej z renesansem. Od początku w. XVI pracowali tu włoscy kamieniarze oraz malarze z Niemiec, reprezentujący nowy styl (np. Michał Lancz z Kitzingen, Hans Dürer); wiele dzieł zamawiano też w Norymberdze (np. płyty nagrobne z pracowni Vischerów). Zatrudnianie przez Franciszka Florentczyka pomocników z Węgier przyczyniło się do wykształcenia specyficznych form „mieszanych” w rzeźbie kamiennej36. O stosowaniu renesansowej ornamentyki przez cechowych snycerzy krakowskich świadczy poliptyk św. Stanisława w Wieniawie, datowany na rok 154437. Podobnych dzieł było zapewne więcej i mogły się one pojawić wcześniej, w 3. dekadzie w. XVI. W tym czasie arabeski i motywy

Zob. W. Łoziński, O malarzach lwowskich, „Sprawozdania Komisji do Badania Historii Sztuki w Polsce”, 4, 1889, s. LVIII-LIX; F. Bostel, Z dziejów malarstwa lwowskiego, ibidem, 5, 1896, s. 157. 32 T. Mańkowski, Lwowski cech malarzy w XVI i XVII wieku, Lwów 1936, s. 23, 27; idem, Dawny Lwów jego sztuka i kultura artystyczna, Londyn 1974, s. 194. O przynależności cechowej snycerzy: Ł. Charewiczowa, Lwowskie organizacje zawodowe za czasów Polski przedrozbiorowej, Lwów 1929, s. 146. 33 T. Mańkowski, Do dziejów rzeźby późnogotyckiej (Miklas Haberschrack), „PKHS”, 8, 1946, s. 253; D. Horzela, Między liryzmem a ekspresją – rzeźba w Małopolsce przed Witem Stwoszem 1450–1477, [w:] Wokół Wita Stwosza. Katalog wystawy w Muzeum Narodowym w Krakowie, red. D. Horzela, A. Organisty, Kraków 2005, s. 26. 34 Zob. J. Sito, Thomas Hutter (1696–1745) rzeźbiarz późnego baroku, Warszawa-Przemyśl 2001, s. 276, il. 63. 35 Np. krucyfiksy w dawnym kościele Bożogrobców w Przeworsku oraz w kaplicy Fredrów w Przemyślu, zob. W. Walanus, Chrystus Ukrzyżowany, [w:] Wokół Wita Stwosza…, nr kat. III/8, s. 107–109; KZSP, t. 10, Miasto Przemyśl, cz. 1, Zespoły sakralne, opr. P. Krasny, J. Sito, Warszawa 2004, s. 27, il. 448. 36 Przykłady wymienia i analizuje A. Fischinger, Nagrobek Olbrachta i początki rzeźby renesansowej w Polsce, [w:] Renesans. Sztuka i ideologia, Warszawa 1976, s. 459–465. 37 M. Walicki, Renesansowy poliptyk wieniawski, Warszawa 1960, zwł. s. 6. Na temat ornamentyki nastawy zob. W. Walanus, Późnogotycka rzeźba drewniana w Małopolsce 1490–1540, Kraków 2004 (mpis pracy doktorskiej w BJ), s. 239–241. 31

Profile for Andrzej Betlej

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Advertisement