Page 164

164

Józef Skrabski

Był on otoczony fosą i zespołem drewniano-ziemnych fortyfikacji, wzmocnionych drewnianą basztą obronną, wyposażoną w hakownice, chorągiew zamkową oraz beczki z prochem i saletrą. Główny wjazd na teren dworskich zabudowań prowadził przez dwukondygnacyjną sosnową bramę i niewielki most zwodzony. Na dziedzińcu stały drewniane budynki gospodarcze (stajnia, kuchnia, spichlerz) i sosnowy dwór, jednopiętrowy, poprzedzony gankiem i nakryty słomą5. Paweł Sanguszko w niewielkim stopniu interesował się Sławutą i stanem tamtejszych zabudowań. Nie różniły się one od budynków w sąsiednich Mańkowcach, Wolicy czy Puzyrkach, gdzie – jak przekazują nam szczegółowe inwentarze – stały okazałe drewniane dwory i liczne budynki folwarczne. Osadę zwykle dzierżawił: najpierw Józefowi Staniszewskiemu (1730), Ilińskim (1738) i wreszcie Aleksandrowi Kniehyńskiemu, chorążemu kijowskiemu (1745), dobroczyńcy Misjonarzy w Zasławiu6. Po tzw. transakcji kolbuszowskiej (1753), podziale dóbr dokonanym po śmierci marszałka, Sławuta przypadła jego synowi, Hieronimowi (1743–1812), ostatniemu wojewodzie wołyńskiemu, a następnie wnukowi marszałka, Eustachemu (1768–1844)7. Obaj spadkobiercy szybko przekształcili Sławutę w główny ośrodek rozległych majętności. Hieronim założył znaną w całej Rzeczypospolitej stadninę koni arabskich, które sprowadzał z Aleppo w Syrii. Jego syn wybudował manufaktury i niewielkie zakłady przemysłowe, w tym papiernię, zakład metalurgiczny, fabrykę sukna i wosku8, które z kolei rozwinął i unowocześnił kolejny dziedzic, Roman Sanguszko, powstaniec listopadowy, „sybirak”, wybitny inicjator wielu innych przedsięwzięć gospodarczych w swoich majątkach9. Istotną cechą działalności wspomnianych właścicieli Sławuty były przedsięwzięcia na polu architektury i sztuki, stanowiące główny temat niniejszego komunikatu. Hieronim Sanguszko wybudował w Sławucie murowany, okazały pałac. Budowla powstała w l. 1782–1790. Pracami murarskimi zajmowali się rzemieślnicy pod kierunkiem Johanna Ketlera i Fabiana Rzumpara10. W zachowanym kontrakcie, Ketler APKr., O/W, AS, sygn. 342, Inwentarze miasteczka Sławuta i wsi przyległych [...] z lat 1701– 1786. 6 Ibidem. 7 E. Orman, Sanguszko Hieronim Janusz, [w:] PSB, t. 34, 1993, s. 484–488; eadem, Sanguszko Eustachy Erazm, [w:] ibidem, s. 473–478. 8 APKr., O/W, AS, teka 185, plik 10, 1817–32, Papiernia w Sławucie. Umowa z majstrem papiernikiem Marcinem Mader; teka 187, plik 14, 1817. Fabryki papieru w Sławucie. Umowa z Maderem i Janem Klingenbergiem z Gross Streblitz; teka 187, plik 21, 1831 Fabryka sukna w Sławucie. 9 S. Kieniewicz, Sanguszko Roman Adam, [w:] PSB, t. 34, 1993, s. 505–507; SGKP, t. 10, 1889, s. 793–794. Sławuckie zakłady uwiecznił na swych rycinach i litografiach Napoleon Orda, a opisał Józef DuninKarwicki. Według niego fabrykę świec woskowych założył Eustachy. Jego żona sprowadziła z Wenecji specjalistę do wyrobu świec, księdza ormiańskiego pochodzenia, niejakiego Pisciulgianiego. Zob. J. Dunin-Karwicki, Wędrówka od źródeł do ujścia Horynia, Kraków 1891, s. 56–57. 10 APKr., O/W, AS, teka 493, plik 2, X. Hieronim. Wojewoda wołyński. Sławuta. Budowa pałacu murowanego, k. 1–3, kontrakt Hieronima Sanguszki z Johannem Ketlerem, 15 IV 1782. Dokument zawiera adnotacje potwierdzające odbiór kolejnych rat pieniężnych, z podpisami Ketlera, za okres 18 IV 1782–24 IV 1784 i Fabiana Rzumpara od 8 V 1784–23 IV 1785. Inne dokumenty dotyczące budowy znajdują się w ty msamym pliku, są to: Regestr wybranych pieniędzy na robotę, 1784 (k. 9–11); Regestr wybranych pieniędzy na robotę, z 1785 i 1786 (k. 5–7, 13–15); Recapitt wybranych przez Kietlera pieniędzy na wymurowanie pałacu w Sławucie, 20 X 1785–1787; Wykazy rzemieślników przy budowie z 1786 (k. 39–53); Eksplikacja remanentu niepewnego, 6 IV 1790 (k. 65). Nazwisko Ketlera pisane jest różnie: Kieler, Kietler, Keszler. Najczęściej jest opisywany jako Ketler i taką pisownię przyjęto w tekście. 5

Profile for Andrzej Betlej

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Advertisement