Page 158

158

Andrzej Betlej

Można zatem przypuszczać, że Haltman podstawy swego wykształcenia uzyskał przy „fabryce” kościoła Karmelitanek Bosych, odbudowywanego po pożarze w l. 1735–1741, a od r. 1743 przy udziale Bernarda Meretyna24. Można zauważyć, iż w r. 1738 ks. Mateusz Obrębski pisał do Józefa Sapiehy o tym kościele: „donoszę tedy W. Panu Dobrodziejowi, że żaden we Lwowie kościół nie ma takiej kopuły, która by jaką osobliwość miała. Jedną widzieć kopułę na kościółku Panien Karmalitanek trzewiczkowych mogłem reperowaną i meliorowaną, ale i tej nie chwalę, że proporcji nie ma”25. Być może ta krytyka odnosi się do dzieła Haltmana. Niestety, na obecnym stanie badań, nadal pozostaje zagadką, w jaki sposób z poddanego Jana Klemensa Branickiego Haltman stał się budowniczym bpa Sierakowskiego. Być może stało się to przy okazji budowy kościoła franciszkańskiego w Krośnie w r. 1754, którego Sierakowski był współfundatorem, właśnie wraz z Janem Klemensem Branickim26. Należy zatem się zastanowić, przy jakich jeszcze realizacjach mógł zostać zatrudniony Haltman – wiadomo, iż biskup Sierakowski ufundował i zbudował drewniane kościoły parafialne w Laszkach (1744, kons. 1750), Króliku Polskim (kons. 1756), Łukawcu (fund. 1754)27, a także murowaną kaplicę w parafii Blizne (1760)28; Haltman z pewnością miał wystarczające zdolności by te „fabryki” poprowadzić, albowiem wiadomo, iż „radził” przy budowie drewnianego kościoła parafialnego w Radenicach w r. 175329. Być może Haltman uczestniczył także przy pozostałych inicjatywach Sierakowskiego: przy budowie rezydencji – „dworca letniego”- w Radymnie (ok. 1750)30, kościoła parafialnego w Lubaczowie (fund. 1754), oraz pałacu biskupiego i kapitularza przy katedrze przemyskiej (znajdującego się na przedłużeniu kaplicy fredrowskiej)31. Przypuszczenie to jednak obecnie może pozostać jedynie supozycją, choć trzeba podkreślić, iż przy „fabryce” franciszkańskiej obecność architekta była odnotowywana tylko kilka razy w roku, na ogół jeszcze przed sezonem budowlanym (styczeń-kwiecień) – być może właśnie dlatego, że pracował także przy innych reali T. Mańkowski, Dzieje gmachów Zakładu Narodowego Imienia Ossolińskich, Lwów 1927; P. Krasny, Bernard Meretyn a problem rokoka w architekturze polskiej, Kraków 1994, mpis pracy doktorskiej w IHS UJ. 25 Krasny, op. cit.; Kowalczyk, Świątynie..., s. 181 stwierdził, że Haltman został zatrudniony przez karmelitanki na polecenie Lubomirskiej. 26 Ataman, op. cit., s. 257–258. 27 Ataman, op. cit., s. 307. 28 W. Sarna, Biskupi przemyscy obrządku łacińskiego 1624–1900, t. 2, Przemyśl 1910, s. 446. 29 AFP, rkps XXIII, Listy i inne dokumenty z czasów przeoratu o. Grzegorza Ostrowskiego, list ks. Walentego Wichrowskiego, proboszcza radenickiego, do o. Grzegorza Ostrowskiego, 21 IX 1753, w którym dziękuje „za architekta posłanego do porady”. Nb. w klasztorze franciszkańskim w Przemyślu znajduje się portret ks. Walentego Wichrowskiego. Na temat kościoła w Radenicach zob. P. Krasny, Kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Panny Marii w Radenicach, [w:] Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, red. J. K. Ostrowski, cz. I, Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego, t. 7, Kraków 1999, s. 254–256. 30 M. Dzieduszycki, Żywot Wacława Hieronima Sierakowskiego arcybiskupa lwowskiego, Kraków 1868, s. 73. 31 Ataman, op. cit., s. 307–308; pierwsze prace przy pałacu miały miejsce w r. 1745, kiedy to biskup zwrócił się do kapituły katedralnej, by odstąpiła mu kamienicę Sadowską, leżącą blisko pałacu, chciał ją bowiem przyłączyć do tegoż pałacu (ibidem, s. 229); wg Dzieduszycki, op. cit., s. 74, pałac biskupi ukończono w r. 1755. 24

Profile for Andrzej Betlej

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Advertisement