Page 156

156

Andrzej Betlej

na tle historii kościoła i jego wyposażenia7. Frazik uznał, że budowniczym kościoła był odnotowany w archiwaliach Walenty Haltman. Ze zdaniem prof. Frazika zgodził się Jerzy Kowalczyk w artykule poświęconym Dziełom Macieja Polejowskiego w Ziemi Sandomierskiej, uznając Piotra przede wszystkim za snycerza8 . Zbigniew Hornung odrzucił tę informację i zarówno w haśle „Polejowski Piotr” w Polskim Słowniku Biograficznym9, jak i w artykule dotyczącym Głównego ołtarza w kościele OO. Franciszkanów w Przemyślu i lwowskiego rzeźbiarza Jana Polejowskiego10 podtrzymał swe zdanie, iż to właśnie najstarszy z braci Polejowskich był projektantem-architektem kościoła i kierował jego budową od samego początku. Powoływał się na inwentarz kościoła, gdzie m.in. podana jest informacja o wypłacie Polejowskiemu za „abris kopuły” (zapewne sygnaturki, którą stawiano pomiędzy r. 1757 a 1776)11. Hornung stwierdził ponadto, że Piotr Polejowski był wyłącznie architektem (nigdy snycerzem), a rzeźby w ołtarzu głównym wykonywali jego bracia: Maciej lub, co bardziej prawdopodobne, Jan12. Autorzy tomu Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce obejmującego przemyskie budowle sakralne – Piotr Krasny i Jakub Sito – powrócili do autorstwa Haltmana, zaś w osobnym artykule omówili wyczerpująco postać „snycyrza” Piotra Polejowskiego13. Jako ostatni postać Walentego Haltmana wspomniał Jerzy Kowalczyk w opracowaniu poświęconym świątyniom i klasztorom późnobarokowym w archidiecezji lwowskiej. W oparciu o informacje źródłowe uzyskane od Wojciecha Boberskiego, zasygnalizował jego pochodzenie i pierwsze prace. Stwierdził ponadto, że Haltman w latach osiemdziesiątych w. XVIII przygotował pewne projekty dla ławry poczajowskiej14. Podsumowując ten akapit stanu badań dotyczący kościoła franciszkańskiego, w oparciu o przytoczone przez Adama Bochnaka archiwalia15, artykuły prof. Frazika oraz wspomniane wyżej opracowania Krasnego i Sity, należy podkreślić fakt, że nazwisko „Polejowski” pojawia się przy „fabryce” franciszkanów w Przemyślu dopiero w roku 1760, a budowa świątyni trwała już od r. 175316. I od r. 1753 w rachunkach budowy występuje „Pan Architekt” (co prawda bezimiennie). Ale to temu artyście J. T. Frazik, Budowniczowie i artyści na usługach franciszkanów przemyskich od XV-XVIII wieku na tle historii kościoła i jego wyposażenia, „BHS”, 37, 1975, s. 325–326. 8 J. Kowalczyk, Dzieła Macieja Polejowskiego w Ziemi Sandomierskiej, „Rocznik Muzeum Świętokrzyskiego w Kielcach”, 6, 1970, s. 190. 9 Z. Hornung, Polejowski Piotr, [w:] PSB, t. 17, 1983, s. 291. 10 Z. Hornung, Główny ołtarz w kościele OO. Franciszkanów w Przemyślu i lwowski rzeźbiarz Jan Polejowski, „Teka Konserwatorska. Polska południowo-wschodnia”, 3, 1985, s. 82–83; wspomniany inwentarz kościoła z lat 1757–1759 Hornung widział w BZNiO, Bibl. Pawlikowskich, rkps nr 210, s. 840 – zob. aneks. 11 Ibidem, s. 81. 12 Ibidem, passim. Na temat Jana Polejowskiego ostatnio zob. A. Betlej, Polejowski Jan, [w:] SAP, t. 7, 2003, s. 373–374. 13 P. Krasny, J. Sito, „Pan Piotr Polejowski snycyrz lwowski” i jego dzieła w kościele Franciszkanów w Przemyślu, [w:] SKW, t. 5, red. A. Betlej, P. Krasny, Kraków 2003, s. 177–204; zob. także: A. Betlej, Polejowski Piotr, [w:] SAP, t. 7, Warszawa 2003, s. 376–380; KZSP, t. 10, Miasto Przemyśl, cz. 1, Zespoły sakralne, oprac. P. Krasny, J. Sito, Warszawa 2005, s. 55. 14 J. Kowalczyk, Świątynie i klasztory późnobarokowe w archidiecezji lwowskiej, „RHS”, 28, 2003, s. 181. 15 A. Bochnak, Ze studiów nad rzeźbą lwowską w epoce rokoka, Kraków 1931, s. 137, 140, 141, 143, 145. 16 Frazik, op. cit., s. 325. 7

Profile for Andrzej Betlej

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Advertisement