Page 128

128

Wojciech Boberski

swe kościoły w pobliskim Mohylewie (przed 1693) i Kniażycach, a także w Wilnie. Bezpośrednio lub pośrednio, mniej lub bardziej wierne wizerunki białynickiej Madonny trafiły do położonych na Białorusi kościołów, m.in. do Czasznik, Miadzioła, Lidy, Subotnik, Dokszyc199, Snowa (z unickiej cerkwi w Terejkach)200 i Nowej Myszy (il. 27)201, a nawet do Tomska na Syberii202.Według szacunków statystycznych, przed r. 1850 na obszarze obecnej Białorusi obrazy Matki Boskiej Białynickiej wisiały przede wszystkim w cerkwiach. Szczególną popularnością cieszyły się na Mohylewszczyźnie, gdzie były najczęściej spotykanym wizerunkiem maryjnym. W skali całego kraju ich liczba (17) ustępowała jednak przedstawieniom Matki Boskiej Częstochowskiej (85), Śnieżnej (64), Assunty (52), Żyrowickiej (33) oraz Ostrobramskiej (21), która w następnym półwieczu zdystansowała wszystkie wymienione203.

4.4. Złotnicy Przed koronacją szczególną troską karmelitów było przywrócenie świetności cudownemu obrazowi. Jego metalowe szaty (czyżby jeszcze te sprawione przez marszałka Zawiszę w r. 1635?) wymagały gruntownej renowacji. W r. 1758 nienazwany złotnik „chędożył” srebrną sukienkę Matki Boskiej. Był nim prawdopodobnie znany wileński mistrz Jan Lary, u którego zamawiano wówczas oprawę mszału204. Efekt naprawy nie wzbudził widocznie aprobaty, ponieważ w r. 1761, tuż przed uroczystością, zapłacono „złotnikom od robienia sukienki nowej, ważącej grzywien 24 i za pole srebrzyste do obrazu ważące grzywien 16 i łutów 12, a także od zrobienia ramy miedzianej i wyzłocenie onej do obrazu Najświętszej Panny”205. Z kilku zatrudnionych wówczas wykonawców, zapisano jedynie nazwisko mistrza Śliżyka, który najpierw odbierał zaliczki „in vim” roboty, a następnie złocił sukienkę i mszalną oprawę206. Kilka lat później (1764–1765) karmelici angażowali go ponownie, do zrobienia pacyfikału207. Nazwisko złotnika nie pojawia się w materiałach dotyczących rzemiosła wileńskiego i można sądzić że był związany z którymś z rzemieślniczych ośrodków na Białej Rusi, być może z Witebskiem208. Najpewniej jego późniejszym dziełem była srebrna Музей Строжытнайбеларускай Культуры, oprac. А. А. Ярашэвіч, Мінск 2004, s. 138. Ibidem, s. 33; Ярашэвіч, Бялыніцкі абраз..., s. 121–122, uznał malowany na płótnie obraz z Terejek (ob. w zbiorach Instytutu Historii Sztuki, Etnografii i Folkloru Akademii Nauk w Mińsku) za najbliższy oryginałowi i datował go na 1 poł.w. XVII. 201 Obraz z Nowej Myszy, niemal identyczny do tego pochodzącego z Terejek, lecz bieglej malowany, pochodzi zapewne z kościoła nieświeskich benedyktynek. 202 W końcu w. XIX powstała duża (25 × 32 cm) chromolitografia Najświętsza Marya Panna Białynicka z kopii znajdującej się w Tomsku, wykonana przez W. Dumlera i odbijana w zakładzie A. Dzwonkowskiego w Warszawie. 203 У. Р. Карэлін, М. П. Мельнікаў, Распаўсюджанне іканаграфічных сюжэтаў у іканапісе Беларусі 16-пач. 20 ст., „PW”, 7, 2001, s. 672, 678–379, tabl. 6–7. Autorzy uwzględnili zbiór 2063 obrazów religijnych, powstałych przed r. 1850. 204 Computa..., s. 124, 127 (r. 1758). Jan Lary pochodził z Królewca. Pracował w Wilnie w l. 1726–1764. Wykształcił na złotników dwóch synów, Franciszka i Ignacego; zob. Łopaciński, Materiały do dziejów rzemiosła..., poz. 654, 762, 871. 205 Computa..., s. 162. 206 Computa..., s. 167, 176. 207 Computa..., s. 222, 236. W r. 1765 srebrny pacyfikał, ważący 4 funty 27 łutów, kosztował 116 zł. 208 W w. XVII rodzina Śliżyków mieszkała w Witebsku. Jeden z nich, Dementij, skazany w r. 1624 po zamachu na abpa Kuncewicza, przyjął Unię i został wkrótce ułaskawiony. Inny występuje w spisie mieszkańców z r. 1654. 199

200

Profile for Andrzej Betlej

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Advertisement