Page 127

Maryjne sanktuarium Karmelitów w Białyniczach. Architektura i sztuka „Białoruskiej Częstochowy”

127

głośnej koronacji. Wizerunek warszawski (il. 25), być może w wyniku zestawienia z rycinami drukowanymi przez ks. Godlewskiego, uznano za kopię nadzwyczaj wierną, a nawet dopuszczano możliwość wspólnego autorstwa. Pisano, że „oprócz małych odmian w ornamentacji i w drobniejszych szczegółach, widoczna jest zupełna obu obrazach tożsamość: te same rozmiary, ten sam układ, te same rysy, ten sam wyraz”192. Stołeczni karmelici antiqua observantiae posiadali obraz od początku swego pobytu w Warszawie. Do świątyni na Lesznie miał trafić z ich pierwszej, tymczasowej kaplicy, którą otworzyli przy ulicy Długiej w r. 1641. W l. 1725–1836 prowadzono księgę cudów Matki Boskiej Łaskawej193. Obraz umieszczony w głównym ołtarzu spalił się wraz z kościołem w r. 1944 (ocalała jedynie srebrna sukienka). Po wojnie zastąpiła go nieudolna kopia pędzla Stanisławy Grabowskiej194. Siedemnastowieczną metryką legitymuje się również „malowany na podobieństwo Matki Boskiej z Białynicz”195 obraz Matki Boskiej Szkaplerznej u karmelitów „na Piasku” w Krakowie (il. 26). Przed połową w. XVII znajdował się w bocznym ołtarzu kościoła, a następnie trafił do kaplicy bractwa wystawionej w r. 1645. Podczas odbudowy świątyni, w r. 1676, sprawiono mu nowe retabulum, które w w. XIX zastąpiono neobarokowym. Wiadomo, że w r. 1756 wizerunek był odnawiany przez malarza Jana Staszowskiego (zm. 1770), co mogło mieć jakiś związek z ogłoszeniem dekretu Benedykta XIV dla karmelu na Białej Rusi196. Przy niezaprzeczalnym kompozycyjnym podobieństwie, obraz krakowski różni się zaróno sposobem malowania, jak i fizjonomiami postaci. W spojrzeniu Madonny więcej jest smutku i zafrasowania. Niedopasowane do dłoni metalowe berło (podobnie jak płócienny szkaplerz) jest najwyraźniej wtórną, nieporadną aplikacją, upodobniającą oba wizerunki. Trudno ustalić, od kiedy swoją kopią szczycą się karmelici w Woli Gułowskiej na terenie historycznego województwa lubelskiego197. Nie jest wykluczone, że pojawiła się bezpośrednio po koronacji, gdy przebywał w tym klasztorze o. Marek Jandowicz. Obraz umieszczony w górnej kondygnacji bocznego ołtarza bywa uznawany za oryginał, ocalony przed Rosjanami przez ks. Godlewskiego198. Całkowicie przeczy temu jego forma, będąca dość swobodną trawestację oryginału. Dzieciątko przytula głowę do ramienia matki. Ręka z „doklejonym” berłem nie dotyka stopy. Regionalny charakter kultu Matki Boskiej Białynickiej potwierdzają kopie obrazu występujące od 2. poł. w. XVII w świątyniach Wielkiego Księstwa Litewskiego. Propagowali go przede wszystkim karmelici antiqua observantiae, którzy ozdobili nimi S. Niewiarowski, Obraz cudowny Najświętszej Maryi Panny w Warszawie w kościele Narodzenia N.M.P. przy ulicy Leszno, [w:] Księga Pamiątkowa Maryańska, t. 2, Lwów 1905 s. 396–397. 193 Wiadomość o obrazie Matki Boskiej Łaskawej w kościele parafialnym Narodzenia N.P.M, [w:] Kalendarz parafialny na rok zwyczajny 1874 dla użytku parafii Narodzenia N.P.Maryi, Warszawa 1874, s. 5–10 (na wyklejce fotografia pierwotnego obrazu). 194 Z dawna Polski Tyś Królową. Przewodnik po sanktuariach maryjnych. Koronowane wizerunki Matki Bożej 1717–1783, oprac. S. M. Grażyna od Wszechpośrednictwa, S. M. Gizela od Niepokalanego Serca Maryi, Szymanów 1984, s. 98, il. 12. 195 Róg, op. cit., s. 35–36. 196 W. Włodarczyk, Wiadomości źródłowe do dziejów budowy i artystycznego urządzenia kościoła OO. Karmelitów na Piasku w Krakowie, „RK”, 36, 1963, s. 144–145. W Krakowie obraz Matki Boskiej Szkaplerznej pozostawał w cieniu cudownego wizerunku Matki Boskiej Piaskowej, który zamierzano koronować już w r. 1764 (stało się to dopiero w r. 1883), zob. Róg, op. cit., s. 16. 197 Róg, op. cit., s. 141–144. 198 Por. Z dawna Polski Tyś Królową..., s. 98. 192

Profile for Andrzej Betlej

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Advertisement