Page 124

124

Wojciech Boberski

fresco wymalowano i cała brama w ornamentach zmalowana prezentuje swoją figurę bardzo dobrze”179. Z reszty zamówienia Szulc wywiązał się równie akuratnie180 Wcześniejsze ślady Józefa Dawida również zdają się prowadzić do artystycznych inwestycji Radziwiłłów. Mianowicie, na początku r. 1751 wojewoda wileński Michał Kazimierz „Rybeńko” polecił nadzorcy renowacji pałacu w Kamieńcu Litewskim, aby „płótnem całe ściany powyklejawszy, uważać żeby marszczków nie było, a na tym płótnie Dawid malarz malować ma jak mu się najlepsziej zdawać będzie. Salę i stołową izbę ma malować w architekturę, sufity tylko na drzewie pomalować [...]. Jak malarz odmaluje, stolarz lisztewki piękne ma podawać po ścianach”181. Zwraca uwagę duże zaufanie okazane przez hetmana artyście, nieznanemu z innych prac dla radziwiłłowskiego domu. Józef Dawid, autor wielokrotnie opisywanych barokowych malowideł ściennych, nadal czeka na odkrycie. Wprawdzie, jakość tego pędzla nie powala na kolana, lecz – znanym z reprodukcji – wielofiguralnym kompozycjom ilustrującym dzieje karmelickich konwentów w Mohylewie czy Mścisławiu przysługuje ważne miejsce w panoramie malarstwa historycznego dawnej Rzeczypospolitej182, a na jej północnowschodnich kresach miejsce wręcz wyjątkowe. Powracają one do wydarzeń z połowy poprzedniego stulecia, ukazując, jak odziani w teatralne kostiumy (moriony, tuniki itp.) moskiewscy siepacze, w wymyślnych akademickich pozach, rodem z Giulia Romano, szturmują miasta albo mordują bezbronnych i natchnionych zakonników (il. 20). W pejzażach, respektujących topograficzne realia połowy XVIII w., rozgrywają się sceny o niewyjaśnionym do dzisiaj znaczeniu (il. 19)183.

4.3. Cudowny wizerunek Obraz Matki Boskiej, przez lata główny powód zainteresowania badaczy, był na ogół postrzegany jako przedmiot dewocji. O walorach malarskich i aspektach ikonograficznych Ibidem, k. 5–6, list J. Fontany z Bychowa, 29 VIII 1752. Przekonuje o tym Opisanie Pałacu Starobychowskiego i rzeczy w nim znajdujących się w dyspozycję Imc.Panu Tomaszowi Łabowskiemu oddanych (z dn. 20 IV 1758) w BNUW, 4-A.1531, k. 2–4v, gdzie wymieniono pokój Panieński, w którym „obicia na płótnie malowanego bretów 28 [...] a także malowane al fresco: dwa pokoje Wielmożnej Pani, pokoik kredensowy oraz kaplicę sąsiadującą z pokojami Pana” (ołtarz był w niej drewniany). Gruntownie przebudowany zamek w Bychowie mieścił do niedawna fabrykę mebli. 181 AGAD, AR XXIX (Kopie rozporządzeń gospodarskich i prawnych księcia Michała Kazimierza Radziwiłła), sygn. 7, s. 247–248 (Dysposycya Panu Rogozińskiemu Pisarzowi Prowentowemu Sttwa Kamienieckiego uczyniona w Kamieńcu die 8 Jan. 1751); Archiwum PAN, sygn. III-2 (Zespół Batowskiego), teka g-1 (nazwisko Dawid zostało uznane za imię artysty). 182 Osobnego omówienia wymagają, łączone z malarzem Józefem, kompozycje iluzjonistyczne (na ogół sklepienne), w których Gorszkowoz, op. cit., s. 278, dostrzegła wpływ traktatu Schüblera. 183 Znaną scenę nad arkadą nawy głównej katedry w Mohylewie, interpretowano jako Marszałek ogłaszający papieską bullę na budowę klasztorów w Mohylewie w XVII w. (Высоцкая, op. cit., s. 12), Król (Jan Kazimierz albo Zygmunt III) dający przywilej karmelitom (Кацер, op. cit., s. 122; Церашчатава, op. cit., s. 140), ewentualnie nieokreślony królewski urzędnik (Янушкевіч, op. cit.). Bez wątpienia odziana „z cudzoziemska” postać na tle panoramy miasta, nie przypomina monarchy. Wskazując na kościół Karmelitów prezentuje arkusz z planem kościoła i jest zapewne jego architektem. Nota bene w 2 poł. XVIII w. na sklepieniu krużganków klasztoru Karmelitów w Krakowie Michał Popławski (?) namalował dwie sceny przedstawiające architekta prezentującego plany budowy (1615) i odbudowy (1657) kaplicy Matki Boskiej Piaskowej. 179

180

Profile for Andrzej Betlej

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Advertisement