Page 105

Maryjne sanktuarium Karmelitów w Białyniczach. Architektura i sztuka „Białoruskiej Częstochowy”

105

jowych zamieszek48. To przede wszystkim dzięki Godlewskiemu, w ponurych czasach represji, sława bastionu „łacińsko-polskiej propagandy”49 przekroczyła granice Białej Rusi. Dokładnie sto lat po głośnej koronacji, o Białyniczach znowu dużo mówiono i pisano, rytowano wizerunki Matki Boskiej i składano wiersze. Szerokie zainteresowanie, które oddalało w czasie decyzję o zaborze kościoła, miało swe źródło w kataklizmie50. Nocą z 15 na 16 VIII 1859 Białynicze niemal doszczętnie spłonęły. Zgorzało również sanktuarium, choć – jak się zdaje – skalę jego zniszczeń rysowano z dużą przesadą51. Odbudowa a zarazem i rozbudowa trwała lat kilkanaście, z przerwami spowodowanymi internowaniem niepokornego proboszcza w okresie powstania styczniowego (1863–1864) oraz w r. 1868, kiedy sprzeciwił się wprowadzaniu języka rosyjskiego do nabożeństw52. Kanonik (od lutego r. 1861) okazał się nie tylko odważnym obrońcą wiary, patriotą i społecznikiem53, lecz również znakomitym inwestorem budowlanym, potrafiącym za pomocą swoistej kampanii reklamowej pobudzić szczodrość katolików w najodleglejszych zakątkach dawnej Rzeczypospolitej. Miał silnego sprzymierzeńca w abpie Żylińskim, wielce zasłużonym dla krótkotrwałego ożywienia kościelnych fabryk na obszarze Imperium54. Nastroje społeczne początkowo sprzyjały. Szlachecko-ziemiańskie środowiska poddały się przedpowstańczemu ożywieniu. Rok 1863 na Mohylewszczyźnie upamiętnił się zbrojnym zrywem55. W samym miasteczku, które w wyniku konfiskaty przeszło (w r. 1869) na własność Rosjanina Sergieja Miasojedowa56, energicznie działał obywatelski komitet budowy kościoła na czele z Cezarym Szaniawskim, Józefem Komorowskim i Stanisławem Ostrowskim57. W Warszawie u Maksymiliana Fajansa drukowano w różnych formatach litografie i chromolitografie z cudownym obrazem58. W Paryżu, zapewne dzięki wsparciu emigracji, powstawały W l. 1846–1848 oskarżony o spiskowanie Godlewski „oddawał się cały życiu kontemplacyjnemu” w klasztorze Kapucynów w Chodorkowie; zob. Józef z Zacharyaszek, Ksiądz Lucjan Godlewski, „Tygodnik Ilustrowany”, 1876, nr 31, s. 68–70. 49 Жудро, Белыническій Богородичный..., s. 489. 50 Na apele o zamknięcie kościoła, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych odpowiedziało (1873), iż „zabranie katolikom tego kościoła wywoła niekorzystne wrażenie nie tylko na okolicznych mieszkańcach, lecz na całej rzymskokatolickiej społeczności północno-zachodniego kraju”; Ibidem. 51 O pożarze informowała warszawska „Gazeta Codzienna”, 1860, nr 80 z 11 III. Niektórzy przypuszczali, że kościół podpalili Rosjanie, zob. Nowakowski, op. cit., s. 27. 52 Pod zarzutem konspirowania ks. Godlewski został internowany w Mohylewie, NHAB, 2001–2–144, śledztwo w sprawie udziału w powstaniu księży z kościoła w Białyniczach, r. 1863; Encyklopedia Katolicka, t. 5, Lublin 1989, s. 1229. 53 Przypominano społeczne zaangażowanie kanonika, który „kształcił synów ubogiej szlachty na organistów. Był nawet czas, że nauczyciela z zagranicy sprowadził, a tym sposobem dał kilkunastu biednym ludziom pewny sposób na życie”; Zacharyaszek, op. cit., s. 70. 54 Abp Wacław Żyliński (1859–1863) nazywany Pastor vigiluntissimus zelator decoris domorum Dei, wyjednał w Petersburgu ustawę, stwierdzającą, że dla odnowienia kościołów wystarczy jedynie sankcja miejscowego biskupa (bez potrzeby uzyskania zgody gubernatora); zob. D. Bączkowski, J. Żyskar, Nasze Kościoły, t. 1, Archidiecezja Mohylowska, cz. 1, Mohylewszyzna, Petersburg 1912, s. 22. 55 Zob. E. Maliszewski, Rok 1863 na kresach mohilewskich, Warszawa 1920, passim. 56 Слюнькова, op. cit., s. 375; B. Иеромонах, Бельынический Рождества-Богородицкий монастыр, Могилев, 1911. cz. 2, s. 7; SGKP, t. 1, 1880, s. 199; Giżycki, op. cit., s. 33. Przed rewolucją bolszewicką właścicielem Białynicz był Nikołaj Fermor. 57 NHAB, 2380–1–11, k. 11 (r. 1873). 58 MNW, Gr. Pol. Inw. 22608/50 i 225608/51. 48

Profile for Andrzej Betlej

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Sztuka kresów wschodnich  

tom VI (najrzadszy) z serii

Advertisement