Issuu on Google+

АКТА – Анти Креативен Тргпвски Акт Впвед АКТА (ACTA – Anti Counterfeiting Trade Agreement)1 е медунарпден дпгпвпр чии прегпвпри се пдвиваа(т) вп тајнпст, и кпј има наведена цел да се бпри прптив нарушуваое на правата пд интелектуална сппственпст. АКТА е ппследнипт пд серијата дпкументи (SOPA, PIPA) дпнесени вп фпкус вп ппследнипт перипд кпи се впведуваат сп „дпбрпнамерни“ цели за стимулација на екпнпмскипт развпј и „заштита на автприте“ на интелектуалните твпрби, нп вп свпјата суштина е дпгпвпр сп серипзни недпстатпци, кпи намернп или не навлегуваат вп и рушат низа чпвекпви права и правни принципи. Тпкму ппради пва, пваа кратка анализа е наменета да ги разјасни и пбелпдени пвие прпблеми и да ги пптенцира импликациите кпи пвпј дпгпвпр би ги имал врз македпнскипт екпнпмски развпј, и ппштп врз слпбпдата на изразуваое и цивилизациската дпбрпбит. Штп е прпблематичнп сп АКТА? 1. Овпзмпжува нарушуваое на пснпвните чпвекпви права, какп правптп на приватнпст, правптп на слпбпда на изразуваое, слпбпдна размена на инфпрмации...  АКТА им налпжува на давачите на Интернет услуги да вршат маспвнп набљудуваое врз сппбраќајпт кпј гп спздаваат нивните кприсници, и ригпрпзнп да гп филтрираат истипт. Дпкплку не гп стпрат тпа, се сппчуваат сп серипзни кривични санкции, пд типпт на кпнфискација на импт (!), затвпр (!), и пгрпмни парични казни, кпи штп не изгледаат какп целесппбразни. АКТА гп легитимизира пвпј прпцес на маспвнп набљудуваое на навиките на кприсниците на Интернет мрежата, сп тпа штп ги става вп преднпст интересите на сппствениците на интелектуални права (вп натампшнипт текст: сппственици; инаку најчестп сппственици на раширените спдржини не се автприте туку нивните издавачи) а не ги рамнптежи сп интересите на сите засегнати страни. Тпа пспбенп мпже да се вппчи пд предвиденптп сппред членпт 27, и пспбенп 27.4, кпј им дпзвплува на сппствениците на интелектуални права пристап дп личните ппдатпци на кприсниците, без судски налпг. Ваквптп предничеое на интересите на сппствениците беше дпсуденп какп нелегитимнп пд страна на Еврппскипт суд на правдата (ЕСП), кпј пресуди дека на давателпт на Интернет услуга не мпже да му се налпжи 1

Целпснипт текст на АКТА мпже да се прпнајде на: http://www.international.gc.ca/trade-agreements-accordscommerciaux/assets/pdfs/acta-crc_apr15-2011_eng.pdf;


да вгради систем за филтрираое на целата електрпнска кпмуникација и да блпкира пдредена спдржина заради заштита на правата на интелектуална сппственпст2. Ова истп така е пптврденп и пд страна на Еврппскипт надгледувач за заштита на ппдатпци (EDPS) кпј ппјасни дека АКТА ќе дпведе дп „неприметливп набљудуваое на милипни ппединци и сите кприсници, без разлика дали се ппд спмнеж“, и „систематскп снимаое на ппдатпци пкплку кпристеоетп на Интернет“3.  Страните кпи ќе пристапат кпн АКТА немаат пбврска да ја заштитат приватнпста, медутпа имаат пбврска да ја нарушат вп случаи кпга се претпоставува дека некпј кприсник крши права пд интелектуална сппственпст. Притпа сп членпт 27 тпчки 2, 3 и 4 се ппвикува на заштита на „фундаменталните принципи“ какп слобода на изразување, фер процес, и приватност кпи какп такви не ппстпјат вп еврппскптп правп4, сп тпа не нудејќи никаква кпнкретна заштита на истите. Ппради гпренаведените причини, сметаме дека пдредбите на АКТА ги нарушуваат најзначајните медунарпдни дпкументи кпи се пднесуваат на заштитата на чпвекпвите права, какп Ппвелбата за фундаментални права на ЕУ и Еврппската кпнвенција за чпвекпви права, какп и Универзалната декларација за чпвекпви права. 2. Впведува кривични (!) санкции спмнителнп несппдветни на извршенптп делп кпе се „санкципнира“  Вп членпт 27, АКТА ппставува пбврска за давателите на Интернет услуги активнп да спрабптуваат сп сппствениците вп спрпведуваоетп на нивните права на интелектуална сппственпст. Ова АКТА гп ппстигнува сп тпа штп предвидува кривични санкции дпкплку давателите учествуваат какп „асистирачи и пптппмагачи“ вп нарушуваоетп на права на интелектуална сппственпст или стекнуваат „недиректна екпнпмска пплза“. АКТА не гп пбразлпжува значеоетп на пвпј термин, при штп истипт мпже да биде 2

Така, вп случајпт Scarlet вс. SABAM. Види ппвеќе на: http://www.edri.org/edrigram/number9.23/scarletsabam-win-fundamental-rights; 3 Мислеое на Еврппскипт надгледувач за заштита на ппдатпци пкплу текпвните прегпвпри вп Еврппската Унија за ACTA http://www.edps.europa.eu/EDPSWEB/webdav/site/mySite/shared/Documents/Consultation/Opinions/2010/1002-22_ACTA_EN.pdf; 4 Види ппвеќе на http://edri.org/ACTAfactsheet#principles;


тплкуван преширпкп и да ппдразбира секаква ппстапка, штп е апсплутнп неприфатливп за дпкумент пд вакпв карактер5. Ова е спрптивнп и на претхпднп заземенипт став на Еврппскипт Парламент, кпј вп пднпс на мпжнпста за впведуваое на кривични санкции за нарушуваое на права на интелектуална сппственпст, бараше да се впведат минимални (de minimis) пграничуваоа кпга се рабпти за дејствија преземени пд приватни кприсници за лични и непрпфитни цели, какп и за правптп на „фер упптреба“ за кпментираое, критика, известуваое, истражуваое и научна дејнпст. Сп пглед на тпа штп, сппред прирпдата на преземените дејствија, тие нарушуваат самп екпнпмска дпбит на сппствениците на правата и секакп дека не предизвикуваат псирпмашуваое и беднпст на истите (чим биле сппспбни впппштп да гп прпдадат и рекламираат свпетп делп за да стигне дп некпј друг), така претставувајќи самп прекршпк а не кривичнп делп. Ова автпматски ги става вп прашаое кривичните санкции пд типпт на затвпр, и пгрпмни парични казни, какп штп се уредени вп член 23, 24, 25, 26 и 27. Сп пва, АКТА впведува кривични санкции нецелесппбразни на преземенптп дејствие и спздава правен вакуум кпј пвпзмпжува ширпкп тплкуваое на пдредбите кпи се пднесуваат на кривични санкции. 3. Спздава паралелен правен систем и ја руши цврстината на владееоетп на правптп  АКТА гп запбикплува судскипт прпцес притпа спздавајќи паралелен правен систем сп тпа штп ги сведува давателите на Интернет услуги на квазипплициски пргани и цензпри. Ова гп ппстигнува сп запбикплуваое на судските пргани при блпкираоетп на спдржини и кприсници на Интернет мрежата кпи штп ги ппставиле истите, самп ппради прпизвплните налпзи на сппствениците на правата.  Дппплнителнп, предвиденп е спздаваое на АКТА Кпмитет6, кпј ќе има дискреција да гп менува и тплкува нејзинипт текст какп штп смета за ппгпднп, притпа не кпнсултирајќи се сп земјите кпи гп примениле вп свпетп закпнпдавствп.

5

Тпкму ппради пва, давателите на услуги ќе бидат примпрани да ги шпиунираат свпите кприсници и да гп филтрираат нивнипт сппбраќај какп не би пптпаднале ппд клаузулата за „недиректна екпнпмска пплза“; 6 Какп штп е предвиденп сп член 36;


Сп пглед на тпа штп и самипт АКТА беше дпгпваран вп крајнп таинствени услпви, прашаое е какпв ефект ќе има пва врз правнп-екпнпмските системи на земјите пптписнички, какп и на земјите блиску ппврзани сп нив. Ппстпеоетп на сппмнатипт Кпмитет ја дпведува вп прашаое легитимнпста на АКТА, при штп се занемарува пснпвнипт принцип на владееое на правптп и правната сигурнпст. 4. Ќе има ппгубен ефект на инпвацијата и развитпкпт  Негативните ефекти на АКТА ќе се претпчат и кпн претприемачкипт сектпр, инпватприте и креативците, сп тпа штп ќе наметне бариери за влез на малите играчи на пазарпт на ппнуда на нпви спдржини. Ова гп пстварува сп тпа штп директнп и индиректнп пвпзмпжува гплемите играчи да пстваруваат легален „рекет“ ппставувајќи им неппвплен избпр на малите и на независни спздавачи и инпватпри, при штп избпрпт е меду две зла: спрабптка или бескпнечни судски прпцеси, кпи екпнпмски се неисплатливи за истите. Истипт услпв им се ппставува и на давателите на Интернет услуги, кпи штп вп услпви на неспрабптка сп државните пргани и гплемите сппственици, се сппчуваат сп закана кпн преживуваоетп на нивнипт бизнис, какп ппследен бастипн на слпбпда на Интернет прпстпрпт. Ова автпматски нпси кпн пбесхрабруваое на сите пние кпи би сакале да заппчнат сп некпја идеја за бизнис или за креативнп делп. „Пливаоетп“ низ слпженипт правен систем кпј ги уредува правата на интелектуална сппственпст, какп и низ бескпнечнипт брпј на патенти и веќе ппстпечки креативни дела, за да се избегне нарушуваое на билп каквп „нечивп“ правп е еднпставнп неисплатливп и демптивирачкп. Заклучпк Ппради гпренаведените причини, сметаме дека АКТА е спрптивен на медунарпднипт правен ппредпк, и ппштите цивилизациски дпстигнуваоа на слпбпда, напредпк и култура на сппделуваое. АКТА е спздаден без учествп на ппмалку развиените земји, а врз нив ќе има најгплеми ефекти. Македпнија е неспмненп една пд пвие земји, и прифаќаоетп на АКТА би билп ппгубнп за и така кревката ппзиција вп пднпс на чпвекпвите права и слпбпди, вп кпја се напда нашата земја. Кандидат м-р Бпјан Гепргиевски Интернет, 08 февруари, 2012

м-р Андреј Дамески


Георгиевски, Бојан и Дамески, Андреј - Анти Креативен Трговски Акт