Page 1

JAARGANG 9 - NR. 3 | SEIZOENSKRANT - NAJAAR 2018 | EEN ORGANISATIE VAN AMUZ [FESTIVAL VAN VLAANDEREN-ANTWERPEN] HISTORISCHE MUZIEK IN EEN HISTORISCH KADER

1618 | BEYOND: BAROKMUZIEK IN AMUZ Het stadsfestival Antwerpen Barok 2018. Rubens inspireert brengt hulde aan de artistieke nalatenschap van Peter Paul Rubens. Als festivalpartner zet AMUZ de muziek uit de barok in de kijker in het grootse festival 1618 | BEFORE & BEYOND. Vierhonderd jaar geleden opende de SintAugustinuskerk, thuisbasis van AMUZ, haar deuren. De architecturale parel is de uitgelezen plek om in het najaar alle facetten van de barokmuziek te ontdekken.

een nieuw muziekgenre dat ons tot op vandaag in vervoering brengt: de opera, waarin zangers in recitatieven en aria’s de emoties van de personages konden overbrengen. In de zomer kon u tijdens 1618 | BEFORE al een van de eerste meesterwerken van het nieuwe genre horen, Claudio Monteverdi’s L’Orfeo. In het najaar toont 1618 | BEYOND nog andere getuigenissen van de opera. Niet alleen uit Italië, maar ook uit andere landen, want de opera veroverde al vlug gans Europa. De passies van de Franse opera weerklinken tijdens meerdere concerten, onder andere met mezzo­ sopraan Eva Zaïcik, tweede laureate van de Koningin Elisabethwedstrijd 2018, en met de Belg Reinoud Van Mechelen, die in de huid kruipt van een haute-contre aan het hof van Lodewijk XIV.

B

arokmuziek wordt vaak geassocieerd met namen als Johann Sebastian Bach of Antonio Vivaldi. De lijst van componisten is echter lang – het gaat tenslotte om ruwweg 150 jaar muziekgeschiedenis. De muziek uit die periode kan bijgevolg niet anders dan heel divers zijn. Toch loopt er een opvallende rode draad door de barokmuziek: ze wil emoties opwekken bij de luisteraar. Dat kan op verschillende manieren, maar een handig hulpmiddel is uiteraard het woord. Hoe geef je de inhoud van een gezongen tekst optimaal weer? De barokcomponisten ontwikkelden een erg handige techniek: het recitatief. Het ‘zingend spreken’ wordt in de barok de uitgelezen manier om passies en emoties te vertolken. Waar in de renaissance complexe polyfonie werd gezongen, kende in de barok ook de monodie, het eenstemmige gezang dat door een basso continuo wordt begeleid, groot succes. Zo ontstond

Barokmuziek aan de Schelde Themadag

De kerk integreerde de nieuwe barokstijl al snel in de religieuze muziek. A.d.h.v. recitatieven en aria’s werden ook religieuze en mystieke gevoelens gegenereerd. In heel Europa werden devote solocantaten en motetten gecomponeerd, zowel bij de katholieken als bij de protestanten. In AMUZ brengen Belgische en internationale solisten en ensembles als Hana Blažíková, Jakub Józef Orliński, Vox Luminis en InAlto religieuze muziek van Schütz, de Bach-dynastie, Hasse, Händel enz. Wie met enkele kaskrakers van het oratorium wil kennismaken, krijgt de kans met de legendarische Messiah van Händel en het Weihnachtsoratorium van Bach. Het Britse Academy of Ancient Music en het Belgische il Gardellino zijn samen met internationale solisten de geknipte uitvoerders voor dit repertoire.

© Koen Van Damme

Klaviermuziek uit de Lage Landen Interview Ton Koopman

>> P. 3

>> P. 4

De logica van barokmuziek Interview Jean Rondeau & Thomas Dunford

>> P. 5

VERVOLG >> P. 2

Bibers Mysterien­ sonaten

Songs from the Scottisch Highlands

Interview Rachel Podger

Muzikale zijsporen

>> P. 6

>> P. 7

VZW AMUZ [FESTIVAL VAN VLAANDEREN-ANTWERPEN], KAMMENSTRAAT 81, 2000 ANTWERPEN | INFO & TICKETS: +32 (0)3 292 36 80 | WWW.AMUZ.BE | TICKETS@AMUZ.BE


2

SEIZOENSKRANT - NAJAAR 2018 I SEPTEMBER - DECEMBER

>> 1618 | BEYOND: BAROKMUZIEK IN AMUZ

MEER DAN 150 JAAR BAROKMUZIEK UIT DIVERSE LANDEN ZAL DIT NAJAAR IN DE SINTAUGUSTINUSKERK TE HOREN ZIJN”

© Johan Van Droogenbroeck

Onder het motto “Rubens inspireert” eert Antwerpen volop haar barokke erfgoed. Met Rubens, Van Dijck en Jordaens leverde de stad een belangrijke bijdrage aan het werelderfgoed van de barokperiode. De pracht en passie van de barokke schilderkunst, beeldhouwkunst en architectuur komen tot hun recht in tal van tentoonstellingen. AMUZ, gespecialiseerd in de historische uitvoeringspraktijk, neemt het muzikale luik voor zijn rekening. Meer dan 150 jaar barokmuziek, uit diverse landen, zal dit najaar in de Sint-Augustinuskerk te horen zijn. De barokmuziek vond via muziekdrukken en reizende muzikanten en componisten haar ingang in onze stad. Samen met het Koninklijk Conservatorium Antwerpen en de Universiteit Antwerpen richt AMUZ de spots op enkele componisten die werkzaam waren in Antwerpen en de Zuidelijke Nederlanden. Historica Stefanie Beghein schetst in haar lezing hoe het stedelijke muziekleven er in het Antwerpen van de 17de en 18de eeuw moet hebben uitgezien. Samen met Anne Cambier, Guido De Neve en Frank Agsteribbe plaatst musicoloog Rudolf Rasch tijdens een lecture-performance vioolvirtuoos Willem de Fesch en zijn oeuvre in een historisch kader. CantoLX & Ensemble de la Chapelle Saint-Marc sluiten deze veelbelovende themadag af. In een concert presenteren ze enkele vergeten barokcomposities uit de Zuidelijke Nederlanden. Ook Ton Koopman en Annelies Van Gramberen, Krist Verhelst & friends demonstreren dit najaar nog eens het muzikale meesterschap van componisten zoals Sweelinck en Fiocco, die in de Lage Landen vertoefden. Van de Lage Landen gaat het naar de hoogste bergtoppen van de Highlands: Zachary Wilder & Les Musiciens de Saint-Julien laten ons kennismaken met de Schotse muziek van de 18de eeuw. Die staat geboekstaafd als ronduit fascinerend omwille van de mix tussen het poëtische van de klassieke stijl en het wervelende van de traditionele muziek. Mezzosopraan Eva Zaïcik, die tweede eindigde in de internationaal gerenommeerde Koningin Elisabethwedstrijd 2018, schittert dit najaar trouwens ook in AMUZ samen met het jonge ensemble Taylor Consort. Met het Europese samenwerkingsproject GOfBaroque wil AMUZ, samen met de andere partners, ook het brede publiek laten kennismaken met het rijke erfgoed van de barokmuziek. Onder impuls van Lars Ulrik Mortensen zal het European Union Baroque Orchestra (EUBO) daarom het beste van zichzelf geven met muziek van Bach en Händel. En violiste Amandine Beyer, die als soliste al eerder schitterde op het podium van AMUZ met vioolmuziek van Vivaldi begeleidt het EUBO naar de hoogste regionen met barokmuziek in ‘Franse stijl’ van Campra, Leclair, Muffat en Corette. Het belooft een hartverwarmend najaar te worden! Van harte, Bart Demuyt, directeur AMUZ

De baroktijd is een glorieperiode voor de instrumentale muziek, van intieme kamermuziek tot werken voor uitgebreide ensembles. Tijdens 1618 | BEYOND zet AMUZ verschillende instrumenten extra in de kijker, zoals het klavecimbel, de luit, de viool, of de melancholische viola da gamba. Grote namen worden voor deze concerten in Antwerpen uitgenodigd, zoals Jean Rondeau, Thomas Dunford, Rolf Lislevand, Rachel Podger en het Franse ensemble L’Achéron. Typische nieuwe vormen in de instrumentale barok-

muziek zijn het concerto grosso en het soloconcerto. Tijdens het concert van BachPlus kan u vier klavecimbelconcerti van Bach horen. En wie het iets luchtiger wil, kan genieten van Schotse volksmuziek met Les Musiciens de Saint-Julien. 1618 | BEYOND schenkt ook bijzondere aandacht aan de muziek van de Lage Landen. Samen met het Antwerpse conservatorium organiseert AMUZ een studiedag over de ‘barokmuziek aan de Schelde’. Welke muziek weerklonk in Rubens’ tijd en daarna in Antwerpen? U komt het te weten tijdens de concerten en een lezing die aan het thema zijn gewijd. Maar ook op andere momenten kan

u de vaak nog onbekende muziek uit onze contreien leren kennen. Klavecinist Ton Koopman heeft zich jaren in de muziek van de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden verdiept en komt naar AMUZ met niet minder dan drie instrumenten uit zijn eigen collectie. De Belgische sopraan Annelies van Gramberen zingt dan weer de ingetogen lamentaties van Joseph Hector Fiocco. Van intieme kamermuziek tot passionele opera en vurige oratoria … 1618 | BEYOND toont de brede waaier van de barokmuziek. Voor ieder wat wils. Frederic Delmotte

GOFBAROQUE ZET BAROK BOVENAAN OP DE CULTUURAGENDA

#BAROQUEBELONGSTOEUROPE AMUZ en het European Union Baroque Orchestra (EUBO) slaan de handen in elkaar voor een ambitieus project. Met GOfBaroque willen ze zoveel mogelijk mensen laten proeven van barokmuziek in al haar weelderigheid. Samen met Europese partners Estonian Record Productions en Kloster Michaelstein hebben ze hiervoor verschillende activiteiten in petto. #EUROPEFORCULTURE Een jaar lang viert Europa de diversiteit en rijkdom van haar erfgoed. GOfBaroque (spreek uit als: go for baroque) is een van de projecten van het Europees jaar voor Cultuur Erfgoed 2018. Met de steun van Europa wil GOfBaroque iedereen herinneren aan de intenties van de barok zelf, die in de 17de en 18de eeuw met zijn flamboyante, kleurrijke en expressieve versieringen kunst dichter bij de mensen wilde brengen. Zo kan u dit najaar alvast genieten van twee concerten van het EUBO in AMUZ. Daarnaast legt GOfBaroque zich toe op educatieve activiteiten voor leerlingen van het basis- en deeltijds kunstonderwijs en voor jonge musici. EDUCATIEF TRAJECT GOfBaroque wil de volgende generatie barokmuzikanten klaarstomen voor de professionele muziekwereld door hun de kans te geven gedurende een jaar deel uit te maken van het EUBO, en op die manier de nodige podiumervaring op te doen. Van 10 tot 14 augustus vindt in AMUZ de Summer Academy plaats: jonge getalenteerde musici worden vier dagen lang gecoacht door de grootste specialisten in de oude muziek. Samen bereiden ze verschillende concertprogramma’s voor. Op het einde van de Summer Academy kiezen de coaches de muzikanten die uiteindelijk deelnemen aan de EUBO-tournee 2018.

© Toon Grobet

GOfBaroque wil ook graag schoolkinderen vertrouwd maken met barokmuziek, een voor hen veelal onbekende kunstvorm. Het EUBO neemt hen daarvoor mee op een muzikale ontdekkingstocht. Samen met een professionele animator organiseren ze interactieve repetities voor Antwerpse schoolkinderen. DE STERRENHEMEL IN AMUZ De EUBO-tournee start eind september met een concert in AMUZ. Samen met barokvioliste Amandine Beyer zal het orkest op 26 september een ode brengen aan de Franse smaak en stijl; een concert Dans le goût français. Een belangrijk element in deze stijl was het ballet. Onder meer op het programma staat André Campra’s L’Europe galante uit 1697 dat wordt beschouwd als de eerste ballet-opera. Franse dansen werden ook geïntegreerd in de instrumentale muziek, zoals te horen is in Georg Muffats sonaten uit de Armonico tributo.

Op 28 november geeft het EUBO een tweede concert in AMUZ. Onder leiding van Lars Ulrik Mortensen brengt het Constellatio felix. Tijdens deze avond speuren we in AMUZ de sterrenhemel af met werken in een astronomisch thema. Lully toont ons de zon met Phaeton, Muffats concerto grosso Propitia sydera wijst ons de sterren, en Rameau neemt ons mee naar de planeten met Entrées voor Venus, Jupiter en Mercurius. Klinton Tola, Julie Hendrickx

n European Union Baroque

Orchestra 2018 met Amandine Beyer, Dans le goût français 26.09.18, 21.00, AMUZ n European Union Baroque

Orchestra 2018 met Lars Ulrik Mortensen, Constellatio felix 28.11.2018, 21.00, AMUZ


SEIZOENSKRANT - NAJAAR 2018 I SEPTEMBER - DECEMBER

3

DE SPOTS OP ONZE CONTREIEN

BAROKMUZIEK AAN DE SCHELDE De Gouden Eeuw van Rubens was in Antwerpen ook een bloeiperiode voor de “edele hemelsche konst der musycken” (Susato, 1551). De muziekdrukkunst floreerde, de ka­ thedraal lokte componisten en mu­ zikanten uit binnen- en buitenland, en dankzij instrumentenbouwers als Hans Ruckers en zijn nazaten groeide Antwerpen uit tot de klave­ cimbelstad bij uitstek. Ook na de val van Antwerpen in 1585 bleef de stad een belangrijke economische en cul­ turele metropool. De veranderende sociale en economische context maakte plaats voor gegoede burgers die muzieksalons organiseerden, en stilaan moesten de traditionele rederijkerskamers wijken voor een meer zakelijke organisatie van het (muziek)theater: in het in 1661 opge­ richte Aalmoezenierstheater op de Grote Markt werd opera vanaf 1682 de populairste theatervorm.

H

et is tegen deze achtergrond dat een nieuwe muziektaal doorsijpelde en zich ontwikkelde, gestimuleerd ook door de vele internationale contacten die de stad rijk was: de barokmuziek aan de Schelde. Willem de Fesch (1687-1761) was in het prenationale Europa een ware kosmopoliet. Zijn ouders stammen uit Luik, maar hij werd in Alkmaar

Antwerpen, brengen een selectie uit de Lady Erskine canzonetta’s die de Fesch rond 1730, net vóór zijn vertrek naar Londen, componeerde. Die charmante Italiaanse canzonetta’s wisselen De Neve en Agsteribbe af met enkele vioolsonaten van de Fesch. Maar het hoogtepunt van deze barokdag wordt ongetwijfeld de uitvoering o.l.v. Frank Agsteribbe van de dodenmissen van Fiocco en Brehÿ. Barok erfgoed dat tot klinken wordt gebracht. Jan Dewilde

© A.Martin

geboren; hij kreeg zijn opleiding vermoedelijk in Luik, werkte als violist in Amsterdam, was kapelmeester in Antwerpen, en leefde en werkte drie decennia lang in Londen. Zijn muziek klinkt dan ook erg internationaal, met invloeden van Händel, Vivaldi en Corelli. Ook Joseph Hector Fiocco (1703-1741) bracht, als telg van een Italiaanse muzikantendynastie, ‘italianità’ mee toen hij in 1731 vanuit Brussel naar Antwerpen trok om de Fesch te vervangen als ‘sangmeester’ van de kathedraal. In 1737 zou

Fiocco naar Brussel terugkeren om er Petrus Brehÿ (1673-1737) op te volgen als kapelmeester van de collegiale kerk Sint-Michiel en SintGoedele. Omdat slechts een deel van hun werk ondertussen is uitgegeven, is het oeuvre van de Fesch, Fiocco en Brehÿ – en van hun tijdgenoten uit onze contreien – onderbelicht gebleven en dus al te weinig bekend. Onderzoeksgroepen van het Antwerpse conservatorium willen daar verandering in brengen

EEN GESPREK MET GESA ZUR NIEDEN

DE GROTE TREK VAN MUSICI IN DE 17DE EN 18DE EEUW Hedendaagse muzikanten zijn continu onderweg van de ene concertzaal naar de andere. Wie een blik werpt op de biografie van Georg Friedrich Händel, een van de beroemdste muzikanten uit de 18de eeuw, merkt dat ook hij veel reisde en op verschillende plekken woonde. Hij vertoefde in Duitsland, Italië en Engeland. Maar was hij de enige? Een groots Europees studieproject, Music migration in the early modern age: the meeting of the European East, West and South, bracht de reizen en migraties van muzikanten in kaart. “We kunnen aannemen dat tijdens de 17de en de 18de eeuw de mobiliteit van muzikanten een heel courant fenomeen was”, ontdekte prof. dr. Gesa zur Nieden. Zij was de projectleidster aan de universiteit van Mainz in het onderzoek waarin de krachten van meerdere musicologie-afdelingen van Europese universiteiten (Berlijn, Ljubljana, Warschau en Zagreb) werden gebundeld. “Muzikanten moesten heel vaak verhuizen om aan een job te geraken. Reinhard Strohm had eerder al de 18de-eeuwse Italiaanse diaspora van muziek en muzikanten onderzocht en zijn onderzoek was voor ons ook een referentiepunt. We merkten echter

dat er in de 17de en 18de eeuw niet zoveel migratie was van NoordEuropese muzikanten naar Italië. Er waren weliswaar hofmuzikanten die in het kielzog van hun koning of adellijke broodheer naar Italië op reis gingen, zangers die onderdak vonden in Italië of een beurs kregen om er te studeren, maar hoofdzakelijk was de mobiliteit eerder een regionaal fenomeen.” Denk bijvoorbeeld aan Johann Sebastian Bach die op verschillende plekken in Duitsland werkte. Die migratie had ongetwijfeld een invloed op de muziekproductie. Componisten en muzikanten namen enerzijds hun eigen composities en kennis mee naar een andere regio. “Anderzijds moesten componisten zich aanpassen aan hun nieuwe omgeving, en hun composities afstemmen op het talent dat ter beschikking stond.” Gesa zur Nieden benadrukt

echter dat men niet zomaar voor het plezier verhuisde. “Een belangrijke drijfveer om het thuisfront te verlaten en ergens anders de tenten op te slaan, was de wil om hoger op de sociale ladder te klimmen. Muzikanten wilden gewoon een beter loon.” Het onderzoeksproject dook in talloze Europese archieven en verzamelde gegevens van honderden musici – componisten, instrumentisten, zangers – die aan een hof werkten, verbonden waren aan een theatergezelschap of aan een religieuze organisatie. Zo konden niet alleen opmerkelijke biografieën worden geschreven, maar werden diverse data samengebracht in een uitgebreide databank. Wie meer wil weten, kan surfen naar www.musmig.eu. Frederic Delmotte

en organiseren daartoe samen met AMUZ een bijzondere barokdag met lezingen en concerten. In zijn lezing noemt de befaamde Nederlandse musicoloog Rudolf Rasch de Fesch gedurfd de Vivaldi van de Lage Landen, terwijl historica Stefanie Beghein u op sleeptouw neemt door het stedelijke muziekleven in Antwerpen en de Zuidelijke Nederlanden van de 17de en 18de eeuw. Sopraan Anne Cambier, violist Guido De Neve en klavecinist Frank Agsteribbe, allen verbonden aan het conservatorium van

I.s.m. Uitvoeringspraktijk in Perspectief en LABO XIX&XX (onderzoeksgroepen Koninklijk Conservatorium Antwerpen), Studiecentrum voor Vlaamse Muziek, Universiteit Antwerpen n R. Rasch, A. Cambier, G. De

Neve & F. Agsteribbe, Lectureperformance: Willem de Fesch en de Antwerpse barokmuziek 30.09.2018, 11.00, AMUZ n Stefanie Beghein, Lezing:

Barokmuziek aan de Schelde 30.09.2018, 14.15, AMUZ n cantoLX & Ensemble de la

Chapelle Saint-Marc, J.H. Fiocco en P.H. Brehÿ: Missa pro defunctis en motetten 30.09.2018, 15.00, AMUZ


4

SEIZOENSKRANT - NAJAAR 2018 I SEPTEMBER - DECEMBER

EEN GESPREK MET TON KOOPMAN

VRAGEN AAN ARTIESTEN

RUCKERS, VLAMINGEN, NEDERLANDERS EN ANONIEME KLAVIERBOEKJES De Nederlandse klavecinist Ton Koopman is een levende legende. In AMUZ stelt hij als solist het barokke repertoire van de Lage Landen voor. Hij brengt maar liefst drie instrumenten uit zijn eigen collectie mee naar Antwerpen, waaronder kopieën van de Antwerpse instrumentenbouwers Ruckers.

Die instrumenten waren niet alleen beroemd bij Antwerpse patriciërs, maar ook daarbuiten? De familie Ruckers had in de 16de en 17de eeuw een enorm groot bedrijf uitgebouwd waarvan de instrumenten tot ver buiten Antwerpen werden verkocht. Het was een dynastie, die daarna werd overgenomen door Johannes Couchet. Het is bijzonder dat een bedrijf zo’n uitzonderlijke kwaliteit kon leveren. Zelfs in de 18de eeuw waren de instrumenten nog beroemd. Soms moesten die oude instrumenten dan worden aangepast, bv. door het uitbreiden van het klavier of het corpus van het klavecimbel. We kennen ook 18de-eeuwse instrumenten waarin een klankbord van een Ruckers-instrument verwerkt zat. Men geloofde dat, als het instrument een stukje Ruckers bevatte, het beter klonk. Ruckers was dus een kwaliteitslabel. Dat klopt. De familie werkte ook samen met andere kunstenaars, zoals Rubens – en zijn assistenten – die de klavecimbels in zijn atelier beschilderde. De instrumenten werden geëxporteerd naar Noord-Nederland, maar ook naar Duitsland en Engeland. Ik ken een anekdote van een ‘transposing double’-instrument dat bij een rijke Engelsman aankwam. De koper had nog nooit zo’n gek instrument gezien, met twee klavieren, en wou het instrument laten aanpassen. Ruckers antwoordde daarop heel zelfbewust dat hij alleen maar tweeklaviersklavecimbels kende, dat hij nooit andere had gemaakt en dat ook nooit zou doen. Zelfs na de tussenkomst van Constantijn Huygens veranderde Ruckers niet van gedachte! Heeft die grote kwaliteit van de instrumenten ook een invloed gehad op de klaviermuziek in de Lage Landen?

Dat hoop je zo, maar dat is eigenlijk moeilijk te zeggen. In Nederland hebben we componisten als Jan Pieterszoon Sweelinck en Anthonie Van Noordt. In Vlaanderen had je Peeter Cornet in de 17de eeuw en in de 18de eeuw Jean-Baptiste Loeillet, Joseph Hector Fiocco en Pieter Bustijn uit Limburg. Maar verder zijn er niet zoveel namen bekend. Heeft dat te maken met het feit dat er eigenlijk veel werd geïmproviseerd? Dat is zeker het geval. Er is echter ook veel handschriftelijk materiaal verloren gegaan. Klaviermuziek werd zelden gedrukt. Sweelincks klaviermuziek kennen we hoofdzakelijk van handschriften, terwijl zijn psalmen wel gedrukt zijn, dat repertoire werd veel meer gepubliceerd. Voor klaviermuziek was er blijkbaar een te kleine markt. Van Pieter Bustijn, de Middelburgse klavecinist, zijn bijvoorbeeld maar zes suites bewaard gebleven. Die man moet in zijn ganse leven veel meer hebben gecomponeerd. Fiocco beloofde dat hij nieuwe werken

SWEELINCK IS NET ALS BACH EEN ARCHITECT, DIE HEEL GOED WEET HOE JE IETS MOET PLANNEN” zou uitgeven wanneer zijn stukken succes hadden. Had hij dan effectief geen succes, of is er iets anders gebeurd? Er moet een veel grotere productie zijn geweest dan wat we nu overhouden. Ik heb inboedelbeschrijvingen gezien waarin melding wordt gemaakt van klavierboekjes, maar die zijn dan nergens te vinden. De volgende generaties vonden die muziek wellicht ouderwets, niet de

Jordi Savall

© Jordi Savall

Wat is uw favoriete muziekstuk van na 1618 en voor 1750? De Hohe Messe van J.S. Bach.

moeite om bij te houden. Bij opruimingen werd veel materiaal ook gewoon verbrand. We weten van Buxtehudes opvolger dat hij heel veel materiaal van zijn voorgangers heeft vernietigd. Hij schreef: “Het enige wat ik ermee kan aanvangen, is de woning warm maken.” Gelukkig is er ook veel bewaard gebleven dankzij het archief van de Sint-Michiels en Goedelekerk in Brussel. Ook in het Noord-Engelse Durham is veel Noord-Nederlandse muziek te vinden, waaronder heel wat unica.

Wat betekent AMUZ voor u? Wel, AMUZ is voor artiesten in de oudemuziekwereld een hoogmis van diversiteit en creativiteit.

Is er ook anoniem overgeleverde muziek? In de 17de eeuw zijn inderdaad heel wat werken overgeleverd waarvan we de componist niet kennen. Vroeger schreef men die dan vaak toe aan Sweelinck of aan Duitse componisten, maar dat is niet altijd correct. Ik wil jonge musicologen aansporen om zich meer bezig te houden met het repertoire van die ene componist, Anonymus. Ik ken bijvoorbeeld een privéverzamelaar in Nederland die een handschrift heeft met muziek van Sweelinck en tijdgenoten, maar hij is niet de enige. Er moet nog zoveel te vinden zijn. In de staatsbibliotheek van Berlijn alleen al wordt nog zeventien lopende meter aan anonieme muziek bewaard, met allemaal dunne boekjes. In Brussel en München moet dat gelijkaardig zijn.

n Jordi Savall & Rolf Lislevand,

ZIjn er verschillen tussen de muziek uit de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden? Tijdens mijn recital zal ik een werk spelen gebaseerd op een Vlaams kerstlied. Het is van John Bull, een Engelsman die aan het hertogelijk hof van Brussel werkte. Het is een heel vrolijk en virtuoos werk – jullie Vlamingen zijn toch minder serieus dan wij Nederlanders!Tussen Sweelinck en Cornet zijn er bijvoorbeeld ook grote verschillen. Het overgrote deel van Sweelinck is toch wel serieuze muziek. Sweelinck heeft heel wat gemeen met Bach, zijn muziek is ook erg geconstrueerd. Luister maar naar zijn fantasia’s, met de verlenging van een thema, de verkorting, de puntering enz. Hij is net als Bach een architect, die heel goed weet hoe je iets moet plannen. Hij schrijft muziek die heel bijzonder is; mooi om naar te luisteren, plezierig om te spelen. Frederic Delmotte

n Ton Koopman, Onder een linde

groen - klaviermuziek uit de Lage Landen 30.11.18, 21.00, AMUZ

Wat is uw meest beklijvende concertervaring tot nu toe? Als toeschouwer en/of muzikant? Het concert Bal-Kan - Honey and blood op 21 oktober 2016 in Sarajevo met Servische, Bosnische, Armeense, Turkse, Bulgaarse, Griekse, zigeuner-, Joodse en Hongaarse muzikanten en de leden van HESPÈRION XXI: een eenvoudig concert als eerbetoon aan de slachtoffers van de Bosnische burgeroorlog én viering van de interculturele dialoog.

Folia’s en romanesca’s 06.12.2018, 21.00, AMUZ

VRAGEN AAN ARTIESTEN

Reinoud Van Mechelen

© Senne Van der Ven

Wat is uw favoriete muziekstuk van na 1618 en voor 1750? Toch altijd een moeilijke vraag. Het is een klassiek antwoord, maar ik ga toch voor de Mattheuspassie van J.S. Bach. Omdat ik het als kind enkele keren zong, is het diep in mijn herinneringen gegrift. Wat betekent AMUZ voor u? Voor mij als artiest is AMUZ een zéér inspirerende locatie met een geweldige programmatie met het nodige lef. Hoe men van die barokke kerk een prachtige concertlocatie heeft gemaakt, is een voorbeeld van hoe ruimten een nieuwe invulling kunnen krijgen. Ik heb zeer veel herinneringen aan AMUZ, vooral op het podium dan, met de meest uiteenlopende gezelschappen. Zelf woon ik in Leuven, maar mijn wortels liggen in Antwerpen. Er is dus vaak heel wat familie aanwezig op AMUZ-concerten, wat het extra speciaal maakt. Wat is uw meest beklijvende concertervaring tot nu toe? Als toeschouwer en/of muzikant? Weer iets uit mijn kindertijd: toen ik een jaar in het kinderkoor Clari Cantuli zong, mochten we de Mariavespers van Claudio Monteverdi meezingen. Ik herinner me nog altijd hoe blij ik ging slapen die avond na het concert. Dat dat gevoel me zo lang en levendig is bijgebleven onderstreept de impact van die ene ervaring. n Reinoud Van Mechelen & a nocte

temporis, Le haute-contre de Lully & grand orchestre 12.10.2018, 20.00, AMUZ


SEIZOENSKRANT - NAJAAR 2018 I SEPTEMBER - DECEMBER

GESPREK MET JEAN RONDEAU & THOMAS DUNFORD

VRAGEN AAN ARTIESTEN

DE HAAST MATHEMATISCHE LOGICA VAN DE FRANSE BAROKMUZIEK In hun thuisland Frankrijk hebben ze een sterrenstatus. De mix van hun jeugdige, energieke enthousiasme en een erg natuurlijke, bezielde én deskundige musiceerstijl, levert steeds weer een feest op voor de muziek en voor het oor. Niet voor niets is behalve de Franse ook de internationale concertagenda van dit duo duizelingwekkend goed gevuld.

Marcel Ponseele

© MichielHendryckx

Wat is uw favoriete muziekstuk van na 1618 en voor 1750? Dat is ongetwijfeld de Mattheuspassie van J.S. Bach, het ‘Lam Gods’ van de muziek. Ik heb het al honderden keren gespeeld en toch kom ik tot het besef dat ik dit meesterwerk, doorspekt van symboliek, niet helemaal begrijp. Het blijft me uitdagen om verder te proeven van dit hemelse gerecht.

L

uitist Thomas Dunford en klavecinist Jean Rondeau ontmoetten elkaar een zevental jaar geleden toen ze beiden de continuopartij speelden in een ensemble onder leiding van Alexis Kossenko. “We konden het meteen zowel op muzikaal als op vriendschappelijk vlak met elkaar vinden”, aldus Dunford. “Tot een school behoren we niet. Op heel natuurlijke wijze zitten we compleet op dezelfde golflengte. We willen in de eerste plaats eerlijke musici zijn die op een vrije, maar tegelijk respectvolle manier omspringen met muziek”, voegt Dunford eraan toe. “Het repertoire voor een duo met luit en klavecimbel ligt natuurlijk niet voor het grijpen”, stipt Jean Rondeau aan. Een geluk dus dat beide musici houden van improvisatie. Merk op dat beiden ook fervente jazzliefhebbers én -uitvoerders zijn. Bovendien studeerde Rondeau behalve klavecimbel ook compositie. “Na programma’s met muziek van onder meer Dowland en Bach, hebben we ons nu op de Franse barok gestort”, vervolgt Rondeau. “Ons programma draait rond de muziek aan het hof van Lodewijk XIV. Klavecinist François Couperin en luitist Robert

5

© Edouard Bressy

WIJ ERVAREN IMPROVISEREN ALS EEN HEEL NATUURLIJKE OPDRACHT” de Visée waren daar als componist en als uitvoerder aan het werk. Het repertoire dat we spelen, is eigenlijk bedoeld voor luit of klavecimbel solo. De schriftuur ervan leent zich echter bijzonder goed tot improvisatie. Het is heel transparante muziek die we zonder probleem kunnen uitsplitsen in een melodische en een harmonische, meer begeleidende partij. De ene speelt dus de melodie,

en de andere mag zich op basis van de harmonie die de componist noteerde, al improviserend amuseren. We kienen goed uit wie welke partij voor zijn rekening neemt en waar we wisselen van rol. Maar tijdens onze concerten kunnen we het vaak niet laten om af en toe de andere te laten aanvoelen dat we toch zin hebben in een extra wissel. Die waakzaamheid drijft de intensiteit van onze concerten op. En zo hopen we de muziek zo genereus mogelijk te delen met ons publiek.” “Die gewoonte om te improviseren bestond natuurlijk ook ten tijde van Lodewijk XIV”, gaat Dunford verder. “In het bijzonder het Franse barok­ repertoire biedt de uitvoerders heel veel ruimte tot improvisatie en tot het toevoegen van versieringen. Heel vaak is de exacte bezetting trouwens niet eens aangeduid in de partituren. En dus speelden de

hofmusici van Lodewijk XIV en hun vrienden naar believen met elkaar samen. Ook wij ervaren dit als een heel natuurlijke opdracht. We hebben beiden al heel wat Franse barokmuziek achter de kiezen. Op den duur ontdek je daarin een heel duidelijke, zelfs haast mathematische logica. De partituur dicteert ons wat we moeten doen.” De beide jonge goden spelen in AMUZ een rijk programma. Erg introverte muziek (zoals de chaconne uit de Suite in d van De Visée) wisselt af met virtuoze en soms zelfs flamboyante werkjes van onder meer vader en zoon Forqueray.

Wat betekent AMUZ voor u? Als je een muzikant vraagt wat de criteria zijn voor een geslaagde opname, dan antwoordt hij of zij hoogstwaarschijnlijk: “Een mooie akoestiek, stilte, een inspirerende omgeving en een verwarmde ruimte.” Aan deze wensen voldoet AMUZ ten volle. Het is een waar genoegen hier te concerteren en op te nemen. AMUZ is voor mij het toonaangevende voorbeeld van hoe een historisch gebouw weer nieuw leven kan worden in geblazen. Daar zit muziek in!!

Elise Simoens

Wat is uw meest beklijvende concertervaring tot nu toe? Als toeschouwer en/of muzikant? Als ik er eentje mag uitpikken, is het wel het concert met Raymond van het Groenewoud tijdens het winterfestival Klassiek leeft vurig in Ramskapelle. Il Gardellino en Raymond sloegen toen de brug tussen de klassieke- en de popmuziekwereld met Bach als leidraad. Een optreden dat mij diep heeft geraakt en me heeft doen beseffen dat muziek een universele taal is. Het grote gevaar bestaat er echter in dat we muziek in hokjes opdelen en bijgevolg misprijzen of amper kennen. Is muziek niet het zielenvoedsel waar wij allen naar verlangen?

n Jean Rondeau & Thomas

n il Gardellino, Johann

Dunford, Un concert pour Louis XIV 23.11.18, 21.00, AMUZ

Sebastian Bach: Weihnachtsoratorium 16.12.2018, 11.00, AMUZ

JAN FABRE IN AMUZ © Koen Van Damme

D

e drie scarabeeënmozaïeken zijn een vertaling van Fabres beleving van de drie originele altaarstukken van Rubens, Van Dijck en Jordaens. Fabre verkent in zijn interpretatie niet alleen de barokke augustijnericonografie, maar vertrekt ook vanuit de verschillende functies die AMUZ vervult: die van concertzaal, van ontmoetings- en zakencentrum en van opnamestudio. De betoverende kleurschakering en lichtreflectie van de juweelkever geeft een barokke parel zoals de Sint-Augustinuskerk een heel unieke intensiteit. INDIVIDUEEL BEZOEK De kunstwerken van Jan Fabre kunnen

worden bezichtigd van 3 september tot en met 10 december 2018, enkel op maandag tussen 14 en 20 uur. Raadpleeg onze website voor eventuele andere openingsmomenten.

Speciaal voor Antwerpen Barok 2018. Rubens inspireert realiseerde Jan Fabre drie nieuwe kunstwerken voor de Sint-Augustinuskerk: Het mystieke contract siert het hoofdaltaar, Het monastieke optreden en De extatische opname respectievelijk het linker- en rechterzijaltaar. dingen die AMUZ organiseert. De rondleidingen bieden u ook een blik achter de schermen van AMUZ als concertgebouw en -organisator. n Reservatie en praktische info via

RONDLEIDINGEN AMUZ in de Sint-Augustinuskerk en Jan Fabre. Een unieke blik achter de schermen van de voormalige kerk en de huidige concertzaal (rondleiding AMUZ) De voormalige Sint-Augustinuskerk is een parel van vroegbarokke architectuur. Het fascinerende verhaal van de gerenoveerde kerk, de realisatie van de nieuwe infrastructuur en de kunstwerken van Jan Fabre vormen de basis voor de rondlei-

het online inschrijvingsformulier, rondleiding@amuz.be of +32 (0)3 202 46 69 Optie koffie/taart na de rondleiding: - Formule koffie: € 3 p.p. (koffie/thee à volonté) - Formule koffie & taart: € 6 p.p. (koffie/thee met taart) BAROQUE SHOCK: A LIMITED EDITION Een exclusieve introductie in tijdloze creativiteit en pronkzucht (rondleiding Visit Antwerpen)

Baroque Shock verbindt de twee mooiste barokkerken van Antwerpen (Sint-Carolus Borromeuskerk en Sint-Augustinuskerk) met elkaar. Maar deze nieuwe stadswandeling is veel meer dan een kennismaking met de wonderlijke religieuze kunst uit de 17de eeuw. Een enthousiaste stadsgids leidt u langs de hoogtepunten van de Antwerpse barok en de overgebleven sporen in de straten, de harten en geesten van de Antwerpenaar. De Scheldestad bleef immers nog eeuwenlang in de ban van de barok. Dat merkt u aan de talrijke prachtige gevels in de stijlen van weelderige rococo, pralende neobarok en imponerende beauxarts. Barok weet ook in 2018 nog he-

dendaagse kunstenaars te prikkelen en te inspireren, ook hun nieuwe creaties komen dus aan bod! De kers op de taart van deze tijdelijke themawandeling is een exclusief bezoek aan de voormalige Sint-Augustinuskerk, nu het internationale muziekcentrum AMUZ, met drie nieuwe werken van Jan Fabre in het schitterende barokke kerkinterieur. Baroque Shock is een confronterende introductie in haast onvergelijkbare pronkzucht en daarom een unieke belevenis die de blijvende Antwerpse bewondering en liefde voor barok weet te verklaren. Niet te missen! n Reservatie en praktische info via

www.antwerpenbarok2018.be


6

SEIZOENSKRANT - NAJAAR 2018 I SEPTEMBER - DECEMBER

EEN GESPREK MET RACHEL PODGER

VRAGEN AAN ARTIESTEN

MEDITEREN MET PODGER EN BIBER De Britse violiste Rachel Podger kent het barokke repertoire door en door. Ze wordt geprezen voor haar interpretaties van de meest virtuoze literatuur van Bach en Vivaldi. In november zal ze een monument van de 17de-eeuwse literatuur voor haar instrument vertolken, de Mysteriensonaten van de Oostenrijkse Heinrich Ignaz Franz von Biber.

Het werk heeft een opmerkelijke titel. Waarnaar verwijzen die mysteries? De mysteries verwijzen naar belangrijke momenten in het leven van Christus en Maria. In de 17de eeuw was Mariaverering belangrijk voor de leden van de jezuïetenorde. Mediteren over de mysteries maakte een aanzienlijk onderdeel uit van hun gebedspraktijk. Je moet echter wel weten dat de eerste pagina van de oorspronkelijke partituur van de Mysteriensonaten verloren is gegaan, dus eigenlijk kennen we de titel niet. Maar in zijn opdracht aan de aartsbisschop van Salzburg Max Gandolf von Kuenburg schrijft Biber dat de sonaten aan de vijftien mysteries zijn gewijd. Ze zijn ook bekend als de Rosenkranzsonaten, want wanneer je over de mysteries mediteerde, moest je ook een rozenkrans bidden. Nog een naam die aan de sonaten wordt toegekend, is Copper-plate sonatas, omdat bij elke sonate een kopergravure is gevoegd die toont waarover het verhaal gaat. Bij het laatste werk in de bundel, de passacaglia, staat een mooie aartsengel met een kind. De gravures zijn vrij klein, maar het was in die tijd uitzonderlijk dat instrumentale werken over dergelijke onderwerpen gingen. Het zijn met andere woorden instrumentale gebeden? Absoluut! De sonaten zijn erg meditatief en contemplatief. Toen we ze opnamen, heb ik daar veel over nagedacht. Het was een unieke ervaring in mijn carrière, het voelde aan als een intens overgangsritueel.

ming, maar dat werkte uiteraard niet. Is het niet jammer dat men niet meteen doorhad wat het potentieel van die scordaturatechniek was en hoe Biber met resonantie en klank kon spelen? Men noemt Biber soms de Paganini van de 17de eeuw, omdat hij zo virtuoos voor de viool schreef. Maar het gaat om meer dan louter techniek. Er is een andere dimensie aan die ganse technische moeilijkheid. Hoe meer je de sonaten speelt, hoe beter je de betekenis ervan kan achterhalen.

© Theresa Pewal

Werden de sonaten ook tijdens een religieuze dienst uitgevoerd? Ze werden hoogstwaarschijnlijk tijdens een mis, in oktober, in Salzburg uitgevoerd en wellicht ook in de grote hal van het aartsbisschoppelijk paleis, maar nooit allemaal na elkaar. In dat paleis hingen prachtige schilderijen met dezelfde thematiek als de sonaten! Je kan je al op een romantische, fictieve manier inbeelden hoe het publiek destijds naar de muziek luisterde en naar de schilderijen keek en zo een soort van totaalervaring beleefde. Devotie was toen een belangrijk deel van het leven, en ergens is het jammer dat dat is verloren gegaan. De sonaten zijn niet alleen interessant om hun emotionele en religieuze diepgang, maar ook op viooltechnisch gebied? Het gebruik van scordatura is verbazingwekkend. Het is een techniek waarbij je de snaren van je viool op een andere manier stemt. Voor de eerste en laatste sonate zijn de snaren normaal gestemd, volgens kwinten, maar in totaal zijn er niet minder dan veertien verschillende stemmingen. Ik moet op verschillende violen spelen, omdat het herstemmen heel delicaat is en ook tijd vraagt. De stemmingen volgen het verhaal van de mysteries: hoe dramatischer het eraan toe gaat, hoe extremer de stemming wordt.

Welk effect heeft dat voor de luisteraar? Het heeft een gigantisch effect op de resonantie van de viool. Biber wilde voor elke sonate een nieuwe klankwereld creëren om de betekenis van elke sonate in de verf te zetten. Soms klinkt het echt heel intens, wanneer de intervallen van de snaren heel dicht bij elkaar liggen. Het is ook een hele uitdaging voor de violist om op een herstemde viool te spelen. Je kan de werken helemaal niet op het zicht spelen, want ze zijn in een soort van tabulatuur genoteerd. De tabulatuur duidt aan op welke snaar je je vinger moet plaatsen, maar je weet daarbij niet meteen wat het klankresultaat is. Dat is heel verwarrend. Het is een soort ‘mind game’, je weet wat je op technisch gebied moet doen, maar je geest, en je oren moeten zich aanpassen. Want met een dergelijke partituur is de intonatie heel moeilijk. Je denkt dat je bijvoorbeeld een si zal spelen, maar het klinkt uiteindelijk als een la. Biber was dus niet alleen een uitstekend componist, maar zelf een groot virtuoos? De sonaten hebben lange tijd verborgen gelegen en toen ze pas in het begin van de 20ste eeuw werden herontdekt, begreep men eigenlijk niet waarover het ging. Men probeerde de muziek uit te voeren in de conventionele stem-

In welke zin? Biber moet zelf ook een devoot persoon zijn geweest. De technische uitdaging van de scordatura heeft ook te maken met de theologische inhoud van de muziek. Bij de sonate over de verrijzenis van Christus bijvoorbeeld, zijn de snaren over elkaar gekruist – hoe bespeel je die? Jezus is uit de doden opgestaan – hoe is dat mogelijk? Je moet een verhaal vertellen wanneer je deze sonaten speelt. De muziek is niet alleen meditatief, maar ook heel evocatief, ze prikkelt de verbeelding. De beste plaats om ze uit te voeren, is dan ook in een kerk. AMUZ biedt dus de perfecte setting. Inderdaad. Helaas kan ik dan niet alle sonaten van de cyclus spelen, want het is een uitgebreide bundel. Daarom heb ik een selectie gemaakt die een beeld schetst van het verhaal. Zo zal ik enkele ‘vrolijke’ mysteries spelen, maar ook sonaten over het lijden en de verrijzenis. Aan het einde, om alles in een perspectief te plaatsen, is er de passacaglia, waar ik niet door basso continuo word begeleid, maar volledig solo speel. Ik speel dan zelf de baslijn en tegelijk de melodie. Voor een violist is dat een verbazingwekkende, maar ook glorieuze uitdaging. Voor velen is het een werk dat de sololiteratuur van Bach aankondigt. Frederic Delmotte

n Rachel Podger & friends, H.I.F

von Biber: Rosenkranzsonaten 16.11.2018, 21.00, AMUZ

Wim Becu

© Black and Light Studios

Wat is uw favoriete muziekstuk van na 1618 en voor 1750? Wachet auf, ruft uns die Stimme van Michaël Praetorius. Het komt uit zijn collectie Polyhymnia caduceatrix et panegyrica van 1619. Een werk dat je met acht zangers en orgel kan uitvoeren. Of je kan instrumenten toevoegen en het volgens de precieze aanwijzingen van Praetorius uitbouwen tot een negentienstemmig werk, verdeeld in verschillende koren. De genialiteit van Praetorius zit hem in de manier waarop hij met het muzikale erfgoed van zijn voorgangers omging en tegelijkertijd nieuwe paden bewandelde die bepalend bleken voor de verdere barokperiode. De muzikale gelaagdheid die hij in dit werk tentoonspreidt, bezorgt je een bijzondere sensatie. Wat betekent AMUZ voor u? Met de oprichting van AMUZ heeft de stad Antwerpen een thuishaven gecreëerd voor de oude muziek. Gezien de rijke (muzikale) geschiedenis van de stad, was dat een goede zaak. Ondertussen is AMUZ uitgegroeid tot een forum waar een brede waaier aan muziekstijlen kan worden beluisterd. Naast de reguliere concertprogrammatie is er onder andere ook ruimte voor workshops en activiteiten met jongeren. Wat is uw meest beklijvende concertervaring tot nu toe? Als toeschouwer en/of muzikant? Ik noem bewust een concert dat ik als toeschouwer heb bijgewoond en dat een diepe indruk op me heeft gemaakt. In 1977, we vierden toen het Rubensjaar, is Jos Van Immerseel erin geslaagd om L’Orfeo van Claudio Monteverdi op de planken te brengen in de Vlaamse Opera in Antwerpen. Het was een indrukwekkend totaalspektakel waarin Jos zowat de hele schare aan pioniers van de oude muziek heeft weten te verenigen in één productie. Een uitvoering die ik meermaals heb beluisterd. n Oltremontano, Illustri colleghi da San

Marco 09.12.2018, 15.00, AMUZ

EEN BAROKKE PAREL ALS HEDENDAAGSE CONCERTZAAL In een levendige stadsbuurt in het centrum van Antwerpen ligt AMUZ, een unieke concertzaal ondergebracht in de voormalige Sint-Augustinuskerk. Het gebouw combineert indrukwekkende 17de-eeuwse barok  met prachtige hedendaagse architectuur. De huidige concertzaal van AMUZ was ooit de kloosterkerk van de paters augustijnen. Ze werd tussen 1615 en 1618 opgetrokken onder leiding van Wenzel Coebergher, hofarchitect van de aartshertogen Albrecht en Isabella. Vierhonderd jaar na de inhuldiging van de Sint-Augustinuskerk maakte Jan Fabre een kunstinstallatie, die een verras-

send accent toevoegt aan het historische patrimonium. Ontdek in dit boek het hart van AMUZ, dat verleden en heden op harmonieuze wijze verenigt. Vijf specialisten – Bart Demuyt en Elise Simoens, Paul Huvenne, Joris Scheers en Ben van Beneden – nemen u mee naar de barok van vroeger en vandaag: van de altaarstukken van Peter Paul Rubens, Antoon van Dyck en Jacob Jordaens naar de nieuwe altaarstukken van Jan Fabre. Herbeleef 25 jaar muziek in deze barokke parel en verdiep u in de herbestemming van historisch erfgoed in Antwer-

pen, Vlaanderen en de wereld. De paginagrote foto’s van Koen van Damme zetten de pracht en praal van dit monument treffend in de verf. Met een woord vooraf door minister Sven Gatz, schepen Caroline Bastiaens en  Philip Heylen, voorzitter van AMUZ. n 25 x 29 cm, 192 blz., € 39,99

Nederlands & Engels Uitgegeven door Davidsfonds Uitgeverij Bestellen vanaf 16.08.18 via www.amuz.be/barokkeparel


SEIZOENSKRANT - NAJAAR 2018 I SEPTEMBER - DECEMBER

SONGS FROM THE SCOTTISH HIGHLANDS

VRAGEN AAN ARTIESTEN

DE MUZIKALE ZIJSPOREN VAN FRANÇOIS LAZAREVITCH Fluitist François Lazarevitch brengt met tenor Zachary Wilder en met zijn ensemble Les Musiciens de SaintJulien muziek uit de Schotse Highlands naar AMUZ. Een bijzonder repertoire waarover we meer wilden weten. Een gesprek. Het concertprogramma For ever fortune presenteert liederen en dansen uit Schotland. Hoe ontstond uw fascinatie voor deze muziek? Parallel met mijn studies oude muziek, voornamelijk aan de conservatoria van Parijs en Brussel, verdiepte ik me in traditionele muziek voor doedelzak uit centraal-Frankrijk en voor fluit uit Ierland. Ik wilde voeling krijgen met op het gehoor musiceren, evenals met de ‘swing’ van dansmuziek en de spontane melodieversieringen in de traditionele muziek. Ook ontmoetingen met dansers waren daarvoor zinvol. Het zijn essentiële elementen voor het interpreteren van oude muziek, maar ze kwamen toen aan het conservatorium niet aan bod. Toen ik ontdekte dat een heel repertoire oude muziek uit Schotland en Ierland was overgeleverd in manuscripten en muziekdrukken uit de 18de en 19de eeuw, werd ik heel enthousiast! Dit repertoire met bijzonder beklijvende melodieën vereist zowel technische kennis van historische instrumenten, als kennis van de uitvoeringspraktijk van oude en traditionele muziek. Zo ontstond enkele jaren geleden het idee om dit programma op te zetten en op te nemen. Ik hou wel van deze muzikale zijsporen! Deze Schotse muziek is oorspronkelijk volksmuziek, die mondeling werd doorgegeven van generatie op generatie. Maar toch ontstond op een gegeven moment de behoefte om ze te publiceren? De Schotse muziek uit de 17de en 18de eeuw kent een opmerkelijke evolutie, deels door de Engelse dominantie. Schotse muziek werd als ‘barbaars’ beschouwd en moest daarom worden aangepast aan de canon van de ‘ontwikkelde’ muziek die in de mode was, m.n. de Italiaanse (barok)muziek. Vele Schotse componisten, en in het bijzonder James Oswald (1710-1769), componeerde muziek die het midden hield tussen beide stijlen, zoals variaties op of sonaten met een Schots thema. Oswald publiceerde ook een grote hoeveelheid Schotse melodieën, waarbij het vaak moeilijk is om te onderscheiden welke melodieën hij zelf componeerde en welke hij verzamelde en neerschreef. In Londen waren Schotse liederen trouwens erg populair, ze

7

Hana Blažíková

© Havlik Vojtech

Wat is uw favoriete muziekstuk van na 1618 en voor 1750? Moeilijk! Maar als ik er echt maar één mag kiezen, dan toch de Mattheuspassie van J.S. Bach. Alleen dat openingskoor al! Wat betekent AMUZ voor u? AMUZ betekent ontzettend veel voor me. Ik nam er samen met Bruce Dickey Breath­taking op, er zijn de concerten tijdens Laus Polyphoniae en uiteraard ook mijn periode als artist in residence is onvergetelijk. Ik heb er een aantal dromen in vervulling zien gaan en enkele prachtige projecten gerealiseerd. Wat is uw meest beklijvende concertervaring tot nu toe? Als toeschouwer en/of muzikant? De twee concerten die ik van Leonard Cohen zag in Praag: absoluut overweldigend. Als artiest beschouw ik mezelf als een geluksvogel met zoveel wondermooie concerten en ervaringen. n Hana Blažíková & Amsterdam

Corelli Collective, The Italian Haven 28.10.2018, 15.00, AMUZ

VRAGEN AAN ARTIESTEN

Ton Koopman

© Foppe Schut

© JB MILLOT

werden er uitgevoerd door Italiaanse operazangers. In Ierland verzamelde organist en musicoloog Edward Bunting nog tot in de late 18de eeuw traditionele melodieën van mondelinge overlevering: hij noteerde, beschreef en publiceerde het repertoire en de technieken van de laatste Ierse harpisten, wiens eeuwenoude traditie werd opgebroken door Engelse politiek. Wat leren de gedrukte partituren over de originele Schotse muziek? De partituren zijn erg eenvoudig, wat het idee zou kunnen geven dat de muziek moeiteloos te spelen is. Maar hoe eenvoudiger de partituur, hoe belangrijker de rol van de uitvoerder wordt. De muziek ontstaat als het ware ‘tussen de noten’ – dat is ook een reden waarom ik deze muziek zo graag speel: complementair aan het uitgeschreven fluitrepertoire zoals de Fantasia’s van Telemann, de fluitsonaten van Bach of de concerti van Vivaldi. Veelal is de Schotse partituur niet meer dan een melodielijn, soms vergezeld van een baslijn. Hiervan moeten we ver-

trekken om een verhaal te vertellen. Op alle niveaus is het belangrijk, voor het plezier van de luisteraars, dat er variatie is. Dus wanneer we een nieuw concertprogramma uitwerken met deze muziek, zoeken we naar verschillende instrumentaties die het beste werken. Na uw duik in de Schotse muziek hebt u zich recentelijk verder toegelegd op de Ierse muziek. De interesse naar de muziek uit beide streken was er van in het begin, maar het was logischer om met de Schotse muziek van start te gaan, omdat er meer Schotse muziek werd gepubliceerd: er zijn erg veel Schotse liederen met basso continuo uitgegeven. De muziek uit Ierland is echter ‘ongerepter’ en veel minder bewerkt door geschoolde componisten. Het vroeg dan ook meer onderzoek en tijd om bijvoorbeeld de liedteksten van liederen van Turlough O’Carolan (1670-1738) terug te vinden, omdat zijn liederen tegenwoordig voornamelijk instrumentaal worden uitgevoerd. Engelse transcripties waren gemakkelijk te

vinden, maar ik wilde de originele Gaelic teksten horen. Wat staat er de komende maanden nog op het programma voor u en Les Musiciens de Saint-Julien? We zijn voor drie jaar in residentie op het festival van Lanvellec, waar we in september een nieuw concertprogramma presenteren, Arcadia genoemd, naar de pastorale roman van Jacopo Sannazaro van omstreeks 1500. Dit geeft ons de mogelijkheid om Italiaanse muziek uit die tijd te spelen, met traditionele Napolitaanse liederen en Griekse muziek uit de renaissance. Verder staat er een programma op stapel met barok- en jazzmuziek met jazzgitarist Serge Lazarevitch, en in oktober komt onze nieuwe cd uit waarop we met contratenor Tim Mead muziek van Purcell vertolken. Robin Steins

n Zachary Wilder & Les Musiciens

de Saint-Julien, For ever fortune: Schotse muziek uit de 18de eeuw 26.10.2018, 21.00, AMUZ

Wat is uw favoriete muziekstuk van na 1618 en voor 1750? Natuurlijk kom ik bij J.S. Bach uit, mijn favoriete componist uit die periode. Er zijn natuurlijk zijn meesterwerken: de passies, de Hohe Messe, maar ook zoveel andere topwerken. Als ik uit de cantaten moet kiezen, dan is het nr. 127. Van de werken voor orgel, verkies ik de Fantasia & fuga in g. En voor klavecimbel de Tweede partita in c. Wat betekent AMUZ voor u? Ik herinner me AMUZ als een prachtig klinkende kerk met héél veel sfeer, een ideale plek om oude muziek uit te voeren. Wat is uw meest beklijvende concertervaring tot nu toe? Als toeschouwer en/of muzikant? Als toeschouwer was dat een pianorecital van Vladimir Horowitz, in het Concertgebouw: adembenemend. De kritieken schreven nadien dat hij veel foute noten had gespeeld, maar wat had die man véél te zeggen. Het publiek ging ook letterlijk op de stoelen staan van enthousiasme! Als artiest moet dat het eerste en enige concert zijn dat ik zelf speelde met Alfred Deller en Jordi Savall in Nederland. Tijdens onze eerste ontmoeting was het van: “Kan dit een toontje lager” en “Dit stuk een half toontje hoger” – dat was even zwoegen voor mij om dat allemaal in orde te krijgen. Tot Alfred Deller zei: “Let us have tea” – en daarna een prachtig concert zong. n Ton Koopman, Onder een linde groen:

klaviermuziek uit de Lage Landen 30.11.2018, 21.00, AMUZ


8

SEIZOENSKRANT - NAJAAR 2018 I SEPTEMBER - DECEMBER

AGENDA 1618 | BEYOND

KUNSTENDAG VOOR KINDEREN 2018

WORKSHOP: EVEN BAROK ALS JAN FABRE

Barokke kerken werden vroeger versierd met schilderijen vol heiligen en grootse taferelen. In 1628 maakten de Antwerpse schilders Rubens, Van Dijck en Jordaens nieuwe kunstwerken voor de Sint-Augustinuskerk. Deze schilderijen hangen momenteel in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen, en AMUZ kreeg er in de zomer van 2018 drie nieuwe kunstwerken van Jan Fabre voor in de plaats. Vandaag vormen de nieuwe altaarstukken en de beeldtaal van Jan Fabre het startpunt voor een actieve workshop. In drie groepen maken kinderen samen een groot barok groepswerk, waarbij ze zich kunnen uitleven met diverse materialen. Elke workshop is aangepast aan de leeftijd en interesses van de doelgroep.

SEPTEMBER WOENSDAG 26.09.18

21.00 European Union Baroque Orchestra 2018 met Amandine Beyer Dans le goût français

VRIJDAG 09.11.18

14.00 Kinderen worden als componisten geboren Toonmoment muzikale projectweek

21.00 Vox Luminis

Heinrich Schutz: Musikalische Exequien & the Bach family

ZONDAG 30.09.18

11.00 Rudolf Rasch, Anne Cambier, Guido De Neve & Frank Agsteribbe Lecture-performance: Willem de Fesch en de Antwerpse barokmuziek

VRIJDAG 16.11.18

21.00 Rachel Podger & friends Heinrich Ignaz Franz von Biber: Rosenkranzsonaten

14.15 Stephanie Beghein

n Zondag 18.11.18, 10.00, 13.00 & 15.00, AMUZ

Lezing: barokmuziek aan de Schelde

15.00 cantoLX & Ensemble de la Chapelle Saint-Marc

ZATERDAG 17.11.18

20.00 Academy of Ancient Music

J.H. Fiocco en P.H. Brehÿ: Missa Pro defunctis en motetten

VLAAMSE MEESTERS 2018-2020

OKTOBER WOENSDAG 03.10.18

14.00 Barok: uitbundige kunst in woelige tijden Start cursus Davidsfonds Academie

ZATERDAG 06.10.18

Klankenbad: Muzikale dialogen voor kinderen van 0 tot 5 jaar Start reeks 1 voor baby’s en peuters

ZONDAG 07.10.18

15.00 BachPlus & soli Concerti per molti gravicembali van J.S. Bach

VRIJDAG 12.10.18

20.00 Reinoud Van Mechelen & a nocte temporis Le haute-contre de Lully & grand orchestre

DONDERDAG 25.10.18

21.00 Gli Angeli Genève De Duitse cantate vóór Bach

VRIJDAG 26.10.18

21.00 Zachary Wilder & Les Musiciens de Saint-Julien For ever fortune: Schotse muziek uit de 18de eeuw

ZATERDAG 27.10.18

Nog tot januari 2019 Mis het niet! Laat je ook dit najaar inspireren door Rubens. Bezoek Paul Kooiker in het FOMU (laatste weken!). Bewonder de nieuwe altaarstukken van Jan Fabre. Verlekker je aan de foto’s en stillevens van Tony Le Duc en Frans Snijders. Blader door barokke boeken in Museum Plantin-Moretus. Beleef barokmuziek en theater op inspirerende locaties.

Klankenbad: Muzikale dialogen voor kinderen van 0 tot 5 jaar Start reeks 1 voor kleuters

ZONDAG 28.10.18

15.00 Hana Blažíková & Amsterdam Corelli Collective The Italian Haven

NOVEMBER ZONDAG 04.11.18

15.00 Marc Vanscheeuwijck & Les Basses Réunies Lecture-performance: Cello stories, de cello in de 17de en 18de eeuw

DONDERDAG 08.11.18

Boek nu je tickets: www.antwerpenbarok2018.be

21.00 Annelies Van Gramberen, Kris Verhelst & friends Fiocco: de mooiste lamentaties uit de Lage Landen

G.F. Händel: Messiah

ZONDAG 18.11.18

Kunstendag voor kinderen Workshop: Even barok als Jan Fabre

VRIJDAG 23.11.18

21.00 Jean Rondeau & Thomas Dunford Un concert pour Louis XIV

ZONDAG 25.11.18

15.00 L’Achéron L’ange et le diable: de vele gezichten van de viola da gamba

WOENSDAG 28.11.18

21.00 European Union Baroque Orchestra 2018 met Lars Ulrik Mortensen Constellatio felix

DONDERDAG 29.11.18

21.00 Eva Zaïcik & Taylor Consort Héroïnes magiques

VRIJDAG 30.11.18

21.00 Ton Koopman Onder een linde groen: klaviermuziek uit de Lage Landen

DECEMBER DONDERDAG 06.12.18

21.00 Jordi Savall & Rolf Lislevand Folia’s en romanesca’s

ZONDAG 09.12.18

15.00 Oltremontano Illustri colleghi da San Marco

DONDERDAG 13.12.18

21.00 Jakub Józef Orliński & Il Pomo d’Oro Anima sacra

VRIJDAG 14.12.18

21.00 Alice Foccroulle & InAlto Mein Herz ist bereit. Kerst in een verlaten land

ZONDAG 16.12.18

11.00 il Gardellino Johann Sebastian Bach: Weihnachtsoratorium

Colofon Redactie: Frederic Delmotte, Bart Demuyt, Robin Steins, Greet Coenegrachts, Julie Hendrickx n Eindredactie: Tine Clevers n Coördinatie & samenstelling: Greet Coenegrachts n Vormgeving: Yellow Submarine n Druk: Paesen n V.U.: Bart Demuyt, Kammenstraat 81, 2000 Antwerpen MET DE STEUN VAN

MET DANK AAN ONZE PARTNERS

MET DANK AAN ONZE COPRODUCENTEN

HOE BESTELLEN? Online: Via www.amuz.be. Online kan u met creditcard (VISA of MasterCard), bancontact of overschrijving betalen. Aan de balie van AMUZ: De balie is geopend op dinsdag en donderdag van 13 tot 16 uur en een uur voor aanvang van het betreffende concert. Aan de balie van AMUZ kan u contant, met bancontact of met creditcard (VISA of MasterCard) betalen. Ook Ticket Compliments Supreme Award en Ticket Compliments Sport & Cultuur worden als betaalmiddel aanvaard. Aan de balie van info cultuur (Wisselstraat 12, 2000 Antwerpen) Op vrijdag en zaterdag van 10 tot 17 uur. Betalen kan contant, met bancontact of creditcard (VISA of MasterCard) en met een geschenkbon van Info Cultuur. De concerten van AMUZ maken regelmatig deel uit van het aanbod van de Last Minute Ticket shop in Antwerpen. Meer info: www.lastminuteticketshop.be Telefonisch: +32 (0)3 292 36 80 op dinsdag en donderdag van 13 tot 16 uur Schriftelijk: Per e-mail: tickets@amuz.be / Per post: Kammenstraat 81, 2000 Antwerpen, enkel met de bestelformulieren te downloaden via www.amuz.be

INFO & TICKETS: +32 (0)3 292 36 80 WWW.AMUZ.BE TICKETS@AMUZ.BE VRAAG NAAR ONZE GRATIS SEIZOENSBROCHURE SCHRIJF U IN VOOR DE NIEUWSBRIEF OP DE WEBSITE | amuzantwerpen

Seizoenskrant AMUZ - najaar 2018  
Seizoenskrant AMUZ - najaar 2018  
Advertisement