Issuu on Google+

AIM 2007 - 2011


AIM 2007 - 2011


AIM 2007 - 2011

1


Voor u ligt de nieuwe terug- en vooruitblik van de Amsterdamse Innovatiemotor (AIM). Het is deze keer een bijzondere publicatie omdat de Amsterdamse Metropoolregio op de drempel staat van nieuwe ontwikkelingen als het gaat om het aanjagen van innovatie en de economie. AIM grijpt die gelegenheid aan om niet alleen terug te kijken op 2010, maar ook op de jaren daarvoor. De evaluatie van AIM door Buck Consultants in 2010 helpt daarbij. AIM geeft iedereen die in de metropoolregio met innovatie bezig is een aantal aansprekende lessen mee. Hoe zorg je voor succesvolle innovaties? Natuurlijk spelen gunstige omstandigheden en timing een rol, maar er is ook zeker een aantal beïnvloedbare succesfactoren en welke dat zijn leest u in deze publicatie. AIM is een organisatie die de naam ‘innovatiemotor’ meer dan waarmaakt. Het multiplier effect is indrukwekkend, zo stelden ook de consultants van Buck vast.

2


Met een basisfinanciering van 8 ton per jaar heeft AIM door slim schakelen en verbinden ruim 24 miljoen aan projectgelden verworven voor innovatieve projecten en programma's in deze regio. De resultaten mogen er zijn; u leest er alles over. Van Amsterdam Smart City tot het Life Science Centrum en Creative Cities Amsterdam Area. AIM heeft een clusteraanpak ontwikkeld en vervult een bemiddelende rol tussen bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheden. Daarmee is AIM in zekere zin een pionier voor de nieuwe ontwikkelingen. Want ook de Economic Development Board hanteert een clusteraanpak; waarbij topspelers uit de Triple Helix per economisch cluster een strategie uitbouwen. Van de lessen van AIM wordt dankbaar gebruik gemaakt. Met de oprichting van de Economic Development Board breekt zoals gezegd een nieuwe periode aan. Ik ben er van overtuigd dat we het potentieel van de metropoolregio nog veel beter kunnen benutten. Als we het slim en vooral gezamenlijk aanpakken ziet de economische toekomst er rooskleurig uit.

Ik wens u met deze publicatie veel leesplezier en veel inspiratie!

E.E. van der Laan Burgemeester van Amsterdam 3


INHOUD

Inleiding p: 8

Hoofdstuk 1 p: 14

Hoofdstuk 2 p: 24

Hoofdstuk 3 p: 30

Nieuwe fase regionale innovatiebevordering in Metropoolregio Amsterdam

Innovatiebeleid in Metropoolregio Amsterdam

Terugblik op vier jaar innovatiebevordering

Evaluatie en voortuitblik

Regionale strategie

De opdracht

Aansluiting op (inter)nationaal beleid

De clusteraanpak

4

De resultaten van vier jaar innovatiebevordering De opgave voor 2011 en verder


Hoofdstuk 4 p: 50

Hoofdstuk 5 p: 91

Bijlage 1 p: 102

Bijlage 2 p: 104

De resultaten per cluster

Lessen uit het verleden bieden garanties voor de toekomst

Partners

Governancestructuur

AIM en Creatieve Industrie AIM en Life Sciences

Bestuur Economic Development Board Amsterdam Organisatie AIM

AIM en ICT AIM en Duurzaamheid

5


In deze publicatie vindt u een terugblik op de activiteiten en de resultaten van AIM in de afgelopen vier jaar. Alle activiteiten en resultaten zijn in samenwerking met partners uit het bedrijfsleven, de kennisinstellingen en de overheden tot stand gekomen. Gezien de veelheid aan partners is het niet mogelijk deze alle te noemen. We danken al deze partners voor hun inzet en voor het in ons gestelde vertrouwen en hopen op een voortgaande vruchtbare samenwerking in de volgende vier jaar. Met name de partners van het eerste uur, de founders van de basisorganisatie AIM, zijn voor ons van essentieel belang geweest: gemeente Amsterdam, provincie Noord-Holland, gemeente Almere, Universiteit van Amsterdam, Vrije Universiteit, Stadsregio, Rabobank. ING Bank, Fortis, ABN-AMRO en Kamer van Koophandel Amsterdam.

6


Zij zijn het geweest, die de start van AIM als organisatie in 2006 hebben mogelijk gemaakt. Zij hebben het risico genomen voor iets nieuws, een vernieuwing van het institutionele landschap, gericht op samenwerking tussen mensen uit verschillende bedrijfsculturen en disciplines. Bij het opbouwen van deze samenwerkingsrelaties is het reeds bestaande netwerk van de KennisKring Amsterdam van onschatbare waarde geweest. Innovatiestimulering is risico’s nemen, maar ook kansen benutten. Of deze kansen voldoende benut zijn, kunt u zelf beoordelen bij het lezen van deze brochure. Inmiddels zijn we gestart met een volgende fase, waar de recent gevormde Economic Development Board Amsterdam een belangrijke rol in speelt. De oprichting van de Board bewijst dat er meer aandacht voor kennis en innovatie in het regionaal economische beleid is gekomen: een groot winstpunt. Ik ben ervan overtuigd, dat daardoor de Metropoolregio Amsterdam de komende jaren nog meer kansen kan benutten op het terrein van innovatie!

Joke van Antwerpen, directeur AIM

7


INLEIDING

Nieuwe fase regionale innovatiebevordering in Metropoolregio Amsterdam

In 1994 hebben de overheden, bedrijven en kennisinstellingen zich verenigd in de Kenniskring Amsterdam om kennis en informatie uit te wisselen én om samen te werken aan de versterking van de Amsterdamse economie. Om innovatie in de Metropoolregio actief te stimuleren is in 2006 de Amsterdamse Innovatie Motor (AIM) opgericht. De afgelopen jaren heeft AIM als uitvoeringsorganisatie en ‘buitenboordmotor’ gefungeerd als kwartiermaker voor een door de Triple Helix (overheden, private partijen en kennisinstellingen) aangestuurde economische ontwikkeling in deze regio.

8


De stimulering van innovatie in de Metropoolregio Amsterdam bevindt zich momenteel op een scharnierpunt in de tijd. Want met de oprichting van de Economic Development Board Metropoolregio Amsterdam (EDBA) is de regionale innovatiebevordering van Amsterdam in een volgende fase terechtgekomen. In de EDBA zijn belangrijke beslissers uit de Triple helix van de overheid, kennisinstellingen en bedrijfsleven verenigd. De EDBA is verantwoordelijk voor de regionale economische visie en strategie.

9


10

Artimokast, van EventArchitecture


11


INLEIDING Nieuwe fase regionale innovatiebevordering in Metropoolregio Amsterdam

Het afsluiten van een periode en het betreden van een nieuwe, is voor ons een uitgelezen moment om nog eens terug te kijken en te zien wat de stimulering van economie en innovatie de afgelopen jaren heeft opgeleverd. Niet alleen in termen van behaalde resultaten, maar vooral ook de lessen die we onderweg hebben geleerd. Met deze kennis kijken we vervolgens vooruit naar de opgaven die op de regio afkomen en naar wat er in onze ogen zou moeten gebeuren om innovatie ook de komende jaren effectief in de Metropoolregio Amsterdam te blijven bevorderen. Innovatiestimulering op een nieuwe leest geschoeid, in een nieuwe constellatie en met nieuwe onderlinge verhoudingen en verantwoordelijkheden.

In deze publicatie blikt AIM terug op de eerste fase van zijn bestaan en zet lijnen uit voor de toekomst.

12


De Metropoolregio Amsterdam omvat ruim 2,3 miljoen inwoners en ruim 1,3 miljoen banen. inwoners banen

13


Hoofdstuk 1

Innovatiebeleid in Metropoolregio Amsterdam

AIM start in 2011 met een nieuw perspectief. In november 2010 is namelijk de Economic Development Board Metropoolregio Amsterdam (EDBA) opgericht, die verantwoordelijk is voor het opstellen en de realisering van een Kennis en Innovatie Agenda (KIA) voor de regio. AIM zal zijn activiteiten de komende jaren richten op de uitvoering van deze agenda.

14


Picnic 2010 Foto: Thies Bening

15


Hoofdstuk 1

16


De KIA zet in op toekomstig verdienvermogen en op een innovatieve en ondernemende cultuur. Er is gekozen voor zeven clusters die belangrijk ĂŠn kansrijk zijn voor de Amsterdamse regio: ICT, Creatieve Industrie, Rode Life Sciences, Financieel-Zakelijke Dienstverlening, Logistiek en Handel, Flowers en Food en Toerisme en Congressen. AIM concentreert zich op de eerste vier kennisintensieve clusters. Hier staan clustermanagement, innovatie, valorisatie en commercialisering van kennis centraal. Nauwe samenwerking tussen de Tech Transfer Offices van de kennisinstellingen, Syntens, Amsterdam in Business en de regionale diensten EZ vormt de basis voor de innovatieactiviteiten van AIM.

17


Hoofdstuk 1 Innovatiebeleid in Metropoolregio Amsterdam

Regionale strategie: van kennis naar kunde en kassa De Metropoolregio Amsterdam heeft de ambitie om tot de selecte groep van Europese Global Business Gateways te behoren en dus de economische motorfunctie voor Nederland te blijven vervullen. Daartoe zal de regionale economie kwantitatief en kwalitatief moeten groeien. Verschillende onderzoeken, waaronder een rapport van de OECD, en economische beleidsprogramma’s in de Amsterdamse Metropoolregio maken het zeer duidelijk: de regio Amsterdam moet krachtig inzetten op kennis en innovatie om zijn internationale concurrentiepositie te behouden. De OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development) concludeert eind 2009 in haar ‘Peer Review Report’ dat de regio sterke wetenschappelijke instellingen huisvest die kennis produceren op topniveau, maar dat zij er onvoldoende in slagen om de kennis om te zetten in toepassingen voor het bedrijfsleven. De valorisatie blijft achter. Zo zijn in het algemeen de aansluitingen tussen onderwijs en arbeidsmarkt en tussen bedrijfsleven en wetenschap onderwerpen van kritiek.

18


Om de positie in de top vijf van meest concurrerende Metropoolregio’s in de Europese Unie te handhaven, heeft de regionale overheid stimulering van innovatie en kansrijke sectoren tot topprioritet benoemd in zijn ‘Platform Regionaal Economische Structuur’ (PRES) agenda. Het gaat om de combinatie van kennis (toponderzoek), kunde (talent) en kassa (innovatie/ondernemerschap). Deze PRES-agenda is verwerkt in de regionale Kennis- en Innovatieagenda (KIA) en wordt door de nieuw opgerichte EDBA geregisseerd. AIM richt zich in beginsel op versterking van de vier kennisintensieve clusters uit de KIA met duurzaamheid als crosssectoraal thema: • • • •

Creatieve Industrie Rode Life Sciences ICT/E-science Financieel - Zakelijke Dienstverlening

Voor deze clusters ligt er een extra opgave om de interactie tussen kenniswereld en bedrijfsleven in de Metropoolregio te verbeteren en hun rol in het internationale krachtenveld te versterken.

19


Hoofdstuk 1 Innovatiebeleid in Metropoolregio Amsterdam

De sectoren Life Sciences, ICT en Creatieve Industrie hebben de afgelopen jaren reeds centraal gestaan in de Regionale Innovatie Strategie (RIS). In deze sectoren zijn innovatie en productontwikkeling een absolute voorwaarde om te kunnen presteren en behoren ze tot de kernfuncties van de bedrijven. AIM heeft de afgelopen jaren al hard gewerkt aan versterking van de samenhang binnen deze sectoren, de clusterontwikkeling is op gang gekomen. Partijen zijn in staat gesteld elkaar te leren kennen en samenwerkingsrelaties op te bouwen, wat een basisvoorwaarde is om van een cluster te kunnen spreken. De komende jaren zal het accent veel meer liggen op intensivering en concrete ontwikkeling van innovaties en nieuwe business. De Financieel-Zakelijke Dienstverlening wordt als vierde sector – met een groot aandeel in de regionale economie – toegevoegd. Ook dit is een sector die sterk innovatiegedreven is en gekenmerkt wordt door een hoog kennisniveau. De samenwerking in deze sector is echter nog in ontwikkeling. Met initiatieven als het Holland Financial Centre en de Duisenberg School of Finance zijn de afgelopen periode betekenisvolle stappen gezet. De komende periode wordt hierop voortgebouwd. Het thema Duurzaamheid is de afgelopen jaren in alle sectoren een innovatiemotor gebleken. AIM zal de succesvolle aanpak voor het stimuleren van duurzame bedrijvigheid in de komende periode voortzetten.

20


21


Hoofdstuk 1 Innovatiebeleid in Metropoolregio Amsterdam

Aansluiting op (inter)nationaal beleid Dat de Amsterdamse regio met de installatie van de EDBA en de clusteraanpak een volgende stap zet in regionale innovatiebevordering helpt niet alleen de concurrentiekracht te bevorderen, maar zo wordt er ook voorgesorteerd op Europese en nationale ontwikkelingen in het economische en innovatiebeleid. Het Europese en landelijke beleid moet zich nog uitkristalliseren, maar de contouren beginnen zich wel al af te tekenen. Duidelijk is dat zowel nationaal als internationaal innovatie hoog op de agenda blijft staan. Het kabinet zal in zijn beleid voor de komende jaren prioriteit geven aan de Randstad en Brainport als economische kerngebieden. De clusteraanpak krijgt een prominente plaats in dat beleid, waarbij Schiphol en de Zuidas in het regeerakkoord bij name worden genoemd. Belangrijke opgave is de kennisvalorisatie ten behoeve van het bedrijfsleven, vooral voor het MKB. Door te bezuinigen op innovatiesubsidies kijkt de overheid kritischer naar het te verwachten rendement: ‘alleen effectieve projecten worden gehonoreerd’. De vennootschapsbelasting wordt verlaagd, wat investeringen bij bedrijven moet uitlokken. Het Regionaal Economisch Beleid wordt geschrapt en gedecentraliseerd. Regio’s krijgen zelf dus meer zeggenschap over hun koers en er ontstaat ruimte voor programmatisch werken en financieren.

22


Op 3 maart 2010 heeft de Europese Commissie ‘Europa 2020’ gepresenteerd, een nieuwe strategie voor duurzame economische groei en innovatie. ‘Europa 2020’ heeft drie doelstellingen: het moet slimmer, het moet duurzamer en er moet werk zijn voor iedereen. Het besef groeit dat de Lissabon-strategie mede mislukt is, doordat de regio’s te weinig betrokken waren bij de uitvoering. Wil de strategie ‘Europa 2020’ wel kans van slagen hebben, dan zullen de regio’s meer betrokken moeten worden bij het realiseren van de Europese doelstellingen. De targets zijn op hoofdlijnen voor Europa als geheel vastgesteld en dienen in de regio’s te worden uitgewerkt in een samenspel van overheid, sociale partners en het maatschappelijke middenveld. De rol van de regio’s en stedelijke gebieden wordt versterkt en dat betekent waarschijnlijk: meer invloed en budget voor de steden. Europa wil regio’s laten excelleren en heeft daar in de toekomst ook geld voor over. Momenteel wordt in Europa voorgesorteerd op een nieuwe periode structuurfondsen 2014-2020. De nieuwe periode zal gericht zijn op de grote accenten in de ‘Europa 2020’-strategie, waaronder klimaat, de digitale agenda en innovatie. Kerndoelen waar de Metropoolregio Amsterdam met zijn eigen strategie een belangrijke bijdrage aan kan leveren. Bovendien sluit deze ontwikkeling naadloos aan op de beleidsprogramma’s in onze Metropoolregio, waarin is gesteld dat een krachtige stimulans van kennis en innovatie noodzakelijk is om de internationale concurrentiepositie te behouden en verder te versterken.

23


Hoofdstuk 2 Terugblik op vier jaar innovatiebevordering in Amsterdam

De opdracht

AIM is in 2006 op initiatief van het Dagelijks Bestuur van de Kenniskring Amsterdam gestart als innovatieorganisatie naar voorbeeld van Culminatum in Helsinki. In ScandinaviĂŤ waren ze er al eerder achter gekomen dat, om echt de transitie naar kenniseconomie te maken en innovatie structureel te bevorderen, uitvoeringskracht moest worden georganiseerd. Bij voorkeur door een onafhankelijke partij met verstand van zaken, die midden tussen alle partijen in kan staan en vanuit die positie aanjaagt, verleidt, mobiliseert en verbindt. De bestaande instituties bleken deze taak niet te kunnen oppakken, een nieuwe organisatie was noodzakelijk: de Amsterdamse Innovatie Motor.

24


25


Hoofdstuk 2 Terugblik op vier jaar innovatiebevordering in Amsterdam

Door het bestuur van de Kenniskring waren vier prioriteitssectoren voor innovatie gekozen. De opdracht aan AIM was deze sectoren te ondersteunen onder het motto ‘Van praten naar doen: innovatieprojecten ontwikkelen en financiering realiseren’. Daarmee is AIM gestart na eerst de basisfinanciering te hebben geregeld bij partijen uit de Triple Helix. Elf partijen hebben zich in 2006 gecommitteerd voor een periode van vier jaar. Projectontwikkeling en clustervorming AIM heeft als ‘aanjager’ en ‘buitenboordmotor’ gefungeerd voor de vier clusters: Creatieve Industrie, Life Sciences, Duurzaamheid en ICT. Met de clusterontwikkeling is een belangrijk fundament gelegd voor de regionale clusteraanpak in de komende periode. De mate waarin clusters succesvol zijn is van vele factoren afhankelijk, zoals de fase waarin het cluster zich bevindt. Met zijn aanpak heeft AIM een aantal belangrijke randvoorwaarden ingevuld die horen bij een eerste fase van clusterontwikkeling.

26


Clusterontwikkeling begint met een gedegen analyse van de kwaliteiten en zwaktes van, en kansen en bedreigingen voor de regio. Op basis van inzicht in sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen is de regio in staat een realistische visie en zinvol ondersteunend beleid te formuleren en zijn propositie vorm te geven. Voorheen ontbrak deze beleidsinformatie nagenoeg. AIM heeft in de afgelopen jaren relevante informatie verzameld en duidelijk gemaakt op welke thema’s of marktontwikkelingen de regio een evidente positie heeft en over voldoende kritische massa beschikt. Op basis van deze gegevens konden goed gefundeerde (beleids)keuzes worden gemaakt. Alleen al door de beslissers te voorzien van de juiste informatie heeft AIM bijgedragen aan het ontstaan van een gezamenlijke richting met focus en massa. Het beschikbaar hebben van goede beleidsinformatie aan de voorkant van en gedurende het proces, maakt het mogelijk de juiste koers uit te zetten, tussentijds te evalueren en waar nodig bij te sturen op basis van rendement. AIM heeft in de periode 2007-2010 ook en vooral geïnvesteerd in de implementatie van door de regio gedragen strategieÍn, de ontwikkeling en ondersteuning van krachtige netwerken, de opbouw van clusters en de ontwikkeling van voor clusters relevante projecten.

27


Hoofdstuk 2 Terugblik op vier jaar innovatiebevordering in Amsterdam

28

3d printer foto: Ton Z via Flickr


Wat is innovatie? Innovatie of vernieuwing is het invoeren van nieuwe ideeĂŤn, goederen, diensten en processen. Innovatie kan plaatsvinden binnen organisaties en in bredere verbanden. Het proces van innovatie draait erom dingen op een nieuwe (en zo mogelijk betere) manier aan te pakken. Innovatie is meer dan alleen een technische verbetering en kan ook in bijvoorbeeld management of marketing plaatsvinden. De gevolgen van een nieuwe toepassing van een bestaand product kunnen even groot zijn als die van de introductie van het product zelf. Innovaties zijn iets anders dan uitvindingen. Een ontdekking die nooit uit het laboratorium komt, blijft een uitvinding. Pas als een ontdekking in productie wordt genomen en waarde aan de onderneming toevoegt, zelfs als dat in de vorm van kostenbesparingen is, kan het een innovatie worden genoemd. In deze laatste omschrijving kan innovatie niet los worden gezien van marketing; zonder succesvolle vermarkting bestaat er geen innovatie. (Bron: Wikipedia)

29


Hoofdstuk 3 Evaluatie en vooruitblik

Dit Hoofdstuk blikt terug op de startfase van AIM in 2006. Inmiddels zijn we vier jaar verder. In die periode zijn heel veel activiteiten ontplooit. In mei 2010 is een evaluatie van de eerste periode AIM uitgevoerd door Buck Consultants.

30


Lamp van gebruikte plastic flessen van pou-Belle Design

31


Hoofdstuk 3 Evaluatie en vooruitblik

Terugblikkend kan de startfase van AIM als volgt worden getypeerd:

Algemeen

SWOT

Interviews bestuurders

• Regio mist “sense of urgency” • Samenwerking tussen de 3 (of 4) O’s moet beter • Te weinig aandacht voor het commercialiseren van kennis • Regio mist profiel en echte toppen

+ + + +

• Gevoel van onderbenutting • Visie ontbreekt • Misschien verkeerde focus • Groot gebrek aan uitvoering • Institutionele verwarring • Gemakzucht

Bron KvK (2005): AIM: kennis en economie in de regio Amsterdam

32

Sterke uitstraling Brede productiestructuur VU, UvA, HBO’s Relatief jonge, hoogopgeleide bevolking Gebrekkige organisatie bedrijfsleven Belemmeringen voor starters Geen goede relatie kennis en bedrijfsleven Geen kritische massa voor innovatie

Bron: Kennisland (2003): Plan van Aanpak AIM

Bron: Kennisland (2003): Plan van Aanpak AIM


Analyse aanloopfase AIM Deze analyse op pagina 32, is vertaald in de positionering van AIM als ‘aanjager’ en ‘buitenboordmotor’ voor innovatie in de regio, met de focus op de sectoren Creatieve Industrie, ICT, Life Sciences en Duurzaamheid. Het uiteindelijke doel, ’Amsterdam wordt één van de sleutelregio’s in de Europese kenniseconomie’, is geoperationaliseerd in de vijf functies van AIM: versterken, verbinden, versnellen, signaleren en informeren. De daarbij te realiseren basisvoorwaarden zijn het ontwikkelen van ideeën naar projecten en het verkrijgen van financiering voor het uitvoeren van die projecten. Tussen 2003 en 2006 waren in de vier gekozen sectoren reeds een aantal ideeën ontwikkeld door samenwerking van EZ Amsterdam, VU, UvA en de Kamer van Koophandel Amsterdam, maar die ideeën waren veelal nog niet uitgewerkt tot projectplannen met een solide financieringsbasis. Met deze ideeën is AIM in 2007 aan de slag gegaan.

33


Hoofdstuk 3 Evaluatie en vooruitblik

Evaluatie Uit de evaluatie van Buck Consultants kan worden geconcludeerd dat AIM een duidelijke toegevoegde waarde had door zijn opdracht in de periode 2007-2010 voor een belangrijk deel waar te maken. Gezien de blijvende noodzaak om de internationale concurrentiepositie van Amsterdam te verbeteren, is een langetermijnvoortzetting van AIM in een aangepaste opzet wenselijk. Daarbij dient AIM zich te focussen op: •

activiteiten waarmee de clusters kunnen doorgroeien;

activiteiten waarmee de innovatiekracht van bedrijven wordt verhoogd;

de rollen waarin AIM een toegevoegde waarde heeft ten opzichte van andere uitvoeringsorganisaties;

de regio als geheel en – waar nodig – clusterallianties op hoger schaalniveau;

het stimuleren van samenwerking en het aanjagen van initiatieven en hooguit op cruciale clusterthema’s tijdelijk zelf projecten uitvoeren.

34


De resultaten van vier jaar innovatiebevordering De inspanningen van AIM en zijn partners hebben tot medio 2010 opgeteld, geresulteerd in circa 6.000 betrokken bedrijven en instellingen, ruim 100 gestarte bedrijven, 2.500 extra banen (en vermeden ontslagen), meer dan 500 matches tussen bedrijven onderling en tussen bedrijven en kennisinstellingen en ongeveer 25 leads voor nieuwe bedrijfsvestigingen. Vanaf 2011 moet nog voor ruim ₏ 7 miljoen aan projecten worden uitgevoerd. Naar verwachting kan het eindresultaat daardoor nog met +/- 35 procent verhoogd worden. AIM heeft de beleidsinformatie en informatievoorziening op de vier gekozen thema’s verbeterd door de ontwikkeling van monitorinstrumenten, brochures, onderzoeken en benchmarks. Door resultaten te boeken en de kracht van de regio actief uit te dragen, is de Metropoolregio Amsterdam op de gekozen thema’s in Nederland en Brussel op de kaart gezet. Opvallende successen in de Creatieve Industrie en Smart Cities maken dat de regio Amsterdam regelmatig bij de top vijf in Europa wordt geplaatst en bij de Europese Unie wordt uitgenodigd voor presentaties.

35


Hoofdstuk 3 Evaluatie en vooruitblik

36

Nemo


37


Hoofdstuk 3 Evaluatie en vooruitblik

Financiële resultaten Uit de evaluatie van Buck Consultants International blijkt voorts dat AIM in de periode 2007-2010 zeer succesvol is geweest in het opstarten en gefinancierd krijgen van projecten. In totaal is voor bijna € 25 miljoen aan projectfinanciering verkregen, verspreid over 36 projecten. De projecten zijn wat aantal betreft gelijkmatig verdeeld over de verschillende clusters. Qua financiering springen ICT (€ 6 miljoen) en Life Sciences (€ 10 miljoen) eruit. Hiervoor is vanuit meer dan tien verschillende bronnen een bijdrage geleverd. Grote financiers zijn de Gemeente Amsterdam, de Provincie Noord-Holland, het bedrijfsleven en de universiteiten. Ook zijn substantiële bijdragen geleverd vanuit Europese fondsen en Pieken in de Delta-gelden.

38


Wat de financiering betreft is het opvallend dat: •

met een basisfinanciering van circa € 3,3 miljoen, een totaal aan projectmiddelen van circa € 24,5 miljoen is gerealiseerd, met andere woorden: een multiplier van ongeveer 7,5;

de verworven middelen voor de helft afkomstig zijn van buiten de regio, vooral van Rijk (Pieken in de Delta en overige gelden) en EU (EFRO en overige EU-programma’s);

de regionale middelen voor een aanzienlijk deel afkomstig zijn van de Gemeente Amsterdam (€ 4,4 miljoen, onder meer van Topstad), de Provincie Noord-Holland (€ 1,9 miljoen), bedrijven (€ 2,1 miljoen) en universiteiten/HBO (€ 1,2 miljoen), terwijl de overige gemeenten in de Metropoolregio relatief ondervertegenwoordigd zijn.

39


Hoofdstuk 3 Evaluatie en vooruitblik

De volgende afbeeldingen geven een overzicht van de basisfinanciering van AIM (4 jaar à € 825.000) en een verdeling van verworven projectgelden (€ 24.3) naar bron en naar sector. Deze gelden hebben betrekking op de periode 2007-2012.

40


41


Hoofdstuk 3 Evaluatie en vooruitblik

De opgave voor 2011 en verder Het clusterfundament voor de Creatieve Industrie, Life Sciences, de ICT sector en duurzaamheid is gelegd. Het is nu tijd voor een volgende fase in de regionale aanpak van innovatiebevordering en clusterontwikkeling. In de eerste fase draaide het vooral om het op gang brengen van de samenwerking. AIM en de regio moeten nu een volgende stap zetten om de groei vast te houden en te accelereren, door partijen te bewegen zich anders tot elkaar te verhouden en te stimuleren dat ze zelf meer gaan investeren. Verdieping en verbreding van de clusteraanpak Tijdens het doorlopen van de eerste fase van clusterontwikkeling heeft AIM vooral ge誰nvesteerd in de opbouw van clusters. De coalities zijn gevormd en de eerste projecten zijn ontwikkeld. De komende jaren zullen zich nieuwe strategische opgaven voordoen en zal er meer nadruk komen te liggen op grote uitdagingen in andere dimensies van clustervorming, toegang tot specialistische kennis, een nieuwe organisatiestructuur en toegang tot financiering. Een belangrijk verschil met de eerste periode is de recente oprichting van de EDBA, die wordt ondersteund door tripartite samengestelde clustertafels waar per cluster de prioriteiten worden gesteld. Voor AIM betekent dit een solidere basis en meer draagvlak voor clusteractiviteiten en projectontwikkeling.

42


Wat zijn clusters?

Clusters zijn geografische concentraties van met elkaar verbonden bedrijven en kennisinstellingen. Clusters bevorderen zowel competitie als samenwerking. Deelname aan een cluster verhoogt de productiviteit van bedrijven en stimuleert het innovatieproces: -

er ontstaat een betere toegang tot talent, omdat een gespecialiseerde pool van medewerkers in de regio ontstaat

-

het cluster biedt een uitgebreid en gespecialiseerd leveranciersnetwerk in de regio

-

er is toegang tot specialistische kennis door goede relaties met kennisinstellingen

-

de complementariteit van het cluster kan de behoeften van de klant beter vervullen

-

er is toegang tot de (semi)publieke sector voor bijvoorbeeld projectsubsidies, gespecialiseerde infrastructuur en onderwijsprogramma’s.

Binnen de clusters ontstaan door innovatie weer nieuwe bedrijven.

43


Hoofdstuk 3 Evaluatie en vooruitblik

Naar een nieuwe organisatie en governance Voor ons ligt nu de uitdaging om structureler en in een breder verband te gaan samenwerken, zodat zeven krachtige clusters tot volle wasdom komen. En om langs deze weg de concurrentiekracht van de regio Amsterdam, Nederland en Europa te versterken. Om deze majeure opgave te realiseren, is een specifieke procesvoering nodig die zich laat kenschetsen als 'new-governance'. Overheden, bedrijven en kennisinstellingen (de Triple Helix) bundelen daarbij de krachten in horizontale netwerken. De ontwikkeling en realisatie van de economische strategie wordt een gezamenlijke verantwoordelijkheid van deze Triple Helix vertegenwoordigd in de Economic Development Board Metropool Amsterdam. Dit betekent voor de regionale overheden een heroriĂŤntatie op hun rol, die meer verschuift naar facilitator van maatschappelijke processen en deelnemer aan maatschappelijke coalities. Ook voor de twee andere partijen gaat het om een nieuwe rolopvatting.

44


De aansturing van de Kennis en Innovatie Agenda (KIA) op basis van deze (new) governance benadering impliceert: •

een verschuiving van verticaal georiënteerde instituties naar horizontale netwerken van personen die iets willen bereiken (niet organisaties, maar personen werken samen en kunnen zich aan elkaar verbinden rond complexe opgaven die niet vanuit separate organisaties kunnen worden opgelost);

een herdefiniëring van de rollen van deelnemende partijen met een coördinerende en faciliterende overheid;

een gezamenlijke, integrale (investerings)agenda van en aansturing op hoofdlijnen door de EDBA;

samenwerking op basis van gelijkwaardigheid en besluitvorming op basis van argumenten, niet op basis van positie of financieringsstromen. De betaler bepaalt dus niet automatisch welke strategische keuzes worden gemaakt, maar dient anderen te overtuigen en te verleiden tot het maken van keuzes, bijvoorbeeld welke clusters ondersteuning verdienen.

45


Hoofdstuk 3 Evaluatie en vooruitblik

Met de Economic Development Board Amsterdam (EDBA) beschikt de Metropoolregio Amsterdam over een op de leest van new governance geschoeide samenwerkingsstructuur, waarin het leiderschap van de Triple Helix is verenigd. En daarmee is een belangrijke randvoorwaarde in een volgende fase van de clusterontwikkeling en innovatie in de regio ingevuld. De EDBA is de denktank en regisseur voor de regionale economie en: •

signaleert kansen voor nieuwe business cases;

adviseert over de economische visie, strategie en investeringsagenda;

bewaakt de gestelde doelen en het proces dat tot het beoogde resultaat moet leiden;

bewaakt de samenhang tussen en de voortgang binnen de clusters;

brengt focus aan en geeft daarmee richting aan de uitvoeringsinspanningen;

beoordeelt de business cases vanuit de gestelde doelen. Bovendien zorgt de EDBA voor verrijking van de cases door inbreng van kennis en eigen netwerken;

stuurt bij op basis van monitoring en evaluatie.

46


Naar nieuwe financierings- en samenwerkingsvormen In de fase van clustervorming die nu voor de Metropoolregio Amsterdam is aangebroken, zullen stevige stappen moeten worden gezet in de financiÍle dimensie. De afgelopen jaren van opbouw en verkenning waren vooral subsidiegedreven. Projecten werden geheel of gedeeltelijk vanuit de lokale, nationale en Europese overheid gesteund. Veel tijd is gaan zitten in het matchen en verknopen van budgetten. De komende periode zal het accent meer moeten liggen op het uitlokken van risicodragende investeringen, waarbij initiatieven steviger worden verbonden aan de winst- en verliesrekening van private organisaties of de doelstellingen van publieke instellingen. Bij maatschappelijk gewenste, radicale innovaties blijft een dominante rol weggelegd voor de overheid. Maar op andere terreinen zijn bedrijven en instellingen aan zet. Meer nog dan in de afgelopen jaren zullen de voordelen voor deelnemers duidelijk moeten zijn. Projecten moeten worden voorzien van goede business plannen waarmee alle partijen hun eigen kosten-baten analyse kunnen maken, risico’s kunnen inschatten en op basis daarvan investeringsbeslissingen kunnen innemen. Innovatiebudget van de overheid is dan alleen nog nodig voor het afdekken van de onrendabele top.

47


Hoofdstuk 3 Evaluatie en vooruitblik

Om tot investeringen te komen, moeten partijen echt gaan samenwerken. Dit betekent, dat de komende jaren stevig moet worden geïnvesteerd in het versterken van relaties. En dat vraagt om competenties als verleiding, overtuiging, ondernemerschap, kennis en vaardigheden op het gebied van business development. Clusters gedijen alleen wanneer er sprake is van een groot onderling vertrouwen en er een wil is om er iets van te maken. Het is daarom beter te beginnen met een ‘coalition of the willing’, die bereid is kennis te delen en te zorgen voor een sfeer van vertrouwen en gunnen door te investeren in persoonlijke relaties binnen de coalitie. Transparantie is essentieel. Van kennis naar kunde naar kassa Om sterke, innovatiegedreven, clusters te ontwikkelen zal AIM in de komende vier jaar de clusteractiviteiten toespitsen op de toegang van bedrijven tot specialistische kennis van de kennisinstellingen. Daarom is een samenwerkingsverband gevormd tussen AIM, de Tech Transfer Offices van de kennisinstellingen, Syntens en AiB/EZ. Gezamenlijk, onder operationele aansturing van AIM, voeren zij het project ‘Integratie Kennis, Kunde, Kassa’ uit. Dit project wordt mede gefinancierd door EFRO (Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling). Het uitvoeringsteam zal nauw samenwerken met de KvK clustermanagers voor de sectoren Logistiek, Food en Flowers en Toerisme.

48


De samenwerking in het project Integratie, Kennis, Kunde en Kassa schematisch weergegeven

49


Hoofdstuk 4

De resultaten per cluster

AIM en Creatieve Industrie

Amsterdam heeft het: een Creatieve Industrie die tot de top van de wereld hoort. Een industrie die, ondanks de economische tegenwind, nog steeds groeit in de Metropoolregio Amsterdam. De werkgelegenheid is de afgelopen jaren exponentieel gegroeid naar 97.877 banen (in 2009) in de Noordvleugel.

50


Fashion Fasterclass foto: Marcella la PoutrĂŠ

51


De resultaten per cluster AIM en Creatieve Industrie

Ontwikkelingsfase cluster Creative Industrie Metropoolregio Amsterdam

52


Ongeveer 40% van de Creatieve Industrie van Nederland is in de Noordvleugel gevestigd. Hier is de grootste clustering van creatieven in ons land. Amsterdam geldt als centrum, waar bijna 50.000 mensen werken bij creatieve ondernemingen als game developers, reclamebedrijven, modemerken, omroepen, musea, film- en televisieproducenten en podiumkunsten. Daarmee werkt één op de vijf Nederlandse creatieven in de hoofdstad. Amsterdam telt daarbij goede opleidingen, veel internationaal georiënteerde kenniswerkers en een concentratie van nationaal en internationaal talent. Bovendien is het de thuishaven van internationaal bekende vormgevers, reclamebureaus, modebedrijven en bedrijven voor nieuwe media. In 2007 is door de start van het programmabureau Creative Cities Amsterdam Area (CCAA) begonnen met clustervorming in de Creatieve Industrie in de Noordvleugel. Op de 5e Noordvleugelconferentie in 2005 was gekozen voor versterking van de creatieve sector. Van primair belang was dat er meer regie en ondersteuning zou komen over de sector, een verzamelnaam voor 14 subsectoren. Een one stop shop voor de gehele Creatieve Industrie in de Noordvleugel, via een digitaal en fysiek loket; AIM is de coördinerende uitvoeringsorganisatie voor dit programmabureau en werkt hierin nauw samen met de Task Force Innovatie Utrecht (TFI).

53


De resultaten per cluster AIM en Creatieve Industrie

De afgelopen twee jaar zijn verschillende activiteiten ontwikkeld voor de gehele Creatieve Industrie. Activiteiten zoals themabijeenkomsten, ‘doe- het-niet-zelf dagen’ en internationale handelsmissies brachten de verschillende subsectoren van de Creatieve Industrie bij elkaar. Via de webportal wordt voor de Creatieve Industrie in de volle breedte informatie verschaft, worden diensten geleverd en contacten gelegd. De speciaal opgerichte Creative Board bestaat uit succesvolle ondernemers uit deze industrie. Zo is een lichte, maar effectieve, vorm van clustervorming tot stand gekomen. Samenwerking tussen bedrijven uit de diverse subclusters komt steeds vaker op gang. Een aantal projectinitiatieven Met www.creativeamsterdam.nl en www.ccaa.nl is een digitaal en fysiek loket in de Noordvleugel gecreëerd; een One Stop Shop voor de Creatieve Industrie. Hier is informatie te vinden over onder meer de regio-agenda, opleidingen en financierings- en huisvestingsmogelijkheden. Ook kunnen geïnteresseerden via social media contacten leggen en bijvoorbeeld matches maken. Binnen het vervolgproject ‘Next Level’ is de dienstverlening uitgebreid naar internationaal ondernemen, cross-sectorale samenwerking en begeleiding bij innovatietrajecten. AIM werkt binnen CCAA en Next Level samen met TFI voor de betrokken steden: Amsterdam, Utrecht, Haarlem, Zaanstad, Amersfoort, Alkmaar en Hilversum. De portal telt inmiddels meer dan 15.000 unieke bezoekers per maand. Andere creatieve steden in Nederland en de Europese Unie willen zich bij de portal aansluiten.

54


Bevordering ondernemerschap De Fashion Fasterclass is een initiatief om talentvolle ontwerpers voor te bereiden op de zakelijke kant van het modevak. Ze worden wegwijs gemaakt in de wereld van accountancy, bankzaken, intellectueel eigendomsrecht en meer. De Fashion Fasterclass wordt mogelijk gemaakt door ABN-AMRO, AIFW, Ernst and Young, Baker McKenzie, Modint, Kamer van Koophandel Amsterdam, Syntens, AIM en de Gemeente Amsterdam. In de afgelopen periode hebben 34 jonge ontwerpers de Fasterclass gevolgd, van wie dertig een business plan hebben gemaakt en kapitaal hebben aangetrokken (privaat en publiek). Bovendien hebben twintig ondernemers ook de aanvullende Pitch-training gevolgd, een initiatief van Syntens, AIFW, het Kansenkanon, Kamer van Koophandel Amsterdam en AIM. Het Fashion Fasterclass initiatief wordt waarschijnlijk door de opleidingen overgenomen.

55


De resultaten per cluster AIM en Creatieve Industrie

56

Modeshow van Jan Taminiau Foto: RVDA


Profilering Creatieve Industrie in Europa: Creative Metropoles Binnen het project ‘Creative Metropoles’ werken elf Europese steden samen: Amsterdam (vertegenwoordigd door AIM), Barcelona, Berlijn, Birmingham, Helsinki, Oslo, Riga, Stockholm, Tallinn, Vilnius en Warschau. Door het uitwisselen van ervaringen en good practices beoogt het project de effectiviteit van het beleid voor de Creatieve Industrie te verbeteren. Centraal staat het bevorderen van het economische rendement van de Creatieve Industrie. Mede door de werkbezoeken aan Amsterdam (honderd bezoekers uit negen steden) is het broedplaatsenbeleid en het ‘Doe het niet Zelf’-concept overgenomen door Berlijn, Olso en Helsinki. Andersom heeft Amsterdam de concepten ‘Designreaktor’ en ‘Betahaus’ van Berlijn geadopteerd.

57


De resultaten per cluster AIM en Creatieve Industrie Hoeveel bedrijven zijn er bereikt:

Werkgelegenheidseffecten:

• 2.200 bedrijven • 1.500 bedrijven hebben zelf een profiel aangemaakt op de CCAA portal • 15 bedrijven uit de financiële zakelijke dienstverlening betrokken bij projecten

• Ruim 30 nieuwe modebedrijven/starters zijn opgericht • Fasterclass inmiddels 35 groeiers uit de modeindustrie ondersteund • 15 andere starters uit de Creatieve Industrie hebben financiering gevonden • In totaal 100 nieuwe opdrachten uit 5 handelsmissies van gemiddeld € 120.000 per opdracht per jaar. Geschatte extra omzet van € 12 miljoen per jaar • De werkgelegenheid in de Noordvleugel is in de jaren 2007-2010 exponentieel gegroeid van 89.750 in 2007 tot 97.877 banen in 2009

58

Resultaten Creatieve Industrie 2007-2010 Matches:

Leads AiB

250 matches tussen bedrijven

Totaal 16 leads, waarvan reeds 10 geland: - 4 modebedrijven - 2 reclamebedrijven - 4 gamingbedrijven - 2 industrieel ontwerpbedrijven


Financiers van Fashion Fasterclass

59


Hoofdstuk 4 De resultaten per cluster

AIM en Life Sciences

De Metropoolregio Amsterdam beschikt over een uitzonderlijk sterke biomedische kennisbasis en kennisdichtheid. Zeer relevant, gezien de nauwe relatie tussen wetenschappelijk onderzoek en de ontwikkeling en commercialisering van technologische toepassingen.

Er zijn twee universiteiten, twee academische ziekenhuizen en meerdere gerenommeerde onderzoeksinstituten in de regio gevestigd. En bijna 120 R&D intensieve Life Sciences bedrijven en vele toeleverende en dienstverlenende bedrijven, die samen goed zijn voor ruim 20.000 directe en indirecte arbeidsplaatsen. De Amsterdamse regio staat wetenschappelijk hoog aangeschreven op het gebied van oncologie, neurowetenschappen, immunologie, cardiovasculaire aandoeningen en infectieziekten.

60


Foto: tk-link via Flickr

61


De resultaten per cluster AIM en Life Sciences

Ontwikkelingsfase Biomed Cluster Metropoolregio Amsterdam

62


Ontwikkeling van het cluster 2005-2010 In de afgelopen jaren is hard gewerkt om de Metropoolregio als Life Sciences-gebied op de kaart te zetten en de aanwezige kennis te vermarkten. In 2005 is het Amsterdam BioMed Cluster opgericht, een samenwerkingsverband van kennisinstellingen, bedrijven en overheid. AIM heeft het voorzitterschap en de coĂśrdinatie van het Amsterdam Biomed Cluster op zich genomen. Het cluster heeft inmiddels een stevige basis gekregen als marketing- en netwerkorganisatie, als sectorexpert, als regionaal loket en als kweekvijver voor nieuwe projecten met marktkansen. In 2009 heeft een aantal internationale bioclusters vergeleken in een benchmarkstudie. De conclusie: het Amsterdam BioMed Cluster is een volwaardig (compleet) biocluster, nog bescheiden van formaat en relatief onbekend. Vanwege de uitzonderlijke sterktes op kennisgebied en de aanwezigheid van een financiĂŤle sector, heeft dit samenwerkingsverband de potentie om uit te groeien tot een toonaangevend biocluster. In 2007 is AIM begonnen met het in kaart brengen van de sector Life Sciences in de Noordvleugel. GeĂŻnventariseerd zijn aantallen en aard van bedrijven en kennisinstellingen, aanwezige kennis en infrastructuur. Op basis van deze gegevens weet Amsterdam wat zijn positie is binnen deze internationaal opererende sector en waar kansen en knelpunten liggen. AIM heeft met succes fondsen geworven voor belangrijke randvoorwaarden voor groei van de sector, zoals talent, financiering, ondernemerschap en valorisatie.

63


De resultaten per cluster AIM en Life Sciences

Een aantal projectinitiatieven Vanuit het BioMed cluster zijn verschillende projectinitiatieven ontwikkeld en uitgevoerd, bijvoorbeeld het Life Sciences Center Amsterdam (LSCA). Via het LSCA worden de gezamenlijke kennis en technologie, expertise, materialen en licentiemogelijkheden van AMC, UvA, VU, VUmc, Sanquin en het Nederlands Kanker Instituut (NKI) actief naar de markt gebracht, onder meer door de organisatie van industriedagen met individuele big farma bedrijven. Het Life Sciences Fonds Amsterdam (LSFA) is opgericht om de seed-fase van jonge, regionale Life Sciences bedrijven te ondersteunen. Dit is een initiatief van Amsterdam Topstad in samenwerking met AIM. In het fonds is door de gemeente Amsterdam, de provincie Noord-Holland, ING Bank en Rabobank in totaal â‚Ź 10 miljoen gestort. Het LSFA heeft inmiddels drie participaties in universitaire spin-off bedrijven gedaan: AIMM Therapeutics, Sigma Screening en Regenesance. BioPortEurope biedt kennis en praktische ondersteuning aan Indiase Life Sciences bedrijven, die met hun product de Europese markt willen betreden. Er is een consortium gevormd van vijftien partners uit de financieel zakelijke dienstverlening en logistiek in de regio Amsterdam. Via een gezamenlijk digitaal loket en gezamenlijke marketing in India worden diensten aangeboden. Partners zijn onder meer KPMG, PWC, Deloitte, Ernst & Young, Boekel de NerĂŠe, ABN AMRO en Schiphol.

64


Resultaten Life Sciences 2007-2010

Hoeveel bedrijven zijn er bereikt:

Werkgelegenheidseffecten:

Matches:

Leads Amsterdam in Business:

• 160 clusterpartners hebben een profiel aangemaakt op de portal www.amsterdambiomed.nl • 50 Life Sciences bedrijven actief betrokken bij projecten • 20 bedrijven uit zakelijke en financiële dienstverlening en logistiek, betrokken bij Bioport Europe

• 20 nieuwe start-ups Life Sciences • MKB-bedrijven zijn vanaf 2007 gegroeid met gemiddeld 10 werknemers tot gemiddeld 20 à 30 werknemers. Totale groei: 175 extra arbeidsplaatsen • Circa 20 internationale talenten voor de regio aangetrokken op vacatures • Life Sciences fonds gerealiseerd: 10 miljoen investeringen de komende jaren, levert 200-300 arbeidsplaatsen op • LSCA: komende 3 jaar investering van € 30 miljoen, 225 arbeidsplaatsen • AMBC for Accelarated Growth; ondersteuning spin-offs creëert 50 nieuwe banen

• Circa 230 matches tussen bedrijven zowel nationaal als internationaal • LSCA: verwacht 50 matches en 300 leads te genereren

• 10 leads • LSCA: komende 3 jaar verwacht ongeveer 15 vestigingen • ABMC for Accelareted Growth: aanstelling acquisiteur Life Sciences, acquisitie 5-10 bedrijven tot 2013

65


De resultaten per cluster AIM en Life Sciences Financiers en partners Amsterdam Biomed Cluster en Bioport Europe

66


67


Hoofdstuk 4 De resultaten per cluster

AIM en ICT

De Metropoolregio Amsterdam kan uitgroeien tot hĂŠt ICT-knooppunt van Europa. Dit is ook goed voor andere sectoren, want of het nu gaat om duurzaamheid, handel, telecom, logistiek, zorg, veiligheid, onderwijs, financiĂŤn of de Creatieve Industrie, ICT is overal.

68


69


De resultaten per cluster AIM en ICT

Ontwikkelfase ICT cluster Metropoolregio Amsterdam

70


De ICT-sector in de Amsterdamse regio biedt werk aan meer dan 100.000 mensen en is goed voor een omzet van 7,8 miljard euro. Meer dan 60.000 mensen werken bij in totaal 7000 bedrijven in de ICT-sector en nog eens tienduizenden werken in de ICT bij bedrijven met andere kernactiviteiten. Nederland is wereldwijd een van de meest aantrekkelijke landen voor de ICT-sector: 60% van de Forbes 2000-bedrijven heeft een kantoor in de Amsterdamse metropoolregio. Daaronder bevinden zich veel Aziatische en Amerikaanse bedrijven, mede dankzij de nabijheid van Schiphol. In 2008 heeft AIM samen met Economische Zaken van de gemeente Amsterdam het ICT-cluster opgericht. Binnen het cluster komen ICT-bedrijven, kennisinstellingen en overheden regelmatig bij elkaar met als doel deze sector in de regio te versterken. Het ICT-cluster vormt de kern van de ICT-activiteiten binnen AIM. Namen in 2008 enkele tientallen bedrijven deel aan het cluster, inmiddels zijn ruim driehonderd bedrijven betrokken. Door intensieve samenwerking op het terrein van energie, healthcare en mobiliteit ontstaan nieuwe projecten. De focus ligt daarbij op Living Labs (de regio Amsterdam als laboratorium voor nieuwe diensten en producten) en de ontwikkeling van Amsterdam als slimme stad. Ook wordt gezamenlijk gewerkt aan het aantrekken en behouden van talent, een belangrijk thema voor de ICT-sector. In opdracht van AIM is recent het onderzoek ‘Toekomstvisie ICT-arbeidsmarkt’ uitgevoerd. Daaruit blijkt dat de Metropoolregio Amsterdam momenteel ruim 15.000 openstaande, ICT gerelateerde vacatures telt. Wil de regio economisch blijven groeien, dan is het noodzakelijk om meer ICT talent aan te trekken. Hiervoor maakt het ICT-cluster zich sterk.

71


De resultaten per cluster AIM en ICT

Een aantal projectinitiatieven Binnen het project Amsterdam Smart City (ASC) worden vijftien experimenten gedaan met het inzetten van slimme ICT om efficiĂŤnter met energie om te gaan. Doel is om een slim energienetwerk in Amsterdam te ontwikkelen en zaken als energiemanagement voor huizen en kantoren, elektrisch vervoer en slimme straatverlichting mogelijk te maken. Door ASC is Amsterdam een van de voorlopers op het gebied van Smart Cities geworden. Tijdschriften als BusinessWeek, The Economist en dagbladen als Nikkei Times bevestigen dat. Ook door de Europese Commissie wordt Amsterdam gezien als modelstad op het gebied van slim energiegebruik. Binnen ASC werken Liander, de gemeente Amsterdam en AIM nauw samen. In het project HealthLab werken bedrijven en kennisinstellingen samen om ICT technologie toe te passen in de ouderenzorg. Door gebruik te maken van ICT kan efficienter worden gewerkt en kan ouderen een zo hoog mogelijke kwaliteit van leven worden geboden. AIM coĂśrdineert dit project waarbij onderwijs, bedrijven, zorginstellingen en ouderen betrokken zijn.

72


Resulaten ICT sector 2007-2010

Hoeveel bedrijven zijn er bereikt:

Werkgelegenheidseffecten:

Matches:

Leads Amsterdam in Business:

• 80 bedrijven/ kennisinstellingen participeren actief in projecten (met geld of uren)

• Amsterdam Smart City heeft ongeveer 100 arbeidsplaatsen gerealiseerd

• Er zijn, naast de projectenconsortia, tot op heden 10 matches gemaakt tussen buitenlandse en Nederlandse bedrijven

• 20 leads

• Totale directe investeringen in projecten of aantoonbare directe spin-off is € 10 miljoen • Zo’n 600 mensen uit ca. 300 bedrijven zijn actief betrokken bij het ICT Cluster

��� Verwachting is nog ongeveer 150 arbeidsplaatsen extra tot 2015 (investeringen >100 miljoen) • Doel van activiteiten SCOI: extra groei van 100 arbeidsplaatsen

• 100 bedrijven zijn actief betrokken bij Service Center Open Innovatie (SCOI)

73


De resultaten per cluster AIM en ICT

Citaat uit The Economist, 6 november 2010 “Special report on Smart Systems”

‘Making an existing city smart is a different problem altogether, as demonstrated by Amsterdam, the Netherlands’ biggest city. Amsterdam Innovation Motor (AIM), a public-private joint venture created for this purpose, is not intended to come up with some master plan but to identify interesting ‘smart’ projects, work with local firms and other stakeholders and find ways to make projects worthwhile for everybody. So far AIM has launched a dozen projects, ranging from installing smart meters in some households to connecting ships to the electricity grid so that they no longer have to use diesel generators when berthed in the city’s port. The most ambitious effort so far is something called ‘Climate Street’, which aims to reduce the energy use of an entire shopping street.’

74


75


De resultaten per cluster AIM en ICT Financiers Amsterdam Smart City

76


De resultaten per cluster AIM en ICT Financiers Amsterdam Smart City

nieuwamsterdamsklimaat

77


Hoofdstuk 4 De resultaten per cluster

AIM en Duurzaamheid

Duurzaamheid is een sectordoorsnijdend thema, omdat het een noodzaak is voor alle bedrijfssectoren. Economische activiteiten zullen moeten ‘verduurzamen’ om de weg vrij te maken voor verdere groei. Innovatie is hierbij cruciaal. AIM richt zich op het stimuleren van bedrijvigheid in de energie- en milieutechnologie, een snel groeiende sector.

78


ZonSpot artist impression

79


De resultaten per cluster AIM en Duurzaamheid

Ontwikkelfase Ecocluster Metropoolregio Amsterdam

80


Duurzaamheid is een thema dat wortels heeft in elke sector. Sterker nog: duurzaamheid is vaak de motor van innovatie. De economische impact van duurzaamheid wordt hiermee steeds omvangrijker; het wordt voor bedrijven een belangrijke vestigingsvoorwaarde. In internationaal verband wordt de sector vaak aangeduid als Clean Tech (‘schone technologieën’). Volgens een rapport van Roland Berger zal Clean Tech in 2020 de derde sector ter wereld zijn. In 2007 is AIM begonnen met het begeleiden van startende bedrijven met een nieuw duurzaam product of dienst en met het opzetten van een netwerk voor grote én kleine duurzame bedrijven. Maandelijkse bijeenkomsten worden georganiseerd over verschillende relevante duurzame onderwerpen. Deze bijeenkomsten bereiken telkens een uniek publiek van ongeveer vijftig personen. Duurzaamheid is niet alleen sectoroverstijgend, maar ook regio-overschrijdend. De groei van het duurzaamheidscluster is mede ontstaan door de participatie in twee Europese projecten. Inmiddels zijn vijf kennisinstellingen, minstens vijfhonderd bedrijven en de gemeenten in de Metropoolregio aangehaakt bij de duurzaamheidsactiviteiten van AIM.

81


De resultaten per cluster AIM en Duurzaamheid

Een aantal projectinitiatieven Met het project AIM to Sustain zijn 21 innovatieve starters op het gebied van duurzame producten begeleid bij de vermarkting van hun product en de groei van hun bedrijf. Dit heeft geleid tot 150 nieuwe arbeidsplaatsen en indirect nog eens 250. Het project wordt medegefinancierd door 55 grote en middelgrote bedrijven. Vanuit het project zijn innovatielabs georganiseerd, waar ketenefficiency en duurzaamheid centraal staan. Maandelijks worden themabijeenkomsten gehouden onder de naam ‘Dinsdag’. Thema’s die aan de orde zijn geweest, zijn o.a. duurzaam bouwen, groene ICT, Finance, duurzaam design, architectuur, ondergrondse energieopslag en biobrandstof. AIM is initiatiefnemer en coördinator van AIM to Sustain Binnen het project WasteKIT zijn vier regio’s in Europa actief bij het analyseren, uitwisselen en verbeteren van hun afvalmanagement. Die regio’s zijn: Sofia, Emilia Romagna, Yorkshire en Amsterdam. AIM is coördinator. De Amsterdamse inbreng komt voort uit de samenwerking van het AfvalEnergieBedrijf, Van Gansewinkel, TUDelft en AIM. De Amsterdamse regio wordt internationaal gezien als koploper van duurzame afvalverwerking en als voorbeeld binnen dit project. Het EU project EcoCluP brengt dertien clusterorganisaties op het gebied van eco-innovatie uit Europa bij elkaar. Doel is het ondersteunen van innovatieve cleantech MKB-ers door handelsmissies en matchmakingevents te organiseren en door hulp te bieden bij het internationaliseren.

82


Resultaten Ecocluster 2007-2010

Hoeveel bedrijven zijn er bereikt:

Werkgelegenheidseffecten:

Matches:

• 3000 bedrijven actief betrokken

• AIM to Sustain heeft ongeveer 75 arbeidsplaatsen gecreëerd met een prognose naar 150 in twee jaar. Indirect zijn er tussen de 250-400 arbeidsplaatsen gecreëerd

• Binnen AIM to Sustain zijn er 3 innovatielabs georganiseerd, waarbij in een pressurecooker uitdagingen van bedrijven vanuit de keten worden bezien. In 2010 is er bij Schiphol een lab gehouden rondom Inflight Catering. Zeven bedrijven die in deze keten een rol hebben, keken naar de mogelijkheden voor efficiency en verduurzaming. Een ander lab is gehouden rondom duurzame scholen in de gemeente Amstelveen. Een derde lab zal in 2011 gehouden worden.

• 20 bedrijven financieren duurzaamheidsweken (2007/2008/2009) • 55 bedrijven zijn betalend lid van AIM to Sustain • 25 bedrijven doen actief mee in andere projecten (financieel/uren) • Europees zijn er 3500 bedrijven via EcoCluP actief betrokken

• 21 startende bedrijven begeleid (nu gemiddeld 3-4 werknemers), Verwacht totaal aantal arbeidsplaatsen bij ondersteunde bedrijven is 100

• Binnen AIM to Sustain zijn 120 actieve matches gemaakt (grote/kleine bedrijven, kennisinstellingen) • Vanuit EcoCluP zijn er 3 handelsmissies georganiseerd en 1 matchmakingevent is in voorbereiding

83


De resultaten per cluster AIM en Duurzaamheid

84

Financiers AIM to Sustain


De resultaten per cluster AIM en Duurzaamheid

Financiers AIM to Sustain

85


De resultaten per cluster AIM en Duurzaamheid

86

Fotograaf: Mischa Keijser

Financiers AIM to Sustain


87


De resultaten per cluster

Resultaten van sectorbrede activiteiten Er zijn zo’n 25 nationale en internationale congressen (mede) door AIM naar Amsterdam gehaald, waaronder Bio Career Event, Bio Europe, Powergrid Europe, Clean Tech Forum en the Creative Company Conference. Ruim 15.000 internationale bezoekers en 11.000 nationale bezoekers hebben deze evenementen bezocht. Dit heeft ongeveer € 7 miljoen extra omzet opgeleverd voor de stad en de regio. AIM heeft Engelstalige brochures ontwikkeld voor Life Sciences, ICT, Duurzaamheid en Creatieve Industrie en daarvoor vooronderzoek naar de verschillende sectoren gedaan. De brochures worden gebruikt om de Metropoolregio Amsterdam te profileren als kennisstad. AIM heeft nationaal en internationaal meer dan twintig presentaties gehouden over innovatie in de Amsterdamse Metropoolregio en meer dan twintig delegaties uit andere regio’s ontvangen.

88


Cafe Restaurant Polder Sciencepark

89


De resultaten per cluster

90


Hoofdstuk 5

Lessen uit het verleden bieden garanties voor de toekomst

AIM heeft nu vier jaar ervaring met het aanjagen van innovatie, het ontwikkelen en uitvoeren van projecten en het verbinden van publieke en private belangen in de Metropoolregio Amsterdam. Dat blijkt weerbarstige materie, waarvan we met vallen en opstaan elke dag opnieuw hebben geleerd. Uit deze schat aan ervaringen zijn lessen te trekken voor strategie, organisatie en financiering. Lessen waar wij, en met ons de gehele regio, ook in de toekomst ons voordeel mee kunnen doen. Lessen die helpen de effectiviteit van innovatiebevordering verder te vergroten.

91


Hoofdstuk 5 Lessen uit het verleden bieden garanties voor de toekomst

Om innovatie te stimuleren blijft een slagvaardige, onafhankelijke ‘buitenboordmotor’ nodig Bij de overheid staan regelgeving, zorgvuldige procedures en risicomijding centraal: bij innovatie zijn kansen benutten, slagvaardigheid en risico’s durven nemen van essentieel belang. Om in dit spanningsveld te opereren en resultaten te boeken heeft de overheid een ‘buitenboordmotor’ nodig. Voor bedrijven en kennisinstellingen betekent deelname aan innovatieprojecten een voortdurend balanceren tussen coöperatie en concurrentie. In de organisatie van clusters werken publieke en private partijen samen; dit is niet altijd even gemakkelijk, maar versnelt vaak wel de innovatie. Multistakeholder-projecten hebben een onafhankelijke, door alle partijen erkende trekker en facilitator nodig. Zonder onafhankelijke aanjager komen projecten niet, of maar moeizaam, van de grond. En wanneer de onafhankelijke partij zich te vroeg terugtrekt, valt het verband snel uiteen door oplaaiende concurrentie tussen partners. Een Triple Helix organisatie als AIM (net als bijvoorbeeld Brainport en Foodvalley) kan deze rol van onafhankelijke ‘buitenboordmotor’ adequaat vervullen.

92


Van kennis naar kunde naar kassa Het werken aan clusterontwikkeling door AIM is de afgelopen jaren een goede lijn gebleken. Deze aanpak is nu ook overgenomen door de EDBA bij de opzet van de Kennis- en Innovatieagenda. Clusterontwikkeling is een voorwaarde voor innovatie; essentieel is echter de brug, die gelegd moet worden tussen bedrijven en kennisinstellingen. In het nieuwe door AIM, Syntens, de Techtransfer Offices van UvA/AMC, VU/VUmc en AiB/EZ uit te voeren EFRO project ‘Integratie Kennis Kunde Kassa’ is het leggen van deze ‘kennisbrug’ hoofddoel. Innovatie is een iteratief proces tussen beleid en uitvoering Beleid en uitvoering zijn tot op heden twee gescheiden werelden geweest. Innovatie heeft echter baat bij een iteratief proces tussen beleid en implementatie. Bij het uitvoeren van beleid worden nieuwe kansen en ontwikkelingen geïdentificeerd die input vormen voor nieuwe beleid. In het geval van innovatie dient het beleid niet alleen richtinggevend maar vooral ook ondersteunend te zijn aan de uitvoering van innovatie. Tot op heden was dat nog onvoldoende het geval.

93


Hoofdstuk 5 Lessen uit het verleden bieden garanties voor de toekomst

Valorisatie stimuleren en versnellen Om kennisvalorisatie bij universiteiten en hogescholen daadwerkelijk te stimuleren en te versnellen zijn meer incentives nodig voor betrokken wetenschappers, lectoren en docenten. Nu worden valorisatieactiviteiten vaak ervaren als extra werk dat bovenop het takenpakket komt. Creëer een breed dynamisch netwerk en een open innovatie setting In de Metropoolregio Amsterdam moet met vereende krachten worden samengewerkt om de regionale opgaven te kunnen realiseren. Het is daarom belangrijk dat veel partijen zich aan de strategie van de regio verbinden, dit alles onder regie van de EDBA. Op het niveau van de gekozen clusters draait het om open innovatie. In het verleden hebben we gezien dat de partijen aan de clustertafel soms de neiging hebben om de gelederen te sluiten en zichzelf te beschouwen als dé clustercoalitie. En dat projecten worden geïnitieerd en uitgevoerd binnen die coalitie. Het is echter zaak om ervoor te zorgen dat kennis en innovatieve ideeën in een bredere setting worden gedeeld. Pas wanneer de business case rond is, kan verdere deelname aan projecten worden ingeperkt. Tot die tijd heeft iedereen dezelfde kennis- en informatiepositie, of er nu sprake is van concurrentie of niet.

94


Foto: Anja van Os

95


Hoofdstuk 5 Lessen uit het verleden bieden garanties voor de toekomst

96

Foto: Dakdokters


Zorg voor een heldere rolverdeling tussen stakeholders Het landschap van innovatiebevordering is in de regio drastisch veranderd met de installatie van de EDBA en de inrichting van zeven clustertafels. Personen en organisaties zijn op zoek naar hun positie in het spel en naar mogelijkheden om binnen de nieuwe constellatie een zo groot mogelijke toegevoegde waarde te leveren. Partijen zullen zich opnieuw tot elkaar moeten gaan verhouden. Het is meer dan ooit zaak om tot een heldere rolverdeling te komen. Zowel om dubbellingen en witte vlekken te voorkomen, als om een onderlinge stoelendans, die los staat van de innovatieopgave, te vermijden. Van belang is in elk geval dat organisaties niet op elkaars stoel gaan zitten. Bedrijven ondernemen en innoveren, de onderwijsinstellingen bieden kwalitatief hoogwaardig onderwijs en zijn primair leverancier van talent, kennisinstellingen doen vraaggericht onderzoek. De overheid faciliteert het proces, fungeert waar nodig als launching customer en zorgt voor goede randvoorwaarden in het innovatie-, ondernemers- en vestigingsklimaat. Intermediaire en uitvoeringsorganisaties ondersteunen de processen en dragen met gerichte interventies bij aan het oplossen van markt- en innovatiesysteemimperfecties.

97


Hoofdstuk 5 Lessen uit het verleden bieden garanties voor de toekomst

Van subsidies naar investeringen De afgelopen periode is vooral geïnvesteerd in netwerkvorming en samenwerking. Een investering, die past bij de eerste fase van clusterontwikkeling in de regio. Vanaf nu zal de nadruk sterker liggen op business development en de ontwikkeling van investeringsagenda’s. Initiatieven moeten veel meer dan voorheen worden verweven met de winst- en verliesrekening van bedrijven in plaats van te worden toegeleid naar subsidie-instrumenten. Dit heeft consequenties voor het werk van een organisatie als AIM. Het gaat meer en meer om directe advisering en begeleiding van bedrijven en samenwerkingsverbanden van bedrijven. Ook de inzet van bedrijfsgerichte financiële instrumenten past hierbij om innovatietrajecten gericht op new business een impuls te geven. Voor projecten met een grote maatschappelijke relevantie, zoals projecten voor duurzaam energiegebruik of veiligheid, geldt dat de business case zonder overheidsfinanciering lastig is rond te krijgen. De kosten-baten afweging valt pas positief uit wanneer ook de maatschappelijke effecten worden gekapitaliseerd. De afgelopen jaren hebben de lokale, regionale en nationale overheden subsidiemiddelen beschikbaar gesteld om projecten in de preconcurrentiële fase te ondersteunen. Voor een deel zal deze ondersteuning nodig blijven, maar dan wel met een sterkere koppeling met maatschappelijke opgaven. De overheid zal zich meer opstellen als investeerder in het oplossen van maatschappelijke problemen dan puur als verstrekker van subsidies.

98


De beschikbaarheid van een regionaal innovatiefonds zorgt voor acceleratievermogen Om als overheid snel te kunnen schakelen en mee te kunnen bewegen in de dynamiek rond investeringsbeslissingen van private partijen, zou een regionaal innovatiefonds uitkomst bieden. Zo’n fonds zou moeten worden gemandateerd door de EDBA en losgekoppeld moeten zijn van de begroting van individuele spelers. Benutting van dit fonds is niet vrijblijvend, maar is gebaseerd op stevige resultaatafspraken; sturing vindt plaats op basis van rendement in plaats van op project output. Met de komst van de EDBA en de huidige ontwikkeling van de Kennis- en Innovatieagenda Metropoolregio Amsterdam (KIA) is de aanzet gegeven voor dit innovatiefonds.

99


Hoofdstuk 5 Lessen uit het verleden bieden garanties voor de toekomst

Vernieuwen is ook een kwestie van snoeien We hebben in de afgelopen jaren gezien dat projecten, die na een opstartperiode werden verzelfstandigd, met alle samenwerkingspartners als stichting verder gingen. Zo ontstaan er door de jaren heen diverse nieuwe instituties en wordt het toch al dichtbevolkte, institutionele innovatielandschap in de Metropool alleen maar drukker. De econoom Schumpeter schreef in de eerste helft van de vorige eeuw al: ‘Vernieuwen is een kwestie van snoeien’. Dat is ook op de regionale structuur van toepassing. Bij toekomstige projecten blijft het van belang vooraf na te denken over een exit of duurzame implementatiestrategie. Deze werkwijze moet echter niet leiden tot een wildgroei aan nieuwe organisaties, maar vraagt juist om een zorgvuldige inbedding in bestaande organisaties en structuren Ăłf het schrappen van bestaande structuren als het nodig is. Rol van verbinder meer zichtbaar maken In het drukke institutionele speelveld waarin AIM moest functioneren, heeft AIM zijn rol vervuld als stille kracht, als verbinder en intermediair. Vaak worden in projecten terecht de samenwerkingspartners meer geprofileerd dan AIM zelf. Het gevolg is dat de rol die AIM speelt voor velen onderbelicht is gebleven. Meer communicatie over deze rol en de wijze waarop innovatie tot stand komt is in de volgende fase van belang. Ook kan de Metropoolregio Amsterdam zich sterker laten zien als regio waar veel innovatieve bedrijvigheid zich concentreert en actief wordt ondersteund. Dit is mogelijk wanneer AIM en andere organisaties actief op het gebied van innovatiestimulering zich verbinden aan een consistente boodschap en een consistent profiel van de regio. Voorbeelden zijn Brainport en Foodvalley. 100


101


BIJLAGE 1

De partners De partners die AIM financieel ondersteunen zijn: gemeente Amsterdam, provincie Noord-Holland, Stadsregio Amsterdam, gemeente Almere, Universiteit van Amsterdam, Vrije Universiteit, Hogeschool Inholland, Kamer van Koophandel Amsterdam, ING-bank, Rabobank en ABN-AMRO. In AIM is daarmee de Triple Helix vertegenwoordigd die essentieel is voor innovatie: - de overheid - de kennisinstellingen - het bedrijfsleven. Projectpartners Voor de uitvoering van projecten wordt doorgaans naar aanvullende samenwerkingspartners en financiers uit de verschillende clusters gezocht. Alleen door de partijen goed te kennen en te weten wat ze kunnen, kan AIM een effectieve verbinding realiseren tussen bedrijven, kennisinstellingen en overheden. AIM investeert voortdurend in versterking en benutting van zijn netwerk.

102


Partners die AIM financieel ondersteunen

103


BIJLAGE 2 Governance structuur

Het bestuur van AIM Het bestuur van AIM bestaat uit: dhr. E.E. van der Laan, mw. C.G. Gehrels, dhr. J. Remkes mw. A. Jorritsma-Lebbink dhr. H. van der Noordaa dhr. A. Fluitman dhr. R.M. Smit dhr. K. van der Toorn

104

voorzitter burgemeester gemeente Amsterdam wethouder Economische Zaken, gemeente Amsterdam commissaris van de Koningin provincie Noord-Holland burgemeester gemeente Almere lid Raad van Bestuur ING Groep voorzitter Kamer van Koophandel Amsterdam voorzitter College van Bestuur Vrije Universiteit voorzitter College van Bestuur Universiteit van Amsterdam en Hogeschool van Amsterdam


Economic Development Board Metropoolregio Amsterdam De Kennis en Innovatie Agenda (KIA) wordt opgesteld door de Economic Development Board Metropoolregio Amsterdam (EDBA). In deze agenda komt te staan welke maatregelen genomen moeten worden om de internationale concurrentiepositie van de Metropoolregio Amsterdam te versterken. De EDBA wordt voor de regio op economisch gebied het belangrijkste regionale adviesorgaan. De board bestaat uit vooraanstaande CEO's, wetenschappers en bestuurders uit de Metropoolregio. Burgemeester Van der Laan van Amsterdam is voorzitter. AIM ondersteunt de board bij het ontwikkelen en uitvoeren van programma’s en projecten. Burgemeester Van der Laan: “Met de oprichting van de EDBA wordt de kritische massa en de samenwerking georganiseerd die de Amsterdamse regio nodig heeft om strijdvaardig de wereldwijde concurrentie tussen steden aan te gaan en groei en banen in deze regio te realiseren.”

105


De organisatie

Het team van AIM bestaat uit:

Joke van Antwerpen directeur

Nina Tentua secretariaatsmedewerker

Annemieke Heeren operationeel manager

Masja Zeegers stafmedewerker algemene zaken en communicatie

Ger Baron clustermanager ICT

Mike Shulmeister clustermanager Creatieve Industrie

Eva Olde Monnikhof clustermanager Creatieve Industrie

Tjarda de Haan webmaster Creative Cities Amsterdam Area

106


www.AIMsterdam.nl

T 020 524 1120

Sandra Migchielsen clustermanager Life Sciences

Anne de Graaf clustermanager Life Sciences

Doortje van Unen businessdeveloper BioPort Europe

Ilse van den Breemer projectmanager Duurzaamheid

Maaike Osieck communicatiemedewerker Amsterdam Smart City

Gijs van Rijn projectmedewerker Amsterdam Smart City

Josje Spinhoven webredacteur

Verschillende andere mensen werken op projectbasis voor AIM.

107


Projectinitiatieven waar AIM initiatiefnemer of partner is:

Creatieve Industrie

Life Sciences

Creative Cities Amsterdam Area / Next Level Creative Metropoles Fashion Fasterclass Mode-coรถrdinatie

Amsterdam BioMed in Business! Amsterdam BioMed Cluster for Accelerated Growth BioPort Europe Amsterdam Human Capital BioBusiness Summer School BCF Career Event/ BioBusiness Event/ International Talent Program Life Sciences Center Amsterdam Life Sciences Fonds Amsterdam ImmunoValley Spinoza Centrum voor neuro-imaging Pontes Medical Life Sciences Incubator MatrixVI Capitalizing on science: Proof-of-Concept

108


ICT

Duurzaamheid

Sectorbreed

Amsterdam Living Lab Amsterdam Smart City APOLLON FIREBALL Human Capital Open Cities Fotorally REDICT Service Center Open Innovation Health Lab Zorgen voor Morgen Pre-Competitive Procurement (PreCo)

AIM to Sustain EcoCluP Amsterdam Smart City Smart Energy WasteKit Cycling to Sustainability Duurzaamheidsweek Amsterdam CleanTech Forum

Fast Forward Financieringsdesk Inventor Dinner

109


110


111


COLOFON AIM 2007-2011 is een uitgave van: Amsterdamse Innovatie Motor (AIM) de Ruyterkade 5 1013 AA Amsterdam Postbus 2852 1000 CW Amsterdam +31 20 524 1120 info@AIMsterdam.nl www.AIMsterdam.nl

ProductiecoĂśrdinatie: Beeldredactie: Eindredactie: Teksten: Concept en ontwerp: Drukwerk:

Masja Zeegers, AIM Josje Spinhoven, AIM Marja Lindhout Communicatie, Velserbroek AIM Fenna Westerdiep, davdigital.com, Amsterdam 227-Kampen

Amsterdam, februari 2011 Š

AIM wordt mede gefinancierd door het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling van de Europese Commissie.

112


AIM 2007-2011