Page 1

Cylchgrawn Gwirfoddolwyr Amgueddfa Cymru

cymerran Haf 2015

Ar y clawr Rydym yn darganfod stori Bryn Eryr hyd yn hyn – tudalen 4

Y Casgliadau Tu ôl i’r llenni yng Nghanolfan Casgliadau Nantgarw – tudalen 6


Cyflwyniad Croeso! Mae llawer o newidiadau wedi bod dros y 12 mis diwethaf gyda rhaglenni newydd yn cychwyn ac aelodau newydd yn ymuno â’r tîm. Dyma gychwyn y rhifyn hwn felly drwy gyflwyno pawb fydd yn gweithio yn Amgueddfa Cymru i ddarparu cyfleoedd gwirfoddoli ar draws pob un o’n hamgueddfeydd.

O'r chwith: Stephanie, Ffion a Carys

Ffion Davies Cydlynydd Gwirfoddoli Fy rôl i yw cydlynu gwirfoddoli, fforymau ieuenctid, gwirfoddoli mewn grwpiau a lleoliadau gwaith ar draws Amgueddfa Cymru a gwneud yn siŵr eich bod yn cael y profiad gorau posibl. Stephanie Burge Cydlynydd Our Museum Fy rôl i yw gweithio gyda phartneriaid o’r gymuned i ddatblygu ymgysylltu cymunedol a gwirfoddoli. Carys Davies Swyddog Gweinyddol Fy rôl i yw helpu Ffion i redeg y rhaglen wirfoddoli a delio ag unrhyw ymholiadau, amserlenni, treuliau ac ati. Heb anghofio wrth gwrs y Goruchwylwyr Gwirfoddoli, sef aelodau staff Amgueddfa Cymru fydd yn eich goruchwylio o ddydd i ddydd.

2

Os oes gennych chi unrhyw gwestiynau cysylltwch â’r Cydlynydd Gwirfoddolwyr drwy e-bostio gwirfoddoli@amgueddfacymru.ac.uk


Cynnwys Prif stori 4

Bryn Eryr, Ffermdy o’r Oes Haearn hyd yn hyn

4

Cip ar y Casgliadau 6

Powlen, Henan, Tsieina OC 1000-1200

7

Tu ôl i’r Llenni

8

Cwrdd â’r Staff – Joe Lewis

9

Cwrdd â’r Gwirfoddolwyr – Val Williams

10

Buddsoddi mewn Gwirfoddolwyr

11

Gwirfoddolwyr ar Waith

12

Newyddion diweddaraf

8

11

Cyfraniad gan:

6

Dafydd Wiliam, Prif Guradur: Adeiladau Hanesyddol Penelope Hines, Curadur Celfyddyd Gymhwysol Anna Olshansky, Gwirfoddolwraig Crochenwaith Samaidd Kate Breeze, Lleoliad Gwaith Iaith Cymraeg Val Williams, Gwirfoddolwraig Flora Golygwyd gan Ffion Davies a Stephanie Burge Diolch hefyd i Joe Lewis, Stephanie Burge a Carys Davies.

7 3


Prif Stori

Bryn Eryr, Ffermdy o’r Oes Haearn hyd yn hyn... Gan Dafydd Wiliam, Prif Guradur Adeiladau Hanesyddol Fferm o’r Oes Haearn yn nwyrain Ynys Môn, ger Llansadwrn, oedd Bryn Eryr, a bu’n cael ei defnyddio am gyfnod o tua 700 mlynedd. Mae Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru wrthi’n adeiladu ail-gread o’r fferm yn seiliedig ar waith cloddio gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Gwynedd rhwng 1985 a 1987. Datgelwyd tri thyˆ crwn yn ystod y cloddio. Cafodd y cyntaf ei adeiladu tua chanol yr Oes Haearn (tua 300CC) ac roedd wedi’i amgáu gan ffens bren. Roedd yr ail dyˆ, o ddiwedd yr Oes Haearn (o gwmpas cyfnod y

4

goresgyniad Rhufeinig) wedi ei amgáu gan glawdd a ffos fwy parhaol ar siâp petryal. Mae hwn yn enghraifft llawer prinnach o dyˆ crwn cyfun, a dyma’r tyˆ sy’n cael ei adeiladu ar hyn o bryd. Yn ystod y mileniwm cyntaf OC, cafodd trydydd tyˆ ei adeiladu ar sylfaen carreg, wrth i’r clawdd erydu a’r ffos lenwi â mwd. Mae tai crwn cyfun – sydd hefyd yn cael eu galw yn dai ‘ffigwr 8’ – yn ddau dyˆ wedi’i hadeiladu yn sownd i’w gilydd fel eu bod i bob pwrpas yn un adeilad gyda dwy gell (neu ystafell). Gan mai’n ddiweddar y cafodd y math hwn o adeilad ei


adnabod, nid oes neb wedi adeiladu ail-gread. Yn ogystal, roedd gan y tyˆ crwn ym Mryn Eryr a’r un sy’n cael ei ail-greu yn Sain Ffagan waliau clai oedd yn 1.8m o drwch – does neb wedi ail-greu tyˆ crwn gyda waliau mor drwchus. Gan mai dim ond i ddyfnder o 0.3m y cloddiodd y gwaith archaeoleg, roedd dehongli a mynd ati i ail-greu dyluniad a strwythur y tyˆ yn hynod anodd. Er enghraifft, oedd gan yr adeilad hwn ddau do côn – un i bob cell – neu un to oedd yn gorchuddio’r adeilad cyfan?

ddefnyddio techneg arbrofol arall – dull ‘gwthio’. Cafodd haen o eithin ei gosod ar fframwaith y to a’i gorchuddio gan haen denau o wellt. Yna cafodd yr haen olaf – yr haen uchaf – ei gwthio i mewn i’r haen isaf, gan esbonio’r enw. Er bod mwy o waith i’w wneud, mae disgwyl i Bryn Eryr gael ei gwblhau yn ôl yr amserlen erbyn mis Medi eleni. Mae’r dull hwn o doi yn waith hynod o galed ac ni fyddai modd i ni ei gwblhau heb gymorth parod ein gwirfoddolwyr.

Wedi llawer o bendroni, adeiladwyd to dau gôn wedi’u cysylltu. Mae John Letts (arbenigwr ar dechnegau toi cynnar) a’i dîm – Ken a Gruff – newydd orffen rhoi to ar y gell leiaf (sy’n 10m mewn diamedr) gan

5


Cip ar y Casgliadau

Powlen, Henan, Tsieina OC 1000-1200 Mae hwn yn wrthrych diddorol, nid yn unig oherwydd ei wreiddiau yn Tsieina, ond oherwydd y ffordd ddiddorol y cafodd ei drwsio wedi iddo dorri ar ddamwain. Mae wedi’i drwsio gyda lacr aur, gan ddefnyddio techneg o Japan o’r enw kintsugi. Mae defnyddio lacr aur i drwsio gwrthrych fel hwn yn golygu y gall barhau i gael ei ddefnyddio. Mae’r darn hwn yn dal i weithio fel llestr. Y dyddiau hyn mewn gwaith cadwraeth, bydd gwrthrychau yn cael eu trwsio er mwyn eu hadfer i’w ffurf wreiddiol ond heb adfer eu defnyddioldeb. Meddyliwch am dorri mwg a’i roi’n ôl at ei gilydd gan ddefnyddio glud – go

6

brin y gallech ei ddefnyddio fel mwg cyffredin wedi hynny. I bob pwrpas, mae’r bowlen yn enghraifft o ddarn o waith cerameg yn cael ei drwsio er mwyn ei defnyddio yn hytrach nag er mwyn adfer ei harddwch. Yr awgrym mewn atgyweiriadau fel hyn yw y dylem dderbyn a dathlu newid, a gwerthfawrogi prydferthwch a llonyddwch oed. Mae hyn yn enghraifft o egwyddor sabi Japan; yn gwneud y gwrthrych gwerthfawr yn fwy prydferth ac yn fwy diddorol.

Mae’r bowlen hon i’w gweld yn ein harddangosfa gerameg newydd Bregus? yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd (18 Ebrill – 4 Hydref 2015).


Tu ôl i’r Llenni Ymweld â’r Ganolfan Casgliadau Genedlaethol, Nantgarw Gan Anna Olshansky, Gwirfoddolwr Crochenwaith Samiaidd Cafodd criw o wirfoddolwyr yr Amgueddfa “fath gwahanol iawn o ymweliad” yn ddiweddar wrth iddynt ymweld â’r Ganolfan Casgliadau Genedlaethol. Cawsom daith tu ôl i’r llenni i weld rhai o’r miloedd o wrthrychau diddorol sydd ddim yn cael eu harddangos yn amgueddfeydd Cymru, a chael cipolwg ar gyfoeth gorffennol diwydiannol Cymru. Cawsom ein croesawu gan Carolyn Charles, un o’r Curaduron sy’n gyfrifol am reoli casgliadau yn y Ganolfan, ac aeth a ni ar wibdaith o’r stôr gwrthrychau diwydiannol. Cawsom gyfle i weld gwrthrychau yn amrywio o frics i injans mawr, oedd yn brawf o hanes hir a balch Cymru fel gwlad ddiwydiannol.

Roeddwn i’n hoff iawn o’r Casgliad Trafnidiaeth yn benodol, oedd yn cynnwys amrywiaeth o feiciau, beiciau modur, bysiau a hyd yn oed hofrennydd achub môr. Hefyd yn y casgliad roedd enghreifftiau o’r ‘Gilbern’, car cyflym oedd yn cael ei gynhyrchu yn ne Cymru yn y 1950au. Yn ogystal â’r gwrthrychau a welsom ar ein hymweliad, mae gan y Ganolfan Gasgliadau lond gwlad o adnoddau eraill, gan gynnwys y Casgliadau Ffotograffiaeth. Diolch i’r tîm ymroddgar yn y Ganolfan Gasgliadau Genedlaethol, ac yn holl Amgueddfeydd Cymru, mae treftadaeth ddiwydiannol Cymru yn cael ei chadw a’i chofnodi ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.

7


Joe Lewis Cwrdd â’r Staff: giad a Dehongli Swyddog Addysg, Cyfrano

Gan Kate Breeze, Lleoliad Gwaith Iaith Gymraeg Beth yw eich rôl yn Amgueddfa Cymru? Fy nheitl swyddogol yw ‘Swyddog Addysg, Cyfranogiad a Dehongli’ yn yr adran Addysg – ‘dw i’n creu adnoddau addysg i blant, ysgolion a theuluoedd. Yn aml, dw i’n helpu gyda digwyddiadau arbennig fel Dydd Gŵyl Dewi ac unrhyw beth fydd yn denu llawer o ymwelwyr – rwyf wrth fy modd pan mae llawer o bobl o fy nghwmpas i. Ar y foment does gen i ddim project penodol yn Amgueddfa Cymru ond rydw i’n cymryd rhan yn natblygu’r fideos, Ibooks, adnoddau addysg ar y wefan a ‘Hwb’, sef prosiect gyda Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Beth yw eich hoff ran o’r swydd? Dw i’n hoffi siarad â’r cyhoedd yn arbennig wrth gynnal digwyddiadau yn yr amgueddfa, a rhannu gwybodaeth am y casgliadau gwahanol gydag ymwelwyr. Beth ydych chi’n feddwl am ddysgu Cymraeg yn Amgueddfa Cymru? Mae’n dda, mae llawer o bobl yn yr Amgueddfa yn siarad Cymraeg fel iaith gyntaf neu ail iaith sy’n creu cydbwysedd da yn y gweithle ac ar gyfer ymwelwyr hefyd. Mae’r amgueddfa yn ddwyieithog felly mae llawer o gyfleoedd i ddefnyddio’r iaith Gymraeg ar draws y safle.

8

Felly, oes cefnogaeth yn yr Amgueddfa i ddysgwyr? Oes – mae’r dysgwyr ail iaith yn cefnogi ei gilydd ac mae’r siaradwyr iaith gyntaf yn helpu i annog dysgwyr i siarad bob dydd a dysgu geiriau. Hefyd, dysgais i siarad yn fwy naturiol a defnyddio idiomau a throsiadau yn fwy aml, fel siaradwr naturiol. Os oedd rhaid i chi argymell un rhan o’r amgueddfa i ymwelwyr, pa ran fyddai honno? Wel mae’r adran addysg yn wych wrth gwrs ond mae’n dibynnu ar yr ymwelwyr. Mae plant a theuluoedd bach yn edrych ymlaen at y ffair draddodiadol, yn arbennig yn ystod yr haf a chyplau ac ymwelwyr hŷn yn mwynhau gerddi’r castell neu ymlacio gyda chwpaned o de yn y bwytai gan fwynhau’r golygfeydd. Credaf y gall pawb ffeindio rhywbeth i’w wneud.


Cwrdd â’r Gwirfoddolwr:

Gan Val Williams, Gwirfoddolwr Flora Llun, Val a Frances

“Dyma rhywun yn awgrymu y byddai gan wirfoddolwyr ddiddordeb mewn clywed fy hanes, a fy nghysylltiad hir ag Amgueddfa Cymru. Yn ugain oed, roeddwn i’n dechnegydd ymchwil yn Uned Asthma ac Alergedd Ysbyty Dewi Sant Caerdydd. Byddai tîm o chwech ohono ni’n cymryd yn ein tro i ddringo i do’r Amgueddfa ym Mharc Cathays i dynnu’r sleid wydr llawn jeli fyddai’n cael ei gadael yno 24 awr ynghynt. Byddai’n cael ei gosod mewn cyfarpar arbennig o’r enw ‘magl Hirst’. Bydden ni wedyn yn gadael sleid newydd. Byddai paill a sborau yn yr atmosffer yn cael eu dal yn y jeli gludiog, ac ar ôl eu staenio â lliwur bydden ni’n dychwelyd i’r labordy i’w hastudio o dan ficrosgop pwerus. Roedd y tîm wedi’i hyfforddi i adnabod paill a sborau â nodweddion unigryw ac i gofnodi’r niferoedd o bob un oedd yn bresennol bob diwrnod. Drwy ddefnyddio fformiwla fathemategol gallen ni gyfrifo’r crynodiad mewn metr giwbig y diwrnod canlynol a rhagweld y tebygrwydd o lefelau paill gwair uchel.

Roedd hyn yn digwydd amlaf ym mis Mehefin, a byddai dioddefwyr clefyd y gwair yn cael eu rhybuddio i aros adref ar yr adegau gwaethaf! Y 1950au oedd hi wedi’r cyfan! Byddai aelod o staff Adran Fotaneg Amgueddfa Cymru yn ymweld â ni bob wythnos i gadw llygad ar y gwaith. Bydden ni’n creu siartiau o’n canlyniadau bob blwyddyn a thrwy hynny’n gallu gweld newid yn lefelau paill a sborau dros amser. Ymhen amser symudodd yr uned i Ysbyty Sili. Dyma fi’n gadael i godi teulu ac ar ôl gweithio mewn labordai addysg am flynyddoedd dyma fi’n canfod fy hun yn gweithio gyda staff ysgol ymgynghorol yn y Ganolfan Athrawon. Wedi ymddeol, roeddwn ni’n falch o gael dychwelyd i’r Adran BioSyb fel gwirfoddolwr i weithio ar blanhigion a deunyddiau a gasglwyd gan bobol brwd a diwyd dros y blynyddoedd. Mae’n rhaid ailfowntio’r deunyddiau yma bellach ar bapur di-asid. Dwi’n gweld y bydda i yma am flynyddoedd; mae cymaint o waith i’w wneud eto!”

9


Buddsoddi mewn Gwirfoddolwyr Dywedodd David Anderson, Mae Amgueddfa Cymru wedi derbyn safon ansawdd Buddsoddi Cyfarwyddwr Cyffredinol Amgueddfa Cymru: mewn Gwirfoddolwyr am gynnwys gwirfoddolwyr yn ei “Mae gwirfoddolwyr yn gwneud gwaith a chyrraedd safonau cyfraniad pwysig i waith Amgueddfa Cymru. Maent yn cynyddu sgiliau a arferion gorau. Fe dderbynion ni Wobr Buddsoddi mewn Gwirfoddolwyr ym mis Chwefror 2015 ac rydym yn falch iawn o fod wedi derbyn y wobr ar gyfer ein 8 Amgueddfa ar draws Cymru. Mae ein gwirfoddolwyr, ein fforymau ieuenctid a phobl sydd ar leoliad gwaith yn rhoi oriau o’u hamser i Amgueddfa Cymru ac yn ein helpu i gynnal, cadw a rhannu ein casgliadau a’n hamgueddfeydd er mwyn i bobl Cymru allu eu mwynhau dro ar ôl tro.

10

gwybodaeth y sefydliad ac yn cyflwyno safbwynt ffres ar ein gwaith. Mae gwirfoddoli yn gyfle i rai unigolion ennill hyder a hunan barch ac i eraill mae’n fodd o fagu’r sgiliau, y wybodaeth a’r profiadau sydd eu hangen arnynt i ddychwelyd i fyd gwaith neu i newid eu gyrfa.” Diolch yn fawr iawn i bawb wnaeth helpu a rhoi eu hamser ar gyfer y broses asesu. Rydym yn falch iawn o’n holl wirfoddolwyr a rhaglenni, ac yn gobeithio y bydd ein gwaith da gyda gwirfoddolwyr yn parhau.


Gwirfoddolwyr ar Waith:

1. 2.

4. 3. 5.

1. Amgueddfa o Wirfoddoli yn ystod Wythnos Gwirfoddoli 2015 2. Amgueddfa o Wirfoddoli yn ystod Wythnos Gwirfoddoli 2015 3. Gwirfoddolwyr Cadwraeth Ataliol, Meredith a Elizabete 4. Amgueddfa o Wirfoddoli yn ystod Wythnos Gwirfoddoli 2015 5. Kat o Newlink ar brofiad wyna

11


Newyddion diweddaraf

• Mae ein gwefan yn newid! Ewch i gael golwg ar ein safle a’r tudalennau gwirfoddoli ar eu newydd wedd. Croeso i chi gysylltu gydag unrhyw adborth. • Mae gennym gardiau gostyngiad newydd ar gyfer siopau a chaffis i wirfoddolwyr ac aelodau fforwm ieuenctid. Os nad oes gennych un gadewch i ni wybod, a byddwn yn gwneud yn siŵr eich bod yn derbyn un. • Ym mis Rhagfyr 2014 cafodd Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru ei enwebu gan Diverse Cymru am wobr Rhagoriaeth mewn Cydraddoldeb – Sector Cyhoeddus am ein gwaith gyda chymunedau a gwirfoddolwyr. Da iawn i bawb yn Sain Ffagan!

Os oes gennych ddiddordeb mewn gwirfoddoli yn Amgueddfa Cymru, edrychwch ar ein gwefan neu cysylltwch â’n Cydlynydd Gwirfoddolwyr i ddysgu am leoliadau a chyfleon newydd. Rydyn ni’n hysbysebu pob rôl wirfoddol yn gyhoeddus er tegwch i bawb. Os oes gennych chi unrhyw gwestiynau am unrhywbeth yn y cylchlythyr, cysylltwch â’r Cydlynydd Gwirfoddolwyr drwy e-bostio gwirfoddoli@amgueddfacymru.ac.uk neu ffonio (029) 2057 3419.

I glywed y newyddion a’r cyfleon diweddaraf, dilynwch ni ar:

b @amgueddfavols

W www.facebook.com/amgueddfavols 12

Cymer Ran - Amgueddfa Cymru  

Cylchgrawn Gwirfoddolwyr Amgueddfa Cymru - National Museum Wales.