Issuu on Google+


MeefMekeâeble efkeâCeerkeâj

DecesÙe ØekeâeMeve


©

meew. Mejefoveer efkeâCeerkeâj

7, Øeg[WefMeDeue 83 keâes-Dee@hejsefšJn neweEmeie meesmeeÙešer, jeceyeeie keâe@ueveer, keâesLe¤[, hegCes - 411038. Heâesve : 2542 0702 sdkinikar@yahoo.co.in

ØekeâeMekeâ : Guneme efÛebleeceCeer ueeškeâj DecesÙe ØekeâeMeve 207, efyePevesme efieu[, uee@ keâe@uespe jes[ hegCes -411004 020-25457571 ameyaprakashan@gmail.com. www.ameyaprakashan.com

cegKehe=‰ DeeF&pe De@[ ÚeÙeeefÛe$es meewpevÙe efJeÕeeme ves®jkeâj, Deefcele kegâceej, efHeâjespe jbietveJeeuee De#ejpegUCeer SÛe. Sce. šeF&hemesšme& cegõCemLeU efmcelee efØebšme& ØeLece DeeJe=òeer 4 Dee@iemš 2009 mJe. efkeâMeesjkegâceej peÙebleer 150/-®. ISBN - 81-90-351427


ceveesiele

YeejleerÙe efÛe$ehešme=°erleerue keâener pÙes‰ keâueeJebleebÛeer ceer peerJeveÛeefj$es efueefnueer DeeefCe leer JeeÛekeâJeiee&uee DeeJe[ueer. DeMee JeeÛekeâJeiee&ceOÙes ceePes keâener DelÙeble peJeUÛes mvesner, veeleueie nesles. heefjÛeÙe vemeuesuÙee keâener JeeÛekeâebveerner ceePÙeeMeer mebheke&â meeOetve ‘mvesnyebOe’ pees[ues. keâener JeeÛekeâefce$eebveer ceuee efkeâMeesjkegâceejÛes peerJeveÛeefj$e ceer Meyoyeæ keâjeJes, DeMeer ieU Ieeleueer. lÙeebÛeer metÛevee ceer meg®Jeeleeruee HeâejMeer ceveeJej Iesleueer veener; heCe JesUesJesUer ceePÙeeMeer mebheke&â meeOetve ner ceb[Uer ceuee KetheÛe Dee«en ke⤠ueeieueer, lesJne ceerner Ùee efJe<eÙeeJej DeeheuÙeeuee efueefnCes pecesue ÙeeÛee efJeÛeej ke⤠ueeieuees. Deieoer MeeUe-keâe@uespeceOÙes DemeuÙeeheemetve efkeâMeesjkegâceejÛes efÛe$eheš ceer heenele Deeuees neslees, ieeCeer lej efkeâleerlejer Je efkeâleerlejer JesUe Sskeâuesueer nesleer. efÛe$ehešme=°erleuÙee ceePÙee mebhekeâe&le DeeuesuÙee keâener ueeskeâebkeâ[tve ceuee efkeâMeesjkegâceejyeeyele Ûeebieues/JeeF&š DevegYeJe Je efkeâmmes SskeâeÙeuee efceUeues nesles. lÙee meeNÙee iees°eRÛee GheÙeesie keâ¤ve efkeâMeesjkegâceejÛes peerJeveÛeefj$e efueneJes, Demes ceePÙee ceveeves Iesleues. ceePÙee JeeÛeveele ÙeehetJeea efkeâMeesj JeeefueÛee Ùeebveer efueefnuesues peerJeveÛeefj$e Deeuesues nesles. lÙeeÛeØeceeCes [sjskeâ yeesme ÙeebÛes ‘efkeâMeesjkegâceej– DeeefKejer MenbMeen’ ns DevegJeeefole hegmlekeâner neleer Deeuesues nesles. efouueer ÙesLeerue ceePes mvesner ßeer. keâceue Oeerceeve ÙeebÛes ‘ieelee jns cesje efoue’ ns, Je cegbyeF&leerue ceePes efpeJeueie mvesner ßeer. efJeÕeeme ves®jkeâj ÙeebÛes ‘efkeâMeesjkegâceej– efo cesveer Hesâmesme Dee@Heâ S efpeefveÙeme’ ner hegmlekesâner ceePÙee meb«enele nesleer. Ùee meeNÙee meece«eerÛee ceuee ÙeeJesUer Kethe GheÙeesie Peeuee. hegve:hegvne ceer ns meejs meeefnlÙe JeeÛeues Je lÙeeletve ceePÙee ceveele efkeâMeesjkegâceej ns JÙeefkeäleceòJe keâMee

keâueboj keâueekeâej : efkeâMeesjkegâceej / leerve


Øekeâejs GYes keâjeJes ns efJeÛeej IeesUt ueeieues. efkeâMeesjkegâceejÛeer efÛe$ehešeleerue keâeceefiejer efJeefJeOe ØekeâejÛeer DemeuÙeeves lÙee meJeeËÛee ceeieesJee leheMeerueJeej IÙeeJee, Demes ceuee Jeešues. lÙeeKesjerpe efkeâMeesjkegâceejÛÙee mJeYeeJeJewefÛe$Ùeeyeöue efHeâuce Fb[mš^erle Je lÙeeÛÙee ÛeenlÙeebÛÙee ceveele Je=òehe$es DeeefCe efveÙelekeâeefuekesâ ÙeeceOÙes ØekeâeefMele PeeuesuÙee cepekegâjecegUs pÙee pÙee keâuhevee DeeefCe mebYeüce nesles lÙeeceeieÛeer keâejCesner MeesOetve keâe{lee Deeueer lej heeneJes cnCetvener ceer ØeÙelve kesâuee. Ùee meJeeËletve pees efkeâMeesjkegâceej ceuee efomeuee, lees ceeb[CÙeeÛee ceer ØeÙelve kesâuee Deens. ‘efkeâMeesjkegâceej’ ne efJe<eÙe hegmlekeâ¤heeves Meyoyeæ keâjleevee ceuee ceePes mvesner ßeer. efJeÕeeme ves®jkeâj Ùeebveer JesUesJesUer KetheÛe ceole kesâueer DeeefCe menkeâeÙe& kesâues. ceePÙee ceveele DeeuesuÙee yeNÙeeÛe MebkeâebÛes efvejmeve kesâues, yejerÛe ceeefnleer hegjJeueer. hegmlekeâemee"er lÙeebÛÙee meb«eneleueer ogceeaU ÚeÙeeefÛe$esner GheueyOe keâ¤ve efoueer. lÙeeÛeØeceeCes ceePes ieg®leguÙe mvesner Je efHeâuce efnmše@jerÙeve ßeer. efHeâjespe jbietveJeeuee Ùeebveerner keâener ÚeÙeeefÛe$es GheueyOe keâ¤ve efoueer. lÙee meJeeËcegUsÛe Øemlegle hegmlekeâ ÙeesiÙe Deekeâej IesT Mekeâues. lÙeebÛeer ceole Je menkeâeÙe& DeeYeejeheueerkeâ[s Deens, Demes ceuee ceveesceve Jeešles. Øemlegle hegmlekeâ pemepemes Deekeâej IesT ueeieues lemelemes lÙeeleerue ØelÙeskeâ ØekeâjCe ceer, ceePeer helveer meew. Mejefoveer efkeâCeerkeâj ÙeebÛÙeekeâ[s osle iesuees Je lÙeebveerner ceuee JesUesJesUer Deveskeâ metÛevee efouÙee Je Deeheues efveYeea[ cele ceeb[ues. lÙeebÛÙee metÛeveebÛeerner ceer JesUesJesUer oKeue Iesleueer. DecesÙe ØekeâeMeveÛes ßeer. Guneme ueeškeâj Ùeebveer Øemlegle hegmlekeâeme DelÙeble Deekeâ<e&keâ mJe¤he DeeCeues. lÙeebÛee Je ceePee heefjÛeÙe Kethe Je<eeËheemetveÛee. Ùee hegmlekeâecegUs lees DeeCeKeerÛe Â{ Peeuee. ßeer. Guneme ueeškeâj ÙeebÛesner ceveeheemetve DeeYeej ceeveCes ceer ceePes keâle&JÙe mecepelees. efkeâMeesjkegâceej ns De°hewuet JÙeefkeäleceòJe nesles. ceePÙee hejerves les Meyoyeæ keâjCÙeeÛee ceer ØeÙelve kesâueeÙe. ceePÙee mves¢eebvee DeeefCe efkeâMeesjkegâceejÛÙee ÛeenlÙeebvee ns hegmlekeâ DeeJe[sue, Demee efJeÕeeme Jeešlees. Ùee hegmlekeâeÛes ØekeâeMeve efkeâMeesjkegâceejÛÙee SWMeerJÙee peÙebleeruee nesle Deens ÙeeÛee efJeMes<e Deevebo Jeešlees. - MeefMekeâeble efkeâCeerkeâj

Ûeej / keâueboj keâueekeâej : efkeâMeesjkegâceej


uesKeke‚ heefj¤eŸe

MeefMekeâeble efkeâCeerkeâj ‘keâueboj keâueekeâej efkeâMeesjkegâceej’ Ùee hegmlekeâeÛes uesKekeâ ßeer. MeefMekeâeble efkeâCeerkeâj Ùeebveer meelelÙeeves efJeefJeOe keâueekeâejebÛÙee peerJeveÛeefj$eebJej uesKeve kesâues Demetve, DeepeJej lÙeebÛes ceje"er/efnboer/Fb«epeer Yee<Ùe«ebLe ØekeâeefMele Peeuesues Deensle. Ùee peerJeve«ebLeebceOÙes efvecee&les/efoioMe&keâ oeoemeensye leesjCes, ieg¤oòe, efJeceue je@Ùe, DeefYevesles peÙejepe Je Ûebõkeâeble ieesKeues, DeefYeves$eer veefie&me Je ceOegyeeuee, mebieerle efoioMe&keâ veewMeeo ÙeemeejKÙee efoiiepeebÛee meceeJesMe Deens. ‘keâueboj keâueekeâej efkeâMeesjkegâceej’ ne peerJeve«ebLe ÙeeÛe he"[erle yemeCeeje Deens. efkeâMeesjkegâceejÛÙee peerJeveeÛee MeesOe Iesleevee ßeer. efkeâCeerkeâj efkeâMeesjkegâceejÛÙee Deeblejceveele keâmes peeTve heesnesÛeleele ns GceieleÛe veener. lÙeecegUs lÙeebÛes efueKeeCe JeeÛeveerÙe Peeuesues Deens. ßeer. efkeâCeerkeâj meOÙee Flej Ûeefj$e «ebLeebJej keâece keâjerle Demetve, ueJekeâjÛe lÙeebÛÙee ‘ceOegyeeuee’ Ùee hegmlekeâeÛee efnboer DevegJeeo Je ‘NOTES OF NAUSHAD ’ Ùee hegmlekeâeÛee ceuÙeeUced DevegJeeo ØekeâeefMele nesCÙeeÛÙee ceeiee&Jej Deensle.

keâueboj keâueekeâej : efkeâMeesjkegâceej / heeÛe


Devegõe‚ceefCeke‚e 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

DeeYeeme les efkeâMeesj / 7 DeefYeveslee / 16 ieeÙekeâ / 29 efJeJeen / 50 efHeâucekeâej / 69 jbiecebÛe / 86 mJeYeeJe / 94 DeKesj /109 heefjefMe° - 1 : Skeâ Âef°#eshe / 123 heefjefMe° - 2 : DeefYeveerle efÛe$eheš / 125 heefjefMe° - 3 : efvecee&lee efkeâMeesjkegâceej /127 heefjefMe° - 4 : efkeâMeesjkegâceejÛÙee DeeJe[erÛeer one ieeCeer / 128 l

mene / keâueboj keâueekeâej : efkeâMeesjkegâceej


1 DeeYeeme les efke‚Meesj

Dee<ee{ ceefnvee vegkeâleeÛe mebheuee neslee. heeJemeeÛee Yejner Lees[eHeâej keâceer keâceer nesle neslee. Pee[ebvee veJÙeeves heeueJeer Hegâšle Demeleevee efomele nesleer. HegâuePee[ebJej veepetkeâ ÚesšŸee ÚesšŸee keâàÙee, lej keâOeer Gceueuesueer Hegâueb efJejepeceeve Peeuesueer efomele nesleer. meejsÛe JeeleeJejCe Skeâoce ØemeVe DeeefCe Deeveboer efomele nesles. ßeeJeCeceeme ueeieuÙeecegUs Deeveboele Yej IeeueCÙeemee"er keâOeer heeJemeeÛeer ÚesšerMeer mej he[eÙeÛeer, lej keâOeer {ieeceeietve metÙe& he=LJeerkeâ[s kegâletnueeves heenleevee efomeeÙeÛee. Tve-heeJemeeÛÙee Ùee KesUecegUs FbõOeveg<Ùe Deeheues DeefmlelJe oeKeJetve peeÙeÛes DeeefCe meele jbieebcegUs DeekeâeMe DeefOekeâ MeesYeeÙeceeve nesTve peeÙeÛes, ØemeVelesle DeefOekeâÛe Yej Ieeuetve peeÙeÛes. meejs JeeleeJejCe Deieoer ØemeVe Demeues lejer kegbâpeueeue ieebiegueeRÛÙee ÛesnNÙeeJej yesÛewveer Deieoer mhe°heCes efomele nesleer. DeeheuÙee efoJeeCeKeevÙeele les efJecevemkeâheCes ÙesjPeeje Ieeueerle nesles. hesMeeves Jekeâerue DemeuÙeecegUs keâesCee DeefMeueeÛee Heâesve DeeueeÛe lej lees IesTve lÙeeuee keâšJeerle nesles. lÙeebÛÙee yesÛewveerÛes keâejCener lemesÛe nesles. Dee<ee{ ceefnvÙeele meemeNÙeeÛes leeW[ heeneÙeÛes vemeles cnCetve lÙeebÛeer helveer ieewjerosJeer ceensjuee iesueer nesleer Je ßeeJeCe ceefnvee DeeuÙeeJej leer vegkeâleerÛe mJeie=ner hejle Deeuesueer nesleer. heCe, lÙeeJesUer efleuee veJeJee ceefnvee ueeieuesuee neslee. iejesojheCeele efleuee Kethe $eemener menve keâjeJee ueeieuesuee neslee. kesâJne Skeâoe DeeheuÙee helveerÛes yeeUbleheCe JÙeJeefmLeleheCes heej he[les DeeefCe efleÛeer megškeâe nesles Ùee efÛeblesle Jekeâeruemeensye nesles.

keâueboj keâueekeâej : efkeâMeesjkegâceej / 7


Ûeej Dee@iemš 1929 ne efoJeme Gpee[uee. heeJemeeÛee keâener vesce veener, Ùee efJeÛeejeves Keeb[JÙeeleuÙee DeeheuÙee jenlÙee yebieuÙeeleÛe kegbâpeueeueveer meejer JÙeJemLee keâ¤ve Iesleueer nesleer. megF&Ce OeeJeeOeeJe keâjerle nesleer, helveer ieewjerosJeer Jesovee menve ve PeeuÙeeves SkeâmeejKeer Deesj[le nesleer. lÙeecegUs Úesšer cegues– meleerosJeer DeeefCe keâuÙeeCe yeeJe¤ve iesuesueer nesleer. DeeF&uee Kethe $eeme nesleesÙe, ns lÙeebÛÙeener ceveeuee peeCeJele nesles Je efleuee keâOeer Skeâoe YesšleesÙe Demes lÙeebvee Peeues nesles. heUeheUer keâjCeeNÙee megFC& eeruee ner yeeUs ceOÙesÛe LeebyeJetve j[JesuÙee DeeJeepeele meebiele, ‘‘DeeF&uee YesšeÙeÛebÙe.’’ IeeF&IeeF&leÛe megF&Ce lÙeebvee meebiele Demes, ‘‘ueJekeâjÛe legceÛÙee DeeF&uee Úevemeb yeeU nesCeej Deens, lÙeeveblej ceerÛe legcneuee efleÛÙeekeâ[b IesTve peeF&ve.’’ heCe Demes JeejbJeej nesTvener DeeF&uee Yesšlee ve DeeuÙeeves meleer Je keâuÙeeCe j[Jesueer Peeuesueer nesleer. lÙeebÛee Leesjuee YeeT kegâcego lÙeebÛÙeeMespeejerÛe yemetve lÙeebÛeer mecepetle Ieeuele neslee. kegbâpeueeueebÛÙee HesâNÙee Jee{leÛe neslÙee. DeeefCe ‘šŸeeneB, šŸeeneB’ ÛÙee DeeJeepeeves meeje yebieuee ogceogcetve iesuee. kegbâpeueeueveer Skeâ megmkeâeje mees[uee DeeefCe heg{erue yeeleceerÛeer Jeeš heent ueeieues. Leesjuee YeeT kegâcegoner DeeheuÙee ueneve YeeJeb[ebvee efoueemee osle meebiet ueeieuee, ‘‘DeeF&uee yeeU PeeuebÙe, ueJekeâjÛe DeeheCe efleuee YesšeÙeuee peeT Ùee DeeefCe veJeb yeeUner heent Ùee.’’ Lees[ŸeeÛe JesUele megF&Ce yeensj Deeueer DeeefCe efleves keâuÙeeCe Je meleeruee peJeU IesTve lÙeebÛeer heeheer Iesle Iesle nmele nmele meebefieleues, ‘‘legcneuee YesšeÙeuee veJee YeeT DeeueeÙe; heCe peje Leebyee, ceer legceÛÙee yeeyeebvee ner yeeleceer meebietve Ùesles.’’ leer ueieyeieerves JekeâeruemeensyeebÛÙeekeâ[s iesueer DeeefCe meebefieleues keâer, lÙeebvee cegueiee PeeueeÙe, yeeU DeeefCe yeeUbleerCe Deieoer megKe¤he Deensle. ceie leMeerÛe hee" efHeâjJetve cegueebÛÙeekeâ[s Deeueer Je lÙeebvee IesTve leer lÙeebÛÙee DeeF&keâ[s iesueer. kegbâpeueeue iebYeerj ÛesnNÙeevesÛe Deeheueer helveer ieewjerosJeerÛÙee Keesueerle iesues. lÙeebÛeer cegues meleerosJeer Je keâuÙeeCe lÙeebÛÙeeDeeOeerÛe lÙee Keesueerle peeTve DeeheuÙee DeeF&uee efyeueieuesueer nesleer. Leesjuee kegâcego efmcelenemÙe keâjerle DeeF&peJeU GYee neslee. DeeF&ves DeeheuÙee yeeUeuee heojeKeeueer Iesleues nesles. lÙeecegUs veJÙee heengCÙeeuee ner ceb[Uer ueiesÛe heent Mekeâueer veenerleÛe. meejs peCe DeeF&ÛÙee Øeke=âleerefJe<eÙeer DeeefCe veJÙee yeeUeefJe<eÙeer DeeF&uee efJeÛee¤ ueeieues. DeeF& lÙeebvee peJeU IesTve lÙeebÛes meceeOeeve ke⤠ueeieueer. Lees[ŸeeÛe JesUele DeeF&ves yeeUeuee heg{s kesâues DeeefCe...

keâueboj keâueekeâej : efkeâMeesjkegâceej / 8


yeeU Ûeebieues iegšiegšerle nesles. meeJeUe jbie, iegyeiegyeerle ieeueele uehetve iesuesues veekeâ, keâeUsYeesj kesâme DeeefCe efcešuesues [esUs Demes heefnues oMe&ve veJÙee heengCÙeeves meYeesJeleeueer peceuesuÙee ueeskeâebvee efoues. Lees[Ÿee JesUeveblej yeeUeuee DeeF&ÛÙee kegâMeerle PeesheJeuÙeeJej meejs peCe heebieues. ieebiegueer ns yeÇeÿeCe IejeCes. yeeUeÛes YeefJe<Ùe meebieCeeNÙee hebef[leeuee heeÛeejCe keâ¤ve lÙeeÛeer pevcekegbâ[ueer keâjCÙeele Deeueer Je ‘Dee’ Meyo Demeuesues veeJe "sJeeJes Demes hebef[leeves megÛeefJeues. lÙeeØeceeCes veJÙee yeeUeÛes veeJe "sJeues DeeYeemekegâceej. DeeYeeme ueneveeÛee cees"e nesT ueeieuee. lÙeeÛee DeeJeepe keâke&âMÙe neslee. lÙeele cegueeÙecelee veJnleer. yeeueheCeer meoea-he[Meeveer lees yespeej Peeuesuee Demes. lÙeecegUs Skeâerkeâ[s veekeâ Jeenle DemeeÙeÛes Je ogmejerkeâ[s SkeâmeejKes j[CÙeeves [esàÙeeletve heeCÙeeÛes heeš JeneÙeÛes. DeeYeemeuee Deieoer ueneveheCeeheemetveÛe mebieerleeÛeer DeeJe[ nesleer. lees ieeCes iegCeiegCeeÙeÛee lesner lÙeeÛÙee efkebâefÛeleMee pee[Ÿee DeeefCe keâke&âMÙe DeeJeepeeleÛe. ieeCes iegCeiegCeeÙeuee ueeieuee keâer, lÙeeÛÙeeYeesJeleerÛes ueeskeâ lÙeeÛÙeeheemetve otj heUeÙeÛes. DeeYeemeuee DeeheuÙeeheemetve ueeskeâ otj keâe peeleele? ns keâUeÙeÛes veener. lees DeeheuÙeeÛe veeoele DemeeÙeÛee. lÙeeÛÙee Iejer efkeâuueerÛee Heâesvees neslee. lÙeeJej ieeCÙeebÛÙee leyekeâ[Ÿee lees ueeJeeÙeÛee DeeefCe lÙeeJej keâOeer hee§eeòÙe ueeskeâebÛeer ieeCeer ueeJeeÙeÛee, lej keâOeer YeejleerÙe MeeŒeeskeäle mebieerle ceie lÙeebÛeer lees DeeheuÙee DeeJeepeele vekeäkeâue keâjeÙeÛee. ueneveheCeer DeeYeeme DelÙeble nt[ cegueiee neslee. meJeeËle Leesjuee YeeT kegâcego keâe@uespeÛÙee efMe#eCeemee"er Keeb[Jee mees[tve iesuesuee neslee. Je<ee&letve lees SKeeÅee-ogmeNÙee JesUe megóerceOÙes Iejer ÙeeÙeÛee. lÙeeJesUer lÙeeÛeer DeeF& Je yeeyee SkeâmeejKes lÙeeÛÙee heg{s heg{s keâjeÙeÛes DeeefCe lÙeeuee nJes-vekeâes les ÅeeÙeÛes. DeeYeemeuee ne ceeCetme Deieoer vekeâesmee JneÙeÛee. DeeheuÙeekeâ[s ogue&#e keâ¤ve Deeheues DeeF&-yeeyee lees DeeuÙeeheemetve hejle peeF&heÙeËle kesâJeU lÙeeÛÙee FÛÚe hegjJeleele, ns heentve lees kegâcegoÛee ogmJeeme keâjeÙeÛee. kegâcego DeeheuÙee Oeeke⚟ee YeeJeeuee yeesueJeeÙeÛee. lÙeeÛÙeeyejesyej iehheeiees°er keâjeÙeÛee lÙeeÛee ceeveme Demes; heCe ceveesceve ogKeeJeuesuee DeeYeeme lÙeeÛÙeeyejesyej mejU yeesueeÙeÛeener veener. Deeheuee Oeekeâše YeeT HeâejÛe cet[er Deens, DeMee efJeÛeejeves kegâcego nmele nmele lÙeeÛÙeeheemetve yeepetuee peeÙeÛee; heCe Skeâoe DeeYeemeuee ieeCÙeeÛeer DeeJe[ Deens, ner iees° ue#eele "sJetve lÙeeves DeeheuÙeeyejesyej neceexefveÙece DeeCeuee Je

keâueboj keâueekeâej : efkeâMeesjkegâceej / 9


lees DeeYeemeuee ye#eerme osTve šekeâuee lesJne lÙee oesIeebceOÙes mecesš Peeuee. DeeYeeme yeeueheCeer cemleer keâjle Demes. lÙeeÛÙeeyejesyej KesUeÙeuee lÙeeÛÙeeheemetve leerve Je<eeËveer cees"e Demeuesuee YeeT keâuÙeeCe Demes. MespeejheepeejÛÙee cegueebvee peceJetve les KesU KesUle. keâOeer Hegâšyee@ue lej keâOeer DeešŸeeheešŸee. DeeYeeme Je keâuÙeeCe oesIeebveener efÛe$ehešebÛes Jes[. keâOeer keâOeer DeeheuÙee yeeuemeJebie[Ÿeebmeceesj les efÛe$ehešeleuee meerve keâjeÙeÛes. DeeYeeme DeeheuÙee DeeF&yejesyej meeJeueermeejKee jenele Demes. leer pesLes peeF&ue lesLes lees efleÛÙee ceeieesceeie peeÙeÛee. DeMeeJesUer lÙeeÛee nt[heCee peeie=le nesF&. efleLes keâhe[ŸeebÛÙee Ie[Ÿee veeršheCes keâ¤ve "sJeuÙee js "sJeuÙee keâer, lÙee lees #eCeeOee&le efJemkeâštve šekeâeÙeÛee. Iejele Yeepeer DeeCeueer js DeeCeueer keâer, lÙeeleues yešešs DeLeJee šesce@šes neleele IesTve lÙeeÛee yee@ue keâ¤ve keâuÙeeCeyejesyej ‘ke@âÛe ke@âÛe’ keâ¤ve KesUeÙeÛee. lÙeeyeöue lÙeeÛeer DeeF& lÙeeuee jeieJeeÙeÛeer; heCe, efleÛÙeekeâ[s lees hetCe&heCes ogue&#e keâjeÙeÛee. Skesâ efoJeMeer cee$e Ùee nt[heCeeÛee keâUme Peeuee. DeeF& mJeÙebheekeâIejele Yeepeer efÛejle yemeueer nesleer DeeefCe ns efÛejbpeerJe vesnceerØeceeCes efleLes Deeues Je neleele yešešs IesTve SkeâšsÛe ke@âÛe ke@âÛe KesUt ueeieues. DeeF& lÙeeuee FLes KesUt vekeâesme cnCetve yepeeJetve meebiele nesleer; heCe efleÛÙeekeâ[s keâesCe ue#e osCeej? DeeYeeme DeeheuÙeeÛe veeoele neslee. Skeâoe lÙeeves yešeše Flekeâe GbÛe Hesâkeâuee keâer, lees JejÛÙee Úleeuee peeTve DeeoUuee DeeefCe efJe®æ efoMesuee iesuee. DeeYeeme lees hekeâ[CÙeemee"er Jej heenele heenele heUle neslee. yešeše mejU DeeF& Yeepeer efÛejle nesleer lÙee yeepetuee Deeuee Je lÙeeÛee ke@âÛe hekeâ[CÙeeÛÙee veeoele DeeYeemeÛee heeÙe mejU efJeUerJej he[uee Je lÙeeuee peyejomle peKece Peeueer. peKecesletve YeUeYeUe jkeäle Jeent ueeieues. keâener kesâuÙee les LeebyesÛevee... nUo efuebheCes, ieej heeCÙeeKeeueer heeÙe OejCes, yeHe&â ueeJeCes meejs Iejiegleer GheeÙe Peeues. heCe JÙeLe&! jkeäle JeneleÛe nesles. DeeYeemevesner pes Yeeskeâe[ hemejues lesner Leebyesvee. Iejiegleer GheeÙe LeebyeuÙeeJej lÙeeuee ne@efmhešueceOÙes vesCÙeele Deeues. leeye[leesye peKecesuee Deew<eOes ueeJetve jkeäle LeebyeJeCÙeele Deeues DeeefCe šekesâ Ieeuetve peKece efMeJeCÙeele Deeueer. jkeäle Leebyeues, heCe Yeeskeâe[ Leebyesvee; keâejCe peKece Kethe KeesueJej nesleer DeeefCe peyejomle ogKele nesleer. lÙeekeâeUer lÙee Ùeelevee LeebyeJeCÙeemee"er Deew<eOes HeâejMeer GheueyOe veJnleer. lÙeecegUs DeeYeemeÛes SkeâmeejKes j[Ces ÛeeuetÛe nesles. peKece Ye¤ve

keâueboj keâueekeâej : efkeâMeesjkegâceej / 10


ÙeeÙeuee ceefnvee ueeieuee. DeeYeemeÛes j[Ces melele meg¤Ûe nesles. efyeÛeejs DeeF&-yeehe lÙeemee"er keâenerÛe ke⤠Mekeâle veJnles. DeeYeemeuee veerš ÛeeueCesner cegMkeâerue Peeuesues nesles. peje pejer heeÙe šskeâJeeÙeÛee cnšues lejer peKece Peeuesuee heeÙe Deveble Ùeelevee ÅeeÙeÛee. ceie yeWyeerÛÙee os"eheemetve Deej[Ces-Deesj[Ces-j[Ces meg¤ JneÙeÛes les LeebyeeÙeÛesÛe veener. ceefnveeYejeves peKece yejer nesle DeeuÙeeJej nUtnUt j[Cesner Leebyeues DeeefCe ceie vesnceerÛee DeeYeeme Fkeâ[s-eflekeâ[s JeeJe¤ ueeieuee. JeeF&šeletvener Ûeebieues efveIeles cnCeleele les keâener Keesšs veener. DeeYeeme hetJeeaØeceeCes Iejele KesUt-yeeie[t ueeieuee, ieeCes iegCeiegCet ueeieuee. lÙeeÛes iegCeiegCeCes SskeâuÙeeJej Iejeleerue ueeskeâebvee Ûecelkeâej PeeuÙeemeejKes Jeešt ueeieues. lÙeeÛee pee[e-Yej[e DeeefCe keâke&âMÙe DeeJeepe melele j[CÙee-Deesj[CÙeecegUs yeoueuee DeeefCe lees ce=ot, cegueeÙece DeeefCe cebpetU Peeuee. lÙeeceOÙes iees[Jee Deeuee. DeeYeeme one Je<eeËÛee Peeuee lesJne lÙeeuee Keeb[JÙeeleuÙeeÛe Skeâe ØeeLeefcekeâ MeeUsle oeKeue keâjCÙeele Deeues. efleLesner lÙeeÛee nt[heCee Je cemleer efometve ÙeeÙeÛeer. keâOeer MespeejÛÙee cegueeÛes hegmlekeâ DeLeJee Jener ueheJe, lej keâOeer SKeeÅee cegueerÛee øeâe@keâ Dees{ Demes lÙeeÛes ÛeeUs meg¤Ûe DemeeÙeÛes; heCe JekeâeruemeensyeebÛee cegueiee cnCetve efleLeues efMe#ekeâ lÙeeÛÙeekeâ[s ogue&#e keâjeÙeÛes Je lees DeefOekeâÛe ÛeskeâeUtve peeÙeÛee. ceemlejebÛeer vekeäkeâue keâjCÙeele lees lejyespe neslee. lÙeecegUs efJeÅeeLÙeeËlener lees ueeskeâefØeÙe DemeeÙeÛee. DeYÙeemeele cee$e lÙeeuee HeâejMeer ieleer veJnleer. lÙeeÛes [^e@Fbie Gòece nesles. mebieerleeÛÙee hee"eÛÙee JesUer lees ceveeheemetve ieeCeer cnCeeÙeÛee Je efMe#ekeâebkeâ[tve Meeyeemekeâer efceUJeeÙeÛee. ieefCele ne efJe<eÙe cee$e lÙeeÛee Me$et. lejerner lees ojJe<eea Skesâkeâ FÙeòee heeme nesle iesuee. heeÛeJeerle Demeleevee ieefCeleeÛÙee hejer#esÛÙeeJesUer efJeue#eCe Øemebie Ie[uee. lÙeeuee efouesuÙee Gòejheef$ekesâle lÙeeves jsIeesšŸee cee¤ve "sJeuÙee, MeeUsle efMekeâJeuesuÙee keâefJelee Gòejheef$ekesâle Gle¤ve keâe{uÙee, JÙebieefÛe$es keâe{ueer DeeefCe Gòejheef$ekeâe ceemlejebÛÙee neleele efoueer. Jeiee&ceOetve yeensj he[leevee cee$e lÙeeves Skeâ peemleerÛeer Gòejheef$ekeâe keâMeerlejer nmleiele kesâueer Je lÙeeJej lÙeeves DeeheuÙee efce$eeuee ieefCeles mees[JeeÙeuee meebietve leer mJele:ÛÙee nmlee#ejele lÙee Gòejheef$ekesâJej efuentve keâe{ueer Je lees leer DeeheuÙee Iejer IesTve Deeuee. Iejer DeeuÙeeJej Jeef[ueebveer lÙeeuee hejer#esyeeyele efJeÛeejues. DeeYeemeves efyeveOeemleheCes lÙeebvee yejesyej DeeCeuesueer Gòejheef$ekeâe oeKeJeueer Je leer heentve lesner Ket<e Peeues.

keâueboj keâueekeâej : efkeâMeesjkegâceej / 11


mebOÙeekeâeUÛeer JesU nesleer. DeeYeemeÛes ieefCeleeÛes ceemlej lÙeeÛÙee Iejer Ùesle Deensle, ns lÙeeves ueebyetveÛe heeefnues DeeefCe lees efleLetve hemeej Peeuee. ceemlejveer Iejer ÙesleeÛe yejesyej DeeCeuesueer Gòejheef$ekeâe kegbâpeueeue Jeefkeâueebvee oeKeJeueer. heenleele lej lÙeeJej jsIeesšŸee ceejuesuÙee DeeefCe JÙebieefÛe$es keâe{uesueer. les Ye[keâues Je cnCeeues, ‘‘DemeuÙee heesjšŸeeuee ÛeebieueerÛe efMe#ee JneÙeuee heeefnpes. Ùee heesjeÛes heeuekeâ lejer keâmes mJemLe yemeleele, lesÛe keâUle veener! DemeuÙee cegueebvee MeeUsletve nekeâuetve ueeJeeÙeuee nJeb.’’ ceemlejveer ner Gòejheef$ekeâe Flej kegâCeeÛeer vemetve DeeYeemeÛeer Deens, ns meebefieleuÙeeJej lej Deeieerle lesue he[ues. lÙeebÛee jeie DeveeJej Peeuee DeeefCe les DeeYeemeuee efMe#ee keâjCÙeemee"er MeesOet ueeieues; heCe DeeYeemeves lej kesâJneÛe heesyeeje kesâuee neslee. meeje efoJeme iesuee. DeeYeemeÛee Iejer heòeeÛe veJnlee. MesJešer keâuÙeeCeves lÙeeuee lees uehetve yemeuesuÙee ef"keâeCeer peeTve lÙeeÛeer mecepetle Ieeuetve hejle DeeCeues. lÙeeÛeer DeeF& lÙeeÛÙee Jeešskeâ[s [esUs ueeJetve yemeueer nesleer. Deeheuee heesjiee GheeMeer Deens, ns heentve lÙee ceeTueerves efoJemeYejele DeVeeÛee keâCener heesšele Ieeleuee veJnlee. meeNÙeebveer Skeâ$e pesJeCe kesâues. kegbâpeueeue ÙeebÛee jeiener leesJej ceeJeUuee neslee. hegvne Demes ke⤠vekeâesme, Demes meebietve lÙeebveer DeeYeemeuee #ecee kesâueer. DeeYeemeÛes MeeuesÙe efMe#eCe hegjs nesF&heÙeËle Leesjuee YeeT keâuÙeeCe- FboesjÛÙee ef¡eeqmleÙeve keâe@uespeceOÙes oeKeue Peeuee neslee. keâuÙeeCeÛÙee hee"eshee" DeeYeemeÛeer jJeeveieer lÙeeÛe keâe@uespeceOÙes keâjCÙeele Deeueer. oesIeebÛeer jenCÙeeÛeer meesÙe keâe@uespeÛÙee nesmšsueceOÙes SkeâeÛe Keesueerle keâjCÙeele Deeueer. vegkeâlÙeeÛe Iejeletve yeensj he[uesuÙee DeeefCe SkeâmeejKeer IejeÛeer Dees{ ueeietve DeeF&-yeeyeebÛeer Dee"JeCe Ùesle DemeCeeNÙee DeeYeemeuee keâuÙeeCeÛeer meeLe ne Heâej cees"e efoueemee neslee. keâe@uespeceOÙes meg®JeeleerÛÙee keâeUele j@efiebiecegUs DeeYeeme Lees[eHeâej veJn&me Peeuesuee DemeeÙeÛee. lÙeeÛee JesMe, lÙeeÛeer nsDejmšeF&ue ÙeecegUs lÙeeÛeer Ûes°e nesle Demes; heCe ueJekeâjÛe lees efmLejeJeuee. ceie lÙeeves Deeheuee ieefhhe° mJeYeeJe Je KesUkeâjheCee ÙeebÛÙee peesjeJej meeNÙee keâe@uespeceOÙes ueeskeâefØeÙelee efceUJeueer DeeefCe lÙeeÛÙee yejesyejÛÙee efJeÅeeLÙeeËvee DeeYeemeefMeJeeÙe keâe@uespe megvesmegves Jeešt ueeieues. keâOeer keâOeer lees DeeheuÙee DeeF&Jeef[ueebvee YesšeÙeuee Keeb[JÙeeuee iesuee keâer, keâe@uespeceOÙes mceMeeveMeeblelee hemejle Demes. keâe@uespe hegvne iepeyepetve peeF& lees DeeYeeme hejle DeeuÙeeJejÛe! DeeYeeme keâe@uespeceOÙes ueeskeâefØeÙe JneÙeuee DeeCeKeer Skeâ cenòJeeÛes keâejCe nesles. les

keâueboj keâueekeâej : efkeâMeesjkegâceej / 12


cnCepes lÙeeÛes ieeCes. keâe@uespeceOÙes Demeleevee mJele: neceexefveÙece JeepeJetve lees mJele: yemeJeuesueer ieeCeer Je efJeÅeeLÙeeËÛÙee Heâcee&F&Meervegmeej lÙee keâeUeleerue ueeskeâefØeÙe ieeCeer cnCele Demes. keâOeer keâOeer lees efmevesceeleueer ieeCeerner cnCeeÙeÛee. kegbâoveueeue mewieueÛeer ieeCeer cnCeCÙeele lÙeeuee Kethe Deevebo JeešeÙeÛee. keâe@uespeceOÙes DemeuÙeeheemetveÛe lees mewieueuee Deeheuee ceveesceve ieg¤ ceevele Demes. lÙeeÛÙee ieeCÙeeceOÙes megjWõ, hene[er mevÙeeue, ceesleerueeue, Ûeeueea, Jeiewjs ieeÙekeâ/DeefYeveslÙeebveer cnšuesueer ieeCeer Demele. DeeYeeme keâe@uespeceOÙes DemeleeveeÛe lÙeeÛee Leesjuee YeeT kegâcego Ùeeves efÛe$ehešele efMejkeâeJe keâ¤ve Iesleuee neslee Je ‘peerJevevewÙee’, ‘pevceYetceer’, ‘DeÚtlekeâvÙee’ Jeiewjs efÛe$ehešeble keâeces keâ¤ve lÙeeves ÛeebieueerÛe }eskeâefØeÙelee efceUJeueer nesleer. efÛe$ehešemee"er lÙeeves Deeheues kegâcego ns veeJe yeouetve DeMeeskeâkegâceej ns veeJe Iesleuesues nesles. DeeYeeme lÙeeÛÙee efmevesceeleueer ieeCeerner Deieoer leuueerve nesTve cnCeeÙeÛee Je peceuesuee ßeesle=ieCe lÙeeJej Skeâoce Ket<e nesTve peeÙeÛee. keâe@uespeceOeueer lÙeeÛeer ueeskeâefØeÙelee SJe{er Jee{ueer keâer, DeeYeemeuee Demceeve "WieCes Jeešt ueeieues. ieeCes ns lÙeeÛes meJe&mJe yeveues. jespe je$eer ve Ûegkeâlee cewefHeâueer JneÙeÛÙee. lÙeecegUs Kethe obiee JneÙeÛee Je DeMeeblelee JneÙeÛeer. je$eerÛeer ner DeMeeblelee keâe@uespeceOÙes DeYÙeeme keâjCeeNÙee Flej efJeÅeeLÙeeËvee $eemeoeÙekeâ JeešeÙeÛeer. Flej efJeÅeeLÙeeËveer meeceesheÛeejeves meebietve keâener heefjCeece nesF&vee. ceie lÙeebveer keâe@uespeÛÙee efØeefvmehee@uekeâ[s le›eâej kesâueer. efØeefvmehee@ueveer mJele: peeTve keâe@uespeÛÙee ne@mšsueceOÙes Ûeeuet Demeuesuee OegceeketâU heeefnuee Je efJeÅeeLÙeeËvee mecepe osTve DeeYeemeÛÙee Iejer he$e hee"Jetve lÙeeÛÙee Jele&veeyeöue uesKeer le›eâej kesâueer. kegbâpeueeue DemJemLe Peeues. lÙeebveer DeeYeemeuee Iejer ÙesCÙeeyeöue he$e hee"Jeues; heCe DeeYeeme DeeheuÙeeÛe veeoele! lÙeeves he$eekeâ[s Je efØeefvmehee@ueÛÙee meebieCÙeekeâ[s ogue&#e keâ¤ve ieeCes-yepeeJeCes meg¤Ûe "sJeues Je MeebleheCes DeYÙeeme keâjCeeNÙee efJeÅeeLÙeeËÛeer šJeeUer meg¤ kesâueer. lÙee meJeeËÛee heefjCeece Demee Peeuee keâer, efØeefvmehee@ueveer DeeYeemeuee keâe@uespeceOetve DeOe&Ûebõ osCÙeeÛeer leÙeejer meg¤ kesâueer. ner iees° kegbâpeueeue ÙeebÛÙee keâeveeJej iesueer DeeefCe lÙeebveer DeMeeskeâkegâceejyejesyej meuueecemeuele keâ¤ve DemeuÙee veeefo° efJeÅeeLÙee&uee keâe@uespeceOetve nekeâuetve efoues, lej DeeheueerÛe yeoveeceer nesF&ue Ùee efJeÛeejeves DeeYeemeuee keâe@uespe mees[tve cegbyeF&uee peeTve keâenerlejer keâjeJes Demee efJeÛeej DeMeeskeâkegâceejkeâ[s yeesuetve oeKeJeuee. DeMeeskeâkegâceejueener lÙeebÛee meuuee hešuee Je lÙeeves DeeYeemeuee cegbyeF&uee yeesueeJetve Iesleues. DeeYeeme lÙeeJesUer

keâueboj keâueekeâej : efkeâMeesjkegâceej / 13


FbšjÛÙee Jeiee&le neslee. lÙeeÛes efMe#eCe Dekeâmceele mebheues les lÙeeÛÙee ieeveJes[ecegUsÛe! DeeYeeme nóer neslee, Skeâkeâuueer neslee DeeefCe nskeâš neslee. cegbyeF&le DeeuÙeeJej lees DeMeeskeâkegâceejÛÙee IejerÛe jenele Demes. DeMeeskeâkegâceej lÙee keâeUele yeeByes še@keâerpeceOeerue Deveskeâ efÛe$ehešeble DeefYeveÙe keâ¤ve DeeIee[erÛee veeÙekeâ yeveuee neslee. lÙeeuee meeNÙee efnbogmLeeveYej ueeskeâefØeÙelee efceUeuesueer nesleer. DeMeeJesUer Deeheuee Oeekeâše YeeT DeeYeeme Ùeevesner efÛe$ehešØeJesMe keâjeJee Demes lÙeeuee Jeešues Je lÙeeves lÙee meboYee&le DeeYeemeMeer ÛeÛee& kesâueer; heCe, DeeYeemeves cee$e lÙeeuee ÛeebieueeÛe Oekeäkeâe efouee. lees cnCeeuee, ‘‘ieeÙekeâ cnCetve efÛe$ehešele ØeJesMe keâjCes ceuee DeeJe[sue; heCe ceuee efmevesceele De@eEkeäšie keâjCes DeeJe[Ceej veener Je peceCeejner veener.’’ ÙeeJej DeMeeskeâkegâceej lÙeeuee cnCeeuee, ‘‘kesâJeU ieeÙekeâ Ùee veelÙeeves leguee Heâejmes hewmes efceUCeej veenerle. lÙeehes#ee let DeefYeveÙe kesâueeme lej leguee Ûeebieues efoJeme efomeleerue.’’ DeeheuÙee Je[erueYeeJeeÛee meuuee DeeYeemeves Oeg[keâeJetve ueeJeuee DeeefCe ‘ceePes DeeÙeg<Ùe ceuee ceePÙee ceveeØeceeCes peiet Åee’ Demes Úeleer"eskeâheCes meebefieleues. DeMeeskeâkegâceejÛee ÙeeJej veeFueepe Peeuee Je lÙeeves DeeYeemeuee hegvne keâOeerner meuuee ÅeeÙeÛee veener Je lÙeeÛÙee efvepeer DeeÙeg<Ùeele [eskeâJeeÙeÛes veener Demes hekeäkesâ "jJeues. efoJeme heg{s heg{s mejkeâle nesles. DeeYeeme Deeheues veMeerye keâe{eÙeuee keâOeer š^@ceves, keâOeer yemeves, lej keâOeer Ûeeuele efHeâuce mšgef[DeeWÛÙee Ûekeâje cee¤ ueeieuee. kegâ"sner DeeMesÛee efkeâjCe efomele veJnlee. mJele:Ûee ceeie& lees mJele:Ûe MeesOet heenele neslee. Ùee JesUsheÙeËle DeMeeskeâkegâceejves yeeByes še@keâerpeceOeerue JÙeJemLeeheveeMeer celeYeso PeeuÙeecegUs leer kebâheveer mees[tve Deeheues cesngCes MeMeOej cegkeâpeea, iÙeeve cegkeâpeea, jeÙe yeneotj Ûegefveueeue ÙeebÛÙeeyejesyej Yeeieeroejerle efHeâefucemleeve efueefcešs[ ner kebâheveer meg¤ kesâueer nesleer. JeejbJeej DeeYeeme ieesjsieeJe ÙesLeerue efHeâefucemleeve mšgef[Deeslener Ûekeäkeâj ceejeÙeÛee. DeeYeeme Deelee meleje Je<eeËÛee Peeuesuee neslee. efceme¤[ Hegâšuesueer nesleer. ÛekeâeÛekeâ oe{er keâjCÙeeÛeer lÙeeÛeer jespeÛeer meJeÙe. lÙeeceOÙes lees cee$e keâOeerner kegâÛejeF& keâjeÙeÛee veener. mšgef[Deesle ÙesTve efHeâefucemleeveÛÙee efÛe$ehešele keâece keâjle DemeuesuÙee Flej keâueekeâej-leb$e%eebMeer lees iehhee ceejeÙeÛee. lÙeebvee ieeCeer cnCetve oeKeJeeÙeÛee. 1946 meeueer efHeâefucemleeve kebâheveerle ‘efMekeâejer’ Ùee efÛe$ehešeÛes keâece meg¤ nesles. lÙee efÛe$ehešele DeMeeskeâkegâceej, Jeerje, heejes, jcee Megkettâue, Sme. Sue. hegjer DeeefCe efJeveesoJeerj Jner. SÛe. osmeeF& Jeiewjs keâueekeâej DeefYeveÙe keâjle nesles. [eÙejskeäšj nesles

keâueboj keâueekeâej : efkeâMeesjkegâceej / 14


meeJekeâ JeeÛÚe. ‘efMekeâejer’Ûes MeteEšie meg¤ nesles Je [eÙejskeäšj JeeÛÚebvee DeÛeevekeâ Skeâ keâuhevee megÛeueer. ÙegæeÛÙee heeÕe&YetceerJejÛee lees Skeâ efÛe$eheš neslee. lÙeeceOÙes ÙegæYetceerJej lenevesves JÙeeketâU PeeuesuÙee Skeâe peJeeveeuee ogmeje peJeeve heeCeer heepelees Demee Mee@š IÙeeJee, Demes lÙeebvee Jeešues. MespeejerÛe DeeYeeme GYee neslee. lÙeeuee lÙeebveer keâhe[shešele peeTve ue<keâjer peJeeveeÛee JesMe Ieeuetve ÙeeÙeuee meebefieleues. DeeYeemeves lÙeebÛeer efJevebleer Oeg[keâeJetve ueeJeueer. Deeheuee YeeT efÛe$ehešeÛÙee efoioMe&keâeÛee Deheceeve keâjleesÙe, ns heeefnuÙeeJej DeMeeskeâkegâceej iejce Peeuee DeeefCe lÙeeves DeeYeemeuee JeeÛÚe meebieleerue les leguee SskeâuesÛe heeefnpes Demes yepeeJeues. DeeheuÙee LeesjuÙee YeeJeeÛee Deheceeve nesT veÙes cnCetve DeeYeemeves veeFueepeeves ue<keâjer peJeeveeÛee JesMe Ûe{Jeuee Je [eÙejskeäšjuee nJee lemee Mee@š efouee. heg{s ner Yetefcekeâe SkeâeÛe Mee@šJej ve LeebyeJelee Lees[erMeer Jee{Jeueer iesueer Je DeeYeemeÛes keâecener lÙeecegUs Jee{le iesues. efÛe$eheš hegje PeeuÙeeJej ßesÙeveeceeJeueerle lÙeeÛes keâeÙe veeJe ÅeeJes, Ùeeyeöue efJeÛeej Peeuee. lÙeeJesUer DeMeeskeâkegâceejÛes cesngCes Je efHeâefucemleeveÛes Skeâ Yeeieeroej MeMeOej cegkeâpeea Ùeebveer DeeYeeme ns veeJe yeouetve lÙeeÛes veJes veeJe "sJeues - efkeâMeesjkegâceej. l

keâueboj keâueekeâej : efkeâMeesjkegâceej / 15


Kalandar Kalaakaar Kishor Kumar