Page 1

‫داﺋﺮة اﻟﻤﻌﺎرف ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ‬ ‫ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬

‫)ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻت(‬

‫‪www.erfan-darmani.ir‬‬ ‫‪www.erfan-darmani.blogfa.com‬‬

‫اﺳﺘﺎد ﻋﻠﯽ اﮐﺒﺮﺧﺎﻧﺠﺎﻧﯽ‬ ‫‪1‬‬


‫ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﯿﻢ‬

‫ﻋﻨﻮان ﮐﺘﺎب ‪ :‬داﺋﺮة اﻟﻤﻌﺎرف ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ)ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم(‬ ‫ﻣﺆﻟﻒ ‪ :‬اﺳﺘﺎد ﻋﻠﯽ اﮐﺒﺮ ﺧﺎﻧﺠﺎﻧﯽ‬ ‫ﺗﺎرﯾﺦ ﺗﺄﻟﯿﻒ ‪1386-1384:‬‬ ‫ﺗﻌﺪاد ﺻﻔﺤﻪ‪226:‬‬

‫‪2‬‬


‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ‬ ‫‪-1‬درﺑﺎره ﻣﺎ)رب ﺷﻨﺎﺳﯽ(‪4................................................................................‬‬

‫‪-2‬ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ)ﭘﺪﯾﺪه ﺷﻨﺎﺳﯽ(‪51......................................................................‬‬ ‫‪-3‬ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ و ﺧﺪاﺷﻨﺎﺳﯽ‪160..................................................................‬‬

‫‪3‬‬


‫ﻓﺼﻞ اول‬

‫درﺑﺎره ﻣﺎ‬ ‫رب ﺷﻨﺎﺳﯽ‬

‫)ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻت(‬

‫‪4‬‬


‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ‬ ‫‪ .١‬ﺳﺮﻣﻘﺎﻟﮫ‪٧..................................................................................................‬‬ ‫‪ .٢‬ﻣﺼﺎﺣﺒﮫ ای ﺑﺎ دﮐﺘﺮ ﻋﻠﯽ اﮐﺒﺮ ﺧﺎﻧﺠﺎﻧﯽ‪٩............................................................‬‬ ‫‪ .٣‬زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﮫ ای از ﺳﺮدﺑﯿﺮ‪١٢............................................................................‬‬ ‫‪ .۴‬ﭼﺮا اﯾﻨﻘﺪر رﮐﯿﮏ ﻣﯽ ﻧﻮﯾﺴﯿﻢ )ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ( ‪١٢...........................................‬‬ ‫‪ .۵‬آﯾﺎ ﺷﻤﺎ دﺷﻤﻦ ﺗﻤﺪن ھﺴﺘﯿﺪ)ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪١٣...............................................‬‬ ‫‪ .۶‬ﭼﺮا آدرس ﻣﺮﺟﻊ ﻧﻤﯽ دھﯿﺪ)ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪١٣...............................................‬‬ ‫‪ .٧‬ﭼﺮا اﯾﻨﻘﺪر ﺑﺪﺑﯿﻦ ھﺴﺘﯿﺪ)ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪١۴....................................................‬‬ ‫‪ .٨‬ﺷﻤﺎ ﭼﮑﺎره اﯾﺪ)ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪١۵..............................................................‬‬ ‫‪ .٩‬ﻣﺮاﺟﻊ ﻣﻘﺎﻻت اﯾﻦ ﻧﺸﺮﯾﮫ ‪١۶.........................................................................‬‬ ‫‪ .١٠‬درﺑﺎب ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ‪١٧...............................................................................‬‬ ‫‪ .١١‬ﺗﺠﺮﺑﮫ ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ ﻣﻦ‪١٩..........................................................................‬‬ ‫‪ .١٢‬دزدان ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ‪١٩...............................................................................‬‬ ‫‪ .١٣‬اﻧﺴﺎن ﭘﺎک و ﻣﺆﻣﻨﯽ ھﺴﺘﻢ )ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪٢٠..............................................‬‬ ‫‪ .١۴‬ﻣﻌﺎرف ﺷﻤﺎ ﻏﯿﺮ ﻋﻤﻠﯽ اﺳﺖ )ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪٢٠...........................................‬‬ ‫‪ .١۵‬ﺷﮑﺎرﭼﯽ دل)ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪٢١.................................................................‬‬ ‫‪ .١۶‬اﯾﻨﮭﻤﮫ ﺗﺨﺼﺺ را از ﮐﺠﺎ آورده اﯾﺪ )ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪٢٢...................................‬‬ ‫‪ .١٧‬ﭼﻘﺪر ﺗﻠﺦ اﺳﺖ )ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪٢٢.............................................................‬‬ ‫‪ .١٨‬ﭼﮕﻮﻧﮫ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﺎ ﺣﺮف درﻣﺎن ﮐﺮد‪٢٣...........................................................‬‬ ‫‪ .١٩‬در دل ﯾﮏ زن )ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪٢٣..............................................................‬‬ ‫‪ .٢٠‬اﺗﮭﺎﻣﯽ ﺑﻨﺎم ﺷﺴﺘﺸﻮی ﻣﻐﺰی )ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪٢۴...........................................‬‬ ‫‪ .٢١‬دﻋﻮت ﺑﮫ ﻋﺼﺮ ﺣﺠﺮ )ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪٢۴.....................................................‬‬ ‫‪ .٢٢‬اﯾﻦ ﭼﮫ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ اﺳﺖ )ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪٢۵.....................................................‬‬ ‫‪ .٢٣‬راﺳﺖ ﻣﯽ ﮔﻮﺋﯿﺪ وﻟﯽ اﻓﺴﻮس)ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪٢۵...........................................‬‬ ‫‪ .٢۴‬ﻋﺮﻓﺎن ﻧﻮ و ﻋﺮﻓﺎن ﻣﻨﺜﻮر‪٢۶........................................................................‬‬ ‫‪ .٢۵‬آﻧﭽﮫ ﮐﮫ ﻣﯽ ﮔﻮﺋﯿﻢ ‪٢۶.................................................................................‬‬ ‫‪ .٢۶‬اﻓﺴﺎﻧﮫ ﻣﻦ و ﺷﺮﯾﻌﺘﯽ ‪٢٧............................................................................‬‬ ‫‪ .٢٧‬ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ ﺑﺎ زﺑﺎن ﺳﺎده ‪٢٩....................................................................‬‬ ‫‪ .٢٨‬ﺗﺠﺮﺑﮫ ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ ﻣﻦ ‪٣٠.......................................................................‬‬ ‫‪ .٢٩‬ﻣﻌﻤﺎھﺎی ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ زن‪٣١.............................................................................‬‬

‫‪5‬‬


‫‪ .٣٠‬ﭼﮫ ﻧﯿﺎزی ﺑﮫ ﻣﺮﺑﯽ ﻣﻌﻨﻮی ‪٣٣......................................................................‬‬ ‫‪ .٣١‬ﭼﺮا اﯾﻨﻘﺪر ﭘﯿﺶ ﭘﺎ اﻓﺘﺎده ﺣﺮف ﻣﯽ زﻧﯿﺪ )ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪٣۴.............................‬‬ ‫‪ .٣٢‬ﮐﻼم ﭼﻮن ﺗﯿﺮ )ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪٣۴.............................................................‬‬ ‫‪ .٣٣‬آﯾﺎ ﺧﺪا ھﺴﺘﯿﺪ )ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪٣۵.............................................................‬‬ ‫‪ .٣۴‬وﯾﮋﮔﯿﮭﺎی ﻣﮑﺘﺐ ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ ‪٣۶...............................................................‬‬ ‫‪ .٣۵‬آﯾﺎ ﺷﻤﺎ ﻣﻠﺤﺪ ھﺴﺘﯿﺪ‪٣٧...............................................................................‬‬ ‫‪ .٣۶‬اﮔﺮ راﺳﺖ ﻣﯽ ﮔﻮﺋﯿﺪ )ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪٣٨....................................................‬‬ ‫‪ .٣٧‬ھﻤﮫ ﺧﻮد را ﻣﯽ ﺷﻨﺎﺳﻨﺪ )ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪٣٨...............................................‬‬ ‫‪ .٣٨‬اﻣﮑﺎن اﻧﺪﯾﺸﮫ ﻧﺎب ‪٣٩...............................................................................‬‬ ‫‪ .٣٩‬ارزش راز ﮔﻮﺋﯽ‪۴٠..................................................................................‬‬ ‫‪ .۴٠‬ﭼﺮا ﺧﻮدﻧﻤﺎﺋﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ )ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪۴٠................................................‬‬ ‫‪ .۴١‬ﭼﺮا اﯾﻨﻘﺪر اﺷﺪ )ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪۴١..........................................................‬‬ ‫‪ .۴٢‬ﭼﺮا درﺑﺎره زﻧﺎن اﯾﻨﻘﺪر ﺑﺪﺑﯿﻦ ھﺴﺘﯿﺪ )ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪۴٢...............................‬‬ ‫‪ .۴٣‬ﻋﺮﻓﺎن ﻋﻤﻠﯽ ﭼﯿﺴﺖ ‪۴٢............................................................................‬‬ ‫‪ .۴۴‬اﯾﻨﮭﻤﮫ ﺗﻨﺎﻗﺾ ﭼﺮا )ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪۴٧.....................................................‬‬ ‫‪ .۴۵‬آﯾﺎ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﺣﺮام اﺳﺖ )ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪۴٧.............................................‬‬ ‫‪ .۴۶‬ﺗﺴﺎھﻞ در دﯾﻦ ‪۴٨....................................................................................‬‬ ‫‪ .۴٧‬ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﺷﻤﺎ ﭼﻘﺪر ﺳﺨﺖ اﺳﺖ )ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪۴٨.....................................‬‬ ‫‪ .۴٨‬ﺑﺪادم ﺑﺮﺳﯿﺪ ‪۴٩.......................................................................................‬‬ ‫‪ .۴٩‬ﻣﺎ ﻧﯿﺰ ھﻢ ﻓﯿﻠﺘﺮ ﺷﺪﯾﻢ ‪۴٩...........................................................................‬‬ ‫‪ .۵٠‬ﺣﺎﻻ ﭼﮫ ﮐﻨﯿﻢ )ﭘﺎﺳﺦ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮫ(‪۵٠............................................................‬‬

‫‪6‬‬


‫داﯾﺮة اﻟﻤﻌﺎرف ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ‬ ‫ای ﻋﺰﯾﺰان در ﺑﻨﺪ ﺟﻮرو ﺟﻔﺎ‬ ‫ای ﻋﺎﺷﻘﺎن ﺳﻮﺧﺘۀ ﻧﯿﻤﻪ راه‬ ‫اﯾﻨﻘﺪرھﺎ ھﻢ ﻧﯿﺴﺖ اﯾﺸﺎن ﺑﯽ وﻓﺎ‬ ‫ﮔﮫﮕﺎھﯽ ﻣﯽ آﯾﺪ ﺳﺮاغ ﺷﻤﺎ‬ ‫ﺳﺮودی زان ﻋﺸﻖ ﺑﺮ ﺑﺎد رﻓﺘﻪ ﻣﯽ ﺳﺮاﯾﺪ‬ ‫اﻧﺪوه ﺑﺮ ﺑﺎدرﻓﺘﮕﯽ ﻣﯽ زداﯾﺪ‬

‫‪.‬‬

‫ﺳﺮ ﻣﻘﺎﻟﻪ‬

‫ھﺪف اﯾﻦ ﻧﺸﺮﯾﮫ‬ ‫ﻋﺸﻖ ﺑﻪ ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﺣﻘﯿﻘﺖ ‪ ،‬ذاﺗﺎً دارای رﺳﺎﻟﺖ اﺳﺖ و ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻋﺎﺷﻘﺎن اﯾﻦ وادی ھﻤـﺎن‬ ‫اﻧﺒﯿﺎی اﻟﮫﯽ ﺑﻮده اﻧﺪ ﭼﺮا ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ اﻧﺴﺎن را ﺑﻪ ﻗﺼﺪ ﺷﻨﺎﺧﺖ و ﭘﺮﺳﺘﺶ او آﻓﺮﯾﺪه اﺳﺖ ‪ .‬ﭘﺲ اﯾﻦ ﻋﺸﻖ‬ ‫ﯾﮏ ﺣﻖ وﺟﻮدی در ذات اﻧﺴﺎن و ﺟﮫﺎن اﺳﺖ ‪.‬ﺣﺎﻣﻼن اﯾﻦ ﻋﺸﻖ از ﺳﻮدای رﯾﺎﺳﺖ و ﺳﯿﺎﺳﺖ و ﻣﻌﯿﺸﺖ‬ ‫در اﯾﻦ ﻗﻠﻤﺮوﺑﯿﺰارﻧﺪ و ﻟﺬا ﻣﺠﻠﻪ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﯾﮏ ﺑﺮﮐـﺖ و ﻣﻮﻗﻌﯿـﺖ ﺧـﺎرق اﻟﻌـﺎده اﺳـﺖ اﻟﺒﺘـﻪ ﺑـﺸﺮﻃﯽ ﮐـﻪ‬ ‫وﯾﺮوس ھﺎ ﺑﺴﺮاﻏﺶ ﻧﯿﺎﯾﻨﺪ‪ .‬اﻧﮕﯿﺰش ﻣﺎ در اﯾﻦ ﻧﺸﺮﯾﻪ ﭼﯿﺰی ﺟﺰ درد ﻣﻌﺮﻓﺖ و ھﻮﯾﺖ ﻧﯿﺴﺖ و ﻧﯿﺰ دردھﺎی‬ ‫ﺑﯽ درﻣﺎن ﺟﺴﻤﺎﻧﯽ و رواﻧﯽ و اﺧﻼﻗﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و اﻗﺘﺼﺎدی ﻋﺼﺮ ﺟﺪﯾﺪ و ﺑﻦ ﺑﺴﺖ ھﺎی ﻓﺰاﯾﻨﺪۀ ﻗﻠﻤﺮو‬ ‫دﯾﻦ و داﻧﺶ و ﻓﻦ و ﻣﺪﻧﯿﺖ ﻣﺪرن ‪ .‬و ﻧﯿﺰ ﺑﻦ ﺑﺴﺖ ھﺎ و دردھﺎی وﯾﮋۀ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺎ ﮐﻪ در ﺑﺴﯿﺎری ﻣﻮارد ﻣﻨﺤﺼﺮ‬ ‫ﺑﻔﺮد اﺳﺖ و ﺟﺰ از ﻃﺮﯾﻖ ﺧﻮد ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻋﻼﺟﯽ ﻧﺪارد ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻋﻠﯽ( ع( ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ ‪ :‬ھـﺮ ﮐـﻪ ﺧـﻮد را‬ ‫ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﺸﮑﻠﺶ ﺣﻞ ﺷﺪ و ھﺮ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﻧﺸﻨﺎﺧﺖ ﻧﺎﺑﻮد ﺷﺪ ‪.‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﯾﻦ ﻧﺸﺮﯾﻪ از روی ﺷﮑﻢ ﺳـﯿﺮی و‬ ‫اﻣﺮاض ﺳﯿﺎﺳﯽ و ﻋﻘﺪه ھﺎی ھﻮﯾﺘﯽ ﭘﺪﯾﺪ ﻧﯿﺎﻣﺪه اﺳﺖ و ﺑﺮاﺳﺘﯽ ھﺪﻓﯽ ﺟﺰ ﻓﮫﻢ ﻣﺸﮑﻼت و ﻋﻼج اﻧﮫـﺎ و‬ ‫ﯾﺎﻓﺘﻦ راه ﻧﺠﺎت از اﯾﻦ ﻧﺎﺑﻮدی ﻣﺪرن ﻧﺪارﯾﻢ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﭘﺮ واﺿـﺢ اﺳـﺖ آﻧـﺎن ﮐـﻪ از دردھـﺎ و ﺑـﻦ ﺑـﺴﺖ ھـﺎ و‬ ‫ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ ھﺎ و ﺗﺒﺎھﯽ ﺗﻐﺬﯾﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ وﯾﺮوس ھﺎﯾﯽ ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺴﺮاغ ﻣﺎ ﻣﯽ آﯾﻨﺪ ‪ .‬وﻟﯽ از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ‬ ‫ﺟﺰ اﻧﺠﺎم وﻇﯿﻔﻪ ﺣﺎﺻﻞ از ﻋﺸﻖ ﻣﻨﻈﻮری ﻧﺪارﯾﻢ ﻣﺎ را از وﯾﺮوﺳﮫﺎ ھﺮاﺳﯽ ﻧﯿﺴﺖ ‪.‬‬

‫ﺷﯿﻮه ﻧﮕﺮش ﻧﮕﺎرش ﻣﺎ‬ ‫ﮐﺎر ﻣﺎ در اﯾﻦ ﻧﺸﺮﯾﻪ ﮐﺎﻣﻼً ﺗﺠﺮﺑﯽ ‪ ،‬ﺧﻮد ﺷﻨﺎﺳﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻓﻄﺮی ‪ ،‬ﻋﺮﻓﯽ ‪ ،‬ﺑﺸﺮی و ﺟﮫﺎﻧﯽ اﺳﺖ و ﺗﻤﺎﻣﺎً ﺑﺮ آﻣﺪه‬ ‫از ﺗﺠﺮﺑﻪ و ﺗﺤﻘﯿﻖ و آزﻣﻮن ﻣﻮﻓﻖ ﻣﺎ در ﺗﻤﺎم ﻋﻤﺮ ﺑﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻞ ﻋﻤﺮﻣﺎن را ﺑﯽ ﮐﻢ و ﮐﺴﺮ ﺑﺎ ﺧﻮد ﺑـﺮده‬ ‫اﺳﺖ ‪.‬ﻟﺬا ﻧﮕﺮش و ﻧﮕﺎرش ﻣﺎ اﻣﺮی ﮐﺎﻣﻼً ﺧﻮد ﺟﻮش و ﺧﻮد – آﻣﻮﺧﺘﻪ اﺳﺖ و از ھﯿﭻ ﻓﺮ ﻗﻪ و ﻣﮑﺘﺐ ﺧﺎﺻﯽ‬ ‫ﭘﯿﺮوی ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ ھﺮ ﭼﻨﺪ ﮐﻪ از ھﻤﻪ دﺳﺘﺎوردھﺎی ﺑﺮ ﺣﻖ ﺣﮑﻤﺖ و ﻋﺮﻓﺎن و ﻋﻠﻢ ﺟﺪﯾﺪ ﺑﮫـﺮه ﻣـﯽ ﮔﯿـﺮد و از‬ ‫ھﻤﻪ ﻣﮑﺎﺗﺐ و ﻣﺬاھﺐ ﻗﺪﯾﻢ و ﺟﺪﯾﺪ و ﺷﺮﻗﯽ و ﻏﺮﺑﯽ و اﺳﻼﻣﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﮐﻨـﺪ و دارای ھـﯿﭻ ﺗﻌـﺼﺒﯽ‬

‫‪7‬‬


‫ﻧﯿﺴﺖ و ﺑﻪ ھﯿﭻ ﺟﻨﺎح ﺳﯿﺎﺳﯽ و ﻋﻘﯿﺪﺗﯽ ھﻢ ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﺑـﺴﺘﮕﯽ ﻧﺪاﺷـﺘﻪ و ﻧـﺪارد ﮐـﻪ اﯾـﻦ ادﻋـﺎ ﺑـﺰودی ﺑـﺮ‬ ‫ھﻤﮕﺎن آﺷﮑﺎر ﺧﻮاھﺪ ﺷﺪ‪ .‬و درﺳﺖ ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ اﯾﻦ ﻧﺸﺮﯾﻪ ﮐﺎﻣﻼً ﺑﮑﺮ و ﺧﺎم و ﻧﯿﺰ دارای ﻧﻮاﻗﺼﯽ ﻓﺮاوان‬ ‫ﺧﻮاھﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ اﺳﺎﺳﺎً ﻓﻨﯽ ھﺴﺘﻨﺪ و ﻣﺎ اھﻞ ﻓﻦ ﻧﯿﺴﺘﯿﻢ ‪.‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻣﮑﺘﺐ ﯾـﺎ ﻓﻠـﺴﻔﻪ ﻣـﺎ ﭘﯿـﺮو اﺻـﺎﻟﺖ‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ )ﺧﻮد ﺷﻨﺎﺳﯽ ( ھﺴﺘﯿﻢ و ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ و آزﻣﻮن ﯾﮏ ﻋﻤﺮ ﺗﻼش ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪ و ﻗﻤﺎر ﺑﺎزاﻧﻪ در ﯾﺎﻓﺘـﻪ‬ ‫اﯾﻢ ﮐﻪ ﺑﻪ ﯾﺎری ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ ﺣﺘﯽ ﺑﻪ آﺳﺎﻧﯽ و ﻣﻌﺠﺰه آﺳﺎ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﺮ ﺳﺮﻃﺎن و اﯾﺪز و اﻋﺘﯿـﺎد و ﺟﻨـﻮن و‬ ‫ﻓﻘﺮ و ﻓﺴﺎد و ﺑﺤﺮاﻧﮫﺎی رواﻧﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻓﺎﺋﻖ آﻣﺪ ‪.‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻧﺸﺮﯾﻪ ﻣﺎ ﺑﮫﻤﺎن ﻣﯿﺰان ﮐﻪ ﻋﻘﻼﻧﯽ و ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ‬ ‫و ﻓﻠﺴﻔﯽ و ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﺗﻤﺎﻣﺎً ﮐﺎرﺑﺮدی و درﻣﺎﻧﯽ اﺳﺖ و ھﯿﭻ ﺗﻔﺎوت ذاﺗﯽ ﺑﯿﻦ ﯾﮏ ﺑﯿﻤﺎری ﺟـﺴﻤﺎﻧﯽ و‬ ‫رواﻧﯽ و ﯾﮏ ﻧﺎھﻨﺠﺎری و ﺑﻦ ﺑﺴﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و اﻗﺘﺼﺎدی و ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻧﻤﯽ ﺑﯿﻨﺪ و اﻧﺴﺎن را ﺑﻌﻨﻮان ﯾﮏ ﻣﻮﺟﻮد‬ ‫واﺣﺪ و روﺣﯽ ﯾﮕﺎﻧﻪ ﻣﻮرد ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻗﺮار ﻣﯽ دھﺪ‪ .‬از اﯾﻦ روﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎ ﻧﺎم اﯾﻦ ﻣﮑﺘﺐ را » ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ «‬ ‫ﻧﮫﺎده اﯾﻢ ﯾﻌﻨﯽ درﻣﺎن ھﻤۀ اﻣﺮاض ﺟﺴﻤﯽ و رواﻧﯽ ﺑﺸﺮ از ﻃﺮﯾﻖ ﺧﻮد –ﺷﻨﺎﺳـﯽ ‪ .‬و ﻣـﺎ اﯾـﻦ را در ﻋﻤـﻞ‬ ‫اﺛﺒﺎت ﻧﻤﻮده اﯾﻢ ‪ .‬ﻣﺎ دو ﺗﻦ ﻃﺒﯿﺐ ھﺴﺘﯿﻢ ﮐﻪ در ﺟﺮﯾﺎن ﻋﺸﻖ ﺑﻪ درﻣﺎن دردھﺎی ﺧﻼﯾﻖ ﺑﻪ ﺑﻦ ﺑـﺴﺖ ھـﺎی‬ ‫ذاﺗﯽ ﻋﻠﻢ ﭘﺰﺷﮑﯽ رﺳﯿﺪه و آﻧﺮا ﻓﮫﻤﯿﺪه و در ﻧﻮردﯾﺪه و ﺑﻪ ﺣﮑﻤﺖ راه ﯾﺎﻓﺘﯿﻢ‪ .‬و در درک ﺑﻦ ﺑﺴﺖ ھﺎی ذاﺗﯽ‬ ‫ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻣﺪرن و رھﺎﯾﯽ ازآن ﺑﻪ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ )ﻋﺮﻓﺎن ( رﺳﯿﺪﯾﻢ ‪ .‬و در ﻓﮫﻢ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻻﻋﻼج ﻋﺼﺮ ﺟﺪﯾﺪ و‬ ‫ﻋﻠﻢ زﻣﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﮐﺸﻒ آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن ﻧﺎﺋﻞ آﻣﺪﯾﻢ‪ .‬وﺑﻪ ﻧﺎﮔﺎه ﺑﺎ ﺟﮫﺎﻧﯽ ﺗﻤﺎﻣﺎً ﻗﺮآﻧﯽ روﺑﺮو ﺷـﺪﯾﻢ و ھﻤـﻪ ﻣﻌـﺎرف و‬ ‫اﺳﺮار و رواﯾﺎت دﯾﻨﯽ را در ﻧﻘﺪ ﺟﮫﺎن ﻣﺪرن ﺑﻪ ﻋﯿﻨﻪ دﯾﺪﯾﻢ و ﺑﺎور ﮐﺮدﯾﻢ ﮐﻪ ﺑﻘﻮل ﻗﺮآن ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﮐﻪ » دﯾﻦ ھﺮ‬ ‫آن واﻗــﻊ اﺳــﺖ« ‪ .‬در ﺣﻘﯿﻘــﺖ ﻣــﺎ دﯾــﻦ را ﺑــﻪ ﻋﻨــﻮان واﻗﻌﯿــﺖ ﺟﮫــﺎن و اﻧــﺴﺎن ﮐــﺸﻒ ﮐــﺮدﯾﻢ و ﻋﺮﻓــﺎن‬ ‫)ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ ( را ﺑﻌﻨﻮان ﺗﻨﮫﺎ راه ﻓﮫﻢ اﯾﻦ واﻗﻌﯿـﺖ و ﺣﮑﻤـﺖ را ﺑﻌﻨـﻮان ﺗﻨﮫـﺎ راه ﻧﺠـﺎت از ﺑـﻦ ﺑـﺴﺖ ھـﺎ و‬ ‫دردھﺎی اﯾﻦ دوران ﯾﻌﻨﯽ آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن‪ .‬و ﻟﺬا ﻧﺎم اﯾﻦ ﻧﺸﺮﯾﻪ )آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن ( ﯾﮏ ﻧﺎم واﻗﻌﯽ اﺳﺖ و ﻧﻪ ﺳﻤﺒﻠﯿﮏ و‬ ‫ﺷــــــــــﺎﻋﺮاﻧﻪ و ﺗﺒﻠﯿﻐــــــــــﺎﺗﯽ‬

‫‪.‬‬

‫ﮐــــــــــﻪ ﺑــــــــــﻪ ﻣﻌﻨــــــــــﺎی ﻗﯿﺎﻣــــــــــﺖ اﺳــــــــــﺖ‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﮥﻣﺎ‬ ‫ﺑﻪ ﺗﻮﻓﯿﻖ اﻟﮫﯽ و ﺑﻪ ﯾﺎری ھﻤﻪ دوﺳﺘﺪاران ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻗﺼﺪ دارﯾﻢ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻧﺸﺮﯾﻪ را ھﻤﭽﻮن ﯾﮏ داﺋﺮة اﻟﻤﻌﺎرف‬ ‫ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ آﻏﺎز و اﺳﺘﻤﺮار ﺑﺨﺸﯿﻢ و ھﻤﻪ ﻣﻘﺎﻻت آﻧﺮا ھﻤﻮاره در راﯾﺎﻧﻪ در اﺧﺘﯿﺎر ھﻤﮕﺎن ﻗﺮار دھﯿﻢ‪ .‬در واﻗـﻊ‬ ‫اﯾﻦ ﻣﺠﻠﻪ ای اﺳﺖ ﮐﻪ ھﺮﮔﺰ ھﯿﭻ ﺷﻤﺎره ای از آن ﺗﻤﺎم ﻧﻤﯽ ﺷﻮد و ﯾﮏ ﮐﺘـﺎب ادﻣـﻪ داری ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ‪.‬ﺑـﻪ‬ ‫ﻟﺤﺎظ ﻣﻮﺿﻮع ھﯿﭻ ﭘﺪﯾﺪه ای در ﺟﮫﺎن ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ در ﻗﻠﻤﺮوی اﯾﻦ ﻧﺸﺮﯾﻪ ﻧﮕﻨﺠﺪ وﻟﯽ ﺑﯿﻨﺶ ﻣﺎ ﺧﻮد ﺷﻨﺎﺳﯽ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﭼﺮا ﮐﻪ ﻋﺮﻓﺎن از ﻧﻈﺮ ﻣﺎ ﭼﯿﺰی ﺟﺰ ﺧﻮد ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ :‬ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺟﮫﺎن و ﺟﮫﺎﻧﯿﺎن و ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ‬ ‫در ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ﺧﻮﯾﺶ‪.‬و ﻧﯿﺰ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ در ﺟﮫﺎن‪ .‬اﯾـﻦ ﺳـﺨﻦ اول و آﺧـﺮ ھﻤـﻪ ﻋﺮﻓﺎﻧﮫـﺎی ﺟﮫـﺎن ﺑـﻮده‬ ‫اﺳﺖ ‪.‬ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻧﺸﺮﯾﻪ ﻣﺎ دارای روﺣﯽ ﺗﻤﺎﻣﺎً ﺧﻮد اﻧﺘﻘﺎدی اﺳﺖ ﭼﺮا ﮐﻪ ﺑﻘﻮل ﻋﺮﻓﺎی ﻣﺎ ﻧﮫﺼﺪو ﻧﻮدو ﻧﻪ‬ ‫ﻣﻨﺰل از ھﺰار ﻣﻨﺰل ﻣﻌﺮﻓﺖ ھﻤﺎﻧﺎ ﺷﯿﻄﺎن ﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ و آﺧﺮﯾﻦ ﻣﻨﺰل آن ﺣﻘﯿﻘﺖ و ﺧﺪاﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ اﮔﺮ روح‬ ‫ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻧﺸﺮﯾﻪ ﺗﻤﺎﻣﺎً ﻧﻘﺪ و ﻧﻔﯽ و اﺑﻄﺎل ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑـﻪ ﻗﻠﻤـﺮو »ﻻ اﻟـﻪ » ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﮐـﻪ روی در روی‬ ‫اﻻاﷲ ﻗﺮار دارد ‪ .‬ﭘﺲ واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻘﺪ وﻧﻔﯽ ﻣﺎ ھﯿﭻ رﺑﻄﯽ ﺑﻪ اﻣﯿﺎل اﻧﻘﻼﺑﯽ و ﻧﯿﮫﯿﻠﯿـﺴﺘﯽ ﻧـﺪارد ‪.‬ﺑـﻪ‬ ‫ﻟﺤﺎﻇﯽ دﯾﮕﺮ اﯾﻦ ﻧﺸﺮﯾﻪ ﯾﮏ داﺋﺮةاﻟﻤﻌﺎرف ﭘﺪﯾﺪار ﺷﻨﺎﺳﯽ ﺑﺮ ﺑﻨﯿﺎد ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ اﺳﺖ و ﻟﺬا ﻣﻨﻄﻖ ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮ‬ ‫آن ﻧﯿﺰ ﯾﮏ ﻣﻨﻄﻖ ﺳﻘﺮاﻃﯽ و » ﮐﺎھﺶ ﻣﻨﻄﻘﯽ « اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺪاﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ در ﻋﺼﺮ ﺟﺪﯾﺪ ادﻣﻮﻧﺪ ھﻮﺳـﺮل از آن‬ ‫دم زده اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺪﯾﻦ ﻟﺤﺎظ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻧﺸﺮﯾﻪ ﯾﮏ ﻧﻘﺪ داﺋﻤﯽ در ﻗﻠﻤﺮو اﻟﻔﺒـﺎی ﺑﺎورھـﺎ و ﻓﺮھﻨﮕﮫـﺎ و ﭘﺪﯾـﺪه‬ ‫ھﺎی ﻋﺼﺮ ﻣﺎﺳﺖ‪ .‬ﻧﻘﺪی ﺑﺮ اﺻﻮل و ارﮐﺎن ﺑﺪﯾﮫﯽ ﻓﺮھﻨﮓ وﺗﻤﺪن ﺑﺸﺮی ‪ .‬ھﺪف دﯾﮕﺮ ﻣﺎ در اﯾﻦ ﻧﺸﺮﯾﻪ ﺳﺎده‬ ‫ﮔﻮﺋﯽ و اُﻣﯽ ﻧﻮﯾﺴﯽ و ﻧﮕﺎرﺷﯽ دﯾﺎﻟﻮﮔﯽ و دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮑﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﻓﻘﻂ راز اﯾﻦ روش ھﻤﺎﻧﺎ ﺗﻌﯿّﻦ ﻣﺘﺎﻓﯿﺰﯾـﮏ‬ ‫در ﻓﯿﺰﯾﮏ اﺳﺖ ﺑﻘﻮل ﻣﺎرﺗﯿﻦ ھﺎﯾﺪﮔﺮ‪.‬و ﺗﻌﯿّﻦ ﻗﺮآن در ﺟﮫﺎن ﺑﻘﻮل دﮐﺘﺮ ﻋﻠﯽ ﺷﺮﯾﻌﺘﯽ‪ .‬واﯾـﻦ ھﻤـﺎن ﻧﻤـﺎﯾﺶ‬

‫‪8‬‬


‫ﻗﯿﺎﻣﺖ در ﻣﺎدﯾﺖ ﺟﮫﺎن اﺳﺖ در ﻋﺮﺻﻪ آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن ﮐﻪ ﺑﺮ آﺳﺘﺎﻧﻪ آﺧﺮت و ﻏﯿﺐ ﺟﮫﺎن ﻗـﺮار ﮔﺮﻓﺘـﻪ اﯾـﻢ و ﻟـﺬا‬ ‫ﮔﻮﺋﯽ ﮐﻪ در ﭘﺎﯾﺎن دﻧﯿﺎ ھﺴﺘﯿﻢ و ﻗﻠﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﺴﺖ ھﺎ و اﺑﻄﺎﻟﮫﺎی اﺻﻮﻟﯽ ‪ .‬ﭘﺲ ﻧﺸﺎن دادن »ﺣﻖ اﺑﻄﺎل« از‬ ‫اھﺪاف ﻣﺎﺳﺖ‪:‬ﺣﻖ آﻧﭽﻪ ھﺴﺖ و رخ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﻧﻪ ﺣﻖ آﻧﭽﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬واﯾﻦ ھﻤﺎن ﻧﺸﺎن دادن »ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ‬ ‫« در »ھﺴﺘﯽ « اﺳﺖ‪.‬زﺑﺎن ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ زﺑﺎﻧﯽ ﺟﮫﺎﻧﯽ اﺳﺖ زﯾﺮا ھﻤﻪ اﻧﺴﺎﻧﮫﺎ دارای ﻧﻔﯽ واﺣﺪه ھﺴﺘﻨﺪ ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﮔﻔﺘﮕﻮی ﺑﯿﻦ ﺗﻤﺪﻧﮫﺎ و ﻓﺮھﻨﮓ ھﺎ و ﺑﺎورھﺎ و ﻣﺬاھﺐ ﯾﮑﯽ دﯾﮕﺮ از اھﺪاف ﺿﻤﻨﯽ اﯾـﻦ ﻧـﺸﺮﯾﻪ ﻣـﯽ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬در ﺳﻨﺖ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﺟﮫﺎن ‪،‬ﺧﻮد ﺷﻨﺎﺳﯽ دارای ذاﺗﯽ ﺧﻮد‪ -‬ﺑﺮ اﻧﺪاز اﺳﺖ ﭼـﺮا ﮐـﻪ دارای ذاﺗـﯽ ﺑﺨـﻮد‬ ‫آورﻧﺪه و ﺗﻮّاب و ﺗﺰﮐﯿﻪ ﮐﻨﻨﺪه اﺳﺖ و ﻟﺬا در ھـﻢ ﺷـﮑﻨﻨﺪه ﻏﺮورھـﺎ و ﺑـﺎﻧﯽ ﺗﻮاﺿـﻊ و وﺣـﺪت و ﻣﺤﺒـﺖ اﺳـﺖ‬ ‫ﻣﻨﺘﮫﯽ ﻧﻪ وﺣﺪﺗﯽ ﻗﺮار دادی ﺑﻠﮑﻪ وﺣﺪﺗﯽ ذاﺗﯽ و ﻣﻌﺮﻓﺘﯽ وﺟﻮدی‪ .‬ﻣﺤﺒﺘﯽ ﻗﻠﺒﯽ وﻧﻪ ﺗﻘﻠﺒﯽ‪ .‬واﯾﻦ ھﻤـﺎن‬ ‫اﺳﺎس دﯾﻦ واﺣﺪ ﺟﮫﺎﻧﯽ اﺳﺖ و ﺗﻨﮫﺎ راه رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﻓﻄﺮت دﯾﻨﯽ ‪ .‬ﭼﺮا ﮐـﻪ رﺳـﻮل اﮐـﺮم اﺳـﻼم)ص( ﻣـﯽ‬ ‫ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ‪ :‬زﯾﻦ ﭘﺲ ﻓﻘﻂ رھﺮوان ﺧﻮد ﺷﻨﺎﺳﯽ ﺑﻪ ﺣﻘﺎﯾﻖ دﯾﻦ ﻣﻦ ﻧﺎﺋﻞ ﻣﯽ آﯾﻨﺪ و آﻧﺮا ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ‪.‬ﮐﻼم‬ ‫آﺧﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻧﺸﺮﯾﻪ »آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن « ﯾﮏ ﻧﺴﺨۀ ﺟﮫﺎﻧﯽ ﺧﻮد‪-‬درﻣﺎﻧﯽ ﺑﺮای ھﻤﮕﺎن اﺳﺖ‪ .‬وﻧﯿﺰ ﯾﮏ ﻧﺸﺮﯾﻪ ھﺴﺘﯽ‬ ‫ﺷﻨﺎﺳﺎﻧﻪ و ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺷﻨﺎﺳﺎﻧﻪ اﺳﺖ ﻣﻨﺘﮫﯽ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋُﺮﻓﯽ و اُﻣﯽ و ﺳﻘﺮاﻃﯽ ﺑﺮ ﺳﻨﺖ ھﻤﻪ ﻋﺎرﻓﺎن واﻗﻌﯽ‬ ‫ﮐﻪ ﺑﻪ روش اﻧﺒﯿﺎی اﻟﮫﯽ ﺑﺎ زﺑﺎن ﻣﺮدم ﻋﺎﻣﻪ ﺳﺨﻦ ﻣﯽ ﮔﻔﺘﻨﺪ ‪.‬‬

‫»ﻣﺼﺎﺣﺒﻪ اي ﺑﺎ دﮐﺘﺮ ﻋﻠﯽ اﮐﺒﺮ ﺧﺎﻧﺠﺎﻧﯽ «‬ ‫س‪:‬آﯾﺎ ﺷﻤﺎ ﺑﺎ ﻋﻠﻢ و ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﮫﺎ ی ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ ﻣﺨﺎﻟﻒ ھﺴﺘﯿﺪ ؟‬ ‫ج‪:‬ﻣﻦ ﻣﺎھﯿّﺖ ھﺮ ﭼﯿﺰی را ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دھﻢ و اﮔﺮ در ﻣﺎھﯿّﺖ ﭼﯿﺰی ‪ ،‬ﺷﺮّی ﻣﺸﺎھﺪه ﺷﺪ ﻣﻦ ﺑﺎ آن ﺷﺮّ ﻣﺨﺎﻟﻒ‬ ‫ﻧﯿﺴﺘﻢ ﺑﻠﮑﻪ ھﺸﺪار ﻣﯿﺪھﻢ‪ .‬زﯾﺮا ﺷﺮّ ﺻﻮرت دﯾﮕﺮ ﺧﯿﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻦ ﺷﺎھﺪ و ﻧﺎﻇﺮ و ﻧﺸﺎن دھﻨـﺪه ھـﺴﺘﻢ ﻧـﻪ‬ ‫ﻗﺎﺿﯽ ‪.‬‬

‫س‪:‬وﺑﻼگ ﺷﻤﺎ اﺳﺎﺳﺎً ﺑﺪﺑﯿﻦ و ﻣﺄﯾﻮس و ﮔﺰﻧﺪه و ﺗﻠﺦ اﺳﺖ ‪ ،‬ﭼﺮا؟‬ ‫ج‪:‬ھﻤﻪ ﺧﻮش ﺑﯿﻦ و اﻣﯿﺪاوار و ﺑﺬﻟﻪ ﮔﻮ ھﺴﺘﻨﺪ ﺑﮕﺬار ﯾﮑﯽ ھﻢ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ ای دﮔﺮ ﺑﺒﯿﻨﺪ و ﺑﮕﻮﯾﺪ ﺗﺎ ﺗﻌﺎدﻟﯽ ﭘﺪﯾﺪ‬ ‫آﯾﺪ ‪.‬‬

‫س‪:‬دﯾﻦ ﺷﻤﺎ ﭼﯿﺴﺖ ؟‬ ‫ج‪:‬ﻣﻦ ﭘﯿﺮو دﯾﻦ ﺧﺪا ھﺴﺘﻢ و اﮔﺮ ﻋﻤﻮﻣﺎً از اﺳﻼم و ﺗﺸﯿّﻊ ﺳﺨﻦ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﻢ ﺑﺪان دﻟﯿﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ از اﯾﻦ درب ﺑﺮ‬ ‫دﯾﻦ ﺧﺪا وارد ﺷﺪه ام ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ زﺑﺎن ﻣﻦ ﻓﺎرﺳﯽ اﺳﺖ و از درب اﯾﻦ زﺑﺎن ﺑﺮ ﺟﮫﺎن ﻣﻨﻄﻖ وارد ﺷﺪه ام ‪.‬‬

‫س‪:‬ﺷﻤﺎ داﻧﺶ ﺧﻮد را از ﭼﻪ ﻣﮑﺘﺐ و ﻓﻠﺴﻔﻪ و ﯾﺎ اﺳﺘﺎدی ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺘﻪ اﯾﺪ؟‬ ‫ج‪:‬در اﯾﻦ ﺑﺎره در ﯾﮏ زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣۀ ﮐﻮﺗﺎه در ھﻤﯿﻦ وﺑﻼگ ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻪ ام ‪ ،‬از ﻣﮑﺘﺐ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ ‪.‬‬

‫س‪:‬وﺑﻼگ ﺷﻤﺎ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ وﺳﻌﺖ و ﻋﻤﻖ ﻣﻄﺎﻟﺐ و ﺗﻼش ﺷﻤﺎ ‪ ،‬ﻣﺨﺎﻃﺒﯿﻦ اﻧﺪﮐﯽ دارد‪ ،‬ﭼﺮا؟‬

‫‪9‬‬


‫ج‪:‬اوﻻً اﯾﻨﮑﻪ ﻓﻘﻂ ﺳﻪ ﻣﺎه از آﻏﺎز ﮐﺎرﻣﺎن ﻣﯽ ﮔﺬرد و ھﯿﭻ ﺗﺒﻠﯿﻎ ھﻢ ﻧﺸﺪه اﯾﻢ ‪ .‬و ﺛﺎﻧﯿﺎً اﮔـﺮ ھـﯿﭻ ﻣﺨﺎﻃـﺐ و‬ ‫ﺑﯿﻨﻨﺪه ای ھﻢ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ ﺑﺎز ھﻢ اﻧﺠﺎم وﻇﯿﻔﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ و ﺑﺎ ﺧﻮدﻣﺎن ﺣﺮف ﻣﯽ زﻧﯿﻢ در ﻣﻼء ﻋﺎم ‪.‬‬

‫س‪:‬زﻣﺰﻣﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﺷﻤﺎ ﺟﺎدو ﮔﺮﯾﺪ!‬ ‫ج‪:‬اﯾﻦ ﺟﺎدوی ﺻﺪق و ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ و اﯾﻤﺎن اﺳﺖ ‪.‬‬

‫س‪:‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﯿﻤﺎران ﻻﻋﻼج را درﻣﺎن ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ ؟‬ ‫ج‪:‬ﺑﻪ روش ھﻤﺪردی و ھﻤﺪﻟﯽ و ﺑﻮاﺳﻄﻪ ھﻤﺎن ﺟﺎدو ‪.‬‬

‫س‪:‬آﯾﺎ ھﻤﻪ ﺑﯿﻤﺎران را ﺷﻔﺎ ﻣﯽ دھﯿﺪ؟‬ ‫ج‪:‬ﺻﺎدﻗﺎن و ﮐﺎﻓﺮان ﻣﻨﮑﺮ را ‪ .‬دﺳﺘﻪ اول ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺻﺪﻗﺸﺎن ﺷﻔﺎ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﻨﺪ و دﺳﺘﻪ دوم اﮔﺮ از ﮐﻔﺮ ﺧﻮد ﺗﻮﺑﻪ‬ ‫ﻧﮑﻨﻨﺪ دو ﺑﺎره ﺑﻪ ھﻤﺎن ﻣﺮض ﯾﺎ ﻣﺮض ﺑﺪﺗﺮ ﻣﺒﺘﻼ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ و اﯾﻦ از اراده ﺑﻨﺪه ﮐﺎﻣﻼً ﺧﺎرج اﺳﺖ ‪.‬‬

‫س‪:‬ﻣﻘﺎﻻت ﺷﻤﺎ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ھﻤﻪ رﺷﺘﻪ ھﺎی ﻋﻠﻤﯽ و ﺗﺨﺼﺼﯽ را در ﺑﺮ ﻣﯽ ﮔﯿﺮد‪ .‬اﯾﻦ ﭼﮕﻮﻧﻪ اﺳﺖ ؟‬ ‫ج‪:‬ھﺮ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﺷﻨﺎﺧﺖ ھﻤﻪ ﭼﯿﺰ را ﺷﻨﺎﺧﺖ ‪.‬‬

‫س‪:‬آﯾﺎ ﺷﻤﺎ ﻣﺮﯾﺪ ھﻢ دارﯾﺪ؟‬ ‫ج‪:‬ﻣﻦ ﺧﻮدم در ھﻤﻪ ﻋﻤﺮم ﻣﺮﯾﺪی ﺻﺪھﺎ ﻧﻔﺮ را ﻧﻤﻮده ام‪ .‬ﻣﻦ ﺑﮫﺘﺮﯾﻦ ﻣﺮﯾﺪ اﯾﻦ دوراﻧﻢ‪ .‬ھﺮ ﮐﺴﯽ ھـﻢ ﻓﮑـﺮ‬ ‫ﮐﺮده ﮐﻪ ﻣﺮﯾﺪ ﻣﻦ ﺑﻮده اﺳﺖ ﺧﻮدش ﺑﮫﺘﺮ ﻣﯽ داﻧﺪ ﮐﻪ دروغ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ اﻟﺒﺘﻪ اﮔﺮ دﯾﻮاﻧﻪ ﻧﺒﺎﺷﺪ ‪.‬‬

‫س‪:‬آﯾﺎ ﺷﻤﺎ از زﻧﺪﮔﯽ راﺿﯽ ھﺴﺘﯿﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﻧﻪ ھﯿﭻ دﻧﯿﺎﯾﯽ دارﯾﺪ و ﻧﻪ ﻣﻨﺼﺐ و ﺷﮫﺮت ‪.‬‬ ‫ج‪:‬ﻣﻦ ﻓﮑﺮ ﻣﯿﮑﻨﻢ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از راﺿﯽ ﺗﺮﯾﻦ آدﻣﮫﺎی رو ی زﻣﯿﻦ ﺑﺎﺷﻢ ‪.‬‬

‫س‪:‬آﯾﺎ ﺧﻮد ﺷﻤﺎ ھﺮﮔﺰ ﺑﯿﻤﺎر ﺷﺪه اﯾﺪ ؟‬ ‫ج‪:‬ﻣﻦ ﯾﮏ ﺑﯿﻤﺎر ﻣﺎدرزاد ھﺴﺘﻢ و از ﺑﯿﻤﺎری ﺧﻮد ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﺗﻤﺎم وﺟﻮد ﻣﻤﻨﻮﻧﻢ و ھﺮﮔﺰ ﺑﻪ ﻃﺒﯿﺒﯽ ھﻢ رﺟﻮع ﻧﮑﺮده‬ ‫ام ‪.‬‬

‫س‪:‬ﺑﺎ اﯾﻨﮑﻪ ھﯿﭽﯿﮏ از ﺣﺪود ھﻔﺘﺎد ﺟﻠﺪ ﮐﺘﺎﺑﮫﺎی ﺷﻤﺎ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ ھﻨﻮز ھﻢ ﺷﺒﺎﻧﻪ روز ﻣﯽ ﻧﻮﯾﺴﯿﺪ ‪.‬‬ ‫ﭼﺮا؟‬ ‫ج‪:‬اول اﯾﻨﮑﻪ ﻣﻦ در درﺟﻪ اول ﺧﻮدم ھﺮﮔﺰ ﻗﻠﺒﺎً ﻣﺸﺘﺎق اﻧﺘﺸﺎر آﺛﺎرم ﻧﺒﻮده ام‪ .‬دوم اﯾﻨﮑﻪ ﻧﻮﺷﺘﻦ ﺑـﺮای ﻣـﻦ‬ ‫ﻣﺜﻞ ﻧﻔﺲ ﮐﺸﯿﺪن اﺳﺖ و ﺑﺪون آن ﻣﯽ ﻣﯿﺮم‪ .‬ﻣﻦ ﻣﯽ ﻧﻮﯾﺴﯿﻢ ﭘﺲ ھﺴﺘﻢ‪ .‬ﻣﻦ ﻗﻠﻢ ﺧﺪا ھﺴﺘﻢ ‪.‬‬

‫س‪:‬ﭼﻨﺪ ﺳﺎل اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺐ زﻧﺪه دار ھﺴﺘﯿﺪ؟‬ ‫ج‪:‬از ﭘﻨﺞ ﺳﺎﻟﮕﯽ ﺗﺎﮐﻨﻮن ‪.‬‬

‫‪10‬‬


‫س‪:‬آدﻣﮫﺎ ﯾﺎ ﺷﻤﺎ را ﺷﺪﯾﺪاً دوﺳﺖ دارﻧﺪ و ﯾﺎ ﺷﺪﯾﺪاً ﻧﻔﺮت دارﻧﺪ‪ .‬ﭼﺮا؟‬ ‫ج‪:‬ھﯿﭽﮑﺲ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺮا دوﺳﺖ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ زﯾﺮا ﻣﻦ ھﻤﻪ را دوﺳﺖ دارم‪ .‬ﻣﻨﺘﮫﯽ ﺑﺮﺧﯽ از دور و ﺑﺮﺧﯽ‬ ‫از ﻧﺰدﯾﮏ ﺗﺎب ﺗﺤﻤﻞ ﻣﺮا دارﻧﺪ ‪.‬‬

‫س‪:‬ﭼﺮا اﮐﺜﺮ آدﻣﮫﺎ در راﺑﻄۀ ﺷﻤﺎ ﺑﺴﺮﻋﺖ اﺣﺴﺎس ﻧﺎﺟﯿﮕﺮی ﻣﯽ ﯾﺎﺑﻨﺪ وﮐﻮس اﻧﺎﻟﺤﻖ ﻣﯽ زﻧﻨﺪ ؟‬ ‫ج‪:‬زﯾﺮا ﻣﻦ ﻧﻈﺮ ﺑﺮ ذات و ﺣﻖ وﺟﻮد ﺷﺎن دارم و ﺧﺪای ھﺮ ﮐﺴﯽ را ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻣﯽ ﺳـﺎزم و او را ﺑـﻪ ﺧـﺪاﯾﺶ‬ ‫ﻣﺘﺼﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﻢ ‪.‬‬

‫س‪:‬ﻧﻈﺮ ﺷﻤﺎ درﺑﺎرۀ ﺳﻠﺴﻠﻪ ھﺎی دروﯾﺸﯽ ﭼﯿﺴﺖ؟‬ ‫ج‪:‬رھﺒﺮان اﮐﺜﺮ اﯾﻦ ﺳﻠﺴﻠﻪ ھﺎ را از ﻧﺰدﯾﮏ درک ﮐﺮده ام‪ .‬ﻣﻦ ھﻨﻮز دروﯾﺸﯽ ﻧﺪﯾﺪه ام ‪.‬‬

‫س‪:‬آﯾﺎ ﺷﻤﺎ دروﯾﺶ ھﺴﺘﯿﺪ؟‬ ‫ج‪:‬ﻣﻦ دروﯾﺶ ﻧﯿﺴﺘﻢ وﻟﯽ ﮐﺴﯽ در ﻣﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ دروﯾﺶ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫س‪:‬آﯾﺎ ﺑﻨﻈﺮ ﺷﻤﺎ ﻣﮫﺪی ﻣﻮﻋﻮد ﯾﺎ ﻣﺴﯿﺢ ﻣﻮﻋﻮد واﻗﻌﯿﺖ دارد؟‬ ‫ج‪:‬آری ‪ .‬وﻟﯽ ﻧﻪ در آﺳﻤﺎﻧﮫﺎ و ﻧﻪ در ﭼﺎه‪ .‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺜﻞ ﯾﮏ آدم ﻋﺎدی در ﻣﯿﺎن ﻣﺮدم زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ وﻟﯽ ﻓﻘﻂ‬ ‫اﻧﮕﺸﺖ ﺷﻤﺎری او را درک و ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ھﺮ ﮔﺎه ﺗﻌﺪاد ﺷﺎن ﺑﻪ ﺳﯿﺼﺪ و اﻧﺪی رﺳﯿﺪ ﻇﮫﻮر ﺟﮫﺎﻧﯽ ﻣﯽ‬ ‫ﯾﺎﺑﺪ ‪.‬‬

‫س‪:‬آﯾﺎ ﺷﻤﺎ اﯾﻦ ﻣﻮﻋﻮد را ھﺮﮔﺰ در ﺑﯿﺪاری دﯾﺪار ﮐﺮده اﯾﺪ؟‬ ‫ج‪:‬آری ‪ .‬ﻣﻦ ﺣﺘﯽ ﺧﺪا را ھﻢ ﻧﺎدﯾﺪه ﻧﭙﺮﺳﯿﺪه ام ‪.‬‬

‫س‪:‬آﯾﺎ ھﺪف ﺷﻤﺎ از اﯾﻦ وﺑﻼگ ﭼﯿﺴﺖ ؟‬ ‫ج‪:‬آﻣﺎده ﺳﺎزی ﺑﺮای ﻇﮫﻮر ﻧﺎﺟﯽ آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن ‪.‬‬

‫س‪:‬در ﯾﮏ ﮐﻼم ‪ ،‬ﺑﻨﻈﺮ ﺷﻤﺎ اﻣﺮوزه ﺗﻌﺮﯾﻒ ﮐﺎﻓﺮ و ﻣﺆﻣﻦ ﭼﯿﺴﺖ ؟‬ ‫ج‪:‬ﻣﺆﻣﻦ ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در درﺟﺎت ﺑﻪ زﻧﺪه ﺑﻮدن اﻣﺎم ﯾﺎ ﻧﺎﺟﯽ آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن ﺑﻌﻨﻮان ﺗﺠﻠّﯽ ﺣـﻖ‪ ،‬ﯾﻘـﯿﻦ دارد و‬ ‫ﺷﺒﺎﻧﻪ روز در اﻧﺘﻈﺎر دﯾﺪار ﯾﺎ ﻇﮫﻮر اوﺳﺖ‪ .‬و در اﯾﻦ راﺳﺘﺎ از ﭘﺎی ﻧﻤﯽ ﻧﺸﯿﻨﺪ‪ .‬ﻏﯿﺮ از اﯾﻦ ﮐﺎﻓﺮ اﺳﺖ ﻣﺘﻌﻠﻖ‬ ‫ﺑﮫﺮ ﻣﺬھﺐ و ﻣﺴﻠﮑﯽ ‪ .‬اﯾﻦ ﺣﺪاﻗﻞ اﯾﻤﺎن اﺳﺖ ‪.‬‬

‫س‪:‬ﻧﺎم ﻣﺬھﺐ ﺷﻤﺎ ﭼﯿﺴﺖ ؟‬ ‫ج‪:‬اﻣﺎﻣﯿﻪ ‪ .‬ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺑﺎور ﺑﻪ ﺗﺠﻠّﯽ ﭘﺮوردﮔﺎر در ﯾﮏ اﻧﺴﺎن ‪.‬‬

‫‪11‬‬


‫زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ اي از ﺳﺮ دﺑﯿﺮ‬ ‫ﻣﻦ ﻋﻠﯽ اﮐﺒﺮ ﺧﺎﻧﺠﺎﻧﯽ ﻣﺘﻮﻟﺪ ‪١٣٣٤‬در ﺳﻨﮕﺴﺮ )ﻣﮫﺪﯾﺸﮫﺮ(از اﺳـﺘﺎن ﺳـﻤﻨﺎن و از ﺧـﺎﻧﻮاده ای روﺳـﺘﺎﯾﯽ‪-‬‬ ‫ﻋﺸﺎﯾﺮی ﮐﻪ ﭘﯿﺮو دﯾﻦ اﺳﻼم و ﻋﺎﺷﻖ ﻋﻠﯽ )ع(و آل او ﺳﺖ ﻣﯽ ﺑﺎ ﺷﻢ ‪.‬‬ ‫ﺗﺤﺼﯿﻼت اﺑﺘﺪاﯾﯽ را در زادﮔﺎھﻢ و دﺑﯿﺮﺳﺘﺎن را در ﺷـﯿﺮاز و ﺗﮫـﺮان و ﺗﺤـﺼﯿﻼت داﻧـﺸﮕﺎھﯽ را در آﻣﺮﯾﮑـﺎ و‬ ‫آﻟﻤﺎن ﺳﭙﺮی ﻧﻤﻮدم ‪.‬‬ ‫ﭘﺮوردﮔﺎرم ﻣﺮا از ﮐﻮدﮐﯽ ﺑﺎ ﺧﻮدش آﺷﻨﺎ ﻧﻤﻮد و ھﺪاﯾﺘﻢ ﻓﺮﻣﻮد‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ از ﺗﺤﺼﯿﻼت ﻣﺪرﺳﻪ ای ﺟﺰ ﺳـﯿﺮ و‬ ‫ﺳﻠﻮک در آﻓﺎق و ﺗﻤﺎﺷﺎی ﺧﻼﯾﻖ ﭼﯿﺰی ﻧﺼﯿﺒﻢ ﻧﺸﺪ‪ .‬ﭼﯿﺰی از ﺟﻨﺲ ﻋﻠﻢ ﺣﻘﯿﻘﯽ در آن ﻣﺮاﮐﺰ ﻧﯿﺎﻓﺘﻢ و ﺑﻠﮑﻪ‬ ‫آن ﻣﺮاﮐﺰ را ﮐﺎﻧﻮﻧﮫﺎی ﺟﮫﻞ ﻣﺮﮐﺐ ﯾﺎﻓﺘﻢ‪ .‬ھﺮ ﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﺣﺪود ده ﺳﺎل از ﻋﻤﺮم را در ﻋﻠﻮم اﻧﺴﺎﻧﯽ و ﺗﺮﺑﯿﺘﯽ و‬ ‫درﻣﺎﻧﯽ ﺻﺮف ﻧﻤﻮدم وﻟﯽ ﺟﺰ ﻻ اﻟﻪ ﻧﺪﯾﺪم و ﻟﺬا ﭘﺸﺘﻮاﻧﻪ ﻣﺤﮑﻤﯽ ﺑﺮای اﻻاﷲ ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ در ﻣﻌﺮﻓـﺖ ﻧﻔـﺲ و‬ ‫ﺳﯿﺮ وﺳﻠﻮک‬ ‫اﻟﯽ اﷲ ﻧﺼﯿﺒﻢ ﮔﺸﺖ و از اھﺎﻟﯽ دﯾﻦ و ﻗﺮآن و ﻋﺮﻓﺎن ﺷﺪم و ﺣﮑﻤﺖ اﻟﮫﯽ را ﺑﺤﺪ ﻧﯿـﺎزم ﯾـﺎﻓﺘﻢ و ﺑﺨـﺪﻣﺖ‬ ‫ﺧﻼﯾﻖ ﮔﻤﺎردم ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ در اﯾﻦ ﺧﺪﻣﺖ ﺟﺰ ﻋﺪاوت ﻧﺼﯿﺒﻢ ﻧﮕﺸﺖ ﮐﻪ از ﻏﺎﯾﺖ ﻣﺤﺒﺖ ﭘﺮوردﮔـﺎرم ﺑـﻮد ﮐـﻪ ﻣـﺮا‬ ‫ﺑﺴﻮی ﺗﻮﺣﯿﺪش رھﻨﻤﻮن ﻓﺮﻣﻮد ‪.‬‬ ‫ﺧﻼﺻﻪ اﯾﻨﮑﻪ ھﯿﭻ ﮐﺘﺎب و ﻣﺪرﺳﻪ و اﺳﺘﺎدی ﻣﺮا ﻧﯿﺎﻣﻮﺧﺖ و ھﺮ ﭼﻪ ﯾﺎﻓﺘﻢ از ﺳـﺮ دوﻟـﺖ دﯾـﻦ ﻣﺤﻤـﺪ)ص(و‬ ‫ﻋﺸﻖ ﻋﻠﯽ )ع(و ﻧﻔﺲ ﻣﺴﯿﺤﺎﯾﯽ و ﺣﮑﻤﺖ ﻗﺮآﻧﯽ و از ﮐﺎر اﻟﮫﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ و ﻋﺮﻓﺎن ﻣﻮﻻﻧﺎﯾﯽ ‪ .‬وﻟﯽ ھﻤﻪ‬ ‫اﯾﻨﮫﺎ اﺟﺮ ﻋﺸﻖ ﻣﻦ ﺑﺨﺪﻣﺖ ﻣﺮدﻣﺎن اﺳﺖ از ﺟﺎﻧﺐ ﭘﺮوردﮔﺎر ﻋﺎﻟﻤﯿﺎن‪ .‬واﻣﺎ ﻋﻼوه ﺑـﺮ اﯾـﻦ از ﺧﻼﯾـﻖ و ﺗـﻮده‬ ‫ھﺎی رﻧﺞ ﮐﺸﯿﺪه و دردﻣﻨﺪ اﯾﻦ ﻣﺮز ﺑﻮم ﭼﯿﺰھﺎ آﻣﻮﺧﺘﻢ ﮐﻪ در ھﯿﭻ ﻣﺬھﺐ و ﻣﮑﺘﺒﯽ ﻧﺒﻮد‪ .‬ھﻤﻪ آﻧﮫﺎ ﭘﯿﺮو ﻣﺮاد‬ ‫ﻣﻦ ھﺴﺘﻨﺪ ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ ﯾﮏ ﻧﻔﺮ دﯾﮕﺮ ﺑﻮد ﮐﻪ در ﺳﺮ آﻏﺎز ﺟﻮاﻧﯽ ام ﺑﺎ ﻣﺮﮔﺶ ﻣﺮا زﻧﺪه ﺳـﺎﺧﺖ و در ﺗﻤـﺎم ﻋﻤـﺮم ﺑـﺎ وی ﻣﺤـﺸﻮر‬ ‫ﺑﻮده ام و ﯾﺎر ﻏﺎر ﻣﻦ اﺳﺖ و او دﮐﺘﺮ ﻋﻠﯽ ﺷﺮﯾﻌﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎﻧﯽ زﯾﺒﺎﺗﺮ از او ﻧﺪﯾﺪه ام‪.‬‬ ‫ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻣﮑﺎﺷﻔﻪ ﻣﻦ در ﻗﻠﻤﺮو واﻗﻌﯿﺖ ‪ ،‬ﻗﯿﺎﻣﺖ ﺑﻮده اﺳﺖ و ﺑﺪﯾﻨﮕﻮﻧﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺧﺪﻣﺖ ﺷﻤﺎﯾﻢ و از آن‬ ‫دم ﻣﯽ زﻧﻢ ‪.‬‬

‫ﭼﺮا اﯾﻨﻘﺪر رﮐﯿﮏ ﻣﯽ ﻧﻮﯾﺴﯿﻢ ؟‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ ﺑﻪ ﻣﺎ اﻧﺘﻘﺎد دارﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﺮا رﮐﯿﮏ و ﺧﺎرج از آداب ﻣـﯽ ﻧﻮﯾـﺴﯿﻢ ‪.‬ﭘﺎﺳـﺦ ﻣـﺎ اﯾـﻦ اﺳـﺖ ﮐـﻪ اوﻻً ﺣﻘـﺎﯾﻖ‬ ‫ھﻤﻮاره ﭼﺎره اﯾﯽ ﺟﺰرک ﺑﻮدن ﻧﺪارﻧﺪ و رﮐﯿﮏ ﺷﺪن از رک ﺑـﻮدن اﺳـﺖ وھﻤـۀ آﺛـﺎر ﻣﺎﻧـﺪﮔﺎر ﺟﮫـﺎن ﻣﻌﺮﻓـﺖ‬ ‫ﮐﻤﺎﺑﯿﺶ اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ اﻧﺪ ‪ .‬ﺣﮑﺎﯾﺎت ﻣﺜﻨﻮی ﻣﻮﻟﻮی ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﺸﮫﻮر و ﺟﮫﺎﻧﯽ اﺳﺖ ‪ .‬و دوم اﯾﻨﮑﻪ در ﻋﺼﺮ رﺳﻮخ‬ ‫ﻣﺎھﻮاه ھﺎ و ﭘﻮرﻧﻮﮔﺮاﻓﯽ در اﻋﻤﺎق ﺧﺎﻧﻮاده ھﺎ دﯾﮕﺮ ﻋﺼﺮ ادﺑﯿﺎت ﻣﻠـﻮس و ﺗﻌـﺎرﻓﯽ ﺳـﭙﺮی ﮔـﺸﺘﻪ و ﻧﻤـﯽ‬ ‫ﺗﻮاﻧﺪ در ﺧﺪﻣﺖ ﺑﯿﺎن ﺣﻖ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬و ﺛﺎﻟﺜﺎً اﯾﻨﮑﻪ در ﻋﺼﺮ ﮐﺮﺧﺘﯽ اﻋﺼﺎب و روان و ﭘﻮﭼﯽ اﻧﺪﯾﺸﻪ ھﺎ رک ﮔﻮﯾﯽ‬ ‫و رﮐﯿﮏ ﻧﻮﯾﺴﯽ ﻧﻮﻋﯽ داروی ﺿﺪ ﺑﯿﮫﻮﺷﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ رﺳﺎﻟﺖ ﻗﻠـﻢ ﻣـﺎ اﻧـﺪﮐﯽ ﺑﯿـﺸﺘﺮ از درس و‬ ‫ﻣﺸﻖ ﻣﺪرﺳﻪ اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﺮای ﺧﻮد ﻣﺎ ﻧﯿﺰ اﯾﻦ ﻧﻮع ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻦ ﺗﻠﺦ ﺗﺮ اﺳﺖ و دﺷﻤﻨﺎن ﺣﻘﯿﻘﺖ را ﺑﺪﺳﺖ ﺧﻮد‬ ‫ﺑﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﺧﻮد ﻣﺴﻠﺢ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ و ﺧﻮد را ﺳﭙﺮ ﺑﻼی ﺣﻖ ﻣﯽ ﺳﺎزﯾﻢ ‪ .‬ﺑﻪ ھـﺮ ﺣـﺎل ﻣﻨﻄـﻖ ﻋﺮﻓـﺎﻧﯽ ﺑـﻪ ﻣﺎﻧﻨـﺪ‬

‫‪12‬‬


‫ﺟﺮاﺣﯽ و ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻗﻠﺐ و ﻣﻐﺰ و وﺟﺪان ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﻟﺬا اﻧﺪﮐﯽ ﺑﯽ ﺣﯿﺎ ﻣﯿﻨﻤﺎﯾﺪ ﻣﮕﺮ اﯾﻨﮑﻪ در ﺧﺪﻣﺖ ﻋﺸﻖ ﺑﻪ‬ ‫ﺣﻘﯿﻘﺖ و اﺷﺎﻋﻪ ﺗﻘﻮا ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬در ﻓﺎﺣﺸﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﺟﮫﺎن ﻧﻤﯽ ﺗﻮان ﺟﺎﻧﻤﺎز آب ﮐﺸﯿﺪ ‪.‬‬

‫ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ )آﯾﺎ ﺷﻤﺎ دﺷﻤﻦ ﺗﻤﺪن ﻫﺴﺘﯿﺪ؟(‬ ‫س‪:‬از ﻣﻘﺎﻻت ﺷﻤﺎ ﺑﻮﺿﻮح درک ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﺷﻤﺎ دﺷﻤﻦ ﺗﻤﺪن و ﻣﺪرﻧﯿﺰم و ھﻤﻪ ﻓﺮآورده ھﺎی ﺟﺪﯾﺪ ﺑﺸﺮ‬ ‫ھﺴﺘﯿﺪ ‪ :‬ﻋﻠﻢ ‪ ،‬ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی‪،‬ﻣﺒﺎرزه ‪ ،‬آزادی‪،‬دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ‪،‬ھﻨﺮ‪،‬رﻓﺎه‪،‬ﻣﺪرﻧﯿﺰم و‪ .......‬آﯾﺎ واﻗﻌﺎً ﻣﻨﻈﻮر ﺷﻤﺎ از اﯾﻦ‬ ‫ﺟﻨﮓ ﭼﯿﺴﺖ ؟ﺑﺪون ﺗﺮدﯾﺪ در اﯾﻦ ﺟﻨﮓ رﺳﻮا و ﻣﻨﺰوی ﺧﻮاھﯿﺪ ﺷﺪ و اﺣﺪی ﺷﻤﺎ را ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻧﺨﻮاھـﺪ ﮐـﺮد ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ واﻗﻌﯿﺖ را ﺗﺎ ھﻢ اﮐﻨﻮن ﻧﯿﺰ ﺷﺎھﺪ ﺑﻮده اﯾﺪ ‪ .‬ﭘﺲ ﭼﺮا دﺳﺖ از اﯾﻦ ﮐﺎر ﺑﺮ ﻧﻤﯽ دارﯾﺪ ؟ ھﺪف ﺷﻤﺎ ﭼﯿﺴﺖ‬ ‫؟ آﯾﺎ اﯾﻦ ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﮐﻞّ ﺑﺸﺮﯾّﺖ ﻧﯿﺴﺖ ؟‬

‫ﺟﻮاب ﻣﺎ ‪ :‬اوﻻً از ﺻﺪاﻗﺖ و ﺷﮫﺎﻣﺖ ﺷﻤﺎ در ﻃﺮح ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻣﻤﻨﻮﻧﯿﻢ زﯾﺮا اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ در ذھﻦ ھﺮ ﺧﻮاﻧﻨﺪه اﯾﯽ‬ ‫ﭘﺪﯾﺪ ﻣﯽ آﯾﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ ﮐﻨﻮن ﻣﻄﺮح ﻧﺸﺪه اﺳﺖ ‪ .‬ﺛﺎﻧﯿﺎً ﻣﺎ در آن واﺣﺪ ﺧﯿﺮ و ﺷّﺮ ھﺮ اﻣﺮی را ﻧﺸﺎن ﻣﯿﺪھﯿﻢ ‪ .‬و اﮔﺮ‬ ‫اﮐﺜﺮاً ﺑﻪ ﺷﺮّ اﻣﻮر ﻣﯽ ﭘﺮدازﯾﻢ ﺑﺪان ﺟﮫﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ دﯾﮕﺮان ﻣﺸﻐﻮل ﭘـﺮداﺧﺘﻦ ﺑـﻪ ﺧﯿـﺮ اﻣـﻮر ھـﺴﺘﻨﺪ و اﮐﺜـﺮ‬ ‫ﻣﺮدﻣﺎن ﺑﺮ اﺳﺎس ھﻤﯿﻦ اﻣﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺷﺮّ ﻣﺒﺘﻼ ﺷﺪه اﻧﺪ ‪ .‬ﺛﺎﻟﺜﺎً ﻣﺎ ﺣﺘﯽ در ﻧﺎﺣﻖ ﺗـﺮﯾﻦ اﻣـﻮر ھـﻢ ﻧﮫﺎﯾﺘـﺎً‬ ‫ﺣﻘﺶ را آﺷﮑﺎر ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ھﻤﺎن ﺣﻖ اﺑﻄﺎل اﺳﺖ ‪ .‬راﺑﻌﺎً ﻓﺮق ﻣﺎ ﺑـﺎ دﯾﮕـﺮ ﺗﺤﻠﯿﻠﮕـﺮان در اﯾـﻦ اﺳـﺖ ﮐـﻪ‬ ‫ﺷﮫﺎﻣﺖ ﺗﺮدﯾﺪ ﻧﻤﻮدن در ﺑﺪﯾﮫﯿﺎت و ﻣﻘﺪﺳﺎت اﯾﻦ ﺗﻤﺪن را دارﯾﻢ و دﯾﮕﺮان در دﻟﺸﺎن ﻣﺎ را ﺑﻄﺮزی ﺟﻨﻮن آﻣﯿﺰ‬ ‫ﺟﺴﻮر ﻣﯽ داﻧﻨﺪ ‪ .‬ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻨﮫﺎ اﺳﺮار اﺳﺖ و ﻧﺒﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ ‪.‬‬ ‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﯿﻢ ﺣﺮف دل ھﻤﻪ و ﺗﻮﺿﯿﺢ واﺿﺤﺎت اﺳﺖ و ھﻤﻪ ﻗﻠﺒﺎً ﻣﺎ را ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻣـﯽ ﮐﻨﻨـﺪ ﺣﺘـﯽ ﺧـﻮد‬ ‫ﺷﻤﺎ ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺷﻤﺎ اﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﭼﺮا اﺻﻮﻻً ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ دردی را ﮐﻪ درﻣﺎن ﻧﺪارد ﻣﻄﺮح ﻧﻤـﻮد و ﻧﻤـﮏ ﺑـﺮ‬ ‫زﺧﻢ ﭘﺎﺷﯿﺪ ‪.‬‬ ‫و ﻧﮑﺘﻪ آﺧﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ ھﻤﻮاره ﺗﻠﺦ ﺑﻮده اﺳﺖ و ﺗﻠﺨﺘﺮﯾﻦ وﺟﻪ آن در ﻗﻠﻤﺮو ﺧﻮد آﮔﺎھﯽ آﺷﮑﺎر ﻣﯽ ﺷﻮد‬ ‫وﻟﯽ ﺑﺎ ﭘﺬﯾﺮش و ﺗﺼﺪﯾﻖ آن‪ ،‬ﺷﯿﺮﯾﻦ ﻣﯽ ﮔﺮدد ‪.‬‬ ‫آدم ﺗﺎ ﭼﯿﺰی را ﻗﺒﻮل ﻧﮑﻨﺪ اﺻﻼً ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ آن را ﻓﮫﻢ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺷﺎﯾﺪ ھﯿﭽﮑﺲ ﺑﻪ اﻧﺪازۀ ﻣﺎ واﻗﻌﯿﺖ ﺟﮫﺎن‬ ‫ﻣﺪرن را ﻗﺒﻮل ﻧﮑﺮده ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﺟﻨﮓ ﻣﺎ ﺑﺎ ﺟﮫﻞ اﺳﺖ ﻧﻪ ﺑﺎ واﻗﻌﯿﺖ ‪.‬‬

‫ﭘﺎﺳﺦ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ)ﭼﺮا آدرس ﻣﺮﺟﻊ ﻧﻤﯽ دﻫﯿﺪ؟(‬ ‫س‪ :‬ﭼﺮا ﻧﻘﻞ ﻗﻮﻟﮫﺎی ﺷﻤﺎ در ﻣﻘـﺎﻻت ﻣـﺴﺘﻨﺪ ﻧﯿـﺴﺘﻨﺪ وآدرس ﻣﺮﺟـﻊ را ﻧﻤـﯽ دھﯿـﺪ وﻓﻘـﻂ ﺑﻄـﻮر ﺿـﻤﻨﯽ‬ ‫ﻣﻔﺎھﯿﻢ را ﻋﺮﺿﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﭼﻪ ﺑﺴﺎ اﺳﺘﻨﺒﺎط ﺷﺨﺼﯽ ﺷﻤﺎ از ﺳﺨﻨﺎن ﺑﺰرﮔﺎن اﺳﺖ ؟‬ ‫ج ‪ :‬اوﻻ در ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻧﻮﯾﺴﯽ ﭼﻨﯿﻦ ﺳﻨﺘﯽ راﯾﺞ ﻧﯿـﺴﺖ واﻣـﺮ واﺟﺒـﯽ ﻣﺤـﺴﻮب ﻧﻤـﯽ ﺷـﻮد آﻧﮫـﻢ ﻣﻘـﺎﻻﺗﯽ ده‬ ‫ﺳﻄﺮی ‪.‬‬

‫‪13‬‬


‫ﺛﺎﻧﯿﺎً اﺳﺎس ﮐﺎر ﻣﺎ ﮐﻼﺳﯿﮏ وﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺗﯽ ﻧﯿﺴﺖ وﻣﺎ در ﻗﻠﻤﺮو ﻋﻠﻮم ﻣﻨﻘﻮل ﮐﺎر ﻧﻤﯽ ﮐﻨﯿﻢ ﺑﻠﮑﻪ اﺳﺎس ﮐﺎر ﻣﺎ‬ ‫ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻋﻠﻮم ﻣﻌﻘﻮل اﺳﺖ آﻧﮫﻢ از ﻧﻮع ﻋﻘﻞ ﻧﺎب ﮐﻪ ھﻤﺎن ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔـﺲ اﺳـﺖ ‪.‬واﮔـﺮ ھـﻢ ﮔﮫﮕـﺎھﯽ ﻧﻘـﻞ‬ ‫ﻗﻮﻟﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ ﺑﺮای اﺛﺒﺎت ادﻋﺎی ﺧﻮد ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺮای ﺗﺼﺪﯾﻖ آن ﺳﺨﻦ ﻣﻨﻘﻮل اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺮﻓـﺮض‬ ‫ھﻢ اﺳﺘﻨﺒﺎط ﻣﺎ از ﺳﺨﻨﺎن ﺑﺰرﮔﺎن ﮐﺎﻣﻼً ﺷﺨـﺼﯽ وﺗﻔـﺴﯿﺮ ﺑـﻪ رأی ﺑﺎﺷـﺪ ﺑـﺎز ھـﻢ ھـﯿﭻ ﺧﺪﺷـﻪ ای ﺑـﻪ آن‬ ‫ﺷﺨﺼﯿﺖ وﺳﺨﻦ وارد ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ زﯾﺮا ﻣﺎ ھﻤﺎن ﻣﻔﮫﻮم ادﻋﺎ ﺷﺪه را ﻣﻼک ﻗﺮار ﻣﯽ دھﯿﻢ وﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ﺑﻪ ﺗﺼﺪﯾﻖ آن‬ ‫ﺳﺨﻦ ﯾﺎ ﺷﺨﺼﯿﺖ ﻣﯽ اﻧﺠﺎﻣﺪ وﻧﻪ ﺗﮑﺬﯾﺐ‪.‬‬ ‫ﺛﺎﻟﺜﺎً ﮐﺎر ﻧﺸﺮﯾﻪ ﻣﺎ ﻣﻔﮫﻮم ﺳﺎزی اﺳﺖ وﻣﮑﺎﺷـﻔﻪ وﺗـﺼﺪﯾﻖ ﺣﮑﻤـﺖ اﺳـﺖ وﻧـﻪ ﺻـﺪور اﺣﮑـﺎم ﺷـﺮﻋﯽ ﯾـﺎ‬ ‫ﺣﻘﻮﻗﯽ وﻗﻀﺎﺋﯽ‪.‬‬ ‫راﺑﻌﺎً اﮐﺜﺮ ﻧﻘﻞ ﻗﻮﻟﮫﺎی ﻣﺎ از ﻣﺮاﺟﻊ دﯾﻨﯽ در ﻗﻠﻤﺮو ﻓﺮھﻨﮓ ﻣﺮدم ﻣﺎ ﻣﻌﺮوف ھﺴﺘﻨﺪ وﻣـﺎ ﻋﻤـﺪﺗﺎً ﺑﺮﻣﺤﮑﻤـﺎت‬ ‫دﯾﻨﯽ وﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳﺘﻨﺎد ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﺟﺰو ﺑﺪﯾﮫﯿﺎت ﺑﺎور ھﺎی ﻋﻘﻠﯽ ودﯾﻨﯽ ﻣﺎﺳﺖ ﻟـﺬا ﻧﯿـﺎزی ﺑـﻪ ذﮐـﺮ آدرس‬ ‫دﻗﯿﻖ ﻣﺮﺟﻊ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﺧﺎﻣﺴﺎً اﮔﺮ ھﺮ ﮐﺴﯽ در درﺳﺘﯽ ﻧﻘﻞ ﻗﻮل ﻣﺎ ﺗﺮدﯾﺪ دارد واﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ در ﻧﻈﺮش اھﻤﯿﺖ دارد ﺑـﺮود وآدرس‬ ‫دﻗﯿﻖ را ﭘﯿﺪا ﮐﻨﺪ ﺗﺎ راﺳﺘﯽ ﯾﺎ ﻧﺎراﺳﺘﯽ ﻧﻘﻞ ﻗﻮل ﻣﺎ را اﺛﺒﺎت ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎر ﺑﻨﺪرت ﮐﺴﯽ ﻣﺒـﺎدرت ﺑـﻪ ﭼﻨـﯿﻦ‬ ‫اﻣﺮی ﻣﯽ ﮐﻨﺪ وای ﮐﺎش ﮐﻪ ﺑﮑﻨﺪ ﮐﻪ اﻣﺮوزه ﺑﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ ھﻤﻪ ﻣﺮاﺟﻊ ﻣﺘﻨﻮع ﮐﻼﺳﯿﮏ وراﯾﺎﻧﻪ ای ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺎری‬ ‫ﺑﺲ آﺳﺎن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺳﺎدﺳﺎً ﯾﮑﯽ از اھﺪاف ﻧﺸﺮﯾﻪ ﻣﺎ ھﻤﺎﻧﺎ اﻣّﯽ ﮐﺮدن وﻋﺎﻣﯽ ﻧﻤﻮدن وﻋﺮﻓﯽ ودﻣﻮﮐﺮاﺗﯿﺰه ﮐﺮدن ﻣﻌﺎرف دﯾﻨﯽ‬ ‫اﺳﺖ ﺗﺎ وارد ﮔﻮﯾﺶ روزﻣﺮه ﻣﺮدم ﺷﻮد وﺣﺠّﺖ ﻣﻨﻄﻖ ﮔﺮدد وھﺮ ﮐﺴﯽ ﺑﺮای ﺣﺠﺖ آوردن ﯾﮏ آﯾﻪ ﯾﺎ ﺣﺪﯾﺜﯽ‬ ‫ﻣﺠﺒﻮر ﻧﺒﺎﺷﺪ ﺣﺎﻓﻆ ﻗﺮآن وﻣﺘﺨﺼﺺ ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎﺷﺪ ودر ﺣﺎل ﻧﻘﻞ ﻗﻮل ﺣﺘﻤﺎً ﮐﺘﺎب ﻣﺮﺟﻊ را ھﻢ ﺑﺎز ﮐﻨﺪ ﺗـﺎ‬ ‫ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺑﺎور ﻧﻤﺎﯾﺪ ﻣﺘﺪ اﯾﻨﺴﺖ ﮐـﻪ ﻣـﯽ ﺧـﻮاھﯿﻢ ﻣﻌـﺎرف ﻗﺮآﻧـﯽ وﺣـﺪﯾﺜﯽ را ﻣﻌﻘـﻮل ﻧﻤـﺎﺋﯿﻢ وﺑـﺮای اﺛﺒـﺎت‬ ‫درﺳﺘﯽ آن ﻋﻘﻞ را ﺳﻨﺪ ﻗﺮار دھﯿﻢ ‪ .‬ھﺪف ﻣﺎ ﻣﻌﻘﻮل ﮐﺮدن دﯾﻦ اﺳﺖ وﻟﺬا ﻋﻤﺪاً اﯾﻦ ﻗﺎﻋﺪه ﮐﻼﺳﯿﮏ ﻣﺪرن‬ ‫را ﻧﺎدﯾﺪه ﻣﯽ ﮔﯿﺮﯾﻢ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻣﺪارس دﯾﻨﯽ ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﻣﻮﺟﺐ ﺟﺪاﺳﺎزی دﯾﻦ از زﻧﺪﮔﯽ روزﻣﺮه ﻣﺮدم‬ ‫ﺑﻮده اﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﺎ ﻣﺮدﻣﺎن ھﻤﻮاره ﺑﺮای اﺑﺘﺪاﺋﯽ ﺗﺮﯾﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ دﯾﻨـﯽ ﺧـﻮد ﻣﺤﺘـﺎج ﺑـﻪ ﻣﺘﺨﺼـﺼﯿﻦ ﺑﺎﺷـﻨﺪ واﻋﺘﺒـﺎر وﻋﻈﻤـﺖ‬ ‫ﻧﺎدرﺳﺖ اﯾﻦ ﺗﺨﺼﺺ ﺗﺎ اﺑﺪ ﺣﻔﻆ ﺷﻮد آﻧﮫﻢ ﺑﻪ ﺑﮫﺎﻧﻪ ﺣﻔﻆ دﯾﻨﯽ‪.‬‬

‫ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ ‪ :‬ﭼﺮا اﯾﻦ ﻗﺪر ﺑﺪ ﺑﯿﻦ ﻫﺴﺘﯿﺪ؟‬ ‫س ‪ :‬آﻗﺎی ﺳﺮدﺑﯿﺮ ﺷﻤﺎ ﮐﻪ ﻋﺎﻟﻢ وآدم را ﺗﮑﻔﯿﺮ وﻟﻌﻨﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺧﻮدﺗﺎن در ﭼﻨﯿﻦ ﺟﮫﺎﻧﯽ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ‬ ‫ﮐﻨﯿﺪ وﺑﻮاﺳﻄﻪ آن ﭘﯿﺎم ﻣﯽ دھﯿﺪ ‪ .‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ اﯾﻦ ﻣﻌﻤﺎ را روﺷﻦ ﮐﻨﯿﺪ ؟‬ ‫ج ‪ :‬اوﻻً اﯾﻨﮑﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ واﻗﻌﯿﺖ ھﺎی زﺷﺖ ﺑﻤﻌﻨﺎی ﺗﮑﻔﯿﺮ ﻧﯿـﺴﺖ زﯾـﺮا ﺗﮑﻔﯿـﺮ دارای ﺣﮑـﻢ اﺳـﺖ وﻣـﺎ ﻓﻘـﻂ‬ ‫ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﻣﻌﺎرف دﯾﻨﯽ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ وﻧﻈﺮ ﺷﺨﺼﯽ ﺧﻮد را ﻣﺜﻞ ھﺮ آدﻣﯽ اﺑﺮاز ﻣﯽ دارﯾﻢ ‪ .‬اﯾﻨﮑﻪ ﻃﺒﻖ‬ ‫ﮐﻼم ﺧﺪاوﻧﺪ ‪ ،‬اﮐﺜﺮﯾﺖ ﺑﺸﺮﯾﺖ از اھﺎﻟﯽ دوزخ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻨﺪه ھﻢ ﯾﮑﯽ از آﻧﺎن ھﺴﺘﻢ ‪ ،‬ﺗﻘﺼﯿﺮ ﺑﻨﺪه ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬

‫‪14‬‬


‫ﺛﺎﻧﯿﺎً ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً در ھﻤﻪ ﻣﻘﺎﻻﺗﯽ ﮐﻪ ارزﯾﺎﺑﯽ رخ ﻣﯽ دھﺪ ھﻤﻮاره از ﺿﻤﯿﺮ »ﻣﺎ« اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﮐﻨﻢ وﺧـﻮد راھـﻢ‬ ‫ﻋﻤﻮﻣﺎً در ﺟﻨﺎح ﺑﺪھﺎ ﻗﺮار ﻣﯿﺪھﻢ واﯾﻦ ھﻢ ﺗﻌﺎرف ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬ ‫وﻧﯿﺰ اﯾﻨﮑﻪ ھﺮﮐﺴﯽ ﯾﺎ ﭼﯿﺰی را ﻟﻌﻨـﺖ ﻧﮑـﺮده اﯾـﻢ ﭼـﺮا ﮐـﻪ آدﻣـﯽ ﺣﺘّـﯽ ﺣـﻖ ﻧـﺪارد ﺷـﯿﻄﺎن را ﻟﻌﻨـﺖ ﮐﻨـﺪ‬ ‫)ﻗﺮآن(ﺑﻠﮑﻪ ﺧﺪاﺳﺖ ﮐﻪ ھﺮ ﻣﺨﻠﻮﻗﯽ را ﮐﻪ ﺑﺨﻮاھﺪ ﻟﻌﻨﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬آدﻣﯽ ﺑﺎﯾﺪ از ﺷﯿﻄﺎن ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﮕﯿﺮد اﺻﻼً‬ ‫ﮐﺴﯽ ﺗﻮان ﻟﻌﻦ ﮐﺮدن را ﻧﺪارد وﮐﻠﻤﻪ ﻟﻌﻨﺖ ﯾﮑﯽ از ﻣﻨﻔﻌﻞ ﺗﺮﯾﻦ واژه ھﺎی ﺑﺸﺮ اﺳﺖ وواژه ﻧﺎﺣﻘﯽ ھﻢ ﻣﯽ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﻣﺎ ﻓﻘﻂ ﻟﻌﻨﺖ ﺷﺪه ﮔﯿﮫﺎ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دھﯿﻢ‪.‬‬ ‫وﻧﯿﺰ اﯾﻨﮑﻪ اﺳﺘﻔﺎده از ھﻤﯿﻦ ﺷﺮاﯾﻂ واﻣﮑﺎﻧﺎت ﮐﺎﻓﺮاﻧﻪ ﺑﺮای اﺷﺎﻋﻪ ﻣﻌﺮﻓﺖ ھﯿﭻ ﻣﻨﺎﻓﺎﺗﯽ ﺑﺎ ﺣﻖ ﻧﺪارد ‪ .‬اﺻﻼً‬ ‫ﮐﻞ دﻧﯿﺎ ﺑﻪ زﻋﻢ ﻗﺮآن ﺗﻤﺎﻣﺎً ﺑﺎزی وﺑﺎزﯾﭽﻪ وﻓﺮﯾﺒﻨﺪه اﺳﺖ واﻧﺴﺎن ﺑﺎﯾﺪ ﺗﺎ ﺣﺪ اﻣﮑﺎن از آن ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﮕﯿﺮد وﻟﯽ در‬ ‫ﻋﯿﻦ ﺣﺎل در دﻧﯿﺎ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ واﺗﻔﺎﻗـﺎً در ھﻤـﯿﻦ دﻧﯿـﺎی ﺑـﺪ ‪ ،‬اﻓـﺸﺎﻧﺪن ﺑـﺬرھﺎی ﺣﻘﯿﻘـﺖ وروﯾﺎﻧـﺪن آن ‪،‬‬ ‫ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻋﺸﻖ وھﻨﺮ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﮐﻪ ﮐﺎﻓﺮان در دوزخ از ﻓﺮط ﻋﺬاب ‪ ،‬اﯾﻤﺎن ﻣﯽ آورﻧﺪ‪ .‬ﭘﺲ در دوزخ ھﻢ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺧﺪارا ﯾﺎد‬ ‫ﮐﺮد ﮐﻪ واﺟﺐ ﺗﺮﯾﻦ ﯾﺎدھﺎ ﺳﺖ‪.‬‬ ‫وﻧﯿﺰ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺎ ھﻤﻮاره ﺣﻖّ اﺑﻄﺎل را ھﻢ ﻧﺸﺎن ﻣـﯽ دھـﯿﻢ واﯾـﻦ از وﯾﮋﮔـﯽ ﮐـﺎر ﻣﺎﺳـﺖ واز ﺧﺼﯿـﺼﻪ ﭘﺪﯾـﺪه‬ ‫ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﭘﺲ ﻟﻌﻨﺘﯽ در ﮐﺎر ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬در ﻗﻠﻤﺮو ﺧﻮش ﺑﯿﻨﯽ ﻣﺪرﻧﯿﺰم ‪ ،‬ﺑﺪﺑﯿﻨﯽ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻌـﺎدل‬ ‫اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫اﮔﺮ دوران دﯾﮕﺮی ﻣﯽ ﺑﻮدﯾﻢ ﺧﻮش ﺑﯿﻨﺎﻧﻪ ﺗﺮ ﺳﺨﻦ ﻣﯽ ﮔﻔﺘﯿﻢ ‪ .‬ﺑﺪﺑﯿﻨﯽ ﻣﻮﺟﺐ اﺣﺘﯿـﺎط اﺳـﺖ وﻣـﺎ در ﻋـﺼﺮ‬ ‫ﺑﺤﺮان ﺑﺴﺮ ﻣﯽ ﺑﺮﯾﻢ واﺣﺘﯿﺎط واﺟﺐ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ‬ ‫)ﺷﻤﺎ ﭼﮑﺎره اﯾﺪ (‬ ‫از ﻣﺎ ﺳﺌﻮال ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ‪ :‬ﺑﺎﻻﺧﺮه ﻧﻔﮫﻤﯿﺪﯾﻢ ﮐﻪ آﯾﺎ ﺷﻤﺎ ﻓﻠﺴﻔﯽ ھﺴﺘﯿﺪ ﯾﺎ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ‪ .‬ﻓﻘﮫـﯽ ھـﺴﺘﯿﺪ ﯾـﺎ‬ ‫ﮐﻼﻣﯽ ‪ .‬ﻋﻠﻤﯽ ھﺴﺘﯿﺪ وﯾﺎ اﺧﻼﻗﯽ ‪ .‬ﻣﺬھﺒﯽ ھﺴﺘﯿﺪ وﯾﺎ ﻻﺋﯿﮏ ‪ .‬ﭘﺰﺷﮑﯽ ھﺴﺘﯿﺪ وﯾﺎ روﺷﻨﻔﮑﺮی ‪ .‬ﺣﻮزه ای‬ ‫ھﺴﺘﯿﺪ وﯾﺎ داﻧﺸﮕﺎھﯽ‪.... .‬‬ ‫ﭘﺎﺳﺦ ﻣﺎ اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺎ ھﻤﻪ اﯾﻨﮫﺎ ھﺴﺘﯿﻢ وﻧﯿﺴﺘﯿﻢ ‪.‬ﻏﺮض ﻣﺎ اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﻧﮑﺎت ﺑﺪﯾﮫﯽ ھﻤﻪ ای ﺣﻮزه ھـﺎی‬ ‫اﻧﺪﯾﺸﻪ را ﺑﻪ ﻣﯿﺪان ﻋﻤﻞ زﻧﺪﮔﯽ روزﻣﺮه وارد ﮐﻨﯿﻢ ﺗﺎ ﺧﻮد را از ﺧﻼء اﯾﻦ ﺑﯽ ﻣﻌﻨﺎﺋﯽ وﺑﯽ ھﻮﯾﺘﯽ ودر ﻣﺎﻧﺪه‬ ‫ﮔﯽ وﺑﺪﺑﺨﺘﯽ ھﺎی ﻻﻋﻼج ﺑﺮھﺎﻧﯿﻢ ‪ .‬اﺻﻮﻻً ﭼﺮا ﻣﯽ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑـﻪ ﯾـﮏ ﮐﻠﯿـﺸﻪ وﻋﻨـﻮان اﺳـﺘﺎﻧﺪارد ﯾـﺎ‬ ‫ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺑﺎﺷﯿﻢ ‪ .‬آﯾﺎ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد ﭼﯿﺰ دﯾﮕﺮی ﺑﻮد واﻧﺪﯾﺸﻪ وﻋﻼﺟﯽ ﻏﯿﺮ از ﻋﺎدات وﺗﺒﻠﯿﻐﺎت راﯾﺞ ﻋﺮﺿﻪ ﻧﻤﻮد ‪.‬‬ ‫آﯾﺎ ھﻤﻪ ﭼﯿﺰھﺎی ﺗﺎزه ﺣﺘﻤﺎً ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻣﺎرک ﻏﺮﺑﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ وﯾﺎ ﺣﺘﯽ ھﻨﺪی ؟‬ ‫ﺷﻤﺎ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯿﺪ ﻣﺎ را اﻟﺘﻘﺎﻃﯽ ھﻢ ﺑﺨﻮاﻧﯿﺪ ﺑﮫﺮﺣﺎل ﺿﺮری ﺑﻪ ﮐﺴﯽ ﻧﻤﯽ رﺳﺎﻧﯿﻢ وﻣﺪﻋﯽ ھﯿﭻ ﺣﺮﻓﻪ وﺣﺰب‬ ‫و ﻗﺪرﺗﯽ ھﻢ ﻧﯿﺴﺘﯿﻢ‪.‬‬

‫‪15‬‬


‫ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﮐﻪ از ﻣﺆﻣﻨﺎن ﺑﺮﺧﯽ ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﮫﺘﺮﯾﻦ ﺣﺮﻓﮫﺎ را از ھﺮ ﻣﮑﺘـﺐ وﻣـﺬھﺒﯽ ﻣـﯽ ﮔﯿﺮﻧـﺪ‬ ‫واﯾﻨﺎن ھﺪاﯾﺖ ﺷﺪﮔﺎن ھﺴﺘﻨﺪ ‪ .‬ﺣﺎﻻ اﯾﻦ ﺑﯿﺎن ﻗﺮآﻧﯽ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺘﺮادف ﺑﺎ اﻟﺘﻘﺎط واﺧﺘﻼط ﺑﺎﺷـﺪ ﮐـﻪ اﻣـﺮوزه‬ ‫ﻣﺘﮫﻢ وﻣﺤﮑﻮم اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻤﺎ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﻨﺪ ﺷﻤﺎ ھﺮ ﭘﺪﯾﺪه ای را در آن واﺣﺪھﻢ ﻧﻔﯽ ﻣـﯽ ﮐﻨﯿـﺪ وھـﻢ اﺛﺒـﺎت ‪.‬اﯾـﻦ ﺗﻨـﺎﻗﺾ وﭘـﻮﭼﯽ ﮔـﺮی‬ ‫وﺳﺮﮔﺮداﻧﯽ ﻣﯽ آورد ‪ .‬ﻣﺎ ﻣﯽ ﮔﻮﺋﯿﻢ ﮐﻪ ھﺮ ﺣﻘﯽ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ اﺑﻄﺎل ﻣﯽ ﺷﻮد وھﺮ ﺑﺎﻃﻠﯽ دارای ﺣﻖ اﺑﻄـﺎل‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ﭘﻮﭼﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺟﮫﺎن ﺑﯿﻨﯽ وﺟﺎﻣﻊ ﺑﯿﻨﯽ ودﯾﺪن ھﺮدو روی ﺳﮑﻪ واﻗﻌﯿﺖ اﺳﺖ ‪.‬اﯾﻦ ﻧﮕﺎھﯽ از‬ ‫ورای ﻧﻔﯽ وﺿﺮراﺳﺖ وورای ﺑﮫﺸﺖ ودوزخ‪.‬‬ ‫ﺑﻤﺎ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﻨﺪ از ﺣﺮﻓﮫﺎی ﺷﻤﺎ ھﯿﭻ راه وﺣﻞ وﭼﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺮدی ﺣﺎﺻﻞ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد ‪ .‬ﻣﺎ ﻣﯽ ﮔﻮﺋﯿﻢ ﭼﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺮدی‬ ‫ﮐﻪ ﻣﺎ ﻋﺮﺿﻪ ﻣﯽ ﮐﻨـﯿﻢ اراده ﺑـﻪ ﻓﮫﻤﯿـﺪن ﺗﻤـﺎم وﮐﻤـﺎل وھﻤـﻪ ﺟﺎﻧﺒـﻪ اﻣـﻮر اﺳـﺖ ‪.‬ﻣـﺎ ﭘﯿـﺮو ﻣﮑﺘـﺐ ﻋﺮﻓـﺎن‬ ‫ﻋﻠﯽ)ع(ھﺴﺘﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﯽ ﻣﻌﺮﻓﺘﯽ را ﻋﻠﺖ ﺑﺮﭘﺎﺋﯽ دوزخ ﻣﯽ داﻧﺪ ‪.‬ﻣﺎ ﻣﻌﺘﻘﺪﯾﻢ ﮐﻪ ﯾﮏ ﺑﺎر ھﻢ ﮐﻪ ﺷﺪه ﺑﯿـﺎﺋﯿﻢ‬ ‫وﻓﮫﻤﯿﺪن را ﺑﺮای ﻓﮫﻤﯿﺪن ﺑﺨﻮاھﯿﻢ وﺑﺮای ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﺨﻮدی ﺧـﻮد ﺣﻘـﯽ ﻓﺮاﺳـﻮی ﺧﯿـﺮ وﺷـﺮ ﻗﺎﺋـﻞ ﺑﺎﺷـﯿﻢ ‪.‬‬ ‫وﻋﺮﻓﺎن ﯾﻌﻨﯽ ﻣﮑﺘﺐ اﺻﺎﻟﺖ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﺮای ﻣﻌﺮﻓﺖ ‪ .‬وﺗﺎزه ﻋﺼﺮ ﺑﮫـﺸﺖ ﭘﺮﺳـﺘﯽ ﻋﻠﻤـﯽ ﺑـﺴﺮ‬ ‫آﻣﺪه اﺳﺖ زﯾﺮا از ﺑﻄﻦ ﻋﻠﻮم ﻣﺪرن اﺳﺖ ﮐﻪ دوزخ آﺷﮑﺎر ﺷﺪه اﺳﺖ ‪ .‬ﭘﺲ ﺑﯿﺎﺋﯿﻢ واﯾﻦ راز را ﻓﮫﻢ ﮐﻨﯿﻢ‪.‬‬

‫ﻣﺮاﺟﻊ ﻣﻘﺎﻻت اﯾﻦ ﻧﺸﺮﯾﻪ‬ ‫ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗﺒﻼً ﻣﺘﺬﮐّﺮ ﺷﺪه اﯾﻢ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﺑﯽ ﭘﺎﯾﺎن ﻣﻘﺎﻻت اﯾﻦ ﻧﺸﺮﯾﻪ ﮐﻪ ﺑﺼﻮرت ﯾﮏ اﺛﺮ داﺋﺮة اﻟﻤﻌـﺎرﻓﯽ‬ ‫ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺷﻤﺎ ﻣﯽ ﺷﻮد ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ از ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت و ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت اﯾﻨﺠﺎﻧﺐ در ﻃﯽ ﺳﯽ ﺳﺎل اﺧﯿﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﺣﺪود ھﻔﺘﺎد ﺟﻠﺪ ﮐﺘﺎب اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮﺧﯽ از آﻧﮫﺎ در ﺳﺎﯾﺖ »ﻣﺆﺳﺴﻪ ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ« ﻣﻌﺮﻓﯽ ﺷﺪه اﻧﺪ ‪ .‬ﻋﺪم‬ ‫ﻣﻮﻓﻘﯿّﺖ اﯾﻨﺠﺎﻧﺐ در ﮐﺴﺐ ﻣﺠﻮز اﻧﺘﺸﺎر آﺛﺎرم ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺗـﻮﻓﯿﻘﯽ ﺑﺰرﮔﺘـﺮ ﺷـﺪ ﺗـﺎ ﻣﺠﻤﻮﻋـﻪ آﺛـﺎرم را ﺑـﺼﻮرت‬ ‫ﻣﻘﺎﻻت ﻣﺨﺘﺼﺮ و ﻣﻔﯿﺪ ﺑﻄﻮر راﯾﮕﺎن و آزاد در اﺧﺘﯿﺎر ﻣﺮدم ﻗﺮار دھﻢ ﮐﻪ ﺑﺮﺧﯽ از آﻧﮫﺎ را ھﻢ ﺑﺰﺑﺎن اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ‬ ‫در ﺳﺎﯾﺖ ﻋﺮﺿﻪ داﺷﺘﻪ اﯾﻢ و ﺗﺼﻤﯿﻢ دارﯾﻢ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺳﺎﺋﺮ زﺑﺎﻧﮫﺎی دﯾﮕﺮ از ﺟﻤﻠﻪ ﻋﺮﺑﯽ‪ ،‬روﺳﯽ و آﻟﻤﺎﻧﯽ ھﻢ ﺑﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﮐﺎر ﻣﺒﺎدرت ﻧﻤﺎﺋﯿﻢ ﺗﺎ اﯾﻦ ﺗﺠﺮﺑﻪ اﻧﺴﺎﻧﯽ در ﺧﺪﻣﺖ ﮐﻞ ﺑﺸﺮﯾﺖ ﻗﺮار ﮔﯿﺮد ‪.‬‬ ‫ﺑﺎ اﯾﻨﺤﺎل ﺑﻪ اھﺘﻤﺎم ﯾﮑﯽ از ھﻤﮑﺎران و ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨﺪان ﯾﻌﻨﯽ ﺧﺎﻧﻢ دﮐﺘﺮ ﻣﯿﺮﺷﺎھﯽ ﺑﺨﺸﮫﺎﺋﯽ از آﺛﺎر اﯾﻨﺠﺎﻧﺐ‬ ‫در ﭼﮫﺎر ﺟﻠﺪ ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از ‪ :‬ﻣﺎده وﺟـﻮد ‪ ،‬ﺧﻮدآﻣـﻮز ﺗﺮﺑﯿـﺖ ﻋﺮﻓـﺎﻧﯽ ‪ ،‬ﻣﺎﻟﯿﺨﻮﻟﯿـﺎی‬ ‫ﭘﺰﺷﮑﯽ و ﻣﻌﻨﺎی وﺟﻮد ‪ .‬ﮐﻪ ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨﺪان ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ اﯾﻦ ﮐﺘﺐ را ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺗﻤﺎس ﺑﺎ ﻣﺎ ﺗﮫﯿّﻪ ﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ‪ .‬ﻋﻼوه ﺑﺮ‬ ‫اﯾﻦ ﺣﺪود ﭼﮫﻞ ﺳﺎﻋﺖ درﺳﮫﺎی ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ در ﻣـﺴﺎﺋﻞ ﮔﻮﻧـﺎﮔﻮن ﺑـﺼﻮرت ﺳـﯽ دی ﺻـﻮﺗﯽ – ﺗـﺼﻮﯾﺮی‬ ‫وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ﻣﺒﺎﺣﺚ اﯾﻨﺠﺎﻧﺐ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺰﺑﺎﻧﯽ ﻋﺎﻣﯿﺎﻧﻪ ﺗﺮ و ﻗﺎﺑﻞ اﺳـﺘﻔﺎده ﺑـﺮای ھﻤﮕـﺎن اﺳـﺖ ‪ .‬اﯾـﻦ‬ ‫ﺳﯽ دی ھﺎ ﻧﯿﺰ در ﺳﺎﯾﺖ ﻣﺆﺳﺴﻪ ﻣﻌﺮﻓـﯽ ﺷـﺪه و از ھـﺮ ﮐـﺪام ﭼﻨـﺪ دﻗﯿﻘـﻪ ای ﺑﻮاﺳـﻄﻪ اﯾﻨﺘﺮﻧـﺖ ﻗﺎﺑـﻞ‬ ‫اﺳﺘﻤﺎع ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺮای ﺗﮫﯿّﻪ آﻧﮫﺎ ﻧﯿﺰ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯿﺪ ﺑﺎ ﻣﺎ ﺗﻤﺎس ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ ‪.‬‬

‫‪16‬‬


‫در ﺑﺎب ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ)ﻣﺼﺎﺣﺒﻪ ﺑﺎ دﮐﺘﺮ ﻋﻠﯽ اﮐﺒﺮﺧﺎﻧﺠﺎﻧﯽ(‬ ‫ﺳﻦ ‪ :‬ﻗﺒﻞ از ھﺮ ﭼﯿﺰی ﺳﺌﻮاﻟﯽ را ﻃﺮح ﻣﯿﮑﻨﻢ ﮐﻪ ﺷﺎﯾﺪ ﺳﺌﻮال ھﻤﻪ ﻣﺨﺎﻃﺒﺎن ﺷﻤﺎ ﺑﺎﺷﺪ و آن اﯾﻨﮑﻪ ﭼـﺮا‬ ‫ھﺮ اﻣﺮی را ﺑﻪ راﺑﻄﻪ زن و ﻣﺮد ﻧﺴﺒﺖ ﻣﯽ دھﯿﺪ ؟‬ ‫ج ‪ :‬زﯾﺮا ﮐﻞ ﺑﻘﺎی ﺑﺸﺮ ﺑﺮ روی زﻣﯿﻦ و ﺗﺎرﯾﺦ ﺗﻤﺪن ﺑﻼ واﺳﻄﻪ از اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﺑﺮﺧﺎﺳـﺘﻪ اﺳـﺖ واز اﯾـﻦ راﺑﻄـﻪ‬ ‫ﺗﻐﺬﯾﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺑﺎ ﻧﺎﺑﻮدی اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ھﻢ ﺗﻤﺎم ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬ﭘﺲ رﺟـﻮع دادن ھـﺮ اﻣـﺮی ﺑـﻪ اﯾـﻦ راﺑﻄـﻪ ﺑـﻪ‬ ‫ﻣﻌﻨﺎی رﺟﻮع دادن ھﺮ اﻣﺮی ﺑﻪ ﺑﻮد و ﻧﺒﻮد اﺳﺖ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ اﺳﺎس ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻣﺎ ھﻢ ﺑﺮ ﺑﻮدِ و ﻧﺒﻮد ﻗﺮار دارد ‪.‬‬ ‫ﺑﻌﻼوه ھﻤﻪ ﻣﯽ داﻧﻨﺪ و ﻣﯽ ﺑﯿﻨﻨﺪ ﮐﻪ راﺳﺖ ﻣﯽ ﮔﻮﺋﯿﻢ ﻓﻘﻂ در ﺣﯿﺮﺗﻨﺪ ﮐﻪ ﭼﺮا ﺗﺎ ﻗﺒﻞ از اﯾﻦ ﺧﻮدﺷﺎن ﻣﺘﻮّﺟﻪ‬ ‫ﻧﺸﺪه اﻧﺪ‬ ‫س ‪ :‬ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﭼﺮا ﺧﻮدﺷﺎن ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻧﺸﺪه اﻧﺪ ؟‬ ‫ج ‪ :‬ﺑﻪ ﺳﻪ دﻟﯿﻞ ‪ :‬ﯾﮑﯽ ﻋﺪم ﺷﮫﺎﻣﺖ و دﯾﮕﺮی ﻋﺪم ﯾﻘﯿﻦ وﺳﻮّﻣﯽ ھﻢ ﮐﺒﺮ و ﻏﺮور ‪ .‬آدﻣﯽ ﻧـﺴﺒﺖ ﺑﺨـﻮدش‬ ‫ﮐﻮر اﺳﺖ وﮔﺮﻧﻪ ﺧﺪا را ﮐﻪ از رگ ﮔﺮدن ﺑﻪ اﻧﺴﺎن ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮ اﺳﺖ در ﻣﯽ ﯾﺎﻓﺖ ‪ .‬آدﻣـﯽ ﻋﻤـﺪﺗﺎً در ﺟـﺴﺘﺠﻮی‬ ‫ﻧﺨﻮد ﺳﯿﺎه آﻧﮫﻢ در آﺳﻤﺎن اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ھﻤﺎن راز ﮐﻔﺮ ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺘﮫﺎ ﻧﺪارد ‪.‬‬ ‫س ‪ :‬اﮔﺮ ﮐﺴﯽ ﺑﺨﻮاھﺪ ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﺑﺮای رﻓﻊ ﻣﺸﮑﻼت و ﺑﯿﻤﺎرﯾﺶ از ﺷﻤﺎ ﯾﺎری ﺟﻮﯾﺪ ﺑﺎﯾﺪ ﭼﻪ ﮐﻨﺪ ؟‬ ‫ج ‪ :‬ﻧﺨﺴﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﯾﮏ ﺳﯿﺮ ﮐﺎﻣﻞ در ﻣﻘﺎﻻت اﯾﻦ ﻧﺸﺮﯾﻪ ﺑﻨﻤﺎﯾﺪ و روح ﮐﻠﯽ آﻧﺮا درک ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﺳﭙﺲ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺑﻪ‬ ‫ﺑﺨﺶ ﺗﺨﺼﺼﯽ و ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﺷﺪه رﺟﻮع ﻧﻤﻮده و در ﻣﻘﺎﻻت آن ﺑﺨﺶ ﮐﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻠﻪ اوﺳﺖ دﻗﺖ و‬ ‫ﺗﺄﻣﻞ ﺑﯿﺸﺘﺮی ﻧﻤﺎﯾﺪ ‪ .‬ﺗﺎ ھﻤﯿﻦ ﺟﺎ اﺳﺎس درﻣﺎن ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪه اﺳﺖ و اﮔﺮ ﻓﺮد ﺻﺎدق ﺑﺎﺷـﺪ راه ﻧﺠـﺎت را ﭘـﯿﺶ‬ ‫روی ﺧﻮد ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ در ﻏﯿﺮ اﯾﻨﺼﻮرت ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎ ﻣﺎ ﺗﻤﺎس ﺑﮕﯿﺮد از ﻃﺮﯾﻖ اﯾﻤﯿﻞ و ﺳﭙﺲ اﮔﺮ ﻻزم ﺑﻮد ﺗﻤﺎس‬ ‫ﺗﻠﻔﻨﯽ و ﺑﺎز ھﻢ اﮔﺮ ﺿﺮوری ﺑﻮد ﺣﻀﻮری ‪.‬‬ ‫س ‪ :‬ﺑﺮای ﺷﻔﺎی ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﭼﻪ ﺷﺮاﯾﻂ ﺑﺎﻃﻨﯽ ﻻزم اﺳﺖ و آﯾﺎ اﯾﻦ ﺷﺮاﯾﻂ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﭘﯿﺸﺎﭘﯿﺶ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺎﺷﺪ و‬ ‫ﯾﺎ ﺷﻤﺎ ﭘﺪﯾﺪ ﻣﯽ آورﯾﺪ ؟‬ ‫ج ‪ :‬ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ در ﯾﮏ ﮐﻼم ﯾﻌﻨﯽ اﯾﻤﺎن درﻣﺎﻧﯽ ‪ ،‬دل درﻣﺎﻧﯽ ‪ ،‬ﺧﺪا درﻣﺎﻧﯽ و در ﺑﯿﺎن دﯾﮕﺮ ﯾﻌﻨـﯽ ﻋﻘـﻞ‬ ‫درﻣﺎﻧﯽ و دﯾﻦ درﻣﺎﻧﯽ ‪ .‬رﺟﻮع ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﻄﻮر ﮐﻠﯽ ﭼﻨﺪ دﺳﺘﻪ اﻧﺪ ‪ :‬ﺿﺪ دﯾﻦ ھﺎ ‪ ،‬ﺑـﯽ دﯾـﻦ ھـﺎ ‪ ،‬دﯾـﻦ داران‬ ‫ﻣﺮدد و ﻣﺆﻣﻨﺎن ‪ .‬ﺣﺘّﯽ ﻣﺆﻣﻨﺎن ھﻢ ﺑﺮای ﺣﺼﻮل اﯾﻤﺎن ﺧﻮد ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﯾﮏ آﺋﯿﻨﻪ اﻧﺪ ھﻤـﺎﻧﻄﻮر ﮐـﻪ ﻣـﺆﻣﻦ آﺋﯿﻨـﻪ‬ ‫ﻣﺆﻣﻦ اﺳﺖ و ﺑﺪﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﺑﻪ ﺳﮫﻮﻟﺖ ﺷﻔﺎ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬ﺳﺨﺖ ﺗﺮﯾﻦ ﺟﻨﺒﻪ از ﮐﺎر ﻣﺎ ﺑﺎ دﯾﻦ داران ﻣـﺮدد و‬ ‫ﻣﺬﺑﺬب و رﯾﺎﺋﯽ و ﻣﻨﺎﻓﻖ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻓﺮط ﺧﻮد ﻓﺮﯾﺒﯽ اﺣﺴﺎس ﻗﺪاﺳﺖ ھﻢ دارﻧﺪ ‪ .‬ﮐﺎر ﻣـﺎ ﺑـﺎ ﺑـﯽ دﯾـﻦ ھـﺎ‬ ‫ﺑﺴﯿﺎر آﺳﺎﻧﺘﺮ اﺳﺖ زﯾﺮا ھﯿﭻ ادﻋﺎﺋﯽ ﻧﺪارﻧﺪ ‪ .‬و اﻣّﺎ ﺿﺪ دﯾﻦ ھﺎ ﻧﯿﺰ ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﺑﻄﺮزی ﻣﻌﺠـﺰه آﺳـﺎ ﺷـﻔﺎ ﻣـﯽ‬ ‫ﯾﺎﺑﻨﺪ ﺗﺎ اﯾﻤﺎن آورﻧﺪ اﮔﺮ آورﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ راه ھﺪاﯾﺖ ﻣﯽ آﯾﻨﺪ و در ﻏﯿﺮ اﯾﻨﺼﻮرت ﺑﯿﻤﺎری و ﯾﺎ ﻣﺸﮑﻞ دوﺑﺎره ﺑﻪ آﻧﺎن‬ ‫ﺑﺎز ﻣﯽ ﮔﺮدد و ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﺳﺨﺖ ﺗﺮ ‪.‬‬ ‫س ‪ :‬آﯾﺎ ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ ﺧﻮد ﯾﮏ ھﺪف اﺳﺖ و ﯾﺎ ﯾﮏ وﺳﯿﻠﻪ ؟‬ ‫ج ‪ :‬از ﻧﻈﺮ ﺑﻨﺪه ھﻢ وﺳﯿﻠﻪ و ھﻢ ھﺪف ‪ .‬ھﺪف اﺳﺖ از ﺟﻨﺒۀ ﻣﻌﺮﻓﺘﯽ آن زﯾﺮا ارزﺷﯽ ﺑﺮﺗﺮ از ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﯿﺴﺖ ‪.‬‬ ‫وﻟﯽ از ﺟﻨﺒۀ درﻣﺎﻧﯽ وﺳﯿﻠﻪ اﺳﺖ در ﺧﺪﻣﺖ اﺣﯿﺎی اﯾﻤﺎن و ﻋﻘﻞ و ﻣﻌﺮﻓﺖ و ھﺪاﯾﺖ ‪ .‬آدﻣﯽ ﺑﺎﻻﺧﺮه ﻣﯿﺮود ‪.‬‬

‫‪17‬‬


‫س ‪ :‬ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﻋﺼﺮ ﻣﻌﺠﺰه ﮔﺮی ﺑﺴﺮ آﻣﺪه اﺳﺖ و اﯾﻦ ادﻋﺎھﺎ ﺗﻤﺎﻣﺎً ﮔﺰاﻓﻪ و ﻓﺮﯾﺐ و ﺗﻠﻘﯿﻦ اﺳﺖ و‬ ‫ﻣﺜﻞ ھﯿﭙﻨﻮﺗﯿﺰم درﻣﺎﻧﯽ اﻣﺮی ﻣﻮﻗﺖ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬وﻟﯽ ﺑﺮﺧﯽ دﯾﮕﺮ ﻋﺮﻓـﺎن درﻣـﺎﻧﯽ را ﭘﺪﯾـﺪه ای ﻣﺜـﻞ ﺳـﺎﺋﺮ‬ ‫درﻣﺎﻧﯽ ھﺎ و از ﺟﻨﺲ ﺟﺎدوﮔﺮی ﻣﯽ داﻧﻨﺪ ‪ .‬ﻧﻈﺮ ﺷﻤﺎ ﭼﯿﺴﺖ ؟‬ ‫ج ‪ :‬ﻋﺼﺮ اﺻﺎﻟﺖ ﻣﻌﺠﺰه ﺑﻪ ﻧﯿّﺖ اﯾﻤﺎن آوردن ﻣﺮدم ﺑﻄﻮر ﮐﻠﯽ و ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺑﺴﺮ آﻣﺪه اﺳﺖ و ﺑﻌﻼوه ھﻤـﺎﻧﻄﻮر‬ ‫ﮐﻪ ﻗﺮان ﻣﮑﺮراًًﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ھﯿﭻ ﻓﺮدی وﮔﺮوھﯽ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﻣﻌﺠﺰات اﯾﻤﺎن ﻧﯿﺎورده و ﺑﻠﮑﻪ ﮐﺎﻓﺮﺗﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫اﻻ ﺑﺮای اﻓﺮادی ﮐﻪ ﺑﺮاﺳﺘﯽ ھﻨﻮز ھﻢ در آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن در دورۀ ﺟﺎھﻠﯿﺖ ﺑﺴﺮ ﻣﯽ ﺑﺮدﻧﺪ و ﮔﻮﯾﺎ از ﮐﻞ ﺗﺎرﯾﺦ دﯾﻦ‬ ‫ﻋﻘﺐ ﻣﺎﻧﺪه اﻧﺪ و ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺴﺎﻧﯽ ھﻨﻮز ھﻢ وﺟﻮد دارﻧﺪ و ﺑﺎ ﻧﺎﺑﺎوری ﻣﻦ ﺑـﺎ ﺑﺮﺧـﯽ از آﻧـﺎن روﺑـﺮو ﺷـﺪه ام ﮐـﻪ‬ ‫ﺑﺮاﺳﺘﯽ ھﻨﻮز دارای ﺧﻠﻘﺖ اﻧﺴﺎﻧﯽ و ﺻﺎﺣﺐ روح ﻧﺒﻮده اﻧﺪ و ﻓﻘﻂ ﺟﺎﻧﻮراﻧﯽ ﻣـﺪرن ﺑـﻮده اﻧـﺪ ‪ .‬وﻟـﯽ ﺑـﺸﺮ‬ ‫آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن ﺑﯿﺶ از ھﺮ زﻣﺎﻧﯽ ﻣﺤﺘﺎج ﻣﻌﺠﺰه اﺳﺖ زﯾﺮا از اﻧﺴﺎن ھﺮ دوراﻧﯽ رﻧﺠﻮرﺗﺮ اﺳﺖ و ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ‬ ‫ﻇﮫﻮر ﻧﺎﺟﯽ آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن ﻋﺮﺻﻪ ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ و ﻣﺤﺎﻟﺘﺮﯾﻦ ﻣﻌﺠﺰات ﺧﻮاھﺪ ﺑﻮد ‪ .‬وﻟﯽ ﻣﻌﺠﺰه در اﯾﻦ دوران‬ ‫ﻓﻘﻂ ارزش ﻣﻌﺮﻓﺘﯽ دارد و ھﺮ ﺣﺎدﺛﻪ ای ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ درﺑﯽ ﺑﻪ ﺟﮫﺎن ﻋﻠﻮم ﺣﻘﯿﻘﯽ و ﻣﺎوراء ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﻣﺎ ﻧﺎم اﯾﻦ ﻣﮑﺘﺐ را ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ ﻧﮫﺎده اﯾﻢ ﯾﻌﻨﯽ درﻣﺎن ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﻋﻘﻞ و ﻣﻌﺮﻓـﺖ ﻧـﻪ دوا و‬ ‫ﻓﻮت و ﻓﻦ ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻮع ﻣﻌﺠﺰه ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﻣﻌﺠﺰه ای ﺑﺪﯾﻊ و ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻢ ﺳﺎﺑﻘﻪ و ﮐﻢ ﻧﻈﯿﺮ ﺑﻮده اﺳﺖ و ﺟﺰ در ﻧﺰد‬ ‫ﻋﺎرﻓﺎن ﺑﺰرگ ﺳﺎﺑﻘﻪ ای ﻧﺪارد و ﻣﺎ ﻗﺼﺪ ﻣﺮدﻣﯽ ﮐﺮدن آﻧﺮا دارﯾﻢ ﺑﻪ ﯾﺎری ﺣﻖ ‪.‬‬ ‫س ‪ :‬در ﯾﮏ ﮐﻼم آﯾﺎ ﺗﺎﮐﻨﻮن ﻣﻮﻓﻖ ﺑﻮده اﯾﺪ ؟‬ ‫ج ‪ :‬آری ‪ .‬وﻟﯽ ھﻤﻪ ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ ھﺎی ﻣﺎ ﺗﺎﮐﻨﻮن در ﺣﺪ ﯾﮏ ﻣﻘﺪﻣﻪ ﺑﻮده و ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ ﮐﺎرﮔﺎھﯽ و آزﻣﻮﻧﯽ‬ ‫ﺑﻮده اﺳﺖ و ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ ﺑﯿﺮوﻧﯽ اﻧﺸﺎء اﷲ ﺑﺴﯿﺎر ﻧﺰدﯾﮏ اﺳﺖ ودر اﯾﻦ اﻣﺮ ﺗﺮدﯾﺪی ﻧﺪارﯾﻢ وﮔﺮﻧﻪ ﺗﻤﺎم ﺣﯿﺎت و‬ ‫ھﺴﺘﯽ و ﺟﺎن و ﺗﻦ و دل و روح و ﻣﺎده و ﻣﻌﻨﺎی ﺧﻮد را در اﯾﻦ راه ﻓﺪا ﻧﻤﯽ ﮐﺮدﯾﻢ ‪.‬‬ ‫س‪ :‬آﯾﺎ در اﯾﻦ راه ﯾﺎراﻧﯽ ھﻢ داﺷﺘﻪ اﯾﺪ ؟ ﻣﺮﺑﯽ ﭼﻄﻮر ؟‬ ‫ج ‪ :‬ﺳﺌﻮال ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺸﮑﻞ و ﭘﯿﭽﯿﺪه ای اﺳﺖ ‪ :‬آری وﻧﻪ ! ﻣﺮﺑّﯽ ﻣﻦ ﺟﺰ ﺧﺪا و ﻋﺸﻖ ﺑﻪ اﻧﺒﯿﺎء و اوﻟﯿﺎء وﻋﺮﻓﺎ و‬ ‫ﻋﻄﺶ اﻟﺘﯿﺎم رﻧﺠﮫﺎی ﻣﺮدم و داغ ﻧﻨﮓ ﺟﮫﻠﯽ ﮐﻪ ﺑﻌﻨﻮان ﯾﮏ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﺮﺧﻮد ﺣﻤﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ ﻧﺒـﻮده اﺳـﺖ ‪.‬‬ ‫واﻣّﺎ ﻣﺮدﻣﺎن و ﺑﺨﺼﻮص درﻣﺎﻧﺪﮔﺎن و اﺷﻘﯿﺎء وﺗﺒﮫﮑﺎران ﻣﮫﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﺮﺑّﯽ ﻣﻦ ﺑﻮده اﻧﺪ ‪ .‬و اﻣّﺎ ﮔﮫﮕﺎھﯽ اﻓﺮادی‬ ‫ﺑﻌﻨﻮان دوﺳﺖ در اﻃﺮاف ﻣﻦ ﺑﻮده اﻧﺪ ﮐﻪ ﯾﺎ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﮔﺮﻓﺘﺎرﯾﮫﺎﯾﺸﺎن ﺑﻮده و ﯾﺎ ﮐﻨﺠﮑﺎوﯾﮫﺎ و ﯾﺎ ﺑـﻪ ﻧﯿّـﺖ دزدی‬ ‫ﻓﻮت و ﻓﻦ ﺑﻪ ﻗﺼﺪ دﮐﺎن داری ‪ .‬ھﻨﻮز ﮐﺴﯽ را ﮐﻪ ﻋﺸﻖ اﯾﻦ را ه را داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ اﯾﻢ ‪ .‬و در ﯾﮏ ﮐﻼم‬ ‫ﺑﻘﻮل ﺣﺎﻓﻆ ‪ :‬ﻣﺎ ز ﯾﺎران ﭼﺸﻢ ﯾﺎری داﺷﺘﯿﻢ ﺧﻮد ﻏﻠﻂ ﺑﻮد آﻧﭽﻪ ﻣﯽ ﭘﻨﺪاﺷﺘﯿﻢ ‪ .‬و ﺑﺴﯿﺎری از آﻧﺎن ﺧﻮد ﺧﺎری‬ ‫در ﭼﺸﻢ و اﺳﺘﺨﻮاﻧﯽ در ﮔﻠﻮ و ﻣﺎری در آﺳﺘﯿﻦ و ﻣﻮﺷﯽ در ﺧﺎﻧﻪ ام ﺑﻮده اﻧﺪ و زﺧﻤﮫﺎ زده و رﻓﺘﻪ اﻧﺪ ‪ .‬ﻣﻦ‬ ‫» ﺧﺪا ﮐﺎﻓﯿﺴﺖ « را در ﻟﺤﻈﻪ ﺑﻪ ﻟﺤﻈﻪ زﻧﺪﮔﯽ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﮐﺮده ام ‪ .‬زﻧﺪﮔﯽ ﻣﻦ ﯾﮏ ﻗﻤﺎر ھﺰاران ﺗﻮ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬و‬ ‫ﺑﺎ اﯾﻨﺤﺎل از ھﻤﻪ ﺷﺎن ﻣﻤﻨﻮﻧﻢ و ھﻤﻪ را دوﺳﺖ ﻣـﯽ دارم و ﻧﻤـﯽ ﺗـﻮاﻧﻢ ﮐـﻪ دوﺳـﺖ ﻧـﺪارم زﯾـﺮا ﺟﻤﻠﮕـﯽ‬ ‫ﻓﺮﺳﺘﺎدﮔﺎن ﺣﻖ ﺑﻮدﻧﺪ و ﻣﺮا ﺑﯿﺪار ﮐﺮدﻧﺪ و رﻓﺘﻨﺪ ‪ .‬ﺧﺪا اﺟﺮﺷﺎن دھﺪ ‪ .‬ھﻤﻪ از ﭘﺸﺖ ﭼﻨﺎن ﺑﻤﻦ ﺗﯿﻎ ﮐﺸﯿﺪﻧﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﺗﺎ ﺧﻮد ﺧﺪا دوﯾﺪم ‪.‬‬ ‫س ‪ :‬ﺑﺒﺨﺸﯿﺪ از ﺑﺤﺚ اﺻﻠﯽ دور ﺷﺪﯾﻢ ‪ .‬اﯾﻦ ﺳﺌﻮال ﻣﻦ ﻗﺪری ﺧﺼﻮﺻﯽ اﺳﺖ و ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯿﺪ ﺟﻮاب ﻧﺪھﯿﺪ ‪.‬‬ ‫آﯾﺎ در زﻧﺪﮔﯽ ﺷﺨﺼﯽ و دﻧﯿﻮی ﺧﻮدﺗﺎن ﻣﻮﻓﻖ و راﺿﯽ ﺑﻮده اﯾﺪ ؟‬ ‫ج‪ :‬آری و ﻧﻪ ‪ .‬آری ! ﺑﺪﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﮐﻪ ﺣﺘّﯽ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ زﻧﺪﮔﯽ دﻧﯿﻮی و ﺧﺼﻮﺻﯽ ام ﻧﯿـﺰ ھـﺮ ﭼـﻪ دﯾـﺪه ام ﮐـﺴﯽ‬ ‫ﺳﻌﺎدﺗﻤﻨﺪ ﺗﺮ از ﺧﻮدم ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ ام‪ .‬ﻧﻪ ! ﺑﺪﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﮐـﻪ اﻧﺘﻈـﺎر اﯾﻨﮫﻤـﻪ ﺟﻔـﺎ را ﺑﺨـﺼﻮص از ﮐـﺴﺎﻧﯽ ﮐـﻪ آﻧﻘـﺪر‬

‫‪18‬‬


‫دوﺳﺘﺸﺎن دارم و ﺑﺮای ﮐﻤﮏ ﺑﻪ آﻧﮫﺎ از ھﻤﻪ ﭼﯿﺰم ﮔﺬﺷﺘﻢ ‪ ،‬ﻧﺪاﺷﺘﻢ ‪ .‬وﻟـﯽ اﻟﺒﺘـﻪ ﺣـﺎﻻ ﻣـﯽ ﺑﯿـﻨﻢ ﮐـﻪ ﻣـﯽ‬ ‫ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻣﯽ داﺷﺘﻢ آﻧﻤﻮﻗﻊ ﮐﻪ ﻧﺪاﺷﺘﻢ ﺟﺎھﻠﺘﺮ ﺑﻮدم ‪.‬‬ ‫س ‪ :‬ﺳﺌﻮال آﺧﺮ ‪ ،‬آﯾﺎ ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ ﭼﻪ رﺑﻄﯽ ﺑﻪ اﻧﻘﻼب اﺳﻼﻣﯽ دارد ؟ و اﻧﺘﻈﺎر ﺷﻤﺎ !‬ ‫ج‪ :‬ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ ﻓﺮزﻧﺪ ﺧﻠﻒ اﻧﻘﻼب اﺳﻼﻣﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﻌﻼً ﮐﻮدﮐﯽ ﻗﻨﺪاﻗﯽ اﺳـﺖ و اﻣﯿـﺪوارﯾﻢ زﯾـﻦ ﺑﻌـﺪ‬ ‫ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﻦ ﻣﺎ را ﯾﺎری دھﻨﺪ و ﯾﺎ ﻻاﻗﻞ ﻣﺎﻧﻊ ﻧﺸﻮﻧﺪ ‪ .‬وﻟﯽ اﻧﺘﻈﺎری ﻧﺪارﯾﻢ ‪.‬‬

‫ﺗﺠﺮﺑﮥ ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ ﻣﻦ‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ ھﻢ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ اﺳﻢ و ھﻢ رﺳﻢ و آداب و اﺻﻮل و روش ﯾﮏ ﺗﺠﺮﺑﻪ و ﻣﮑﺎﺷﻔﻪ ﮐﺎﻣﻼً ﺧﺼﻮﺻﯽ‬ ‫و ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻔﺮد ﻣﻦ ﺑﻮده اﺳﺖ و اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎری از ﻣﻦ درﺑﺎرۀ ﻣﻨﺒﻊ و ﻣﺮاﺟﻊ ﻋﻠﻤﯽ اﯾـﻦ ﻣﮑﺘـﺐ ﺳـﺌﻮال‬ ‫ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ و اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ اﮐﺜﺮ آدﻣﮫﺎ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﮐﺎر درﻣﺎﻧﯽ ﻣﻦ اﺳﺖ ﺑﺨﺼﻮص ﮐﻪ اﯾﻦ درﻣﺎن را ﺑﯽ‬ ‫ھﯿﭻ ﻣﺰد و ﻣﻨّﺘﯽ اﻧﺠﺎم ﻣﯿﺪھﻢ ﮐﻪ ﺑﺘﺪرﯾﺞ ﺑﺴﻮی ﺳﻮء ﻇﻦ ھﺎ ﻣﯽ رود و اﯾﻨﮑﻪ اﺻﻮﻻً ﭼﺮا ﮐﺴﯽ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺑﻪ‬ ‫راﯾﮕﺎن ﻣﺮدم را ﺷﻔﺎ دھﺪ ؟! آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻣﺮا ﺑﻪ ﮐﺸﻒ اﯾﻦ ﻣﮑﺘﺐ ﻧﺎﺋﻞ ﺳﺎﺧﺖ ﻋﺸﻖ ﻣﻦ ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﻣﺮدم و ﻋﻼج‬ ‫دردھﺎ و ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ ھﺎی آﻧﮫﺎ ﺑﻮد ‪ .‬اﯾﻦ ﻋﺸﻖ ﻣﺮا ﺗﺎ ﺳﺮﺣﺪ ھﻤﺪردی و ﺟﺎﻧﺸﯿﻨﯽ ﻣﺮدم رﺳـﺎﻧﯿﺪ ﺗـﺎ ﺑﺘـﻮاﻧﻢ ﺑـﻪ‬ ‫ﺟﺎی ﻣﺮدم درد ﺑﮑﺸﻢ ‪ .‬اﯾﻦ درد ﮐﺸﯿﺪن زﻣﯿﻨۀ روﺣﺎﻧﯽ ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ ﺑﺮای ﻣﻦ اﺳﺖ و ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻧﺘﻮاﻧﺪ ﺑﻪ‬ ‫ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻘﺎﻣﯽ از ھﻤﺪردی ﺑﺮﺳﺪ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ اﯾﻦ ﻋﻠﻢ را ﺑﮑﺎرﮔﯿﺮد و اﯾﻦ ﻣﮑﺘﺐ ﺑﻪ او ﺟـﻮاﺑﯽ ﻧﻤـﯽ دھـﺪ ‪ .‬ﻟـﺬا‬ ‫ﺑﺴﯿﺎری ﺑﺎ ﺗﻘﻠﯿﺪ از آداب و ﺳﺨﻨﺎن ﻣﻦ ﺗﻼش ﻧﻤﻮدﻧﺪ ﺗﺎ اﯾﻦ ﻣﮑﺘﺐ را ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ دﮐﺎن ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ وﻟﯽ ﻣﻮﻓﻖ ﻧﺸﺪﻧﺪ‬ ‫و ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً آﻧﺮا ﻣﻨﮑﺮ ﺷﺪﻧﺪ و ﺗﮫﻤﺖ ھﺎ ﻧﺜﺎر ﺑﻨﺪه ﻧﻤﻮدﻧﺪ ‪.‬‬ ‫در ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻣﺮاﺣﻞ اﯾﻦ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺗﻼش ﻧﻤﻮدم ﺗﺎ ﺑﻄﻮر رﺳﻤﯽ و ﺗﺤﺖ اﻟﺸﻌﺎع ﺣﻤﺎﯾﺘﮫﺎی دوﻟﺘﯽ اﯾﻦ ﻋﻠﻢ را در‬ ‫ﺳﻄﺢ ﮐﺸﻮری ﺑﮑﺎر ﮔﯿﺮم وﻟﯽ ﺑﺴﺮﻋﺖ اﯾﻦ اﻗﺪام ﻣﻮاﺟﻪ ﺑـﺎ دھﮫـﺎ ﺳـﻮء ﻇـﻦ و ﺗﻮﻗﻌـﺎت ﻧـﺎﻣﻌﻘﻮل از ﻃـﺮف‬ ‫ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﻦ ﺷﺪ و ﻣﺮا ﺑﻪ اﻧﺰوا ﮐﺸﺎﻧﯿﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺗﻨﮫﺎﺋﯽ ﺷﮫﺮ ﺑﻪ ﺷﮫﺮ و درﺑﻪ در ﺑﻪ ﯾﺎری ﻣﺮدم ﺑﺸﺘﺎﺑﻢ و دردھـﺎی‬ ‫ﺑﯽ درﻣﺎن ﺟﺴﻤﯽ و رواﻧﯽ و ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ و ھﻮﯾﺘﯽ و اﺧﻼﻗﯽ ﻣﺮدم را ﻋﻼج ﮐﻨﻢ ‪.‬‬

‫دزدان ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ‬ ‫»آﻧﮑﺲ ﮐﻪ ﺧﻮاﺳﺖ ﻋﺎرف ﺷﻮد ﻧﺸﺪ « ﻋﻠﯽ )ع(‬ ‫در اﻧﺘﻘﺎل ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ و ﺗﻼش ﺑﺮای اﺷﺎﻋﻪ ﺣﮑﻤـﺖ ﺗﻮﺣﯿـﺪی در زﻧـﺪﮔﯽ ﻋﻤﻠـﯽ و ﺟـﺴﺘﺠﻮ ﺑـﺮای ﯾـﺎﻓﺘﻦ‬ ‫ﻣﺸﺘﺎﻗﺎن اﯾﻦ ﻋﻠﻢ ﻧﻮ ﻣﻮاﺟﻪ ﺑﺎ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﺷﺪﯾﻢ ﮐﻪ ھﻤﭽﻮن دزداﻧﯽ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﮐﺎه دان زدﻧﺪ و ﺟﺰ رﺳﻮاﺋﯽ‬ ‫و ﻋﺪاوت ﻧﺼﯿﺒﺸﺎن ﻧﺸﺪ ‪ .‬آﻧﺎﻧﮑﻪ ﭘﻨﺪاﺷﺘﻨﺪ ﻣﻌﺎرف اﻟﮫﯽ ھﻤﭽﻮن ﻓﻮت و ﻓﻦ ھﺎی دﻧﯿﻮی اﺳﺖ ﮐﻪ ھﺮ ﮐـﺲ‬ ‫آﻧﺮا ﺑﯿﺎﺑﺪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻣﻘﺎﺻﺪ ﺷﻮم ﺧﻮد ﻧﺎﺋﻞ آﯾﺪ و ﻣﺮدﻣﺎن را ﺑﻨﺪۀ ﻋﻈﻤﺖ اﯾﻦ ﻣﻌﺎرف ﺧﻮد ﺳﺎزد و از دﯾﻦ و‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن دزدﯾﺪه ﺷﺪۀ ﺧﻮد داﻣﯽ ﺑﺮای دﻧﯿﺎﺋﯽ ﺷﯿﻄﺎﻧﯽ ﺧﻮد ﺑﺴﺎزد ‪ .‬ﺑﺴﯿﺎری از آﻧﮫﺎ ﺗﺎ ﻣﺪﺗﮫﺎ ﺗﻈﺎھﺮ ﺑﻪ دﯾﻦ و‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﻋﻔّﺖ ﻧﻤﻮدﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﮔﻤﺎن ﺧﻮد ﻣﺎ را ﺑﻔﺮﯾﺒﻨﺪ و اﺳﺮار ﮐﺎر ﻣﺎ را ﺑﺮﺑﺎﯾﻨـﺪ ﻣـﺎ ھـﻢ ﺑـﺎ ﻧﯿـﮏ ﺑﯿﻨـﯽ آﻧﮫـﺎ را‬ ‫ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﯿﻢ ‪.‬ﺑﺮﺧﯽ از اﯾﻦ دزدان از ﺟﻤﺎﻋﺖ ﭘﺰﺷﮑﺎن ورﺷﮑﺴﺘﻪ ﻣﺪرن ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﮔﻤﺎن ﺧﻮد ﺑﻪ ﻧﺰد ﻣﺎ آﻣﺪﻧﺪ ﺗﺎ‬ ‫ﺑﻪ راز و رﻣﺰ ﮐﺎر درﻣﺎﻧﯽ ﻣﺎ و ﺟﺎذﺑﻪ ﮐﻼم ﻣﺎ در ﻗﻠﻮب ﻣﺮدم آﮔﺎه ﺷﻮﻧﺪ و آﻧﮕﺎه اﯾﻦ ﻓﻮت و ﻓﻦ را ﺑﺪزدﻧـﺪو ﺑـﻪ‬

‫‪19‬‬


‫اﺣﯿﺎی دﮐﺎن ورﺷﮑﺴﺘﻪ ﭘﺰﺷﮑﯽ ﺧﻮد ﺑﭙﺮدازﻧﺪ و ﻧﯿﺰ ھﻮﯾﺖ رﺳﻮا و ﻣﻔﺘﻀﺢ ﺧﻮد را ﺑﺎ ﻧﻘﺎب ﻋﺮﻓﺎن ‪ ،‬ﺑﭙﻮﺷﺎﻧﻨﺪ‬ ‫و در ﭘﺲ ﭘﺮده ﻣﻌﺎرف ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻓﺴﻖ و ﻓﺠﻮر و ﻏﺎرت ﻣﺮدم ﻣﺸﻐﻮل ﺷﻮﻧﺪ ‪ .‬ﻣﺎ ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﺗﻮﮐﻞ ﺑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺎﻧﻊ‬ ‫ﮐﺎرﺷﺎن ﻧﺸﺪﯾﻢ و ﯾﺎرﯾﺸﺎن دادﯾﻢ ﺗﺎ ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺨﻮد آﯾﻨﺪ و از درب ﺻﺪق و ﺣﻖ ﺟﻮﺋﯽ وارد ﺷﻮﻧﺪ ‪.‬‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ از دزدان ﻣﻘﺎدﯾﺮی از آﺛﺎر ﻣﺎ را دزدﯾﺪﻧﺪ دﮐﺎﻧﯽ ﺑﺮ اﻓﺮاﺷـﺘﻨﺪ و ﮐﻮﺳـﯽ اﻧـﺎﻟﺤﻖ زدﻧـﺪ و ﺑـﺴﺎط ارﺷـﺎد‬ ‫ﮔﺴﺘﺮدﻧﺪ و ﮐﺮاﻣﺘﮫﺎی ﺗﺎﺗﺮی ﻧﻤﻮدﻧﺪ ‪ .‬ﺑﺮﺧﯽ دﮔﺮ ﺑﻪ ﺗﻘﻠﯿﺪ روﺷﮫﺎی درﻣﺎﻧﯽ ﻣﺎ ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ و ﺑﺮﺧﯽ ھﻢ ﻣﯿﻤﻮن‬ ‫وار ﺑﻪ ﺗﺒﻌﯿﺖ از اﻃﻮار ﻣﺎ ھﻤﺖ ﮐﺮدﻧﺪ و ‪ ......‬وﻟﯽ ھﻤﮕﯽ ﺑﺴﺮﻋﺖ رﺳﻮا ﺷﺪﻧﺪ و ﻟﺬا ﻧﮫﺎﯾﺘﺎ ﺑﻪ اﻧﮑﺎر ﺣﻘﺎﯾﻖ و‬ ‫ﻣﻌﺎرف ﺗﻮﺣﯿﺪی و ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ و ھﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﺮای ﺗﻮﺟﯿﻪ رﺳﻮاﺋﯽ و ﻧﻔﺎق و دزدی ﻧﺎﮐﺎم ﺧﻮد ‪ ،‬ﻣﺎ را‬ ‫ﻣﺘﮫﻢ ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ ﺗﺎ ھﻤﺘﺎی ﺧﻮد ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ‪ .‬ﺑﺮای ھﻪ آﻧﮫﺎ از درﮔﺎه ﺣﻖ ﻃﻠﺐ ﻣﻐﻔﺮت ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ ‪.‬‬

‫ﻃﺮح ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ و ﭘﺎﺳﺦ‬ ‫) اﻧﺴﺎن ﭘﺎك و ﻣﺆﻣﻨﯽ ﻫﺴﺘﻢ (‬

‫ﺑﺎ ﺳﻼم – ﺳﺎﻟﮭﺎﺳﺖ ﮐﮫ ﺑﮫ ﺑﯿﻤﺎری ﭘﻮﺳﺘﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﻋﺠﯿﺒﯽ ﻣﺒﺘﻼ ﺷﺪه و ﺗﺎﮐﻨﻮن ھﯿﭻ درﻣﺎﻧﯽ ﻧﯿﺎﻓﺘﮫ ام ‪ .‬ﺣ ﺪود ﺳ ﯽ‬ ‫ﺳﺎل دارم و ﺗﻤﺎم ﻋﻤﺮم ھﯿﭻ ﮔﻨﺎھﯽ ھﻢ ﻧﮑﺮده و ﻣﺆﻣﻦ و ﭘﺎک زﯾﺴﺘﮫ ام ‪ .‬اﮔﺮ راﺳﺖ ﻣﯽ ﮔﻮﺋﯿ ﺪ ﻣ ﺮا ﻣ ﺪاوا ﮐﻨﯿ ﺪ ‪.‬‬ ‫اﻣﯿﺪوارم ﻧﮕﻮﺋﯿﺪ ﮐﮫ ﻻﺑﺪ ﺣﮑﻤﺘﯽ دارد و رازی در ﻣﯿﺎن اﺳﺖ و از اﯾﻦ ﺟ ﻮر ﺣﺮﻓﮭ ﺎی ﻓﺮﯾﺒﮑﺎراﻧ ﮫ و ‪ .....‬ھ ﺮ ﭼ ﮫ‬ ‫زودﺗﺮ در اﻧﺘﻈﺎر ﺟﻮاﺑﺘﺎن ھﺴﺘﻢ ‪.‬‬ ‫ﭘﺎﺳﺦ ﻣﺎ ‪ :‬آﯾﺎ ﺷﻤﺎ ﺑﺎ ھﻤﮫ ﭘﺰﺷﮑﺎن ﺧﻮدﺗﺎن ھﻤﯿﻨﮕﻮﻧﮫ ﺑﺮﺧﻮرد ﮐ ﺮده اﯾ ﺪ ؟ ﻣ ﺴﻠﻤﺎً ﺧﯿ ﺮ ! ﯾﻌﻨ ﯽ ﻇ ﺎھﺮاً ﺑ ﺴﯿﺎر ھ ﻢ‬ ‫ﻣﺤﺘﺮﻣﺎﻧﮫ ﺣﺮف زده اﯾﺪ و ﺗﻤﻠﻖ ھﺎ ﮔﻔﺘﮫ اﯾﺪ و ﭘﻮﻟﮭﺎی ﮐﻼﻧﯽ ﺳﻠﻔﯿﺪه اﯾﺪ و ‪...........‬‬ ‫وﻟﯽ ﭼﺮا ﺑﺎ ﻣﺎ اﯾﻨﮕﻮﻧﮫ وﻗﯿﺤﺎﻧﮫ و ﻃﻠﺒﮑﺎراﻧﮫ ﺳﺨﻦ ﻣ ﯽ ﮔﻮﺋﯿ ﺪ و ﻃﻠ ﺐ ﺷ ﻔﺎ ھ ﻢ ﻣ ﯽ ﻓﺮﻣﺎﺋﯿ ﺪ ؟ ﻋﻠّ ﺖ ﺑ ﯽ ﺗﺮدﯾ ﺪ آن‬ ‫اﺳﺖ ﮐﮫ درﻣﺎن ﻣﺎ راﯾﮕﺎن اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫و ﺑﻌﻼوه ﻣﺪﻋﯽ ھﺴﺘﯿﺪ ﮐﮫ در ﺗﻤﺎم ﻋﻤﺮ ﻣﺆﻣﻦ و ﭘﺎک ﺑﻮده و ھﯿﭻ ﮔﻨﺎھﯽ ھﻢ ﻧﻔﺮﻣﻮده اﯾﺪ ‪ .‬ﭘﺲ دم ﺧﺮوس را ﭼﮫ‬ ‫ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ ؟ ﺑﺮﺧﻮرد ﺷﻤﺎ ﺑﺎ ﻣﺎ ﻧﮫ ﺑﻌﻨﻮان ﯾﮏ ﻃﺒﯿ ﺐ ﺑﻠﮑ ﮫ ﺑﻌﻨ ﻮان ﯾ ﮏ ﺑ ﺸﺮی ﮐ ﮫ ھﻨ ﻮز ﻧﻤ ﯽ ﺷﻨﺎﺳ ﯿﺪش اﯾﻨﮕﻮﻧ ﮫ‬ ‫ﮐﺎﻓﺮاﻧﮫ و ﻣﺠﺮﻣﺎﻧﮫ و ﻧﺎﭘﺎک و ﭘﻠﯿﺪ اﺳﺖ ﭘﺲ وای ﺑﮫ ﻣﺎﺑﻘﯽ اﻋﻤﺎﻟﺘ ﺎن ‪ .‬ﺷ ﻤﺎﺋﯽ ﮐ ﮫ ﺑ ﮫ ﻣ ﺎ اﺣ ﺴﺎس ﻧﯿ ﺎز ﻣ ﯽ ﮐﻨﯿ ﺪ‬ ‫اﯾﻨﻘﺪر ﻣﺘﮑﺒﺮ و ﮐﺎﻓﺮﯾﺪ ﺗﺎ ﭼﮫ رﺳﺪ ﺑﮫ رﻓﺘﺎرﺗﺎن ﺑﺎ ﺳﺎﺋﺮ آدﻣﮭﺎ ‪ .‬ﭘﺲ ﺑﺪاﻧﯿﺪ ﮐﮫ ﻏ ﺮق در ﮔﻨﺎھﯿ ﺪ ﮐ ﮫ اﺻ ﻼً اﺣ ﺴﺎس‬ ‫ﮔﻨﺎه ﻧﻤﯽ ﮐﻨﯿﺪ زﯾﺮا اﻧﺴﺎن واﻗﻌﺎً ﻣﺆﻣﻦ و ﭘﺎک ھﺰاران ﮔﻨﺎه در ﺧﻮد ﺳﺮاغ دارد ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﻻاﻗﻞ از ﮔﻨﺎه ﻓﺤﺎﺷﯽ و ﺑ ﯽ ادﺑ ﯽ ھ ﺎی ﺧﻮدﺗ ﺎن ﺗﻮﺑ ﮫ ﮐﻨﯿ ﺪ و ﺳ ﭙﺲ ﭼﻨ ﺪ ﺳ ﺎل دﯾﮕ ﺮی ھ ﻢ ﺑ ﺮای ﻣﻌﺎﻟﺠ ﮫ ﺧ ﻮد‬ ‫ھﺰﯾﻨﮫ ﮐﻨﯿﺪ و ﺳﭙﺲ ﺗﺸﺮﯾﻒ ﺑﯿﺎورﯾﺪ‪.‬‬

‫ﻣﻌﺎرف ﺷﻤﺎ ﻏﯿﺮ ﻋﻤﻠﯽ اﺳﺖ !‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ از ﻣﺨﺎﻃﺒﺎن ﻣﺎ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺣﺮﻓﮫﺎی ﻣﺎ ﻣﻄﻠﻘﺎً ﻣﻘﺮون ﺑﻪ اﺟﺮا ﻧﯿﺴﺖ و ﻣﺸﺘﯽ ﺷﻌﺎرھﺎی ﻣﻄﻠﻖ ﮔﺮا‬ ‫و آرﻣﺎﻧﯽ اﺳﺖ و اﺻﻼً ﺑﺪرد زﻧﺪﮔﯽ اﻣﺮوز ﻧﻤﯽ ﺧﻮرد و از ﺑﻨﯿﺎد ﮔﺮاﺋﯽ ﻃﺎﻟﺒﺎن ھﻢ ﺑﺪﺗﺮ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫‪20‬‬


‫ﭘﺎﺳﺦ ﻣﺎ ‪ :‬ﯾﮑﯽ ﻣﯽ ﮔﻔﺖ آدم اﮔﺮ ﺑﺨﻮاھﺪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻗﺮآن دﯾﻦ داری و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﯽ ﮐﻨﺪ ﺑﮫﺘﺮ اﺳﺖ ﺧـﻮدش را‬ ‫ﺑﮑﺸﺪ ﭼﻮن ﻣﻄﻠﻘﺎً ﻣﺤﺎل اﺳﺖ ‪ .‬وﻟﯽ واﻗﻌﯿﺖ اﯾﻨﺴﺖ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺧﻮد ﻗﺮآن ھﻢ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻓﻘـﻂ‬ ‫ﻣﻮﺟﺐ ھﺪاﯾﺖ ﻣﺆﻣﻨﺎن اﺳﺖ و اﺗﻔﺎﻗﺎً ﮐﺎﻓﺮان را ﮔﻤﺮاه ﺗﺮ ﻣﯽ ﺳﺎزد و ﻣﻨﺎﻓﻘﺎن را ھﻢ رﺳﻮا ﻣـﯽ ﮐﻨـﺪ ‪ .‬ﺣـﺎﻻ‬ ‫ﺣﺮﻓﮫﺎی ﻣﺎ ھﻢ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮ ﺣﻖ ﺗﺮ و ﺑﮫﺘﺮ از ﻗﺮآن ﺑﺎﺷﺪ زﯾﺮا ھﺮ ﭼﻪ ﮐﻪ ﻓﮫﻤﯿﺪه اﯾﻢ از ﻗﺮآن ﺑـﻮده اﺳـﺖ و‬ ‫ﺳﻌﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﻗﺮآن ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ و اﻣﺮوزی ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﻨﯿﻢ ھﻤﯿﻦ و ﺑﺲ ‪ .‬ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺣﺮﻓﮫﺎی ﻣـﺎ ھﻤـﻪ‬ ‫ﻃﺒﻘﺎت ﻣﺮدم اﻋﻢ از ﮐﺎﻓﺮ و ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﻨﺎﻓﻖ ھﺴﺘﻨﺪ و ﻟﺬا اﺛﺮ اﯾﻦ ﺣﺮﻓﮫﺎ ھﻢ ﺑﻪ درﺟﻪ ای ھﻤﺎﻧﺴﺖ ﮐﻪ درﺑﺎرۀ‬ ‫ﻗﺮآن ﻧﻘﻞ ﮐﺮدﯾﻢ ‪ .‬و اﯾﻦ ھﻤﺎن رﺷﺪ و ھﺪاﯾﺖ اﺳﺖ زﯾﺮا ھﺮ ﮐﺴﯽ آﻧﭽﻨﺎن ﺗﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺳﺮﯾﻌﺘﺮ ﺑـﻪ ﻏﺎﯾـﺖ‬ ‫ﺧﻮدش ﻣﯿﺮﺳﺪ ﺣﺘّﯽ ﮐﺎﻓﺮان ھﻢ ﺑﻪ ﻏﺎﯾﺖ ﮐﻔﺮ ﺧﻮد رﺳﯿﺪه و ﻟﺬا اﻣﮑﺎن ﺗﻮﺑﻪ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﻨﺪ ﺗﺎ آدﻣﯽ ﺑﻪ اﻧﺘﮫﺎی ﮐﻔﺮ‬ ‫ﺧﻮد ﻧﺮﺳﺪ از آن دل ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ اﻟّﺎ ﻋﺎﻗﻼن ﮐﻪ اھﻞ ﻋﺒﺮت ھﺴﺘﻨﺪ و ﻻزم ﻧﯿﺴﺖ ﮐـﻪ ﺣﺘّـﯽ در ﭼـﺎھﯽ ﺳـﻘﻮط‬ ‫ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﻧﺘﯿﺠﻪ آﻧﺮا درک و ﺑﺎور ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ‪ .‬ھﺮ ﺣﻘﯿﻘﺘﯽ ﺑﮫﻤﺎن ﻣﯿﺰان ﮐـﻪ ھـﺪاﯾﺖ ﮐﻨﻨـﺪه اﺳـﺖ ﮔﻤـﺮاه ﮐﻨﻨـﺪه ﻧﯿـﺰ‬ ‫ھﺴﺖ ‪.‬‬

‫ﻃﺮح ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ‬ ‫)ﺷﮑﺎرﭼﯽ دل(‬

‫ﺳﻼم‬ ‫ﻧﻤﯽ داﻧﻢ ﺷﻤﺎ را ﭼﻪ ﺑﻨﺎﻣﻢ ‪ :‬اﺳﺘﺎد ‪ ،‬دﮐﺘﺮ ‪ ،‬ﻣﺮﺷﺪ ‪ ،‬دوﺳﺖ ‪ ...‬و ﯾﺎ ﺣﺘّﯽ دﺷﻤﻦ !؟‬ ‫واﻗﻌﯿﺖ اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ھﯿﭽﮑﺲ ﺑﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻘﺎﻟﻪ ای از ﺷﻤﺎ دﯾﮕﺮ اﻣﮑﺎن ﻓﺮاﻣﻮش ﮐﺮدن و اﻧﮑﺎر ﺷﻤﺎ را ﻧـﺪارد‪.‬‬ ‫ﮔﻮﺋﯽ ﮐﻪ ﺷﮑﺎرﭼﯽ دل ھﺴﺘﯿﺪ ‪ .‬آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دھﯿﺪ آﻧﻘﺪر ﺑﺪﯾﮫﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ھﺮﮔﺰ ﻧﻤﯽ ﺗـﻮان از آن‬ ‫ﮔﺬﺷﺖ ‪ .‬ﺣﺎﻻ ﯾﺎ آﻧﺮا ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ و ﯾﺎ ﺗﮑﺬﯾﺐ ‪ .‬وﻟﯽ اﮔﺮ ﺗﮑـﺬﯾﺐ ﮐﻨـﯿﻢ ﺑﻨﺎﮔـﺎه ﺑـﺎ ﺧﻮدﻣـﺎن دﭼـﺎر ﺗـﻀﺎد و‬ ‫درﮔﯿﺮی ﺷﺪه اﯾﻢ و ﮔﻮﺋﯽ ﺑﺠﺎن ﺧﻮد اﻓﺘﺎده اﯾﻢ ‪ .‬ﭘﺲ ﺑﮫﺘﺮ اﺳﺖ ﺗﺼﺪﯾﻖ ﮐﻨﯿﻢ ‪ .‬ﺷﻌﺎر ﺳﺎﯾﺖ ﺷﻤﺎ ) ﺗﺼﺪﯾﻖ‬ ‫ﮐﻨﯿﺪ ﺗﺎ ﻧﺠﺎت ﯾﺎﺑﯿﺪ ( ﯾﮏ واﻗﻌﯿﺖ اﺳﺖ ‪ .‬ﺣﻘﺎﯾﻘﯽ را ﮐﻪ ﺑﯿﺎن ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ از ﯾﮏ ﻟﺤﺎظ اﺻﻼً ﭼﯿﺰ ﺗﺎزه ای ﻧﯿﺴﺖ و‬ ‫ﮔﻮﺋﯽ ﺧﻮدﻣﺎن ھﻢ ﻣﯽ داﻧﺴﺘﻪ اﯾﻢ ‪ .‬وﻟﯽ آدم ﺑﺨﻮدش ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ ﭼﺮا ﺧﻮدم ﺗﺎ ﺑﺤﺎل ﻣﺘﻮّﺟﻪ ﻧﺸﺪه ﺑﻮدم و‬ ‫ﺑﻪ زﺑﺎن ﻧﯿﺎورده ﺑﻮدم ‪ .‬ﺷﻤﺎ ﻓﻘﻂ ﺗﻮﺿﯿﺢ واﺿﺤﺎت ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ و اﯾﻦ ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ ﻣﻌﺠﺰه ﻣﯽ ﻣﺎﻧﺪ‪ .‬ﺷﻤﺎ اﺻﻼً ھﯿﭻ‬ ‫ﮐﺸﻒ ﺗﺎزه ای ﻧﻤﯽ ﮐﻨﯿﺪ ﺑﻠﮑﻪ آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ ﻣﯽ ﺑﯿﻨﯿﺪ ﺑﻤﺎ ھﻢ ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دھﯿﺪ‪ .‬وﻟﯽ ﺑﻪ ﮔﻮﻧـﻪ ای ﻧـﺸﺎن ﻣـﯽ‬ ‫دھﯿﺪ ﮐﻪ دﯾﮕﺮ ﻧﻤﯽ ﺗﻮان از ﯾﺎدش ﺑﺮد ‪ .‬ﺷﻤﺎ وﺟﺪان ﻧﺎﺧﻮدآﮔﺎه ﻣﺎ را ﺑﯿﺪار ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ ھﻤﯿﻦ وﺑﺲ ‪ .‬ﻣﻦ ﺗﺎ ﻣﺪّﺗﮫﺎ‬ ‫ﺑﺎ ﺷﻤﺎ ﻣﺒﺎرزه ﮐﺮدم و دﯾﺪم دارم دﯾﻮاﻧﻪ ﻣﯽ ﺷﻮم و ﺑﻨﺎﮔﺎه ﻧﯿﺮوﺋﯽ ﯾﺎﻓﺘﻢ ﺗﺎ ﺷﻤﺎ را ﺗﺼﺪﯾﻖ ﮐﻨﻢ و اﯾﻨﮏ ﺧﻮد‬ ‫را در روﺷﻨﺎﺋﯽ و آراﻣﺶ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﻢ و ﺑﺮاﺳﺘﯽ اﺣـﺴﺎس ﻧﺠـﺎت و رﺳـﺘﮕﺎری دارم ‪ .‬ھـﯿﭽﮑﺲ ﻧﻤـﯽ ﺗﻮاﻧـﺪ ﺑـﺎ‬ ‫ﺣﻘﺎﯾﻖ ﻣﻘﺎﻻت ﺷﻤﺎ ﺟﺪال ﮐﻨﺪ اﻟّﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﺠﺎن ﺧﻮدش ﻣﯽ اﻓﺘﺪ ‪ .‬ﺳﺎﯾﺖ ﺷﻤﺎ آﺋﯿﻨﻪ ﮔﺮدان وﺟﺪان ﺑﺨﻮاب رﻓﺘﻪ‬ ‫ﻣﺎﺳﺖ ‪ .‬وﻗﺘﯽ ﺑﯿﺪار ﻣﯽ ﺷﻮﯾﻢ ﺑﻪ ﺟﺪال ﺑﺎ ﺷﻤﺎ ﺑﺮ ﻣﯽ آﺋﯿﻢ ﺗﺎ دوﺑﺎره ﺑﺨﻮاﺑﯿﻢ وﻟﯽ دﯾﮕﺮ اﻣﮑﺎن ﻧﺪارد ‪.‬‬

‫‪21‬‬


‫ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ ‪...‬‬

‫) اﯾﻨﻬﻤﻪ ﺗﺨﺼﺺ را از ﮐﺠﺎ آورده اﯾﺪ ؟(‬ ‫اوﻻً ﻣﺎ اﯾﻨﮫﻤﻪ ﺗﺨﺼﺺ ﻧـﺪارﯾﻢ و ادﻋـﺎﯾﺶ را ھـﻢ ﻧﮑـﺮده اﯾـﻢ ‪ .‬اﮔـﺮ ھـﻢ ﺗﺨﺼـﺼﯽ داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﯿﻢ »ﻋﺮﻓـﺎن‬ ‫درﻣﺎﻧﯽ« اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن ﺳﺎده ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻘﻞ درﻣﺎﻧﯽ و ﻣﻌﺮﻓﺖ درﻣﺎﻧﯽ و دﯾﻦ درﻣﺎﻧﯽ و وﺟـﺪان درﻣـﺎﻧﯽ ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ھﺮ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﮐﻪ در ﺣﯿﻄﻪ ﻋﻘﻞ و وﺟﺪان و دﯾﻦ ﺟﺎی ﮔﯿﺮد ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ از ﺗﺨﺼﺺ ﻣﺎ ﺑﺎﺷﺪ‬ ‫و ﺣﺎﻻ اﮔﺮ ھﻤﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺑﺸﺮی در اﯾﻦ ﻣﻘﻮﻟﻪ ﺟﺎی ﻣﯽ ﮔﯿﺮد ﺗﻘﺼﯿﺮ ﻣﺎ ﻧﯿﺴﺖ از ﻣـﺴﺌﻠﻪ ﺣﺠـﺎب و ﻧﻤـﺎز و‬ ‫اﻣﺮ ﺑﻤﻌﺮوف ﺗﺎ اﯾﺪز و اﻋﺘﯿﺎد و زﻧﺎﺷﻮﺋﯽ و ﻏﯿﺮه ‪ .‬از آﻧﺠﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﮐﺎر ﻣﺎ ھﻢ ﮐﺎﻣﻼً راﯾﮕﺎن اﺳﺖ ﻟﺬا دﮐﺎن ﮐﺴﯽ‬ ‫را ھﻢ ﮐﺴﺎد ﻧﮑﺮده اﯾﻢ زﯾﺮا ھﯿﭻ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧـﺪ ﺟـﺎی ﭘـﻮل را ﺑﮕﯿـﺮد ﺧﯿﺎﻟﺘـﺎن راﺣـﺖ ‪ .‬اﺗﻔﺎﻗـﺎً ﯾﮑـﯽ از‬ ‫ﺗﺨﺼﺺ ھﺎی ﻣﺎ ﻋﻼج ﻣﺴﺨﺮه ﮔﯽ اﺳﺖ در دو ﻋﺎرﺿﻪ ﺑﻈﺎھﺮ ﻣﺘﻀﺎدِ ﺧﻮد ﻣـﺴﺨﺮه ﮔـﯽ و ﻣـﺴﺨﺮه ﮐـﺮدن‬ ‫دﯾﮕﺮان ‪ .‬ﺷﻤﺎ ھﻢ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯿﺪ ﺑﻪ ﺳﺎﯾﺖ ﻣﺎ رﺟﻮع ﮐﻨﯿﺪ و ﻣﺠﺎﻧﺎً درﻣﺎن ﺷﻮﯾﺪ ﺗﺎ ﺷﺎﯾﺪ ﻧﻄﻔﻪ ﺣﯿﺎ و ﺷﺮم در ﺷﻤﺎ‬ ‫ﭘﺪﯾﺪ آﯾﺪ و ﺧﻮد – ﻣﺴﺨﺮه ﮔﯽ و اﺳﺘﮫﺰای دﯾﮕﺮان را ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﯾﮏ ﺗﺨﺼﺺ و ﺣﺮﻓﻪ ﻧﮑﻨﯿﺪ ‪.‬‬ ‫ﻣﻪ ﻓﺸﺎﻧﺪ ﻧﻮر و ﺳﮓ ﻋﻮﻋﻮ ﮐﻨﺪ ‪.‬‬

‫ﻃﺮح ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ‬ ‫) ﭼﻘﺪر ﺗﻠﺦ اﺳﺖ (‬

‫آﻗﺎی دﮐﺘﺮ – آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﺷﻤﺎ دﯾﻦ و اﯾﻤﺎن و ﻋﻘﻞ و ﻋﺼﻤﺖ را ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ ‪ .‬ﻧﻪ ھﯿﭻ ﻣﺮد ﻣﺆﻣﻦ و ﻋﺎﻗﻠﯽ‬ ‫وﺟﻮد دارد و ﻧﻪ ھﯿﭻ زن ﭘﺎﮐﺪاﻣﻦ و ﺑﺎ ﻋﺼﻤﺘﯽ ‪ .‬زﯾﺮا ھﻤﻪ ﻃﺒﻖ ﺗﻌﺎرﯾﻒ ﺷﻤﺎ ﮐﺎﻓﺮ و دﯾﻮاﻧﻪ و ﻓﺎﺳـﺪﻧﺪ ‪ .‬اﯾـﻦ‬ ‫ﻣﮑﺘﺐ را ﺷﻤﺎ از ﮐﺠﺎ ﭘﯿﺪا ﮐﺮده اﯾﺪ ﮐﻪ ﻧﺎﻣﺶ را ﻋﺸﻖ و ﻋﺮﻓﺎن و اﺳﻼم ﻧﺎﻣﯿﺪه اﯾﺪ ‪ .‬ﭼﻄـﻮر ﺗـﺎ ﺣـﺎﻻ ﮐـﺴﯽ‬ ‫ﻣﺘّﻮﺟﻪ ﻧﺸﺪه ﺑﻮد و ﺷﻤﺎ ﺑﻨﺎﮔﺎه ﮐﺸﻒ ﮐﺮده اﯾﺪ ‪ .‬ﺷﻤﺎ ﺑﺎ ﻣﻄﺎﻟﺐ و ﻣﻘﺎﻻت ﺧﻮدﺗﺎن ﺑﻪ ھﻤﻪ ﻣﺮدم اھﺎﻧﺖ ﮐﺮده‬ ‫اﯾﺪ و ھﻤﻪ را ﻣﺘﮫّﻢ ﻧﻤﻮده و ﺑﻠﮑﻪ ﮐﻞ ﺑﺸﺮﯾﺖ را ﻣﺤﮑﻮم ﺑﻪ ﺟﮫّﻨﻢ ﮐﺮده اﯾﺪ ‪ .‬آﯾﺎ اﺳﻼم اﯾﻨﺴﺖ ؟ اﺳـﻼم دﯾـﻦ‬ ‫رﺣﻤﺖ و ﻣﮫﺮ و ﺑﺨﺸﺶ اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ اﺳﻼم و ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺷﻤﺎ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ ﺑﺪرد ھـﯿﭻ ﮐـﺲ و ﯾـﺎ ھـﯿﭻ‬ ‫ﮐﺎری ﻧﻤﯽ آﯾﺪ و راھﯽ ﺟﺰ ﺧﻮدﮐﺸﯽ ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻤﯽ ﻣﺎﻧﺪ ‪ .‬ﭼﺮا دﯾﻦ ﺧﺪا را اﯾﻨﻘﺪر ﺳﺨﺖ و ﺷﺎﻗّﻪ و ﻧﺎﻣﻤﮑﻦ ﻣﯽ‬ ‫ﺳﺎزﯾﺪ و ھﻤﻪ را ﻓﺮاری ﻣﯽ دھﯿﺪ ‪ .‬آﯾﺎ ﺑﮫﺘﺮ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ روش ﺧﻮد را ﻋﻮض ﮐﻨﯿﺪ و از اﻟﻔـﺎظ ﺑﮫﺘـﺮی اﺳـﺘﻔﺎده‬ ‫ﮐﻨﯿﺪ ﺗﺎ ھﻤﻪ ﺑﯿﺰار و ﻣﻨﺰﺟﺮ ﻧﺸﻮﻧﺪ ‪ .‬آﯾﺎ ﺑﮫﺘﺮ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻨﻘﺪر ﺗﻠﺦ و ﺗﻨﺪ و زﻧﻨﺪه و اھﺎﻧﺖ آﻣﯿﺰ ﺳﺨﻦ ﻧﮕﻮﺋﯿﺪ ‪.‬‬ ‫ﺑﺒﺨﺸﯿﺪ ﮐﻪ رک و راﺳﺖ ﺣﺮﻓﻢ را زدم ‪ .‬ﻣﻦ ﻣﻨﮑﺮ ﺣﺮﻓﮫﺎی ﺷﻤﺎ ﻧﯿﺴﺘﻢ راﺳﺘﺶ ﺧﻮدم از زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻧﺸﺮﯾﻪ‬ ‫ﺷﻤﺎ آﺷﻨﺎ ﺷﺪه ام دﭼﺎر ﯾﮏ زﻟﺰﻟﻪ ای در اﻋﻤﺎق ﻗﻠﺐ و روح ﺷﺪه و ﺧﻮاب ﻧﺪارم و اﺣﺴﺎس ﻣﯽ ﮐﻨﻢ ﻗﯿﺎﻣﺖ‬ ‫ﻣﻦ ﺑﺮ ﭘﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ ‪ .‬و در ﺿﻤﻦ در ﻃﯽ ھﻤﯿﻦ ﻣﺪت ﮐﻮﺗﺎه ﺑﻄﺮز ﻋﺠﯿﺒﯽ ﺑﺴﯿﺎری از ﻣـﺸﮑﻼت ﻣـﻦ ﺑﺮﻃـﺮف‬ ‫ﺷﺪه اﺳﺖ وﻟﯽ ﺧﻮاب و ﺧﻮارک ﻧﺪارم ﻣﺜﻞ ﺑﯿﺪ ﻣﯽ ﻟﺮزم ‪.‬‬ ‫ﭘﺎﺳﺦ ﻣﺎ ‪ :‬ﺧﺪا را ﺷﮑﺮ ‪ .‬ﺧﻮدﺗﺎن ﭘﺎﺳﺦ ﺧﻮدﺗﺎن را دادﯾﺪ ‪ .‬از ﺷﻤﺎ ﻣﻤﻨﻮﻧﻢ ‪.‬‬

‫‪22‬‬


‫ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ‬

‫) ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﺎ ﺣﺮف درﻣﺎن ﮐﺮد ؟(‬ ‫ﭘﺎﺳﺦ ‪ :‬ﺳﺌﻮال ﻣﺎ اﯾﻨﺴﺖ ‪ :‬ﻣﮕﺮ ﻧﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﻻاﻗﻞ اﮐﺜﺮ اﻣﺮاض ﻋﺼﺒﯽ و رواﻧﯽ و ﻋﺎﻃﻔﯽ ﻣﺎ ﮐﻪ زﻣﯿﻨۀ ﺑﺴﯿﺎری‬ ‫از اﻣﺮاض ﺟﺴﻤﺎﻧﯽ ﻣﺎ ھﺴﺘﻨﺪ ﺣﺎﺻﻞ ﺣﺮﻓﮫﺎﺋﯽ ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ از دﯾﮕﺮان ﻣـﯽ ﺷـﻨﻮﯾﻢ ؟ ﻣﮕـﺮ ﻧـﻪ اﯾﻨﮑـﻪ ھﻤـﻪ‬ ‫ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ ھﺎی ﻣﺎ ﺣﺎﺻﻞ ﭘﯿﺮوی ﻣﺎ از ﺣﺮﻓﮫﺎی ﻧﺎﺣﻖّ دﯾﮕﺮان اﺳﺖ ؟ ﻣﮕﺮ ﻧﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﻓﻘﻂ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺷﻨﯿﺪن ﯾـﮏ‬ ‫ﺟﻤﻠﻪ ﺑﻪ ﻧﺎﮔﺎه دﯾﻮاﻧﻪ ﻣﯽ ﺷﻮﯾﻢ ﮐﻪ ﯾﺎ ﺳﮑﺘﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ و ﯾﺎ دﺳﺖ ﺑﻪ ﺟﻨـﺎﯾﺘﯽ ﻣـﯽ زﻧـﯿﻢ و ﺗـﺎ ﺑـﻪ آﺧـﺮ ﻋﻤـﺮ‬ ‫ﭘﺸﯿﻤﺎﻧﯿﻢ ؟ آﯾﺎ ﻣﮕﺮ ھﻤﻪ اﻣﻮرات ﻣﺎ در زﻧﺪﮔﯽ ﺑﺎ ﮔﻔﺘﮕﻮ ﺑﻪ ﭘﯿﺶ ﻧﻤﯽ رود ؟ و ‪ ...‬ﭘـﺲ اﮔـﺮ ﭼﻨـﯿﻦ اﺳـﺖ ﮐـﻪ‬ ‫ھﺴﺖ و اﮔﺮ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺣﺮف ﺑﯿﻤﺎر و ﺑﺪﺑﺨﺖ و دﯾﻮاﻧﻪ ﺷﺪ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺣﺮف ھﻢ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺷﻔﺎ ﯾﺎﻓﺖ و‬ ‫ﻧﺠﺎت ﭘﯿﺪا ﮐﺮد و اﺣﯿﺎء ﺷﺪ ‪.‬‬ ‫آدﻣﯽ ﻣﺨﻠﻮق ﺳﺨﻦ اﺳﺖ و ﺧﻮد ﺧﺪا ھﻢ در ازل ﯾﮏ ﮐﻠﻤﻪ ﺑﻮد و ﮐﻞ ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ را ﺑﺎ ﮐﻠﻤۀ » ﮐُﻦ « ﺧﻠﻖ‬ ‫ﻧﻤﻮد ‪ .‬ﮐﻞ ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ ﻣﻈﮫﺮ ﮐﻠﻤﺎت ﺧﺪاﯾﻨﺪ ‪ .‬ﺑﮫﺸﺖ و دوزخ ھﻢ ﻣﻈﮫﺮ دو ﻧﻮع ﺳﺨﻦ اﺳﺖ ‪ :‬آری و ﻧﻪ !‬ ‫ﭘﺲ ﺑﺎ درک وﺗﺼﺪﯾﻖ ﮐﻼم ﺣﻖّ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ ﺣﻖّ رﺳﯿﺪ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺑﺎ اﻧﮑﺎر ﮐﻼم ﺣﻖّ ھﻢ از ﺣﻖّ ﺧﻮد ﺳﺎﻗﻂ‬ ‫ﻣﯽ ﺷﻮﯾﻢ ‪ .‬ﯾﮑﯽ از رﺳﺎﻟﺘﮫﺎی ﻣﺎ در اﯾﻦ ﻧﺸﺮﯾﻪ و روش درﻣﺎن ھﻤﺎﻧﺎ اﺣﯿﺎی ﺣﻖّ ﮐﻠﻤﺎت اﺳﺖ ‪.‬‬

‫درد دل ﯾﮏ زن ) ﻃﺮح ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ (‬ ‫آﻗﺎی دﮐﺘﺮ ھﻤﻪ ﻣﻘﺎﻻت ﺷﻤﺎ درﺑﺎره زن و ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺧﺎﻧﻪ داری و اﺷﺘﻐﺎل زن را ﺧﻮاﻧـﺪه و ﻋﻘـﻼً ﺗـﺼﺪﯾﻖ ﻣـﯽ‬ ‫ﮐﻨﻢ‪ .‬وﻟﯽ ﻣﻦ ھﻢ ﺗﻼش ﻓﺮاوان ﮐﺮدم ﺗﺎ زﻧﯽ ﺧﺎﻧﻪ دار ﺑﻤﺎﻧﻢ و در ﺧﺎﻧﻪ ﺑﻪ ھﻤﺴﺮ و ﻓﺮزﻧﺪاﻧﻢ ﺧﺪﻣﺖ ﮐـﻨﻢ و‬ ‫ﻋﻔّﺖ و ﻋﺰّت ﺧﻮد را ھﻢ ﺣﻔﻆ ﮐﻨﻢ زﯾﺮا واﻗﻌﺎً ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻣﺎﻟﯽ ھﻢ ﻧﯿﺎزی ﺑﻪ ﮐﺎر ﮐﺮدن ﻣﻦ ﻧﺒﻮد و ﺑﻘﻮل ﻣﻌﺮوف‬ ‫آﻓﺘﺎﺑﻪ ﺧﺮج ﻟﻌﯿﻦ ﻣﯽ ﺷﺪ ‪ .‬ﺷﻮھﺮ ﻣﻦ درآﻣﺪ ﺧﻮﺑﯽ دارد و ﻣﺮدی ﺑﺴﯿﺎر آرام و ﻣﮫﺮﺑﺎن و ﺑﺎ ادب اﺳﺖ و ﺗﻤﺎم‬ ‫ﻣﺸﮑﻞ ﻣﻦ ھﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻮﺻﻠﻪ ام را در ﺧﺎﻧﻪ ﺑﺴﺮ ﻣﯽ آورد و اﺣﺴﺎس رﺧﻮت و ﭘﻮﭼﯽ ﻣـﯽ ﮐـﻨﻢ ‪ .‬ﻣـﻦ‬ ‫دوﺳﺖ دارم در روزﻣﺮه ﮔﯽ زﻧﺪﮔﯽ دارای ھﯿﺠﺎن ﺑﺎﺷﻢ و ﺑﺎ ﺷﻮھﺮم دﻋﻮا ﮐﻨﻢ و او را اﻧﮕﻮﻟﮏ ﮐﻨﻢ ‪ .‬ﻓﺤـﺶ‬ ‫ﺑﺪھﻢ و ﻗﮫﺮ ﮐﻨﻢ و او ھﻢ ﺑﺎ ﻣﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﺑﺎﺷﺪ و آﺧﺮ ﺷﺐ دوﺑﺎره ﺻﻠﺢ ﮐﻨﯿﻢ ‪ .‬وﻟﯽ ھﺮ ﭼﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﻢ ﻧﻤﯽ ﺗـﻮاﻧﻢ‬ ‫او را ﺗﺤﺮﯾﮏ و ﻋﺼﺒﺎﻧﯽ ﮐﻨﻢ و ﺑﻪ ﻓﺤﺎﺷﯽ و ﻗﮫﺮ و ﺗﺸﻨﺞ ﺑﮑﺸﺎﻧﻢ و ﻟﺬا ﺧﻮدم در دروﻧﻢ ﻣﺘﺸﻨﺞ ﻣـﯽ ﺷـﻮم‪.‬‬ ‫ﺑﺎرھﺎ ﮐﺎرم ﺑﻪ ﻃﻼق ﮐﺸﯿﺪه ﺷﺪ ﺗﺎ ﺑﺎﻻﺧﺮه ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﺮﻓﺘﻢ ﺑﺮای اداﻣﻪ زﻧﺪﮔﯽ زﻧﺎﺷﻮﺋﯽ ﺑﻪ ﺟﺴﺘﺠﻮی ﮐـﺎری‬ ‫در ﺑﯿﺮون ﺑﺎﺷﻢ ‪ .‬در ﻣﺤﯿﻂ ﮐﺎرم ﻣﺮﺗﺒﺎً از ﺟﺎﻧﺐ رﺋﯿﺲ ﺗﺤﻘﯿﺮ ﻣﯽ ﺷﻮم و ﺑـﺎ ھﻤﮑـﺎراﻧﻢ دﻋـﻮا ﻣـﯽ ﮐـﻨﻢ و ﺑـﻪ‬ ‫ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﭘﺮﺧﺎش ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ و ﺑﺎز دوﺑﺎره آﺷﺘﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ﯾﺎ ﻣﺸﻐﻮل ﻻس ھﺴﺘﯿﻢ و ﯾﺎ ﻓﺤﺎﺷﯽ و ﯾـﺎ‬ ‫ﻗﮫﺮ و آﺷﺘﯽ‪ .‬و ﺑﺪﯾﻨﮕﻮﻧﻪ زﻧﺪﮔﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺤﻤﻞ اﺳﺖ و ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻢ ﺳﮑﻮن و آراﻣﺶ درون ﺧﺎﻧﻪ ﺑـﺎ ﺷـﻮھﺮم را‬ ‫ﺗﺤﻤﻞ ﻧﻤﺎﯾﻢ و ﮐﺎرم ﺑﻪ ﻃﻼق ﻧﮑﺸﺪ ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل آدم ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﺑﺮون اﻓﮑﻨﯽ دارد ﺑﺎﯾـﺴﺘﯽ ﺧـﻮدش را ﺳـﺮ ﮐـﺴﯽ‬ ‫ﺧﺎﻟﯽ ﮐﻨﺪ اﯾﻦ ﯾﮏ واﻗﻌﯿﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻧﻈﺮﯾﺎت ﺷﻤﺎ ﺟﻮر در ﻧﻤﯽ آﯾﺪ و ﻋﻤﻠﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻧﻈﺮ ﺷﻤﺎ ﭼﯿﺴﺖ ؟‬ ‫ﭘﺎﺳﺦ ﻣﺎ ‪ :‬ﻣﻦ ھﻢ ﺑﺎ ﺷﻤﺎ ﻣﻮاﻓﻘﻢ !! ھﺮ ﮐﺴﯽ ﻻﯾﻖ زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮﯾﺶ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫‪23‬‬


‫اﺗﻬﺎﻣﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم » ﺷﺴﺘﺸﻮي ﻣﻐﺰي «‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ ﻣﺎ را و در واﻗﻊ ﻣﻘﺎﻻت ﻣﺎ را ﻣﺘﮫﻢ ﺑﻪ ﺷﺴﺘﺸﻮی ﻣﻐﺰی ﮐﺮده اﻧﺪ ﮐﻪ اﻟّﺒﺘﻪ ﯾﮏ اﺗﮫـﺎم ﺑـﺴﯿﺎر ﻗـﺪﯾﻤﯽ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ آن ﻣﻔﺘﺨﺮاﻧﻪ ﻣﺘﮫﻢ ھﺴﺘﯿﻢ و ﺟﺰ اﯾﻦ اﻓﺘﺨﺎری ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﯾﻢ ‪ .‬ﻣﺴﺌﻠﻪ اﯾﻨـﺴﺖ ﮐـﻪ ‪ :‬آﯾـﺎ ﺑﺮاﺳـﺘﯽ‬ ‫ﺷﺴﺘﺸﻮ ﮐﺮدن ﻣﮕﺮ ﮐﺎر ﺑﺪی اﺳﺖ ؟ آﯾﺎ ﻧﺎﭘـﺎﮐﯽ را زدودن و زﺑﺎﻟـﻪ ھـﺎ را ﺑﯿـﺮون رﯾﺨـﺘﻦ و ﺳـﻤﻮم و آﻓـﺎت و‬ ‫ﻋﻮارض و اﻣﺮاض ﮐﮫﻦ را ﻻروﺑﯽ ﻧﻤﻮدن ﮐﺎر ﻧﺎﭘﺴﻨﺪی اﺳﺖ ؟ ﭼﻪ ﮐﺴﯽ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺴﺘﺸﻮ را ﺑـﺪ ﺑﺪاﻧـﺪ ؟‬ ‫ﻓﻘﻂ آﻧﺎﻧﮑﻪ از ﮐﺜﺎﻓﺎت و ﻓﻀﻮﻻت و زﺑﺎﻟﻪ ھﺎ و اﻣﺮاض ﺗﻐﺬﯾﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ و زﺑﺎﻟﻪ و ﺳﻤﻮم ﺑﻪ ﻣﺮدم ﻣﯽ ﻓﺮوﺷﻨﺪ ‪.‬‬ ‫اﮔﺮ ﺷﺴﺘﺸﻮی ﺑﺪﻧﯽ ﻧﯿﮑﻮﺳﺖ ﺷﺴﺘﺸﻮی ﻣﻐﺰی ھﻢ ﻧﯿﮑﻮﺳﺖ و ﺑﻠﮑﻪ ﻧﯿﮑﻮﺗﺮ ‪ .‬و از آن ﺑﺮﺗﺮ ﻧﯿﺰ ﺷﺴﺘﺸﻮی‬ ‫ﻗﻠﺒﯽ اﺳﺖ و ﺑﺮﺗﺮﯾﻦ ﺷﺴﺘﺸﻮھﺎ ھﻢ ﺷﺴﺘﺸﻮی روﺣﯽ و رواﻧﯽ ‪ .‬و ﮐﺎر ﻣﺎ ﺟﺰ ﺷﺴﺘـﺸﻮ دادن ﺑـﺎﻃﻦ ھـﺎ‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ و ﺟﺰ اﯾﻦ ھﯿﭻ ﺗﺨﺼﺺ و رﺳﺎﻟﺖ دﯾﮕﺮی ھﻢ ﻧﺪارﯾﻢ و ﺑﻪ آن ﻣﻔﺘﺨﺮﯾﻢ ‪.‬‬ ‫واﻟﺪﯾﻦ ﻣﺄﻣﻮر ﺷﺴﺘﺸﻮ دادن ﺑﺪن ﻓﺮزﻧﺪان ﺧﻮد ھﺴﺘﻨﺪ ‪ .‬آﻣﻮزﮔﺎران ﻣﻌﻨـﻮی ھـﻢ ﻣﻐﺰھـﺎ را ﺷﺴﺘـﺸﻮ ﻣـﯽ‬ ‫دھﻨﺪ و ﻋﺮﻓﺎ ھﻢ ﻗﻠﻮب را ﻣﯽ ﺷﻮﯾﻨﺪ و اوﻟﯿﺎی ﺧﺪا ھﻢ ارواح آﻟﻮده را ﭘﺎک ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ‪ .‬اﯾﻨﺎن ﺧﺎدﻣـﺎن واﻗﻌـﯽ‬ ‫ﺑﺸﺮﯾﺖ ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ ﺑﺮ روی زﻣﯿﻦ ﻧﻤﯽ ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﺸﺮﯾﺖ ﺗﺎﮐﻨﻮن در ﺧﻮدش ﭘﻮﺳﯿﺪه وﮔﻨﺪﯾﺪه و ﺑﺮاﻓﺘﺎده ﺑﻮد و‬ ‫ﺟﮫﺎن را ھﻢ ﺑﻪ ﮔﻨﺪ ﮐﺸﯿﺪه ﺑﻮد ‪ .‬آری اﮔﺮ ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﺑﺘﻮاﻧﯿﻢ ﻣﺎ ھﻢ از ﺟﻤﻠﻪ ﺷﺴﺘـﺸﻮ دھﻨـﺪﮔﺎن ﺟـﺎن ودل و‬ ‫روان اﻧﺴﺎﻧﮫﺎ ﺑﺎﺷﯿﻢ اﻓﺘﺨﺎری ﺑﺰرﮔﺘﺮ از اﯾﻦ ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬ﻣﺎ اﯾﻦ اﺗﮫﺎم را ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ و ﻣﻤﻨﻮﻧﯿﻢ ﮐـﻪ‬ ‫ﻣﺎ را ﺳﺮاﻓﺮاز ﻧﻤﻮدﯾﺪ ‪.‬‬

‫ﻃﺮح ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ ) دﻋﻮت ﺑﻪ ﻋﺼﺮ ﺣﺠﺮ (‬ ‫ﺟﻨﺎب ﺣﻀﺮت اﺳﺘﺎد !!‬ ‫اﯾﻨﮫﻤﻪ ھﺬﯾﺎن و ﻣﮑﺎﺷﻔﺎت را از ﮐﺠﺎ آورده اﯾﺪ ؟ ﺑﮕﺬارﯾﺪ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﺑﮕﻮﯾﻢ ‪ :‬ﺷﻤﺎ را اﺟﯿﺮ ﮐﺮده اﻧـﺪ ﺗـﺎ ھﻤﭽﻨـﺎن‬ ‫ﻣﺮدم را ﺷﺴﺘﺸﻮی ﻣﻐﺰی ﺑﺪھﯿﺪ و ﺳﺮ ﮐﺎر ﺑﮕﺬارﯾﺪ ‪ .‬راﺳﺘﯽ ﭼﻘﺪر ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﭘﻮل ﻣﯽ دھﻨﺪ ﺗﺎ ﺣﺎﺿـﺮ ﺷـﺪﯾﺪ‬ ‫ﮐﻪ راﯾﮕﺎن ) ؟( ﺑﻪ ﻣﺮدم ﺧﺪﻣﺖ ﮐﻨﯿﺪ ؟ آﯾﺎ ﻓﮑﺮ ﮐﺮده اﯾﺪ ﮐﻪ ﻣﺮدم ﻣﺎ اﯾﻨﻘﺪر اﺣﻤﻖ و ﺧﻮش ﺑﺎورﻧـﺪ ﮐـﻪ اﻣﺜـﺎل‬ ‫ﺷﻤﺎھﺎ را ﺑﺎور ﮐﻨﻨﺪ و ھﻤﭽﻨﺎن ﮔﻮل ﺑﺨﻮرﻧﺪ وﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺧﻮد را ﻗﺮﺑﺎﻧﯽ ﻣﺸﺘﯽ ﻋﺮب ﺳﻮﺳـﻤﺎر ﺧـﻮر ﮐﻨﻨـﺪ ‪.‬‬ ‫ﺷﻤﺎ ﯾﮏ آﺧﻮﻧﺪ ﺳﯿﺎﺳﯽ ھﺴﺘﯿﺪ ﮐﻪ ﻋﻤﺎﻣﻪ و ﻋﺒـﺎ و رﯾـﺶ ﺧـﻮد را ﮐﻨـﺎر ﮔﺬاﺷـﺘﻪ اﯾـﺪ ﺗـﺎ ھﻤﭽﻨـﺎن از ﻣـﺮدم‬ ‫ﺳﻮاری ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ ‪ .‬آﯾﺎ ﻓﮑﺮ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﻣﺮدم ﺷﻤﺎ را ﻧﻤﯽ ﺷﻨﺎﺳﻨﺪ ؟‬ ‫ﺷﻤﺎ ﺣﺘّﯽ روی آﺧﻮﻧﺪھﺎی ﻃﺎﻟﺒﺎن را ھﻢ ﺳﻔﯿﺪ ﮐﺮده اﯾﺪ و ﻋﻠﻨﺎً ﻣﺮدم را ﺑـﻪ ﻋـﺼﺮ ﺣﺠـﺮ دﻋـﻮت ﻣـﯽ ﮐﻨﯿـﺪ ‪.‬‬ ‫ﺑﺪاﻧﯿﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺮﻓﮫﺎ ﻓﻘﻂ ﺑﺪرد ﺧﻮدﺗﺎن ﻣﯽ ﺧﻮرد ﺑﺮوﯾﺪ دﮐﺎن ﺧﻮدﺗﺎن را ﺟﺎی دﯾﮕﺮ ﺑﺮ ﭘـﺎ ﮐﻨﯿـﺪ اﯾﻨﮫـﺎ ﺧﺮﯾـﺪار‬ ‫ﻧﺪارد ‪ .‬ﻣﺮدم ﻣﺎ ﺑﻪ اﻧﺪازه ﮐﺎﻓﯽ ﮔﻮل اﯾﻦ ﺣﺮﻓﮫﺎ را ﺧﻮرده اﻧﺪ ‪ .‬زﻧﺪه ﺑﺎد اﯾﺮان – ﭘﺎﯾﻨﺪه ﺑﺎد درﻓﺶ ﮐﺎوﯾـﺎﻧﯽ –‬ ‫ﻣﺮگ ﺑﺮ ارﺗﺠﺎع‪.‬‬

‫ﭘﺎﺳﺦ ﻣﺎ ‪ :‬اﯾﻦ ﮐﺸﻒ ﺑﺰرگ را ﺑﻪ ﺷﻤﺎ و دوﺳﺘﺎن ﺷﻤﺎ ﺗﺒﺮﯾﮏ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﻢ ‪ .‬ﺧﻮب ﺷﺪ ﮐﻪ ﻓﮫﻤﯿﺪﯾﺪ و ﺑﻪ دام ﻣـﺎ‬ ‫ﻧﯿﻔﺘﺎدﯾﺪ ‪ .‬ﺧﻮﺷﺒﺨﺖ ﺑﺎﺷﯿﺪ ‪ .‬اﻣﯿﺪوارﯾﻢ ﮐﻪ درﻓﺶ ﮐﺎوﯾﺎﻧﯽ ﺷﻤﺎ را ﻧﺠﺎت دھﺪ ‪ .‬ﺑﻌﻼوه ﭼﺮا اﯾﻨﻘﺪر ﺑﻪ آﺧﻮﻧﺪھﺎ‬

‫‪24‬‬


‫ﺗﮫﻤﺖ ﻣﯽ زﻧﯿﺪ آﻧﮫﺎ ﮐﻪ ﺧﯿﻠﯽ ﻣﺪرن ﺷﺪه اﻧﺪ ﺑﻪ اﻧﺮژی ھﺴﺘﻪ ای و ﭘﯿﻮﻧﺪ ژﻧﺘﯿﮑﯽ رﺳﯿﺪه و ﻋﻨﻘﺮﯾﺐ ﺟﮫﺎن را‬ ‫ﻓﺘﺢ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ‪ .‬ﭘﺲ ھﺬﯾﺎن ﻣﮕﻮﺋﯿﺪ ‪.‬‬

‫ﻃﺮ ح ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ‬

‫) اﯾﻦ ﭼﻪ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ اﺳﺖ ؟(‬ ‫اﯾﻦ ﭼﻪ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ھﯿﭻ ﺣﺮﻓﯽ از ﺣﺎﻓﻆ و ﻣﻮﻟﻮی و ﻣﻼﺻﺪرا و اﺑﻦ ﻋﺮﺑﯽ و ﺑﺎﯾﺰﯾﺪ و ﺣﻠّﺎج ﻧﻤﯽ زﻧـﺪ و‬ ‫ﺑﺠﺎی ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﯽ و ﺳﺎﻗﯽ و ﺳﺎﻏﺮ و ﺑﺖ و زﻟﻒ و اﺑﺮو و ﺧﺎل و ﻣﯿﮑﺪه و ﯾﺎر و ‪ ..‬ﺑﻪ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺑﻤﺐ اﺗـﻢ واﯾـﺪز و‬ ‫ﺳﺮﻃﺎن و ﺟﮫﻨّﻢ و ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی و ﻣﺴﺎﺋﻞ زﯾﺮ ﻟﺤﺎﻓﯽ ﻣﯽ ﭘـﺮدازد ؟ اﯾـﻦ ﭼـﻪ ﻋﺮﻓـﺎﻧﯽ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺑﺠـﺎی اﺳـﺮار‬ ‫ﻣﺎورای ﻃﺒﯿﻌﻪ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﺷﺮح و ﺑﺴﻂ ﻣﺎدﯾﺎت و ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻧﻔﺮت اﻧﮕﯿﺰ روزﻣﺮه ﻣﯽ ﭘﺮدازد و ﺣﺎل آدم را از ھﺮ ﭼﻪ‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن ﺑﮫﻢ ﻣﯽ زﻧﺪ ؟ اﯾﻦ ﭼﻪ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺠﺎی اﻟﻔﺎظ ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪ و ﺷـﺎﻋﺮاﻧﻪ اﯾﻨﻘـﺪر رﮐﯿـﮏ و ﻣﻔﺘـﻀﺢ‬ ‫ﺳﺨﻦ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ و آﺑﺮوی ھﺮ ﭼﻪ ﻋﺮﻓﺎن را ھﻢ ﺑﺮده اﺳﺖ ؟ اﯾﻦ ﭼﻪ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺑﺠـﺎی ﮔـﻞ و ﺑﻠﺒـﻞ و‬ ‫ﺷﻤﻊ و ﭘﺮواﻧﻪ از ﺷﻤﺸﯿﺮ و ﻋﺬاب و اﻧﺘﻘﺎم ﺳﺨﻦ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ ؟‬ ‫ﺑﺮاﺳﺘﯽ اﯾﻦ ﻋﺮﻓﺎن را از ﮐﺠﺎ آورده اﯾﺪ واﺻﻼً ﭼﻪ اﺻﺮاری دارﯾﺪ ﮐﻪ ﻧﺎم اﯾﻦ ﺣﺮﻓﮫﺎ را ﻋﺮﻓﺎن ﺑﮕﺬارﯾﺪ ‪ .‬آﯾﺎ ﺑﮫﺘﺮ‬ ‫ﻧﺒﻮد ﮐﻪ ﻧﺎم ﮐﺎر ﺧﻮد را روان ﺷﻨﺎﺳﯽ ﯾﺎ رواﻧﮑﺎوی و روان درﻣﺎﻧﯽ واﻧﺮژی درﻣﺎﻧﯽ ﻣﯽ ﮔﺬاﺷﺘﯿﺪ ‪ .‬و ﯾﺎ ﻓﺤﺶ‬ ‫درﻣﺎﻧﯽ ؟‬

‫ﭘﺎﺳﺦ ﻣﺎ ‪ :‬ﺣﺎﻻ ﮐﻪ ھﻤﻪ دﻋﻮی ﻋﺮﻓﺎن دارﻧﺪ ﭼﻪ ﻋﯿﺒﯽ دارد ﮐﻪ ﻣﺎ ھﻢ ادﻋﺎ ﮐﻨـﯿﻢ ‪ .‬ﺟﻨـﺎب ﻋﺮﻓـﺎن ﺧﯿﻠـﯽ ﭘـﺮ‬ ‫ﺑﺮﮐﺖ اﺳﺖ ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺑﺎﺷﯿﺪ ﮐﻢ ﻧﻤﯽ آورد ‪ .‬ﺑﻌﻼوه اﯾﻨﮫﻤﻪ ﻣﮑﺎﺗﺐ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ در ﺟﮫﺎن وﺟﻮد دارد ﻣﺎ ھﻢ ﯾﮑـﯽ ‪.‬‬ ‫ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯿﺪ ﻧﺎم اﯾﻦ ﻋﺮﻓﺎن را ﺑﮕﺬارﯾﺪ ‪ :‬ﻋﺮﻓﺎن ﺧﺸﻦ و ﺑﯿﺮﺣﻢ ) در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻋﺮﻓﺎن ﻣﻠﻮس ﭘﺎ ﻣﻨﻘﻞ ( و ﯾﺎ ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫ﺑﯽ ﭘﺮده و ﺑﯽ ﺣﯿﺎ‪ ،‬ﻋﺮﻓﺎن ﺧﻮﻧﺨﻮار ‪ ،‬ﻋﺮﻓﺎن ﻧﻮ ) ﻣﺜﻞ ﺷﻌﺮ ﻧﻮ ( – وﻟﯽ ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ از ھﻤﻪ ﺑﮫﺘﺮ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫زﯾﺮا ﺑﮫﺮﺣﺎل ﮐﺎر درﻣﺎﻧﮕﺮی دردآور و ﺧﻮﻧﯿﻦ و ﺷﺎﻗّﻪ اﺳﺖ ﻣﺜﻞ ﺟﺮاﺣﯽ ﻧﻔﺲ !‬

‫» راﺳﺖ ﻣﯽ ﮔﻮﺋﯿﺪ وﻟﯽ اﻓﺴﻮس ‪« ....‬‬ ‫ﻃﺮح ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ‬

‫آﻗﺎی دﮐﺘﺮ! ھﻤﻪ ﺣﺮﻓﮫﺎی ﺷﻤﺎ ﻋﯿﻦ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ و ھﯿﭻ آدم ﻋﺎﻗﻞ و ﺻﺎدﻗﯽ ﻧﻤـﯽ ﺗﻮاﻧـﺪ اﻧﮑـﺎر ﮐﻨـﺪ وﻟـﯽ‬ ‫اﻓﺴﻮس ﮐﻪ ﻗﺎﺑﻞ اﺟﺮا و ﻋﻤﻠﯽ ﻧﯿﺴﺖ و ﺗﻨﮫﺎ ﺣﺎﺻﻠﯽ ﮐﻪ دارد ﻓﻘﻂ ﻧﻤﮏ ﺑﺮ زﺧـﻢ ﻣـﺮدم ﭘﺎﺷـﯿﺪن و دﺷـﻤﻦ‬ ‫آﻓﺮﯾﻨﯽ ﮐﺮدن اﺳﺖ ‪ .‬ﺷﻤﺎ ﺑﺎ اﯾﻦ وﺑﻼگ و ﺳﺎﯾﺖ ﺧﻮدﺗﺎن ﺗﻨﮫﺎ ﮐﺎری ﮐﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ ھﻤـﻪ را ﺑـﻪ ﺧـﻮن ﺧﻮدﺗـﺎن‬ ‫ﺗﺸﻨﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ زﯾﺮا دردھﺎ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دھﯿﺪ و ﻏﺪه ھﺎ را ﻣﯽ ﺗﺮﮐﺎﻧﯿﺪ و زﺧﻢ ھﺎ را ﺗﺤﺮﯾﮏ ﻣﯽ ﮐﻨﯿـﺪ وﻟـﯽ‬ ‫ھﯿﭻ راه ﻋﻤﻠﯽ اراﺋﻪ ﻧﻤﯽ دھﯿﺪ ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﻮاﻇﺐ ﺟﺎن ﺧﻮدﺗﺎن ﺑﺎﺷﯿﺪ ‪ .‬از ﻣﻦ ﻧﺼﯿﺤﺖ ﮐﻪ ﺗﻌﻄﯿﻞ ﮐﻨﯿﺪ و ﺟﺎن‬ ‫ﺧﻮد را ﺑﺮ دارﯾﺪ و ﺑﺮوﯾﺪ ‪ .‬ﮐﺎر از اﯾﻦ ﺣﺮﻓﮫﺎ ﮔﺬﺷﺘﻪ اﺳﺖ و ﺟﺰ ﺧﻮد اﻣﺎم زﻣﺎن و ﯾﺎ ﯾﮏ ﺑﻼی آﺳﻤﺎﻧﯽ ﻗﺎدر ﺑﻪ‬ ‫ﺧﺘﻢ اﯾﻦ ﻓﺘﻨﻪ ﺟﮫﺎﻧﯽ ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬ﺑﯿﮫﻮده ﺧﻮدﺗﺎن را ﺧﺴﺘﻪ ﻧﮑﻨﯿﺪ و اﯾﻨﻘﺪر ﺧﻮن دل ﻣﺨﻮرﯾﺪ ‪.‬‬

‫‪25‬‬


‫ﻣﻦ ﺑﺎ ﺷﻤﺎ ھﻤﺪرد ھﺴﺘﻢ ‪ .‬ھﻤﯿﻦ و ﺑﺲ !‬

‫ﭘﺎﺳﺦ ﻣﺎ ‪ :‬ﻣﺎ ھﻢ ﺑﺎ ﺷﻤﺎ ھﻤﺪردﯾﻢ ‪ .‬اﯾﻦ ﺣﺮﻓﮫﺎ اﮔﺮ ﺑﮕﻮش ﮐﺴﯽ ﻧﺮود و ﻣﺸﮑﻞ ﮐﺴﯽ را ھﻢ ﺣﻞ ﻧﮑﻨﺪ ﺷﺎﯾﺪ‬ ‫ﺑﻪ ﮔﻮش ﺧﻮد اﻣﺎم زﻣﺎن ﺑﺮﺳﺪ و زودﺗﺮ ﻇﮫﻮر ﮐﻨﺪ ‪ .‬وﻟﯽ ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺑﺎﺷﯿﺪ ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ و ﻣﺸﺎھﺪات ﻋﯿﻨﯽ ﺑﺴﯿﺎری‬ ‫از دردھﺎ و ﻣﺸﮑﻼت را ﻋﻼج ﮐﺮده و ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬ﻣﺎ اﯾﻦ رﯾﺴﮏ ﺑﺰرگ را ﺑﯿﮫﻮده آﻏﺎز ﻧﮑﺮده اﯾﻢ ‪.‬‬

‫ﻋﺮﻓﺎن ﻧﻮ ﯾﺎ ﻋﺮﻓﺎن ﻣﻨﺜﻮر‬ ‫ﯾﮑﯽ از ﺧﻮاﻧﻨﺪﮔﺎن ﻧﺸﺮﯾﻪ ﻣﺎ ﭘﯿﺸﻨﮫﺎد ﮐﺮده ﺑﻮد ) اﻟﺒﺘﻪ ﺑﻪ ﺗﻤﺴﺨﺮ ( ﮐﻪ ﻧﺎم ﻋﺮﻓﺎن ﺧﻮدﻣﺎن را » ﻋﺮﻓﺎن ﻧـﻮ«‬ ‫ﺑﮕﺬارﯾﻢ ﻣﺎ ھﻢ ﻃﺒﻖ ﻗﺎﻋﺪۀ » ﻋﺪو ﺷﻮد ﺳﺒﺐ ﺧﯿﺮ ﮔﺮ ﺧﺪا ﺧﻮاھﺪ « اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮدﯾﻢ ﺗﺎ ﺷﺮح ﺗﺎزه ای درﺑﺎرۀ‬ ‫ﻣﺎھﯿﺖ ﻋﺮﻓﺎن ﺧﻮدﻣﺎن ﻋﺮ ﺿﻪ ﮐﻨﯿﻢ ‪ .‬ﺑﻨﻈﺮ ﺧﻮدﻣﺎن ﻧﺎم دﯾﮕﺮ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﺎ در اﯾﻦ ﻧـﺸﺮﯾﻪ و ﺳـﺎﯾﺖ اراﺋـﻪ‬ ‫ﻣﯽ دھﯿﻢ » ﻋﺮﻓﺎن ﻣﻨﺜﻮر « اﺳﺖ در ﻧﻘﻄﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ » ﻋﺮﻓﺎن ﻣﻨﻈﻮم « ‪ .‬زﯾﺮا ﺑﺨﺶ ﻋﻤﺪه ادﺑﯿﺎت ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﻣـﺎ‬ ‫ھﻢ ﺑﻪ ﻧﻈﻢ و ﺷﻌﺮ و ﺷﻌﺎر و اﺳﺘﻌﺎره و ﺗﻤﺜﯿﻞ و ﺣﮑﺎﯾﺖ ھﺴﺘﻨﺪ و ﻟﺬا ﻗﺮﻧﮫﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺸﻐﻮل ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺷـﺪن‬ ‫ھﺴﺘﻨﺪ و اﯾﻦ ﺗﻔﺴﯿﺮ را ھﻢ ﮔﻮﺋﯽ ﭘﺎﯾﺎﻧﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﻣﮕﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﯿﺎﺋﯿﻢ و ﺣﻘﺎﯾﻖ ﻋﺮﻓـﺎﻧﯽ را ﺑـﺮای ﯾﮑﺒـﺎر ھـﻢ ﮐـﻪ‬ ‫ﺷﺪه ﺑﻪ ﻧﺜﺮ آﻧﮫﻢ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺎﻣﻪ ﻣﺮدم و ﺑﻪ زﺑﺎن ﺣﺎل زﻧﺪﮔﯽ روزﻣﺮه ﺑﮕﻮﺋﯿﻢ ‪ .‬ﺑﻪ ﻟﺤﺎﻇﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽ ﺷـﻮد ﮐـﻪ‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن اﺳﻼﻣﯽ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑۀ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻗﺮآن و ﮐﺸﻒ اﺳﺮار ﺑﻄﻦ آﯾﺎت ﺣﮑﯿﻤﺎﻧﻪ ﮐﺘﺎب ﺧﺪاﺳﺖ ‪ .‬اﮔﺮ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺑﻤﻌﻨﺎی‬ ‫ﺳﺎده و روﺷﻦ ﮐﺮدن ﺑﺎﺷﺪ اﯾﻦ آﺛﺎر ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﻣﺎ ﺑﻤﺮاﺗﺐ از ﺧﻮد ﻗﺮآن ھﻢ ﻣﺤﺘﺎج ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺑﯿﺸﺘﺮی ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ‪.‬‬ ‫ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺷﻌﺮ در ﺳﺮاﺳﺮ ﺟﮫﺎن ﻣﺪرن و از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺸﻮر ﺧﻮدﻣﺎن ﺑﺎ ورود ﺑﻪ ﻗﻠﻤﺮو ﻧﺜﺮ و ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﺷﻌﺮ ﻧﻮ‬ ‫ﯾﺎ ﺷﻌﺮ ﻣﻨﺜﻮر در واﻗﻊ ﺑﻪ وادی دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ وارد ﺷﺪ و ھﻤﮕﺎﻧﯽ ﮔﺮدﯾﺪ ﻣﺎ ھﻢ ﺑﻪ ﯾﺎری ﺧﺪا ھﻤﺖ ﮐﺮده اﯾﻢ ﮐﻪ‬ ‫ھﻤﯿﻦ ﮐﺎر را ﺑﺎ ﻋﺮﻓﺎن اﻧﺠﺎم دھﯿﻢ ﯾﻌﻨﯽ آﻧﺮا ﺑﻪ ﻧﺜﺮ در آورده و دﻣﻮﮐﺮاﺗﯿﺰه و اﻣّﯽ و ﻣﺮدﻣﯽ و روزﻣـﺮه ﮐﻨـﯿﻢ‬ ‫وﺑﺪﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻋﺮﻓﺎن را ﺑﻪ ﺻﺤﻨﻪ زﻧﺪﮔﯽ ﻋﻤﻠﯽ وارد ﮐﻨﯿﻢ واز اﺳﺎرت اﺷﺮاﻓﯿﺖ و از ﭘﺎی ﻣﻨﻘـﻞ ھـﺎ ﺑﺮھـﺎﻧﯿﻢ ‪.‬‬ ‫درﺳﺖ ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺮﻓﺎن ﻣﺎ ﻧﺸﺌﮕﯽ ران وﺧﻤﺎر ﮐﻨﻨﺪه اﺳﺖ ‪ .‬ھﻤـﺎﻧﻄﻮر ﮐـﻪ ﻣـﺎرﮐﺲ ﻣـﺬھﺐ‬ ‫ﮐﺎﺗﻮﻟﯿﮏ را اﻓﯿﻮن ﻣﺮدم ﻣﯽ داﻧﺴﺖ ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﻋﺮﻓﺎن ﺷﺎﻋﺮاﻧﻪ ﻣﺎ اﮐﺜﺮاً اﻓﯿﻮﻧﯽ ﺑﻮده و ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺨﺪﯾﺮ و ﺗﺰوﯾـﺮ‬ ‫ﺑﻮده اﺳﺖ و ﺧﻮد ﯾﮑﯽ از ﻣﮫﻤﺘﺮﯾﻦ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﭘﯿﺪاﯾﺶ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺧﺮاﻓﺎت در ﻃﯽ اﻋﺼﺎر و ﻗﺮون ﻣﺤـﺴﻮب ﻣـﯽ‬ ‫ﺷﻮد ‪ .‬ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻋﺮﻓﺎن ﻣﺎ ﺗﺎ ﻣﺪﺗﮫﺎ ﻣﻮﺟﺐ ﺧﻤﺎری ﺧﻮاھﺪ ﺑﻮد و ﻟﺬا ﺗﮫﻤﺖ ھﺎ و ﻓﺤﺎﺷﯽ ھﺎی ﻓﺮاواﻧﯽ در‬ ‫اﻧﺘﻈﺎر ﻣﺎﺳﺖ و ﻣﺎ ھﻢ ﺑﻪ ﺟﻮﺷﻦ ﮐﺒﯿﺮ ﻣﺴﻠﺢ ﺷﺪه اﯾﻢ و ﺧﻮد را آﻣﺎده ﮐﺮده اﯾﻢ ‪.‬‬

‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻣﯽ ﮔﻮﺋﯿﻢ ‪...‬‬ ‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻣﺎ در اﯾﻦ ﻧﺸﺮﯾﻪ ﻣﯽ ﮔﻮﺋﯿﻢ ﺑﯽ ﺗﺮدﯾﺪ ﻋﺮﻓـﺎن ﻧﯿـﺴﺖ زﯾـﺮا ﻋﺮﻓـﺎن ﮔﻔﺘﻨـﯽ و ﻧﻮﺷـﺘﻨﯽ و ﺧﻮاﻧـﺪﻧﯽ‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﯾﮏ وﺿﻌﯿّﺖ وﺟﻮدی در درﺟﺎت ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن اﺳﺖ و آن ﻣﻮﺟﻮدﯾّﺖ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬و اﻣّﺎ ﮔﻔﺘﺎر ﻣﺎ‬

‫‪26‬‬


‫در اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻻت درﺑﺎرۀ ﻋﺮﻓﺎن و ﻣﻘﺪﻣﻪ ای ﺑﺮﻋﺮﻓﺎن و ﺷﺮاﯾﻂ و آﻣﺎدﮔﯽ ورود ﺑﻪ ﺟﮫﺎن ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ و ﮔـﺎه درﺑـﺎرۀ‬ ‫ﺣﺎﻻت و ﻣﻘﺎﻣﺎت و ﮐﺮاﻣﺎت و وﻗﺎﯾﻊ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺎﻻت و ﻣﺸﺎھﺪات و وﻗﺎﯾﻊ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در ادﺑﯿﺎت ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﺷﺎھﺪﯾﻢ ﺗﻤﺎﻣﺎً ﺟﮫﺎن اﺳـﺘﻌﺎره و‬ ‫ﺗﻤﺜﯿﻞ و ﺣﮑﺎﯾﺎت اﺳﺖ و ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﺑﺮای ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ از آن ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ اﻧﺪ ﺟﮫﺎن اﻓﺴﻮن و ﺟﺎدو و ﺧﺮاﻓﻪ اﺳﺖ و ﻟﺬا‬ ‫ﮔﻤﺮاه ﮐﻨﻨﺪه ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﺎ ﺗﻼش دارﯾﻢ ﮐﻪ اﮔﺮ ھﻢ ﮔﮫﮕﺎھﯽ از وﻗﺎﯾﻊ و ﺣﺎﻻت ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﺳـﺨﻦ ﻣـﯽ‬ ‫ﮔﻮﺋﯿﻢ از آن ﺟﻨﺒﻪ ھﺎﺋﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﮐﻤﮑﯽ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﻋﻘﻼﻧـﯽ ﻣـﺎ ﻧﻤﺎﯾـﺪ و ﺑـﯿﺶ از اﯾـﻦ ﻣـﺎ را دﭼـﺎر‬ ‫ﺧﺮاﻓﻪ و اﻓﺴﺎﻧﻪ ﭘﺮﺳﺘﯽ و ﺧﻮد ﻓﺮﯾﺒﯽ از آن ﻧﻮﻋﯽ ﮐﻪ در دﮐﺎﻧﮫﺎی ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﺷﺎھﺪﯾﻢ ﻧﮑﻨﺪ ‪.‬‬ ‫آن ﺟﻨﺒﻪ از ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ ھﻢ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻧﺸﺮﯾﻪ ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﯿﺪ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﯿﺨﻮدی ﺷﻨﺎﺳﯽ ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ﺗﺎ ﺷﺎﯾﺪ‬ ‫ﺷﻮﻗﯽ ﺑﺮای ﺧﻮد ﯾﺎﺑﯽ و ﺧﻮد ﺷﻨﺎﺳﯽ ﺣﻘﯿﻘﯽ ﭘﺪﯾﺪ آﯾﺪ ‪ .‬و اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎری ﻣﯽ ﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ » اﯾﻦ ﺣﺮﻓﮫﺎ‬ ‫ﭼﻪ رﺑﻄﯽ ﺑﻪ ﻋﺮﻓﺎن دارد ؟« ﮔﻮﺋﯽ ﮐﻪ ﻋﺮﻓﺎن ﭼﯿﺰی ﺟﺰ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ای از اﺷـﻌﺎر و ﺣﮑﺎﯾـﺎت و اﻓـﺴﺎﻧﻪ ھـﺎی‬ ‫ﻋﻮاﻟﻢ ﻣﺎورای ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬ھﻤﻪ اﻣﺮاض و ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ ھﺎی ﺑﺸﺮی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺟﮫﺎن ﺑﯿﺨﻮدی ھﺎی اوﺳﺖ و‬ ‫ﻟﺬا ھﺮ ﮔﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﻮاﺳﻄﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﺎرف ﺑﺴﻮی ﺧﻮد ﺑﺮداﺷﺘﻪ ﺷﻮد ﻣﻮﺟﯽ از ﻣﺸﮑﻼت ﻋﺎﻟﻢ ﺑﯿﺨﻮدی رﻓﻊ ﻣﯽ‬ ‫ﮔﺮدد ‪.‬‬

‫اﻓﺴﺎﻧﻪ ﻣﻦ و ﺷﺮﯾﻌﺘﯽ‬ ‫ﺷﺐ ‪ ٢٩‬ﺧﺮداد ‪ ١٣٥٦‬ﺑﻮد ‪ .‬در ﺷﮫﺮ ھﯿﻮﺳﺘﻮن از اﯾﺎﻟﺖ ﺗﮕﺰاس در ﺗﻨﮫﺎﺋﯽ ام ﻣﺸﻐﻮل ﺷﺐ زﻧﺪه داری ﺑﻮدم و‬ ‫ﮐﺎﻣﻼً ﯾﺎدم ھﺴﺖ ﮐﻪ در ﺣﺎل ﻧﮕﺎرش ﻣﻘﺎﻟﻪ ای در ﺑﺎب دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮏ ﺑﻮدم ﮐﻪ ﺑﻪ ﻧﺎﮔﺎه ﺣﺎﻟﻢ ﻣﻨﻘﻠﺐ ﺷﺪ و ﮔـﻮﺋﯽ‬ ‫ﮐﻪ ﻃﻮﻓﺎن ﻋﻈﯿﻤﯽ در روﺣﻢ ﺑﻪ ﭘﺎ ﺧﺎﺳﺖ و اﺣﺴﺎس ﮐﺮدم ﮐﻪ دﻧﯿﺎ در ﺣﺎل ﺑﻪ ﭘﺎﯾﺎن رﺳﯿﺪن و ﯾﺎ ﻣﻦ در ﺣﺎل‬ ‫ﻧﺎﺑﻮد ﺷﺪﻧﻢ ‪.‬‬ ‫ﻧﺰدﯾﮏ ﺳﺤﺮ ﺑﻮد ﮐﻪ از ﺧﺎﻧﻪ ﺑﯿﺮون رﻓﺘﻢ ﺗﺎ ﺑﺒﯿﻨﻢ ﮐﻪ آﯾﺎ ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﻗﯿﺎﻣﺖ ﺑﺮﭘﺎﺷﺪه و ﯾﺎ ﻣﻦ در ﺣﺎل ﻧﺎﺑﻮد ﺷﺪن‬ ‫ھﺴﺘﻢ ‪ .‬وﻟﯽ در ﺑﯿﺮون ھﯿﭻ ﺧﺒﺮی ﻧﺒﻮد و ھﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﺳﺮ ﺟﺎﯾﺶ ﺑﻮد ‪ .‬اﻧﺪﮐﯽ ﻗﺪم زدم و ﺑﻪ ﯾﮏ ﻣﻐﺎزه رﺳﯿﺪم‬ ‫وارد ﺷﺪم و ﯾﮏ ﺑﺴﺘﻪ ﺳﯿﮕﺎر ﺧﺮﯾﺪم و ﻓﻮراً ﺑﺎزش ﮐﺮدم و ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺳﯿﮕﺎر زﻧﺪﮔﯿﻢ را روﺷـﻦ ﮐـﺮدم و ﭼﻨـﺎن‬ ‫ﮐﺸﯿﺪم ﮐﻪ ﺳﺎﻟﮫﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﯿﮕﺎری ھﺴﺘﻢ ‪ .‬ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﺑﺮﮔﺸﺘﻢ و آن ﺑﺴﺘﻪ ﺳﯿﮕﺎر را ﭘﺸﺖ ﺳﺮ ھﻢ ﮐﺸﯿﺪم و‬ ‫ﺗﻤﺎم ﮐﺮدم ‪ .‬ﺻﺒﺢ ﮐﻪ ﺷﺪ از ﺧﺎﻧﻪ ﺧﺎرج ﺷﺪم و ﺑﻪ داﻧﺸﮕﺎه رﻓﺘﻢ و در ﺗﺮﯾﺎ ﻧﺸﺴﺘﻢ و ھﻤﭽﻨﺎن ﻃﻮﻓﺎﻧﯽ ﺑﻮدم‬ ‫ﮐﻪ ﺑﻪ ﻧﺎﮔﺎه ﯾﮑﯽ از دوﺳﺘﺎن ﺷﺘﺎﺑﺎن و ھﺮاﺳﺎن آﻣﺪ و در ﭼﻨﺪ ﻗﺪﻣﯽ ﻣﻦ اﯾﺴﺘﺎد و ﺑﻤﻦ ﺧﯿﺮه ﺷﺪ ‪ .‬ﻟﺤﻈﺎﺗﯽ‬ ‫ﻃﻮل ﮐﺸﯿﺪ در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﻣﺎت و ﻣﺒﮫﻮت ﺷﺪه ﺑﻮد ﺑﻪ ﺟﻠﻮ آﻣﺪ و ﺑﺎ ﺻﺪای ﻟﺮزان ﭘﺮﺳـﯿﺪ ‪ :‬آﯾـﺎ ﺑـﺎ ﺧﺒـﺮ ﺷـﺪی ؟‬ ‫ﮔﻔﺘﻢ ﭼﻪ ﺧﺒﺮی ؟ ﺑﺎز ھﻢ ﻣﮑﺜﯽ ﮐﺮد و ﮔﻔﺖ ‪ :‬دﮐﺘﺮ ! ﮔﻔﺘﻢ دﮐﺘﺮ ﭼﯽ ؟ ﮔﻔﺖ ﺷﺮﯾﻌﺘﯽ ! ﮔﻔﺘﻢ ‪ :‬ﺧﻮب ﮐﻪ ﭼﯽ‬ ‫؟ ﮔﻔﺖ ‪ :‬او در ﻟﻨﺪن از دﻧﯿﺎ رﻓﺖ ‪ .‬ﭘﺮﺳﯿﺪم ﮐﯽ ؟ ﮔﻔﺖ ‪ :‬دﯾﺸﺐ !‬ ‫ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻢ و ﺑﯽ ھﯿﭻ واﮐﻨﺸﯽ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﺑﺎز ﮔﺸﺘﻢ و ﻋﻠﺖ ﻃﻮﻓﺎن را داﻧﺴﺘﻢ ‪ .‬اﯾﻦ ﻃﻮﻓﺎن ﻧﻤﯽ داﻧﻢ ﭼﻨﺪ روز ﯾﺎ‬ ‫ﭼﻨﺪ ھﻔﺘﻪ و ﯾﺎ ﻣﺎه ﺑﻄﻮل اﻧﺠﺎﻣﯿﺪ ‪ .‬وﻟﯽ ﻣـﻦ از داﻧـﺸﮕﺎه ﺑﺮﯾـﺪم و ﺧﺎﻧـﻪ ﻧـﺸﯿﻦ ﺷـﺪم و ﮐـﺎرم ﻓﻘـﻂ ﺳـﯿﮕﺎر‬ ‫ﮐﺸﯿﺪن و ﻧﻮﺷﺘﻦ ﺑﻮد ‪ .‬وﻟﯽ ﮔﮫﮕﺎه ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺤﯿﻂ داﻧﺸﮕﺎه و ﺑﻪ ﻣﯿﺎن دوﺳﺘﺎن ھﻤﻔﮑﺮم ﻣﯽ رﻓﺘﻢ ﺟﻤﻠﮕﯽ ﺑـﺎ‬ ‫ﮐﻤﺎل ﺣﯿﺮت ﺑﻤﻦ ﻣﯽ ﮔﻔﺘﻨﺪ ‪ :‬آﯾﺎ ﻣﯽ داﻧﯽ ﮐﻪ ﻋﯿﻦ ﺷﺮﯾﻌﺘﯽ ﺷﺪه ای ؟ اﯾﻦ ﻗﻀﯿﻪ ﭼﻨﺎن ھﻤﻪ ﺟـﺎﺋﯽ ﺷـﺪه‬

‫‪27‬‬


‫ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ اﻧﺰوای ﮐﺎﻣﻞ ﻣﻦ ﺷﺪ ‪ .‬اﯾﻦ اﻣﺮ واﻗﻌﯿﺖ داﺷﺖ ﻣﻦ ھﻢ در ﻣﻘﺎﺑﻞ آﺋﯿﻨﻪ ﺟﺰ ﺷﺮﯾﻌﺘﯽ ﻧﻤﯽ دﯾﺪم‬ ‫‪.‬‬ ‫ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﺷﺮﯾﻌﺘﯽ ﺑﺎ ﻣﺮﮔﺶ ﺑﺮ ﻣﻦ ﺗﺠﻠﯽ ﮐﺮده ﺑﻮد و ﺑﮫﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﻣﻦ ﻣﻄﻠﻘﺎً از ﻣﺮگ او اﺣﺴﺎﺳﯽ ﻧﺪاﺷـﺘﻢ‬ ‫در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ھﻤﻪ ﻓﮑﺮ ﻣﯽ ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﻦ ﺣﺘﻤﺎً دﭼﺎر ﺟﻨﻮن ﺧﻮاھﻢ ﺷﺪ ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ھﻢ ﺷﺪه ﺑـﻮدم ‪ .‬ﺑﮫـﺮ ﺣـﺎل ﻣـﻦ‬ ‫ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﺧﻮد او ﺑﻮدم و ﺳﯿﮕﺎر و ﻗﻠﻤﺶ ﺷﺒﺎﻧﻪ روز در دﺳﺘﻢ دود ﻣﯽ ﮐﺮد و ﻣﯽ ﻧﻮﺷﺖ ‪.‬‬ ‫ﺑﮫﺮ ﺣﺎل از آن ﺷﺐ ھﺮﮔﺰ اﺣﺴﺎس ﻧﮑﺮدم ﮐﻪ ﺷﺮﯾﻌﺘﯽ ﻣﺮده اﺳﺖ ‪ .‬ﺷﺮﯾﻌﺘﯽ ﺗﺎ ﺳﺎل ‪ ١٣٧٥‬در ﻣﻦ ﺑﻮد و ﺑﺎ‬ ‫واﻗﻌﻪ ای از وﺟﻮدم رﺧﺖ ﺑﺮ ﺑﺴﺖ و ﺗﻨﮫﺎﺋﯽ ﻣﻦ آﻏﺎز ﺷﺪ و ﺑﺮاﺳﺘﯽ آﻧﮏ ﺷﺮﯾﻌﺘﯽ ام ﻣﺮد و رﻓـﺖ ‪ .‬و اﯾﻨـﮏ‬ ‫ﺣﺪود ﺳﯽ ﺳﺎل اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺒﺎﻧﻪ روزﻣﯽ ﻧﻮﺳﯿﻢ و ﺟﺰ ﺗﺤﻘﻖ وﺻﯿﺖ او ﯾﻌﻨـﯽ ﺗـﺪوﯾﻦ اﯾـﺪﺋﻮﻟﻮژی اﺳـﻼﻣﯽ‬ ‫ﮐﺎری ﻧﺪارم ‪.‬‬ ‫ﻣﻦ ﺷﺮﯾﻌﺘﯽ را در ﺗﻤﺎم ﻋﻤﺮم ﺣﺘﯽ ﯾﮑﺒﺎر ھﻢ ﻧﺪﯾﺪه ﺑﻮدم وﻟﯽ او ﺑﯽ ﮐﻢّ و ﮐﺎﺳﺖ اﻣﺎم و ﭘﯿﺮ ﺑﺎﻃﻦ ﻣﻦ و ﻧﻮر‬ ‫ھﺪاﯾﺖ ﻣﻦ ﺑﻮد و در ﺳﻦ ‪ ١٥‬ﺳﺎﻟﮕﯽ ﯾﻌﻨﯽ ﺳﺎل ‪ ١٣٥٠‬ﺑﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﺘﺎب ﺣﺞ او زﻧﺪه ﺷﺪم و ﺑﻪ راه اﻓﺘﺎدم ‪.‬‬ ‫ﺷﺮﯾﻌﺘﯽ ﺑﺎ ﻣﺮﮔﺶ و ورود در ﻗﻠﺐ ﻣﻦ ﻣﺮا از داﻧﺸﮕﺎه و ﺗﺤﺼﯿﻞ ﻋﻠﻢ ﺑﯽ ﻧﯿﺎز ﺳﺎﺧﺖ و ﺑﻤﺪت ﺑﯿـﺴﺖ ﺳـﺎل‬ ‫ﻣﺮا ﺷﺒﺎﻧﻪ روز ﺗﻌﻠﯿﻢ داد و ھﻤﻪ درﺑﮫﺎی ﻋﻠﻢ و ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﺣﮑﻤﺖ و اﺳﺮار ﻗﺮآﻧـﯽ را ﺑﻤـﻦ آﻣﻮﺧـﺖ و ﻣـﺮا ﺑـﻪ‬ ‫ﺟﺎﺋﯽ رﺳﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ ھﺰار ﺳﺎل ﺗﻌﻠﯿﻢ و ﺳﻠﻮک ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻢ رﺳﯿﺪ ‪.‬‬ ‫او ﺑﯿﺴﺖ ﺳﺎل ﻣﻮﻧﺲ ﺷﺒﮫﺎی ﺗﺎر ﻣﻦ ﺑﻮد و ﺧﻮاب را از ﻣﻦ رﺑﻮد و ﻟﺤﻈﻪ ای ﻣﺮا ﺑﯽ ﺧﻮدش و ﺧﻮد را ﺑﯽ ﻣﻦ‬ ‫ﻧﮕﺬاﺷﺖ ‪ .‬و ﺑﺎﻻﺧﺮه در ﺳﺎل ‪ ١٣٧٥‬از دﻧﯿﺎ رﻓﺖ و ﻣﻦ ﺗﻨﮫﺎ ﺷﺪم و ﺑﻪ ﻧﺎﮔﺎه ﭘﯿﺮ و ﺑﯿﻤﺎر ﮔﺸﺘﻢ وﻟﯽ ﺑﻪ ﺗﺎزﮔﯽ‬ ‫ﻣﻮج دﯾﮕﺮی از ﻧﻮﺷﺘﻦ ﻣﻦ آﻏﺎز ﺷﺪ و اﯾﻨﮏ ده ﺳﺎل ﺷﺒﺎﻧﻪ روز ﻣﺸﻐﻮل ﺗﺪوﯾﻦ اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژی اﺳـﻼﻣﯽ و ﺗﺄوﯾـﻞ‬ ‫ﻗﺮآن ھﺴﺘﻢ ‪.‬‬ ‫ﺷﺮﯾﻌﺘﯽ ‪ ٦٣‬ﺳﺎل در اﯾﻦ دﻧﯿﺎ ﻋﻤﺮ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﯿﺴﺖ ﺳﺎل آﺧﺮش را در ﺧﺎﻧﻪ وﺟﻮد ﻣﻦ زﯾﺴﺖ ‪ .‬ﻣﺮا ﺑﻪ ﺧﺪاﯾﺶ‬ ‫ﻣﺘﺼﻞ ﻧﻤﻮد و رﻓﺖ ‪ .‬وﺻﻒ ﺣﺎل ﻣﻦ و ﺷﺮﯾﻌﺘﯽ دﻗﯿﻘﺎً ھﻤﺎﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﻮﻻی روﻣﯽ در وﺻﻒ ﺷﻤﺲ ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ‬ ‫‪:‬‬ ‫ھﻢ ﻣﻦ ﻣﻨﻢ ھﻢ ﺗﻮ ﺗﻮﺋﯽ ھﻢ ﺗﻮ ﻣﻨﯽ‬

‫ﻧﯽ ﻣﻦ ﻣﻨﻢ ﻧﯽ ﺗﻮ ﺗﻮﺋﯽ ﻧﯽ ﺗﻮ ﻣﻨﯽ‬

‫ﮐﺎﻧﺪر ﻋﺠﺒﻢ ﮐﻪ ﻣﻦ ﻣﻨﻢ ﯾﺎ ﺗﻮ ﻣﻨﯽ‬

‫ﻣﻦ ﺑﺎ ﺗﻮ ﭼﻨﺎﻧﻢ ای ﻧﮕﺎر ﺧﺘﻨﯽ‬ ‫ﺷﺮﯾﻌﺘﯽ دﻧﯿﺎﯾﺶ را ﺑﻪ ﻣﺮدم داد و آﺧﺮﺗﺶ را ﺑﻤﻦ ‪.‬‬ ‫ﻧﻤﻮدش را ﺑﻪ اﻧﻘﻼب ھﺪﯾﻪ ﮐﺮد و ﺑﻮدش را ﺑﻤﻦ ‪.‬‬ ‫و ﺑﺪﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻣﺮا ﺗﻤﺎم ﻋﻤﺮ ﺑﻪ اﻧﺰوای ﻣﻄﻠﻖ ﮐﺸﺎﻧﯿﺪ ‪.‬‬

‫ھﯿﭽﮑﺲ از ﯾﺎراﻧﺶ ﻣﺮﮔﺶ را ﺑﺎور ﻧﮑﺮدﻧﺪ زﯾﺮا او ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﻧﻤﺮده ﺑﻮد ‪ .‬او ھﻨﮕﺎﻣﯽ از دﻧﯿﺎ رﻓﺖ ﮐﻪ ﺗﻤﺎم ذﺧﯿﺮه‬ ‫ﻣﻌﻨﻮﯾﺶ را ﺑﻤﻦ آﻣﻮﺧﺖ و ﻣﺮا در زادﮔﺎھﻢ دازﮔﺎره ﺑﻪ ﻣﺤﻤّﺪ)ص( رﺳﺎﻧﯿﺪ و دﺳﺘﻢ را در دﺳﺘﺶ ﻧﮫﺎد و رﻓﺖ ‪.‬‬ ‫اﮔﺮ ﭼﻨﯿﻦ واﻗﻌﻪ ای ﺑﺮای ﺧﻮد ﻣﻦ اﺗﻔﺎق ﻧﯿﻔﺘﺎده ﺑﻮد ھﺮﮔﺰ ﺑﺎور ﻧﻤﯽ ﮐـﺮدم ‪ .‬آﻧﭽـﻪ ﮔﻔـﺘﻢ داﺳـﺘﺎن ﻋـﺸﻖ و‬ ‫ﺧﯿﺎل ﻧﺒﻮد ﯾﮏ واﻗﻌﻪ راﺳﺘﯿﻦ ﺑﻮد ‪.‬‬

‫‪28‬‬


‫ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ ﺑﻪ زﺑﺎن ﺳﺎده‬ ‫اﮔﺮﻋﺮﻓﺎن ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ ﭘﺲ ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ ھﻢ ﺑﻤﻌﻨـﺎی درﻣـﺎن اﻣـﺮاض و رﻓـﻊ ﻣـﺸﮑﻼت‬ ‫ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺧﻮد ﻓﺮد ﺑﯿﻤﺎر‪ ،‬ﺑﯿﻮاﺳﻄﻪ دارو و اﺑﺰار اﺳﺖ ‪ :‬درﻣﺎن ﺧﻮد ﺑﺨﻮدی ‪.‬‬ ‫اﻣﺮاض و رﻧﺠﮫﺎ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺸﺪﯾﺪ و ﺑﺮوز دوﮔﺎﻧﮕﯽ ﻧﻔﺲ و ھﻮﯾّﺖ ﺑﺸﺮ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ و ﻓﺮد ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺑﯿﻦ اﯾﻦ دوﺋﯿﺖ‬ ‫ﺧﻮد راﺑﻄﻪ ای ﺑﺮﻗﺮار ﻧﻤﺎﯾﺪ ‪ .‬اﯾﻦ ارﺗﺒﺎط ﻣﻮﺟﺐ رﻓﻊ ﮔﺮﻓﺘﺎری ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬وﻟﯽ ﺧﻮد ﻓﺮد ﺑﯿﻤﺎر ﻗﺎدر ﺑﻪ ﺑﺮﻗﺮاری‬ ‫ﭼﻨﯿﻦ راﺑﻄﻪ ای در ﺧﻮد ﻧﯿﺴﺖ و اﯾﻦ ﮐﺎر ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﮕﺮ اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ﭘﻞ ارﺗﺒـﺎﻃﯽ ﺑـﯿﻦ دوﺋﯿـﺖ ﻓـﺮد ﻃﺒﻌـﺎً از‬ ‫ﺟﻨﺲ ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳﺖ و ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﮕﺮ ھﻤﭽﻮن اوﺋﯽ ﺑﯿﻦ ﻣﻦ – ﺗﻮی ﺑﯿﻤﺎرﻗﺮار ﻣـﯽ ﮔﯿـﺮد و ﻣـﻦ و ﺗـﻮی او را‬ ‫ﻣﺮﺑﻮط ﻣﯽ ﺳﺎزد‪ .‬ھﺮ ﻓﺮدی در درون ﺧﻮد دارای دوﮔﺎﻧﮕﯽ ﻣﻦ – ﺗﻮﺋﯽ اﺳﺖ و اﯾﻦ ھﻤﺎن ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻔﺲ اﻧﺴﺎن‬ ‫ﺑﺎ ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ﺧﻮﯾﺶ اﺳﺖ ‪ .‬ھﺮ ﮔﺎه ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻔﺲ از ﺑﯿﻦ ﺑﺮود و ﯾﺎ ﺿﻌﯿﻒ ﺷﻮد آدﻣﯽ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﺟﺴﻤﯽ‬ ‫‪ ،‬ﻋﺼﺒﯽ ﯾﺎ رواﻧﯽ رﻧﺠﻮر ﻣﯽ ﮔﺮدد ‪ .‬ﯾﮏ ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﮕﺮ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑـۀ ﻣﺤـﺪث ﻧﻔـﺲ ﺑﯿﻤـﺎر ﻓـﺮد اﺳـﺖ و ﺻـﺪای‬ ‫ﺑﯿﻤﺎری او را در ﻣﯽ آورد ﺗﺎ ﺑﺎ وﺟﺪاﻧﺶ ﺳﺨﻦ ﮔﻮﯾﺪ ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻓﺮدی ﮐﻪ از ﻃﺮﯾﻖ ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ ﻣﻌﺎﻟﺠﻪ ﻣﯽ‬ ‫ﺷﻮد ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﯾﮏ ﺷﻔﺎی ﻋﻤﯿﻖ و رﯾﺸﻪ ای ﻧﻤﯽ رﺳﺪ ﺑﻠﮏ دﭼﺎر ﺑﯿﺪاری ﻣﻌﻨﻮی ﻣﯽ ﮔﺮدد و ﻓﻄـﺮﺗﺶ زﻧـﺪه‬ ‫ﻣﯽ ﺷﻮد و اﯾﻦ ھﻤﺎن اﺣﯿﺎی دﯾﻦ اﺳﺖ ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻋﺮﻓـﺎن درﻣـﺎﻧﯽ ﯾـﮏ ﺷـﻔﺎی دﻧﯿـﻮی و اﺧـﺮوی ‪ ،‬ﻣـﺎدی و‬ ‫ﻣﻌﻨﻮی و ﺟﺴﻤﺎﻧﯽ و روﺣﺎﻧﯽ ﺗﻮأﻣﺎن اﺳﺖ ‪ .‬ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ ﻣﻮﺟﺐ ﺷﻔﺎ و ﺣﯿﺎت دل ﻣﯽ ﺷﻮد ﻟﺬا ﻣﯽ ﺗﻮان‬ ‫آﻧﺮا » دل درﻣﺎﻧﯽ « ھﻢ ﻧﺎﻣﯿﺪ ﯾﺎ » دﯾﻦ درﻣﺎﻧﯽ « ‪ .‬اﯾﻦ ﺷﻔﺎ ﻣﺴﺘﻠﺰم اﻋﺘﻤﺎد و ﺑﺎوری ﻋﻤﯿﻖ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﺑﻪ‬ ‫ﺑﯿﺎن دﯾﮕﺮ ﻣﯽ ﺗﻮان ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ را ھﻮ – درﻣﺎﻧﯽ ) او – درﻣﺎﻧﯽ ( ھﻢ ﻧﺎﻣﯿﺪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی در ﻣﯿﺎن آوردن ﺣﻖّ‪،‬‬ ‫در راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ ذھﻦ و دل ﺑﯿﻤـﺎر ‪ .‬زﯾـﺮا دوﮔـﺎﻧﮕﯽ اﻧـﺴﺎن ھﻤـﺎن دوﮔـﺎﻧﮕﯽ ﺑـﯿﻦ اﻧﺪﯾـﺸﻪ و اﺣـﺴﺎس اﺳـﺖ ‪،‬‬ ‫دوﮔﺎﻧﮕﯽ ﺑﯿﻦ ﻇﺎھﺮ و ﺑﺎﻃﻦ ‪ .‬زﯾﺮا ذھﻦ آدﻣﯽ زﺑﺎن دﻧﯿﺎ و ﻇﻮاھﺮ زﻧﺪﮔﯽ اوﺳﺖ و دل ھﻢ زﺑﺎن آﺧﺮت و ﻣﻌﻨﺎ و‬ ‫ﺑﺎﻃﻦ اﻣﻮر اﺳﺖ ‪ .‬در اﯾﻨﺠﺎ ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﮕﺮ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑۀ ﭘﯿﺮ و ﻋﺎرف ﺑﺎﻃﻦ ﺑﯿﻦ اﺳـﺖ ﮐـﻪ در ﻋـﯿﻦ ﺣـﺎل ﺑﺎﯾـﺴﺘﯽ‬ ‫ﺟﮫﺎن ﺑﯿﺮون و زﻣﺎﻧﻪ و دﻧﯿﺎی ﺑﯿﻤﺎر را ھﻢ ﺑﺸﻨﺎﺳﺪ و اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺟﮫﺎن ﺑﯿﻦ ھﻢ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬ ‫و اﻣّﺎ اﮐﺜﺮ اﻣﺮاض ﺑﺸﺮ ﻣﺪرن ﻋﺎﻃﻔﯽ وارﺗﺒـﺎﻃﯽ ھـﺴﺘﻨﺪ ﻣﺨـﺼﻮﺻﺎً راﺑﻄـﻪ و ﻋﺎﻃﻔـﻪ زﻧﺎﺷـﻮﺋﯽ ‪ .‬در اﯾﻨﺠـﺎ‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﮕﺮ ﺑﻌﻨﻮان ھﻮی راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ ﻣﻦ و ﺗﻮی‪ ،‬زﻧﺎﺷﻮﺋﯽ وارد ﻣﯽ ﺷﻮد و اﯾﻦ دو را ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﺑﻪ ﮔﻔﺘﮕﻮ و‬ ‫درﮐﯽ ﺣﻘﯿﻘﯽ و ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪ ﻣﯽ رﺳﺎﻧﺪ ﺗﺎ راز دل ﮔﻮﯾﻨﺪ ‪ .‬او زﺑﺎن راز ﻧﮫﻔﺘﻪ اﯾﻦ راﺑﻄﻪ اﺳﺖ ‪ ،‬ھﻤﭽﻨـﯿﻦ رواﺑـﻂ‬ ‫دوﺳﺘﺎﻧﻪ و ھﺮ راﺑﻄﻪ ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ دﯾﮕﺮ ‪.‬‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﮕﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻗﻠﻤﺮو رﻧﺞ ﺑﯿﻤﺎر وارد ﺷﻮد و ﺑﺎ او ھﻤﺪرد و ھﻤﺪل ﺷﺪه و در واﻗـﻊ ﺑـﺮ ﺟـﺎی او‬ ‫ﻗﺮار ﮔﯿﺮد و اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﺴﺘﻠﺰم ﻋﺸﻘﯽ ﮐﺎﻓﯽ ﺑﻪ اﻧﺴﺎن و ﻧﺠﺎت و ﺳﻌﺎدت ﺑﺸﺮ اﺳﺖ و ھﺮﮔﺰ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﻓﻮت و‬ ‫ﻓﻦ و رﻓﺘﺎرھﺎی ﻧﻤﺎدﯾﻦ و ﺟﻤﻼت ﺷﺎﻋﺮاﻧﻪ ﻣﻤﮑﻦ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد ‪.‬‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ ﺑﻪ زﺑﺎﻧﯽ ھﻤﺎن ﺷﻔﺎﻋﺖ اﺳﺖ وﻟﯽ ﺷﻔﺎﻋﺖ ﻋﺎرﻓﺎﻧﻪ‪ .‬ﭘﺲ ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﮕﺮ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ اﻧﺴﺎﻧﯽ‬ ‫ﻣﺘﻘّﯽ و ﻣﺨﻠﺺ و ﺣﻖ ﭘﺮﺳﺖ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﭘﺲ ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ اﻣﺮار ﻣﻌﯿﺸﺖ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬

‫‪29‬‬


‫ﺗﺠﺮﺑﮥ ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ ﻣﻦ‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ ھﻢ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ اﺳﻢ و ھﻢ رﺳﻢ و آداب و اﺻﻮل و روش ﯾﮏ ﺗﺠﺮﺑﻪ و ﻣﮑﺎﺷﻔﻪ ﮐﺎﻣﻼً ﺧﺼﻮﺻﯽ‬ ‫و ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻔﺮد ﻣﻦ ﺑﻮده اﺳﺖ و اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎری از ﻣﻦ درﺑﺎرۀ ﻣﻨﺒﻊ و ﻣﺮاﺟﻊ ﻋﻠﻤﯽ اﯾـﻦ ﻣﮑﺘـﺐ ﺳـﺌﻮال‬ ‫ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ و اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ اﮐﺜﺮ آدﻣﮫﺎ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﮐﺎر درﻣﺎﻧﯽ ﻣﻦ اﺳﺖ ﺑﺨﺼﻮص ﮐﻪ اﯾﻦ درﻣﺎن را ﺑﯽ‬ ‫ھﯿﭻ ﻣﺰد و ﻣﻨّﺘﯽ اﻧﺠﺎم ﻣﯿﺪھﻢ ﮐﻪ ﺑﺘﺪرﯾﺞ ﺑﺴﻮی ﺳﻮء ﻇﻦ ھﺎ ﻣﯽ رود و اﯾﻨﮑﻪ اﺻﻮﻻً ﭼﺮا ﮐﺴﯽ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺑﻪ‬ ‫راﯾﮕﺎن ﻣﺮدم را ﺷﻔﺎ دھﺪ ؟ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻣﺮا ﺑﻪ ﮐﺸﻒ اﯾﻦ ﻣﮑﺘﺐ ﻧﺎﺋﻞ ﺳﺎﺧﺖ ﻋﺸﻖ ﻣﻦ ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﻣﺮدم و ﻋﻼج‬ ‫دردھﺎ و ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ ھﺎی آﻧﮫﺎ ﺑﻮد ‪ .‬اﯾﻦ ﻋﺸﻖ ﻣﺮا ﺗﺎ ﺳﺮﺣﺪ ھﻤﺪردی و ﺟﺎﻧﺸﯿﻨﯽ ﻣﺮدم رﺳـﺎﻧﯿﺪ ﺗـﺎ ﺑﺘـﻮاﻧﻢ ﺑـﻪ‬ ‫ﺟﺎی ﻣﺮدم درد ﺑﮑﺸﻢ ‪ .‬اﯾﻦ درد ﮐﺸﯿﺪن زﻣﯿﻨۀ روﺣﺎﻧﯽ ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ ﺑﺮای ﻣﻦ اﺳﺖ و ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻧﺘﻮاﻧﺪ ﺑﻪ‬ ‫ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻘﺎﻣﯽ از ھﻤﺪردی ﺑﺮﺳﺪ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ اﯾﻦ ﻋﻠﻢ را ﺑﮑﺎرﮔﯿﺮد و اﯾﻦ ﻣﮑﺘﺐ ﺑﻪ او ﺟـﻮاﺑﯽ ﻧﻤـﯽ دھـﺪ ‪ .‬ﻟـﺬا‬ ‫ﺑﺴﯿﺎری ﺑﺎ ﺗﻘﻠﯿﺪ از آداب و ﺳﺨﻨﺎن ﻣﻦ ﺗﻼش ﻧﻤﻮدﻧﺪ ﺗﺎ اﯾﻦ ﻣﮑﺘﺐ را ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ دﮐﺎن ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ وﻟﯽ ﻣﻮﻓﻖ ﻧﺸﺪﻧﺪ‬ ‫و ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً آﻧﺮا ﻣﻨﮑﺮ ﺷﺪﻧﺪ و ﺗﮫﻤﺖ ھﺎ ﻧﺜﺎر ﺑﻨﺪه ﻧﻤﻮدﻧﺪ ‪.‬‬ ‫در ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻣﺮاﺣﻞ اﯾﻦ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺗﻼش ﻧﻤﻮدم ﺗﺎ ﺑﻄﻮر رﺳﻤﯽ و ﺗﺤﺖ اﻟﺸﻌﺎع ﺣﻤﺎﯾﺘﮫﺎی دوﻟﺘﯽ اﯾﻦ ﻋﻠﻢ را در‬ ‫ﺳﻄﺢ ﮐﺸﻮری ﺑﮑﺎر ﮔﯿﺮم وﻟﯽ ﺑﺴﺮﻋﺖ اﯾﻦ اﻗﺪام ﻣﻮاﺟﻪ ﺑـﺎ دھﮫـﺎ ﺳـﻮء ﻇـﻦ و ﺗﻮﻗﻌـﺎت ﻧـﺎﻣﻌﻘﻮل از ﻃـﺮف‬ ‫ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﻦ ﺷﺪ و ﻣﺮا ﺑﻪ اﻧﺰوا ﮐﺸﺎﻧﯿﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺗﻨﮫﺎﺋﯽ ﺷﮫﺮ ﺑﻪ ﺷﮫﺮ و درﺑﻪ در ﺑﻪ ﯾﺎری ﻣﺮدم ﺑﺸﺘﺎﺑﻢ و دردھـﺎی‬ ‫ﺑﯽ درﻣﺎن ﺟﺴﻤﯽ و رواﻧﯽ و ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ و ھﻮﯾﺘﯽ و اﺧﻼﻗﯽ ﻣﺮدم را ﻋﻼج ﮐﻨﻢ ‪.‬‬ ‫در اﯾﻦ راه ﺗﮏ و ﺗﻨﮫﺎ ﺑﻮدم ﮐﻪ ﺑﺘﺪرﯾﺞ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﯾﺎرﯾﻢ آﻣﺪ وروح اوﻟﯿﺎء و ﻋﺮﻓﺎ و ﺻﺪﯾﻘﯿﻦ ﻣﺮا ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻧﻤﻮدﻧﺪ و‬ ‫اﺻﻮل و ارﮐﺎن اﯾﻦ ﻋﻠﻢ را ﺑﺮاﯾﻢ در ﻋﻤﻞ ﺑﯿﺎن داﺷﺘﻨﺪ ﮐﻪ ھﻤﺎن ﺣﮑﻤﺖ اﻟﮫﯽ و ﻋﺮﻓﺎن ﻓﺮاﻣﻮش ﺷﺪه ﻣﺬاھﺐ‬ ‫ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺎ ﻋﻠﻢ زﻣﺎﻧﻪ ھﻤﺮاه ﺷﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻢ ﺑﻪ ذات دردھﺎ و ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ ھﺎی ﻣﺮدم آﮔﺎه ﺷﻮم و ﺑﻪ زﺑﺎن ﺧﻮدﺷﺎن‬ ‫ﺑﺮاﯾﺸﺎن ﺑﯿﺎن ﮐﻨﻢ و از ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﺮای درﻣﺎﻧﺸﺎن ﯾﺎری ﺟﻮﯾﻢ ‪ .‬ﺑﺪﯾﻦ ﻃﺮﯾﻖ ھﺮ ﺑﯿﻤﺎری ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﯾﮏ دوﺳﺖ‬ ‫ﺷﺪ و دوﺳﺘﯽ ﻣﻦ ﺑﺎ ﺧﺎﻧﻮاده ھﺎ ا زھﺮ ﻣﮑﺘﺐ و ﻣﺬھﺒﯽ آﻏﺎز ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ اﻟﻄﺎف اﻟﮫﯽ ﺑﻤﻦ‬ ‫ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﺮا ﻣﺤﺮم اﺳﺮار ھﻔﺘﺎد و دو ﻣﺬھﺐ ﻧﻤﻮد و ﻣﺮا ﺑﻪ اﺳﺮار ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ ھﺎی ﻣﺮدم ﺑﯿﻨﺎ و آﮔﺎه ﺳﺎﺧﺖ ‪.‬‬ ‫از ھﻤﺎن آﻏﺎز راه ﯾﮑﯽ از اھﺪاف ﻣﻦ ﮐﻪ ھﺪﻓﯽ ﺑﺮﺗـﺮ از ﺧـﻮد درﻣـﺎﻧﮕﺮی ﺑـﻮد ﺗﺮﺑﯿـﺖ و ﺗﻌﻠـﯿﻢ ﻋـﺪه ای ﺑـﺮای‬ ‫ﻓﺮاﮔﯿﺮی اﯾﻦ ﻋﻠﻢ و ﺣﮑﻤﺖ ﻋﻤﻠﯽ ﺑﻮد ﺗﺎ اﯾﻦ ﻧﻌﻤﺖ ﺧﺎرق اﻟﻌﺎده اﻟﮫﯽ اﺷﺎﻋﻪ ﺷﻮد و در ﻣﯿﺎن ﻣﺮدم ﺑـﺎﻗﯽ‬ ‫ﺑﻤﺎﻧﺪ ‪ .‬و ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ ﻋﻠﻢ ورﺷﮑﺴﺘﻪ ﭘﺰﺷﮑﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﺮای ﻓﺮاﮔﯿﺮی اﯾﻦ ﻋﻠﻢ ﺟﺪﯾﺪ ﭼﻨﺪ ﺧﺼﯿﺼﻪ ﺑﺎﻃﻨﯽ‬ ‫ﻻزم ﺑﻮد ‪ :‬ﻋﺸﻖ ﺑﻪ ﻣﺮدم و اﯾﻤﺎن ﺑﻪ ﺧﺪا و ﺷﮫﺎﻣﺖ در اﻓﺘﺎدن ﺑﺎ ﺑﺖ ﻣﺪرن ﭘﺰﺷﮑﯽ ‪ .‬ﻟـﺬا اﯾـﻦ ﮐـﺎری واﻗﻌـﺎً‬ ‫اﺑﺮاھﯿﻤﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺰ ﻋﺎﺷﻘﺎن ﺣﻘﯿﻘﺖ و ﺧﺪﻣﺖ را ﺑﮑﺎر ﻧﻤﯽ آﯾﺪ ‪.‬‬ ‫ﺗﻼش ﻧﻤﻮدم ﺗﺎ از ﻣﯿﺎن دردﻣﻨﺪان ﺷﻔﺎ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﻧﺨـﺴﺘﯿﻦ داﻧـﺸﺠﻮﯾﺎﻧﻢ را ﺑﺮﮔـﺰﯾﻨﻢ و ﺗـﺮﺟﯿﺢ ﻣﯿـﺪادم ﮐـﻪ ا ﯾـﻦ‬ ‫ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﮑﺘﺐ ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ از ﻣﯿﺎن ﻓﺎرغ اﻟﺘﺤﺼﯿﻼن ﭘﺰﺷﮑﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺗﺎ ﺣﺠّﺘﯽ دو ﭼﻨﺪان ﺑﺮ اﯾﻦ‬ ‫ﺣﻖ ﻋﺮﺿﻪ ﮐﻨﻨﺪ ‪.‬‬ ‫ﭘﺮ واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﮕﺮ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻣﺆﻣﻦ و ﺳﺎﻟﮏ و اﯾﺜﺎرﮔﺮ ﺑﺎﺷﺪ و ﺧﻮد ﻧﯿﺰ ﻣﺴﺘﻤﺮاً‬ ‫در ﺟﮫﺖ اﺧﻼص دﯾﻦ و ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺟﮫﺎد ﮐﻨﺪ و ﯾﮏ ﺳﺎﻟﮏ راه ﺧﺪا ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ زﻧﺪﮔﯿﺶ را وﻗﻒ ﻋﻠﻢ و دﯾﻦ و ﻣﺮدم‬ ‫ﻧﻤﺎﯾﺪ و ھﻤﭽﻮن ﯾﮏ ﭘﮫﻠﻮان ﻋﻤﻞ ﮐﻨﺪ ‪.‬‬

‫‪30‬‬


‫اﯾﻦ ﻋﻠﻢ و ﺗﻮﻓﯿﻖ و ﮐﺮاﻣﺖ اﻟﮫﯽ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ اﺟﺮی ﻋﻈﯿﻢ ﺑﻪ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﺎﺷﻖ ﺧﺪﻣﺖ ﺑﻪ ﻣﺮدم و اﻋﺘﻼی ﻣﻌﻨﻮﯾﺖ‬ ‫ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬اﯾﻦ ﻋﻠﻢ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑۀ اﺗﺤﺎدی ﻋﻤﻠﯽ ﺑﯿﻦ ﻋﺸﻖ و ﻣﻌﺮﻓﺖ واﯾﻤﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﻼﻣﺖ و اﺣﯿﺎی ﺗﻦ ودل‬ ‫و روان و وﺟﺪان را ﺗﻮأﻣﺎن ﻣﺪﻧﻈﺮ دارد ‪.‬‬ ‫ﯾﮏ ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﮕﺮ ﺧﻮد ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻋﻤﻼً و ﺑﺎﻃﻨﺎً اﺳﻮۀ ﻣﻌﺮﻓﺖ واﺧﻼص و ﻣﺤﺒﺖ و اﯾﺜﺎر ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺗﻦ و دل‬ ‫وﺟﺎن و روان و وﺟﺪان و اﺧﻼق ﻣﺮدم را ﺗﻮأﻣﺎن ﺷﻔﺎ ﺑﺨﺸﺪ ‪.‬‬ ‫در اﯾﻦ راه ﺑﺴﯿﺎری ﭼﻨﺪ ﮔﺎﻣﯽ را ﺑﺎ ﻣﻦ ﺑﺮداﺷﺘﻨﺪ و ﺑﺮﯾﺪﻧﺪ و رﻓﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﺎﻧﻢ دﮐﺘﺮ ﻣﯿﺮﺷﺎھﯽ آﺧﺮﯾﻦ آﻧﮫﺎ ﺑـﻮد‬ ‫ﮐﻪ ﺧﻮدش ھﻢ ﯾﮏ ﺑﯿﻤﺎر ﺷﻔﺎ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮد و ھﻢ ﯾﮏ ﻃﺒﯿﺐ ورﺷﮑﺴﺘﻪ در ﻧﻈﺎم ورﺷﮑﺴﺘﻪ ﭘﺰﺷﮑﯽ ﻣﺪرن ‪.‬‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ ﯾﮏ ﺣﺮﻓﻪ ﯾﺎ ﺷﻐﻞ ﯾﺎ ﺗﺨﺼﺺ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﯾﮏ زﻧﺪﮔﯽ دﮔﺮ و ﺑﺮﺗﺮ ﻣﻌﻨﻮی در آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن ﭘﺮ از‬ ‫ﻓﺘﻨﻪ و ﻓﺴﺎد و ﻣﺎدﯾﮕﺮی اﺳﺖ ‪ .‬ﯾـﮏ ﻋﺮﻓـﺎن درﻣـﺎﻧﮕﺮ ﺑﺎﯾـﺴﺘﯽ ﯾـﮏ ﺣﺠّـﺖ و اﺳـﻮۀ اﻧـﺴﺎﻧﯿﺖ و ﻣﻌﻨﻮﯾـﺖ و‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﻋﺸﻖ و اﯾﻤﺎن و ﭘﺎﮐﺪاﻣﻨﯽ ﺑﺎﺷﺪ وﮔﺮﻧﻪ در اﯾﻦ راه ﺑﺎز ﻣﯽ ﻣﺎﻧﺪ ‪.‬‬ ‫ﺑﺴﯿﺎری آﻣﺪﻧﺪ و ﻧﮑﺎﺗﯽ ﺟﺴﺘﻪ و ﮔﺴﯿﺨﺘﻪ وﺗﻘﻠﯿﺪوار آﻣﻮﺧﺘﻨﺪ و ﺑﮑﺎر دﮐﺎن داری ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ و ﭘﻨﺪاﺷﺘﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ‬ ‫ﻧﯿﺰ دﮐﺎﻧﯽ از دﮐﺎﻧﮫﺎی اﻧﺮژی درﻣﺎﻧﯽ و رﻣﺎﻟّﯽ و ﮔﯿﺎه درﻣﺎﻧﯽ و اﻣﺜﺎﻟﮫﻢ اﺳﺖ ‪ .‬و ﻟﺬا ﺑﺴﺮﻋﺖ ﺑﺎ ﺧﻮد ﺑـﻪ ﺑـﻦ‬ ‫ﺑﺴﺖ رﺳﯿﺪه و ﻟﺬا ﻣﺠﺒﻮر ﺷﺪﻧﺪ ﮐﻞ راه و روش ﻣﺎ را ﻣﺘﮫﻢ و ﻃﺮد ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ اﻟّﺒﺘﻪ ﺣﻖّ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﻣﺎ ھﻤﭽﻨﺎن در اﻧﺘﻈﺎر ﮐﺴﺎﻧﯽ ھﺴﺘﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻋﺸﻖ و اﯾﻤﺎن ﺑﺮای ﮐﺴﺐ اﯾﻦ ﻋﻠﻢ ﺗﻮﺣﯿﺪی ﺑﺴﻮی ﻣﺎ آﯾﻨﺪ ﺗﺎ‬ ‫در اﯾﻦ راه ﯾﺎر و ﯾﺎ ور و ھﻤﮑﺎر ﺷﻮﯾﻢ و اﯾﻦ ﻋﻠﻢ ﻧﻮ را ﺑﻪ آﻧﺎن اﻧﺘﻘﺎل دھﯿﻢ و ﺑﺎ ﺧﻮد ﺑﻪ ﮔﻮر ﻧﺒﺮﯾﻢ ‪.‬‬ ‫ﺑﺮای اﺷﺎﻋﻪ ﻓﺮھﻨﮓ ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ دﺳﺖ ﯾﺎری ﺑﺴﻮی ھﻤﻪ اﻃﺒﺎء و ﻋﻠﻤـﺎ و ﻧﻮﯾـﺴﻨﺪﮔﺎن و ﻣﺘـﺮﺟﻤﯿﻦ دراز‬ ‫ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ ‪.‬‬

‫ﻣﻌﻤﺎﻫﺎي ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ زن‬

‫) ﮔﻔﺘﮕﻮﺋﯽ ﺑﺎ اﺳﺘﺎد ﻋﻠﯽ اﮐﺒﺮﺧﺎﻧﺠﺎﻧﯽ (‬ ‫س‪ -‬ﺷﻤﺎ ادﻋﺎ دارﯾﺪ ﮐﻪ ﺑﺎﻧﯽ ﻣﮑﺘﺐ » اﺻﺎﻟﺖ ﻣﻌﺮﻓﺖ « ھﺴﺘﯿﺪ ‪ .‬ﻟﻄﻔﺎً ﻣﻘﺪاری اﯾﻦ اﻣﺮ را ﺑـﻪ زﺑـﺎن ﺳـﺎده‬ ‫روﺷﻦ ﺗﺮ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬ ‫ج – ﻣﮑﺘﺐ اﺻﺎﻟﺖ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﯿﺎن آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎﻧﯽ »ﺗﻮﺣﯿﺪ « اﺳﺖ ﺑﻤﻌﻨﺎی ﻣﮑﺘﺐ اﺻﺎﻟﺖ ﺧﺪا‪ .‬ﺑﺪﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﮐﻪ » ﺧﺪا‬ ‫ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ « ‪ .‬و ﻣﺎ ﻣﯽ ﮔـﻮﺋﯿﻢ ﮐـﻪ » ﻣﻌﺮﻓـﺖ ﮐـﺎﻓﯽ اﺳـﺖ « ‪ .‬ﭼـﺮا ﮐـﻪ ﻣﻌﺮﻓـﺖ ھﻤـﺎن ﺧﺪاﺷﻨﺎﺳـﯽ در‬ ‫ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ اﺳﺖ و ھﺮ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﺪ ا در ﺧﻮﯾﺶ ﻣﺆﻣﻦ ﺷﻮد و او را در اﻋﻤﺎل و اﻣﯿﺎل و ﺻﻔﺎت ﺧﻮد درک و ﺗﺼﺪﯾﻖ‬ ‫ﮐﻨﺪ ﺑﻪ ﺧﻮد – ﮐﻔﺎﺋﯽ ﮐﺎﻣﻞ در ﺣﯿﺎت و ھﺴﺘﯽ ﻣﯽ رﺳﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﺑﻘﻮل رﺳـﻮل اﮐـﺮم )ص( ﺗﻨﮫـﺎ راه رﺳـﯿﺪن ﺑـﻪ‬ ‫ﺣﻘﺎﯾﻖ دﯾﻦ در آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن ھﻤﺎﻧﺎ » ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ « اﺳﺖ ﭘﺲ ﻣﮑﺘﺐ اﺻﺎﻟﺖ ﻣﻌﺮﻓﺖ ھﻤﺎن ﻣﮑﺘﺐ اﺻﺎﻟﺖ دﯾﻦ‬ ‫اﺳﺖ ﻣﻨﺘﮫﯽ دﯾﻦ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ و ﺧﺪای وﺟﻮدی ﮐﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﺧﺘﻢ ﻧﺒﻮت اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ اﯾـﻦ ﻣﮑﺘـﺐ ﭼﯿـﺰی ﺟـﺰ اﺳـﻼم‬ ‫ﻋﻤﻠﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬ ‫س‪ -‬ﺷﻤﺎ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﮑﺘﺐ رﺳﯿﺪﯾﺪ ؟‬ ‫ج‪ -‬از ﻃﺮﯾﻖ ﺑﺎور ﺑﻪ ﻣﻌﺎرف اﺻﻮﻟﯽ دﯾﻦ واﺳﻼم و ﺗﺸﯿﻊ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ و آزﻣﻮن ‪ .‬ھﺮ ﯾـﮏ از ﻣﺒـﺎﻧﯽ دﯾـﻦ و‬ ‫اﺧﻼق و ﺣﮑﻤﺖ را آزﻣﻮن ﻧﻤﻮدﯾﻢ و دﯾﺪﯾﻢ ﮐﻪ درﺳـﺖ اﺳـﺖ ‪ .‬آﻧﭽـﻪ را ﮐـﻪ ﻋﻤـﻼً ﺑـﻪ درﺳـﺘﯽ اش رﺳـﯿﺪﯾﻢ‬ ‫ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﯿﻢ و ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً دﯾﺪﯾﻢ ﮐﻪ دﯾﻦ ﺧﺪا راﺳﺖ اﺳﺖ و ﻣﺸﮑﻠﯽ ﺟﺰ ﻧﺎﺑﺎوری ﻣﺎ ﻧﯿﺴﺖ و اﯾﻦ ﻧﺎﺑﺎوری ھﻢ ﺣﺎﺻﻞ‬

‫‪31‬‬


‫ﺑﯽ ﻋﻤﻠﯽ ﻣﺎﺳﺖ‪ .‬ﻓﯽ اﻟﻤﺜﻞ ﺧﻮاﻧﺪه و ﺷﻨﯿﺪه ﺑﻮدﯾﻢ ﮐﻪ ‪ :‬ﺻﺪق ﺳﻔﯿﻨﻪ ﻧﺠﺎت اﺳﺖ و دروغ ام اﻟﻔﺴﺎد اﺳﺖ‬ ‫‪ .‬آزﻣﻮدﯾﻢ و درﺳﺘﯽ اش را دﯾﺪﯾﻢ ‪ .‬در واﻗﻊ ﻣﺎ ﯾﮑﺒﺎر دﮔﺮ دﯾﻦ را ﮐﺸﻒ ﮐﺮدﯾﻢ ‪ .‬ھﻤﯿﻦ و ﺑﺲ‪ .‬ﻣﻨﺘﮫﯽ اﯾﻦ اﻣﺮ‬ ‫ﺑﻘﺪری ﺳﺎده اﺳﺖ ﮐﻪ آﻧﺎﻧﮑﻪ راه ﺣﻞ را ﻓﻘﻂ در ﭘﯿﭽﯿﺪه ﮔﯽ ﻣﯽ داﻧﻨﺪ ﻧﺎﺑﺎورﻧﺪ و ﻣﺎ را اﺳﺘﮫﺰاء ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫اﯾﻦ اﻣﺮ ھﻢ اﻟﺒﺘﻪ ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﭘﺪﯾﺪه ای ﺑﺲ ﻗﺪﯾﻤﯽ از ﺟﮫﺎن ﮐﻔﺮ اﺳﺖ ‪ .‬راه دﯾﻦ را ﺳﺎدﮔﯽ و ﺑﺎورﻣﻨﺪی اﺳﺖ‬ ‫و راه ﮐﻔﺮ ھﻢ راه ﭘﯿﭽﯿﺪﮔﯽ در ﺟﮫﺖ اﻧﮑﺎر اﺳﺖ‪.‬‬ ‫س‪ -‬آﯾﺎ زن ھﻢ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﮑﺘﺐ در آﯾﺪ و ﻋﺎرف ﺷﻮد ؟‬ ‫ج‪ -‬اﺗﻔﺎﻗﺎً زن ﺑﺴﯿﺎر آﺳﺎﻧﺘﺮ و ﺳﺮﯾﻌﺘﺮ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻋﺎرف ﺷﻮد زﯾﺮا ﻋﺎرف ﺷﺪن ھﻤـﺎن راه و روش رﺳـﯿﺪن ﺑـﻪ‬ ‫ھﺴﺘﯽ ﻓﯽ اﻟﺬاﺗﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮد ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺗﻤﺎم ﻋﻤﺮش را ﺟﮫﺎد ﮐﻨﺪ ﺗﺎ از ﺑﯿﺨﻮدﯾﮫﺎ ﺑﺮھـﺪ ﺗـﺎ ﺑـﻪ ﺧـﻮد ﺑﺮﺳـﺪ‪.‬‬ ‫وﻟﯽ زن ﻃﺒﯿﻌﺘﺎً در ﻣﻘﺎم ھﺴﺘﯽ ﻓﯽ اﻟﺬاﺗﻪ ﻗﺮار دارد ﻓﻘﻂ ﮐﺎﻓﯿﺴﺖ ﮐﻪ زن ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺎ زن ﺑﻮدﻧﺶ ﺟﺪال ﻧﮑﻨﺪ‬ ‫و وﻻﯾﺖ ﻣﺆﻣﻨﺎﻧﻪ ﻣﺮدش را ﺑﺎ ﺗﻤﺎم وﺟﻮد ﭘﺬﯾﺮا ﮔﺮدد ﺗﺎ از ﺧﻮد ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ ﻧﺸﻮد‪ .‬زن ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ آﻧﭽﻪ ﮐـﻪ ھـﺴﺖ را‬ ‫درﯾﺎﺑﺪ ‪ .‬درﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﻣﺮد ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻋﻤﺮی ﺗﻼش ﮐﻨﺪ ﺗﺎ ﺗﺎزه ﺑﻪ ﺧﻮد ﺑﺮﺳﺪ و ﺳﭙﺲ ﺑﺮ ﺧﻮد وارد ﺷـﻮد و ﺧـﻮد را‬ ‫ﺑﺸﻨﺎﺳﺪ ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ زن ﺑﻄﻮر ﺧﻮد ﺑﺨﻮدی ھﻤﺎﻧﺠﺎﺋﯽ ھﺴﺖ ﮐﻪ ﯾﮏ ﻣﺮد ﻋﺎرف ﺑﻪ آﻧﺠـﺎ ﻣـﯽ رﺳـﺪ‪ .‬زن ﻃﺒﻌـﺎً‬ ‫ﻋﺎرف اﺳﺖ و ﮐﺎﻓﯿﺴﺖ ﮐﻪ زﻧﺎﻧﯿﺖ ﺧﻮد را ﮐﻪ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻣﺮد ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻪ ﻓﻌﻞ ﻣﯽ آﯾﺪ ﺗـﺼﺪﯾﻖ ﮐﻨـﺪ وﺗـﺴﻠﯿﻢ‬ ‫ﻣﺮدش ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﻪ رﻗﺎﺑﺖ و ﺟﺪال ﺑﺎ ﻣﺮدش ﺑﺮﻧﯿﺎﯾﺪ ‪.‬‬ ‫س‪ -‬اﮔﺮ زن ﻣﺘﺄھﻞ ﺑﺎﺷﺪ و ﺷﻮھﺮش ھﻢ ﻣﺆﻣﻦ و اھﻞ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﺒﺎﺷﺪ ﺗﮑﻠﯿﻒ ﭼﯿﺴﺖ؟‬ ‫ج‪ -‬او ﺑﺎﯾﺪ اﻣﺎم داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﺗﺤﺖ ﺗﻌﻠﯿﻢ و ﺗﺮﺑﯿﺖ و وﻻﯾﺖ ﯾـﮏ ﻣـﺮد ﻋـﺎرف ﺑﺎﺷـﺪ ﮐـﻪ در اﯾﻨـﺼﻮرت ﺑـﻪ‬ ‫ﺷﮑﻮﻓﺎﺋﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ زﻧﺎﻧﯿﺖ ﺧﻮد ﻣﯽ رﺳﺪ ﮐﻪ ﻣﻄﻠﻮب ھﺮ ﻣﺮد ﺣﺘّﯽ ﮐﺎﻓﺮی ﻧﯿﺰ ھـﺴﺖ ﻣﮕـﺮ آﻧﮑـﻪ ﺷـﻮھﺮش‬ ‫ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﯾﮏ ﮐﺎﻓﺮ ﺣﺮﺑﯽ و دﺷﻤﻦ دﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ در اﯾﻨﺼﻮرت ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ ﺟﺪاﺋﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد و ﭼﺎره ای ﺟﺰ اﯾﻦ‬ ‫ﺑﺮای ﺣﻔﻆ دﯾﻨﺶ ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻤﯽ ﻣﺎﻧﺪ و ﭼﻨﯿﻦ ﻃﻼﻗﯽ اﻟﺒﺘﻪ اﻣﺮ ﺣﻖ اﺳﺖ و ﺧﻮد ﺑﺨـﻮد رخ ﻣـﯽ دھـﺪ و واﺟـﺐ‬ ‫اﺳﺖ زﯾﺮا ﺑﺮای ﺣﻔﻆ آﺧﺮت و ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ اﺑﺪی اﺳـﺖ ‪ .‬اﻣـﺮوزه ﻋﺮﻓـﺎن ﺗﻨﮫـﺎ راه ﻧﺠـﺎت زن ﻣـﺪرن از اﺳـﺎرت‬ ‫ﻣﺮدواری و ﺑﯽ ھﻮﯾﺘﯽ و ﺑﺎزﯾﭽﮕﯽ ﻣﺮدان ﮐﺎﻓﺮ اﺳﺖ ‪ .‬ﻧﯿﺎز زن ﻣﺪرن ﺑﻪ ﻋﺮﻓﺎن ﺑﺴﯿﺎر اورژاﻧﺲ ﺗـﺮ اﺳـﺖ ‪ .‬و‬ ‫اﺻﻮﻻً در ﻃﻮل ﺗﺎرﯾﺦ در اﻃﺮاف اﻣﺎﻣﺎن و ﻋﺎرﻓﺎن ﺗﻌﺪاد زﻧﺎن ﻣﺆﻣﻨﻪ و ﻣﺮﯾﺪ و ﻋﺎرﻓﻪ ﺑﻤﺮاﺗﺐ ﺑﯿـﺸﺘﺮ از ﻣـﺮدان‬ ‫ﺑﻮده اﺳﺖ ‪ .‬و اﯾﻦ ﺑﺪﻟﯿﻞ ذاﺗﯽ و ﻧﻘﺪ ﺑﻮدن ﻋﺮﻓﺎن در زن اﺳﺖ ‪ .‬اﺻﻮﻻً اﯾﻤﺎن زﻧﺎﻧﻪ ھﻤﻮاره از ﺟـﻨﺲ اﻣﺎﻣـﺖ‬ ‫ﺑﻮده اﺳﺖ و ﻧﻪ ﻧﺒﻮت ‪ .‬و ﻟﺬا ھﻤﻪ زﻧﺎن ﻣﺆﻣﻨﻪ در ﺗﺎرﯾﺦ ﻋﺎرﻓﻪ ﺑﻮده اﻧﺪ ‪ .‬زﻧﺎن در ﻋﺮﻓﺎن ﭘﯿﺸﺘﺎز ﻣـﺮدان ﺑـﻮده‬ ‫اﻧﺪ و ﺑﺴﺘﺮ ﻇﮫﻮر اﻣﺎﻣﺖ در اﻧﺒﯿﺎی اﻟﮫﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻣﺜﻞ اﺑﺮاھﯿﻢ )ع( و ﻣﻮﺳﯽ )ع( و ﻋﯿـﺴﯽ )ع( و ﻣﺤﻤـﺪ‬ ‫)ص( ‪.‬‬ ‫س‪ -‬ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻣﺎﻧﻊ و آﻓﺖ و ﺧﻄﺮ زﻧﺎن در ﻗﻠﻤﺮو ﻋﺮﻓﺎن ﭼﯿﺴﺖ ؟‬ ‫ج‪ -‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ و ﻣﺤﻮری ﺗﺮﯾﻦ ﻗﻠﻤﺮو ﮔﻤﺮاھﯽ و ﮐﻔﺮ و ﺷﯿﻄﻨﺖ زن ھﻤﺎن ﮐﯿﺪ ﻋﻈـﯿﻢ اوﺳـﺖ در‬ ‫ﻗﻠﻤﺮو ﻋﺮﻓﺎن ھﻢ اﯾﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﻣﮫﻤﺘﺮﯾﻦ ﻋﺮﺻﻪ ﻓﺮﯾﺐ و ﺧﻮدﺑﯿﻨﯽ اوﺳـﺖ ﺑﻌـﻼوه اﯾﻨﮑـﻪ زن ﺑﻮاﺳـﻄﻪ ارادۀ ﺑـﻪ‬ ‫ﻣﺤﺒﻮﺑﯿﺖ در ﻧﺰد ﻣﺮد ‪ ،‬در ﻗﻠﻤﺮو ارادت و ﺗﺒﻌﯿﺖ از ﻣﺮادش ﺑـﺴﯿﺎر ﭘﯿﭽﯿـﺪه و ﻣﮑﺎراﻧـﻪ ﻋﻤـﻞ ﻣـﯽ ﮐﻨـﺪ و ﮐـﻞ‬ ‫ﻣﻌﺎرف ﻋﻤﯿﻖ و ﻟﻄﯿﻒ را ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﻣﮑﺮ زﻧﺎﻧﻪ ﮔﯿﺮد ﮐﻪ در اﯾﻨﺼﻮرت از وی ﯾﮏ اﺑﻠﯿﺲ ﻣﺠﺴﻢ ﻣـﯽ‬ ‫ﭘﺮورد ‪ .‬ﻣﺴﻠﻤﺎً ﻣﺤﺒﻮﺑﯿﺖ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻣﺎﻧﻊ اﻃﺎﻋﺖ ﺧﺎﻟﺼﺎﻧﻪ اﺳﺖ و از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﻣﺤﺒﺖ ﻣﺮاد ﯾﮏ ﻣﺤﺒﺖ ﺧﺎﻟﺺ و‬ ‫اﻟﮫﯽ اﺳﺖ زن دﭼﺎر اﺣﺴﺎس ﺧﺪاﺋﯽ ﺷﺪه و اﮔﺮ ﻣﺴﺘﻤﺮاً ﺑﺮ ﺗﺒﻌﯿﺖ ﺧـﻮد ﻧﯿﻔﺰاﯾـﺪ و ﻣﺮاﻗﺒـﻪ ﺑـﺮ ﻧﻔـﺲ ﺧـﻮد‬ ‫ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﯽ ﺗﺮدﯾﺪ ﺑﺴﺮﻋﺖ ﺑﻪ ﻋﺪاوت ﺑﺎ ﻣﺮادش ﻣﯿﺮﺳﺪ و ﻓﺎﺟﻌﻪ ﻣﯽ آﻓﺮﯾﻨـﺪ ﻣﺜـﻞ ﻋﺎﯾـﺸﻪ و ﺟﻌـﺪه و‬

‫‪32‬‬


‫ﻗﻄﺎﻣﻪ در ﺻﺪر اﺳﻼم ‪ .‬زن در ﻗﻠﻤﺮو ﻋﺮﻓﺎن ﯾﺎ ﻓﺎﻃﻤﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد و ﯾﺎ ﺟﻌﺪه ‪ .‬ﺣﺪ وﺳﻂ ﻧﺪارد ‪ .‬اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ در‬ ‫ﺳﻨﺖ ﻋﺮﻓﺎن اﺳﻼﻣﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﺑﻨﺪرت ﻋﺎرﻓﺎن ﺣﺎﺿﺮ ﺑﻪ ﭘﺬﯾﺮش ﻣﺮﯾﺪان زن ﺑﻮده اﻧﺪ و ﺑﺮﺧﯽ از ﻣﮑﺎﺗﺐ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ‬ ‫ﭘﺬﯾﺮش زن را ﺑﮑﻠﯽ ﻧﮫﯽ ﻧﻤﻮده ا ﻧﺪ و ﺣﺘّﯽ ﺑﺮ اﯾﻦ ﺑﺎورﻧﺪ ﮐﻪ زن ﻣﻄﻠﻘـﺎً ﻗـﺎدر ﺑـﻪ ﻃـﯽ ﻃﺮﯾـﻖ در اﯾـﻦ وادی‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ و ﺑﺴﺮﻋﺖ ﮔﻤﺮاه ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫س‪ -‬ﻧﻈﺮ ﺧﻮدﺗﺎن در اﯾﻦ ﺑﺎره ﭼﯿﺴﺖ ؟‬ ‫ج‪ -‬ﻣﻦ ﺑﻌﻨﻮان ﯾﮏ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻋﻠﻮی ﻣﺨﺎﻟﻒ اﯾﻦ ﻧﻈﺮ ھﺴﺘﻢ ‪ .‬وﻟﯽ ارﺷﺎد و ھﺪاﯾﺖ ﯾﮏ زن ﺑﺴﯿﺎر ﺷﺎﻗﻪ ﺗـﺮ از‬ ‫ﻣﺮد اﺳﺖ ‪ .‬ﮐﻼً ﺳﺮﻋﺖ رﺷﺪ زن در ﻋﺮﻓﺎن ﺑﺴﯿﺎر ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻣـﺮد اﺳـﺖ و ﻧﯿـﺰ اﻣﮑـﺎن ﻟﻐـﺰش زن ھـﻢ ﺑـﺴﯿﺎر‬ ‫ﺑﯿﺸﺘﺮ اﺳﺖ ﻣﮕﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺴﺘﻤﺮاً در اﻃﺎﻋﺖ و ﺧﺸﻮع از ﻣﺮادش ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﮐﻨﺪ و روز ﺑـﻪ روز ﻣﻄﯿـﻊ ﺗـﺮ ﮔـﺮدد‪.‬‬ ‫زﻧﺪﮔﯽ زﻧﺎن ﻋﺎرﻓﻪ ای ﻣﺜﻞ ھﺎﺟﺮ و ﻣﺮﯾﻢ و ﺧﺪﯾﺠﻪ و ﻓﺎﻃﻤﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪ ھﺎی ﺑﺎرز زﻧﺎن ﻣﻮﻓﻖ در اﯾﻦ راه اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫اﺳﻮه ھﺎی اﻃﺎﻋﺖ ﻣﺤﺾ و ﻋﺼﻤﺖ ﻣﻄﻠﻖ ھﺴﺘﻨﺪ ‪ .‬اﻃﺎﻋﺖ وﻋﻔّﺖ ﻓﺰاﯾﻨﺪه ﺗﻨﮫﺎ ارﮐﺎن ﻋﻤﻠﯽ اﯾﻦ راه ﺑﺮای‬ ‫زن ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﺷﻮد ‪.‬‬ ‫س‪ -‬اﻣﺮوزه ﺑﻨﻈﺮ ﻣﯽ رﺳﺪ ﮐﻪ ﻋﺮﻓﺎن ﺑﺨﺼﻮص ﺑﺮای زﻧﺎن ﻣﺘﺮادف ﺑﺎ آزادی و ﺑﯽ ﺣﺠﺎﺑﯽ و اﺳﺘﻘﻼل از ﻣﺮد‬ ‫ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﻪ ﭼﻪ ﻣﻌﻨﺎﺋﯽ اﺳﺖ ؟‬ ‫ج‪ -‬اﯾﻦ ھﻢ از ﻧﻮع ھﻤﺎن ﻋﺮﻓﺎن دﺟﺎّﻟﯽ ﻣﺮدان در دﮐﺎﻧﮫﺎی دروﯾﺸﯽ و ھﯿﭙﯽ ﮔﺮی اﺳﺖ و ﻋﺮﻓﺎن ﺿﺪ ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬زن ﻋﺎرﻓﻪ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ اﺳﻮۀ ﮐﺎﻣﻞ اﻃﺎﻋﺖ و ﻋﺼﻤﺖ و ﺣﺠﺎب ﺗﻮأم ﺑﺎ ﻣﻌﺮﻓﺖ و آزادﮔـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ‪ .‬و اﻟﺒﺘـﻪ‬ ‫آزادﮔﯽ ﺟﺪای از آزادی اﺳﺖ ‪ .‬زﻧﯽ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﻣﯽ ﺷﻨﺎﺳﺪ ﻣﯽ داﻧﺪ ﮐﻪ ھﻤﻪ ﻣﺮاﺣﻞ ﻋﺮﻓﺎن ﺑﺮای زن ﭼﯿﺰی‬ ‫ﺟﺰ ﻣﺮاﺣﻞ ﻋﻔﺖ و ﻋﺼﻤﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻓﺎﻃﻤﻪ )ع( واﺿﺢ اﺳﻮه ﯾﮏ زن ﮐﺎﻣﻞ و ﻋﺎرف واﺻﻞ در ﺟﮫﺎن زﻧﺎن اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﻓﺎﻃﻤﻪ در ﯾﮏ ﺟﻤﻠﻪ ﮐﻞ ﻣﺮاﺣﻞ و ﻣﺪارج ﻋﺮﻓﺎن زن را ﺗﻮﺻﯿﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ ‪ » :‬زﻧﯽ ﮐﻪ ھﯿﭻ ﻣﺮدی را ﻧﻤﯽ ﺑﯿﻨﺪ‬ ‫و ﻧﮕﺎه ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ و ھﯿﭻ ﻣﺮدی ھﻢ او را ﻧﻤﯽ ﺑﯿﻨﺪ و ﻧﮕﺎه ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ « ‪ .‬در واﻗﻊ زﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ھﯿﭻ ﻣﺮدی در درون‬ ‫و ﺑﺮوﻧﺶ ﻧﻈﺮ ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ ھﯿﭻ ﻣﺮدی ھﻢ ﺗﻮان ﺑﻪ ﻧﮕﺎه ﮐﺮدن ﺑﻪ او را ﻧﺪارد و ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ او ﮐﻮر ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫زن ﻓﻘﻂ و ﻓﻘﻂ ﯾﮏ وادی دارد و آن ﻋﺼﻤﺖ اﺳﺖ در درﺟﺎﺗﺶ ‪ .‬زن ﻋﺎرﻓﻪ ﺟﺰ ﻣﺮادش را ﻧﻤﯽ ﺑﯿﻨﺪ ‪ .‬ﺳـﺨﻦ‬ ‫آﺧﺮ اﯾﻨﮑﻪ زن ﻋﺎرﻓﻪ زﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ اراده ﺑﻪ ﭘﺮﺳﺘﯿﺪه ﺷﺪن ﻓﺎﺋﻖ آﻣﺪه اﺳﺖ و ﻣﺮادش را ﻣﯽ ﭘﺮﺳﺘﺪ ‪.‬‬

‫ﭼﻪ ﻧﯿﺎزي ﺑﻪ ﻣﺮﺑﯽ ﻣﻌﻨﻮي‬ ‫ﭘﯿﺮ‪ ،‬اﻣﺎم ﯾﺎ ﻣﺮﺷﺪ ﻣﻌﻨﻮی ھﻨﮕﺎﻣﯽ ﺑﻌﻨﻮان ﯾﮏ ﻧﯿﺎز واﺟﺐ و ﻣﺒﺮم ﺗﺮﯾﻦ ﻧﯿﺎز در اﻧﺴﺎﻧﯽ رخ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾـﺪ و او را‬ ‫ﺑﯽ ﺗﺎب ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و درﺑﺪر ﺑﻪ ﺟﺴﺘﺠﻮی ﯾﮏ رب وا ﻣﯿﺪارد ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﯿﺨﻮدی ﺧﻮد ﭘﯽ ﺑﺮده ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﭘﯿﺮ ﻧﯿﺎز‬ ‫ﺑﻪ رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﺧﻮد اﺳﺖ زﯾﺮا ﭘﯿﺮ ﺣﻘﯿﻘﯽ اﻧﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮدش ھﺴﺖ و اﯾﻦ ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻮﺣﺪ ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻣﺎ در‬ ‫اﯾﻦ ﻧﺸﺮﯾﻪ در ﯾﮏ ﮐﻼم ﻣﺸﻐﻮل اراﺋﻪ ھﺴﺘﯿﻢ ھﻤﺎﻧﺎ ﻧﺸﺎن دادن ﺑﯿﺨﻮدی اﺳﺖ ﺗﺎ ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﺧﻮد ﭘﺪﯾﺪ آﯾﺪ و اﯾﻦ‬ ‫ﻧﯿﺎز ﻃﺒﻌﺎً ﻋﻄﺶ ﺟﺴﺘﺠﻮی ﯾﮏ » ﺧﻮد « را ﺑﻌﻨﻮان ﯾﮏ ﭘﯿﺮ ﯾﺎ اﻣﺎم ﭘﺪﯾﺪ ﻣﯽ آورد و اﯾﻦ ھﻤـﺎن آﻣـﺎده ﺳـﺎزی‬ ‫ﺑﺮای ﻇﮫﻮر اﻣﺎم ﻣﻄﻠﻖ و ﻧﺎﺟﯽ ﻣﻮﻋﻮد اﺳﺖ ‪ .‬زﯾﺮا ﯾﮏ ﭘﯿﺮ و ﻋﺎرف در ھﺮ درﺟﻪ ای ازﺗﻮﺣﯿﺪ ﮐﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺑـﺮای‬ ‫ﯾﮏ ﺳﺎﻟﮏ و رھﺮوی ﺣﻖ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ آﺋﯿﻨﻪ آن اﻣﺎم ﻣﻄﻠﻖ اﺳﺖ ‪ .‬و اﯾـﻦ ﺑـﻪ ﻣﺜﺎﺑـﻪ ﺗﻌﺠﯿـﻞ در ﻇﮫـﻮر و ﺳـﺒﻘﺖ‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﻦ از زﻣﺎن و رﺳﯿﺪن ﺑﻪ اﻣﺎم ﻗﺒﻞ از ﻇﮫﻮر ﺟﮫﺎﻧﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﭘﺲ ھﺮ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺟﺴﺘﺠﻮی اﻣﺎﻣﺶ ﺑﻌﻨﻮان‬

‫‪33‬‬


‫ﻣﻈﮫﺮ ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ﺧﻮﯾﺶ ‪ ،‬ﺑﺮ آﯾﺪ ﺑﯽ ﺷﮏ او را در وﺟﻮد ﯾﮏ آﻣﻮزﮔﺎر ﻣﻌﻨﻮی و ﭘﯿﺮ ﻃﺮﯾﻘﺖ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ ﺑﺸﺮط آﻧﮑﻪ‬ ‫ﺳﺮ و دل وﺟﺎن ﺑﺴﭙﺎرد و ﺟﺪاً اﻃﺎﻋﺖ ﮐﻨﺪ و ارادت ورزد ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﻋﻄﺶ اﻣﺎم ﯾﺎ ﭘﯿﺮ ھﻤﺎﻧﺎ ﻋﻄﺶ ﺑﯿﺨـﻮدی اﻧـﺴﺎن در ﺟـﺴﺘﺠﻮی ﺧـﻮد اﺳـﺖ و ﺧـﻮد ھـﺮ اﻧـﺴﺎن ھﻤـﺎن‬ ‫ﺧﺪاﺳﺖ ‪ .‬ﭘﺲ ﺟﺴﺘﺠﻮی اﻣﺎم ﯾﻌﻨﯽ ﺟﺴﺘﺠﻮی ﺧﺪا در ﻋﺎﻟﻢ ﺧﺎک ‪ .‬و اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ ‪ :‬ﺑﯽ اﻣـﺎم‬ ‫ﮐﺎﻓﺮ اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ﯾﮏ ﺷﻌﺎر ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﯾﮏ واﻗﻌﯿﺖ وﺟﻮدی اﺳﺖ ‪ .‬ﻓﻘﻂ آﻧﮑﻪ اﻣﺎم دارد ﺑﺎ ﺧﻮد اﺳﺖ و ﺧﻮد‬ ‫اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺎ ﺧﺪاﺳﺖ ‪.‬‬

‫ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ‬

‫)ﭼﺮا اﯾﻨﻘﺪر ﭘﯿﺶ ﭘﺎ اﻓﺘﺎده ﺣﺮف ﻣﯽ زﻧﯿﺪ ؟(‬ ‫ﭼﺮا اﯾﻨﻘﺪر ﭘﯿﺶ ﭘﺎ اﻓﺘﺎده و ﻋﺎﻣﯿﺎﻧﻪ و ﺳﻄﺤﯽ و ﻋﻘﺐ ﻣﺎﻧﺪه ﺣﺮف ﻣﯽ زﻧﯿﺪ؟‬ ‫ﻃﻮری ﺣﺮف ﻣﯽ زﻧﯿﺪ ﮐﻪ ﮔﻮﯾﺎ ھﯿﭽﮑﺲ ھﯿﭻ ﭼﯿﺰی ﻧﻤﯽ ﻓﮫﻤﺪ ‪ .‬ﮔﻮﺋﯽ ﺑﺎ ﺑﭽﻪ ھﺎ ﺳﺨﻦ ﻣﯽ ﮔﻮﺋﯿﺪ آﻧﮫﻢ ﺑﭽﻪ‬ ‫ھﺎی ﻋﻘﺐ ﻣﺎﻧﺪه ذھﻨﯽ ‪ .‬ﭼﺮا ﻣﺮدم را اﯾﻨﻘﺪر اﺣﻤﻖ ﭘﻨﺪاﺷﺘﻪ اﯾﺪ ؟‬ ‫آﯾﺎ ﮐﺎﻓﺮ ھﻤﻪ را ﺑﻪ ﮐﯿﺶ ﺧﻮد ﻧﻤﯽ ﭘﻨﺪارد ؟ ﭼﺮا اﯾﻨﻘﺪر ﺑﺪﺑﯿﻦ ھﺴﺘﯿﺪ ؟ آﯾﺎ در ﺟﮫـﺎن ﻣـﺎ ھـﯿﭻ ﻧﻘﻄـﻪ زﯾﺒـﺎ و‬ ‫روﺷﻦ و اﻣﯿﺪ ﺑﺨﺸﯽ ﻧﯿﺴﺖ ؟ ﭼﺮا اﯾﻨﻘﺪر آﯾﻪ ﯾﺄس ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﯿﺪ ؟ ﻣﮕﺮ ﻧﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﻘﻮل ﺧﻮدﺗﺎن اﺑﻠﯿﺲ ﮐﺎری ﺟﺰ‬ ‫ﻣﺄﯾﻮس ﮐﺮدن ﻣﺮدم ﻧﺪارد ؟‪......‬‬

‫ﭘﺎﺳﺦ ‪:‬‬ ‫اﮔﺮ ﻧﺸﺮﯾﻪ و ﻣﻘﺎﻻت ﻣﺎ در ﺷﺄن ﺷﻤﺎ ﻧﯿﺴﺖ ﭘﺲ آﻧﺮا ﻧﺨﻮاﻧﯿﺪ و ﺑﮕﺬارﯾﺪ ﻓﻘﻂ آدﻣﮫﺎی ﺑﻘـﻮل ﺧﻮدﺗـﺎن ﻋﻘـﺐ‬ ‫ﻣﺎﻧﺪه ﺑﺨﻮاﻧﻨﺪ ‪ .‬ﺑﺎرھﺎ ﮔﻔﺘﻪ اﯾﻢ ﮐﻪ ﻧﺸﺮﯾﻪ ﻣﺎ ﺑﺮای ﺧﻮد ﯾـﮏ رﺳـﺎﻟﺖ درﻣـﺎﻧﯽ دارد ﭘـﺲ ﺑـﺎ درد و ﺑـﺪﺑﺨﺘﯽ و‬ ‫ﺣﻤﺎﻗﺖ و درﻣﺎﻧﺪﮔﯿﮫﺎ ﺳﺮوﮐﺎر دارد ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻣﺜﻼً در ﺑﯿﻤﺎرﺳﺘﺎن ﯾﺎ ﺗﯿﻤﺎرﺳﺘﺎن ﻧﻤﯽ ﺗﻮان ﺑﺎ ﺳﺎز و دھﻞ و‬ ‫دﻣﺒﮏ و ھﻠﮫﻠﻪ ﮐﺎر ﮐﺮد ‪ .‬ﮐﺎر ﻣﺎ ﺧﻨﺪه درﻣﺎﻧﯽ و رﻗﺺ درﻣﺎﻧﯽ و ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ درﻣﺎﻧﯽ و ﺟﮏ درﻣـﺎﻧﯽ و ﺗﻠﻘـﯿﻦ‬ ‫درﻣﺎﻧﯽ و ‪ ....‬ﻧﯿﺴﺖ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯿﺪ ﺑﻪ ﯾﮑﯽ از اﻧﻮاع اﯾﻦ درﻣﺎﻧﯽ ھﺎی ﻣﺪرن رﺟـﻮع ﮐﻨﯿـﺪ و ﺧﻮدﺗـﺎن را ﻏـﺮق در‬ ‫ﻧﺸﺎط و اﻣﯿﺪ ﺳﺎزﯾﺪ ‪ .‬اﺗﻔﺎﻗﺎً و دﻗﯿﻘﺎً رﺳﺎﻟﺖ ﻣﺎ ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ و ﻧﮕﺎه ﮐـﺮدن ﺟﻠـﻮ ﭘـﺎی ﺧﻮدﻣـﺎن ﻣـﯽ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ درﺳﺖ در دوراﻧﯽ ﮐﻪ ھﻤﻪ ﭼﺸﻢ ﺑﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ و ﻣﺮﯾﺦ و ﭘﺸﺖ ﺑﺎم آﺳﻤﺎن دارﻧﺪ درﺣﺎﻟﯿﮑﻪ در ﭼﺎھﻨﺪ ‪.‬‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن ﻣﺎ ﺑﺴﯿﺎر ﭘﯿﺶ ﭘﺎ اﻓﺘﺎده اﺳﺖ ﺑﺮای ﻋﺮﻓﺎن ﻣﺪرن )؟( رﺟﻮع ﮐﻨﯿﺪ ﺑﻪ ﺷﻌﺮ ﻧﻮ و ﻣﻮاد ﻧﻮ ‪......‬‬

‫ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ‬ ‫) ﮐﻼم ﭼﻮن ﺗﯿﺮ(‬ ‫س‪:‬‬ ‫آﻗﺎی دﮐﺘﺮ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺷﻤﺎ ﭼﻮن ﺗﯿﺮی ﻗﻠﺐ آدﻣﯽ را ﺟﺮﯾﺤﻪ دار و زﺧﻤﯽ ﻣﯽ ﮐﻨـﺪ ﮐـﻪ ﺟـﺎی آن ﺗـﺎ ﻣـﺪﺗﮫﺎ ﻣـﯽ‬ ‫ﺳﻮزد ﭼﺮا اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻣﯽ ﻧﻮﯾﺴﯿﺪ آﯾﺎ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد ﻧﺮﻣﺘﺮ ﺳﺨﻦ ﺑﮕﻮﺋﯿﺪ‪.‬‬

‫‪34‬‬


‫ﭘﺎﺳﺦ ﻣﺎ ‪:‬‬ ‫از اﯾﻦ ﻧﺮﻣﺘﺮ ﻧﻤﯽ ﺗﻮان ﻧﻔﺲ آدﻣﯽ را ﮐﺎﻟﺒﺪ ﺷﮑﺎﻓﯽ ﮐﺮد‪ .‬ﯾﮏ ﺳﺌﻮال از ﺷﻤﺎ دارﯾﻢ اﮔﺮ ﭘﺎﺳﺨﺶ را ﺑﺪھﯿﺪ ﺑﻪ‬ ‫ﺟﻮاﺑﺘﺎن رﺳﯿﺪه اﯾﺪ‪ :‬اﮔﺮ ﮐﺴﯽ در ﺧﯿﺎﺑﺎن از ﮐﻨﺎر ﺷﻤﺎ ﺑﮕﺬرد ﺑﻨﺎﮔﺎه ﻓﺤﺶ و ﺗﮫﻤﺘﯽ ﻧﺜﺎر ﺷﻤﺎ ﮐﻨﺪ در دل ﺷﻤﺎ‬ ‫ﭼﻪ اﺗﻔﺎﻗﯽ ﻣﯽ اﻓﺘﺪ؟ ﯾﺎ ﺧﻮﻧﺘﺎن ﺑﺠﻮش ﻣﯽ آﯾﺪ و ﯾﮑﺪﻓﻌﻪ دﯾﻮاﻧﻪ ﻣﯽ ﺷﻮﯾﺪ و ﺑﻠﻮا ﺑﺮﭘﺎ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ و ﯾﺎ ﺳﺮﺗﺎن‬ ‫را ﭘﺎﺋﯿﻦ اﻧﺪاﺧﺘﻪ و ﮐﻤﯽ ﺧﺠﺎﻟﺖ ﻣﯽ ﮐﺸﯿﺪ و ﻣﯽ روﯾﺪ و ﻓﺮاﻣﻮش ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ وﻟﯽ ﺗﺎ ﻣﺪﺗﮫﺎ در آن ﺑﺎره ﻓﮑﺮ ﻣﯽ‬ ‫ﮐﻨﯿﺪ‪ .‬ﺣﺎﻟﺖ اول دال ﺑﺮ آن اﺳﺖ ﮐﻪ آن ﺗﮫﻤﺖ در ﻧﻔﺲ ﺷﻤﺎ واﻗﻌﯿﺖ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬و ﺣﺎﻟﺖ دوم دال ﺑﺮ اﯾـﻦ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ آن ﺗﮫﻤﺖ ﻧﺎروا ﺑﻮده وﻟﯽ ﻧﻔﺲ ﺷﻤﺎ ﺧﻮدش را ﻣﺒﺮای از آن ھﻢ ﻧﻤﯽ داﻧﺪ‪.‬‬ ‫آﯾﺎ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪﯾﺪ؟‬ ‫وﻟﯽ ﻣﺎ ﻓﺤﺶ ﻧﻤﯽ دھﯿﻢ زﯾﺮا ﻓﺮد ﺧﺎﺻﯽ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻣﺎ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ او ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺧﺼﻮﺻﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ ‪ .‬ﻣـﺎ‬ ‫ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دھﯿﻢ ھﺮ ﭼﻨﺪ ﮐﻪ از اﯾﻦ ﺑﺎﺑﺖ ھﺰاران دﺷﻤﻦ ﺑﺮای ﺧﻮد ﻣﯽ ﺗﺮاﺷﯿﻢ ‪ .‬و اﯾﻦ ھﻢ ﺑﺨﺸﯽ از وﻇﯿﻔﻪ‬ ‫ﻣﺎﺳﺖ‪ .‬از ﺑﻨﺪ و زﻧﺠﯿﺮش ﭼﻪ ﻏﻢ آﻧﮑﺲ ﮐﻪ ﻋﯿﺎّری ﮐﻨﺪ؟‬

‫ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ‬ ‫) آﯾﺎ ﺧﺪا ﻫﺴﺘﯿﺪ(‬

‫س‪:‬‬ ‫در ﺳﺎﯾﺖ ﺷﻤﺎ ﺑﺎ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻨﺎم » ھﺴﺘﯽ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ « روﺑﺮو ﺷﺪم ﮐﻪ ﮔﻮﯾﺎ زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﺷﻤﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﻤﺎ‬ ‫در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ادﻋﺎی ﺧﺪاﺋﯽ ﮐﺮده اﯾﺪ آﯾﺎ اﯾﻨﻄﻮر ﻧﯿﺴﺖ ؟ﻣﻨﻈﻮر ﺷﻤﺎ ﭼﯿﺴﺖ ؟‬

‫ﭘﺎﺳﺦ ﻣﺎ ‪:‬‬ ‫ﮔﻤﺎن ﻧﻤﯽ ﮐﻨﻢ ﺧﺪاوﻧﺪ در ﺟﺎﺋﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻓﻘﯿﺮ و ﺣﻘﯿﺮ و ﺑﯿﻤﺎر و ﺑـﯿﮑﺲ و ﺑـﺪﺑﺨﺖ اﺳـﺖ‪ .‬ﻣـﻦ در اﯾـﻦ‬ ‫ﮐﺘﺎب ادﻋﺎی اﻧﺴﺎﻧﯽ ﮐﺮده ام و ﻧﺸﺎن داده ام ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﻮدن ﺑﺴﯿﺎر ﺷـﺎﻗﻪ ﺗـﺮ از ﺧـﺪا ﺑـﻮدن اﺳـﺖ‪ .‬و ﻟـﺬا‬ ‫ھﯿﭽﮑﺲ ﺗﺎﮐﻨﻮن ﭼﻨﯿﻦ ادﻋﺎﺋﯽ ﻧﮑﺮده ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺴﯿﺎری ادﻋﺎی ﺧﺪاﺋﯽ ﮐﺮده اﻧﺪ‪ .‬و ﻣﺎ ھﻢ ﺧﻮاﺳﺘﻪ اﯾﻢ ﺗﺎ آﺑﺮوی‬ ‫ﻓﻘﺮ و ﺑﯿﻤﺎری و ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ ﺑﺸﺮ را ﺣﻔﻆ ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬و ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ آن ﻓﺨﺮ ﻧﻤﺎﺋﯿﻢ زﯾﺮا ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﻣﺎ اﯾﻦ درس را ﺑﻤﺎ آﻣﻮﺧﺘـﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ ﺷﻤﺎ ھﻢ ﭼﻨﯿﻦ ادﻋﺎﺋﯽ ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﺧﺪا ﭘﺴﻨﺪاﻧﻪ ﺗﺮﯾﻦ ادﻋﺎھﺎﺳﺖ آﻧﮫﻢ در دوره ای ﮐﻪ ﺣﺘﯽ ﻣﺒﻠﻐﺎن‬ ‫دﯾﻨﯽ و اﺧﻼﻗﯽ ھﻢ ﻓﻘﺮ را ﻟﻌﻨﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ و ﻋﻤﻼً ﻓﻘﻂ ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪان را ﺑﻪ ﺑﮫﺸﺖ ﻣﯽ ﻓﺮﺳﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﮫﺮﺣﺎل ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺑﺎﺷﯿﺪ ھﯿﭽﮑﺲ ﭼﻨﯿﻦ ﺧﺪای ﻓﻘﯿﺮ و ﺑﯿﻤﺎر و ﺑﺪﺑﺨﺖ را ﺑﻪ ﺧﺪاﺋﯽ ﻗﺒﻮل ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ و ﻟﺬا ھـﯿﭻ‬ ‫ﺧﺪﺷﻪ ای ﺑﺮ ﻋﺮش او وارد ﻧﻤﯽ ﺷﻮد ﺧﯿﺎﻟﺘـﺎن راﺣـﺖ ﺑﺎﺷـﺪ او ﺧـﻮدش ﺑـﻪ ﺗﻨﮫـﺎﺋﯽ ﻣـﯽ ﺗﻮاﻧـﺪ از ﺧـﻮدش‬ ‫ﺣﺮاﺳﺖ ﮐﻨﺪ و ﻧﯿﺎزی ﺑﻪ ﺑﺎدی ﮔﺎرد ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺎ از اﯾﻦ ﮐﺘﺎب آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺮﻣﺰ را ﺑﮑﺸﯿﺪ و اﻧﺪﮐﯽ ﻣﮑﺚ ﮐﻨﯿﺪ در ﺳﺮاﺷﯿﺒﯽ راھﯽ ﮐﻪ ﺧﻮﺷـﺒﺨﺘﯽ‬ ‫ﻧﺎﻣﯿﺪه اﯾﺪ‪.‬‬

‫‪35‬‬


‫وﯾﮋﮔﯿﻬﺎي ﻣﮑﺘﺐ ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن ﻣﺎ‪ ،‬ﻋﺮﻓﺎن ﺷﻌﺮ و ﻣﺜﺎل و ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻗﺎل ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﻋﺮﻓﺎن ﻣﻨﺜـﻮر و واﻗﻌﯿـﺖ و ﺑﯿـﺎن ﺣـﺎل اﺳـﺖ و ﻟـﺬا‬ ‫ﻧﺸﺌﻪ ﭘﺮان اﺳﺖ و ھﺮﮔﺰ ﻣﻠﻌﺒﻪ اھﻞ ﻋﯿﺶ و رﻧﮓ وﮔﻨﺞ و ﮐﺮاﻣﺖ ﺑﺎزی ﻧﻤﯽ ﺷﻮد زﯾـﺮا ﻋﺮﻓـﺎن ﻣـﺎ ﻣﺤـﺼﻮل‬ ‫ﻧﺸﺌﻪ و ﺑﯽ دردی ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻋﺮﻓﺎن ﻣﺎ ﻋﻤﻠﯽ اﺳﺖ ﻧﻪ ﺗﻮﺟﯿﮫﯽ و ﺗﻔﺴﯿﺮی‪.‬‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن ﻣﺎ ﻋﺮﻓﺎن ﺗﻮﺟﯿﻪ اﻧﻔﻌﺎل ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﻋﺮﻓﺎن اﻧﻘﻼﺑﯽ اﺳﺖ و ﻟﺬا اھﻞ ﻣﻨﻘﻞ از آن ﮔﺮﯾﺰاﻧﻨﺪ ھﺮ ﭼﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﺟﻤﺎﻋﺖ را ھﻢ ﺑﺮای ﺷﻔﺎ و ﻧﺠﺎت ﺑﺎ آﻏﻮش ﺑﺎز ﻣﯽ ﭘﺬﯾﺮد‪ .‬ﻋﺮﻓﺎن ﻣﺎ ﺑﺮای ﺑﯿﺪار ﺳﺎزی وﺟﺪان اﺳﺖ و ﻧﻪ‬ ‫ﺗﺨﺪﯾﺮ آن‪.‬‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن ﻣﺎ ‪ ،‬ﻋﺮﻓﺎن اﺷﺮاﻓﯽ و اھﻞ ﻓﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﻋﺮﻓﺎن اﻣﯽّ و اھﻞ دل اﺳﺖ و ﻟﺬا ﺟﻤﺎﻋﺖ اھﻞ ﻣﺪرﺳﻪ‬ ‫و اھﻞ ﻋﯿﺎﺷﯽ را ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﯾﻨﺪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن ﻣﺎ ﺑﺮ ﺧﻼف ﻋﺮﻓﺎن ﺑﺎزار دروﯾﺸﯽ ﺑﺪرد ﺗﻮﺟﯿﻪ و ﺗﻘﺪﯾﺲ ﻣﻔﺎﺳﺪ وﺣﻘﺎرت ﻧﻤﯽ ﺧﻮرد ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ ھﺎ‬ ‫را ﻣﯽ ﺷﮑﺎﻓﺪ و ﻧﻔﺲ را ﮐﺎﻟﺒﺪ ﺷﮑﺎﻓﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﻣﻮﺟﺐ ﺑﺮون اﻓﮑﻨﯽ ﭼﺮک و ﺳﯿﺎھﯽ ﺑﺎﻃﻦ اﺳﺖ‪ .‬ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫ﻣﺎ ﭘﮫﻠﻮان ﭘﺮور اﺳﺖ و ﻧﻪ ﻣﻔﻠﺲ ﻧﻮاز‪.‬‬ ‫ﻋﺮﻓــﺎن ﻣــﺎ‪ ،‬ﻋﺮﻓــﺎن ورد و ﻓــﻮت و ﺧــﻮاب و ﺧﯿــﺎل ﻧﯿــﺴﺖ ﺑﻠﮑــﻪ ﻋﺮﻓــﺎن ﻋﻘــﻞ وﻣﻌﺮﻓــﺖ اﺳــﺖ‪ .‬ﻋﺮﻓــﺎن ﻣــﺎ‬ ‫ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ ﺑﯽ اﻧﺘﮫﺎﺳﺖ و ﻧﻪ ﺧﻮدﻓﺮﯾﺒﯽ‪ .‬ﺧﻮد ﺑﺮاﻧﺪازی ﻧﻪ ﺧﻮدﭘﺮﺳﺘﯽ‪ .‬ﻋﺮﻓﺎن ﻣﺎ‪ ،‬ﻋﺮﻓﺎن ﻋﺸﻖ اﺳﺖ و‬ ‫ﻟﺬا ﻓﺴﻖ زداﺋﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ وﻟﺬا ﻗﮫﺎر اﺳﺖ وﻧﻪ ﻣﻠﻮس‪ .‬ﻋﺮﻓﺎن ﻣﺎ‪ ،‬ﻋﺮﻓﺎن آﺳﻤﺎﻧﯽ ﺳﺎﺧﺘﻦ زﻣﯿﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ‬ ‫زﻣﯿﻨﯽ ﻧﻤﻮدن آﺳﻤﺎن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن ﻣﺎ‪ ،‬ﻋﺮﻓﺎن ﻓﺮاﮐﻨﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﻋﺮﻓﺎن درون اﻓﮑﻨﯽ ﺟﮫﺎن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن ﻣﺎ‪ ،‬ﻋﺮﻓﺎن ﮔﻮﺷﻪ ﮔﯿﺮی و اﻧﺰوا ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﻋﺮﻓﺎن اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‪ ،‬ﺧـﺎﻧﻮاده ﮔـﯽ ‪ ،‬اﻗﺘـﺼﺎدی‪ ،‬ﺳﯿﺎﺳـﯽ‪،‬‬ ‫ﻋﻠﻤﯽ ‪ ،‬ﻓﻨﯽ ‪،‬ﭘﺰﺷﮑﯽ و در ﯾﮏ ﮐﻼم ﻋﺮﻓﺎن راﺑﻄﻪ اﺳﺖ ﻋﺮﻓﺎن ﻣﺪﻧﯽ!‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن ﻣﺎ ﻣﮑﺘﺐ اﺻﺎﻟﺖ ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳﺖ و ﻟﺬا ﺣﺘﯽ ﺧﺮاﻓﺎت را ھﻢ ﺑﻌﻨﻮان ﯾﮏ واﻗﻌﯿﺖ ﺑﻪ ﻗﻠﻤـﺮو و ادراک وارد‬ ‫ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻋﺮﻓﺎن ﻣﺎ ‪ ،‬اﻓﺴﺎﻧﻪ ﭘﺮﺳﺘﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ واﻗﻌﯿﺖ ﭘﺮﺳﺘﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﻋﺮﻓﺎن ﻣﺎ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑـﻪ‬ ‫زﻧﺪﮔﺎﻧﯽ اﺳﺖ وﻣﺪرن‪.‬‬ ‫رﺳﺎﻟﺖ ﻣﺎ ﻧﺠﺎت ﯾﺎ ھﺪاﯾﺖ ﮐﺴﯽ ﺑﺼﻮرت ﻓﯽ اﻟﺒﺪاﻋﻪ و آﻧﯽ و اﺑﺪی ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬زﯾﺮا ﭼﻨﯿﻦ اﻣﺮی اﮔﺮ ھﻢ ﻣﻤﮑﻦ‬ ‫ﻣﯽ ﺑﻮد در ﺷﺄن اﻧﺴﺎن ﻧﻤﯽ ﺑﻮد و اﯾﻦ ھﻤﺎن ﻓﺮق ﺑﯿﻦ اﻧﺴﺎن و ﻣﻼﺋﮏ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫رﺳﺎﻟﺖ ﻣﺎ ﻧﻤﺎﯾﺎﻧﺪن ﺣﺠﺖ ھﺎی ﻋﻘﻠﯽ وﻋﯿﻨﯽ و ﺗﺠﺮﺑﯽ درﺑﺎره ﺣﻘﯿﻘﺖ دﯾﻦ و ﻋﺮﻓﺎن اﺳﺖ و ﺑﯿﺪار ﺳـﺎﺧﺘﻦ‬ ‫وﺟﺪاﻧﮫﺎ‪ .‬و آﻧﮕﺎه ﺟﺰ اﻧﮕﺸﺖ ﺷﻤﺎری ﻣﺎ ﺑﻘﯽ ﺑﻪ راه و روش زﻧﺪﮔﯽ ﻋﺎدی ﺧـﻮد ﺑـﺎز ﻣـﯽ ﮔﺮدﻧـﺪ ﻣﻨﺘﮫـﯽ ﺑـﺎ‬ ‫ﭼﺸﻤﯽ ﺑﺎز ودﻟﯽ آﮔﺎه‪ .‬ﻣﺎ در ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ راﺑﻄﻪ ﺑﺮ ھﺮ ﮐﺴﯽ ﻋﻘﻼً و ﻋﻤـﻼً ﻧـﺸﺎن ﻣـﯽ دھـﯿﻢ ﮐـﻪ ﻣـﯽ ﺗـﻮان‬ ‫اﻧﺴﺎن ﺑﻮد و ﺑﺎ ﺷﺮاﻓﺖ و ﻋﺰت و اﺧﺘﯿﺎر و ﺧﺪاﯾﮕﻮﻧﻪ زﯾﺴﺖ ﻓﻘﻂ ﮐﺎﻓﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺟﺪاً ﺑﺨﻮاھﯽ‪ .‬ﮐـﺴﯽ ﮐـﻪ ﺑـﺎ‬ ‫ﭼﺸﻢ ﺑﺎز ﺑﻪ راه ﺿﻼﻟﺖ ﻣﯽ رود ﺑﺴﺮﻋﺖ ﺑﻪ ﻏﺎﯾﺖ آن رﺳﯿﺪه و ﺑﺮای ﺗﻮﺑﻪ ای ﻗﺎﻃﻌﺎﻧﻪ آﻣﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﺑﺎز‬ ‫ﮔﺮدد‪ .‬اﯾﻦ ﺑﺎر او اھﻞ ھﺪاﯾﺖ واﻧﺘﺨﺎب ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪ دﯾﻦ و ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺪت ﺑﺮای ھﺮ ﮐﺴﯽ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺳﻦ‬ ‫و ﺷﺮاﯾﻂ اوﺳﺖ ‪ .‬ﻣﺎ ﺑﺬری ﻣﯽ ﮐﺎرﯾﻢ ﮐﻪ ﺑﺎﻻﺧﺮه دﯾﺮ ﯾﺎ زود ﺑﻪ ﺑﺎر ﻣﯽ ﻧﺸﯿﻨﺪ‪ » .‬آﯾﺎ ﭘﻨﺪاﺷﺘﻪ اﯾﺪ ﮐـﺴﯽ ﮐـﻪ‬ ‫ﻣﯽ داﻧﺪ و ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻧﻤﯽ داﻧﺪ ھﻤﺴﺎن اﺳﺖ؟« ﻗﺮآن – ھﺮ ﭼﻨﺪ ﮐﻪ در ﯾﮏ ﻣﺴﯿﺮ ﺣﺮﮐﺖ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬آﻧﮑﻪ ﻣﯽ داﻧﺪ‬ ‫و ﻣﯽ ﻓﮫﻤﺪ دﯾﮕﺮ در وادی ﺿﻼﻟﺖ و ﻇﻠﻤﺖ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺧﻮش ﺑﮕﺬراﻧﺪ و اﯾﻦ ﺟﻮھﺮه رﺟﻌﺖ اوﺳـﺖ‪ .‬ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ‬

‫‪36‬‬


‫رﺳﺎﻟﺖ ﻣﺎ ھﻤﺎن رﺳﺎﻟﺖ اﻧﺒﯿﺎی اﻟﮫﯽ در دوران ﺧﺘﻢ ﻧﺒﻮت و ﻏﯿﺒﺖ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻣﺪد ﻋﻘﻞ و ﻋﺮﻓﺎن واﻣﮑﺎﻧـﺎت و‬ ‫ﺷﺮاﯾﻂ و ﺗﺠﺮﺑﯿﺎت ﺑﺸﺮ ﻣﺪرن‪ .‬ﭼﺮا ﮐﻪ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻧﻌﻤﺘﯽ ﮐﻪ در ﻋﺮﺻﻪ ﺧﺎﻟﻘﯿﺖ وﻏﯿﺒﺖ ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪه اﺳﺖ ھﻤﺎن‬ ‫ﻋﻘﻞ وﻋﺮﻓﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﻧﺸﯿﻦ وﺣﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ﺑﻪ ﺗﺼﺪﯾﻖ وﺣﯽ ﻣﯽ رﺳﺪ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐـﻪ رﺳـﻮل‬ ‫اﺳﻼم )ص( ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬زﯾﻦ ﭘﺲ ﻓﻘﻂ رھﺮوان ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺣﻘﺎﯾﻖ دﯾﻦ ﻣﻦ ﻣﯽ رﺳﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﺎ اﺣﯿﺎء ﮔﺮ دﯾﻦ ﺧﺪا و ﻧﻮر اوﻟﯿﺎء از ﻣﻨﺸﺄ ﻋﻘﻞ وﻋﺮﻓﺎن و ﻓﻄﺮت ھﺴﺘﯿﻢ و ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ھﯿﭻ ﺣﺮف و ادﻋﺎی‬ ‫ﺗﺎزه ای ﻧﺪارﯾﻢ‪.‬‬

‫ﻃﺮح ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ‬

‫) آﯾﺎ ﺷﻤﺎ ﻣﻠﺤﺪ ﻫﺴﺘﯿﺪ؟(‬ ‫ﺑﺎ ﻋﺮض ﺳﻼم و ارادت ﺧﺪﻣﺖ اﺳﺘﺎد ﻋﺰﯾﺰ‪ .‬ﺑﻨﺪه ﺑﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ آﺛﺎر ﺷﻤﺎ در ﺳﺎﯾﺖ در ﻣﺪت ﮐﻮﺗﺎھﯽ اﯾـﻦ ﻗـﺪرت‬ ‫روح واراده را ﭘﯿﺪا ﮐﺮدم ﮐﻪ ھﻤﻪ ﻣﻔﺎﺳﺪ اﺧﻼﻗﯽ و ﮔﻨﺎھﺎن ﮐﺒﯿﺮه را ﮐﻪ ﺗﺎ اﻋﻤﺎق ﻧﻔﺲ ﻣﻦ ﺑﺮای ﺗﻤﺎم ﻋﻤﺮم‬ ‫رﯾﺸﻪ دواﻧﯿﺪه ﺑﻮد ﺗﺮک ﮐﻨﻢ و ﯾﮑﺒﺎر دﮔﺮ ﺻﺎﺣﺐ وﺟﺪان و ﺷﺮاﻓﺖ و دﯾﻦ ﮔﺮدم و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ اﻋﺘﯿـﺎدم ﻧﯿـﺰ از‬ ‫ﻣﯿﺎن رﻓﺖ وزﻧﺪﮔﯽ زﻧﺎﺷﻮﺋﯽ ﻣﺎ ھﻢ ﮐﻪ ﺗﻤﺎم ﺷﺪه ﺑﻮد اﺣﯿﺎء ﮔﺮدﯾﺪ‪ .‬وﻟﯽ ﻣﻮاﺟﻪ ﺑﺎ واﻗﻌﻪ ای ﺣﯿﺮت آور ﺷﺪه‬ ‫ام و آن ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ و ﻋﺪاوت زﻧﻢ ﺑﮫﻤﺮاه ﭘﺪرش ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﺮدی روﺣﺎﻧﯽ و ﻣﺪرس ﻧﯿﺰ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﻣﻦ ﺗﻼش‬ ‫ﻓﺮاوان ﮐﺮدم ﮐﻪ آﺛﺎر ﺷﻤﺎ را ﺑﻪ ھﻤﻪ ﻓﺎﻣﯿﻞ ﺧﻮدم ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﻨﻢ وﻟﯽ ﭘﺪرزﻧﻢ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ آﺛﺎر دﮐﺘﺮ ﺧﺎﻧﺠﺎﻧﯽ‬ ‫ﻣﺜﻞ دﮐﺘﺮ ﺷﺮﯾﻌﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اوھﻢ ﮐﺎﻓﺮ و ﻣﻠﺤﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﺗﻌﺠﺐ ﻣـﻦ از اﯾـﻦ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ھﻤـﺴﺮ و ﭘـﺪرزﻧﻢ از اﯾـﻦ‬ ‫واﻗﻌﻪ ﺑﺴﯿﺎر ﭘﺮﯾﺸﺎن ھﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻟﻄﻔﺎً ﻣﺮا ﯾﺎری دھﯿﺪ ﺗﺎ از ﭘﺲ اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﻧﯿﺰ ﺑﺮآﯾﻢ‪ .‬ﻗﺎﺑﻞ ذﮐـﺮ اﺳـﺖ ﮐـﻪ زﻧـﻢ‬ ‫اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻣﺘﺪﯾﻦ و ﺑﺎ ﻧﻤﺎز و ﺑﺎ ﻋﺼﻤﺖ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﭘﺎﺳﺦ ﻣﺎ ‪ :‬ﺧﻮﺷﺎ ﺑﻪ ﺣﺎل آن ﻗﻮم و دﯾﻨﯽ ﮐﻪ ﻣﻠﺤﺪش اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ ﭼﻪ رﺳﺪ ﺑﻪ ﻣﻮﻣﻦ و ﻣﻮﺣﺪش‪ .‬وﻟـﯽ‬ ‫راز ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ھﻤﺴﺮت ﺑﮫﻤﺮاه ﭘﺪرش اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﺷﻤﺎ دﯾﮕﺮ ﻧﻘﻄﻪ ﺿﻌﻔﯽ ﻧﺪارﯾﺪ وﻟﺬا ﭼﺎﭘﻠﻮﺳﯽ و ﻣﺮﯾﺪی آﻧﮫﺎ‬ ‫را ﻧﻤﯽ ﮐﻨﯽ و ﺑﺮای اوﻟﯿﻦ ﺑﺎر دارای اراده و ﻣﺮداﻧﮕﯽ و وﻻﯾﺖ زﻧﺎﺷﻮﺋﯽ ﺷﺪه ای‪ .‬ﯾﮏ زن ﮐـﺎﻓﺮ ﮐـﯿﺶ ھـﺮ‬ ‫ﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﺟﺎﻧﻤﺎز ھﻢ آب ﺑﮑﺸﺪ ھﻤﻮاره ﯾﮏ ﺷﻮھﺮ ﻣﻌﺘﺎد و ﭘﻮﻟﺪار وﻟﯽ درﯾﻮزه و ﺑﯽ اراده و ﺑﯽ ﻏﯿﺮت را ﺗﺮﺟﯿﺢ‬ ‫ﻣﯽ دھﺪ‪.‬‬ ‫اﺗﻔﺎﻗﺎً ﻓﻘﻂ در ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻮاﻗﻌﯽ روﺷﻦ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ دﯾﻦ و اﯾﻤﺎن ﺑﻮاﺳﻄﻪ اﻋﻤﺎل ﺑﻪ ﻣﺤﮏ زده ﻣﯽ ﺷﻮد و ﻧﻪ‬ ‫ﻋﺒﺎدات و ﺷﻌﺎر و ﻧﻤﺎز ‪ .‬و ﻧﯿﺰ اﯾﻨﮑﻪ ﺷﻘﯽ ﺗﺮﯾﻦ دﺷﻤﻨﺎن دﯾﻦ در ﻟﺒﺎس دﯾﻦ ﭘﻨﮫﺎن ھﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬

‫‪37‬‬


‫اﮔﺮ راﺳﺖ ﻣﯽ ﮔﻮﺋﯿﺪ ‪ .......‬؟‬ ‫ﻋﺪه ﮐﺜﯿﺮی از ﺑﺎزدﯾﺪﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺳﺎﯾﺖ ﻣﺎ از ﻣﺎ ﻣﯽ ﭘﺮﺳﻨﺪ ‪ » :‬اﮔﺮ راﺳﺖ ﻣﯽ ﮔﻮﺋﯿﺪ ﭘـﺲ ﭼـﺮا ﺧﻮدﺗـﺎن ھـﻢ از‬ ‫راﯾﺎﻧﻪ و اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ ﺟﮫﺖ ﭘﯿﺎم رﺳﺎﻧﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ درﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﻣﻌﺘﻘﺪ ھﺴﺘﯿﺪ ﮐﻪ ﯾﮏ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی دوزﺧـﯽ و‬ ‫اﺑﻠﯿﺴﯽ اﺳﺖ؟«‪ .‬وﺣﺘﯽ ﯾﮑﯽ از آﺷﻨﺎﯾﺎن ﻗﺪﯾﻤﯽ از ﻣﺎ ﻣﯽ ﭘﺮﺳﯿﺪ ‪ » :‬اﮔﺮ راﺳﺖ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ ﭘﺲ ﭼﺮا ﺧﻮدﺗﺎن‬ ‫ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮن دارﯾﺪ وﺗﻤﺎﺷﺎ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ؟ «‬ ‫ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺘﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ اﮐﺜﺮ ﻗﺮﯾﺐ ﺑﻪ اﺗﻔﺎق اﯾﻦ ﻧﻮع ﺳﺌﻮال ﮐﻨﻨـﺪﮔﺎن دارای ﺣـﺴﻦ ﻧﯿّـﺖ ﻧﯿـﺴﺘﻨﺪ ﯾﻌﻨـﯽ اﺻـﻼً‬ ‫ﻣﻨﻈﻮرﺷﺎن ﺳﺌﻮال ﮐﺮدن ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﻓﺤﺎﺷﯽ اﺳﺖ ﻣﻨﺘﮫﯽ ﻓﺤﺎﺷﯽ ﻣﻨﺎﻓﻘﺎﻧﻪ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻮع ﺳﺌﻮاﻻت از ﻣﺎھﯿﺖ‬ ‫ﺳﺌﻮال آن ﻣﻨﺎﻓﻘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻣﺤﻔﻠﯽ از ﻋﻠﯽ )ع( ﭘﺮﺳﯿﺪ‪ » :‬اﮔﺮ راﺳﺖ ﻣﯽ ﮔﻮﺋﯿﺪ ﺑﻤﻦ ﺑﮕﻮﺋﯿﺪ ﮐـﻪ ﺗﻌـﺪاد‬ ‫ﻣﻮھﺎی ﺻﻮرت ﻣﻦ ﭼﻨﺪ ﻋﺪد اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫اﺻﻼً ﻣﻘﺪﻣﻪ ﺳﺌﻮال اﯾﻦ ﻧﻮع آدﻣﮫﺎ رﺳﻮا ﮐﻨﻨﺪه ﻣﺎھﯿﺖ ﻣﻨﺎﻓﻘﺎﻧﻪ آﻧﮫﺎﺳﺖ‪ » :‬اﮔﺮ راﺳﺖ ﻣﯽ ﮔﻮﺋﯿﺪ ‪ . « ....‬آﻧﮫﺎ‬ ‫ﻣﺮا ﯾﮏ ﮐﺬاب و دروﻏﮕﻮ ﻣﯽ داﻧﻨﺪ ﻟﺬا ﭘﺮﺳﯿﺪن ھﻤﯿﻦ ﺳﺌﻮال ﺑﺪان ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺎﺳﺨﯽ ﻧﺨﻮاھﻨﺪ داﺷـﺖ و‬ ‫اﺻﻼً ﻗﺼﺪ درﯾﺎﻓﺖ ﭘﺎﺳﺦ ﻧﺪارﻧﺪ‪ .‬ﻏﺮض از ﻃﺮح اﯾﻦ ﺳﺌﻮال ﻓﺤﺎﺷﯽ اﺳﺖ وﻟﯽ ﭼﻮن دﻟﯿﻠﯽ ﺑﺮ ﻓﺤـﺶ ﺧـﻮد‬ ‫ﻧﺪارﻧﺪ اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻣﻨﺎﻓﻘﺎﻧﻪ ﻃﺮح ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ و اﻣﺎ دﻟﯿﻞ اﺻﻠﯽ ﺗﺮ ھﻤﺎﻧﺎ ﺑﺰدﻟﯽ وﻓﻘﺪان ﺻﺪاﻗﺖ در آﻧﮫﺎﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﺷﮫﺎﻣﺖ ﻓﺤﺎﺷﯽ ﻋﻠﻨﯽ ﻧﺪارﻧﺪ ﮐﻪ ﯾﺎ ﻻاﻗﻞ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﮕﻮﯾﻨﺪ‪ » :‬ھﻤﻪ ﺣﺮﻓﮫﺎی ﺷﻤﺎ ﺑﯽ دﻟﯿﻞ و ﮐﺬب اﺳﺖ«‪.‬‬ ‫ﻣﻨﺎﻓﻖ ﯾﻌﻨﯽ رﯾﺎﮐﺎری ﺗﺮﺳﻮ! وﻟﯽ ﮐﺎﻓﺮ ﯾﻌﻨﯽ ﭘﮫﻠﻮاﻧﯽ اﺑﻠﻪ!‬ ‫و اﻣﺎ ﭘﺎﺳﺦ آﻧﮫﺎ را ﺑﺮای رﺿﺎی ﺧﺪا ﻣﯽ دھﯿﻢ ﺑﺎ ﻃﺮح ﯾﮏ ﺳﺌﻮال دﯾﮕﺮ ‪ :‬آﯾﺎ ﺑﻨﻈﺮ ﺷﻤﺎ آدﻣﯽ ﮐﻪ ﺑـﻪ وﯾـﺮوس‬ ‫اﯾﺪز ﻣﺒﺘﻼﺳﺖ و داﻧﺸﻤﻨﺪی ﮐﻪ درﺑﺎره اﯾﻦ وﯾﺮوس ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ھﺮ دو ھﻤﺴﺎن ھﺴﺘﻨﺪ و ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ھﺮ دو‬ ‫را اﯾﺪزی داﻧﺴﺖ ؟‬ ‫ﭘﺲ ﻣﯽ ﺑﯿﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﭘﺎﺳﺨﯽ ﺑﻐﺎﯾﺖ اﺣﻤﻘﺎﻧﻪ و ﺟﻨﻮن آﻣﯿﺰ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻨﺎﻓﻘﺎن ھﻤﯿﻨﮕﻮﻧﻪ اﻧﺪ ‪ .‬اﯾﻦ ﭘﺎﺳـﺦ ﺑـﻪ ﮔﻮﻧـﻪ‬ ‫دﯾﮕﺮی ﻗﺎﺑﻞ ﻃﺮح اﺳﺖ‪ :‬آﯾﺎ ﯾﮏ آدم دﻧﯿﺎﭘﺮﺳﺖ و آدﻣﯽ ﻣﺘﻘّﯽ ﮐﻪ ھﻨـﻮز در ﻗﯿـﺪ ﺣﯿـﺎت دﻧﯿـﺎ اﺳـﺖ ھﻤـﺴﺎن‬ ‫اﺳﺖ؟ آﯾﺎ ھﺮ آدﻣﯽ ﮐﻪ در ﺟﯿﺐ ﺧﻮد ﭘﻮﻟﯽ دارد ﭘﻮل ﭘﺮﺳﺖ اﺳﺖ ؟ ﮐﻞ اﮔﺮ ﻃﺒﯿﺐ ﺑﻮدی ﺣﮑﻤﺖ ﻋﺼﺮ ﺣﺠﺮ‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ‬

‫)ﻫﻤﻪ ﺧﻮد را ﻣﯽ ﺷﻨﺎﺳﻨﺪ(‬

‫س‪:‬‬ ‫اﺳﺘﺎد ﮔﺮاﻣﯽ ﻣﻦ ﻧﻤﯽ داﻧﻢ ﻣﻨﻈﻮرﺗﺎن از ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ ﭼﯿﺴﺖ ﮐﻪ آﻧﺮا ﺗﻨﮫﺎ راه ﻧﺠﺎت ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﯿﺪ‪ .‬ھﺮ ﮐﺲ‬ ‫در ﺣﺪ ﻧﯿﺎزش ﺧﻮد راﻣﯽ ﺷﻨﺎﺳﺪ و ﻣﯽ داﻧﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ ﭼﻪ ﺣﺪی ﺑﺰدل و اﺑﻠﻪ و ﮐﺎﻓﺮ و درﯾﻮزه و ﺑﺪﺑﺨﺖ اﺳﺖ ‪ .‬آﯾﺎ‬

‫‪38‬‬


‫اﯾﻦ ﭼﻪ ﻣﺸﮑﻠﯽ راﺣﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻨﮑﻪ ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﺋﯿﺪ ﮐﻪ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﺨﻮدی ﺧﻮد ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﭼﻪ؟ ﻣﻦ ھﯿﭻ‬ ‫ﺳﺮ در ﻧﻤﯽ آورم اﮔﺮ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ زﺑﺎﻧﯽ ﺑﻔﺮﻣﺎﺋﯿﺪ ﮐﻪ ﻣﺎ ھﻢ ﻓﮫﻢ ﮐﻨﯿﻢ‪.‬‬

‫ﭘﺎﺳﺦ ﻣﺎ ‪:‬‬ ‫اﻟﺒﺘﻪ ھﻤﯿﻦ ﺣﺪ از ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ ھﻢ ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮدﯾﺪ در اﮐﺜﺮ آدﻣﮫﺎ ﻣﻮﺟﻮد ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬وﻟﯽ ﻣﮫﻢ اﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺪاﻧﯽ‬ ‫دارای ﺻﻔﺎت و ﺧﺼﺎﺋﻞ ﺑﺪی ھﺴﺘﯽ ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺒﯿﻨﯽ و ﺑﻔﮫﻤﯽ ﮐﻪ ﻣﺜﻼً ﭼﺮا و از ﮐﺠﺎ اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﺷﺪه ای ﯾﻌﻨﯽ رﻧﮓ و‬ ‫رﯾﺸﻪ ھﺎی ﺑﺎﻃﻨﯽ اﯾﻦ ﺻﻔﺎت ﺑﺪ را در ﺧﻮد ﺑﯿﺎﺑﯽ‪ .‬ﻣﺜﻼً اﮔﺮ آدﻣـﯽ ﻓﮫـﻢ و ﺑـﺎور ﮐﻨـﺪ ﮐـﻪ آﻧﭽـﻪ ﮐـﻪ او را ﻣـﯽ‬ ‫ﺗﺮﺳﺎﻧﺪ ﺗﻮھﻤﺎت ﺧﻮد اوﺳﺖ و ﻧﻪ واﻗﻌﯿﺖ ھﺎی ﺑﯿﺮوﻧﯽ‪ ،‬ﻣﺴﻠﻤﺎً ﺗﺮس او از ﻣﯿﺎن ﺧﻮاھﺪ رﻓﺖ‪ .‬اﮔﺮ آدﻣﯽ ﻓﮫﻢ‬ ‫و ﺑﺎور ﮐﻨﺪ ﮐﻪ دروﻏﮕﻮﺋﯿﮫﺎی او ﺑﺮ اﺳـﺎس ﻣـﺼﻠﺤﺖ ھـﺎﺋﯽ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ھﺮﮔـﺰ وﺟـﻮد ﺧـﺎرﺟﯽ ﻧﺪارﻧـﺪ ﻣـﺴﻠﻤﺎً‬ ‫دروﻏﮕﻮﺋﯽ راﺗﺮک ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و اﻟﯽ آﺧﺮ‪.‬‬ ‫و ﻧﮑﺘﻪ آﺧﺮ اﯾﻨﮑﻪ ھﯿﭻ ﺻﻔﺖ ﺑﺪی دراﻧﺴﺎن رﯾﺸﻪ ﻧﻤﯽ دواﻧﺪ و ﭘﺎﯾﺪار ﻧﻤـﯽ ﺷـﻮد اﻟـﯽ اﯾﻨﮑـﻪ در ذھـﻦ ﻓـﺮد‬ ‫ﺗﻮﺟﯿﻪ و ﺗﻘﺪﯾﺲ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﮐﺎر در اﻣﺮ ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ ھﻤﺎﻧﺎ ﻗﺪاﺳﺖ زداﺋﯽ از اﯾﻦ ﺻﻔﺎت ﺑﺪ اﺳﺖ و‬ ‫ﭼﻮن ﻗﺪاﺳﺖ زداﺋﯽ ﺷﺪ دﯾﮕﺮ ﺟﺎی ﻣﺎﻧﺪن ﻧﺪارد‪ .‬و اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ ﻣﺸﺘﺮی ﻓﺮاواﻧﯽ ﻧﺪارد‪ .‬ﮐﺴﯽ‬ ‫ھﻢ ﮐﻪ ﻇﺎھﺮاً ادﻋﺎ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ آدم ﮐﺎﻓﺮ ﯾﺎ ﺑﺰدﻟﯽ اﺳﺖ او ﺧﻮدش در ﻧﺰد ﺧﻮد ﺑﺎورش ﻧﺪارد و ﭼﻨﯿﻦ اﻋﺘﺮاﻓﯽ‬ ‫ﯾﺎ از روی ﻣﺼﻠﺤﺖ و ﺗﺒﺮﺋﻪ ﮐﺮدن ﺧﻮﯾﺶ اﺳﺖ و ﯾﺎ ﺷﮑﺴﺘﻪ ﻧﻔﺴﯽ رﯾﺎﮐﺎراﻧﻪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ھﯿﭻ ﺻﻔﺖ زﺷﺘﯽ در‬ ‫اﻧﺴﺎن ﻧﯿﺴﺖ اﻻ اﯾﻨﮑﻪ زﯾﺒﺎ ﺳﺎزی ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫اﻣﮑﺎن اﻧﺪﯾﺸﻪ ﻧﺎب‬ ‫ای ﺑﺮادر ﺗﻮ ھﻤﻪ اﻧﺪﯾﺸﻪ ای‬

‫ﻣﺎﺑﻘﯽ ھﻢ اﺳﺘﺨﻮان و رﯾﺸﻪ ای‬ ‫»ﻣﻮﻟﻮی«‬

‫اﻧﺴﺎﻧﯿﺖ اﻧﺴﺎن ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺎﻧﺪﮔﺎری و ﺣﯿﺎت ﺟﺎوﯾﺪ ﺑﺸﺮ روی زﻣﯿﻦ ﭼﯿﺰی ﺟﺰ اﻧﺪﯾﺸﻪ ای ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ از ﺧﻮد ﺑـﺮ‬ ‫ﺟﺎی ﻣﯽ ﻧﮫﺪ‪ .‬آدﻣﯽ ﺣﺘﯽ اﮔﺮ ﻗﺼﺪ ﺑﻘﺎی ﺟﺎوﯾﺪ ﺑﺮ روی زﻣﯿﻦ را ھﻢ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷـﺪ ﺑﺎﯾـﺴﺘﯽ ﺑﺠـﺎی ﺛـﺮوت و‬ ‫ﻗﺪرت اﻧﺪوزی ﺑﻪ ﮐﺎر ﺧﻠﻖ اﻧﺪﯾﺸﻪ ھـﺎی ﻧـﻮ ﺑﭙـﺮدازد ﺗـﺎ در ﻣﯿـﺎن ﻧـﺴﻞ ﺑـﺸﺮی ﺑـﺎﻗﯽ ﺑﻤﺎﻧـﺪ‪ .‬و اﻧﺪﯾـﺸﻪ ای‬ ‫ﻣﺎﻧﺪﮔﺎرﺗﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻘﻮل ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻣﻨﺰه از اﺳﺘﺨﻮان ورﯾﺸﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻨﺰه از ﻣﺎدﯾﺖ‪ .‬ﺣﺘﯽ در ﻗﻠﻤﺮو اﻧﺪﯾﺸﻪ‬ ‫و ﻋﻠﻮم ﻃﺒﯿﻌﯽ ھﻢ آن اﻧﺪﯾﺸﻪ ھﺎﺋﯽ ﻣﺎﻧﺪﮔﺎرﺗﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از ﺟﻨﺒﻪ ھﺎی ﻣﺎﻧـﺪﮔﺎرﺗﺮ ﺟﮫـﺎن ﻃﺒﯿﻌـﺖ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ﻣﺜﻞ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺟﺎذﺑﻪ‪ ،‬ﻧﻮر و زﻣﺎن و ﺗﮑﺎﻣﻞ‪ .‬و اﯾﻨـﺴﺖ ﮐـﻪ در ﻣﯿـﺎن داﻧـﺸﻤﻨﺪان ﻋﻠـﻮم ﻃﺒﯿﻌـﯽ ﻧﯿـﺰ ﻓﻘـﻂ‬ ‫ﮐﺴﺎﻧﯽ ﭼﻮن ﻧﯿﻮﺗﻮن‪ ،‬داروﯾﻦ و اﻧﯿﺸﺘﻦ از ﺧﻮد ﻧﺎﻣﯽ ﺑﺎﻗﯽ ﻧﮫـﺎده وﻣـﺎﺑﻘﯽ ﻓﺮاﻣـﻮش ﺷـﺪه اﻧـﺪ‪ .‬وﻟـﯽ ﻣـﺜﻼً‬ ‫ﺣﮑﯿﻤﯽ ﺑﻨﺎم ﺳﻘﺮاط ﺣﺪود ﺑﯿﺴﺖ و ﭘﻨﺞ ﻗﺮن ﭘﯿﺶ ﻓﻘﻂ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﯾﮑﯽ دو ﺟﻤﻠﻪ‪ ،‬در ﺗﺎرﯾﺦ ﺟﮫﺎن ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر ﺷﺪه‬ ‫ﮐﻪ ھﯿﭻ ﺧﺎﺻﯿﺖ ﻣﺎدی ھﻢ ﻧﺪارد‪ :‬ﺧﻮدت را ﺑﺸﻨﺎس !‬

‫‪39‬‬


‫و اﻣﺎ ﺷﺮاﯾﻂ و اﻣﮑﺎﻧﺎت اﻧﺪﯾﺸﯿﺪن وﺗﻔﮑﺮ ﻧﺎب ﺑﺪون دﺧﺎﻟﺖ ﻣﺎدﯾﺖ وﻏﺮاﯾﺰ وﻃﺒﯿﻌﺖ ﻣـﺴﺘﻠﺰم ﯾـﮏ آراﻣـﺶ و‬ ‫ﯾﻘﯿﻦ و ﺑﯽ ﻧﯿﺎزی ﻋﻈﯿﻢ اﺳﺖ ازﻋﺎﻟﻢ وآدﻣﯿﺎن وﻧﯿﺰ از ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ‪ .‬واﯾﻦ ﺟﺰ ﺑـﺎ اﻧﺘﺨـﺎب ﻋﺎرﻓﺎﻧـﻪ ﻓﻘـﺮ وﺗﻨﮫـﺎﺋﯽ‬ ‫ﻓﺮاھﻢ ﻧﻤﯽ آﯾﺪ ‪ .‬ﻓﻘﺮ وﺗﻨﮫﺎﺋﯽ دو ﺑﺎل اﻧﺪﯾﺸﻪ و ﻋﺮﻓﺎن ﻧﺎب ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن را در ﺟﮫﺎن اﺑﺪی ﻣﯽ ﺳﺎزﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻓﻘﺮ ﻻی روﺑﯽ ﮐﻨﻨﺪه ذھﻦ از دﻧﯿﺎﺳﺖ و ﺗﻨﮫﺎﺋﯽ ھﻢ ﭘﺎک ﮐﻨﻨﺪه دل از اھﻞ دﻧﯿﺎ‪.‬‬

‫ارزش رازﮔﻮﺋﯽ‬ ‫)ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ(‬

‫ﻋﻠﯽ)ع( ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﮐﻪ در ھﻤﻪ ﺣﺎل ﺻﺪق ﭘﯿﺸﻪ ﮐﻨﯿﺪ ﺣﺘﯽ اﮔﺮ ﺟﺎن ﺧﻮد را در ﺧﻄﺮ ﻣﯽ داﻧﯿﺪ‪ .‬اﯾـﻦ ﺑـﺪان‬ ‫ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ در ﺧﻄﺮ ﯾﺎﻓﺘﻦ ﺟﺎن ﯾﺎ ﻧﺎن ﯾﺎ آﺑﺮوی ﺧﻮد ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺻﺪق‪ ،‬ﯾﮏ وﺳﻮﺳﻪ و ﻓﺮﯾﺐ ﺷﯿﻄﺎﻧﯽ اﺳـﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﻣﻮﻟﺪ دروغ ﻣﺼﻠﺤﺘﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﯾﮑﯽ از ﺳﺌﻮاﻟﮫﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﻣﮑﺮراً از ﻣﺎ ﻣﯽ ﺷﻮد اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ‪ :‬اﯾﻨﮫﻤﻪ راز ﮔﻮﺋﯽ و‬ ‫اﻓﺸﺎی اﺳﺮار ﻧﮫﺎن اﻧﺴﺎن و ﺟﮫﺎن‪ ،‬ﭼﻪ ﺧﺎﺻﯿﺘﯽ دارد اﻻ اﯾﻨﮑﻪ ﺟﺎن ﺧﻮد را د رﺧﻄﺮ ﻣﯽ اﻧﺪازﯾﺪ و ھﻤـﻪ را‬ ‫دﺷﻤﻦ ﺧﻮد ﻣﯽ ﺳﺎزﯾﺪ و ﻣﺮد م ﻧﯿﺰ درﯾﺪه ﺗﺮ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ و ‪........‬‬

‫ﭘﺎﺳﺦ ﻣﺎ ‪ :‬اﺻﻼً ﭼﻨﯿﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬اول اﯾﻨﮑﻪ ﺟﺎن وﻧﺎن و آﺑﺮوﺋـﯽ ﮐـﻪ در ﻧـﺰد ﻣـﺮدم اﺳـﺖ ھـﯿﭻ اﻋﺘﺒـﺎری ﻧـﺪارد‬ ‫وﻧﺎﺣﻖ اﺳﺖ ‪ .‬دوم اﯾﻨﮑﻪ اﺗﻔﺎﻗﺎً ﻣﺮدم ﻗﻠﺒﺎً اھﻞ ﻣﻌﺮﻓﺖ واﻓﺸﺎﮔﺮان اﺳﺮار را دوﺳﺖ ﻣﯽ دارﻧﺪ و ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ‬ ‫ﻧﺪارﻧﺪ و اﯾﻦ ﻧﯿﺰ ﯾﮏ راز اﻟﮫﯽ اﺳﺖ ‪ .‬و ﻓﺤﺎﺷﯽ ھﺎی آﻧﺎن ھﻢ ﯾﮏ رﯾﺎ و ﺑﺎزی اﺳﺖ‪ .‬وﻟﯽ ﮐﻤﺘـﺮﯾﻦ ﺧﺎﺻـﯿﺖ‬ ‫اﻓﺸﺎی اﺳﺮار ﻧﮫﺎن ﺑﺸﺮ ) وﻧﻪ اﻓﺸﺎی اﺳﺮار اﻓﺮاد ﺧﺎﺻﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم و آدرس( اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﮑﺮھﺎ و دروﻏﮫـﺎی‬ ‫ﺑﺸﺮی از ﺧﺎﺻﯿﺖ و ﮐﺎرآﺋﯽ ﺳﺎﻗﻂ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ در اﯾﻨﺼﻮرت ﯾﺎ اﻧﺴﺎن ﺗﻮﺑﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ وﯾﺎ ﻣﮑﺎرﺗﺮ و ﭘﯿﭽﯿﺪه ﺗـﺮ‬ ‫ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ د رھﺮ دو ﺻﻮرت دو ﻧﻮع رﺷﺪ اﺳﺖ و ھﺮ دو ﺟﻤﺎﻋﺖ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮی ﺑﻪ ﻏﺎﯾـﺖ ﺧـﻮد ﻣـﯽ‬ ‫رﺳﻨﺪ وآﺧﺮت ﺧﻮد را در دﻧﯿﺎ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﻨﺪ وﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ﻣﺠﺎل ﺗﻮﺑﻪ و آﻏﺎز دﯾﮕﺮی ﺑﺮاﯾﺸﺎن ﻣﻤﮑﻦ ﻣﯽ ﺷـﻮد‪ .‬ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن ﮐﻪ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻣﻌﻨﺎ ﭼﯿﺰی ﺟﺰ آﺷﮑﺎر ﮐﺮدن اﺳﺮار ﻧﮫﺎن ﻧﯿﺴﺖ ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ﺑﻪ ﺧﯿﺮ ﻋﺎرف وﻣﻌـﺮوف اﺳـﺖ و اﯾـﻦ‬ ‫ﺗﻨﮫﺎ ﺧﯿﺮ ﺟﺎوداﻧﻪ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫و ﺗﻮﺷﻪ آﺧﺮت ھﻢ ﺟﺰ اﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪ :‬ﻧﻮر ﻣﻌﺮﻓﺖ!‬

‫ﭼﺮا ﺧﻮدﻧﻤﺎﺋﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬ ‫)ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ(‬

‫س‪ :‬ﺷﻤﺎ در زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ ﺧﻮد ﺑﺎ ﻃﺮح ﻣﮑﺎﺷﻔﺎت و ﮐﺮاﻣﺎت ﺧﻮد ﺑﻪ ﯾﮏ ﺧﻮدﻧﻤﺎﺋﯽ و ﺟﻠﻮه ﮔﺮی ﺑﺴﯿﺎر زﻧﻨﺪه ای‬ ‫دﺳﺖ زده اﯾﺪ اﯾﻦ ﺑﺮﺧﻼف ﻣﻮازﯾﻦ اﺧﻼﻗﯽ ﺧﻮدﺗﺎن ﻧﯿﺰ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬آﯾﺎ اﯾﻨﻄﻮر ﻧﯿﺴﺖ ؟‬ ‫ﭘﺎﺳﺦ ﻣﺎ ‪ :‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در ﻣﻘﺪﻣﻪ و ﻣﺘﻦ اﯾﻦ زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ ھﺎی ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﻣﺘﺬﮐﺮ ﺷـﺪه اﯾـﻢ ﻃـﺮح اﯾـﻦ اﻣـﻮر ﻧﯿـﺰ‬ ‫ﺣﺠﺘﯽ ﺑﺮﺣﻖ دﯾﻦ و ﻣﻌﺮﻓﺖ و ادﻋﺎھﺎی ﻣﺎﺳﺖ‪ .‬ودﯾﮕﺮ اﯾﻨﮑـﻪ در ﻋـﺼﺮی ﮐـﻪ ﺧـﻮد ھﻤـﻪ ﺑـﻪ ﮐﻔـﺮ و اﻟﺤـﺎد و‬

‫‪40‬‬


‫ﻣﻔﺎﺳﺪ و ﻓﻨﻮن ﻣﺎدی اﻓﺘﺨﺎر ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ و اﯾﻦ اﻓﺘﺨﺎرات را ﺑﺮ ﻋﻠﯿـﻪ ﻣﻌـﺎرف دﯾﻨـﯽ ﺑﮑـﺎر ﻣـﯽ ﺑﺮﻧـﺪ ﻃـﺮح اﻣـﻮر‬ ‫ﻣﺘﺎﻓﯿﺰﯾﮑﯽ اﻣﺮی واﺟﺐ اﺳﺖ ‪ .‬و ﻧﮑﺘﻪ دﯾﮕﺮ اﯾﻨﮑﻪ دﻋﻮﯾﮫﺎی ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ و ﻣﺘﺎﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﻧﻤﻮد ن ﺷﮫﺎﻣﺖ ﻋﻈﯿﻤﯽ‬ ‫ﻣﯽ ﻃﻠﺒﺪ ﭼﺮا ﮐﻪ ﻣﺤﺘﺎج ﺑﻪ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﺋﯽ اﺳﺖ ‪ .‬درﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ آدﻣﮫﺎ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺣﺘﯽ ﺷﮫﺎﻣﺖ ﻃﺮح ﯾﮏ روﯾﺎ از ﺧﻮد‬ ‫را ھﻢ ﻧﺪارﻧﺪ‪ .‬و ﺑﻌﻼوه ﻣﺎ ﺑﺎ ﻃﺮح اﯾﻦ اﻣﻮر ﻣﺘﺎﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﻣﮕﺮ ﺣﻖ و ﺣﻘﻮق ﭼﻪ ﻓﺮد ﯾﺎ ﮔﺮوھﯽ را ﺿﺎﯾﻊ ﮐﺮده اﯾﻢ‬ ‫و از اﯾﻦ ﺑﺎﺑﺖ ﭼﻪ ﻣﺰد و ﻣﻨﺘﯽ از ﮐﺴﯽ ﻃﻠﺐ ﻧﻤﻮده اﯾﻢ اﻻ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﯽ ﻣﺰد و ﻣﻨـﺖ ﺗﻤـﺎم ﻋﻤـﺮ ﺧـﻮد را وﻗـﻒ‬ ‫ﺧﺪﻣﺖ ﺑﻪ ﻣﺮدم ﻧﻤﻮده اﯾﻢ و از اﯾﻦ ﺑﺎﺑﺖ ھﻢ ﻋﻤﻮﻣﺎً ﺟﺰ ﻋﺪاوت درﯾﺎﻓﺖ ﻧﮑﺮده اﯾﻢ‪ .‬ﺣﺎل اﮔﺮ ﻃﺮح اﯾﻦ ﻣﻌـﺎرف‬ ‫ﻣﺘﺎﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺤﻘﯿﺮ دﻋﻮﯾﮫﺎی دﯾﻨﯽ و ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﮐﺴﯽ ﻣﯽ ﺷـﻮد ﺑـﺴﯿﺎر ﻣﺘﺄﺳـﻔﯿﻢ ‪ .‬ﻗـﺼﺪ ﻣـﺎ ﺗﺤﺮﯾـﮏ‬ ‫ﻏﯿﺮت دﯾﻨﯽ و ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ اﺳﺖ و ﺗﺤﻘﯿﺮ ﻧﯿﺰ ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺤﺮﯾﮏ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫واﻣﺎ ﻧﮑﺘﻪ آﺧﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺎ اﯾﻦ ﻣﻌﺎرف ﻣﺘﺎﻓﯿﺰﯾﮑﯽ را در اواﺧﺮ ﻋﻤﺮ ﺧﻮد ﺑﯿﺎن ﮐﺮده اﯾﻢ ﮐﻪ دﯾﮕﺮ اﻣﯿﺪ و اﻧﺘﻈـﺎری‬ ‫دﻧﯿﻮی ﺑﺮاﯾﻤﺎن ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﭼﺮا اﯾﻨﻘﺪر » اﺷﺪ‪ «‬؟‬ ‫) ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ(‬

‫س‪ :‬ﭼﺮا در ﻧﻮﺷﺘﻪ ھﺎﯾﺘﺎن اﯾﻨﻘﺪر از واژه » اﺷﺪ« اﺳﺘﻔﺎده ﻣـﯽ ﮐﻨﯿـﺪ آﯾـﺎ در ﺟﮫـﺎن ﻣـﺎ ھـﯿﭻ اﻣـﺮ ﻣﻌﺘـﺪل و‬ ‫ﻣﺘﻮﺳﻂ و ﻋﺎدی وﺟﻮد ﻧﺪارد؟‬

‫ﭘﺎﺳﺦ ‪ :‬ﺧﯿﺮ! درﺳﺖ ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﻧﺎم اﯾﻦ دوران را »آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن« ﻧﮫﺎده اﻧﺪ‪ .‬آﺧﺮ اﻟﺰﻣﺎن دوران ﻏﺎﯾﺖ ھﺎﺳﺖ‬ ‫و ﺑﻪ ھﻤﺖ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن و ﺻﻨﺎﯾﻊ و ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﺟﮫﺎﻧﯽ‪ ،‬ھﻤﻪ اﻣﻮر ﺑﺸﺮی در اﺷﺪ ﺧﻮد ﺑﺎرز ﻣﯽ ﺷﻮد واﯾﻨﺴﺖ‬ ‫ﮐﻪ در ﺟﮫﺎﻧﯽ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺑﺴﺮ ﻣﯽ ﺑﺮﯾﻢ و ھﻤﻪ اﻣﻮر در وﺿﻊ اﻧﻘﻼﺑﯽ ﻗﺮار دارد‪ .‬آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن ﺗﺮﻣﯿﻨﺎل ﻧﻔﺲ اﻓﺮاد‬ ‫و ﮐﻞ ﺗﺎرﯾﺦ اﺳﺖ ‪ .‬ﻋﺼﺮ ﺑﺮون اﻓﮑﻨـﯽ ھـﺎی اﻧﻔﺠـﺎری اﺳـﺖ ھﻤـﺎﻧﻄﻮر ﮐـﻪ ﻋـﺼﺮ اﻧﻔﺠـﺎر ﻋﻠـﻮم و ﻓﻨـﻮن و‬ ‫اﻃﻼﻋﺎت و ﻧﯿﺰ اﻧﻔﺠﺎر دل ذرات و ﮐﺮات ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺣﺘﯽ ﻓﺼﻮل ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺳﺎل ﻧﯿﺰ دﭼﺎر اﯾﻦ وﺿﻊ اﺳﺖ ﮐﻪ ﯾـﺎ‬ ‫دﭼﺎر ﻗﺤﻄﯽ ھﺴﺘﯿﻢ و ﯾﺎ ﺳﯿﻼﺑﮫﺎ و ﻃﻮﻓﺎﻧﮫﺎ و ﻏﻠﯿﺎن درﯾﺎھﺎ‪ .‬ﭘﺲ در ﺣﻘﯿﻘﺖ دوران ﻣﺎ دوران اﺷﺪ ﺷﻨﺎﺳﯽ‬ ‫اﺳﺖ و ﮐﺴﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻋﻠﻢ وﻧﮕﺮش را ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ از ﻋﺼﺮ ﻣﺎ و از واﻗﻌﯿﺖ ﺧﻮدش ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ وﺟﺎھﻞ اﺳﺖ و‬ ‫ﺑﺮای ﮐﻮﭼﮑﺘﺮﯾﻦ ﻣﺸﮑﻼت ھﻢ ﻋﻼﺟﯽ ﻧﻤﯽ ﯾﺎﺑﺪ زﯾﺮا دﯾﮕﺮ ﻣﺸﮑﻞ ﮐﻮﭼﮏ و ﻋﺎدی وﺟﻮد ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫درﺳﺖ ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﻣﺎ دﻋﻮی ﭘﺪﯾﺪه ﺷﻨﺎﺳﯽ دارﯾﻢ و ھﻤﻪ اﻣﻮر ﻗﺪﯾﻤﯽ وﻋﺎدی و روزﻣﺮه ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺑﺸﺮ را‬ ‫ھﻢ از ﻣﻨﻈﺮ ﯾﮏ ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﺟﺪﯾﺪ ﻣﯽ ﻧﮕﺮﯾﻢ و ھﺮ اﻣﺮی ﯾـﮏ ﻣﮑﺎﺷـﻔﻪ و ﺧﻠﻘـﺖ ﺟﺪﯾـﺪ ﻣﺤـﺴﻮب ﻣـﯽ ﺷـﻮد و‬ ‫اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ در ﭘﺎﯾﺎن اﯾﻦ دوران ﭘﺎﯾﺎﻧﯽ ھﻢ ﺑﺎ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﭘﺪﯾﺪه ﺗﺎرﯾﺦ ھﺴﺘﯽ روﺑﺮو ﺧﻮاھﯿﻢ ﺷﺪ ‪ :‬ﻇﮫﻮر ﺧﺪا‬

‫‪41‬‬


‫ﭼﺮا درﺑﺎره زﻧﺎن اﯾﻨﻘﺪر ﺑﺪﺑﯿﻦ ﻫﺴﺘﯿﺪ؟‬ ‫)ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﯾﮏ ﺳﺆال(‬

‫ﻣﺎﺑﻪ ازای ھﺮ ﯾﮏ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﯾﺎ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﮐﻪ درﺑﺎره زن واﻧﺘﻘﺎد ﺑﻪ ﺑﺪﯾﮫﺎی زن ﻧﻮﺷﺘﻪ اﯾﻢ دھﮫﺎ و ﺑﻠﮑﻪ ﺻﺪ ھﺎ ﻣﻘﺎﻟﻪ و‬ ‫رﺳﺎﻟﻪ درﺑﺎره ﻣﺮد و ﺑﺪﯾﮫﺎی اوﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﯾﻢ ‪ .‬و ﺳﺎﯾﺖ ﻣﺎ اﺛﺒﺎت ادﻋﺎی ﻣﺎﺳﺖ ‪ .‬ﻓﯽ اﻟﻤﺜﻞ ھﻤﻪ ﻣﻄـﺎﻟﺒﯽ ﮐـﻪ‬ ‫درﺑﺎره ﻋﻠﻢ وﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی و ﺳﯿﺎﺳﺖ واﻗﺘﺼﺎد و ﺗﺎرﯾﺦ وادﺑﯿﺎت و ﻓﻠﺴﻔﻪ ھـﺎ ﻧﻮﺷـﺘﻪ اﯾـﻢ ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ﻋـﻮاﻟﻢ و‬ ‫ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺮداﻧﻪ اﺳﺖ زﯾﺮا ﻣﺮدان ﺳﺎزﻧﺪﮔﺎن و ﻣﺪﻋﯿﺎن اﯾﻦ ﻋﺮﺻﻪ ھﺎ ھﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻣﻨﺘﮫﯽ ﺷﻤﺎ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯿـﺪ از ﻣـﺎ‬ ‫ﺑﭙﺮﺳﯿﺪ ﮐﻪ ‪ :‬ﭼﺮا اﺻﻮﻻً ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ھﻤﻪ اﯾﻨﻘﺪر ﺑﺪﺑﯿﻦ ھﺴﺘﯿﺪ؟ ﮐﻪ ﻣﺎ ﺑﺎرھﺎ ﭘﺎﺳﺦ اﯾﻦ ﺳﺌﻮال را داده اﯾﻢ و آن‬ ‫اﯾﻨﮑﻪ ﻧﮕﺎه ﻣﺎ از ﻣﻨﻈﺮ آﺳﯿﺐ ﺷﻨﺎﺳﯽ و درﻣﺎﻧﮕﺮی اﺳﺖ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻃﺒﯿـﺐ در ﺟـﺴﺘﺠﻮی اﻣـﺮاض ﺑﯿﻤـﺎر‬ ‫اﺳﺖ و ﻧﻪ اﻋﻀﺎی ﺳﺎﻟﻤﺶ ‪ .‬ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ روح ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮ ﮐﻞ ﺗﺎرﯾﺦ ادﺑﯿﺎت و ﻓﻠﺴﻔﻪ و ﻣﺬھﺐ و ﻓﺮھﻨﮓ ﺑﺸﺮی‬ ‫روح اﻧﺘﻘﺎد اﺳﺖ زﯾﺮا از ﻣﻨﻈﺮ اﻧﺘﻘﺎد و ﺑﺪﺑﯿﻨﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ راھﮕﺸﺎﺋﯽ و ﺧﻼﻗﯿﺖ و ﻣﮑﺎﺷﻔﻪ و اﺑﺪاﻋﺎت رخ ﻣﯽ‬ ‫دھﺪ وﻧﻪ از ﻣﻨﻈﺮ ﺧﻮدﺳﺘﺎﺋﯽ و ﻓﺨﺮ ﻓﺮوﺷﯽ و ﺧﻮدﺷﯿﻔﺘﮕﯽ ‪ .‬ﮐﺎر ﻣﺎ اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﻧﻘﺎط ﺑﯿﻤﺎر را ﭘﯿـﺪا ﮐـﺮده و‬ ‫ﺑﻔﺸﺎرﯾﻢ ﺗﺎ آدﻣﮫﺎ درد را اﺣﺴﺎس ﮐﻨﻨﺪ و ﻻاﻗﻞ ﺑﺪاﻧﻨﺪ ﮐـﻪ ﺑﯿﻤﺎرﻧـﺪ و ﭼـﺎره ای اﻧﺪﯾـﺸﻨﺪ‪ .‬زﯾـﺮا روح ﺣـﺎﮐﻢ ﺑـﺮ‬ ‫رﺳﺎﻧﻪ ھﺎی ﻣﺪرن ﺟﮫﺎن ھﻤﺎﻧﺎ ﺗﺨﺪﯾﺮ و ﻓﺮﯾﺒﮑﺎری و ﮔﻤﺮاه ﺳﺎزی ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ﺗﺎ ﻣﺘﻮﺟﻪ دردھﺎی ﺧﻮد ﻧﺸﻮد و‬ ‫ﺑﺎزﯾﭽﻪ اﻣﯿﺎل آدﻣﺨﻮاران ﺟﮫﺎﻧﯽ ﮔﺮدد وآﻧﮫﺎ را ﺑﻌﻨﻮان ﻧﺎﺟﯿﺎن ﺧﻮد ﺑﺎور ﮐﻨﺪ ‪ .‬ﭘﺲ ﺑﺪﺑﯿﻨﯽ ﻣﺎ در واﻗﻊ ﻧﯿﮏ ﺑﯿﻨﯽ‬ ‫ﻣﺎﺳﺖ وﺑﺸﺮ دوﺳﺘﯽ‪.‬‬ ‫واﯾﻨﮑﻪ ھﺮ ﭼﯿﺰ زﺷﺘﯽ از زن در ﻣﺮد رﯾﺸﻪ دارد و ﺑﺎﻟﻌﮑﺲ‪.‬‬

‫ﻋﺮﻓﺎن ﻋﻤﻠﯽ ﭼﯿﺴﺖ؟‬ ‫)ﻣﺼﺎﺣﺒﻪ اي ﺑﺎ اﺳﺘﺎد ﺧﺎﻧﺠﺎﻧﯽ(‬

‫س‪ :‬ﭼﺮا ﻧﺎم ﺳﺎﯾﺖ و اﺻﻼً ﻣﮑﺘﺐ ﺧﻮد را » ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ « ﻧﮫﺎده اﯾﺪ ؟‬ ‫ج‪ :‬از ﻓﺮط درد! ﻣﻦ ﺧﻮد از ﻓﺮط اﻧﻮاع دردھﺎی ﺟﺴﻤﺎﻧﯽ و روﺣﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻋﺮﻓﺎن روی ﻧﻤﻮدم و ﻧﯿﺰ اﯾﻨﮑﻪ اﺻـﻮﻻً‬ ‫ھﺮ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻓﻘﻂ از روی ﻏﺎﯾﺖ درد ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺟﺪاً و ﺧﺎﻟﺼﺎﻧﻪ روی ﺑﻪ ﻋﺮﻓﺎن ﻧﻤﺎﯾﺪ ﯾﻌﻨﯽ اﻧﮕﯿﺰه ﻻزم و ﮐﺎﻓﯽ‬ ‫ﺑﺮای ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺑﯿﺎﺑﺪ اول ﺷﻨﺎﺧﺖ درد ﺧﻮدش و ﺳﭙﺲ درد ﻣﺮدم و آﻧﮕﺎه ﺷـﻨﺎﺧﺖ ﺣﯿـﺎت و ھـﺴﺘﯽ و ﻧﮫﺎﯾﺘـﺎً‬ ‫ﺷﻨﺎﺧﺖ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻣﺒﺪأ و ﺧﺎﻟﻖ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ‪ .‬ھﺮ ﭼﻨﺪ ﮐﻪ » ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ« در ﺟﮫﺎن ﻣﺎ و ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً ﮐﺸﻮر‬ ‫ﺧﻮدﻣﺎن ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻧﺎﻣﯽ ﮔﻤﺮاه ﮐﻨﻨﺪه ﺑﺎﺷﺪ و ﻣﻌﺎدل ﯾﮑﯽ از » درﻣﺎﻧﯽ« ھﺎی راﯾﺞ در ﺑﺎزار ﺗﻠﻘﯽ ﮔﺮدد ﮐﻪ از‬ ‫ﺑﻨﯿﺎد ﺑﺮ ﮔﻤﺮاھﯽ و ﻓﺮﯾﺐ اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺎم ﺣﻘﯿﻘﯽ و ﺟﺎﻣﻊ ﺳﺎﯾﺖ و ﻣﮑﺘﺐ ﻣﺎ ھﻤﺎن » ﻋﺮﻓﺎن ﻋﻤﻠـﯽ« اﺳـﺖ و ﯾـﺎ‬ ‫ﻣﮑﺘﺐ » اﺻﺎﻟﺖ ﻣﻌﺮﻓﺖ« ‪ :‬ﻣﻌﺮﻓﺖ ﮐﺎﻓﯿﺴﺖ !‬

‫س‪ :‬ﯾﮏ ﺳﺎﻟﮏ ﺣﻘﯿﻘﯽ در ﻗﻠﻤﺮو ﻋﺮﻓﺎن ﭼﻪ ﮐﺴﯽ اﺳﺖ وﺑﺎﯾﺪ ﭼﻪ وﯾﮋه ﮔﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ؟‬ ‫ج‪ :‬ﺑﺎﯾﺪ درد آدم ﻧﺒﻮدن داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺼﻮرت ﭼﻮ آدم ﺑﻪ ﺳﯿﺮت ﭼﻮ دﯾﻮ!‬ ‫و اﯾﻦ ﺗﻀﺎد ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ او را ﺑﺠﺎن آورده واز ﺟﺎن ﺳﯿﺮ ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ ﯾﻌﻨﯽ اﯾﻦ درد ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﮐﻞ دﻧﯿﺎ و اھﻠﺶ را از‬ ‫ﭼﺸﻢ دل او اﻧﺪاﺧﺘﻪ وﺑﯽ ﻧﯿﺎز ﻧﻤﻮده ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺴﯽ اﮔـﺮ ﺑـﻪ ﯾـﮏ آدم اﻧـﺪک ﺑﮫﺘـﺮ از ﺧـﻮدش ﺑـﻪ ﻟﺤـﺎظ‬

‫‪42‬‬


‫ادﻣﯿﺖ ﺑﺮﺳﺪ او را رھﺎ ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺣﻘﺶ ﺑﺮﺳـﺪ‪ .‬و ﺑـﻪ اﯾـﻦ ﻣـﯽ ﮔﻮﯾﻨـﺪ ارادت ﻋﺮﻓـﺎﻧﯽ‪ .‬و ﭼﻨـﯿﻦ ﮐـﺴﯽ‬ ‫ﺑﺎﻻﺧﺮه ﺣﻖ آدﻣﯿﺖ ﺧﻮد را ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ اﮔﺮ ﻧﻪ در اﯾﻦ ﭘﯿﺮ در ﭘﯿﺮی دﮔﺮ و اﮔﺮ ﺧﺴﺘﻪ و ﻧﻮﻣﯿﺪ ﻧﺸﻮد ﭼﻪ ﺑﺴﺎ آن ﭘﯿﺮ‬ ‫را در ﺧﻮدش ﺑﯿﺎﺑﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺧﻮدش اﻣﺎﻣﺶ ﺷﻮد‪ .‬ﺟﻮﯾﻨﺪه ﯾﺎﺑﻨﺪه اﺳﺖ و ﺧﻮاھﻨﺪه ﺷﻮﻧﺪه اﺳﺖ ‪ .‬آﻧﮑﻪ‬ ‫ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ ﻧﻪ ﺧﻮاﺳﺘﻪ وﻧﻪ ﺟﺴﺘﻪ‪.‬‬ ‫س‪:‬ﯾﮏ ﻣﺮﯾﺪ ﮐﺎﻣﻞ ﮐﯿﺴﺖ؟‬ ‫ج‪ :‬ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺟﺰ وﺟﻮد ﭘﯿﺮش در دو ﻋﺎﻟﻢ ھﯿﭻ ﻧﺪاﺷﺘﻪ و ﻧﺨﻮاﺳﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬و ﭘﯿﺮ را ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺧﻮد ﻧﻤﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫س‪ :‬ﺷﻤﺎ در زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ ﺧﻮدﺗﺎن ﺑﺎ ﮔﺰارﺷﯽ ﮐﻪ از دوﺳﺘﺎن و اﻃﺮاﻓﯿﺎن ﺧـﻮد داده اﯾـﺪ ﺳـﯿﻤﺎﺋﯽ ﺑـﺲ ﻧﻮﻣﯿـﺪ‬ ‫ﮐﻨﻨﺪه ﭘﯿﺶ روی ﻣﯽ ﻧﮫﯿﺪ ‪ .‬اﯾﻦ ﭼﯿﺴﺖ؟‬ ‫ج‪ :‬اﯾﻦ ﮔﺰارش ﮐﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻪ ﺗﻨﮫﺎ ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﻧﺸﺎﻧﯽ و ﮔﺮاﯾﺶ ﺑﻪ ﻋﺮﻓﺎن ﮐﻪ ھﯿﭻ ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ اﺑﺘﺪاﺋﯽ ﺗﺮﯾﻦ‬ ‫ارزش ھﺎی ﻋﺮﻓﯽ ﺑﺸﺮ ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ وﺟﻤﻠﮕﯽ ﺳﺎﮐﻨﺎن وادی درک اﺳﻔﻞ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐـﻪ ﺑـﺴﯿﺎری از آﻧـﺎن در ﻣﻘـﺎم‬ ‫ﺣﯿﻮاﻧﯽ ھﻢ ﻧﺒﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ از دﯾﺪﮔﺎه ﻣﻌﺮﻓﺖ ﮐﻠﯽ اﺗﻔﺎﻗﺎً ﺑﺴﯿﺎر ھﻢ اﻣﯿﺪوار ﮐﻨﻨﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﻨﮕﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ‬ ‫ﺑﻪ ﮔﯿﺎھﯽ ﺷﻮد ﮔﯿﺎھﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﺟﺎﻧﻮری ﺷﻮد ﺟﺎﻧﻮری ﺑﻪ ﺗﺎزه ﮔﯽ ﺣﺲ آدﻣﯽ ﭘﯿﺪا ﮐﻨـﺪ‪ .‬و آﻧﮕـﺎه در ﻣﻘـﺎم‬ ‫آدﻣﯿﺰادی ﺗﺎزه ﺑﺎﯾﺪ درد ﺑﮑﺸﻨﺪ ﺗﺎ ﺷـﺎﯾﺪ ﻣﯿﻠـﯽ ﺑـﻪ ﻣﻌﺮﻓـﺖ ﯾﺎﺑﻨـﺪ‪ .‬اﺗﻔﺎﻗـﺎً اﯾـﻦ ﺑﺨـﺶ از ﻓﻌﺎﻟﯿـﺖ و رﺳـﺎﻟﺖ‬ ‫اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﻨﺪه ھﺰاران ﺑﺎر ﺷﺎﻗﻪ ﺗﺮ از ھﺪاﯾﺖ ھﺰار ﻣﺮﯾﺪ و ﺳـﺎﻟﮏ ﻣﻌﺮﻓـﺖ اﺳـﺖ ‪ .‬ﻣﺮﯾـﺪان ﺧـﺎﻟﺺ و ﺟـﺪی‬ ‫اﺻﻮﻻً ﻧﻪ ﺗﻨﮫﺎ ﺑﺎری و ﻣﺸﻘﺘﯽ ﺑﺮ دوش ﭘﯿﺮ ﻧﻤﯽ ﻧﮫﻨﺪ ﮐﻪ ﭘﯿﺮ را در اﻣﺮ ھﺪاﯾﺖ دﯾﮕﺮان و ﺧﺪﻣﺖ ﺑﻪ ﻋﺎﻣﻪ ﻣﺮدم‬ ‫ﯾﺎری ﻣﯽ دھﻨﺪ‪ .‬آن ﮔﺰارش ھﺎ اﺳﺎﺳﺎً ﮐﺴﺎﻧﯽ را ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻗﺮار ﻣﯽ دھـﺪ ﮐـﻪ ﺑـﻪ ﻏﻠـﻂ ﺧـﻮد را ﻣﺮﯾـﺪ ﻣـﯽ‬ ‫ﭘﻨﺪاﺷﺘﻨﺪ ﺣﺎل آﻧﮑﻪ دﯾﻮاﻧﮕﺎﻧﯽ ﺑﯿﺶ ﻧﺒﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﻔﺎ ﯾﺎﻓﺘﻨﺪ و ﺑﻪ ﺗﺎزه ﮔﯽ ﺑﺴﺮاغ ﺣﯿﺎت ﺟﺎﻧﻮری ﺧﻮد رﻓﺘﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﺳﺎﺑﻘﺎ ً ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﯿﺰ در ﻣﻌﻨﺎی ﮐﻠﯽ ﻣﺸﻤﻮل ﺳﻠﻮک ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﻣﻨﺘﮫﯽ ﺳﻠﻮﮐﯽ ﯾﮏ ﺟﺎﻧﺒﻪ و ﻓﻘﻂ‬ ‫ازﺳﻮی ﺑﻨﺪه ‪ .‬و دﯾﮕﺮان ﻓﻘﻂ ﻣﺼﺮف ﮐﻨﻨﺪﮔﺎﻧﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﺘﻌﮫﺪ ﺑﻮدﻧﺪ زﯾﺮا ھﻨﻮز ﺑﻪ ﻋﺮﺻﻪ ﺗﻌﮫﺪ وارد ﻧﺸﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫س‪:‬ﻋﺮﻓﺎن ﻧﻈﺮی ﭼﯿﺴﺖ و ﭼﺮا آﻧﺮا ﺧﻄﺮﻧﺎک ﻣﯽ داﻧﯿﺪ؟‬ ‫ج‪ :‬ﻋﺮﻓﺎن ﻧﻈﺮی ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از اﺧﺒﺎر و اﻃﻼﻋﺎت درﺑﺎره ﻋﺮﻓﺎن ﻋﻤﻠﯽ و ﻋﺎرﻓﺎن‪ .‬وﻣﺜﻞ ھﺮ ﺧﺒﺮی و اﻃﻼﻋﯽ‬ ‫ﻃﺒﻌﺎً دﭼﺎر ﺗﺤﺮﯾﻒ و دروغ و ﺗﻮھﻢ اﺳـﺖ‪ .‬و ﺧﻄـﺮش از ﭼﻨـﺪ ﺟﻨﺒـﻪ اﺳـﺖ ‪ :‬ﯾﮑـﯽ ﺗﺒـﺪﯾﻞ ﺣﻘـﺎﯾﻖ و ﻣﻌـﺎرف‬ ‫ﺗﻮﺣﯿﺪی و ﻓﻮق ﻋﻠﯿﺘﯽ و ﻣﺎورای ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﻪ ﻣﻨﻄﻖ ﻣﺎدی و ﻗﯿﺎﺳﯽ و اﯾﺠﺎد ﻗﯿﺎس ﺑﻪ ﻧﻔﺲ و ﻣﺸﺘﺒﻪ ﺷﺪن‬ ‫اﻣﺮ ‪ .‬و دﯾﮕﺮ ﺑﺪﻟﯿﻞ ﺟﺎذﺑﻪ ﺷﺪﯾﺪ اﯾﻦ اﺧﺒﺎر در ﻧﺰد ﺳﻮداﮔﺮان و ﺷﯿﺎﻃﯿﻦ و ﺷﯿﺎدان اﺳﺖ‪ .‬و دﯾﮕﺮ ﺟﺎذﺑﻪ ﺗﻮھﻢ‬ ‫و ﻣﺎﻟﯿﺨﻮﻟﯿﺎﺳﺖ ﻣﺜﻞ اﯾﻨﮑﻪ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮل ﻣﮑﺎﺷﻔﺎت ﻧﯿﻮﺗﻮن ﯾﺎ اﻧﯿﺸﺘﻦ را ﺣﻔﻆ ﮐﻨـﺪ و اﻣـﺮ ﺑـﻪ او ﻣـﺸﺘﺒﻪ‬ ‫ﮔﺮدد ﮐﻪ ﻧﯿﻮﺗﻮن و اﻧﯿﺸﺘﻦ ﺷﺪه اﺳـﺖ‪ .‬ھـﺮ ﭼﻨـﺪ ﮐـﻪ اﯾـﻦ اﺧﺒـﺎر و اﻃﻼﻋـﺎت ﻣﺪرﺳـﻪ ای و ﮐﺘـﺎﺑﯽ ﯾﮑـﯽ از‬ ‫ﺧﻄﺮﻧﺎﮐﺘﺮﯾﻦ ﺟﻨﺒﻪ از آﻣﻮزش ھﺎﺳﺖ ﺑﮫﻤﺎن ﻣﯿﺰان ھﻢ ﭘﺮ ﺑﺮﮐﺖ ﺗﺮﯾﻦ آﻣﻮزه ھﺎﺳﺖ زﯾﺮا ا ﻧﺴﺎﻧﮫﺎی ﻧﺎ اھﻞ را‬ ‫ھﻢ در دﻧﯿﺎ ﭘﺮﺳﺘﯽ ﺑﻪ ﺷﺘﺎﺑﯽ ﺧﺎرق اﻟﻌﺎده ﻣﯽ اﻧﺪازد وﻟﺬا ھﺮ ﭼﻪ ﺳﺮﯾﻌﺘﺮ ﺑﻪ ﻏﺎﯾـﺖ ﮐﻔـﺮ و ﺟﮫﻠـﺸﺎن ﻣـﯽ‬ ‫رﺳﺎﻧﺪ وﻟﺬا اﻣﮑﺎن ﺗﻮﺑﻪ وزﻧﺪﮔﯽ دﮔﺮ را ﭘﺪﯾﺪ ﻣﯽ آ ورد‪ .‬اﯾﻦ ﺧﻮد رﺷﺪی ﮐﺎﻓﺮاﻧﻪ اﺳﺖ و ﺑﮫﺘﺮ از رﮐﻮد وﺟﻤﻮد‬ ‫ﮐﺎﻓﺮاﻧﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ھﺮ ﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﻄﺮﻧﺎک و ﻣﮫﻠﮑﻪ اﯾﻦ وادی ﮔﺎه ﺟﺒﺮان ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ ﺑﺎﺷﺪ و ﺣﺪاﮐﺜﺮ اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﻓﺮد‬ ‫ﺑﺎزﯾﮕﺮ را در ﺑﺎزﯾﮕﺮی وﺑﻮﻟﮫﻮﺳﯽ زودﺗﺮ ﺳﺎﻗﻂ و ھﻼک ﻣﯽ ﮐﻨﺪ وﺷﺮش را ﺑـﻪ ﭘﺎﯾـﺎن ﻣـﯽ رﺳـﺎﻧﺪ‪ .‬ﮐـﻪ اﯾـﻦ‬ ‫ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﺧﺎﺻﯿﺖ ﻣﻌﺎرف ﺗﻮﺣﯿﺪ وﻋﺮﻓﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﺧﻄﺮﻧﺎک ﻧﺎﻣﯿﺪن اﯾﻦ ﻣﻌﺎرف ﻧﻈﺮی از ﺟﺎﻧﺐ ﺑﻨﺪه اﺳﺎﺳﺎً ﺟﻨﺒﻪ‬ ‫ﺗﺮﺑﯿﺘﯽ و ﻣﺮاﻗﺒﺘﯽ داﺷﺘﻪ ﺗﺎدﻗﺖ و ﺟﺪﯾﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮی ﭘﺪﯾﺪ اﯾﺪ ‪ .‬زﯾﺮا ھﻤﭽﻮن ﺑﺎزی ﺑﺎ دھﺎن ﺷﯿﺮ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪43‬‬


‫س‪:‬در ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﯿﻢ ﮐﻪ » ﺧﺪاﺳﺖ ﮐﻪ ھﺮ ﮐﺲ را ﮐﻪ ﺧﻮد ﺑﺨﻮاھﺪ ھﺪاﯾﺖ ﯾﺎ ﮔﻤﺮاه ﻣـﯽ ﮐﻨـﺪ« آﯾـﺎ‬ ‫ﻣﯽ ﺗﻮان اﻣﺮ ﺳﻠﻮک ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ و ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺧﺎﻟﺼﺎﻧﻪ در اﯾﻦ راه را ھﻢ ﯾﮏ ﻟﻄﻒ ﻧﻈﺮ وﯾﮋه اﻟﮫﯽ داﻧﺴﺖ واﯾﻦ‬ ‫ﺳﺎﻟﮑﺎن را ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﺑﺮﮔﺰﯾﺪﮔﺎن ﺧﺪا ﻧﺎﻣﯿﺪ ﮐﻪ ﻣﺸﻤﻮل ﺗﻮﻓﯿﻖ اﺟﺒﺎری ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﻧﺪ؟‬ ‫ج‪ :‬آری و ﻧﻪ! در ﺟﺎی دﯾﮕﺮ ﻗﺮآن درﺳﺖ اﻣﺮ دﯾﮕﺮی آﻣﺪه ﮐﻪ ﺑﻈﺎھﺮ ﺑﺮ ﺧﻼف آﯾﻪ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺷﻤﺎﺳﺖ ‪ » :‬ھﺮ‬ ‫ﮐﻪ ﺑﺨﻮاھﺪ ﺧﻮدش ھﺪاﯾﺖ ﯾﺎ ﮔﻤﺮاه ﻣﯽ ﺷﻮد« ‪ -‬وﻟﯽ اﯾﻦ دو آﯾﻪ ﻣﮑﻤﻞ و ﻇﺎھﺮ و ﺑﺎﻃﻦ ﯾﮏ اﻣﺮ اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ‬ ‫ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺧﺪا و ﺧﻮد ﺑﺸﺮی ﯾﮑﯽ اﺳﺖ و ﻣﺼﺪاق » ﺑﺨﻮاھﯿﺪ ﻣﺮا ﺗﺎ اﺟﺎﺑﺖ ﮐﻨﻢ ﺷﻤﺎ را « ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬و ﯾﺎ اﯾﻦ‬ ‫آﯾﻪ ﮐﻪ » ﯾﺎری دھﯿﺪ ﻣﺮا ﺗﺎ ﯾﺎری دھﻢ ﺷﻤﺎ را « ‪ -‬دﯾﻦ ﺧﺪا وادی ﻻاﮐﺮاه اﺳﺖ و ﻋﺮﻓﺎﻧﺶ وادی اﺷﺪ اﺧﺘﯿﺎر ﺗﺎ‬ ‫ﺳﺮﺣﺪ ﻋﺸﻖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ھﺮ ﮐﻪ ﺑﺨﻮاھﺪ ﺧﺪا را اﺟﺎﺑﺖ ﻣﯽ ﺷﻮدو اﯾﻦ اﺟﺎﺑﺖ از ﺟﺎﻧﺐ ﺧﺪاﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ ھﯿﭽﮑﺲ ﺑﺨﻮدی ﺧﻮد ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ‬ ‫ﺧﻮد را ھﺪاﯾﺖ ﮐﻨﺪ وﻟﺬا ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ » آﻧﺎﻧﮑﻪ اﯾﻤﺎن آورده و ﺗﻼش ﮐﺮدﻧﺪ و ﺻﺒﻮر ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮ آﻧـﺎن ﻣﻨـﺖ‬ ‫ﻧﮫﺎده واز ﻧﺰد ﺧﻮدش رﺳﻮل‪ ،‬اﻣﺎم ﯾﺎ ﺷﺎھﺪی را ﺟﮫﺖ ھﺪاﯾﺘﺸﺎن ﺑﺴﻮﯾﺸﺎن ﻣـﯽ ﻓﺮﺳـﺘﺪ« اﯾـﻦ ﭼﻨـﺪ آﯾـﻪ‬ ‫ﻣﺬﮐﻮر ﺑﯿﺎن ﺟﻨﺒﻪ ھﺎی ﻣﺘﻔﺎوت ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﮔﺮ اﻣﺮ ھﺪاﯾﺖ را ذاﺗﯽ ﯾﺎ ژﻧﺘﯿﮑﯽ ﯾﺎ ﺟﺒﺮی و ﯾﺎ ﺳﺮﻧﻮﺷﺘﯽ و ﻣﻨﻮط ﺑﻪ اراده ﯾﮏ ﻃﺮﻓﻪ ﺧﺪاوﻧـﺪ ﺑـﺪاﻧﯿﻢ اﺻـﻼً‬ ‫اﺳﺎس و ﮔﻮھﺮه و ﺣﻖ ھﺪاﯾﺖ را ﻧﻔﯽ ﮐﺮده اﯾﻢ زﯾﺮا آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺣﺘﯽ ﺑﺮﺗﺮاز ﺑﮫﺸﺖ اﺳﺖ ھﻤﺎﻧﺎ ﮔﻮھﺮه اﺧﺘﯿﺎر و‬ ‫اﻧﺘﺨﺎب ﺑﺸﺮ اﺳﺖ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺑﮫﺸﺖ ازﻟﯽ در ﻧﺰد آدم و ﺣﻮا ﺑﻪ دو ﮔﻨﺪم ﻓﺮوﺧﺘﻪ ﺷﺪ ﭼﻮن اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ ﻧﺒﻮد‪.‬‬ ‫س‪:‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﯾﮑﺒﺎر دﮔﺮ ﻋﺮﻓﺎن را ﺑﺰﺑـﺎن ﺳـﺎده ﺗﻌﺮﯾـﻒ ﮐﻨﯿـﺪ و ﺣـﺪ و ﻣـﺮزش را از ﭘﻮﺳـﺘﯿﻦ ھـﺎی واروﻧـﻪ‬ ‫ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ وﻣﮑﺎﺗﺐ ﺷﺒﻪ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ و دﺟﺎﻟﯿﺘﮫﺎی ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﻣﻌﻠﻮم ﮐﻨﯿﺪ؟‬ ‫ج‪:‬ﻋﺮﻓﺎن ﯾﻌﻨﯽ ﺟﺴﺘﺠﻮ وﺷﻨﺎﺧﺖ ﺧﺪا در ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ﺑﻪ ﯾﺎری و ارادت ﯾﮏ اﻧـﺴﺎﻧﯽ ﮐـﻪ ﺑـﻪ ﭼﻨـﯿﻦ ﻣﻘـﺎﻣﯽ در‬ ‫درﺟﺎت ﻧﺎﺋﻞ آﻣﺪه اﺳﺖ‪ .‬ھﺮ ﭼﻪ ﻏﯿﺮ از اﯾﻦ ﻋﺮﻓﺎن ﻧﯿﺴﺖ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺳﺮﮔﺮﻣﯽ‪ ،‬ھﻨﺮ‪،‬ﻓﻮت و ﻓﻦ و ﯾـﺎ روﺷـﯽ‬ ‫ﺑﺮای درﻣﺎﻧﮕﺮی ﺑﺎﺷﺪ وﻟﯽ ﻋﺮﻓﺎن اﺳﻼﻣﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﭘﺲ ﭘﺪﯾﺪه ھﺎﺋﯽ ﻣﺜﻞ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﻓﮑﺮ‪ ،‬اﻧﺮژی درﻣﺎﻧﯽ‪،‬ﮔﯿﺎه‬ ‫درﻣﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺟﻦ ﮔﯿﺮی‪ ،‬اﺣﻀﺎر روح ﻣﻌﻀﻠﻪ ھﺎﻟﻪ ﻧﻮارﻧﯽ‪ ،‬ﻏﯿﺒﮕﻮﺋﯽ و ﮐﻒ ﺑﯿﻨﯽ و ﺣﺘﯽ ادﺑﯿـﺎت ﮐﺎﺳـﺘﺎﻧﺪاﺋﯽ و‬ ‫ﮐﺮﯾﺸﻨﺎﻣﻮرﺗﯽ و اوﺷﻮﺋﯽ ھﻢ ﻋﺮﻓﺎن ﻧﯿﺴﺖ و ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻧﻮﻋﯽ ﺗﻔﻨﻦ ادﺑﯽ و اﻟﻔـﺎظ ﺷـﺎﻋﺮاﻧﻪ و ﺳـﺮﮔﺮﻣﯿﮫﺎی‬ ‫رواﻧﯽ ﺗﻠﻘﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ از ﻧﻈﺮ ﻣﺎ ﺳﺮﮔﺮﻣﯿﮫﺎی ﺑﺴﯿﺎر ﺧﻄﺮﻧﺎﮐﯽ ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﮔﺎه ﻋﻘﻞ و ﺷﻌﻮر را ﺗﺒﺎه‬ ‫ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ وﮐﺎر ﺑﻪ ﺗﯿﻤﺎرﺳﺘﺎن و زﻧﺪان ﻣﯽ ﮐﺸﺪ‪ .‬ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ھﻤﻪ اﯾـﻦ ﻋﺮﻓﺎﻧﮫـﺎی ﺑـﺎزاری ﮐﻤـﺎﺑﯿﺶ ﺑـﺎ ﻣﺨـﺪرات و‬ ‫داروھﺎی ﺗﻮھﻢ زا ﻣﺮﺑﻮﻃﻨﺪ‪ .‬اﯾﻨﮫﺎ ھﺮ ﭼﻪ ھﺴﺘﻨﺪ رﺑﻄﯽ ﺑﻪ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ و دﯾﻦ ﻧﺪارﻧﺪ‪.‬‬ ‫س‪ :‬ﭼﺮا در آﺛﺎرﺗﺎن اﯾﻨﻘﺪر ﺑﻪ روی ﻓﺮدرﯾﮏ ﻧﯿﭽﻪ ﺗﺄﮐﯿﺪ دارﯾﺪ؟‬ ‫ج‪ :‬ﻧﯿﭽﻪ ھﻢ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﭼﺎھﯽ ﺑﺮای ﺳﻘﻮط اﺑﺪی ﺑﺎﺷﺪ و ھﻢ ﭘﻠﯽ ﺑﺮای ﻧﺠﺎت ‪ .‬اﯾﻦ ھﺮ دو در ﻧﯿﭽﻪ و آﺛﺎرش‬ ‫ﺣﻀﻮر دارد و ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً ﮐﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ آﺛﺎرش در ﮐﺸﻮرﻣﺎن و ﺑﻠﮑﻪ در ﺟﮫﺎن ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه و ﻣﻄﺎﻟﻌـﻪ ﮐﻨﻨـﺪﮔﺎن‬ ‫ﺑﺴﯿﺎری در ﻧﺴﻞ ﺟﺪﯾﺪ ﺑﮫﻤﺮاه آورده اﺳﺖ ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ ﻧﯿﭽﻪ را ﺷﻨﺎﺧﺖ و ﺷﻨﺎﺳـﺎﻧﺪ‪ .‬ﻧﯿﭽـﻪ ﯾﮑـﯽ از ﺑﺰرﮔﺘـﺮﯾﻦ‬ ‫ﺗﻨﺎﻗﻀﺎت اﻧﺴﺎﻧﯽ در ﻋﺼﺮ ﻣﺪرﻧﯿﺰم اﺳﺖ و ﯾﮏ ﭘﺪﯾﺪه ای ﮐﻪ در ﺣﺎل ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻓﺮھﻨـﮓ ﺟﮫـﺎﻧﯽ اﺳـﺖ ‪.‬‬ ‫ﻧﯿﭽﻪ ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻋﯿﻦ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﺪرﻧﯿﺰم و اﻧﺴﺎن آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن اﺳﺖ ﻣﻨﺘﮫﯽ اﻧﺴﺎن ﻣﺘﻔﮑّﺮ و ﺻـﺎدق‪ .‬ﺻـﺪاﻗﺖ او‬ ‫دام ﺑﺰرﮔﯽ ﺑﺮای اﺑﻠﮫﺎن اﺳﺖ‪.‬‬

‫س‪ :‬آﯾﺎ ﻣﯽ ﺗﻮان ﻧﯿﭽﻪ را ھﻢ ﯾﮏ ﻋﺎرف ﺧﻮاﻧﺪ؟‬

‫‪44‬‬


‫ج‪ :‬آری! ﻋﺎرﻓﯽ ﺑﺲ ﻋﺒﺮت اﻧﮕﯿﺰ‪ .‬ﻋﺎرﻓﯽ ﺑﯽ ﭘﯿﺮ ﮐﻪ در ﻇﻠﻤﺖ ﻧﻔﺲ ﺧﻮد ﮔﻢ ﺷﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﺣﺘﻤﺎً ﺑﺎﯾﺪ او را ﻓﮫﻤﯿﺪ‬ ‫و ﺑﻪ ﺟﻤﺎﻋﺘﯽ ﮐﻪ ﻃﺎﻟﺐ ارﺗﺒﺎط ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺑﺎ ﺧﺪاﯾﻨﺪ و ﺑﺮای اﻣﺮ ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ وﺟـﻮد ﭘﯿـﺮ را ﻣﻨﮑﺮﻧـﺪ ﺷﻨﺎﺳـﺎﻧﺪ‬ ‫وﺑﺮﺣﺬر داﺷﺖ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً ﺑﻪ ﭘﯿﺮوان ﮐﺮﯾﺸﻨﺎﻣﻮرﺗﯽ در اﯾﺮان و ﻣﻘﻠﺪاﻧﯽ ھﻤﭽﻮن ﺟﻨﺎب ﻣﺼﻔﺎ‪.‬‬ ‫س‪ :‬آﯾﺎ ﻣﯽ ﺗﻮان ﻓﮑﺮ وﮐﻼً ذھﻦ ﺧﻮرا ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻧﻤﻮد؟‬ ‫ج‪ :‬اﺗﻔﺎﻗﺎً ﯾﮑﯽ از ﻣﮫﻤﺘﺮﯾﻦ و ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ اﻣﺮی ﮐﻪ ﺑﻪ ﯾﮏ ﺳﺎﻟﮏ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﺗﻌﻠﯿﻢ داده ﻣﯽ ﺷﻮد ھﻤﯿﻦ رھﺒﺮی ﺑﺮ‬ ‫ذھﻦ و روان ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺪون ﯾﮏ ﭘﯿﺮ ﻓﺮزاﻧﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺎری ﻣﺤﺎل اﺳﺖ و ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ رواﻧﮑﺎوان ﺟﮫـﺎن ھـﻢ‬ ‫ﺧﻮدﺷﺎن ﻣﻮﻓﻖ ﺑﻪ ﭼﻨﯿﻦ اﻣﺮ ﺧﻄﯿﺮی در ﺧﻮدﺷـﺎن ﻧـﺸﺪه اﻧـﺪ وﻟـﺬا در اواﺧـﺮ ﻋﻤﺮﺷـﺎن دﭼـﺎر ﭘﺮﯾـﺸﺎﻧﯽ و‬ ‫اﻓــﺴﺮده ﮔــﯽ و ﺟﻨــﻮن ﻣﺘﻔــﺎوﺗﯽ ﺷــﺪه اﻧــﺪ ﻣﺜــﻞ ﻧﯿﭽــﻪ ‪ ،‬ﻓﺮوﯾــﺪ‪ ،‬ﯾﻮﻧــﮓ‪ ،‬ھﻮرﻧــﺎی‪ ،‬اﻧﯿــﺸﺘﻦ و ﺣﺘــﯽ ﺧــﻮد‬ ‫ﮐﺮﯾﺸﻨﺎﻣﻮرﺗﯽ‪ .‬ﯾﮏ ﮐﺴﯽ ﻣﺜﻞ ھﮕﻞ ﮐﻪ ﺧﺪای ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺧﻮد – آﮔﺎھﯽ اﺳﺖ در اواﺧـﺮ ﻋﻤـﺮش ﮐـﻞ ﻓﻠـﺴﻔﻪ‬ ‫»ﭘﺪﯾﺪه ﺷﻨﺎﺳﯽ روح« ﺧﻮد را ﺑﻪ زﯾﺮ ﺳﺌﻮال ﻣﯽ ﺑﺮد و اﻋﺘﺮاف ﻣﯽ ﮐﻨـﺪ ﮐـﻪ ھـﯿﭻ آﻧـﺮا ﻓﮫـﻢ ﻧﻤـﯽ ﮐﻨـﺪ ﮐـﻪ‬ ‫ﻣﻨﻈﻮرش ﭼﻪ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﯾﺎدﻣﺎن ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ھﮕﻞ و ﻧﯿﭽﻪ دو ﺗﻦ از ﺑﺎﻧﯿﺎن ﻣﮑﺎﺗﺐ رواﻧﮑﺎوی و ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ‬ ‫ﻣﺪل اروﭘﺎﺋﯽ ھﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻧﯿﭽﻪ دﯾﻮاﻧﻪ ﺷﺪ و ھﮕﻞ دﭼﺎر ﺗﺠﺎھﻞ و ﺣﻤﺎﻗﺖ ﮔﺸﺖ و ﺑﯿﭽﺎره ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ھﻨـﻮز از‬ ‫آﻧﺎن ﭘﯿﺮوی ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫س‪:‬آﯾﺎ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ آﺛﺎر ﺷﻤﺎ ﺧﻮد ﻧﻮﻋﯽ ﻋﺮﻓﺎن ﻧﻈﺮی ﻧﯿﺴﺖ و ﯾﺎ ﺑﺎﯾﺪ اﯾﻨﮫﺎ را ﺑﺨﻮدی ﺧﻮد ﻋﺮﻓﺎن ﻋﻤﻠﯽ ﻧﺎﻣﯿﺪ؟‬ ‫ج‪ :‬ﺑﯽ ﺗﺮدﯾﺪ ﯾﮏ ﮐﺘﺎب در ھﺮ ﺣﺪی ھﻢ ﮐﻪ ﻣﺘﻌﺎﻟﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺨﻮدی ﺧﻮد ﻋﺮﻓﺎن ﻋﻤﻠﯽ ﻧﯿﺴﺖ و ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ای از‬ ‫ﻧﻈﺮﯾﺎت و ﮔﺰارش ﺗﺠﺮﺑﯿﺎت ﻋﻤﻠﯽ در ﻋﺮﻓﺎن اﺳﺖ‪ .‬و ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﮐـﻪ ﻃﺎﻟﺒـﺎن را ﻣـﺸﺘﺎﻗﺘﺮ ﻧﻤـﻮده و در‬ ‫درک ﻣﺸﮑﻼت و ﻣﻌﻤﺎھﺎی وﺟﻮدی ﯾﺎری دھﺪ وﻟﯽ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻓﺮدی را ﻓﯽ اﻟﺒﺪاﻋـﻪ ﺗﺒـﺪﯾﻞ ﺑـﻪ ﯾـﮏ ﺳـﺎﻟﮏ‬ ‫ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﺳﺎزد‪ .‬ﺣﺘﯽ ﻗﺮآن ھﻢ ﮐﻪ ﮐﺎﻣﻠﺘﺮﯾﻦ اﺛﺮ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ در ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻗﻮل ﺧﻮدش ﭼﻨﯿﻦ ﺧﺎﺻﯿﺘﯽ‬ ‫ﻧﺪارد و ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﺑﺮ اﯾﻤﺎن ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻣﯽ اﻓﺰاﯾﺪ و ﻧﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﮐﺎﻓﺮان را ﺑﻪ اﯾﻤﺎن آورد وھﺪاﯾﺖ ﮐﻨـﺪ‪ .‬ﻣـﺆﻣﻦ ﺑﺎﯾـﺪ از‬ ‫اﻣﺎﻣﺶ اﻃﺎﻋﺖ ﮐﻨﺪ واﯾﻦ روش ﺳﻠﻮک اﺳﺖ‪.‬‬ ‫وﻟﯽ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ آﺛﺎر ﺑﻨﺪه ﯾﮏ وﯾﮋه ﮔﯽ ﺷﺎﯾﺪ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻔﺮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ و آن اﯾﻨﮑﻪ ﺑﺨﺶ ﻋﻈﯿﻤـﯽ از ﻣﻌـﺎرف‬ ‫ﺣﺎﺻﻞ از ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ و ﻧﯿﺰ ﺗﺠﺮﺑﯿﺎت و ﻣـﺸﺎھﺪات ﻋﺮﻓـﺎﻧﯽ ام را آﻧﮫـﻢ ﺑـﻪ زﺑـﺎن ﺑـﺴﯿﺎر ﺳـﺎده در اﺧﺘﯿـﺎر‬ ‫ھﻤﮕﺎن ﻗﺮار ﻣﯽ دھﺪ ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ ﺧﻮد ﺑﺮای اﯾﻨﺠﺎﻧﺐ ھﺰﯾﻨﻪ ﮐﻼﻧﯽ ﺑﺒﺎر ﻣﯽ آورد ﮐﻪ ھﺰﯾﻨﻪ دﯾﻦ و ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻦ ﺑﺮﺧﻼف ﺑﺴﯿﺎری از ﻋﺮﻓﺎ ﺧﻮد را ﻣﻠﺰم ﺑﻪ ﭘﺮداﺧﺖ آن دﯾﺪه ام‪ .‬ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ ادﻋﺎ ﻣﯿﮑﻨﻢ ﮐﻪ آﺛﺎر ﺑﻨﺪه‬ ‫اﻣﺮوز ﯾﮑﯽ از ﺑﺮاﻧﮕﯿﺰﻧﺪه ﺗﺮﯾﻦ و ﻣﺤﺮﮐﺘﺮﯾﻦ در اﻣﯿﺎل دﯾﻨﯽ و ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ و ﻓﻄـﺮی ﺑـﺮای ﺑـﺸﺮ ﻣـﺪرن و ﺧﺎﺻـﻪ‬ ‫ﻧﺴﻞ ﺟﻮان و ﺑﯽ ھﻮﯾﺖ و ﮔﻤﺸﺪه اﺳﺖ‪ .‬و ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﺗﺠﺮﺑﯽ اﻗﺪام ﺑﻪ اﻧﺘﺸﺎرﺷﺎن ﻧﻤﻮده ام ‪ .‬ﺗﺎ‬ ‫ھﻤﯿﻦ ﯾﮑﯽ دو ﺳﺎل ﭘﯿﺶ ھﯿﭻ ﻧﯿﺘﯽ ﺟﺪی در اﻧﺘﺸﺎر اﺛﺎر ﻧﺪاﺷﺘﻪ ام ‪ .‬ﻣﻦ اﺳﺎﺳﺎً ﺑـﺮای ﺧـﻮدم ﻧﻮﺷـﺘﻪ ام ‪.‬‬ ‫آﺛﺎرم و ﻗﻠﻢ ﻣﻦ‪ ،‬رب ﻣﻦ ﺑﻮده اﻧﺪ‪.‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻢ ادﻋﺎ ﮐﻨﻢ ﮐﻪ در ﻣﯿﺎن ھﻤﻪ آﺛﺎری ﮐـﻪ در ﺣﯿﻄـﻪ ﻋﺮﻓـﺎن‬ ‫ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪه اﻧﺪ اﺛﺎر اﯾﻨﺠﺎﻧﺐ ﻋﻤﻞ ﮔﺮاﺗﺮﯾﻦ و ﻋﻤﻞ اﻧﮕﯿﺰ ﺗﺮﯾﻦ ھﺴﺘﻨﺪ وﺣﻘﺎﯾﻖ و ﺷﻮر و ﻋﺸﻖ ﻋﺮﻓـﺎﻧﯽ را در‬ ‫دﺳﺘﺮس ھﺮ ﺑﺎ ﺳﻮادی ﻗﺮار ﻣﯽ دھﻨﺪ‪ .‬و اﯾﻦ ھﻤﺎن ادﻋﺎی ﻣﺮدﻣﯽ ﮐﺮدن ﺣﮑﻤﺖ و ﻋﺮﻓﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻨـﺪه‬ ‫ﺑﻪ ﺗﻮﻓﯿﻖ اﻟﮫﯽ ﺑﺪان ﻧﺎﺋﻞ ﺷﺪه ام‪ .‬ﺑﺸﺮط آﻧﮑﻪ در اﺧﺘﯿﺎر ﻣﺮدم ﻗﺮار ﮔﯿﺮد و ﺳﺎﯾﺖ ﻣﺎ دﭼﺎر وﯾﺮوس ﻧﮕﺮدد !؟‬ ‫س‪:‬آﯾﺎ ﺷﻤﺎ ﺧﻮدﺗﺎن را ﯾﮏ ﻋﺎرف ﻧﻈﺮی ﻣﯽ داﻧﯿﺪ ﯾﺎ ﻋﺎرف ﻋﻤﻠﯽ و اﯾﻨﮑﻪ در ﭼﻪ ﻣﻘﺎﻣﯽ؟ و ﻧﯿـﺰ ﭘﯿﺮﺗـﺎن ﭼـﻪ‬ ‫ﮐﺲ ﯾﺎ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﺑﻮده اﻧﺪ ؟‬

‫‪45‬‬


‫ج ‪ :‬ﺳﺌﻮال ﺑﺴﯿﺎر ﺳﺨﺖ و ﺧﻄﺮﻧﺎﮐﯽ اﺳﺖ وﻟﯽ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ ﭘﺎﺳﺦ ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪ ام ﺑﻌﻨﻮان ﯾﮏ وﻇﯿﻔﻪ ھﺮﭼﻨﺪ ﭘﺮ‬ ‫ھﺰﯾﻨﻪ‪ .‬ﻋﺎرف ﺗﻨﮫﺎ ﺻﻔﺖ و ﻟﻘﺒﯽ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺧـﻮدم را ﻣـﺴﻤﺎﯾﺶ ﻣـﯽ ﯾـﺎﺑﻢ در ﻧﻘﻄـﻪ ﻣﻘﺎﺑـﻞ اﻟﻘـﺎﺑﯽ ﭼـﻮن‬ ‫روﺷﻨﻔﮑﺮ ‪ ،‬ﻓﯿﻠﺴﻮف ‪ ،‬ﺣﮑﯿﻢ ‪ ،‬ﻃﺒﯿﺐ‪ ،‬روان درﻣﺎﻧﮕﺮ‪ ،‬و ﯾﺎ ﺟﺎدوﮔﺮ و ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ و ‪ ......‬درﺑﺎره ﭘﯿﺮ در زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ ام‬ ‫ﻣﻔﺼﻼً ﭘﺎﺳﺦ داده ام‪.‬‬ ‫وﻟﯽ ھﯿﭻ ﭘﯿﺮ ﺑﻤﻌﻨﺎی ﺣﻘﯿﻘﯽ ﮐﻠﻤﻪ در ﺑﯿـﺮون از ﺧـﻮدم ﻧﺪاﺷـﺘﻪ ام ‪ .‬ﺧﺪاوﻧـﺪ ﺧـﻮدش رب ﻣـﻦ ﺑـﻮده و ﮔـﺎه‬ ‫ﺑﻮاﺳﻄﻪ ارواح ﻃﯿﺒﻪ اش ﻣﺮا ھﺪاﯾﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ؟ اری ﻣﻦ ﺧﻮدم را ﯾﮏ ﻋﺎرف اھﻞ ﻋﻤﻞ و ﺳـﻠﻮک ﺟـﻮھﺮی‬ ‫ﻣﯽ داﻧﻢ و ﺑﺴﯿﺎر اﻧﺪک ﻋﺎرﻓﯽ را در ﺗﺎرﯾﺦ ﺳﺮاغ دارم ﮐﻪ از ھﻤـﺎن آﻏـﺎز زﻧـﺪﮔﯿﺶ را ﺗﻤﺎﻣـﺎً در ﺟـﺴﺘﺠﻮی‬ ‫ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ و ﺣﺘﯽ ﯾﮏ درﺻﺪ از زﻧﺪﮔﯿﺶ را ﺑﻪ دﻧﯿﺎ اﺧﺘﺼﺎص ﻧﺪاده ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬و اﻣﺎ درﺑﺎره ﻣﻘﺎم ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ‬ ‫ﺧﻮدم ﺟﺰ ﺧﺪا ﻧﻤﯽ داﻧﺪ و ﺑﮫﺘﺮ اﺳﺖ دﯾﮕﺮان ﻗﻀﺎوت ﮐﻨﻨﺪ وﻟﯽ ھﻤﯿﻦ ﻗﺪر ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣـﻪ ام ﺗـﺎ‬ ‫ﺣﺪودی ﻣﺘﺬﮐﺮ ﺷﺪه ام اﮐﺜﺮ ﻧﺸﺎﻧﻪ ھﺎ و ﻣـﺸﺎھﺪات و ﻣﮑﺎﺷـﻔﺎت ﮔﺰارﺷـﯽ در زﻧـﺪﮔﺎﻧﯽ ﺳـﺎﺋﺮ ﻋﺮﻓـﺎ را در‬ ‫زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد داﺷﺘﻪ ام ﮐﻪ وﺟﻪ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻔﺮد ﻣﮑﺎﺷﻔﺎت ﺑﻨﺪه ھﻤﺎﻧﺎ ﻧﺸﺎﻧﻪ ھﺎی ﻗﯿﺎﻣﺖ در ﻗﺮآن اﺳﺖ ﮐﻪ در‬ ‫ﺟﺎی دﯾﮕﺮی ﻧﺸﻨﯿﺪه ﯾﺎ ﻧﺨﻮاﻧﺪه ام ‪ .‬وﻟﺬا ﺧﻮدم را ﻋﺎرف ﻋﺮﺻﻪ آﺧﺮ اﻟﺰﻣﺎن و ﻗﯿﺎﻣﺖ ﻣﯽ داﻧﻢ‪.‬‬

‫س‪ :‬آﯾﺎ در ﮐﺘﺎب »ھﺴﺘﯽ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ« ﮐﻪ زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ ﻣﻌﺮﻓﺘﯽ و ﻓﮑﺮی ﺷﻤﺎﺳﺖ ﻏﻠّﻮ و ﺧﻮدﺳـﺘﺎﺋﯽ ﻋﺮﻓـﺎﻧﯽ‬ ‫ﻧﮑﺮده اﯾﺪ ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ در ﻣﯿﺎن ﻋﺎرﻓﺎن ﯾﮏ ﺳﻨﺖ ﺑﻮده اﺳﺖ؟‬ ‫ج‪ :‬اﺗﻔﺎﻗﺎً ﺑﻪ ﻋﮑﺲ‪ .‬ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺑﺮﺧﯽ از ﻣﻼﺣﻈﺎت اﻋﺘﻘﺎدی واﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎر ھﻢ ﺷﮑﺴﺘﻪ ﻧﻔﺴﯽ ﮐﺮده ام‪ .‬آﯾﺎ‬ ‫ﺷﻤﺎ آن ﺧﻄﺎﺑﻪ ھﺎی ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ اﻣﺎم ﻋﻠﯽ)ع( را ھﻢ ﻏﻠّﻮ و ﺗﺮﻓﻨﺪ ﺷﺎﻋﺮاﻧﻪ ﻣﯽ داﻧﯿﺪ؟ ﻣﻦ ﻧﻤـﯽ داﻧـﻢ و ﺑﻠﮑـﻪ‬ ‫ﻋﯿﻦ واﻗﻌﯿﺖ و ﺣﺘﯽ ﮐﻤﺘﺮ از واﻗﻌﯿﺖ وﺟﻮدی آن ﺣﻀﺮت ﻣﯽ داﻧﻢ ‪ .‬وﻟﯽ ﻧﯿّﺖ ﻣﻦ از آن ﮐﺘﺎب در درﺟـﻪ اول‬ ‫ﺧﻮدم ﺑﻮده ام ﺧﺎﺻﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﻦ ﭘﯿﺮ ﺑﯿﺮوﻧﯽ ﻧﺪارم و ﻟﺬا ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ ام ﻗﻠﻢ ﻣﻦ رب ﻣﻦ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬وﻟﯽ‬ ‫ﻗﺼﺪم از اﻧﺘﺸﺎرش ﻓﻘﻂ ﺗﺮﻏﯿﺐ اﻧﺴﺎن ﺟﺎﻣﺪ ﺷﺪه ﻣﺪرن ﺑﻪ ﺻﻔﺎت اﻟﮫﯽ و ﺧـﺪاﯾﮕﻮﻧﮕﯽ ﺑـﻮده اﺳـﺖ ﯾﻌﻨـﯽ‬ ‫ﻧﻮﻋﯽ ﺗﺤﺮﯾﮏ ﻏﯿﺮت اﻟﮫﯽ ﺑﺸﺮ در ﺣﺎل ﻧﺎﺑﻮدی‪ .‬و ﻟﺬا اﻧﺘﺸﺎر اﯾﻦ اﺛﺮم ﯾﮑﯽ از ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ اﯾﺜﺎر و ھﺰﯾﻨﻪ ھﺎی‬ ‫دﯾﻨﯽ‪ -‬ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ – اﻧﺴﺎﻧﯽ ام ﺗﻠﻘﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد زﯾﺮا ھﻤﻪ ﺷﯿﺎﻃﯿﻦ را ﺑﺴﻮﯾﻢ ﺣﻤﻠﻪ ور ﻣﯽ ﮐﻨـﺪ وﻟـﯽ ﺗـﺎ ﺧـﺪا‬ ‫ھﺴﺖ ﭼﻪ ﺑﺎک‪ .‬و ﭼﻪ ﺧﻮب ﮐﻪ ﺟﺎن ﺣﻘﯿﺮ و ﻣﺮﯾﺾ و ﻧﺎﻗﺎﺑﻞ ﺧﻮدم را ﮐﻪ ﺗﺎﮐﻨﻮن دھﮫﺎ ﺑﺎر از دﺳﺖ داده ام در‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻧﮫﺎﺋﯽ ھﻢ ﺑﺮای اﺣﯿﺎی اﻧﺴﺎﻧﯿﺖ و ﺑﺮای رﺿﺎی دوﺳﺖ از آﺳﺘﯿﻦ ﺗﻦ ﺑﻪ ﺑﺮون اﻓﮑﻨﻢ و دﺳﺖ ﮐﺴﯽ را‬ ‫ھﻢ ﮐﻪ ﻣﺮا در اﯾﻦ اﻣﺮ ﯾﺎری دھﺪ ﺑﺒﻮﺳﻢ و ﺗﺎ اﺑﺪ ﻣﻤﻨﻮﻧﺶ ﺑﺎﺷﻢ ‪ .‬ﺧﺪا را ھﺰاران ﺳﭙﺎس از اﯾﻨﮑﻪ ﻋﻠﯽ)ع( را‬ ‫ﻣﯽ ﺷﻨﺎﺳﯿﻢ‪.‬‬ ‫س‪ :‬از اﯾﻦ ﺳﺌﻮال آﺧﺮم ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﺷﺮﻣﮕﯿﻦ ھﺴﺘﻢ و از ﺷﻤﺎ ﻃﻠﺐ ﻣﻐﻔـﺮت ﻣـﯽ ﮐـﻨﻢ‪ .‬ﭼـﺮا ﺑـﻪ اﯾـﻦ ﺳـﺌﻮال‬ ‫اﺣﻤﻘﺎﻧﻪ ام ﭘﺎﺳﺦ دادﯾﺪ؟‬ ‫ج‪ :‬ﻣﻦ از ﺻﺪاﻗﺖ ﺷﻤﺎ ﻣﻤﻨﻮﻧﻢ‪ .‬ای ﮐﺎش ھﻤﻪ ﺣﻤﺎﻗﺖ ھﺎ ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﻧﻪ ﻣﮑﺎراﻧﻪ‪ .‬و ﺑﺪاﻧﯿﺪ ﮐﻪ ارزﺷﯽ‬ ‫اﺳﺎﺳﯽ ﺗﺮ و ﻣﻘﺪﻣﺘﺮ از ادب ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ادب درس اول ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳﺖ ھﻤﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﻣﺮوزه ﮐﯿﻤﯿﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪46‬‬


‫اﯾﻨﻬﻤﻪ ﺗﻨﺎﻗﺾ ﭼﺮا؟‬ ‫)ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ(‬

‫س‪ :‬ﺟﻨﺎب دﮐﺘﺮ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ آﺛﺎر ﺷﻤﺎ ﭼﯿﺰی ﺟﺰ درﯾﺎﺋﯽ از ﺗﻨـﺎﻗﺾ و ﺗـﻀﺎد ﻧﯿـﺴﺖ ﮐـﻪ ﻋﻘـﻞ و ادراک را زاﺋـﻞ‬ ‫ﻧﻤﻮده و دﭼﺎر ﺟﻨﻮن ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﭼﻪ رازی اﺳﺖ؟‬ ‫در ﯾﮏ ﺟﺎ زن را ﻋﯿﻦ ﺧﺪا ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ و در ﺟﺎﺋﯽ دﮔﺮ ﻣﺠﺴﻤﻪ ﺷﯿﻄﺎن ﻣﯽ ﺳﺎزﯾﺪ‪.‬‬ ‫در ﯾﮏ ﺟﺎ ﻋﺸﻖ را ﮔﻮھﺮه وﺟﻮدﻣﯽ ﺧﻮاﻧﯿﺪ درﺟﺎﺋﯽ دﮔﺮ ﻣﮑﺮ اﺑﻠﯿﺲ ﻣﯽ ﻧﺎﻣﯿﺪ‪.‬‬ ‫در ﯾﮏ ﺟﺎ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی را ﺗﺠﺴﻢ دﺟﺎل آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ در ﺟـﺎﺋﯽ دﮔـﺮ ﭘـﺸﺘﻮاﻧﻪ درﺟـﻪ اول ﻇﮫـﻮر‬ ‫آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن ‪ .‬ﺑﺎﻻﺧﺮه ﺗﮑﻠﯿﻒ ﻣﺎ ﭼﯿﺴﺖ آﯾﺎ ﮐﺪام درﺳﺖ اﺳﺖ ؟ آﯾﺎ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ در آن واﺣﺪ ھﺮ دو درﺳﺖ ﺑﺎﺷﺪ؟‬

‫ج ‪ :‬آری ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ! ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻈﮫﺮ اﺷﺪ ﻣﮫﺮ وﻗﮫﺮ ﺗﻮأﻣﺎن اﺳﺖ و ﺑﺎﻋﺚ ھﺴﺘﯽ وﻣﺤﻮ ﮐﻨﻨﺪه آن‬ ‫ﻧﯿﺰ ھﺴﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺻﻔﺖ ذاﺗﯽ ﺧﺪاوﻧﺪ در ھﻤﻪ ﻣﺨﻠﻮﻗﺎﺗﺶ ﺑﻪ ﺻﻮر و درﺟﺎت ﻣﺘﻔﺎوت ﻣﺘﺠﻠﯽ اﺳﺖ‪ .‬و ﻟﺬا اﻧﺴﺎن‬ ‫ﮐﺎﻣﻞ ھﻢ ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ او را وﺣﺪت اﺿﺪاد ﺧﻮاﻧﻨﺪ ھﻤﭽﻮن ﺧﺪا‪ .‬ﻣﻌﺮﻓﺖ ھﺮ ﭼﻪ ﮐﻪ ﻋﻤﯿﻘﺘـﺮ ﺷـﻮد اﺿـﺪاد‬ ‫راآﺷﮑﺎرﺗﺮ ﻣﯽ ﺳﺎزد و اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ اﻧﺪ دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮏ )وﺣﺪت اﺿـﺪاد( ﻋـﺮش ﻣﻌﺮﻓـﺖ اﺳـﺖ‪ .‬وﻟـﯽ ھﻨـﺮ در‬ ‫اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﯾﮕﺎﻧﮕﯽ اﯾﻦ اﺿﺪاد را درک ﮐﻨﯿﻢ و ﺻﺪ اﻟﺒﺘﻪ ﻧﻪ ﺗﺴﺎوی آﻧﮫـﺎ را ‪ .‬در درک ﯾﮕـﺎﻧﮕﯽ اﺿـﺪاد ھـﺪاﯾﺖ‬ ‫اﺳﺖ و در ﺗﺴﺎوی ﭘﻨﺪاﺷﺘﻦ آﻧﮫﺎ ھﻢ ھﻼﮐﺖ ‪.‬‬

‫آﯾﺎ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژي ﺣﺮام اﺳﺖ؟‬ ‫)ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ(‬

‫ﺧﯿﺮ! ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﺣﺮام ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژﯾﺰم ﯾﻌﻨـﯽ ﺗﮑﻨﻮﻟـﻮژی ﭘﺮﺳـﺘﯽ و ﺗﮑﻨﻮﻟـﻮژی ﺳـﺎﻻری ﺣـﺮام اﺳـﺖ‬ ‫ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﭘﻮل ﺣﺮام ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﭘﻮل ﭘﺮﺳﺘﯽ ﺣﺮام اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ وﺳﯿﺎﺳﺖ ﺣﺮام ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ و ﺳﯿﺎﺳﺖ ﺑﺎزی ﺣﺮام اﺳﺖ ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐـﻪ زن‬ ‫ﺣﺮام ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ زن ﭘﺮﺳﺘﯽ و زن ﺳﺎﻻری ﺣﺮام اﺳﺖ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺑﭽﻪ ﺣﺮام ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺑﭽﻪ ﺑﺎزی و ﺑﭽﻪ‬ ‫ﭘﺮﺳﺘﯽ و ﺑﭽﻪ ﺧﻮاری ﺣﺮام اﺳﺖ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ »ﻣﻦ« ﺣﺮام ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﻣﻨﯿﺖ ﺣﺮام اﺳﺖ ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ‬ ‫ﻏﺬا ﺣﺮام ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺷﮑﻢ ﭘﺮﺳﺘﯽ و ﻣﺬھﺐ اﺻﺎﻟﺖ ﺗﻐﺬﯾﻪ ﺣـﺮام اﺳـﺖ‪ .‬ھﻤـﺎﻧﻄﻮر ﮐـﻪ س ک س ﺣـﺮام‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ س ک س ﭘﺮﺳﺘﯽ و اﺑﺘﻼی ﺑﻪ ﭘﺎﺋﯿﻦ ﺗﻨﻪ ﺣﺮام اﺳﺖ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻋﺸﻖ ﺣﺮام ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺎزی‬ ‫ﺑﺎ ﻋﺸﻖ ﺣﺮام اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﮐﺎر ﺣﺮام ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ اﺷﺘﻐﺎل ﭘﺮﺳﺘﯽ ﺣﺮام اﺳـﺖ و اﺳـﺘﺜﻤﺎر ﺑـﺪن ﺧﻮﯾـﺸﺘﻦ ‪ .‬ھﻤـﺎﻧﻄﻮر ﮐـﻪ‬ ‫ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮ ﺣﺮام ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮ ﭘﺮﺳﺘﯽ ﺣﺮام اﺳﺖ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻧﻤﺎز ﺣﺮام ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﻧﻤﺎز ﭘﺮﺳﺘﯽ‬ ‫ﺣﺮام اﺳﺖ و ﻧﺒﺎﯾﺪ ﺑﺠﺎی ﺧﺪا‪ ،‬ﻧﻤﺎز را ﭘﺮﺳﺘﯿﺪ ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً دﻧﯿﺎ ﺣﺮام ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ دﻧﯿﺎ ﭘﺮﺳﺘﯽ ﺣﺮام‬ ‫اﺳﺖ و ‪ .......‬آﯾﺎ ﺑﺎز ھﻢ روﺷﻦ ﻧﺸﺪ؟ ھﺮ ﭘﺮﺳﺘﺸﯽ ﺟـﺰ ﭘﺮﺳـﺘﺶ ﺧـﺪای اﻣـﺎم ﺣـﯽّ ﺣـﺮام اﺳـﺖ ‪ .‬ﯾﻌﻨـﯽ‬ ‫ﭘﺮﺳﺘﺶ ﺧﺪای ﺷﺨﺼﯽ ھﻢ ﺣﺮام اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪47‬‬


‫و ﻣﺎ ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ اﻣﺮوزه ﺑﻪ ھﻤﻪ اﯾﻦ ﺣﺮاﻣﮫﺎی ﻣﺬﮐﻮر ﻣﺒﺘﻼ ھﺴﺘﯿﻢ و ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﺑﻨﻈﺮ ﻣﯽ آﯾﺪ ﮐﻪ اﺻﻮﻻً ﺟﺰ‬ ‫ﻣﺮگ و ﻧﯿﺴﺘﯽ‪ ،‬ھﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﺣﺮام ﺑﺎﺷﺪ از ﻣﻨﻈﺮ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﺮ وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد ‪.‬‬

‫ﺗﺴﺎﻫﻞ در دﯾﻦ)ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ(‬ ‫س ‪ :‬اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﺷﻤﺎ ﻣﻌﺎرف دﯾﻨﯽ را ﻋﺮﺿﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ و ﻣﺘﻪ ﺑﻪ ﺧﺸﺨﺎش ﻣﯽ زﻧﯿﺪ و ﻣﻮی رااز ﻣﺎﺳﺖ ﻣﯽ‬ ‫ﮐﺸﯿﺪ ھﯿﭻ ﮐﺲ ﻗﺎدر ﺑﻪ دﯾﻦ داری ﻧﯿﺴﺖ و ﻣﺮدم از ھﻤﯿﻦ دﯾﻦ ﻧﯿﻤﻪ ﮐﺎره ﺧﻮد ھﻢ ﻣﺄﯾﻮس ﺷـﺪه و دﺳـﺖ‬ ‫ﻣﯽ ﮐﺸﻨﺪ‪ .‬آﯾﺎ ﺑﮫﺘﺮ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﻘﺪاری ﺗﺴﺎھﻞ در دﯾﻦ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﺪ؟‬

‫ﭘﺎﺳﺦ ‪ :‬ﺗﺴﺎھﻞ در دﯾﻦ ﯾﺎ ﺗﺴﺎھﻞ در ﺷﺮک و ﻧﻔﺎق؟ آﯾﺎ ﻣﺎ در ﮐﺠﺎ دﻋﻮت ﺑﻪ رﯾﺎﺿﯿﺖ وﻧﻤﺎز ﺷﺐ و اﻋﺘﮑـﺎف‬ ‫ﻧﻤﻮده اﯾﻢ وﺑﺮای ﻋﺒﺎدت آﻧﮫﻤﻪ ﺷﮑﯿﺎت و وﺳﻮاس و ﻋﺬاب درﺳﺖ ﮐﺮده اﯾﻢ ﮐـﻪ ﻣـﺮدم از ﺧـﺪا و دﯾـﻦ ﺑﯿـﺰار‬ ‫ﺷﻮﻧﺪ؟ ﺗﻤﺎم دﻋﻮت ﻣﺎ ﺑﻪ ﺗﻔﮑﺮ و ﻣﺮاﻗﺒﻪ و ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳﺖ و ﻧﻪ ھﯿﭻ ﮐﺎری ﮐﻪ آﺳﺎن ﺑﺎﺷﺪ ﯾﺎ ﺳﺨﺖ‪ .‬ﻋﻼوه ﺑﺮ‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺑﺎﺷﯿﺪ ﮐﻪ در دﯾﻦ ﺑﺎاﮐﺮاه و رﯾﺎ ﺟﺰ ﮐﻔﺮ ﭘﻨﮫﺎن و ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ ورﺳﻮاﺋﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﻧﻤﯽ آﯾﺪ و اﯾﻦ ﻧﻮع دﯾﻦ‬ ‫اﮔﺮ ﺗﻌﻄﯿﻞ ھﻢ ﺷﻮد ھﻢ ﺧﺪا را راﺿﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ وھﻢ ﺑﻪ ﻧﻔﻊ ﻣﺮدم اﺳﺖ زﯾﺮا ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ ﮐـﻪ ھﺮﮔـﺰ‬ ‫ﮔﻨﺎه ﺷﺮک و ﻧﻔﺎق را ﻧﻤﯽ ﺑﺨﺸﺪ وﻋﺬاب ﻣﯽ ﮐﻨﺪو ﺑﻠﮑﻪ ﮔﻨﺎه ﮐﺎﻓﺮان ﺑﯽ رﯾﺎ را ﺑﺎ ﯾﮏ ﺗﻮﺑﻪ ﺟﻤﻌﺎً ﻣﯽ ﺑﺨـﺸﺪ‬ ‫ﺑﯽ ھﯿﭻ ﻋﺬاﺑﯽ‪ .‬اﺗﻔﺎﻗﺎً ﻣﺎ دﯾﻦ را ﺑﺴﯿﺎر آﺳﺎن ﮐﺮده و ﺑﻠﮑﻪ ﺷﺮک و ﻧﻔﺎق را ﺳﺨﺖ وﻋﺬاب آور ﻧﻤﻮده اﯾﻢ‪.‬ھﺮ‬ ‫ﮐﻪ دﯾﻦ ﺧﺪا را ﺳﺨﺖ ﺟﻠﻮه دھﺪ ﻣﻨﺎﻓﻖ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﺷﻤﺎ ﭼﻘﺪر ﺳﺨﺖ اﺳﺖ‬ ‫اﮔﺮ ھﻤﺎن » ﺑﺮ ﭘﺎی ﺑﺮ ﺟﺎی« ﮐﻼﺳﮫﺎی ﻣﮑﺘﺐ و دﺑﺴﺘﺎن ﻧﻤﯽ ﺑﻮد ﺗﺎﮐﻨﻮن ﮐﺴﯽ ﺳﻮاد ﺧﻮاﻧﺪن و ﻧﻮﺷﺘﻦ ھﻢ‬ ‫ﻧﯿﺎﻣﻮﺧﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬درﺳﺖ ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ اﻣﺮوزه ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪاﻗﻞ آداب ﺻﻮری ھﻢ در ﺣﺎل ﺣﺬف ﺷﺪن اﺳﺖ ﯾـﮏ‬ ‫ﻓﺎرغ اﻟﺘﺤﺼﯿﻞ دﺑﯿﺮﺳﺘﺎن را ﮔﺎه دارای ﯾﮏ ﺳﻮاد دﺑﺴﺘﺎﻧﯽ ﯾﺎ ﻣﮑﺘﺐ ﻗﺪﯾﻢ ھﻢ ﻧﻤﯽ ﯾﺎﺑﯿﻢ ﺗﺎ ﭼﻪ رﺳﺪ ﺑﻪ ﻋﻠﻢ و‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﺤﺼﯿﻞ اﺟﺒﺎری ﮐﻪ اﺳﺎس ﺗﻌﻠﯿﻢ و ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻧﻮﯾﻦ اﺳﺖ ﺑﺪون ﯾﮏ ﺣﺪاﻗﻞ ادب اﺟﺒﺎری ﻣﻤﮑﻦ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد‪ .‬ادب‬ ‫ﺷﺮط اول ﮐﺴﺐ ھﺮ ﻧﻮع داﻧﺸﯽ اﺳﺖ‪ .‬و ﻟﺬا » ﺑﺎ ادب ﺑﺎش ﺗﺎ ﺑﺰرگ ﺷﻮی« اﺳﺎس ﺗﻌﻠﯿﻢ و ﺗﺮﺑﯿﺖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺣﺎل اﮔﺮ ﮐﺴﯽ ﻇﺎھﺮاً ﻃﺎﻟﺐ ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﻋﻠﻢ ﺑﺎﻃﻨﯽ و ﻋﺮﻓﺎن و اﻣﺜﺎﻟﮫﻢ ﺑﺎﺷﺪ اﮔﺮ دارای ﺣﺪاﻗﻞ ادب ﺑﺎﻃﻨﯽ و‬ ‫ﺧﺸﻮع ﻗﻠﺒﯽ در ﻗﺒﺎل اﺳﺘﺎد و ﻣﺮادش ﻧﺒﺎﺷﺪ ھﯿﭻ ﻧﻤﯽ ﯾﺎﺑﺪ ﺗﺎ ﭼﻪ رﺳـﺪ ﺑـﻪ اﯾﻨﮑـﻪ ﺣﺘـﯽ ﻗـﺎدر ﺑـﻪ ﺗﻈـﺎھﺮ‬ ‫ﺣﺪاﻗﻞ ادب ﺻﻮری و ﮐﻼﻣﯽ ھﻢ ﻧﺒﺎﺷﺪ ‪ .‬ﺗﻈﺎھﺮ ﺑﻪ ادب د رھﻤﻪ ﺣﺎل ﺑﮫﺘﺮ از ﺑﯽ ادﺑﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﻋﻠﺖ ﺳﺨﺘﯽ‬ ‫ﺑﺮﻗﺮاری ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻣﺎ ﻓﻘﺪان ﺣﺪاﻗﻞ ادب ﻇﺎھﺮی اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ در ﻧﺴﻞ ﺟﺪﯾﺪ ﮐﻪ اﺣـﺴﺎس ﻧﺒـﻮغ ﻣـﯽ‬ ‫ﮐﻨﺪ‪ ،‬ادب ﺗﻨﮫﺎ ﭼﯿﺰی اﺳﺖ ﮐﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻃﻠﺐ ﻋﻠﻢ وﻣﻌﺮﻓﺖ ھﻤﻮاره ﻣﻼزم ادب وﺧﺸﻮع اﺳﺖ واﺻﻼً‬ ‫ادب وﺧﺸﻮع و ارادت واﺧﻼص ﻧﻪ ﺗﻨﮫﺎ ﺷﺮط اول ﮐﺴﺐ ﻋﻠﻢ و ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳﺖ ﺑﻠﮑﻪ واﺿﺢ ﺗﺮﯾﻦ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻃﻠﺐ‬ ‫آن در ﻓﺮد ﻧﯿﺰ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬و اﯾﻦ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ذاﺗﯽ وﺧﺪاﺋﯽ اﺳـﺖ و ﻣـﻦ آﻧـﺮا اﺑـﺪاع ﻧﮑـﺮده ام و از اﯾـﻦ ﺑﺎﺑـﺖ ﺑـﯽ‬

‫‪48‬‬


‫ﺗﻘﺼﯿﺮم‪ .‬اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﮔﺎه ﻓﺮدی ﭘﺲ از ﺣﺪود ﯾﮑﺴﺎﻟﯽ ارﺗﺒﺎط داﺋﻢ ﺑﺎ ﻣـﺎ ﮐﻤﺘـﺮﯾﻦ ﺣﺮﮐـﺖ و رﺷـﺪی د راﯾـﻦ‬ ‫راﺑﻄﻪ ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ و آﻧﮕﺎه ادﻋﺎ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ‪ » :‬ای ﺑﺎﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺮﻓﮫـﺎ ﮐـﺸﮏ اﺳـﺖ‪ « .‬درﺣﺎﻟﯿﮑـﻪ آﻧﭽـﻪ ﮐـﻪ از‬ ‫ﮐﺸﮏ ھﻢ ﺑﯽ ارزش ﺗﺮ اﺳﺖ ھﻮﯾﺖ ﭼﻨﯿﻦ اﻓﺮادی اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺳﺎﻟﮫﺎ ﮐﺸﮏ ﺑﺴﺎﺑﻨﺪ‪.‬‬

‫ﺑﺪادم ﺑﺮﺳﯿﺪ‬

‫) ﻃﺮح ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ(‬ ‫آﻗﺎی دﮐﺘﺮ زﻧﯽ دارم دارای ﺗﺤﺼﯿﻼت ﻋﺎﻟﯽ و اھﻞ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﻓﺮھﻨﮓ و ﺷﻐﻞ ﺧﻮد او ﻧﯿﺰ اﻣﻮر ﺗﺮﺑﯿﺘﯽ اﺳﺖ و‬ ‫ﺧﻮد را اھﻞ ﻋﺮﻓﺎن ھﻢ ﻣﯽ داﻧﺪ‪ .‬ﯾﮑﺴﺎل اﺳﺖ ﮐﻪ ازدواج ﮐﺮده اﯾﻢ و ھﻤﮑﺎر و ھﻤﻔﮑﺮ ھﻢ ﺑﻮده اﯾﻢ و اﺻـﻼً‬ ‫ھﻤﯿﻦ اﻣﺮ ﻣﻮﺟﺐ ﻋﻼﻗﻪ ﻣﺎ ﺑﻪ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﺷﺪ وھﺮ دو ﺷﺪﯾﺪاً ﻣﺎﯾﻞ ﺑﻪ اﯾﻦ ازدواج ﺑﻮدﯾﻢ‪ .‬وﻟﯽ از روز اول زﻧﺪﮔﯽ‬ ‫ﺗﺎ ﺑﻪ اﻣﺮوز ﺳﺎﻋﺘﯽ آب ﺧﻮش از ﮔﻠﻮﯾﻢ ﭘﺎﺋﯿﻦ ﻧﺮﻓﺘﻪ و ﺷﺒﯽ ﺧﻮاب راﺣﺘﯽ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ام و واﻗﻌﺎً در اﯾﻦ ﯾﮑﺴﺎل‬ ‫ﺑﻼوﻗﻔﻪ در آﺗﺶ ﺟﮫﻨﻢ ﺑﻮده ام‪ .‬ﺑﻪ ھﯿﭻ ﺻﺮاﻃﯽ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﮫﺮ ﺳﺎزی ﮐﻪ ﻣـﯽ زﻧـﺪ رﻗـﺼﯿﺪه ام وﻟـﯽ‬ ‫ﺣﺘﯽ ﯾﮏ ﺳﺎﻋﺖ آراﻣﺶ و ﺷﺎدی ﻧﺪاﺷﺘﻪ ام ﻧﻪ ﺑﻪ ﺣﺮﻓﮫﺎی ﻣﻦ ﭘﺎی ﺑﻨﺪ اﺳﺖ و ﻧﻪ ﺑﻪ ﺣﺮﻓﮫﺎی ﺧـﻮدش‪ .‬و‬ ‫ھﺮ روز ﺑﮫﺎﻧﻪ ای ﻣﻀﺤﮏ ﺑﺮای ﺑﺤﺚ و ﺟﺪال و ﻗﮫﺮ دارد‪ .‬اﺻﻼً اﺣﺴﺎس ﻣﯽ ﮐﻨﻢ ﮐﻪ ﯾﮏ ﺑﯿﻤﺎری رواﻧﯽ و ﺧﻮد‬ ‫– آزار و ﺳﺎدﯾﺴﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻪ ﭼﺸﻢ دﯾﺪن ﺧﻮﺷﯽ و ﺳﻌﺎدت ﺧﻮدش را دارد و ﻧﻪ ﻣﺮا وﻧﻪ ھﯿﭽﮑﺲ را ‪ .‬در‬ ‫ﻗﺒﺎل ﺳﻼﻣﺖ و ﻋﺰت دﯾﮕﺮان دﯾﻮاﻧﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد و ھﺮ ﮐﺴﯽ را ﻣﯽ ﺑﯿﻨﺪ ﮐﻪ ﺣﺎﻟﺶ ﺧﻮب اﺳﺖ اﻧﺘﻘـﺎﻣﺶ را از‬ ‫ﻣﻦ ﻣﯽ ﮔﯿﺮد‪ .‬ﺑﺎرھﺎ ﺑﻪ ﻓﮑﺮ ﺧﻮدﮐﺸﯽ اﻓﺘﺎده ام‪ .‬وﻟﯽ او ﺑﺮاﯾﺶ ﻋﺎدی اﺳﺖ و ﺑﻨﻈﺮ ﻣﯽ رﺳﺪ ﺧﯿﻠـﯽ ھـﻢ‬ ‫راﺿﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ھﺮ راه ﺣﻠﯽ ﮐﻪ ﺑﻨﻈﺮم رﺳﯿﺪه و از ﻣﺸﺎوران ﭘﺮﺳﯿﺪه ام اﻧﺠﺎم داده ام وﻟﯽ روز ﺑﻪ روز ﺑﺪﺗﺮ و‬ ‫ﺑﺨﯿﻞ ﺗﺮ و ﺣﻘﻪ ﺑﺎز ﺗﺮ و ﻣﺘﮑﺒﺮﺗﺮ و دﯾﻮاﻧﻪ ﺗﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻟﻄﻔﺎً ﻧﺠﺎﺗﻢ دھﯿﺪ و راھﯽ ﺑﻪ ﭘﯿﺶ ﭘﺎﯾﻢ ﺑﮕﺬارﯾﺪ ﻣﻤﮑﻦ‬ ‫اﺳﺖ ھﺮ آن ﯾﺎ ﺧﻮدم را ﺑﮑﺸﻢ ﯾﺎ او را ‪.‬‬ ‫ﭘﺎﺳﺦ ﻣﺎ ‪ :‬ﻃﺒﻖ ﻗﻮل ﺧﺪاوﻧﺪ اول ﻧﺼﯿﺤﺘﺶ ﮐﻨﯿﺪ ‪ .‬ﺑﻌﺪ ﻣﺪﺗﯽ او را ﺗﺤﺮﯾﻢ ﺟﻨﺴﯽ ﮐﻨﯿﺪ اﮔﺮ ﺑﻪ راه ﻧﯿﺎﻣﺪ او را‬ ‫ﺗﻨﺒﯿﻪ ﺑﺪﻧﯽ ﮐﻨﯿﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﻧﺸﺪ ﻃﻼﻗﺶ دھﯿﺪ‪ .‬و ﺑﺪاﻧﯿﺪ اﮐﺜﺮ زﻧﮫﺎ ﭼﻨﯿﻦ اﻧﺪ‪ .‬ﺑﺨﺼﻮص ﺗﺤﺼﯿﻞ ﮐﺮده ھﺎﯾﺶ‪.‬‬

‫ﻣﺎ ﻧﯿﺰ ﻫﻢ ﻓﯿﻠﺘﺮ ﺷﺪﯾﻢ‬ ‫ﻣﺎ ﻧﯿﺰ ھﻢ ﻓﯿﻠﺘﺮ ﺷﺪﯾﻢ ھﻤﭽﻮن ﺳﺎﯾﺖ ھﺎی ﺟﻨﺴﯽ و ﻓﺤﺎﺷﺎن ﺑﻪ ﻧﻈﺎم و ﻣﻘﺪﺳﺎت و دﺷﻤﻨﺎن ﻗﺴﻢ ﺧﻮرده‬ ‫اﻧﻘﻼب و اﺳﻼم ‪ .‬و ﻟﺬا ﻣﺎ را ﺑﻪ ﺟﻨﺎح ﺑﯽ ﺧﻮدی ھﺎ ﻓﺮﺳﺘﺎدﻧﺪ و اﯾﻦ از ﺟﻤﻠﻪ ھﻨﺮھﺎی ﺧـﺎرق اﻟﻌـﺎده و وﯾـﮋه‬ ‫ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﻦ ﻓﺮھﻨﮕﯽ ﻧﻈﺎم ﻣﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﻧﻮﺑﺮ اﺳﺖ و ﺟﺎی ﺑﺲ ﺗﻘﺪﯾﺮ دارد ﮐﻪ ھﺮ روزﻧﺎﻣﻪ ای را ﺗﺒـﺪﯾﻞ‬ ‫ﺑﻪ ﺷﺐ ﻧﺎﻣﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ و ھﺮ ﺣﻘﯽ را ﻗﺎﭼﺎق ﻣﯽ ﺳﺎزﻧﺪ و ھﺮ ﺻﺪﻗﯽ را ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﻣﮑﺮ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ و ھﺮ دوﺳﺘﯽ‬ ‫را دﺷﻤﻦ و ھﺮ دﺷﻤﻦ ﻗﺴﻢ ﺧﻮرده ای را ﺑﺮای ﻣﺬاﮐﺮه ﺑﻪ داﻻن ھﺎی وﯾﮋه رھﻨﻤﻮن ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ‪.‬‬ ‫ﺑﮫﺮ ﺣﺎل اﮔﺮ ھﺪف اﻧﺠﺎم وﻇﯿﻔﻪ ای ﺑﺮای رﺿﺎی ﺧﺪا و ﺧﺪﻣﺖ ﺧﺎﻟﺼﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﺧﻠﻖ ﺑﺎﺷـﺪ ﺟـﺎی ھـﯿﭻ ﺷـﮑﻮه و‬ ‫دﻋﻮاﺋﯽ ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬و ﻣﺎ از ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻓﯿﻠﺘﺮﻣﺎن ﮐﺮدﻧﺪ ﻣﻤﻨﻮﻧﯿﻢ ﮐﻪ زﺣﻤﺖ ﻣﺎ را ﮐﻢ ﮐﺮدﻧﺪ و زﺣﻤﺖ ﺧـﻮد را ﺑـﻪ‬ ‫درﮔﺎه ﺣﻖ زﯾﺎد ﻧﻤﻮدﻧﺪ ‪.‬‬

‫‪49‬‬


‫ﻣﺎ ﻧﯿﺰ ﭼﻨﺪ ﺻﺒﺎﺣﯽ ﻧﺎﻟﯿﺪﯾﻢ و ﻋﺮﺑﺪه ای ﮐﺸﯿﺪﯾﻢ از ﺳﺮ درد دل و دﯾﻦ ﺗـﺎ در روز ﻗﯿﺎﻣـﺖ ﮔﻔﺘـﻪ ﺑﺎﺷـﯿﻢ ﮐـﻪ ‪:‬‬ ‫ﭘﺮوردﮔﺎرا ﺷﺎھﺪ ﺑﻮدی ﮐﻪ ﻣﺎ ﺑﻪ ﺗﻮ و دﯾﻦ ﺗﻮ و اﻧﺒﯿﺎء و اوﻟﯿـﺎء و ﻣﻘﺪﺳـﺎت و ﻧـﺎﻣﻮس ﺗـﻮ ﺑـﯽ ﺗﻔـﺎوت ﻧﺒـﻮدﯾﻢ ‪.‬‬ ‫ھﻤﯿﻦ و ﺑﺲ !‬ ‫وﻟﯽ در ﺣﯿﺮﺗﯿﻢ ﮐﻪ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﻦ ﻓﺮھﻨﮕﯽ ﻧﻈﺎم ﻣﺎ ﮐﻪ ﺷﺎھﺪ اﻧﺤﻄﺎط ﻓﺮھﻨﮓ و ﻧﺎﻣﻮس و اﯾﻤﺎن و اﺧﻼق ﻣﺮدم‬ ‫ھﺴﺘﻨﺪ ﭼﻪ ﺟﻮاﺑﯽ دارﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﺎزدﯾﺪ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺳﺎﯾﺖ »ﻋﺮﻓﺎن درﻣﺎﻧﯽ«ﺑﺪھﻨﺪ ‪ .‬و ﺑﺪﺗﺮ از آن ﭼﻪ ﺟﻮاﺑﯽ ﺑـﻪ‬ ‫ﺧﺪا و رﺳﻮﻟﺶ ﻣﯽ دھﻨﺪ و ﭼﻪ ﺟﻮاﺑﯽ ﺑﻪ وﺟﺪان ﺧﻮدﺷﺎن ‪ .‬ﻣﺎ ﮐﻪ در ﺣﯿﺮﺗﯿﻢ ﺷﻤﺎ ﭼﻄﻮر ؟‬ ‫ﮐﺴﯽ ﮐﻪ دوﺳﺖ ﺧﻮد را ﻧﺸﻨﺎﺳﺪ ﺣﺘﻤﺎً دﺷﻤﻦ ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ اﺳﺖ ‪ .‬ﺧﺪاوﻧﺪ ھﻤﻪ را ﺷﻔﺎ دھﺪ‪.‬‬

‫ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ‬ ‫»ﺣﺎﻻ ﭼﻪ ﮐﻨﯿﻢ؟«‬ ‫س ‪ :‬ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺷﻤﺎ را ﻋﻤﻮﻣﺎً ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪه اﯾﻢ وﻟﯽ ھﻨﻮز ھﯿﭻ ﺗﻐﯿﯿﺮ واﺻـﻼح وﯾـﺎ ﻣﻌﺠـﺰه ای ﺑﻘـﻮل ﺷـﻤﺎ ‪ ،‬در‬ ‫اﺣﻮال وزﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد در ﻧﻤﯽ ﯾﺎﺑﯿﻢ ‪ .‬زﯾﻦ ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ ﭼﻪ ﮐﺮد ؟‬ ‫ج ‪ :‬زﯾﻦ ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ درﯾﺎﻓﺘﮫﺎی ﻋﻘﻼﻧﯽ ﺧﻮد را ﺷﺒﺎﻧﻪ روز ﻧﺸﺨﻮار وزﻣﺰﻣﻪ ﮐﻨﯿﺪ ﺗﺎ ھﻀﻢ وﺟﺬب ﺷـﺪه ودر‬ ‫دل ﺷﻤﺎ ﺻﺪﯾﻖ ﮔﺮدد ‪ .‬از ﻓﮫﻤﯿﺪن ﺗﺎ ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻧﻤـﻮدن ﺑﻮاﺳـﻄﻪ دل ‪ ،‬راھـﯽ ﺑـﺴﯿﺎر ﻃـﻮﻻﻧﯽ در ﭘـﯿﺶ اﺳـﺖ‬ ‫وﺗﻮﺳﻞ وﺻﺒﺮی ﻋﻈﯿﻢ ﻣﯽ ﻃﻠﺒﺪ وﺑﻘﻮل ﻗﺮآن ﺗﻮﺳﻞ ﺑﻪ ﺣﻖّ در وادی ﺻﺒﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﺎر ﻣﯽ ﻧﺸﯿﻨﺪ ‪ .‬ﭘﺲ‬ ‫ﺑﻪ ﯾﺎد آورﯾﺪ وﺗﺄﻣﻞ ﮐﻨﯿﺪ وﺗﺤﻤّﻞ ‪ ،‬وﺷﺎھﺪ ﺑﺮزﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد ﺑﺎﺷﯿﺪ وآﻧﺮا زﯾﺮ ﻧﻈﺮ ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ ‪ .‬ﯾﮑﯽ از ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﺧﻄﺎھﺎ‬ ‫اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﺎرف را در دﯾﮕﺮان ﺟﺴﺘﺠﻮ ﮐﻨﯿﺪ وﺧﻮﺑﯿﮫﺎ را ﺑﺨﻮد وﺑﺪﯾﮫﺎ را ﺑﻪ دﯾﮕﺮان ﻧﺴﺒﺖ دھﯿﺪ ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻮع‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن از آدﻣﯽ ﯾﮏ دﯾﻮ ﻣﯽ ﭘﺮورد ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺷﺎھﺪﯾﻢ ‪.‬‬ ‫آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ ﺑﺎور ﮐﺮده اﯾﺪ ﺑﻪ ﻋﻤﻞ آورﯾﺪ ﮐﻪ ﻋﻤﻞ ﺑﻪ ﻋﻠﻢ ﺗﻨﮫﺎ راه دل ﻧـﺸﯿﻦ ﺷـﺪن ﻋﻠـﻢ اﺳـﺖ وﮔﺮﻧـﻪ ﺑﻘـﻮل‬ ‫رﺳﻮل اﮐﺮم )ص( ‪ ،‬ﻓﻘﻂ وﺑﺎل ﮔﺮدن اﺳﺖ وﺗﮑﺒّﺮ وﻏﺮور ﻣﯽ زاﯾـﺪ وآدم را ﺑـﻪ دام ﻣـﯽ اﻧـﺪازد ‪ .‬ھـﯿﭻ ﭼﯿـﺰی‬ ‫ﻣﮫﻠﮏ ﺗﺮ از ﻋﺮﻓﺎن ﺑﯽ ﻋﻤﻞ ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬ﻋﺮﻓﺎن ﺑﯽ ﻋﻤﻞ ﻗﻠﻤﺮو دﺟّﺎﻟﯿِّﺖ ﻧﻔﺲ اﺳﺖ وﻋﻤﺮﻋﺎص ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪.‬‬ ‫اﺻﻼح را از ﺧﻮد ﺷﺮوع ﮐﻨﯿﺪ ﻧﻪ از دﯾﮕﺮان ‪ .‬ﻇﻠﻢ زداﺋﯽ را ﺑﺎﯾﺪ از ﺧﻮد آﻏﺎز ﮐﺮد وﺳﭙﺲ اﯾـﻦ ﻇﻠـﻢ زداﺋـﯽ در‬ ‫ﻣﺤﯿﻂ اﺷﺎﻋﻪ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ ‪ .‬وﮔﺮﻧﻪ ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ﺑﺎز ھﻢ ﻣﺠﺒﻮرﯾﻢ اﻧﻘﻼﺑﯽ ﺷﻮﯾﻢ ودﯾﮕﺮان را ﺳﺮﻧﮕﻮن ﮐﻨـﯿﻢ وﺑـﺎز ﺑﺨـﻮد‬ ‫ﻓﺤﺶ ﺑﺪھﯿﻢ ‪ .‬ﺑﯿﺎﺋﯿﻢ ﯾﮏ ﺑﺎر ھﻢ ﺧﻮد را ﻣﻨﻘﻠﺐ ﺳﺎزﯾﻢ ‪.‬‬

‫‪50‬‬


‫ﻓﺼﻞ دوم‬

‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ‬ ‫»ﭘﺪﯾﺪه ﺷﻨﺎﺳﯽ«‬ ‫)ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻت(‬

‫‪51‬‬


‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ ‪:‬‬ ‫‪ .١‬ﻓﻠﺴﻔﮥ ﺳﯿﻨﻤﺎ ‪٥٦..............................................................................................‬‬ ‫‪» .٢‬ھﺴﺘﯽ« ﯾﻌﻨﯽ ﭼﮫ ؟ ‪٥٧....................................................................................‬‬ ‫‪ .٣‬ﺑﻮد و ﻧﺒﻮد ‪٥٨.................................................................................................‬‬ ‫‪ .٤‬ﻓﺮق ﻋﺪاﻟﺖ و ﺑﺮاﺑﺮی ‪٥٩..................................................................................‬‬ ‫‪ .٥‬دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ و ﻋﺪاﻟﺖ ‪٥٩....................................................................................‬‬ ‫‪ .٦‬ﻓﻠﺴﻔﮥ ﺗﻘﻠﯿﺪ و راز ﻧﻔﺎق ‪٦٠................................................................................‬‬ ‫‪ .٧‬اﺻﻞ و ﺟﻌﻞ ‪٦٢..............................................................................................‬‬ ‫‪ .٨‬ﻓﻠﺴﻔﮥ ﺻﻔﺮ ‪٦٣..............................................................................................‬‬ ‫‪ .٩‬ﻓﻠﺴﻔﮥ ﭘﻔﮏ ‪٦٤..............................................................................................‬‬ ‫‪ .١٠‬ﺳﺮّ ﻣﻮ ‪٦٥.................................................................................................‬‬ ‫‪ .١١‬دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮏ ﺑﻮد و ﻧﺒﻮد ‪٦٦................................................................................‬‬ ‫‪ .١٢‬ﺟﺒﺮ و اﺧﺘﯿﺎر ‪٦٦.........................................................................................‬‬ ‫‪ .١٣‬ﻓﻠﺴﻔﮥ ﺟﮭﺎﻧﯽ ﺷﺪن ‪٦٩.................................................................................‬‬ ‫‪ .١٤‬ﻓﻠﺴﻔﮥ دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ‪٧٠..................................................................................‬‬ ‫‪ E = mc2 .١٥‬ﯾﮏ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ‪٧١.................................................................‬‬ ‫‪ .١۶‬ﻓﻠﺴﻔﮥ رﻣﻀﺎن ‪٧٢......................................................................................‬‬ ‫‪ .١٧‬ﻓﻠﺴﻔﮥ ﺑﻨﯽ اﺳﺮاﺋﯿﻞ ‪٧٣.................................................................................‬‬ ‫‪ .١٨‬ﺳﺮّ »ﺑﺎد« و »ھﻮا« ‪٧٥...............................................................................‬‬ ‫‪ .١٩‬ﻓﻠﺴﻔﮥ ﻓﻄﺮ ‪٧٦...........................................................................................‬‬ ‫‪ .٢٠‬ﺑﺎر ھﺴﺘﯽ ‪٧٧............................................................................................‬‬ ‫‪ .٢١‬اﯾﺪز ‪ :‬وﯾﺮوس ﺗﺮورﯾﺰم ‪٧٧...........................................................................‬‬ ‫‪ .٢٢‬ﻋﻘﻞ و ﻗﺪرت ‪٧٨.........................................................................................‬‬ ‫‪ .٢٣‬ﻋﻘﻞ ﻧﺎب ‪٧٩..............................................................................................‬‬ ‫‪ .٢٤‬ﻓﻠﺴﻔﮫ ھﺎی ﺿﺪّ ﻓﻠﺴﻔﮫ ‪٨٠............................................................................‬‬ ‫‪ .٢٥‬ﻓﻠﺴﻔﮥ ﻏﺮب زده ﮔﯽ ‪٨٠...............................................................................‬‬ ‫‪ .٢٦‬دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮏ ﭼﯿﺴﺖ ؟ ‪٨١.................................................................................‬‬ ‫‪ .٢٧‬ﻣﻌﻨﺎی »ﺣﻖ« ‪٨٣.......................................................................................‬‬ ‫‪ .٢٨‬ﻓﻠﺴﻔﮥ ﺗﻨﮭﺎﺋﯽ ‪٨٣........................................................................................‬‬ ‫‪ .٢٩‬ﻓﻠﺴﻔﮥ اراده ‪٨٤..........................................................................................‬‬ ‫‪ .٣٠‬آﻧﭽﮫ ھﺴﺖ دﻟﯿﻞ آﻧﭽﮫ ﻧﯿﺴﺖ ‪٨٦.......................................................................‬‬ ‫‪ .٣١‬ﻣﻌﻤّﺎی ﮐﺘﺎﺑﮭﺎی آﺳﻤﺎﻧﯽ ‪٨٧............................................................................‬‬ ‫‪ .٣٢‬ﻋﺸﻖ و ﻋﺪاﻟﺖ ‪٨٨.......................................................................................‬‬ ‫‪52‬‬


‫‪ .٣٣‬دﯾﻦ ﻣﺮده و دﯾﻦ زﻧﺪه ‪٨٩...............................................................................‬‬ ‫‪ .٣٤‬ﻣﺆﻣﻨﺎن ﮐﻔﺮﮔﻮ ‪٩٠.......................................................................................‬‬ ‫‪ .٣٥‬دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮏ ﻋﻠﻢ و دﯾﻦ ‪٩٠...............................................................................‬‬ ‫‪ .٣٦‬ﻓﻠﺴﻔﮥ ﺧﻂ راﺳﺖ ‪٩١....................................................................................‬‬ ‫‪ .٣٧‬دروغ راﺳﺘﯿﻦ ‪٩٢........................................................................................‬‬ ‫‪ .٣٨‬ﭼﺮا ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﻠﺦ اﺳﺖ ‪٩٢...............................................................................‬‬ ‫‪ .٣٩‬ﻗﺎﻋﺪۀ ﺑﺎزی ‪٩٣...........................................................................................‬‬ ‫‪ .٤٠‬ﭼﺮا ﮐﺴﯽ ﮐﻤﺒﻮد ﻋﻘﻞ ﻧﺪارد ؟ ‪٩٤.....................................................................‬‬ ‫‪ .٤١‬دﯾﻦ و واﻗﻌﯿّﺖ ‪٩٥........................................................................................‬‬ ‫‪ .٤٢‬ﺑﻮد و ﻧﻤﻮد ‪٩٥...........................................................................................‬‬ ‫‪ .٤٣‬ذات و ژن ‪٩٦............................................................................................‬‬ ‫‪ .٤٤‬ﻓﻠﺴﻔﮥ ﻣﻮﺟﻮدات ‪٩٧....................................................................................‬‬ ‫‪ .٤٥‬ﻓﻠﺴﻔﮥ آراﯾﺶ زن ‪٩٨...................................................................................‬‬ ‫‪ .٤٦‬ﺑﺮاﺑﺮی ‪ :‬ﺳﺮّ اﻻﺳﺮار ﺗﻤﺪّن ﺑﺸﺮی ‪٩٩.............................................................‬‬ ‫‪ .٤٧‬ﻓﮑﺮ و واﻗﻌﯿّﺖ ‪١٠٠....................................................................................‬‬ ‫‪ .٤٨‬ﻓﻠﺴﻔﮥ ﻋﻮرت‪١٠١......................................................................................‬‬ ‫‪» .٤٩‬ﻧﯿﺴﺘﯽ« ﭼﯿﺴﺖ ؟ ‪١٠٤...............................................................................‬‬ ‫‪ .٥٠‬ﻓﻠﺴﻔﮥ ﺗﺌﻮری ‪١٠٤......................................................................................‬‬ ‫‪ .٥١‬ﻏﯿﺮت و ﻋﻔﺖ‪١٠٦.......................................................................................‬‬ ‫‪ .٥٢‬ﭘﺲ ﻣﻦ ﭼﯽ ؟! ‪١٠٧.....................................................................................‬‬ ‫‪ .٥٣‬ﻋﺒﺮﺗﯽ از آﺋﯿﻨﮫ ‪١٠٨....................................................................................‬‬ ‫‪ .٥٤‬ﭘﺪﯾﺪار ﺷﻨﺎﺳﯽ ﭼﯿﺴﺖ ؟ ‪١١٠..........................................................................‬‬ ‫‪ .٥٥‬ﻣﻄﻠﻖ و ﻧﺴﺒﯽ ‪١١١......................................................................................‬‬ ‫‪ .٥٦‬اﻧﺘﻘﺎم ﻣﻌﺮﻓﺖ ‪١١٢.......................................................................................‬‬ ‫‪ .٥٧‬ﻓﻠﺴﻔﮥ ﺷﺐ و روز ‪١١٣.................................................................................‬‬ ‫‪ .٥٨‬راز دﺷﻤﻦ – دوﺳﺘﯽ ‪١١٣..............................................................................‬‬ ‫‪ .٥٩‬ﺟﮭﺎﻧﮭﺎی ﻣﻮازی ‪١١٤....................................................................................‬‬ ‫‪ .٦٠‬ﭼﻨﺪ ﺳﺌﻮال ﺑﻨﯽ اﺳﺮاﺋﯿﻠﯽ ‪١١٥..........................................................................‬‬ ‫‪ .٦١‬ﺣﮑﻤﺖ ﭼﯿﺴﺖ ؟ ‪١١٥.....................................................................................‬‬ ‫‪ .٦٢‬ﻋﺒﻮر از ﺧﻂّ وﺟﻮد ‪١١٦..................................................................................‬‬ ‫‪ .٦٣‬ﻓﻠﺴﻔﮥ ﺑﮭﺸﺖ ‪١١٦.........................................................................................‬‬ ‫‪ .٦٤‬ﻓﻠﺴﻔﮥ ﻣﺎورای ﻃﺒﯿﻌﺖ ‪١١٧..............................................................................‬‬ ‫‪ .٦٥‬ﻓﺮﺻﺘﯽ ﺑﺮای وﺟﻮد ﯾﺎﻓﺘﻦ ‪١١٨..........................................................................‬‬ ‫‪ .٦٦‬ﻣﻤﮑﻦ و ﻣﺤﺎل ‪١١٩........................................................................................‬‬ ‫‪53‬‬


‫‪ .٦٧‬ﻓﻠﺴﻔﮫ ﯾﻌﻨﯽ ﭼﮫ ؟ ‪١١٩.....................................................................................‬‬ ‫‪ .٦٨‬ﻓﻠﺴﻔﮥ اﺻﻞ و ﺟﻌﻞ ‪١٢٠...................................................................................‬‬ ‫‪ .٦٩‬ﻓﻠﺴﻔﮥ ﺗﻔﺎھﻢ و ﺗﻨﺎﻗﺾ ‪١٢١...............................................................................‬‬ ‫‪ .٧٠‬راز رؤﯾﺘﯽ در ﻣﺎه ‪١٢١....................................................................................‬‬ ‫‪ .٧١‬از ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺗﺎ ھﺴﺘﯽ ‪١٢٢..................................................................................‬‬ ‫‪ .٧٢‬ﻓﻠﺴﻔﮥ اﯾﻤﯿﻮﻧﻮﻟﻮژی ‪١٢٢..................................................................................‬‬ ‫‪ .٧٣‬ﻓﻠﺴﻔﮥ ﭼﭗ ﮔﺮاﺋﯽ ‪١٢٣.....................................................................................‬‬ ‫‪ .٧٤‬ﻋﺸﻖ و ﻣﻌﺮﻓﺖ ‪١٢٤.......................................................................................‬‬ ‫‪ .٧٥‬ﺣﻘﯿﻘﺖ ﭼﯿﺴﺖ ؟ ‪١٢٥.......................................................................................‬‬ ‫‪ .٧٦‬راز ﺻﺪق ‪١٢٦..............................................................................................‬‬ ‫‪ .٧٧‬رواﻧﺸﻨﺎﺳﯽ و اﺧﻼق ‪١٢٦................................................................................‬‬ ‫‪ .٧٨‬ﺣﻘﯿﻘﺖ و واﻗﻌﯿّﺖ ‪١٢٧.....................................................................................‬‬ ‫‪ .٧٩‬ﺗﺸﺎﺑﮫ اﺿﺪاد ‪١٢٧..........................................................................................‬‬ ‫‪ .٨٠‬آﯾﺎ اﻧﺴﺎن ھﻤﺎﻧﺴﺖ ﮐﮫ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎﺷﺪ ؟ ‪١٢٨................................................................‬‬ ‫‪ .٨١‬ﺣﻖّ وﺟﻮد ‪١٢٩..............................................................................................‬‬ ‫‪ .٨٢‬ﺣﻖ ﺑﺎ ﭼﯿﺴﺖ ؟ ‪١٢٩.......................................................................................‬‬ ‫‪ .٨٣‬ﻣﺎﺳﮑﯽ ﺑﻨﺎم اﻧﺴﺎن ‪١٣٠..................................................................................‬‬ ‫‪ .٨۴‬ﻓﻠﺴﻔﮥ ﺟﺒﺮ و اﺧﺘﯿﺎر ‪١٣١.................................................................................‬‬ ‫‪ .٨٥‬ﻓﻠﺴﻔﮥ ذھﻦ ‪١٣٣............................................................................................‬‬ ‫‪ .٨٦‬ﺗﺠﺮﺑﮫ ای ﺑﻨﺎم ﺑﻮدن ‪١٣٤.................................................................................‬‬ ‫‪ .٨٧‬ﻓﻠﺴﻔﮥ دﻟﺘﻨﮕﯽ ھﺎ ‪١٣٥.....................................................................................‬‬ ‫‪ .٨٨‬ھﺴﺘﯽ در دﯾﮕﺮان ‪١٣٦....................................................................................‬‬ ‫‪ .٨٩‬ﺣﻖّ ﻏﻢ ‪١٣٧.................................................................................................‬‬ ‫‪ .٩٠‬راز ﻧﻔﺲ ﻧﺎﻃﻘﮫ ‪١٣٧.......................................................................................‬‬ ‫‪ .٩١‬ﻓﻠﺴﻔﮥ »ﺑﯿﻨﯽ« ‪١٣٨........................................................................................‬‬ ‫‪ .٩٢‬ﻓﺮق ﺗﻔﮑّﺮ و ﺗﺨﯿّﻞ ‪١٣٩....................................................................................‬‬ ‫‪ .٩٣‬ﻓﻠﺴﻔﮥ اﻟﺘﻘﺎط ‪١٤٠..........................................................................................‬‬ ‫‪ .٩٤‬ﻓﮭﻤﯿﺪن ﺑﺮای ﭼﮫ ؟ ‪١٤٢..................................................................................‬‬ ‫‪ .٩٥‬ﻣﯿﺰان ﭼﯿﺴﺖ ؟ ‪١٤٣......................................................................................‬‬ ‫‪ .٩٦‬ذات و ﺻﻔﺎت ﺧﺪاوﻧﺪ در اﻧﺴﺎن ‪١٤٤...................................................................‬‬ ‫‪ .٩٧‬ﻓﻠﺴﻔﮥ ﭘﺎراداﯾﻢ ‪١٤٤.......................................................................................‬‬ ‫‪ .٩٨‬ﻓﻠﺴﻔﮥ ﻏﻔﻠﺖ ﺑﺸﺮی ‪١٤٥.................................................................................‬‬ ‫‪ .٩٩‬ﻓﻠﺴﻔﮥ ﺗﺎرﯾﺦ ﻣﺬھﺐ ‪١٤٦.................................................................................‬‬ ‫‪ .١٠٠‬ﺗﻮﺿﯿﺢ ﺟﮭﺎن ‪١٤٦......................................................................................‬‬ ‫‪54‬‬


‫‪ .١٠١‬ذات ﻓﺮق اﻧﺴﺎﻧﮭﺎ ‪١٤٧.................................................................................‬‬ ‫‪ .١٠٢‬ﺣﮑﻤﺖ زﻧﺪﮔﯽ ‪١٤٧.....................................................................................‬‬ ‫‪ .١٠٣‬ﻗﺪرت و ﻣﻌﺮﻓﺖ ‪١٤٨...................................................................................‬‬ ‫‪ .١٠٤‬ﻓﻠﺴﻔﮥ ﺳﻠﺴﻠﮫ ﻣﺮاﺗﺐ ‪١٤٨............................................................................‬‬ ‫‪ .١٠٥‬آﯾﺎ زن ﺧﺪاﺳﺖ ﯾﺎ ﺷﯿﻄﺎن ؟ ‪١٤٩.....................................................................‬‬ ‫‪ .١٠٦‬ﻓﻠﺴﻔﮥ ﻣﺘﺪوﻟﻮژی دﯾﻨﯽ ‪١٥٠...........................................................................‬‬ ‫‪ .١٠٧‬ﻣﻦ ‪ ،‬ﺗﻮ را ﻣﯽ ﺷﻨﺎﺳﻢ ‪١٥١...........................................................................‬‬ ‫‪ .١٠٨‬اراده و زﻣﺎن ‪١٥٢......................................................................................‬‬ ‫‪ .١٠٩‬ﺗﺠﺮﺑﯿﺎت ﻣﺎورای ﻃﺒﯿﻌﯽ در ﻋﺼﺮ ﻣﺎ ‪١٥٣..........................................................‬‬ ‫‪ .١١٠‬ﺣﺎﻓﻈﮫ و ﻣﻌﺮﻓﺖ ‪١٥٣...................................................................................‬‬ ‫‪ .١١١‬ﻓﺮق ھﺴﺘﯽ و ﻋﺪم ‪١٥٤................................................................................‬‬ ‫‪ .١١٢‬ﻓﻠﺴﻔﮥ دﻧﯿﺎ ‪١٥٤..........................................................................................‬‬ ‫‪ .١١٣‬دو ﻧﻮع ﺑﻮدن ‪١٥٥......................................................................................‬‬ ‫‪ .١١٤‬ﺗﺎرﯾﺦ وھﻢ و ﻓﮭﻢ ﺑﺸﺮی ‪١٥٥........................................................................‬‬ ‫‪ .١١٥‬ﻓﻠﺴﻔﮥ رﯾﺶ ‪١٥٦.......................................................................................‬‬ ‫‪ .١١٦‬ﭼﺮا اﺻﻼً ﭼﯿﺰی وﺟﻮد دارد ؟ ‪١٥٨..................................................................‬‬ ‫‪ .١١٧‬ﭘﺎﯾﺎن ﺟﻨﮓ ﻣﺎﺗﺮﯾﺎﻟﯿﺰم و اﯾﺪه آﻟﯿﺰم ‪١٥٩............................................................‬‬

‫‪55‬‬


‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺳﯿﻨﻤﺎ‬ ‫ﺳﯿﻨﻤﺎ در ﻟﻐﺖ ﻻﺗﯿﻦ از رﯾﺸﻪ »ﺳﺎﯾﻦ « اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﮐﻮری و ﺑﺎزﯾﮕﺮی و ﻟﻮده ﮔﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﮐـﻪ ﺑـﺎ‬ ‫ﭘﺴﻮﻧﺪ »ﻣﺎ«ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻧﻤﺎﯾﺶ اﺳﺖ ﻣﺎھﯿﺖ اﯾﻦ ﺻﻨﻌﺖ و ھﻨﺮ از ﺑﻄﻦ ﻟﻐﺖ آن آﺷﮑﺎر ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﻣﯽ داﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﺳﯿﻨﻤﺎ ھﻤﺎن ﺗﺄﺗﺮ ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺷﺪه و ﺻﻨﻌﺖ ﺗﺄﺗﺮ اﺳﺖ و ﺗﺄﺗﺮ ﻧﯿﺰ ﮐﻪ ﻟﻐﺘﯽ ﯾﻮﻧﺎﻧﯽ اﺳﺖ از رﯾـﺸﻪ‬ ‫»ﺗﺌﺎ«ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺧﺪاﺳﺖ و ﺗﺄﺗﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺧﺪا ﻧﻤﺎﺋﯽ ﯾﺎ ﻧﻤﺎﯾﺶ ﺧﺪاﺋﯽ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ‪ .‬و ﻣﯽ داﻧﯿﻢ ﮐﻪ اﯾﻦ ھﻨﺮ‬ ‫اﺳﺎﺳﺎً ﯾﻮﻧﺎﻧﯽ اﺳﺖ و ﺳﺎﺑﻘﻪ ای ﻻ اﻗﻞ ﺳﻪ ھﺰار ﺳـﺎﻟﻪ دارد و رﺳـﺎﻟﺘﺶ ﻧﯿـﺰ ﻧﻤـﺎﯾﺶ اﺳـﺎﻃﯿﺮ در ھﯿﺒـﺖ‬ ‫ﺑﺸﺮی ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺎ ﮔﺮدھﻤﺎﺋﯽ ﻣﻌﻨﺎی واژۀ ﺳﯿﻨﻤﺎ و ﺗﺄﺗﺮ ﺑﻮﺿﻮح ﻣﺎھﯿﺖ واﻗﻌﯽ ﺳﯿﻨﻤﺎ آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ اﻣﺮوز ﺷﺎھﺪﯾﻢ ﻋﯿﺎن‬ ‫ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﺗﻠﻔﯿﻘﯽ از ﻧﻤﺎﯾﺶ و ﺑﺎزﯾﮕﺮی ﮐﻮدﮐﺎﻧﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﺳﺎﻃﯿﺮ و ﺧﺪاﯾﺎن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫و ﻧﯿﺰ ﻣﯽ داﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻓﯿﻠﻤﮫﺎی ﻣﺘﺤﺮک ﮐﻪ ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪﻧﺪ ﺗﻤﺎﻣﺎً ﻟﻮده ﮔﯽ و ﻣﺴﺨﺮه ﮔﯽ ھﻨﺮﭘﯿﺸﮕﺎن ﺑﻮد و‬ ‫در واﻗﻊ ﺳﯿﻨﻤﺎ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻃﻨﺰ وھﺠﻮ و ﮐﻤﺪی رخ ﻧﻤﻮد و درﻣﻮج دوم روی ﺑﻪ داﺳﺘﺎﻧﮫﺎی اﺳـﺎﻃﯿﺮی ﻧﻤـﻮد و‬ ‫ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ﺳﺮ از ﺟﻨﻮن و ﺟﻨﺎﯾﺖ در آورد و در ﺟﻠﻮه ھـﺎی وﯾـﮋه ﺳـﯿﻨﻤﺎﺋﯽ از اﻧـﺴﺎن ‪ ،‬ﺧـﺪاﯾﺎﻧﯽ دﯾﻮاﻧـﻪ و اﺑﻠـﻪ و‬ ‫ﻣﻀﺤﮏ ﭘﺪﯾﺪ آورد در واﻗﻊ ذات واژۀ ﺗﺄﺗﺮ و ﺳﯿﻨﻤﺎ را ﺗﺤﻘﻖ ﺑﺨﺸﯿﺪ‪.‬‬ ‫و اﻣﺎ در ﭼﻨﺪ دھﻪ اﺧﯿﺮ در ﺳﯿﻨﻤﺎ ﺷﺎھﺪ ﭘﯿﺪاﯾﺶ رﺳﺎﻟﺘﯽ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﮔﻮﻧﻪ و ﻋﺎرﻓﺎﻧﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﯿﻢ ﮐﻪ ﮔـﺎه دﻋـﻮی‬ ‫ﻧﺠﺎت ﺑﺸﺮﯾﺖ را دارد و ﮔﻮﺋﯽ ﮐﻪ ﻧﺎﺟﯽ آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن اﺳﺖ و ﻗﺼﺪ ﮐﺸﻒ ﺣﻘﯿﻘـﺖ و ھـﺪاﯾﺖ ﺑـﺸﺮﯾﺖ را دارد ‪.‬‬ ‫ﻓﯿﻠﻤﺴﺎزاﻧﯽ ﭼﻮن ﺗﺎرﮐﻮﻓﺴﮑﯽ ‪،‬رﻧﻮار ‪ ،‬ﺑﺮﮔﻤﻦ و اﻣﺜﺎﻟﮫﻢ از ﺑﺎﻧﯿﺎن اﯾﻦ ﺳﯿﻨﻤﺎ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﻨﺪ ﮐـﻪ ﺑـﻪ ﺳـﯿﻨﻤﺎی‬ ‫ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺷﮫﺮت ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ و در ﮐﺸﻮر ﻣﺎ ﻧﯿﺰ ﺟﺎﯾﮕﺎھﯽ ﺧﺎص ﺧﻮد ﯾﺎﻓﺘﻪ و ﮔﻮﺋﯽ ﻣﯿﺨﻮاھﺪ ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ ﻣﺬھﺐ‬ ‫و ﻋﺮﻓﺎن ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﻣﺴﺌﻠﻪ اﯾﻨﺴﺖ ‪ :‬آﯾﺎ ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﺳﯿﻨﻤﺎ ﻣﯿﺘﻮاﻧﺪ ﮐﺎﺷﻒ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﺎﺷﺪ؟ ﺑﺮرﺳـﯽ اﯾـﻦ ﺳـﯿﻨﻤﺎ ی ﺣﻘﯿﻘـﺖ ﺟـﻮ و‬ ‫رﺳﻮﻻﻧﻪ ﺗﺎ ﺑﻪ اﻣﺮوز ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ آﯾﻨـﺪه آن ﻧﯿـﺰ ﻣـﯽ ﺗﻮاﻧـﺪ ﺑﺎﺷـﺪ و ﺑﻘـﻮل ﻣﻌـﺮوف ﺳـﺎﻟﯽ ﮐـﻪ ﻧﮑﻮﺳـﺖ از ﺑﮫـﺎرش‬ ‫ﭘﯿﺪاﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﺎ ﻧﯿﺰ ﺳﺌﻮاﻟﯽ ﭘﯿﺶ روی ﻣﯽ ﻧﮫﯿﻢ و آن اﯾﻨﮑﻪ آﯾﺎ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺧﻮد اﮐﺜﺮاً و اﺻﻮﻻً از ﻣﻈﺎھﺮ ﻓﺴﺎد اﺧﻼﻗﯽ و‬ ‫ﺑﯽ اﯾﻤﺎﻧﯽ و از اﺳﻮه ھﺎی ﺟﻨﻮن و ﺗﮑﺒﺮی ﻣﺎﻟﯿﺨﻮﻟﯿﺎﯾﯽ ھﺴﺘﻨﺪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از ﺗﮑﻨﻮﻟـﻮژی و ھﻨـﺮ‬ ‫ﺑﺎزﯾﮕﺮی و ﺳﯿﻨﻤﺎ ﮐﺎﺷﻒ ﺣﻘﯿﻘﺖ و رھﻨﻤﺎی ﻣﺮدم ﺑﺎﺷﻨﺪ؟‬ ‫ﯾﮏ ھﻨﺮﭘﯿﺸﻪ ﻓﺎﺳﺪ و دﯾﻮاﻧﻪ و ﻣﻌﺘﺎد ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺣﻘﯿﻘﺖ را ﺑﺎزﺗﺎب دھـﺪ و ﻣﻮﺟـﺐ ﺑﯿـﺪاری ﺷـﻮد ؟ آﯾـﺎ‬ ‫اﺻﻮﻻً ﭼﻨﯿﻦ ﭼﯿﺰی ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ؟ ﭘﺎﺳﺦ اﯾﻦ ﺳﺌﻮال از ﻣﻨﻈﺮ ﻣﻌﺮﻓﺖ دﯾﻨﯽ و اﺳﻼﻣﯽ ﭘـﺮ واﺿـﺢ اﺳـﺖ و آن‬ ‫اﻣﺮی ﻣﻄﻠﻘﺎً ﻣﺤﺎل اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ھﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﻓﯽ اﻣﺜﻞ زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ ﺑﺰرﮔﺎن ﺳﯿﻨﻤﺎی ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻣﺜﻞ آﻗﺎی اﻧﺘﻮﻧﯽ ﮐﻮﺋﯿﻦ ﯾﺎ ﭼﺎرﻟﺘﻮن ھﺴﺘﻮن را ﮐﻪ‬ ‫دﯾﻨﯽ ﺗﺮﯾﻦ و ﺑﻪ اﺻﻄﻼح ﺣﻖ ﺟﻮ ﺗﺮﯾﻦ ﻓﯿﻠﻤﮫﺎی ﺗﺎرﯾﺦ ﺳﯿﻨﻤﺎ را ﺑﺎزی ﮐﺮده اﻧﺪ ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﯿﻢ در ﺑﺎرۀ ﻣﺎھﯿـﺖ و‬ ‫اﺛﺮ ﺳﯿﻨﻤﺎی دﯾﻨﯽ و ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﺗﺮدﯾﺪ ﻣﯽ اﻓﺘﯿﻢ ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺷﺎھﺪﯾﻢ ﮐﻪ ھﺮﮔﺰ ﮐﺴﯽ از دﯾـﺪن اﯾـﻦ ﻧـﻮع‬ ‫ﻓﯿﻠﻤﮫﺎ ﮐﻪ ﻣﻮﻓﻘﺘﺮﯾﻦ ﻓﯿﻠﻤﮫﺎی دﯾﻨﯽ ھﻢ ﺑﻮده اﻧﺪ اﻧﺪﮐﯽ ھﻢ دﯾﻨﯽ ﺗﺮ و اﺧﻼﻗﯽ ﺗﺮ ﻧﺸﺪه و ﺑﻠﮑﻪ اﺗﻔﺎﻗـﺎً ﺑـﯽ‬ ‫دﯾﻦ ﺗﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﭼﺮا ﮐﻪ ﻣﺜﻼً ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت دﯾﻨﯽ و ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﯾﮏ آﺧﻮﻧﺪ ﯾﺎ دروﯾﺶ ﻣﻨﺎﻓﻖ ﺟﺰ در ﺧﺪﻣﺖ اﻟﻘﺎی ﮐﻔﺮ‬ ‫و ﻧﻔﺎق ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻮد‪.‬‬

‫‪56‬‬


‫ﺗﺎ ﺑﻪ اﻣﺮوز ﺷﺎھﺪ ﺑﻮده اﯾﻢ ﮐﻪ ﺳﯿﻨﻤﺎ ﺟﺰ در ﺧﺪﻣﺖ رﺷﺪ ﮐﺒﺮ و ﻏﺮور و ﺟﻨﻮن و ﻣﻔﺎﺳﺪ اﺧﻼﻗﯽ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫و ﺳﯿﻨﻤﺎی ﺑﻪ اﺻﻠﻄﻼح دﯾﻨﯽ و ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ھﻢ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﻃﺒﻊ ھﻢ ذات ﭘﻨﺪاری ﺳﯿﻨﻤﺎ ﻣﺜﺒﺖ ﺗـﺮﯾﻦ اﺛـﺮی ﮐـﻪ ﺑـﺮ‬ ‫ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻣﯽ ﻧﮫﺪ اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ اﺣﺴﺎس ﺧﺪاﺋﯽ و اﺳﺎﻃﯿﺮی و ﭘﯿﺎﻣﺒﺮی را اﻟﻘﺎء ﻧﻤﺎﯾﺪ ﮐﻪ ﺧﻮد ﺟﺰ ﮐﺒﺮ و ﺟﻨﻮن و‬ ‫ﮐﻔﺮ اﻣﺮ دﯾﮕﺮی را اﺷﺎﻋﻪ ﻧﻤﯽ دھﺪ و ﻧﺪاده اﺳﺖ‪ .‬ﻓﯽ اﻟﻤﺜﻞ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در ﯾﮏ ﺳﺎﻟﻦ ﻧﻤﺎﯾﺶ ﻓﯿﻠﻢ ﮐﺎرﺗﻪ‬ ‫ای و ﻗﮫﺮﻣﺎﻧﯽ ھﻤﻪ اﺣﺴﺎس ﻗﮫﺮﻣﺎﻧﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ در ﺗﻤﺎﺷﻠﯽ ﻓﯿﻠﻤﮫﺎی دﯾﻨﯽ و ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ھـﻢ ﺟـﺰ اﺣـﺴﺎس‬ ‫ﻣﺎﻟﯿﺨﻮﻟﯿﺎﺋﯽ ﺧﻮد‪ -‬ﺧﺪاﯾﯽ و ﺧﻮد‪ -‬ﭘﯿﺎﻣﺒﺮی ﭘﺪﯾﺪ ﻧﻤﯽ آﯾﺪ و ﻋﺎﻗﺒﺖ آن ھﻢ ﺟﺰ اﺣﺴﺎس ﭘﻮﭼﯽ و ﺑﯽ ھﻮ ﯾﺘﯽ‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﺷﺎھﺪﯾﻢ ﮐﻪ ﺳﯿﻨﻤﺎ ﺟﺰ ﻓﺮھﻨﮓ ﻣﺎﻟﯿﺨﻮﻟﯿﺎ و ﺗﻨﺎﺳﺦ را ﭘﺪﯾﺪ ﻧﯿﺎورده اﺳﺖ و ﻟﺬا ھﻤﻪ ﺳﯿﻨﻤﺎ زدﮔﺎن را اﻓﺮادی‬ ‫ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﻣﺠﻨﻮن و ﻣﺘﮑﺒﺮاﻧﯽ ﻣﺎﻟﯿﺨﻮﻟﯿﺎی ﻣﯽ ﯾﺎﺑﯿﻢ ‪ .‬واﯾﻦ ﻣﺎﻟﯿﺨﻮﻟﯿﺎ را اﺗﻔﺎﻗﺎً در ﺳﯿﻨﻤﺎی ﺑﻪ اﺻﻄﻼح ﺣﻘﯿﻘﺖ‬ ‫ﺑﻤﺮاﺗﺐ ﺷﺪﯾﺪ ﺗﺮ و ﺧﻄﺮ ﻧﺎﮐﺘﺮ ﻣﯽ ﺑﯿﻨﯿﻢ‪.‬‬ ‫ﺑﺎزﯾﮕﺮی ﺳﯿﻨﻤﺎ ﺗﻌﯿﻦ و ﺗﺠﺴﻢ واﻗﻌﯽ رﯾﺎﮐﺎری ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺪاﺳﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﭼﮕﻮﻧﻪ از ﻃﺮﯾﻖ رﯾﺎﮐﺎری‬ ‫ﻣﯽ ﺗﻮان ﺣﻘﯿﻘﺖ را ﮐﺸﻒ و اﺑﻼغ ﻧﻤﻮد و ﻣﻮﺟﺐ رﺷﺪ و ھﺪاﯾﺖ ﺷﺪ؟ ﮐﺪام ﻋﻘﻠﯽ اﯾﻦ ادﻋﺎ را ﻣﯽ ﭘﺬﯾﺮد ؟ اﮔﺮ‬ ‫ﭘﯿﺎﻣﺒﺮان و اﻣﺎﻣﺎن و ﻋﺎرﻓﺎن ﮐﺬاب ﺑﺎﻋﺚ رﺷﺪ و ﻧﺠﺎت ﻣﺮدم ﺷﺪه اﻧﺪ ﺳﯿﻨﻤﺎی ﺣﻘﯿﻘﺖ ھﻢ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺷﺎھﺪﯾﻢ ﮐﻪ در ﮐﺸﻮر ﻣﺎ اﯾﻦ ﺳﯿﻨﻤﺎ ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﺑﺴﯿﺎر ﺷﺪﯾﺪﺗﺮ و ﺟﺪی ﺗﺮ از ﺳﺎﺋﺮ ﻧﻘﺎط ﺟﮫـﺎن ﻗﺪاﺳـﺖ ﯾﺎﻓﺘـﻪ‬ ‫اﺳﺖ و ﺗﻼش ﻓﺮاوان ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﺗﺎ ﺟﺎی ﻣﺬھﺐ و ﻋﺮﻓﺎن ﺣﻘﻪ را ﺑﮕﯿﺮد و ﺑﯽ ھﻮﯾﺘﯽ دوران را ﺟﺒـﺮان ﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ .‬و‬ ‫اﺗﻔﺎﻗﺎً ﺑﺨﺶ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﮫﯽ از ﺑﯽ ھﻮﯾﺘﯽ دوران را ﺟﺒﺮان ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬و اﺗﻔﺎﻗﺎً ﺑﺨﺶ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﮫﯽ از ﺑﯽ ھﻮﯾﺘﯽ ھﺎ‬ ‫و ﻧﻔﺎق ھﺎ و ﺟﻨﻮن ھﺎ ﺣﺎﺻﻞ ﻗﺪاﺳﺖ ﮐﺎذب اﯾﻦ ﺳﯿﻨﻤﺎ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﺳﯿﻨﻤﺎ ﺑﻌﻨﻮان ﯾﮏ ﺗﻔﺮﯾﺢ ﺑﻪ اﻧﺪازه ﮐﺎﻓﯽ‬ ‫ﺟﻨﻮن آﻓﺮﯾﻦ و ﻋﺎﻣﻞ ﻓﺴﺎد ﺑﻮده اﺳﺖ ﺗﺎ ﭼﻪ رﺳﺪ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﺨﻮاھﺪ ﻗﺪﺳﯽ ﺷﻮد‪ .‬و اﻣـﺮوزه ﺳـﺨﻦ ﺑـﺮ ﺳـﺮ‬ ‫ﺳﯿﻨﻤﺎی ﻗﺪﺳﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺧﺪا آﺧﺮ ﻋﺎﻗﺒﺖ ﻣﺎ را ﺑﺨﯿﺮ ﮐﻨﺎد‪ .‬ﺳﯿﻨﻤﺎ ﯾﮑﯽ از دﺟﺎﻻن ﺑﺴﯿﺎر ﻟﻄﯿﻒ ﻋﺼﺮ آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬آﯾﺎ اﯾﻨﻄﻮر ﻧﯿﺴﺖ؟‬

‫»ﻫﺴﺘﯽ « ﯾﻌﻨﯽ ﭼﻪ؟‬ ‫وﻗﺘﯽ ﻣﯽ ﺧﻮاھﯿﻢ ﻣﻌﻨﺎی » ﺧﻮد « را درﯾﺎﺑﯿﻢ وﺧﻮد را ﺑﺸﻨﺎﺳﯿﻢ ﺑﻪ ﻧﺎﮔﺎه ﻣﯽ ﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ » ﺧﻮد « ﮐﺎﻣﻼ ﺑﯿﺨﻮد‬ ‫اﺳﺖ وھﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﻋﺎرﯾﻪ ای وﯾﺎ ﺑﻪ زﺑﺎﻧﯽ » ﻏﯿﺮ« اﺳـﺖ وھﺪﯾـﻪ اﺳـﺖ ‪» :‬ﻧـﺎم وﻓﺎﻣﯿـﻞ ﻣـﻦ از واﻟـﺪﯾﻦ اﺳـﺖ‬ ‫ﻣﺬھﺐ وﺧﻠﻖ وﺧﻮی ﻣﻦ ﺑﺨﺸﯽ از ﺷﺮاﯾﻂ اﻗﺘﺼﺎدی واﺟﺘﻤﺎﻋﯽ وﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﺋﯽ وﺗﺮﺑﯿﺘﯽ اﺳـﺖ وﻣـﺎﺑﻘﯽ ھـﻢ‬ ‫وراﺛﺘﯽ ﺣﺘﯽ ﺷﻐﻞ وﺑﺎورھﺎ وآرزوھﺎی ﻣﻦ وارده ھﺎﺋﯽ از ﺷﺮاﯾﻂ وزﻣﺎﻧﻪ اﺳﺖ ‪ .‬وﻧﮫﺎﯾﺘﺎ ﺑﺪن ﻣﻦ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﺎک‬ ‫ﻣﯽ رود« ‪ .‬ﭘﺲ »ﻣﻦ« ھﻤﺎن ﻋﺪم ﻣﻦ اﺳﺖ وﻟﺬا ﻣﻦ دروﻏﺘﺮﯾﻦ ادﻋﺎھﺎﺳﺖ ‪ .‬آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ »ﺧﻮد« ﻣﯽ ﻧﺎﻣﯿﻢ‬ ‫ﻧﮫﺎﯾﺘﺎ»داده ﺷﺪه « اﺳﺖ ﯾﮏ اﯾﺜﺎر اﺳﺖ ازﺟﺎﻧﺐ ﺧﺪاوﻧﺪ ‪ .‬ﺧﺪاوﻧﺪ ھﺴﺘﯽ ﺧﻮد راﺑﻪ ﻋـﺎﻟﻢ وآدﻣﯿـﺎن ﺑﺨـﺸﯿﺪ‬ ‫وﺧﻮدش ﻋﺮش ﻧﯿﺴﺘﯽ را ﮔﺰﯾﺪ ‪ .‬ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ ﻣﺤﺼﻮل ﻓﺪای ﺧﺪاﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ از ھﺴﺘﯽ ﻣﺎدی وﺣﯿﻮاﻧﯽ ودﻧﯿﻮی ﺑﺸﺮ ﻣﮫﻢ اﺳﺖ اﺣﺴﺎس ھﺴﺘﯽ اﺳﺖ ‪ .‬آﯾﺎ ﺑﺮاﺳـﺘﯽ ﺑـﺸﺮ‬ ‫ﭼﮕﻮﻧﻪ در درون ﺧﻮد اﺣﺴﺎس وﺟﻮد ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ؟ ﻣﺴﻠﻤﺎ ﺑﺎ اﻧﺪوﺧﺖ واﻧﺒﺎﺷـﺖ ﺛـﺮوت وﻗـﺪرت وﺷـﮫﺮت ﻣـﺎدی‬

‫‪57‬‬


‫اﺣﺴﺎس وﺟﻮد ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪھﺮﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﯽ ﭘﻨﺪاﺷﺖ ﮐﻪ اﺣﺴﺎس وﺟﻮد ﻣﯽ ﮐﻨﺪوﻟﯽ ﭼﻮن ﺑﻪ آن رﺳﯿﺪ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ‬ ‫اﺣﺴﺎس ﻧﺎﺑﻮدﯾﺶ اﻓﺰوده ﺷﺪ‪ .‬اﻧﺴﺎن ﻓﻘﻂ در از ﺧﻮد ﮔﺬﺷﺘﮕﯽ واﯾﺜﺎرش اﺣﺴﺎس وﺟﻮد ﻣﯽ ﮐﻨـﺪ وﺑـﺲ ‪.‬‬ ‫ﭼﺮا ﮐﻪ ھﺴﺘﯽ از اﯾﺜﺎر ﺧﺪاﺳﺖ وﻓﻘﻂ ﺑﺎاﯾﺜﺎر ﺧﻮد اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ ھﺴﺘﯽ رﺳﯿﺪﯾﻌﻨﯽ ﺑﻪ ﺧﺪا رﺳﯿﺪ ‪.‬‬ ‫ﺧﺪا ھﻤﺎن اﯾﺜﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻄﻠﻖ وﺟﻮد اﺳﺖ وھﺴﺘﯽ ﺟﺎوداﻧﻪ ‪ .‬ﻣﺎھﯿﺖ ھﺴﺘﯽ ﺗﻤﺎﻣﺎ اﯾﺜﺎر اﺳﺖ وﻟﺬا اﻧﺴﺎن‬ ‫ھﻢ ﺑﻤﯿﺰاﻧﯽ ﮐﻪ ازداﺷﺘﻪ ھﺎﯾﺶ ﻣﯽ ﮔﺬرد ﺑﻪ ﺟﺎوداﻧﮕﯽ آن ﻣﯿﺮﺳﺪ وﻧﮫﺎﯾﺘﺎ آﻧﮕﺎه ﮐﻪ از ﺧﻮد ﻣﯽ ﮔﺬرد ﺑﻪ ﺧﻮد‬ ‫ﻣﯿﺮﺳﺪ ‪ .‬ھﺴﺘﯽ ھﻤﺎن اﯾﺜﺎر اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺑﻮد و ﻧﺒﻮد‬ ‫ﺑﻤﯿﺰاﻧـﯽ ﮐــﻪ ﻣﺮدﻣـﺎن درﺻــﻮرت واﻃـﻮار وﻣﻌــﺮف وﺑﺎورھـﺎی ذھﻨــﯽ واﺷـﮑﺎل زﻧــﺪﮔﺎﻧﯽ ھﻤـﺴﺎن ﻣﯿــﺸﻮﻧﺪ‬ ‫ﺗﻀﺎدھﺎی دروﻧﯿﺸﺎن ﺷﺪﯾﺪﺗﺮﺷﺪه وﺗﻔﺮﻗﻪ ھﺎ وﺗﻀﺎدھﺎی ﺷﺪﯾﺪﺗﺮ آﺷﮑﺎر ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬ﺑﻪ ﻣﯿﺰاﻧﯽ ﮐـﻪ ﯾـﮏ زن‬ ‫وﺷﻮھﺮ دارای ﺧﺼﺎﺋﻞ وراه وروش وﮐﺎرﻣﺸﺘﺮﮐﯽ ھﺴﺘﻨﺪ ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮدﭼﺎر ﺗﻀﺎدھﺎی ﺑﯿﺸﺘﺮی ﺷﺪه وﺑﺮای ھﻢ‬ ‫ﻏﯿﺮ ﺗﺤﻤﻠﺘﺮﻧﺪ‪ .‬ﺗﻀﺎدھﺎی ﻣﻮﺟﻮد درﺑﻄﻦ ﯾﮏ ﻗﻮم ﯾﺎ ﻣﺬھﺒﯽ واﺣﺪﺷﺪﯾﺪﺗﺮ از ﺗﻀﺎدھﺎی ﺑﯿﻦ اﻗـﻮام وﻣـﺬاھﺐ‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬ﻣﺜﻼ ﺗﻀﺎدھﺎی ﺑﯿﻦ ﻓﺮﻗﻪ ھﺎی ﺷﯿﻌﻪ ﺷﺪﯾﺪﺗﺮوﺳﺎزش ﻧﺎﭘﺬﯾﺮﺗﺮ ازﺗﻀﺎدھﺎی ﺑﯿﻦ ﺷﯿﻌﻪ وﺳﻨﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﺗﻀﺎد ﺑﯿﻦ ﻓﺮﻗﻪ ھﺎی اﺳﻼﻣﯽ ﺷﺪﯾﺪﺗﺮ از ﺗﻀﺎد ﺑﯿﻦ اﺳﻼم وﺑﻮداﺋﯿﺰم اﺳﺖ ‪ .‬ﺗﻀﺎدﺑﯿﻦ واﻟﺪﯾﻦ وﻓﺮزﻧـﺪان ﮐـﻪ‬ ‫ازﯾﮏ ژن وﯾﮏ ﺧﺎﻧﻪ وﯾﮏ ﻓﺮھﻨﮓ وﯾﮏ ﻧﻮع ﺗﻐﺬﯾﻪ وﺷﺮاﯾﻂ ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﺗﻀﺎد ﺑﯿﻦ آﻧﺎن ﺑﺎ ﺳﺎﯾﺮ ﺧﺎﻧﻮاده‬ ‫ھﺎ اﺳﺖ ‪ .‬ﺷﺒﺎھﺖ ھﺎی ﻇﺎھﺮی ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻀﺎدھﺎی ﺑﺎﻃﻨﯽ‬

‫ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬ﭼﺮا؟ اﯾﻦ ھﻤﺎن ﺗﻀﺎد ﺑﯿﻦ ﻇـﺎھﺮ‬

‫وﺑﺎﻃﻦ اﺳﺖ ‪ .‬ﭼﺮا ﺗﺸﺎﺑﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻀﺎد اﺳﺖ وھﻤﺴﺎﻧﯽ ﻣﻮﺟﺐ ﻋﺪاوت‬

‫ﻣﯽ ﮔﺮدد ودرﺳﺘﯽ واﺗﺤﺎد ﺟﺰ ﺑﯿﻦ‬

‫اﺷﺪ اﺿﺪاد ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ ؟ اﻧﺴﺎن ھﺮ ﭼﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻪ اﻣﯿﺎل ﺧﻮد ﻣﯽ رﺳﺪ وآﻧﮫﺎ را ﺻﻮرت ﻣﯽ ﺑﺨﺸﺪ ﺷﺪﯾﺪﺗﺮ‬ ‫دﭼﺎرﺗﻀﺎدھﺎی دروﻧﯽ ﻣﯽ ﮔﺮدد ‪.‬‬ ‫ﭼﺮا وﺣﺪت ﻣﮫﺪ ﺑﺮوز اﺷﺪ ﺟﻨﮕﮫﺎ ﻣﯽ ﺷﻮد ؟‬ ‫ﻏﯿﺮ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺗﺮﯾﻦ آدﻣﮫﺎ در ﺻﻮرت ﻇﺎھﺮ ﻋﻤﯿﻘﺘﺮﯾﻦ دوﺳﺘﯽ را ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ؟ﭼﺮا؟ ﺧﺪاوﻧﺪ ھﻢ ﻣـﯽ ﮔﻮﯾـﺪ ﮐـﻪ از‬ ‫ﺿﻌﯿﻔﺘﺮﯾﻦ ﺑﻨﺪﮔﺎﻧﺶ ﺑﺮای ﺧﻮد ﮐﻪ ﻣﻈﮫﺮ وﮐﻤﺎل ﻗﺪرت اﺳﺖ دوﺳﺘﺎﻧﯽ ﺑﺮ ﻣﯽ ﮔﺰﯾﻨﺪ ‪» :‬دوﺳـﺘﯽ ﺑـﯿﻦ اﺷـﺪ‬ ‫ﺗﻀﺎد !« ﭼﺮا ﺿﻌﯿﻔﺘﺮﯾﻦ اﻧﺴﺎﻧﮫﺎ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻇﺎھﺮ ﻣﮫﺪ ﻇﮫﻮر ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻗﺪرﺗﮫﺎ ﺑﻮده اﻧﺪ ﻣﺜﻞ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮان ‪.‬ﭼﺮا ﺗﻼش‬ ‫ﺑﺮای وﺣﺪت ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺑﺮوز اﺷﺪ ﺗﻔﺮﻗﻪ وﻋﺪاوت ﻣﯽ ﺷﻮد ﻣﺜﻞ راﺑﻄﻪ زﻧﺎﺷﻮﺋﯽ‪.‬‬ ‫آﯾﺎ اﯾﻦ ﻣﺎدر ھﻤﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ وﻣﻌﻤﺎھﺎی ﺑﺸﺮ ﻧﯿﺴﺖ ؟ ﺑﯿﮫﻮده ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ اﻓﻼﻃﻮن دﯾﺎﻟﮑﺘﯿـﮏ را ﻋـﺮش ﻣﻌﺮﻓـﺖ‬ ‫ﻣﯽ داﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻋﺎﻟﻤﺘﺮﯾﻦ اﻧﺴﺎﻧﮫﺎ ﺧﻮد را ﺟﺎھﻞ ﻣﯽ داﻧﻨﺪ وﺟﺎھﻼن ھﻢ ﺧﻮد را داﻧﺎ ﻣﯽ ﭘﻨﺪارﻧﺪ‪ .‬ﭘﺎﮐﺎن و ﻣﻮﻣﻨﺎن ﺧﻮد را ﻧﺎﭘﺎک‬ ‫وﮐﺎﻓﺮ ﻣﯽ ﺑﯿﻨﻨﺪ وﻧﺎﭘﺎﮐﺎن وﮐﺎﻓﺮان ﺧﻮدرا ﭘﺎک وﻣﻮﻣﻦ ﻣﯽ داﻧﻨـﺪ وﭘﻮﻟـﺪارﺗﺮھﺎ ھـﺮاس ﺑﯿـﺸﺘﺮی ازآﺗﯿـﻪ دارﻧـﺪ‬ ‫وازﺗﺮس ﻧﺎﺑﻮدی ﺧﻮاب ﻧﺪارﻧﺪ و‪....‬‬ ‫وﺣﺪت ﺑﯿﻦ اﺿﺪاد وﺗـﻀﺎد ﺑـﯿﻦ ﻣﺘـﺸﺎﺑﮫﺎت ‪ :‬اﯾـﻦ اﺳـﺖ ذاﺗـﯽ ﺗـﺮﯾﻦ راز ﻣﻌﺮﻓـﺖ ‪ .‬اﯾـﻦ ﺣﻘﯿﻘـﺖ ھـﻢ ﺷـﺎﻣﻞ‬ ‫اﻣﻮرﺑﺎﻃﻨﯽ وﻣﻌﻨﻮی وﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد وھﻢ ﺷﺎﻣﻞ ﭘﺪﯾﺪه ھﺎی ﻣﺤﺴﻮس وﻣﺎدی وھﻢ ﺷﺎﻣﻞ راﺑﻄـﻪ ﺑـﯿﻦ‬ ‫اﯾﻦ دودﺳﺘﻪ اﻣﻮر‪.‬‬

‫‪58‬‬


‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ رﺳﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺷﻨﺎﺳﯽ ‪ ،‬ﺣﻘﯿﻘﺘﯽ ﺑﺮﺗﺮ وذاﺗﯽ ﺗﺮ ازاﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻧﺒﺎﺷﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻌﻤﺎی‬ ‫وﺣﺪت اﺿﺪاد وﻧﻔﺮت وﺟﻨﮓ ﺑﯿﻦ ﻣﺘﺸﺎﺑﮫﺎت ‪ :‬ﻇﮫﻮر ﻧﻔﺮت از ﻋﺸﻖ ‪ ،‬ﻇﮫـﻮر ﺟـﺎوداﻧﮕﯽ از ﻓﻨـﺎ‪ ،‬ﻇﮫـﻮر ﺣﯿـﺎت‬ ‫ﺟﺎوﯾﺪ از ﻣﺮگ ‪ ،‬ﻇﮫﻮر ﺷﺮ از ﺧﯿﺮ وﺑﻠﻌﮑﺲ ‪ ،‬ﻇﮫﻮر ﮐﻔﺮ واﯾﻤﺎن از ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ و‪ ....‬واﯾﻦ ھﻤﺎن ﻣﺴﺌﻠﻪ ای اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫در ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻏﺮب ﻣﻮﺳﻮم ﺑﻪ دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮏ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻏـﺎﺋﯽ ﺗـﺮﯾﻦ ﻣـﺴﺌﻠﻪ ﻓﻠـﺴﻔﻪ وﺷـﻨﺎﺧﺖ اﺳـﺖ وﻣﺜﺎﺑـﻪ‬ ‫ھﺴﺘﻪ ﻣﺮﮐﺰی ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫و ﺑﯿﺎن ﻧﮫﺎﯾﯽ اﯾﻦ ﻣﻌﻤﺎ اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ اﺳﺖ‪ :‬آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ھﺴﺖ ﻧﯿﺴﺖ و آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻧﯿﺴﺖ ھﺴﺖ‪ .‬اﯾـﻦ ھﻤـﺎن ﺟـﺎدوی‬ ‫"ﺑﻮد ﻧﺒﻮد "اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﺮ اﻻﺳﺮار ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳﺖ و ﻣﺎ آن را ﺑﻨﺎ ﻧﮫﺎده و ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﯾﮏ ﺟﮫﺎن ﺑﯿﻨﯽ ﺗﻤـﺎم ﻋﯿـﺎر و‬ ‫اﻧﺴﺎن ﺷﻨﺎﺳﯽ ﮐﺎﻣﻞ ﻧﻤﻮده اﯾﻢ و ھﻤﻪ آﺛﺎر ﻣﺎ ﺑﺮای ﺗﺒﯿﯿﻦ اﯾﻦ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ ﺣﻘﯿﻘﺘﯽ ﮐﻪ ﮐﺎﻣﻞ ﺗﺮﯾﻦ ﺑﯿﺎن و‬ ‫ﻣﻨﻄﻖ ﺑﺮای ﺗﻮﺻﯿﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﺑﻮد ﻧﺒﻮد !‬

‫ﻓﺮق ﻋﺪاﻟﺖ و ﺑﺮاﺑﺮي‬ ‫در ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ دو ﻣﮑﺘﺐ ﻣﺸﮫﻮر ﺑﻨﺎﻣﮫﺎی ﻟﯿﺒﺮال دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ و ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺰم ﺗﻼش ﻧﻤﻮدﻧﺪ ﺗﺎ آرﻣﺎن ﻋﺪاﻟﺖ را‬ ‫در اﻣﺮ ﺑﺮاﺑﺮی و ﻣﺴﺎوات ﺻﻮری ﻣﺤﻘﻖ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬ﯾﮑﯽ در آﻣﺮﯾﮑﺎ و دﯾﮕﺮی در ﺷﻮروی ﺳﺎﺑﻖ اﯾـﻦ آرﻣـﺎن را ﺑـﺎ‬ ‫ﺗﻤﺎم اﻣﮑﺎﻧﺎت ﻻزم ﻓﺮاھﻢ آوردﻧﺪ وﻟﯽ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﺷﺪ اﺷّﺪ ﺳﺘﻢ و ﺧﻔﻘﺎن و آدﻣﺨﻮاری ﺑﻮد‪ .‬ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺰم‬ ‫در ﺷﻮروی ﻓﺮو ﭘﺎﺷﯿﺪ و دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ھﻢ در آﻣﺮﯾﮑﺎ در آﺳﺘﺎﻧﻪ ﻓﺮو ﭘﺎﺷﯽ ﻗﺮار دارد‪ .‬ﭘﺲ ﺑـﻪ ﺗﺠﺮﺑـﻪ ﻣـﺴﻠﻢ‬ ‫ﺷﺪ ﮐﻪ ﻋﺪاﻟﺖ از ﻃﺮﯾﻖ ﺑﺮاﺑﺮ ﺳﺎزی ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﭼﻪ از روش ﻟﯿﺒﺮاﻟـﯽ و آزادﯾﺨﻮاھﺎﻧـﻪ اش و ﭼـﻪ از روش‬ ‫ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ و دﯾﮑﺘﺎﺗﻮری ﭘﺮوﻟﺘﺎرﯾﺎ ‪.‬‬ ‫و اﻣﺎ ﻋﻠﯽ )ع( ﻋﺪاﻟﺖ را اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ :‬ھﺮ ﭼﯿﺰی را ﺑﺮ ﺟﺎی ﺧﻮدش ﻗﺮار دادن ! ﭘﺮ واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﻋﺎﻣﻞ و ﻣﺠﺮی ﻋﺪاﻟﺖ ﮐﺴﯽ ﺟﺰ اﻧﺴﺎن ﻋﺎدل ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬ﭘﺲ ﻧﺨﺴﺖ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ اﯾﻦ ﺗﻌﺮﯾﻒ را ﻣـﺸﻤﻮل اﻧـﺴﺎن‬ ‫ﻧﻤﺎﺋﯿﻢ ﺗﺎ زﻣﯿﻨﻪ اﺟﺮاﺋﯽ ﻋﺪاﻟﺖ را ﻓﺮاھﻢ ﺳﺎزﯾﻢ ‪ .‬ﻃﺒﻖ اﯾﻦ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﺬﮐﻮر اﻧﺴﺎن ﻋﺎدل ﮐﺴﯽ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺑـﺮ‬ ‫ﺟﺎی ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺧﻮدش ﺑﺎﺷﺪ‪ ..‬ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ اﻧﺴﺎن ﻋـﺎدل ﯾـﮏ اﻧـﺴﺎن ﯾﮕﺎﻧـﻪ و ﻣﻘـﯿﻢ در ﺧﻮﯾـﺸﺘﻦ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻧﻘﻄﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ اﻧﺴﺎن ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ از ﺧﻮﯾﺶ ﻗﺮار دارد ﮐﻪ ھﻤﺎن اﻧﺴﺎن ﻇﺎﻟﻢ اﺳﺖ و دﯾﻮاﻧـﻪ ‪ .‬ﭘـﺲ در‬ ‫اﯾﻨﺠﺎ ﻋﺪل و ﻋﻘﻞ در ﯾﮑﺴﻮ ﻗﺮار دارد و ﻇﻠﻢ و ﺟﻨﻮن ھﻢ در ﺳﻮی دﮔﺮ ‪ .‬درﺳﺖ ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﻋﻠـﯽ )ع( را‬ ‫در آن واﺣﺪ ھﻢ ﻣﻈﮫﺮ ﻋﺪل ﻣﯽ ﯾﺎﺑﯿﻢ و ھﻢ ﻣﻈﮫﺮ ﻋﻘﻞ و ﻣﻌﺮﻓﺖ ‪.‬‬ ‫و اﻣﺎ اﻧﺴﺎن ﻣﻘﯿﻢ در ﺧﻮﯾﺶ ﮐﻪ از اﺳﺎرت ﺟﮫﺎن ﺑﯿﺮون و وﺳﻮﺳﻪ ھﺎی دﻧﯿﻮی رھﯿﺪه و در ذات ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ﺑﻪ‬ ‫ﺟﺎوداﻧﮕﯽ وﺻﺎل ﻣﺤﺒﻮب رﺳﯿﺪه ﺑﺎﺷﺪ ﻣﺴﻠﻤﺎً اﻧﺴﺎن اھﻞ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ و ﺳﻠﻮک روﺣﺎﻧﯽ و ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﮐﺎﻣﻞ‬ ‫ﮐﻠﻤﻪ ﻋﺎرف واﺻﻞ و ﻣﻮﺣّﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﻮد ﮐﻔﺎﺋﯽ و ﺻﻤﺪّ ﯾﺖ وﺟﻮد ﺧﻮد ﻧﺎﺋﻞ آﻣﺪه و ﺧﻮدِ ﺧﻮدش ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬

‫دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ و ﻋﺪاﻟﺖ‬ ‫ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ اﮐﺜﺮﯾﺖ و رﻋﺎﯾﺖ ﺣﻘﻮق اﻗﻠﯿﺖ‪:‬اﯾﻨﺴﺖ ﺗﻌﺮﯾﻒ دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ!‬ ‫ﺳﺌﻮال اول اﯾﻨﺴﺖ‪ :‬آﯾﺎ ﭼﻨﯿﻦ واﻗﻌﯿﺘﯽ ﺗﺎﮐﻨﻮن ﺑﺮ روی زﻣﯿﻦ در ﮐﺸﻮری اﺗﻔﺎق اﻓﺘﺎده اﺳﺖ؟‬

‫‪59‬‬


‫ﺑﺮ ھﺮ ﻋﺎﻗﻠﯽ ﮐﻪ ﭼﺸﻤﯽ ﺑﯿﻨﺎ دارد ﻣﺒﺮھﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ اﺗﻔﺎﻗﯽ رخ ﻧﺪاده و در ﺳﻤﺖ رخ دادن ھﻢ ﻧﯿﺴﺖ ‪.‬‬ ‫ﮐﺸﻮرھﺎی ﺑﻪ اﺻﻄﻼح دﻣﻮﮐﺮاﺗﯿﮏ ﻗﻠﻤﺮو ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪان و ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪان اﺳﺖ ﮐﻪ اﻗﻠﯿﺖ ﮐﻤﺘﺮ از ﯾﮏ در ﺻﺪ‬ ‫آن ﺟﻮاﻣﻊ را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯿﺪھﻨﺪ ‪ .‬وﻟﯽ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻋﻘﻮل و ﭼﺸﻢ ھﺎ را ﻓﻠﺞ و ﻧﺎﮐﺎر ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ ﻣﺎﺟﺮای اﻧﺘﺨﺎﺑﺎت‬ ‫و ﺗﻌﺪاد رأی ھﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺻﻨﺪوق رﯾﺨﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻨﻈﺮ ﻣﯿﺮﺳﺪ ﮐﻪ اﮐﺜﺮﯾـﺖ ﻗـﺎﻃﻊ ﻣـﺮدم ﺣـﻖ‬ ‫ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ را ﺑﻪ اﻗﻠﯿﺘﯽ ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪ و ﺻﺎﺣﺐ اﻗﺘﺪار ﻣﯿﺪھﻨﺪ ‪ .‬در واﻗﻊ اﯾﻦ ﺑﺪان ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ دﻣﻮﮐﺮاﺳـﯽ واﻗﻌـﻪ‬ ‫اﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮐﺜﺮﯾﺖ ﻣﺮدم ﺑﺮای ﺧﻮد ﺷﺎه اﻧﺘﺨﺎب ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬در واﻗﻊ ﺣﮑﻮﻣﺘﮫﺎی دﻣﻮﮐﺮاﺗﯿﮏ ھﻤﺎن ﺳﻠﻄﻨﺖ‬ ‫ھﺎ اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ از ﺟﺎﻧﺐ ﻣﺮدم اﺳﺖ و ﻣﺮدم ﺻﺎﺣﺒﺎن ﺛﺮوت و ﻗﺪرت را ﺑﻪ ﺧﻮد ارﺟﺢ ﻣﯽ داﻧﻨـﺪ و ﺧـﻮد را ﺗـﺎ اﺑـﺪ‬ ‫رﻋﯿﺖ و ﺑﺮده ﻣﯽ ﺧﻮاھﻨﺪ‪ .‬در واﻗﻊ ﺷﺎھﺎن دﻣﻮﮐﺮات ﺑﻪ ﺷﯿﻮ ه ھﺎﯾﯽ ﺑﺲ رﻧﺪاﻧﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ اھﺮم‬ ‫اﺻﻠﯽ اﯾﻦ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺮدم ﻓﺮﯾﺒﯽ ‪ .‬ﭘﺲ در واﻗﻊ ﺧﻮد ﻣﺮدم ﺧﻮاھﺎن ﻗﺪرت ﺧﻮد ﻧﯿـﺴﺘﻨﺪ‬ ‫ﭼﺮا ﮐﻪ ﻗﺪرﺗﯽ در ﺧﻮد ﻧﻤﯽ ﯾﺎﺑﻨﺪ و ﺣﻘﯽ ﺑﺮای ﺧﻮد ﻗﺎﺋﻞ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﺮدم ذاﺗﺎً ﺷـﺎه ﭘﺮﺳـﺖ ھـﺴﺘﻨﺪ‬ ‫اﻻاﯾﻨﮑﻪ ﺑﻘﻮل ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ در ﻧﻔﺲ ھﺎﯾﺸﺎن ﺗﻐﯿﯿﺮ و ﺗﺤﻮﻟﯽ ﭘﺪﯾﺪ آﯾﺪ ﺗﺎ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ آﻧﺎن ﻧﯿﺰ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻣﺮدم ﺑﻪ‬ ‫ﻧﻔﺲ ﺧﻮد رای ﻣﯽ دھﻨﺪ و ھﺮ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﮫﺘﺮ و ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ اﻣﯿﺎل ﻧﻔﺴﺎﻧﯽ آﻧﺎن ﺑﺎﺷﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮ رأی ﻣﯿﺪھﻨﺪ‪.‬‬ ‫و ازآﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﻃﺒﻖ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺗﺎرﯾﺨﯽ و ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﻗﻮل ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ اﮐﺜﺮﯾﺖ ﻣﺮدم ھﻤﻮاره ﺟﺎھﻞ و ﻏﺎﻓـﻞ و ﮐﺎﻓﺮﻧـﺪ ﻟـﺬا‬ ‫ھﺮﮔﺰ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺣﻘﯿﻘﯽ ﺧﻮد را ﻧﯿﺰ ﻧﻤﯽ داﻧﻨﺪ و ﭼﻮن ﺑﻘﻮل ﻗﺮآن اﮐﺜﺮ ﻣﺮدﻣﺎن ﮐﺎﻓﺮ و ﺧﺼﻢ آﺷﮑﺎر ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ﻣﯽ‬ ‫ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻟﺬا ﻣﺮدم ﺑﻪ دﺷﻤﻨﺎن ﺧﻮد رای ﻣﯿﺪھﻨﺪ ‪ .‬واﯾﻦ ﻋﯿﻦ ﻋﺪاﻟﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ از ذات ﻣﺮدم ﺑﺮ ﻣﺮدم واﻗـﻊ ﻣـﯽ‬ ‫ﺷﻮد ‪ .‬ﭼﺮا ﮐﻪ دوﺳﺘﺎن واﻗﻌﯽ ﻣﺮدم‪ ،‬ﺧﺪا و رﺳﻮﻻن و اوﻟﯿﺎء و ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ ھﺴﺘﻨﺪ وﻟﯽ اﮐﺜﺮ ﻣﺮدﻣﺎن ﺑﻮاﺳـﻄﻪ‬ ‫ﮐﻔﺮﺷﺎن ﮐﻪ ھﻤﺎن ﺟﮫﻠﺸﺎن اﺳﺖ ﺑﺎ دﯾﻦ ﺧﺪا در ﺳﺘﯿﺰﻧﺪ و ھﻤﯿﻦ ﺳﺘﯿﺰه ﻣﻮﺟﺐ ﻋﺪاﻟﺖ ﻣﯽ ﺷﻮد و آﻧﺎن ﺑﻪ‬ ‫اراده ﺧﻮد دﺷﻤﻨﺎن ﺧﻮد را ﺑﺮ ﺧﻮد ﺣﺎﮐﻢ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ‪ .‬ﭘﺲ در واﻗﻊ دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﻗﻠﻤﺮو ﻇﮫﻮر ﻋﺪاﻟﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‬ ‫از دﺳﺖ و اراده ﺧﻮد ﻣﺮدم ﺑﺮ ﺧﻮدﺷﺎن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬و اﯾﻦ ﻋﺪاﻟﺖ اﻟﮫﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻠﯿـﺮﻏﻢ آﮔـﺎھﯽ ﻣـﺮدم رخ‬ ‫ﻣﯿﺪھﺪ وﻟﯽ ﺑﺪﺳﺖ ﻣﺮدم‪ .‬در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﻪ ﯾﺎد ﮐﻼم ﺧﺪا در ﻗﺮآن ﻣﯽ اﻓﺘﯿﻢ ﮐﻪ ھﯿﭽﮑﺲ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﻇﻠﻢ ﻧﻤـﯽ ﮐﻨـﺪ‬ ‫ﺑﻠﮑﻪ ﺧﻮد ﺑﺮ ﺧﻮد ﻇﻠﻢ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻇﻠﻢ ﻋﯿﻦ ﻋﺪاﻟﺖ اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﺟﺒـﺮاً دﯾﻨـﯽ ھـﺴﺘﻨﺪ ‪:‬اﻟـﺪﯾﻦ‬ ‫اﻟﻮاﻗﻊ !‬

‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺗﻘﻠﯿﺪ و راز ﻧﻔﺎق‬ ‫ﻣﻮﻻی روﻣﯽ ‪،‬ﺗﻘﻠﯿﺪراﻋﻠﺖ اﻟﻌﻠﻞ ﺗﺒﺎھﯽ ﻣﺮدم دردﯾﻦ ﻣﯽ داﻧﺪ ‪:‬‬ ‫ﺧﻠﻖ را ﺗﻘﻠﯿﺪﺷﺎن ﺑﺮ ﺑﺎد داد ای دوﺻﺪﻟﻌﻨﺖ ﺑﺮاﯾﻦ ﺗﻘﻠﯿﺪ ﺑﺎد‬ ‫ﺑﺴﯿﺎری ﻣﯽ ﭘﻨﺪارﻧﺪ ﮐﻪ اﻃﺎﻋﺖ وارادت ھﻤﺎن ﺗﻘﻠﯿﺪ اﺳـﺖ ‪ ،‬درﺣﺎﻟﯿﮑـﻪ اﯾـﻦ دواﻣـﺮدارای ﻣـﺎھﯿﺘﯽ ﻣﺘﻔـﺎوت‬ ‫وﺣﺘﯽ ﻣﺘﻀﺎد اﺳﺖ ‪ .‬اﻃﺎﻋﺖ ﺣﺎﺻﻞ ارادت وﻣﺤﺒﺖ ﻗﻠﺒﯽ ﺑﻪ ﮐﺴﯽ اﺳﺖ درﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﺗﻘﻠﯿﺪ ﺣﺎﺻﻞ اﻧﮑﺎروﺑﺨﻞ‬ ‫وﺑﻠﮑﻪ ﻋﺪاوت ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻓﺮد ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﻣﺜﻼ درﺻﺪراﺳـﻼم ﻣـﯽ ﺗـﻮاﻧﯿﻢ ﺗﻔـﺎوت ﻋﻠـﯽ وﺷـﯿﻮخ راﻧـﺴﺒﺖ ﺑـﻪ‬ ‫ﭘﯿﺎﻣﺒﺮاﮐﺮم )ص( ازاﯾﻦ دﺳﺖ ﺑﺪاﻧﯿﻢ ‪ .‬واﯾﻦ اﻣﺮﻣﻮﺟﺐ ﮔﻤﺮاھﯽ اﮐﺜﺮ ﻣﺮدﻣﺎن ﺷﺪ وازﻋﻠـﻞ اﻧـﺸﻘﺎق وﺗﻔﺮﻗـﻪ‬ ‫درﺻﺪر اﺳﻼم ﺑﻮد وﺗﻔﺎوت ذاﺗﯽ ﺑﯿﻦ دوﺟﺮﯾﺎن ﺳﻨﯽ وﺷﯿﻌﻪ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﺷﻮد ‪.‬‬

‫‪60‬‬


‫ﭘﯿﺮوی از ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺑﻪ ﻗﺼﺪ ﺷﺒﯿﻪ اوﺷﺪن وﺑﻪ ﻣﻘﺎم او رﺳﯿﺪن وﻧﮫﺎﯾﺘﺎ اوراﻧﻔﯽ ﮐﺮدن وﺧﻮد راﺑﺮﺗﺮ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮدن ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ھﻤﺎن ﺗﻘﻠﯿﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮد ﯾﺎ ﮔﺮوھﯽ راازروی ﺑﺨﻞ و ﺳﻠﻄﻪ ﮔﺮی ﺑﻪ ﭘﯿﺮوی ازﯾﮏ ﻣﺮﺟﻊ دﯾﻨﯽ ﻣﯽ ﮐﺸﺎﻧﺪ‬ ‫ﺗﺎ ﻣﺮدم را ﺑﻔﺮﯾﺒﺪ وﻧﮫﺎﯾﺘﺎ آن ﻣﺮﺟﻊ راﻧﻔﯽ واﻧﮑﺎر ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﯽ داﻧﯿﻢ ﮐﻪ ھﻤﻪ ﺳﺮان ﺟﺮﯾﺎﻧﺎت ﻧﻔﺎق درﺻﺪر اﺳﻼم ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ اداواﻃﻮار ﻇﺎھﺮی ﺳﻌﯽ ﻣﯽ ﮐﺮدﻧﺪ ھﻤﭽﻮن‬ ‫ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ وﻋﻠﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ وﺣﺘﯽ ﻣﺜﻞ آﻧﺎن ﺳﻨﮓ ﺑﻪ ﺷﮑﻢ ﻣﯽ ﺑﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ )ع(ﻣﯽ ﻓﺮﻣﻮد »ای ﻣﻮﻣﻨﺎن ازﻣﻦ ﺗﻘﻠﯿﺪ ﻧﮑﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﮐﺎﻓﺮ ﻣﯽ ﺷﻮﯾﺪ‪«.‬‬ ‫ﭘﺲ ﭘﺮواﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻘﻠﯿﺪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﭘﯿﺮوی ﮐﻮرﮐﻮراﻧﻪ وﻣﻦ درآوردی ازﺑﺮﺧﯽ آداب واﻃﻮار وﺳﺨﻨﺎن اﺳﺖ‬ ‫وﻟﯽ اﻃﺎﻋﺖ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﭘﯿﺮوی ازاﻣﺮ ﯾﮏ ﻣﺮﺟﻊ دﯾﻨﯽ اﺳﺖ واﯾﻦ ھﻤﺎن ﻣﻌﻨﺎی ﺗﺸﯿﻊ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬وﺗﻔﺎوت اھﻞ‬ ‫ﺳﻨﺖ درھﻤﯿﻦ اﻣﺮاﺳﺖ ﮐﻪ وﺟﻮد اﻣﺎم راﺿﺮوری ﻧﻤﯽ داﻧﺪ وﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ ھﺮﮐﺴﯽ ﺑﺎﺗﻘﻠﯿﺪ ازﺳﻨﺖ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ‬ ‫ھﺪاﯾﺖ ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﮑﺘﺐ ﺗﻘﻠﯿﺪ ﯾﺎ ﺳﻨﺖ ﭘﺮﺳﺘﯽ ﯾﮏ ﻓﺮﻣﺎﻟﯿﺰم ﮐﻮر وﻗﺸﺮی ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺮاﺳﺎس‬ ‫ﻧﻔﺲ ﭘﺮﺳﺘﯽ ﺷﮑﻞ ﻣﯽ ﮔﯿﺮدوﻧﻔﺲ اﻣﺎره را ﻟﺒﺎس دﯾﻨﯽ ﻣﯽ ﭘﻮﺷﺎﻧﺪ وﻣﻮﺟﺐ ﻧﻔﺎق ودوﺷﻘﻪ ﺷﺪن ھﻮﯾﺖ‬ ‫ﻣﯽ ﮔﺮدد ‪ .‬درﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﻧﻔﺲ ﮐﺎﻓﺮ اﺳﺖ وﻟﯽ اﻋﻤﺎل ﻣﻮﻣﻨﺎﻧﻪ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ اﮐﺮم ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﮐﻪ »اﮔﺮﮐﺴﯽ ھﻤﻪ اﻋﻤﺎل ﺷـﺮﯾﻌﺖ را ﻣﻮﺑـﻪ ﻣـﻮ اﻧﺠـﺎم دھـﺪ وھﻤـﻪ‬ ‫ﻣﺴﺘﺤﺒﺎت وﻣﮑﺮوھﺎت راﻧﯿﺰ رﻋﺎﯾﺖ ﮐﻨﺪ وﻟﯽ اﻣﺎم زﻧﺪه ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﺎﻓﺮازدﻧﯿﺎ ﻣﯽ رود‪ . «.‬وﻧﯿﺰ اﯾﻦ ﺳـﺨﻦ‬ ‫آن ﺣﻀﺮت ﮐﻪ» ﺑﯽ اﻣﺎم ﮐﺎﻓﺮاﺳﺖ ‪ « .‬اﯾﻦ ھﻤﺎن ﻧﻔﯽ ﺗﻘﻠﯿﺪ ﮐﻮر وﺧﻮدﺳﺮاﻧﻪ ازﺳﻨﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﻧﻔﺎق‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺪﺗﺮﯾﻦ ﮐﻔﺮھﺎﺳﺖ ‪ .‬ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﻧﯿﺰﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ‪ » :‬ﺑﯽ اﻣﺎم را ﻧﻤﺎز ﻧﯿﺴﺖ« ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‬ ‫ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻣﺮﯾﺪاﻧﻪ ازاﻣﺎﻣﯽ زﻧﺪه ﺗﺒﻌﯿﺖ ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ ﺷﯿﻌﻪ ﻧﯿﺴﺖ واﺳﻼﻣﺶ درﻧﻔﺎق اﺳﺖ ‪ .‬ﮐﻞ دﯾﻦ وﺷﺮﯾﻌﺖ‬ ‫ﺑﻪ ﻗﺼﺪ ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻧﻔﺲ وزدودن ﻧﻔﺲ ازﻣﻨﯿﺖ واراده ﺑﻮاﻟﮫﻮﺳﺎﻧﻪ ﻓﺮدی اﺳﺖ وﻟﺬا اﮔـﺮاﯾﻦ ﻧﻔـﺲ ﻣﺘﮑﺒﺮوﺧـﻮد‪-‬‬ ‫ﻣﺤﻮرﺑﺨﻮاھﺪ ﺑﺎاﺳﺘﻔﺎده ازاﺣﮑﺎم دﯾﻦ ﺑﻪ ﭘﺮوار ﮐﺮدن ﻣﻨﯿﺖ ﺑﭙﺮدازد ﻣﺴﻠﻤﺎ دﯾﻮاﻧﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد زﯾﺮا اﯾـﻦ اﺣﮑـﺎم‬ ‫دارای ذاﺗﯽ ﺿﺪ »ﻣﻦ« ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ وﻓﺮدﺑﻪ ﻗﺼﺪ ﻣﻨﯿﺖ ﺧﻮد ﺑﻪ ﺗﻘﻠﯿﺪ ازاﯾﻦ اﺣﮑﺎم ﻣﯽ ﭘﺮدازد واﯾﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﺟﻨﻮن‬ ‫ﻣﯽ ﺷﻮد وﮐﺴﺎﻧﯽ ﭼﻮن اﺑﻦ ﻣﻠﺠﻢ ﻣﺮادی در ﺻﺪراﺳﻼم ازاﺳﻮه ھﺎی ﺗﺎرﯾﺨﯽ اﯾﻦ ﺟﻨﻮن ھﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺘﯽ ﻧﻤﺎز ﺧﻮدﺳﺮاﻧﻪ ﻧﯿﺰﻣﻮﺟﺐ دوری اﻧﺴﺎن ازﺧﺪا ﺷﺪه وﺑﻠﮑﻪ ﻣﻮﺟـﺐ ورود ﺷـﯿﻄﺎن‬ ‫ﺑﺮﻧﻔﺲ ﻣﯽ ﮔﺮدد وازاﯾﻦ روی ﺧﺪاوﻧﺪ درﻗﺮآن ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﻮع ﻧﻤﺎزﮔﺰاران ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ ‪ :‬وای ﺑﺮﻧﻤﺎزﮔﺰاران!‬ ‫ﻣﺎاﻣﺮوزه ﻧﯿﺰ ﺷﺎھﺪﯾﻢ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎرﻧﺪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﺳﻮه ﺷﺮع ھﺴﺘﻨﺪ وﻟـﯽ ﻣﺎھﯿﺘـﺎ اﻧـﺴﺎﻧﮫﺎﺋﯽ دﯾﻮاﻧـﻪ وﻋﻤـﻼ‬ ‫ﺗﺒﮫﮑﺎرﻧﺪ درﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﻧﻤﺎزﻣﯽ ﺧﻮاﻧﻨﺪ وروزه ﻣﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ وﺧﯿﺮات ﻣﯽ دھﻨﺪ وﺑـﻪ ﻣﮑـﻪ ﻣـﯽ روﻧـﺪ وﻟـﯽ ازﻣﻈـﺎھﺮ‬ ‫ﺷﯿﻄﺎﻧﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻧﻔﺎق ﮐﻪ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ آﻓﺖ دﯾﻦ ودﻧﯿﺎی ﻣﺮدم اﺳﺖ وﻗﻠﻤﺮو ﻇﮫﻮر ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻧﯽ اﻣـﺎم ﮐـﺶ ﺑـﻮده اﺳـﺖ‬ ‫ﺣﺎﺻﻞ ﺗﻘﻠﯿﺪ ﻇﺎھﺮی ازﺳﻨﺖ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ واﺋﻤﻪ )ع( اﺳﺖ ﺑﺪون آﻧﮑﻪ ﺗﺤﺖ اﻣﺮاﻣﺎﻣﯽ زﻧﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﮐﻞ دﯾﻦ ﭼﯿﺰی ﺟﺰ ﮐﺒﺮﺷﮑﻨﯽ ﻧﯿﺴﺖ وﻟﺬا ﺷﯿﻄﺎن اﺳﻮه ﺗﮑﺒﺮوﻏﺮورﻣﻌﺮﻓﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ ‪ .‬ﻟﺬا اﻋﻤﺎل ﻧﯿﮑـﻮﺋﯽ‬ ‫ﮐﻪ ازﺧﻮد‪ -‬ﺳﺮی وﺗﮑﺒﺮ اﻧﺠﺎم ﺷﻮد اﺗﻔﺎﻗﺎ ﺧﯿﻠﯽ ﺷﺪﯾﺪﺗﺮ ﺑﻪ ﺗﮑﺒﺮوﻏﺮوراﻧﺴﺎن ﻣﯽ اﻓﺰاﯾﺪ وﺣﺎﺻـﻞ ﺿـﺪدﯾﻨﯽ‬ ‫دارد وﺑﻪ اﺷﺪ ﮐﻔﺮوﺷﻘﺎوت ﻣﯽ اﻧﺠﺎﻣﺪ ‪ .‬وﻟﺬا درﻃﻮل ﺗﺎرﯾﺦ ﺷﺎھﺪﯾﻢ ﮐﻪ ھﻤﻪ ﻗﺎﺗﻼن اﻧﺒﯿﺎ واوﻟﯿﺎی ﺧﺪااﯾﻦ ﻧﻮع‬ ‫دﯾﻦ داران ﺑﻮده اﻧﺪ وﻧﻪ ﮐﺎﻓﺮان ﺷﺮاﺑﺨﻮار وﺑﻈﺎھﺮ ﻻﻣﺬھﺐ‪.‬‬ ‫آﻧﺎن ﮐﻪ ﺳﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﺮﯾﺪﻧﺪ‬ ‫ﮐﻔﺎروﺷﺮاﺑﺨﻮار ﻧﺒﻮدﻧﺪ‬

‫‪61‬‬


‫رﻓﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﻧﻤﺎزﺑﻌﺪذﺑﺤﺶ‬ ‫واﻧﮕﻪ ﺑﺪن و رادرﯾﺪﻧﺪ‬ ‫ﺗﻘﻠﯿﺪ از ﻃﺒﻊ ﻣﯿﻤﻮﻧﯽ ﺑﺸﺮاﺳﺖ ‪ .‬اراده ﺑﻪ ھﻤﺴﺎن دﯾﮕﺮی ﺷـﺪن ھﻤـﺎن اراده ﺑـﻪ ﻗـﺪرت وﺳـﻠﻄﻪ وﺑﺮﺗـﺮی‬ ‫ﺟﻮﺋﯽ اﺳﺖ وﻟﺬا دارای ذاﺗﯽ ﮐﺎﻓﺮاﻧﻪ اﺳﺖ ‪ .‬ﺣﺎﻻ اﮔﺮاﯾﻦ ذات ﮐﺎﻓﺮاﻧﻪ ﺑﺨﻮاھﺪ ﺑﺎﺳـﻼح ﻣﻮﻣﻨﺎﻧـﻪ ﺑـﻪ ﻣﻘـﺼﺪ‬ ‫ﺑﺮﺳﺪ ﻓﺠﯿﻊ ﺗﺮﯾﻦ وﻗﺎﯾﻊ رخ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﮐﻪ ھﻤﺎن ﻧﻔﺎق دﯾﻨﯽ درﺗﺎرﯾﺦ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﻣﻮﺟـﺐ ﺷـﻘﯽ ﺗـﺮﯾﻦ اﻋﻤـﺎل‬ ‫وﺟﻨﮕﮫﺎ ﺷـﺪه اﺳـﺖ ‪ .‬ﺷـﺪﯾﺪ ﺗـﺮﯾﻦ ﮐﻔﺮھـﺎ ھﻤـﺎن اراده ﺑـﻪ ﭘﯿـﺎﻣﺒﺮ واﻣـﺎم ﺷـﺪن اﺳـﺖ درﺟﮫـﺖ ﺑﺮاﻧـﺪاﺧﺘﻦ‬ ‫ﭘﯿﺎﻣﺒﺮواﻣﺎم‪.‬‬ ‫ﺗﺎرﯾﺦ ﻣﺬاھﺐ آﻓﺘﯽ ھﻮﻟﻨﺎﮐﺘﺮ از ﺗﻘﻠﯿﺪ ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﺳﺖ واﺻﻮﻻ ﮐﺎﻓﺮان اﻃـﺮاف ھﺮﭘﯿﺎﻣﺒﺮﯾـﺎ اﻣـﺎم وﻋـﺎرﻓﯽ ﭘـﺲ‬ ‫ازﺷﮑﺴﺖ درﻗﺒﺎل آﻧﺎن ﻣﺘﻮﺳﻞ ﺑﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﺷﯿﻮه ای اﺑﻠﯿﺴﯽ ﺷﺪه وﻣﺬھﺐ ﺷﺮک وﻧﻔﺎق را ﭘﺪﯾﺪ آورده اﻧﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﯽ ﺧﻮاھﺪ ﺑﻮاﺳﻄﻪ دﯾﻦ ﺑﺎ دﯾﻦ ﺑﺠﻨﮕﺪ ‪ .‬ﺣﺎل اﮔﺮﻓﺮد ﯾﺎ ﺣﮑﻮﻣﺘﯽ ﺑﺨﻮاھﺪ ﺑﻪ زور ﺑﺮﮐﺎﻓﺮان وﻣﺸﺮﮐﺎن ﺟﺎﻣﻌﻪ‬ ‫ﻟﺒﺎس دﯾﻦ ﺑﭙﻮﺷﺎﻧﺪ ﻋﻤﻼﺷﺪﯾﺪﺗﺮﯾﻦ ﻋﺪاوت را ﺑﺮﻋﻠﯿﻪ ﺧﻮدش ﭘﺪﯾﺪ آورده اﺳﺖ ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻣﺜﻼ درﺧﺎﻧﻮاده‬ ‫ھﺎ واﻟﺪﯾﻨﯽ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺧﻮاھﻨﺪ ازﻓﺮزﻧﺪان ﺧﻮد ﻣﻘﻠﺪاﻧﯽ ﮐﻮرﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﺴﺎزﻧﺪ ﻧﮫﺎﯾﺘﺎ از ﻓﺮزﻧﺪان ﺧـﻮد‬ ‫ﺑﺪﺗﺮﯾﻦ دﺷﻤﻨﺎن راﺑﺮﻋﻠﯿﻪ ﺧﻮد ﭘﺪﯾﺪ آورده ﻋﺬاب روح ﺧﻮد ﺳﺎﺧﺘﻪ اﻧﺪ‪.‬‬ ‫ذات ﺗﺮﺑﯿﺖ وﺗﺰﮐﯿﻪ ﻧﻔﺲ ﻧﻪ ﺗﻘﻠﯿﺪ ﺑﻠﮑﻪ ارادت ﻗﻠﺒﯽ وﻣﺤﺒﺖ اﺳﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻌﻠﻢ وﻣﺮﺑﯽ ﻣﻌﻨﻮی‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﺴﻠﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻘﻠﯿﺪ از ھﺮ ﮐﺲ وﭼﯿﺰی ﻧﮫﺎﯾﺘﺎ ﺑﻪ ﻋﺪاوت ﺑﺎآن اﻣﺮﻣﯽ اﻧﺠﺎﻣﺪ ‪ .‬ھﻤﺴﺎﻧﯿﮫﺎی ﺻﻮری‬ ‫ﻗﻠﻤﺮو اﺷﺪ ﺟﻨﮕﮫﺎﺳﺖ ‪.‬ﺑﻄﻮر ﻣﺜﺎل اﻣﺮوزه درﺟﮫﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﮐﻞ اﻓﺮاد وﺟﻮاﻣﻊ ﺑﺸﺮی درھﻤـﻪ اﻣـﻮر زﻧـﺪﮔﯽ ﺑـﻪ‬ ‫ھﻤﺴﺎﻧﯽ وﺷﺒﺎھﺖ ﻣﯽ رﺳﻨﺪ ﺑﻪ اﺷﺪ ﮐﯿﻨﻪ ھﺎ وﻋﺪاوت وﺟﻨﮓ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ھﻤﺪﯾﮕﺮ ﻣﯽ رﺳﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺳﻤﺖ رﺷﺪ وﺗﻌﺎﻟﯽ اﻧﺴﺎن ﺳﻤﺖ ﯾﮑﺘﺎﺋﯽ وﺑﯽ ﺗﺎﺋﯽ ھﻮﯾﺖ اﺳﺖ واﯾﻦ ھﻤﺎن اﺧﻼق ا‪ ...‬وﺧﺪاﯾﮕﻮﻧﮕﯽ اﻧﺴﺎن‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬ھﺮﮔﺰدرﻃﻮل ﺗﺎرﯾﺦ دو ﺗﺎﭘﯿﺎﻣﺒﺮﯾﺎ اﻣﺎم وﺣﮑﯿﻢ وﻣﺮد ﺣﻖ ھﻤﺴﺎن ﻧﺒﻮده اﻧﺪ ﺑﺎاﯾﻨﮑﻪ دارای ذات ورﺳﺎﻟﺖ‬ ‫واﯾﻤﺎن واﺣﺪی ﺑﻮده اﻧﺪ ‪ .‬ﺣﺘﯽ دوﺗﻦ ازاﻣﺎﻣﺎن ﻣﺎﺑﺎاﯾﻨﮑﻪ دارای ﯾﮏ ﻧﮋاد وﻣﺬھﺐ وﺳﻨﺖ ﺑﻮده اﻧﺪ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ آداب‬ ‫وراه وروش زﻧﺪﮔﯽ ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﺷﺒﺎھﺘﯽ ﺑﻪ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﻧﺪ ‪ .‬ﮔﻮﺋﯽ ھﺮﯾﮏ ﺑﺎﻧﯽ ﻣﮑﺘﺒﯽ ﺟﺪﯾﺪ ﺑﻮده اﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻘﻠﯿﺪ ازﺑﺨﻞ وﮐﻔﺮو ﺳﻠﻄﻪ وﻋﺪاوت اﺳﺖ وﺑﻪ ﻧﻔﯽ وﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﻣﺮﺟﻊ ﺗﻘﻠﯿﺪ ﻣﯽ اﻧﺠﺎﻣﺪ ‪ .‬ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﺧﺪاوﻧﺪ‬ ‫ھﺮﮔﺰ ﻣﻮﻣﻨﺎن را ﺑﻪ ﺗﻘﻠﯿﺪ از ﻗﺮآن دﻋﻮت ﻧﮑﺮده ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ اﻃﺎﻋﺖ ﺧﺎﻟﺼﺎﻧﻪ ازرﺳﻮﻻن ﻓﺮا ﺧﻮاﻧﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫اﺻﻞ و ﺟﻌﻞ‬

‫درﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ ھﻤﻮاره درﺑﺎره ھﺮﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﯾﮏ اﺻﻞ وﺟﻮددارد وﺗﻌﺪاد ﮐﺜﯿﺮی ﺟﻌﻞ ازآن اﺻﻞ ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪه اﻧﺪ‬ ‫‪ .‬ﮐﻪ ﺗﺸﺨﯿﺺ وﭘﯿﺪا ﮐﺮدن آن ﯾﮏ اﺻﻞ درﻣﯿﺎن ﺑﯽ ﻧﮫﺎﯾﺖ ﺟﻌـﻞ وﮐﭙـﯽ ازآن اﺻـﻞ ‪ ،‬ھﻤـﺎن وﻇﯿﻔـﻪ اﻧـﺴﺎﻧﯽ‬ ‫اﻧﺴﺎن درﺟﮫﺎن اﺳﺖ وھﺪف ازﺧﻠﻘﺖ اوﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﯾﮑﯽ ﺧﻮب اﺳﺖ وﻣﺎﺑﻘﯽ ﺧﻮب ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ‪ .‬اﯾﻦ ﺧﻮب ﻧﻤﺎﯾﺎن ﻧﯿﺰﺑـﻪ دودﺳـﺘﻪ ﮐﻠـﯽ ﺗﻘـﺴﯿﻢ ﻣـﯽ ﺷـﻮﻧﺪ ‪ :‬ﺧـﻮب‬ ‫ﻧﻤﺎﯾﺎن ﺑﺎ ﺣﺴﻦ ﻧﯿﺖ ﮐﻪ ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﻣﯽ ﺧﻮاھﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﻮب ﺑﺸﻮﻧﺪ وﺧـﻮب ﻧﻤﺎﯾـﺎن رﯾﺎﮐـﺎری ﮐـﻪ ﻣـﯽ ﺧﻮاھﻨـﺪ از‬ ‫ﺳﯿﻤﺎی ﺧﻮﺑﯽ ﮐﻪ ﺑﺮای ﺧﻮدﭘﺪﯾﺪﻣﯽ آورﻧﺪ دﯾﮕﺮان را ﺑﻔﺮﯾﺒﻨﺪ ‪ .‬دﺳﺘﻪ اول ﺧﻮﺑﯽ راﺑﺮاﺳﺘﯽ دوﺳﺖ ﻣﯽ دارﻧﺪ‬ ‫ودﺳﺘﻪ دوم ازﺧﻮﺑﯽ ﺑﯿﺰارﻧﺪ وﻟﯽ ازﺑﺎزارش اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ‪ .‬دﺳﺘﻪ اول ﻣﺮﯾﺪﻧﺪ ودﺳﺘﻪ دوم ﻣﻘﻠﺪﻧﺪ‪.‬‬ ‫وﻧﮫﺎﯾﺘﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﯾﮑﯽ ھﺴﺖ وﻣﺎﺑﻘﯽ ھﺴﺘﯽ ﻧﻤﺎﯾﺎﻧﻨﺪ ‪.‬وﯾﺎﻓﺘﻦ آن ﯾﮏ وﺟﻮدﺣﻘﯿﻘﯽ ھﺪف ذاﺗﯽ اﻧﺴﺎن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‬ ‫ﺗﺎﺑﻪ ھﺴﺘﯽ ﺟﺎوﯾﺪﺑﺮﺳﺪ‪.‬‬

‫‪62‬‬


‫ﺑﮫﺮﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻣﯽ ﺧﻮاھﺪ وﻗﺮار اﺳﺖ ﮐﻪ آن اﺻﻞ راﺑـﺸﻨﺎﺳﺪ وﺑﯿﺎﺑﺪوﺑﺸﻮدﺧﻮداﻧـﺴﺎن اﺳـﺖ ‪ .‬ﭘـﺲ اﺻـﺎﻟﺖ‬ ‫وﺣﻘﺎﻧﯿﺖ آن اﺻﻞ درﺧﻮداﻧﺴﺎن ﺣﻀﻮر داردﻟﺬاﻣﻨﺸﺎھﺮاﺻﻠﯽ وﺟﻮدﺧﻮداﻧﺴﺎن اﺳﺖ وازھﻤـﯿﻦ روﺳـﺖ ﮐـﻪ‬ ‫دروادی ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺟﻮﺋﯽ ﻓﻘﻂ ﻣﮑﺘﺐ ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺮف اول وآﺧﺮراﻣﯽ زﻧﺪ ‪ .‬درواﻗﻊ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔـﺲ‬ ‫ھﻤﺎن راه وروش ﺟﺴﺘﺠﻮی اﺻﻞ ھﺴﺘﯽ اﺳﺖ وھﺴﺘﯽ اﺻﻠﯽ ‪ .‬واﯾﻦ ھﻤﺎن ﺟﺴﺘﺠﻮ ﺑﺮای رﺳﯿﺪن ﺑﻪ اﺻﻞ‬ ‫ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ اﺳـﺖ ‪ .‬وازآﻧﺠـﺎ ﮐـﻪ در ﻗﻠﻤـﺮو ﺑﺎورھـﺎ ﻓﻘـﻂ ﯾـﮏ اﺻـﻞ وﺟـﻮددارد وآن ﺧﺪاﺳـﺖ ﻟﺬاﺧﻮدﺷﻨﺎﺳـﯽ‬ ‫وﺧﺪاﺷﻨﺎﺳﯽ راھﯽ ﯾﮕﺎﻧﻪ وھﺪﻓﯽ واﺣـﺪ ﮔـﺸﺘﻪ اﺳـﺖ ‪.‬اﯾـﻦ ﺑـﺪان ﻣﻌﻨﺎﺳـﺖ ﮐـﻪ اﺻـﻞ ﺧﻮداﻧـﺴﺎن ھﻤـﺎن‬ ‫ﺧﺪاﺳﺖ ‪ .‬زﯾﺮاﻓﻘﻂ ﺧﺪاﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮﺑﺴﺖ ‪ ،‬ﺻﺎدق اﺳـﺖ ‪ ،‬ﻋـﺎﻟﻢ اﺳـﺖ ‪ ،‬ﻗﺎدراﺳـﺖ ‪ ،‬ﻋﺰﯾﺰاﺳـﺖ ‪ ،‬ﺟﺎوداﻧـﻪ‬ ‫اﺳﺖ و‪....‬‬

‫وﻓﻘﻂ اوﺳﺖ ﮐﻪ واﻗﻌﺎ ھﺴﺖ وﻣﺎﺑﻘﯽ از ھـﺴﺘﯽ اودارای ھـﺴﺘﯽ ھـﺎﺋﯽ ﻋﺎرﯾـﻪ اﻧـﺪ ‪ .‬وﺑـﺮای‬

‫رﺳﯿﺪن ﺑﻪ اﺻﻞ ھﺴﺘﯽ ﺧﻮﯾﺶ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ درھﺴﺘﯽ ﻋﺎرﯾﻪ ای ﺧﻮﯾﺶ ﻧﻘﺐ زدوﺑﻪ ذات رﺳﯿﺪ‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﮥ ﺻﻔﺮ‬ ‫ﺻﻔﺮ ﯾﺎ ﻧﻘﻄﻪ )‪(.‬ﻃﺒﻖ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻋﻠﻢ ﺣﺴﺎب و ھﻨﺪﺳﻪ اﻗﻠﯿﺪﺳﯽ ﭼﯿﺰی را ﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻄﻠﻘﺎً وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ .‬در واﻗﻊ‬ ‫اﯾﻦ ﻧﻘﻄﻪ ای ﮐﻪ روی ﺻﻔﺤﻪ ﮐﺎﻏﺬ ﻣﯽ ﮔﺬارﯾﻢ ﻧﻤﺎد ﻋﺪم اﺳﺖ‪ .‬وﻟﯽ ھﻤﯿﻦ ﻋﻼﻣﺖ و ﻣﻌﻨـﺎی ﻧﮫﻔﺘـﻪ در آن‪،‬‬ ‫ذات ﻋﻠﻢ و داﻧﺶ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻤﺪن ﻣﺪرن ﺑﺮ آن ﺑﻨﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺑﺮای ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺑﺎر در ﻧﺰد ﻓﻼﺳﻔﻪ و‬ ‫رﯾﺎﺿﯽ داﻧﺎن ﻗﺮون ﻗﺒﻞ از ﻣﯿﻼد ﻣﺴﯿﺢ در ﯾﻮﻧﺎن ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﺪ و ﻋﻠﻢ ﺣﺴﺎب و ھﻨﺪﺳﻪ را ﭘﺪﯾﺪ آورد ھﻤﺎﻧﻄﻮر‬ ‫ﮐﻪ ﺗﺎ ﺑﻪ اﻣﺮوز ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان ﻧﻈﺮﯾﺎت اﻗﻠﯿﺪﺳﯽ و ﻓﯿﺜﺎﻏﻮرث و ﺑﻄﻠﻤﯿﻮس از ﺑﻨﯿﺎد ھﺎی ذاﺗﯽ رﯾﺎﺿﯿﺎت ﺑﻌﻨـﻮان‬ ‫ﻣﺎدر ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﺪﯾﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻣﯽ ﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﮐﻞ ﺗﻤﺪن ﺑﺸﺮی در ﺟﮫﺎن ﻣﻮﻟـﻮد ﻋـﺪم )‪(.‬‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻮﻟﻮد ﻋﻼﻣﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﻧﯿﺴﺘﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ھﺴﺘﯽ اﯾـﻦ ﺗﻤـﺪن ﺑـﺮ ﻋـﺪم اﺳـﺘﻮار‬ ‫اﺳﺖ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﮐﻞ ﻋﺎ ﻟﻢ ھﺴﺘﯽ و ﮐﺎﺋﻨﺎت ﻧﯿﺰ ﻃﺒﻖ ﺑﺎور دﯾﻦ ﺑﻪ اراده ﺧﺪاوﻧﺪ و از ﻋﺪم آﻓﺮﯾﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ‬ ‫ﺑﺸﺮ ھﻢ ﺑﻪ ﭘﯿﺮوی از ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺨﻠﻮق ﺧﺎص ﺧﻮدش ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن و ﺻﻨﺎﯾﻊ و ﮐﻞ اﯾﻦ ﻣﺪﻧﯿﺖ را از ﻋـﺪم‬ ‫آﻓﺮﯾﺪه اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﻓﻘﻂ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﺑﺸﺮی ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺨﻠﻮق ﺻﻔﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻓﻠﺴﻔﻪ ای ھﻢ ﮐﻪ در ﻣﮫﺪ‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﯾﻌﻨﯽ ﯾﻮﻧﺎن ﺑﺎﺳﺘﺎن رخ ﻧﻤﻮد ﻓﻠﺴﻔﻪ اﺗﻮﻣﯿﺰم ﺑﻮد ﮐﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﭼﻮن ﻃﺎﻟﺲ و ھﺮاﮐﻠﯿﺖ ﺑﺎﻧﯽ آن ﺑﻮدﻧﺪ‬ ‫و ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ را ﻣﺘﺸﮑﻞ از ذراﺗﯽ ﺑﯽ ﻧﮫﺎﯾﺖ ﮐﻮﭼﮏ ﻣﯽ داﻧﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺘﺮادف ﺑﺎ ﻋﺪم اﺳﺖ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ‬ ‫اﻣﺮوزه در ﻓﯿﺰﯾﮏ ذرات ﺑﻨﯿﺎدﯾﻦ ھﻢ ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ذرات ﺗﺸﮑﯿﻞ دھﻨﺪه ﭘﺮوﺗﻮن ﯾﻌﻨﯽ ھﺴﺘﻪ اﺗﻢ ‪ ،‬ذراﺗﯽ ﺑﻨﺎم ﺿﺪ ﻣﺎده‬ ‫ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ھﻤﺎن ﻋﺪم اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ اﻧﺪﯾﺸﻪ ھﺎی ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺗﻤﺪن ﻣﺪرن ﺟﮫﺎن ﮐﻪ ﯾﻮﻧﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﻧﯿﺰ ﺑﺮ ﻋﺪم‬ ‫اﺳﺘﻮار اﺳﺖ‪ .‬و ﻧﯿﺰ ﻣﯽ داﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ دﺳﺘﮕﺎه ﺟﺎﻣﻌﯽ ﮐﻪ در ﯾﻮﻧﺎن ﺑﺎﺳﺘﺎن ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪ از آن ﺟﻮرﺟﯿـﺎس‬ ‫ﺣﮑﯿﻢ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻧﯿﮫﯿﻠﯿﺰم ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﮑﺘﺐ اﺻﺎﻟﺖ ﻧﯿﺴﺘﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ اﺻﻼً ﺑﺮای ﮐﻞ ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ‬ ‫ذاﺗﯽ ﺟﺰ ﻧﯿﺴﺘﯽ ﻗﺎﺋﻞ ﻧﯿﺴﺖ و ھﺴﺘﯽ را ﺗﻮھﻢ ﻣﯽ داﻧﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ ﮐـﻪ ﮐـﻞ ﺗـﺎرﯾﺦ ﺗﻤـﺪن ﻣﻌﺎﺻـﺮ‬ ‫ﺟﮫﺎن ﮐﻪ ﺗﻤﺎﻣﺎً ﻏﺮﺑﯽ –ﯾﻮﻧﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﭼﯿﺰی ﺟﺰ ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﻘﻄﻪ و ﺗﻤﺪن ﺻﻔﺮ ﻧﯿﺴﺖ و دارای ﺑﻨﯿﺎدی ﺟـﺰ ﻋـﺪم و‬ ‫ﻧﺎﺑﻮدی ﻧﻤﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻏﺎﯾﺖ و ﮐﻤﺎﻟﺶ در ﻋﺼﺮ آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن ﮐﻪ ﺷﺎھﺪش ھﺴﺘﯿﻢ ﻧﯿـﺰ‬ ‫ھﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﻣﺤﮑﻮم ﺑﻪ اﺑﻄﺎل و ﺧﻮد‪ -‬ﺑﺮاﻧﺪازی و ﭘﻮﭼﯽ و ﻧﺎﺑﻮدی اﺳﺖ ﺣﺘﯽ ارزﺷﮫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و اﺧﻼﻗﯽ و‬

‫‪63‬‬


‫ﻓﻠﺴﻔﯽ و ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺣﺎﺻﻞ از اﯾﻦ ﺗﻤﺪن ‪ .‬ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ھﻢ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮ ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ اروﭘﺎ و ﺟﮫﺎن ھﻢ‬ ‫ﻧﯿﮫﯿﻠﯿﺰم اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺴﯽ ﭼﻮن ﻧﯿﭽﻪ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮش ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺑﻘﻮل ﻣﻮﻻﻧﺎ‪ :‬ذات ﻧﺎﯾﺎﻓﺘﻪ از ھﺴﺘﯽ ﺑﺨﺶ ﮐﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﻮد ھﺴﺘﯽ ﺑﺨﺶ ‪.‬‬ ‫ﮐﺎﻣﻞ ﺗﺮﯾﻦ و آﺧﺮﯾﻦ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻣﻨﻄﻖ و رﯾﺎﺿﯿﺎت ھﻢ در ﻧﻈﺮﯾﻪ ای ﻣﻌـﺮوف ﺑـﻪ »ﺑﺮھـﺎن ﮔـﻮدل «ﺑـﻪ ﻧﺘﯿﺠـﻪ ای‬ ‫ﻣﺸﺎﺑﻪ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪: .‬ھﺮ ﮔﺰارۀاﯾﯽ ﻣﻨﻄﻘﯽ ﺑﮫﻤﺎن ﻣﯿﺰان ﮐﻪ درﺳﺖ اﺳﺖ ﻧﺎدرﺳﺖ اﺳﺖ !‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﺷﺎھﺪﯾﻢ ﮐﻪ در ﭘﺎﯾﺎن ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ ﻣﯿﻼدی ﮐﻞ ارﮐﺎن و ﻣﯿﻮه ھﺎی اﯾﻦ ﺗﻤﺪن ﺻﻔﺮ ﺑﻪ ﭘﻮﭼﯽ و ﻋﺒﺚ و‬ ‫اﺑﻄﺎل رﺳﯿﺪه اﺳﺖ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻧﺎﺑﻐﻪ ﺗﺎرﯾﺦ ﺟﺪﯾﺪ ﺟﮫﺎن ﯾﻌﻨﯽ اﻧﯿﺸﺘﻦ در اواﺧـﺮ ﻋﻤـﺮش در ﻋﻠﻤـﯽ‬ ‫ﺑﻮدن ﻋﻠﻮم اروﭘﺎ ﺗﺮدﯾﺪ ﻧﻤﻮد و ﻟﺬا ﻣﺘﮫﻢ ﺑﻪ ﺟﻨﻮن ﮔﺮدﯾﺪ‪ .‬ھﻤـﺎﻧﻄﻮر ﮐـﻪ رﯾـﺸﻪ اﻧـﺪﯾﺶ ﺗـﺮﯾﻦ ﻓﯿﻠـﺴﻮف ﻗـﺮن‬ ‫ﺑﯿﺴﺘﻢ ﺟﮫﺎن ﯾﻌﻨﯽ ھﺎﯾﺪﮔﺮ ھﻢ ﭘﺎﯾﺎن ﻓﻠﺴﻔﻪ را اﻋﻼن ﻧﻤﻮد و ﻓﻼﺳﻔﻪ و ﻣـﻮرﺧﯿﻦ ﺑﺰرﮔـﯽ ﭼـﻮن اﺷـﭙﻨﮕﻠﺮ و‬ ‫ﺗﻮﯾﻦ ﺑﯽ ھﻢ اﻓﻮل ﺗﻤﺪن ﻏﺮب را ﻧﺸﺎن دادﻧﺪ‪ .‬و ﻧﯿﭽﻪ ﻧﯿﺰ ﺗﺎرﯾﺦ آﯾﻨﺪه را ﺗﺎرﯾﺦ ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ﭘﻮﭼﯽ ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ ﻧﻤﻮد‬ ‫و ﻋﻮارض ﺟﮫﺎﻧﯽ ھﻤﻪ اﯾﻦ ﭘﯿﺸﮕﻮﺋﯿﮫﺎ را اﻣﺮوزه ﺷﺎھﺪﯾﻢ ‪.‬‬ ‫ھﻤﻪ ﭼﯿﺰ از ﺻﻔﺮ و ﻧﻘﻄﻪ آﻏﺎز ﺷﺪه و ﺑﺎ ﯾﮏ اﻧﻔﺠﺎر ﻋﻈـﯿﻢ ﺟﮫـﺎﻧﯽ در ﻗﻠـﺐ ﯾـﮏ ذرۀ ﭘـﻮزﯾﺘﺮوﻧﯽ )ﺿـﺪ ﻣـﺎده‬ ‫(ﺑﺼﻮرت ﯾﮏ ﺑﻤﺐ ‪ ،‬ﮐﻞ اﯾﻦ ﺗﻤﺪن ﺻﻔﺮ و ﻧﻘﻄﻪ را ﻧﺎﺑﻮد ﻣﯽ ﺳﺎزد‪ .‬و اﯾﻦ اﻧﻔﺠﺎر ﺻﻔﺮ اﺳﺖ‪:‬اﻧﻔﺠﺎر ﻧﺎﺑﻮدی !و‬ ‫آﻧﮕﺎه وﺟﻮد ﺣﻘﯿﻘﯽ رخ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪:‬ﻧﺎﺟﯽ!‬

‫ﻓﻠﺴﻔﮥ ﭘﻔﮏ‬ ‫ﺑﻪ ﻟﺤﺎﺿﯽ دﮔﺮ ﺗﻤﺪن ﻣﺪرن را ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺗﻤﺪن ﭘﻔﮑﯽ ﻧﺎﻣﯿﺪ ﮐﻪ دوران ﭘﻒ ﮐﺮدن و ورم ﻧﻤﻮدن ھﻤﻪ ﭼﯿﺰ ھﺎﺳﺖ‬ ‫‪:‬‬ ‫اﺷﯿﺎء ‪ ،‬ﻣﺼﻨﻮﻋﺎت ‪ ،‬ﻣﯿﻮه ﺟﺎت ‪ ،‬آدم ھﺎ ‪ ،‬اﻧﺪﯾﺸﻪ ھﺎ ‪ ،‬ﻋﻮاﻃﻒ و ﮐﻞ ﻣﻌﯿﺸﺖ و اﻗﺘﺼﺎدی ﮐﻪ ذاﺗﺶ ﺑﺮ ﺗﻮرم‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬و اﯾﻦ ﺧﻮد ﯾﮑﯽ از ﺑﺮ ﺟﺴﺘﻪ ﺗﺮﯾﻦ ﺷﺎﺧﺼﻪ ھﺎی رﺷﺪ ﻣﺪرن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺧﻮد از وﯾﮋ ﮔﯽ دوزخ اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ در آن ھﻤﻪ ﭼﯿﺰ در ﺣﺎل ﭘﺨﺘﻪ ﺷﺪن و ﭘﻒ ﮐﺮدن و ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ﺳﻮﺧﺘﻦ و ﺗﻔﺎﻟﻪ ﺷﺪن اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﺻﻮرﺗﮫﺎی ﭘﻒ ﮐﺮده ‪ ،‬ﺷﮑﻢ ھﺎی ورم ﮐﺮده ﺑﻪ ھﻤﺮاه اﻧﺪﯾﺸﻪ ھﺎ و اﺣﺴﺎﺳﺎت ﻣﺘﻮرم و در ﺣﺎل اﻧﻔﺠﺎر ‪ .‬ﻋﺼﺮ‬ ‫ﺟﺪﯾﺪ ﻋﺼﺮ اﻧﻔﺠﺎر اﺳﺖ از اﻧﻔﺠﺎرات اﺗﻤﯽ ﺗﺎ ﻋﺼﺒﯽ و رواﻧﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و اﻧﻔﺠﺎر اﻃﻼﻋـﺎت ﺗـﺎ اﻧﻔﺠـﺎر ﮐـﻞ‬ ‫زﻣﯿﻦ ‪ .‬زﻣﯿﻦ ﭘﻒ ﮐﺮده و آﺳﻤﺎن ﻧﯿﺰ ﭘﻒ ﮐﺮده و در ﺣﺎل اﻧﻔﺠﺎر اﺳﺖ و ﻣﻨﻔﺠﺮ ﻧﯿﺰ ﮔﺸﺘﻪ اﺳﺖ ) ﭘـﺎره ﺷـﺪن‬ ‫ﻻﯾۀ اوزون (‪ .‬ﮔﻮﯾﯽ ﮐﻞ ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺸﺮ ﺑﻪ ﻏﺎﯾﺖ ﺗﻮرم رﺳﯿﺪه و در ﺣﺎل ﺗﺮﮐﯿﺪن اﺳﺖ ‪ .‬ﻏﺎﯾﺖ داﻧـﺶ و ﺗﮑﻨﻮﻟـﻮژی‬ ‫ھﻢ در ﻋﻠﻮم ذره ھﺎی ﺑﻨﯿﺎدﯾﻦ رﺳﺎﻟﺘﯽ ﺟﺰ ﭘﻒ ﮐﺮدن در دل ذرات ﻧﺪارد ﮐﻪ آﻧﮫﺎ را ﺑﺘﺮﮐﺎﻧـﺪ ﮔـﻮﯾﯽ ﮐـﻞ ﺗﻤـﺪن‬ ‫ﻣﺪرن ﺗﻤﺪن ﭘﻒ ﮐﺮدن و ﻣﻨﻔﺠﺮ ﺳﺎﺧﺘﻦ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺎ دﻣﯿﺪن روح ﺧﻮد ‪ ،‬ﺟﮫﺎن و ﺟﺎن و اﻧﺴﺎن را آﻓﺮﯾﺪ و ﻋﺪم را ﺑﻮﺟﻮد آورد و اﻧﺴﺎن ھﻢ ﺑﺎ دﻣﯿﺪن ﻧﻔﺨﻪ‬ ‫دوزﺧﯽ ﻧﻔﺲ و اﻧﺪﯾﺸﻪ ﺧﻮد در ﺣﺎل ﻣﻨﻔﺠﺮ ﮐﺮدن ﺟﮫﺎن اﺳﺖ ‪ .‬ﮔﻮﯾﯽ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﺗﻘﻠﯿـﺪ از ﺧـﺎﻟﻖ ﺑـﻪ ﺟﻨـﻮن‬ ‫اﻓﺘﺎده ﮐﻪ ﺑﻪ ﺟﺎی آﻓﺮﯾﺪن ﻧﺎﺑﻮد ﻣﯿﮑﻨﺪ‪ .‬ﭘﻒ ﮐﺮدن ﺧﺪا ﮐﺠﺎ و ﭘﻒ ﮐﺮدن ﺑﺸﺮ ﮐﺠﺎ ‪.‬‬

‫‪64‬‬


‫ﺳﺮّ ﻣﻮ )و اﻣﺎ ﭼﻪ داﻧﯽ ﮐﻪ ﭼﯿﺴﺖ ﻣﻮ ؟(‬ ‫ﻣﻮی ﺑﺪن اﻧﺴﺎن ﺑﯽ ﺟﺎن ﺗﺮﯾﻦ و زاﺋﺪ ﺗﺮﯾﻦ ﻋﻀﻮ ﺑﺪن اوﺳﺖ و در ﻋﯿﻦ ﺣﺎل ﺳـﺮّ ھﻮﯾـﺖ ﺟﻤـﺎل اوﺳـﺖ و ﺑـﺎ‬ ‫اﻧﺪک ﺗﻐﯿﯿﺮی در آراﯾﺶ ﻣﻮی ﺳﺮ و ﺻﻮرت دﭼﺎر اﻧﻘﻼﺑﯽ در ﺟﻤﺎل ﻣﯽ ﮔﺮدد ﮐﻪ ﮐﻞّ ذات رواﺑﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻓﺮد‬ ‫را دﮔﺮﮔﻮن ﻣﯽ ﺳﺎزد ‪ .‬ھﺮ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در اﻧﺴﺎن ﻣﻮﺳﻮم ﺑﻪ زﯾﺒﺎﺋﯽ ﺟﻤﺎل اﺳﺖ از ﻣـﻮ ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ‪ .‬ﻣـﻮ ‪ ،‬ﺳـﺮّ‬ ‫ھﻮﯾﺖ ﺟﻤﺎل و راز زﯾﺒﺎﺋﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ درﺑﺎرۀ زن ﮐﻞّ راز ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ او ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﺷﻮد ﭼﺮا ﮐﻪ ﻋﺸﻖ ﻣﺮد ﺑﻪ‬ ‫زن ﮐﻪ اﺳﺎس اﯾﻦ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ اﺳﺖ ﭼﯿﺰی ﺟﺰ ﻋﺸﻖ ﺑﻪ ﺟﺎدوی ﻣﻮ ﻧﯿﺴﺖ ‪.‬‬ ‫ﺳﺮّ ﻣﻮ در ﮐﻞ ادﺑﯿﺎت ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﻣﺎ از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﺤﻮری ﺑﻮده و ﺷـﺎﯾﺪ در ھـﯿﭻ اﺛـﺮی ھﻤﭽـﻮن ﻏﺰﻟﯿـﺎت‬ ‫ﺣﺎﻓﻆ ﺑﻪ ﮐﻤﺎل ﻧﺮﺳﯿﺪه اﺳﺖ ﭼﺮا ﮐﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺎرف ﺟﻤﺎل اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﻪ ﻧﺪرت در ﻏﺰﻟﯽ از ﺣﺎﻓﻆ ﺳﺨﻦ از ﻣـﻮ در‬ ‫ﻣﯿﺎن ﻧﯿﺴﺖ ‪:‬‬ ‫زﻟﻒ ‪ ،‬ﮔﯿﺴﻮ ‪ ،‬ﻃﺮّه ‪ ،‬ﺧﻂ ‪ ،‬ﺧﺎل ‪ ،‬ﻣﮋﮔﺎن و اﺑﺮو ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻟﺤﺎﻇﯽ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺣﺎﻓﻆ را ﻋﺎرف ﻣﻮ ﻧﺎﻣﯿﺪ ‪ .‬او ﻣﻮ ﺷﻨﺎس ﺗـﺮﯾﻦ ﻣﺘﻔﮑـﺮ ﺟﮫـﺎن اﺳـﺖ و ﺑﺰرﮔﺘـﺮﯾﻦ ﮐﺎﺷـﻒ‬ ‫ﺟﻤﺎل اﻧﺴﺎن و ﺑﺎﻧﯽ ﻋﻠﻢ ﭘﺪﯾﺪار ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻣﻮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ھﻤﻮ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﯿﺪ ﮐﻪ ھﯿﭽﮑﺲ ز ﺳﺮّ ﻣﻮی ﺗﻮ ﻧﮕﻔﺖ‪.‬‬ ‫ھﻤﻮ ﻋﺎ ﻟﻢ ھﺴﺘﯽ را ﺑﻪ زﻟﻒ ﯾﺎر ﺗﺸﺒﯿﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺣﺠﺎب رﺧﺴﺎر اوﺳﺖ و ﮐﻞ ﺟﮫﺎﻧﯿﺎن اﺳﯿﺮ ﻇﻠﻤﺖ زﻟـﻒ‬ ‫ھﺴﺘﻨﺪ و ﻋﺎرف ﺑﺎﯾﺪ اﯾﻦ زﻟﻒ را ﮐﻨﺎر زده و از ﺟﻤﺎﻟﺶ ﮐﺸﻒ ﺣﺠﺎب ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﺎ ﮐﯽ ﮐﻨﺪ ﺳﯿﺎھﯽ ﭼﻨﺪﯾﻦ دراز دﺳﺘﯽ‬

‫ﺳﻠﻄﺎن ﻣﻦ ﺧﺪا را زﻟﻔﺖ ﺷﮑﺴﺖ ﻣﺎ را‬

‫ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ راز ﺟﻠﻮه ﮔﺮی و دﻟﺒﺮی زن ﻧﯿﺰ ﺗﻤﺎﻣﺎً از ﻣﻮ اﺳﺖ راز اﻓﺴﻮﻧﮕﺮی ﺟﮫﺎن و دﻟﺒﺮی اش از اﻧﺴﺎن ﻧﯿﺰ‬ ‫ﺑﻮاﺳﻄۀ ﻣﻮی ﯾﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ﺑﻮاﺳﻄۀ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻣﻮ ﺑﻪ ﻣﻮ از زﻟﻔﺶ ﺑﺎﯾـﺴﺘﯽ از آن در ﮔﺬﺷـﺖ و اﯾـﻦ ﻓـﺮا‬ ‫رﻓﺘﻦ از وادی ﻣﻌﺮﻓﺖ و ورود ﺑﺮ آﺳﺘﺎﻧﻪ ﻋﺸﻖ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫وﻟﯽ ﯾﺎر ﺑﯽ زﻟﻒ و ﺑﯽ ﺧﻂ و ﺧﺎل و اﺑﺮو ﻣﻄﻠﻘﺎً ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺸﺨﯿﺺ ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ھﻤﻪ ﻣﻮھﺎی‬ ‫ﺳﺮو ﺻﻮرت و اﺑﺮو و ﻣﮋه اش را ﺑﺰﻧﺪ در اﯾﻦ ﺻﻮرت ھﯿﭽﮑﺲ او را ﻧﺨﻮاھﺪ ﺷﻨﺎﺧﺖ ‪ .‬در واﻗﻊ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻋﻠﻢ و‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد ﭼﯿﺰی ﺟﺰ ﻣﻮ ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻧﯿﺴﺖ ‪.‬‬ ‫اھﻤﯿﺖ ﻣﻮ و ﺧﺎﺻﻪ زﻟﻒ در ﺷﺮﯾﻌﺖ ﺧﺎﺻﻪ ﺷﺮﯾﻌﺖ اﺳﻼﻣﯽ ﻧﯿﺰ واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ راز ﺣﺠﺎب ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻓﺮﺻﺘﺖ ﺑﺎد ﮐﻪ دﯾﻮاﻧﻪ ﻧﻮاز آﻣﺪه ای‬

‫ای ﮐﻪ ﺑﺎ ﺳﻠﺴﻠۀ زﻟﻒ دراز آﻣﺪه ای‬

‫اﻓﺴﺎﻧﻪ ﻣﻮ اﻣﺮوزه در آﺧﺮﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﺎت ﻓﯿﺰﯾﮏ ﮐﯿﮫﺎن ﺷﻨﺎﺳﯽ و ﻓﯿﺰﯾﮏ ذره اﯾـﯽ و ﻧـﻮری ﻣﺒـﺪل ﺑـﻪ واﻗﻌﯿﺘـﯽ‬ ‫ﺣﯿﺮت آور ﺷﺪه ﮐﻪ ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻣﮑﺎﺷﻔﺎت ﺣﺎﻓﻆ اﺳﺖ و آن ﻧﻈﺮﯾﻪ » ﻃﻨﺎﺑﯽ ﺑﻮدن ﺟﮫﺎن « اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﯿﺎن ﮐﻼن ﺗﺎ‬ ‫رھﺎی ﻧﻮری ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻞ ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ در ﻋﺮﺻۀ ﻣﺎده وﻧﻮر و ﻓﻀﺎی ﺗﮫـﯽ از‬ ‫اﺟﺮام دارای ﺑﺎﻓﺘﯽ ﺷﺒﯿﻪ زﻟﻔﮫﺎی ﺑﻪ ھﻢ ﺑﺎﻓﺘﻪ ﺷﺪه و ﺗﻮ در ﺗﻮ ھﻤﭽﻮن ﻃﻨﺎﺑﮫﺎﯾﯽ ﺑﻪ ھﻢ ﭘﯿﭽﯿﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ‬ ‫و ﺟﺎﻟﺐ اﯾﻨﮑﻪ از ﺑﺎﻧﯿﺎن اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﯾﮏ داﻧﺸﻤﻨﺪ اﯾﺮاﻧﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ اﺛﺒﺎت ﮐﻨﻨﺪه ھﻤﺎن ﻣﺜﺎل ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ‬ ‫ﻣﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ را زﻟﻒ ﯾﺎر ﻣﯿﺪاﻧﺪ و ﺗﺼﺪﯾﻖ ﮐﻨﻨﺪه اﯾﻦ ﺿﺮب اﻟﻤﺜﻞ ﻧﯿﺰ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ‪ :‬ﺟﮫﺎن ﭘـﺸﻢ‬ ‫اﺳﺖ و ﯾﺎ ﭘﺸﻤﺶ ﺑﺪان ! در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﻪ ﻣﻔﮫﻮم ﺣﺒﻞ اﷲ ) ﻃﻨﺎب ﺧﺪا ( در ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ ﻣﯽ رﺳﯿﻢ‪.‬‬ ‫اﮔﺮ ﺳﺮّ ﻧﮫﺎن ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺸﺮی ھﻤﺎن ﻋﺸﻖ آدم و ﺣﻮاﯾﯽ اﺳﺖ ﭘﺲ ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺸﺮ را ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺗﺎرﯾﺦ ﻣﻮ و ﻣﻮﭘﺮﺳﺘﯽ‬ ‫داﻧﺴﺖ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺳﺮّ ﻋﺸﻖ را ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺳﺮّ ﻣﻮ داﻧﺴﺖ ‪ .‬ﮔﻮﯾﯽ ﮐﻪ ھﺴﺘﯽ روﺣﺎﻧﯽ اﻧـﺴﺎن از اﻓـﺴﻮن‬ ‫ﻣﻮ اﺳﺖ ‪ :‬اﯾﻦ ﻋﻀﻮ و ﺑﯽ ﺟﺎن و ﺑﯽ ﺧﺎﺻﯿﺖ و زاﺋﺪ وﺟﻮد اﻧﺴﺎن ‪.‬‬

‫‪65‬‬


‫ﺧﻢ زﻟﻒ ﺗﻮ دام ﮐﻔﺮ و دﯾﻦ اﺳﺖ‬

‫ز ﮐﺎرﺳﺘﺎن ﺗﻮ ﯾـﮏ ﺷﻤـﻪ اﯾﻦ اﺳﺖ‬

‫ﻣﺸـﻮ ﺣﺎﻓﻆ ز ﮐﯿـﺪ زﻟﻔـﺶ اﯾﻤﻦ‬

‫ﮐﻪ دل ﺑﺮد و ﮐﻨﻮن در ﺑﻨﺪ دﯾﻦ اﺳﺖ‬

‫و اﻣﺎ اھﻞ ﻣﻌﺮﻓﺖ از زﻟﻒ آﺷﮑﺎر او ﻧﯿﻤﻪ ﺷﺒﮫﺎ ﺷﺮح دھﺪ ﻏﻤﺶ را ﻧﮑﺘﻪ ﺑﻪ ﻧﮑﺘﻪ و ﻣﻮ ﺑﻪ ﻣﻮ ‪ .‬و اﯾﻦ ﻣﻮھﺎﯾﯽ‬ ‫ﮐﻪ ھﺮ ﺷﺐ دزدﮐﯽ از ﮔﯿﺴﻮاﻧﺶ ﺑﺮ ﻣـﯽ ﭼﯿﻨـﺪ ﻃﻨـﺎب دار ﺧـﻮد را ﻣـﯽ ﺑﺎﻓـﺪ ﮐـﻪ ﺑـﺎ آن ﻃﻨـﺎب ) ﺣﺒـﻞ اﷲ (‬ ‫ﻋﺎﺷﻘﺎن ﺑﻪ ﺳﻮی رﺧﺶ ﺑﺎﻻ ﻣﯿﺮوﻧﺪ ھﺮ ﻧﯿﻤﻪ ﺷﺐ ‪ .‬ﮐﻪ ھﺮ ﺷﺐ ﻋﺎﺷﻘﺎن ﻟﯿﻠﻪ اﻟﻘﺪر اﺳﺖ و ﻗﺪر زﻟﻔﺶ را‬ ‫ﻣﯽ ﯾﺎﺑﻨﺪ ﺑﻮاﺳﻄۀ ﻣﻼﺋﮏ ﮐﻪ زﻟﻔﺶ را ﺑﺪﺳﺖ ﻣﯿﺪھﻨﺪ ‪.‬‬ ‫آﻧﺎن ﮐﻪ زﻟﻔﺶ را ﻣﯽ ﺷﻨﺎﺳﻨﺪ ﻣﻮ ﺷﮑﺎﻓﺎن ﺟﮫﺎﻧﻨﺪ ‪.‬‬

‫دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮏ ﺑﻮد و ﻧﺒﻮد‬ ‫*ﻋﺎﻗﻞ ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﺟﺎھﻞ ﻣﯿﺪاﻧﺪ‪.‬‬ ‫*ﻣﺆﻣﻦ ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﮐﺎﻓﺮ ﻣﯿﺪاﻧﺪ‪.‬‬ ‫*ﻋﺎﺷﻖ ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﻓﺎﺳﻖ ﻣﯿﺪاﻧﺪ ‪.‬‬ ‫*ﻣﺨﻠﺺ ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﻣﺸﺮک ﻣﯿﺪاﻧﺪ ‪.‬‬ ‫*ﮐﺎﻣﻞ ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﻧﺎﻗﺺ ﻣﯿﺪاﻧﺪ ‪.‬‬ ‫*زﻧﺪه ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﻣﺮده ﻣﯿﺪاﻧﺪ‪.‬‬ ‫*آﻧﮑﻪ ھﺴﺖ ﺧﻮد را ﻧﯿﺴﺖ ﻣﯿﺪاﻧﺪ ‪.‬‬

‫ﺟﺒﺮ و اﺧﺘﯿﺎر)ﮐﻠﯿ‪‬ﺎ ت و ﺟﺰﺋﯿﺎ ت(‬ ‫زﻧﺪﮔﯽ ﺑﺸﺮ ﺑﻪ دو ﺑﺨﺶ ﮐﻠﯽ و ﺟﺰﺋﯽ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽ ﺷﻮد ‪.‬اﻣﻮر ﮐﻠﯽ ﺷﺎﻣﻞ ‪:‬ﺗﻮﻟـﺪ و ﻣـﺮگ ‪ ،‬زادﮔـﺎه و ﻗـﻮم و‬ ‫ﻓﺮھﻨﮓ ‪ ،‬ازدواج ‪ ،‬ﺑﻼﯾﺎ و‪....‬اﺳﺖ و اﻣﻮر ﺟﺰﺋﯽ ﺷﺎﻣﻞ ‪:‬ﺧﻮردن ‪ .‬ﺧﻮاﺑﯿﺪن ‪ ،‬ﺟﻤﺎع ﮐﺮدن ‪ ،‬ﺗﻔﺮﯾﺢ ‪،‬ﻣﻌﯿﺸﺖ و‪...‬‬ ‫ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬ ‫ﺑﺸﺮ در اﻣﻮر ﮐﻠﯽ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﺠﺒﻮر و در اﻣﻮر ﺟﺰﺋﯽ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﺨﺘﺎر اﺳﺖ‪ .‬و آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‬ ‫ھﻤﺎن اﻣﻮر ﮐﻠﯽ زﻧﺪﮔﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺸﺮ در آن ھﯿﭻ اﺧﺘﯿـﺎری ﻧـﺪارد و ﺑـﺸﺮ در ﻗﺒـﺎل ﮐﻠﯿّـﺎت زﻧـﺪﮔﯽ ﺧـﻮد دو‬ ‫ﻋﻤﻠﮑﺮد ﮐﺎﻣﻼً ﻣﺘﻔﺎوت دارد ‪:‬ﻋﺪه اﯾﯽ ﺑﺎ اﯾﻦ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﻣﯽ ﺟﻨﮕﻨﺪ و آن را ﺣﻖ ﺧﻮد ﻧﻤﯽ داﻧﻨـﺪ و ﻋـﺪه اﯾـﯽ‬ ‫ﺗﺴﻠﯿﻢ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﺗﻼش ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﺣﻖ آن را درﯾﺎﺑﻨﺪ و ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺎس ﺑﺸﺮ ﺑﻪ دو دﺳﺘﻪ ﮐﺎﻓﺮ‬ ‫و ﻣﺆﻣﻦ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﮔﺮوه اول ﮐﺎﻓﺮان و دﺳﺘﻪ دوم ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﺧﺪاوﻧﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻠﯿّﺎت زﻧﺪﮔﯽ ھﺮ ﺑﺸﺮی را ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﺗﻤـﺎم ﺳـﺘﯿﺰۀ ﺑـﺸﺮ ﺑـﺎ ﺧﺪاوﻧـﺪ ﻧﯿـﺰ از اﯾـﻦ‬ ‫روﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺸﺮ اﺧﺘﯿﺎر در اﻣﻮر ﺟﺰﺋﯽ زﻧﺪﮔﯽ را در ﺷﺄن ﺧﻮد ﻧﻤﯽ داﻧﺪ و در ﻃﻮل ﺗﺎرﯾﺦ ھﻤﯿﺸﻪ ﺗﻼش ﮐﺮده‬ ‫اﺳﺖ ﺗﺎ اﻣﻮر ﮐﻠﯽ زﻧﺪﮔﯽ را ﻧﯿﺰ در اﺧﺘﯿﺎر ﺧﻮد ﮔﯿﺮد ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ ھﯿﭽﮕﺎه ﻣﻮﻓﻖ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ ‪.‬‬

‫‪66‬‬


‫از ﺣﺪود دوران رﻧﺴﺎﻧﺲ ﮐﻪ ﺑﺸﺮ ﺗﻮاﻧﺴﺖ در ﻋﻠﻮم ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﻪ ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﯽ ﭼﺸﻢ ﮔﯿﺮ دﺳﺖ ﯾﺎﺑﺪ ﺗﺼﻮر ﮐﺮد ﮐﻪ‬ ‫دﯾﮕﺮ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ ﺑﺮ اﻣﻮر ﮐﻠﯽ زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد ﻧﯿﺰﻓﺎﺋﻖ آﯾﺪ و آن را در ﯾﺪ اﺧﺘﯿﺎر ﺧﻮد ﮔﯿﺮد زﯾﺮا ﺑـﺸﺮ اﮔـﺮ ﻣـﯽ‬ ‫ﺗﻮاﻧﺴﺖ زﻣﺎن ﻣﺮگ ﺧﻮد را ﺣﺘﯽ اﻧﺪﮐﯽ ﺑﻪ ﺗﻌﻮﯾﻖ اﻧﺪازد و ﯾﺎ ﮐﻪ ﻣﯿﺘﻮاﻧﺴﺖ ﺟﻨﺴﯿّﺖ ﺟﻨﯿﻦ را ﻣﻌﯿﻦ ﮐﻨﺪ و ﯾﺎ‬ ‫اﮔﺮ ﻣﯿﺘﻮاﻧﺴﺖ زﻣﺎن ﺗﻮﻟﺪ ھﺮ ﻧﻮزادی را ﻣﻌﯿﻦ ﮐﻨﺪ و‪ ...‬ﺑﯽ ﺷﮏ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ ﺑﻮد ﺑﺮ ﮐﻠﯿﺎت زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد ﻧﯿﺰ ﻓـﺎﺋﻖ‬ ‫آﯾﺪ و ﺗﺎ ﻣﺪﺗﮫﺎ ﭼﻨﯿﻦ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ رﺳﯿﺪ ﮐﻪ ﺑﺸﺮ ﻣﻮﻓﻖ ﺷﺪه اﺳﺖ اﻣﺎ اﯾـﻦ روﯾـﺎی زﯾﺒـﺎ ﭼﻨـﺪ ﺻـﺒﺎﺣﯽ ﺑﻄـﻮل‬ ‫ﻧﯿﻨﺠﺎﻣﯿﺪ‪ .‬زﯾﺮا زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺸﺮ ﺗﺼﻮرﮐﺮد ﺑﻮاﺳﻄۀ اﮐﺘﺸﺎﻓﺎت و اﺧﺘﺮاﻋﺎت و ﻋﻠـﻮم ﺧـﻮد دﯾﮕـﺮ ھـﯿﭻ ﻣـﺸﮑﻠﯽ‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻧﺘﻮاﻧﺪ ﺣﻞ ﮐﻨﺪ ﻣﻮاﺟﻪ ﺑﺎ ﻣﺸﮑﻼت و ﻣﻮاﻧﻌﯽ در زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد ﮔﺸﺖ ﮐﻪ از ﺣﻞ آن ﻋﺎﺟﺰ ﻣﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﮐﻠﯿﺎّت ﻇﺮف زﻧﺪﮔﯽ اﺳﺖ و ﺟﺰﺋﯿﺎت ﻣﻈﺮوف آن ‪ .‬اﯾﻨﮑﻪ ﺑﺸﺮ در ﻇﺮف زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد ﭼﻪ ﭼﯿﺰی را ﺑﺮﯾﺰد و آﻧﺮا ﺑﺎ‬ ‫ﭼﻪ ﭼﯿﺰی ﭘﺮ ﮐﻨﺪ در اﺧﺘﯿﺎر ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ‪ :‬ﺑﺎ ﻣﺤﺒﺖ ﯾﺎ ﺷﻘﺎوت ‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﺠﺎوز ﯾﺎ اﯾﺜﺎر ‪ ،‬ﺑﺎ راﺳﺘﯽ ﯾـﺎ دروغ و‪ ...‬و اﯾـﻦ‬ ‫اﻋﻤﺎل ﺟﺰﺋﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎھﯿّﺖ و ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ زﻧﺪﮔﯽ وی را رﻗﻢ ﻣﯽ زﻧﺪ ‪ .‬ھﻤﺎن اﻋﻤﺎ ﻟﯽ ﮐـﻪ در روزﻣـﺮه ﺧـﻮد‬ ‫اﻧﺠﺎم ﻣﯽ دھﺪ ‪.‬‬

‫زﻧﺪﮔﯽ اﻧﺴﺎن از ﻟﺤﻈﺎت و دﻗﺎﯾﻖ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ و اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻣﯿﺰاﻧﯽ ﮐﻪ ﻗـﺪر ﻟﺤﻈـﺎت زﻧـﺪﮔﯽ ﺧـﻮد را‬ ‫ﻣﯿﺪاﻧﺪ در ﺣﺎل زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻗﺪر ﺷﻨﺎﺳﯽ ھﻤﺎن اﯾﻤﺎن و ﺷﮑﺮ ﺧﺪاوﻧﺪ اﺳﺖ‪ .‬ھﺮ ﭼﻪ اﻧﺴﺎن زﻧﺪﮔﯽ‬ ‫ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻣﺎه و ﺳﺎل و دھﻪ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ از ﺣﺎل زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد دور ﺷﺪه و در ﮔﺬﺷﺘﻪ و آﯾﻨﺪه ﮔﻢ و ﮔﻮر ﻣﯽ‬ ‫ﺷﻮد ‪.‬‬ ‫ﺧﺮوج آدم و ﺣﻮا از ﺑﮫﺸﺖ ھﻤﺎن ﺧﺮوج آﻧﺎن از ﺣﺎل ﺑﻮد ‪ .‬اﯾﻦ اﺑﻠﯿﺲ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺎ ﺑﯽ ارزش ﮐﺮدن زﻣﺎن ﺣـﺎل و‬ ‫وﻋﺪه ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﯽ در آﯾﻨﺪه ‪ ،‬آدم و ﺣﻮا را از ﺑﮫﺸﺖ ﺧـﺎرج و ﺑـﻪ ﺟﮫـﻨﻢ اﻓﮑﻨـﺪ ﮐـﻪ ﺟﮫـﻨﻢ ﭼﯿـﺰی ﺟـﺰ ﮔﺬﺷـﺘﻪ‬ ‫ﭘﺮﺳﺘﯽ و آﯾﻨﺪه ﭘﺮﺳﺘﯽ ﻧﻤﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﮔﺬﺷﺘﻪ ﭘﺮﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﻧﮋاد ﭘﺮﺳﺘﯽ ﺧﻮد ﻧﻤﺎﺋﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و آﯾﻨـﺪه‬ ‫ﭘﺮﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﺑﺸﮑﻞ ﺑﭽﻪ ﭘﺮﺳﺘﯽ ﺧﻮد ﻧﻤﺎﺋﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪.‬‬ ‫ﺑﺸﺮ ﺑﻪ ﻣﯿﺰاﻧﯿﮑﻪ از ﺣﺎل و اﮐﻨﻮن زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد ﻏﺎﻓﻞ اﺳﺖ و ﺗﻨﮫﺎ در ﻓﮑﺮ ﺳﺎﺧﺘﻦ ﺑﮫـﺸﺘﯽ در آﯾﻨـﺪه اﺳـﺖ از‬ ‫ذات ﺧﻮد ﮐﻪ ھﻤﺎن ﺧﻮدﯾّﺖ و ﺧﺪاﺋﯿﺖ وﺟﻮدش اﺳﺖ دور ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﮐـﻪ اﯾـﻦ دور ﺷـﺪه ﮔـﯽ ﺑﺎﻋـﺚ از ﺧـﻮد‬ ‫ﺑﯿﮕﺎﻧﮕﯽ و ﺑﯽ ھﻮﯾّﺘﯽ وﺟﻮد اوﺳﺖ‪ .‬و او ﺑﺮای ﮐﺴﺐ اﺣﺴﺎس وﺟﻮد و ھﻮﯾّﺖ ﻧﺎﭼﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ ﯾﺎ ﺑﻪ ﻧﮋاد ﺧﻮد‬ ‫در ﮔﺬﺷﺘﻪ و ﯾﺎ ﺑﻪ اوﻻد ﺧﻮد در آﯾﻨﺪه ﭘﻨﺎه ﺑﺮد و ﺑﺪﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﺑﺮای ﺧﻮد ھﻮﯾّﺘﯽ ﺑﺴﺎزد ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ ﺷﯿﻄﺎن ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺸﺮ را از ﺣﺎل زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد ﻏﺎﻓﻞ ﮐﻨﺪ ‪ .‬ﺷﯿﻄﺎن ﭼﻨﯿﻦ در ﮔﻮش ﻓﺮزﻧﺪ آدم ﻧﺠﻮا‬ ‫ﻣﯿﮑﻨﺪ ‪ » :‬ای ﻓﺮزﻧﺪ آدم ﺗﻮ ﺑﺰرﮔﺘﺮ از آﻧﯽ ﮐﻪ ﺗﻤﺎم ﻋﻤﺮت را ﺻﺮف اﻣﻮر روزﻣﺮه ﮐﻨﯽ ‪ .‬ﺗﻮ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻤﺎﻣﯽ دﻧﯿﺎ را در‬ ‫ﺳﯿﻄﺮۀ ﺧﻮد ﺑﮕﯿﺮی ‪ .‬ﭘﺲ وﻗﺖ ﺧﻮد را ﺻﺮف اﻣﻮر روزﻣﺮه ﻣﮑﻦ و ﺑﻪ آﯾﻨﺪه ﺑﯿﻨﺪﯾﺶ «‬ ‫ﺑﺸﺮ ھﻤﯿﺸﻪ ﺧﻮد را ﺑﺮﺗﺮ از ﺧﻮردن و ﺧﻮاﺑﯿﺪن و ﺟﻤﺎع ﮐﺮدن و‪ ..‬داﻧﺴﺘﻪ و از اﯾﻨﮑﻪ ﺗﻤﺎم ﻋﻤﺮ ﺧـﻮد را ﺻـﺮف‬ ‫اﻣﻮر ﻏﺮﯾﺰی ﮐﻨﺪ رﻧﺞ ﮐﺸﯿﺪه اﺳﺖ و ﺑﻪ ﺷﮑﻠﮫﺎی ﻣﺘﻔﺎوت ﺗﻼش ﮐﺮده ﺗﺎ از اﯾﻦ ﻏﺮاﯾﺰ ﻓﺮا رود‪ .‬اﻣﺎ ﺑﺸﺮ در ﻟﻌﻦ‬ ‫اﯾﻦ ﻏﺮاﯾﺰ ﺣﯿﺎﺗﯽ ﺑﺎ دو ﻣﺸﮑﻞ ﻋﻤﺪه روﺑﺮو ﺑﻮد اول اﯾﻨﮑﻪ ﺗﻨﮫﺎ ﺑﻮاﺳﻄۀ ارﺿﺎی ھﻤﯿﻦ ﻏﺮاﯾﺰ ‪ ،‬ﺣﯿﺎت دﻧﯿﻮی او‬ ‫ﻣﻤﮑﻦ ﻣﯽ ﺷﻮد و از ﺳﻮ ی دﯾﮕﺮ ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻟﺬت ھﺎی او ﻧﯿﺰ در ارﺿﺎی ھﻤﯿﻦ ﻏﺮاﯾﺰ ﭘﺪﯾـﺪ ﻣـﯽ آﻣـﺪ‪ .‬ھﻤـﯿﻦ دو‬ ‫ﻋﺎﻣﻞ ﻣﺎﻧﻊ اﯾﻦ ﻣﯽ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺸﺮ ﺑﺘﻮاﻧﺪ دﺳﺖ از اﯾﻦ ﻏﺮاﯾﺰ ﺑﺮدارد‪ .‬ﭘﺲ او ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻼش ﻣﯽ ﮐﺮد در ﻋﯿﻦ ارﺿﺎی‬ ‫ﻏﺮاﯾﺰ ﺧﻮد ﮐﻪ ﺗﻤﺎﻣﯽ روزﻣﺮۀ او را اﺷﻐﺎل ﻣﯽ ﮐﺮد زﻣﺎﻧﯽ را ﻧﯿﺰ ﺑـﺮای اﺛﺒـﺎت ﺑﺮﺗـﺮی و ﺑﺰرﮔـﯽ ﺧـﻮد داﺷـﺘﻪ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬و ﺑﺪﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺸﺮ ﻋﺎﺷﻖ ﺳﺮﻋﺖ ﺷﺪ و ﺗﻤـﺎم ھـﻢّ و ﻏـﻢ ﺧـﻮد را ﺑـﺮاﯾﻦ ﮔﺬاﺷـﺖ ﺗـﺎ ﺑـﺎ اﺧﺘـﺮاع‬

‫‪67‬‬


‫اﺳﺒﺎﺑﮫﺎی ﻣﺘﻔﺎوت ‪ ،‬زﻣﺎن ﮐﻤﺘﺮی را ﺻﺮف ﻏﺮاﯾﺰ ﺣﯿﺎﺗﯽ ﺧﻮد ﮐﻨﺪو ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ اﻣﺮوزه ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮐﻨﺪه‬ ‫ﮐﯿﻔﯿّﺖ ﯾﮏ ﮐﺎﻻی ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ اﺳﺖ ﻣﯿﺰان ﺳﺮﻋﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ دارد ‪.‬‬ ‫ﺑﺸﺮ دﯾﮕﺮ وﻗﺖ ﻧﺪاﺷﺖ ﺗﺎ ﺑﺮای ﻏﺬا ﭘﺨﺘﻦ و ﺗﮫﯿﻪ ﭘﻮﺷﺎک و ﻣﺴﮑﻦ ورﻓﺖ و آﻣﺪ و‪ ...‬ﻋﻤـﺮ ﺧـﻮد را ﺗﻠـﻒ ﮐﻨـﺪ‪.‬‬ ‫ﺣﺎل ﮐﻪ او ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻋﻤﺮ ﺧﻮد را ﻃﻮﻻﻧﯽ ﮐﻨﺪ ﺑﺎﯾﺪ زﻣﺎﻧﮫﺎﯾﯽ را ﮐﻪ ﺻﺮف ارﺿﺎی ﻏﺮاﯾﺰ ﺣﯿﻮاﻧﯽ ﺧﻮد ﻣﯽ‬ ‫ﮐﺮد ﺻﺮﻓﻪ ﺟﻮﺋﯽ ﻣﯽ ﮐﺮد ﺗﺎ ﻋﺮض زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد را ﺑﯿﻔﺰاﯾﺪ و زﻣﺎن ﻻزم ﺑﺮای اﺛﺒﺎت ﺑﺰرﮔﯽ ﺧﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ درﺳﺖ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺸﺮ ﺗﺼﻮر ﮐﺮد ﺑﺎ اﺧﺘﺮاع ﻣﺎﺷﯿﻦ ﻣﻮﻓﻖ ﺷﺪه ﮐـﻪ ﺑـﺴﯿﺎری از زﻣﺎﻧﮫـﺎی ﺗﻠـﻒ ﺷـﺪه را‬ ‫ﺻﺮﻓﻪ ﺟﻮﺋﯽ ﮐﻨﺪ ﺑﺎ ﻣﺸﮑﻞ دﯾﮕﺮی روﺑﺮو ﺷﺪ و آن ھﻢ ﺗﻮرم زﻣﺎن ﺑﻮد زﯾﺮا ﺑﺸﺮ ﻓﺮاﻣﻮش ﮐﺮد ﮐـﻪ اﯾـﻦ ھﻤـﻪ‬ ‫ﮐﺎرھﺎ ﺑﺮای ﭼﻪ ﺑﻮده و ﺣﺎل ﺑﺎﯾﺪ او ﺑﺪﻧﺒﺎل ﮐﺸﻒ راھﮫﺎﯾﯽ ﺟﺪﯾﺪی ﺑﺮای از ﻣﯿﺎن ﺑﺮدن اﯾﻦ زﻣﺎن اﺿﺎﻓﯽ ﺑﻮد ‪.‬‬ ‫زﻣﺎﻧﯿﮑﻪ ﺑﺮ روح او ﺳﻨﮕﯿﻨﯽ ﻣﯽ ﮐﺮد و اﻣﺮوزه ھﺮ ﻓﺮدی در ﺗﻼش اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺷﺮاﯾﻂ ﺧﻮد اﯾـﻦ زﻣـﺎن‬ ‫اﺿﺎﻓﯽ را از ﻣﯿﺎن ﺑﺮدارد‪:‬ﺷﻐﻞ ‪ ،‬ﺗﻔﺮﯾﺤﺎت ‪ ،‬ﻣﺴﮑﺮات ‪ ،‬ﻣﻮاد ﻣﺨﺪر و‪ ...‬ھﻤﻪ و ھﻤﻪ روﺷﮫﺎی ﺑـﺮای از ﻣﯿـﺎن‬ ‫ﺑﺮدن ﺗﻮرم زﻣﺎن اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫درﺳﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻠﯿّﺎت زﻧﺪﮔﯽ در اﺧﺘﯿﺎر ﺑﺸﺮ ﻧﯿﺴﺖ اﻣﺎ اﯾﻦ ﻣﺎ ھﺴﺘﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﺎ رﻓﺘﺎرھﺎ و ﮐﺮدارھـﺎ ی ﺟﺰﺋـﯽ‬ ‫ﺧﻮد ﮐﻞ زﻧﺪﮔﯿﻤﺎن را ﺳﻤﺖ و ﺳﻮ ﻣﯽ دھﯿﻢ و ﺑﺎﻃﻦ آن را ﻣﻌﯿﻦ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ اﮔﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺒﻮد ﺗﻤﺎﻣﯽ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ‬ ‫دﯾﻦ ﻧﺎم دارد و ﺗﻤﺎم آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ و ﺣﺴﺎب و ﮐﺘﺎب اﻋﻤﺎل اﺳﺖ اﻣﺮی ﭘﻮچ و ﺑﺎﻃﻞ ﺑﻮد ‪.‬‬ ‫ﮔﺮﭼﻪ ﺑﺸﺮ اﻣﺮوز ﺑﻪ ﻣﯿﺰاﻧﯽ ﮐﻪ ﻧﻤﯿﺨﻮاھﺪ ﻣﺴﺌﻮل اﻋﻤﺎل ﺟﺰﺋﯽ ﺧـﻮد ﺑﺎﺷـﺪ ﺗـﺮﺟﯿﺢ ﻣـﯽ دھـﺪ ﮐـﻪ ﺧـﻮد را‬ ‫ﻣﺠﺒﻮر ﺑﺪاﻧﺪ و ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺎس ﺗﻤﺎﻣﯽ ﺑﺎر ﮔﻨﺎھﺎن ﺧﻮد را ﺑﺮ دوش ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺑﮕﺬارد ‪.‬‬ ‫ھﺮ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻣﯿﺰاﻧﯿﮑﻪ ﺑﻪ اﻋﻤﺎل ﺟﺰﺋﯽ ﺧﻮد در روزﻣـﺮه ﺑﮫـﺎ ﻣـﯽ دھـﺪ‪ ،‬در ﺣـﺎل ﻗـﺮار دارد و از زﻧـﺪﮔﯽ در‬ ‫ﺧﺎﻃﺮات ﮔﺬﺷﺘﻪ و ﺗﺨﯿﻼت در آﯾﻨﺪه ﻣﯽ رھﺪ و ﺑﺪﯾﻨﮕﻮﻧﻪ دارای »ھﺴﺘﯽ« ﻣﯿﮕﺮدد ﮐﻪ اﯾﻦ» ھـﺴﺘﯽ« ﻋـﯿﻦ‬ ‫اﺧﺘﯿﺎر و آزادی اﺳﺖ و ھﺮ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻣﯿﺰاﻧﯿﮑﻪ دﻗﺖ و ﺗﻔﮑﺮ در اﻋﻤﺎل روزﻣﺮه را در ﺷﺄن ﺧـﻮد ﻧﻤـﯽ ﯾﺎﺑـﺪ ﺑـﻪ‬ ‫ﺧﺎﻃﺮات ﮔﺬﺷﺘﻪ و ﺗﺨﯿﻼت آﯾﻨﺪه ﭘﻨﺎه ﻣﯽ ﺑﺮد‪ .‬ﮔﺬﺷﺘﻪ اﯾﯽ ﮐﻪ از ﻣﯿﺎن رﻓﺘـﻪ اﺳـﺖ و آﯾﻨـﺪه اﯾـﯽ ﮐـﻪ ﻧﯿﺎﻣـﺪه‬ ‫اﺳﺖ و ھﻤﯿﻦ اﻣﺮ اﯾﺠﺎد ﮐﻨﻨﺪه اﺣﺴﺎس» ﻧﯿﺴﺘﯽ« در وﺟﻮد او ﻣﯽ ﮔﺮدد‪ .‬اﺣﺴﺎس ﻧﯿﺴﺘﯽ ﮐـﻪ ﺑـﻪ او ﺑـﯽ‬ ‫ﻗﺮاری ﻣﯽ دھﺪ ‪ .‬ﭼﻨﯿﻦ اﻧﺴﺎﻧﯽ ھﻤﯿﺸﻪ ﺧﻮد را ﻣﺠﺒﻮر ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ ‪ .‬اﻧﺴﺎن ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻟﺤﻈﺎت زﻧـﺪﮔﯽ ﺧـﻮد را‬ ‫ﺳﺮﺷﺎر از ﻣﺤﺒﺖ ‪ ،‬ﮔﺬﺷﺖ ‪ ،‬ﺗﻮاﺿﻊ و راﺳﺘﯽ و‪ ..‬ﮐﻨﺪ و ﯾﺎ ﻣﯿﺘﻮاﻧﺪ ﺑﺮای دﺳﺖ ﯾﺎﻓﺘﻦ ﺑﻪ ﺑﮫـﺸﺘﯽ ﻣﻮﻋـﻮد در‬ ‫آﯾﻨﺪه‪ ،‬دروغ ﺑﮕﻮﯾﺪ ‪ ،‬ﻇﻠﻢ ﮐﻨﺪ و ﺷﻘﺎوت ﭘﯿﺸﻪ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺻﻮرت آﻧﭽﻪ ﮐﻪ از ﺣﺎل زﻧﺪﮔﯽ ﺑﻪ او ﻣﯽ رﺳﺪ‬ ‫ﺗﻤﺎﻣﺎً ﺗﻠﺨﯽ و ﺑﺎر زﻣﺎن اﺳﺖ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺣﺎل را در وﺟﻮد اﻧﺴﺎن ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﻣﻘﺎم وﺟﻮدی ﻣﯽ ﺳﺎزد و ﻟﺤﻈﺎت را‬ ‫دروﺟﻮدش ﺣﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪،‬ﻋﺸﻖ و ﻣﺤﺒﺖ و راﺳﺘﯽ و‪...‬اﺳﺖ و آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺣﺎل را در وﺟـﻮد اﻧـﺴﺎن ﻧـﺎﺑﻮد ﻣـﯽ‬ ‫ﺳﺎزد و ﻟﺤﻈﺎت را ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﺑﺎری ﺛﻘﯿﻞ ﺑﺮ روح ﻣﯽ ﺳﺎزد ﺷﻘﺎوت ‪ ،‬دروغ و ﻇﻠﻢ و‪ ...‬اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ اﮔﺮ ﺧﺪاوﻧﺪ اﻧﺴﺎن را دﻋﻮت ﺑﻪ راﺳﺘﯽ ‪ ،‬ﺧﻮﺑﯽ ‪ ،‬ﭘﺎﮐﯽ و‪ ...‬ﮐﺮده اﺳﺖ ﺗﻨﮫﺎ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺟﮫـﻨﻢ ﭘـﺲ از ﻣـﺮگ‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﺘﻮاﻧﺪ از ﻟﺤﻈﺎت زﻧﺪﮔﯿﺶ ﺑﺮﺧﻮردار ﺷﻮد و ﺑﻘﻮﻟﯽ اھﻞ ﺣﺎل ﮔﺮدد ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﮫﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﮐﺠﺎ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﭼﻪ ھﻮاﯾﯽ را اﺳﺘﻨـﺸﺎق ﻣـﯽ ﮐﻨـﺪ و ﻣﮫـﻢ اﺳـﺖ ﮐـﻪ‬ ‫اﻧﺴﺎن ﭼﻪ ﻏﺬاﯾﯽ ﻣﯽ ﺧﻮرد و ﭼﻪ آﺑﯽ ﻣﺼﺮف ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﻣﮫﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﭼﻪ ﭘﻮﺷﺎﮐﯽ ﺑﺮ ﺗﻦ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و‬ ‫ﻣﮫﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﮐﺠﺎ و ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﯽ ﺧﻮاﺑﺪ و ﻣﮫﻢ اﺳﺖ ﮐـﻪ اﻧـﺴﺎن ﺑـﺎ ﭼـﻪ ﮐـﺴﯽ دوﺳـﺘﯽ ﻣـﯽ ﮐﻨـﺪ و‬ ‫ﻟﺤﻈﺎت روزﻣﺮۀ ﺧﻮد را در ﮐﻨﺎر ﭼﻪ ﮐﺴﯽ ﻣﯽ ﮔﺬراﻧﺪ و ﻣﮫﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﺎ ﭼـﻪ ﮐـﺴﯽ و ﭼﮕﻮﻧـﻪ ﺟﻤـﺎع‬

‫‪68‬‬


‫ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ‪......‬و ﺣﺘﯽ ﻣﮫﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﭼﮕﻮﻧﻪ اﺟﺎﺑﺖ ﻣﺰاج ﻣﯽ ﮐﻨـﺪ و ﻣﮫـﻢ اﺳـﺖ ﮐـﻪ اﻧـﺴﺎن دﻗـﺎﯾﻖ‬ ‫روزﻣﺮۀ ﺧﻮد را ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﯽ ﮔﺬراﻧﺪ و ‪...‬‬ ‫ﭘﺲ ﺑﯿﺎﺋﯿﺪ ﺑﻪ ﺟﺰﺋﯿﺎت زﻧﺪﮔﯿﻤﺎن اھﻤﯿﺖ دھﯿﻢ ﺗﺎ ﺑﺎﻃﻦ ﺳﺮﻧﻮﺷﺘﻤﺎن را آﻧﭽﻨﺎن ﮐﻪ ﺷﺎﯾﺴﺘﻪ اﺳﺖ رﻗﻢ زﻧﯿﻢ ‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﮥ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺷﺪن‬ ‫ﺑﯽ ﺗﺮدﯾﺪ ﻣﻌﻀﻠۀ ﺟﮫﺎﻧﯽ ﺷﺪن ﯾﮏ ﺟﻨﺒﻪ واﻗﻌﯽ دارد و ﯾﮏ ﻣﻌﻨﺎی ﮐﺎﻣﻼً ﺳﯿﺎﺳﯽ ‪ -‬اﻗﺘﺪاری‪ .‬ﺟﻨﺒﻪ واﻗﻌـﯽ‬ ‫آن ﺗﻤﺎﻣﺎً ﻣﺤﺼﻮل رﺷﺪ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً در ﻋﺮﺻﻪ ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﺟﮫـﺎﻧﯽ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﻣﻮﻟّـﺪ اﻗﺘـﺼﺎد و ﻓﺮھﻨـﮓ‬ ‫ﺟﮫﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬وﻟﯽ ﺟﻨﺒﻪ ﺳﯿﺎﺳﯽ آن اﻣﺮی از ﺟﺎﻧﺐ اﺑﺮ ﻗﺪرﺗﮫﺎ و ﺷﺮﮐﺘﮫﺎی ﭼﻨﺪ ﻣﻠﯿﺘّـﯽ اﺳـﺖ ﮐـﻪ‬ ‫اﻗﺘﺼﺎد و ﻓﺮھﻨﮓ ﺑﻮﻣﯽ را دﺷﻤﻦ درﺟﻪ اول ﺧﻮد ﻣﯿﺪاﻧﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﯾﮏ واﻗﻌﯿﺖ اﺳـﺖ‪ .‬ﺟﮫـﺎﻧﯽ ﺷـﺪن در ﯾـﮏ‬ ‫ﮐﻠﻤﻪ ﭼﯿﺰی ﺟﺰ ھﻤﺴﺎن ﺷﺪن اﻓﺮاد ﺑﺸﺮی در ﺳﺮاﺳﺮ ﺟﮫﺎن ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﯿﺰان اﯾﻦ ھﻤﺴﺎﻧﯽ ھـﻢ ﺑـﯿﺶ از‬ ‫آﻧﮑﻪ ﺗﻤﺪن ﻏﺮب و ﯾﺎ ﻗﺪرﺗﮫﺎی ﺧﺎﺻﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺧﻮد ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژ ی اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺪرت ﺧﻮد را ﺣﺘﯽ ﺑﺮ اﺑﺮ ﻗـﺪرﺗﮫﺎ ھـﻢ‬ ‫ﺗﺤﻤﯿﻞ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬در واﻗﻊ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺗﻤﺪن ﻏﺮب ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد ھﻤﺎن ﺗﻤﺪن ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژﯾﺴﺘﯽ ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮ ﺟﮫﺎن‬ ‫اﺳﺖ و ﻏﺮﺑﯽ ﺑﻮدن آن ﺑﺪان دﻟﯿﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻏﺮب ﻣﮫﺪ اوﻟﯿﻪ ﺗﮑﻨﻮﻟـﻮژ ﯾﮫﺎﺳـﺖ ‪ .‬اﻣـﺮوزه ﺑـﯿﺶ از ھـﺮ زﻣـﺎﻧﯽ‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻣﺎرﮐﺲ از اﯾﻦ ﺑﺎﺑﺖ درﺳﺖ از آب در آﻣﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮھﻨﮓ ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮ ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﻌﻠﻮل و روﺑﻨﺎی ﺷـﮑﻞ‬ ‫اﺑﺰار ﺗﻮﻟﯿﺪ و رواﺑﻂ اﻗﺘﺼﺎدی اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻄﻮ رﻣﺜﺎل ﺷﺎھﺪﯾﻢ ﮐﻪ در ھﻤﻪ ﺟﺎی ﺟﮫﺎن ھﻤﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﺜﻼً ﺑﺎ ﯾﮏ‬ ‫ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژ ی واﺣﺪی ﺳﺮوﮐﺎر دارﻧﺪ دارای ﻓﺮھﻨﮓ و ﺧﻠﻖ و ﺧﻮی واﺣﺪی ﻣﯽ ﺷـﻮﻧﺪ و ﻧﯿـﺰ ھﻤـﻪ ﮐـﺴﺎﻧﯽ ﮐـﻪ‬ ‫ﮐﺎﻻھﺎی ﻣﺸﺘﺮﮐﯽ ﻣﺼﺮف ﻣﯽ ﮐﻨـﺪ دارای ﻓﺮھﻨـﮓ ﻣـﺸﺘﺮک و واﺣـﺪی ﻣـﯽ ﺷـﻮﻧﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘـﻪ اﯾـﻦ ﯾـﮏ ﺿـﺎﯾﻌﻪ‬ ‫اﻧﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ وﻟﯽ ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ واﻗﻌﯿﺖ دارد‪ .‬اﯾﻦ ھﻤﺎن ﻗـﺪرﺗﯽ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺳـﻨّﺖ ھـﺎ را در ھـﻢ ﺷﮑـﺴﺘﻪ و‬ ‫اﻋﺘﻘﺎدات را ﭘﻮچ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﻓﻘﻂ ﯾﮏ اﻧﺴﺎن ﻣﺆﻣﻦ و ﻋـﺎرف ﻣـﯽ ﺗﻮاﻧـﺪ اﯾﻤـﺎن و ھﻮﯾّـﺖ ﺧـﻮد را در ﭼﻨـﯿﻦ‬ ‫ﺟﮫﺎﻧﯽ ﺣﻔﻆ ﻧﻤﺎﯾﺪ و اﮐﺜﺮﯾﺖ ﻗﺮﯾﺐ ﺑﻪ اﺗﻔﺎق ﻣﺮدﻣﺎن ﺟﮫﺎن ﭼﻨﯿﻦ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ .‬و ﺑﺪﯾﻨﮕﻮﻧﻪ اﺳﺖ ﮐـﻪ ﺣﺘـﯽ ﻣﻠـﯽ‬ ‫ﺗﺮﯾﻦ و دﯾﻨﯽ ﺗﺮﯾﻦ ﺣﮑﻮﻣﺘﮫﺎ و ﺟﻮاﻣﻊ ﻧﯿﺰ دﯾﺮ ﯾﺎ زود در ﻣﻘﺎﺑﻞ اﯾﻦ ﻗﺪرت ﺗﮑﻨﻮﻟـﻮژ ﯾﮑـﯽ ﺗـﺴﻠﯿﻢ ﻣـﯽ ﺷـﻮﻧﺪ و‬ ‫دﺳﺖ از ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﺮ ﻣﯿﺪارﻧﺪ زﯾﺮا ﺑﻘﺎی ﺧﻮد را در ﺧﻄﺮ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﻨﺪ ‪.‬‬ ‫و اﻣﺎ از ﻣﻨﻈﺮ ﻣﻌﺮﻓﺖ دﯾﻨﯽ اﯾﻦ واﻗﻌﻪ دارای ﭼﻪ ﺣﻘﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ؟ ﺑﺪون ﺷـﮏ آن دﯾـﻦ و اﯾﻤـﺎن و ھﻮﯾّـﺖ و‬ ‫ﻓﺮھﻨﮕﯽ ﮐﻪ ﻣﺸﺮوط و ﻣﻘﯿﺪ ﺑﻪ ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺎدی و اﻗﺘﺼﺎدی و دﻧﯿـﻮی اﺳـﺖ در ھـﺮ ﺣـﺎل ﺑـﯽ رﯾـﺸﻪ اﺳـﺖ و‬ ‫ﻋﻤﺮی ﻧﺪارد و در ھﺮ اﻣﺘﺤﺎﻧﯽ ﻟﻮ ﻣﯽ رود‪ .‬و اﻣﺮوزه در آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن ﮐﻪ ﺟﺰ دﯾﻦ ﺧـﺎﻟﺺ و اﯾﻤـﺎن ﻗﻠﺒـﯽ ارزش‬ ‫ﻧﺪارد ﻓﺮھﻨﮓ ﻗﮫّﺎر‬ ‫ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژ ﯾﺴﺘﯽ ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮ ﺟﮫﺎن‪ ،‬ھﻤﻪ ﻣﺬاھﺐ و ﺳﻨّﺖ ھﺎی ﻣﺸﺮﮐﺎﻧﻪ و ﻣﻨﺎﻓﻘﺎﻧﻪ و ﺻﻮری را ﻧﺎﺑﻮد ﻣﯽ ﮐﻨـﺪ‪.‬‬ ‫ﻋﻤﺮ ﺗﺎرﯾﺨﯽ اﯾﻦ ھﻮﯾّﺖ و ﻓﺮھﻨﮓ ﺑﺸﺮی ﺑﺴﺮ آﻣﺪه اﺳﺖ ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻤﺮ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻣـﺬھﺐ اﮐﺮاھـﯽ و رﯾـﺎﺋﯽ و‬ ‫ﻣﻮروﺛﯽ ﺑﺴﺮ آﻣﺪه اﺳﺖ و اﯾﻦ ﺣﻖ ﺟﮫﺎﻧﯽ ﺷﺪن اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫اﻣﺮوزه ﺑﻪ ﯾﺎری ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﺑﺴﯿﺎری از آرزوھﺎی ﺑﮫﺸﺘﯽ ﺑﺸﺮ ﮐﻪ ﻗﺮار ﺑﻮد در آﺧﺮت ﻣﺤﻘﻖ ﺷﻮد در ھﻤﯿﻦ دﻧﯿﺎ‬ ‫رخ ﻣﯽ دھﺪ و اﯾﻦ ﯾﮑﯽ از ﻋﻠﻞ درﺟﻪ اول ﻇﮫﻮر ﮐﻔﺮ ﺟﮫﺎﻧﯽ در ﻗﻠﻤﺮو ﺣﺎﮐﻤﯿّﺖ ﻣﻄﻠﻘﻪ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژﯾﺰم ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‬ ‫‪ .‬ﺑﯽ ﺗﺮدﯾﺪ اﯾﻦ ﮐﻔﺮ ﺑﯽ رﯾﺎ ﺑﮫﺘﺮ از دﯾﻦ رﯾﺎﺋﯽ و ﺑﯽ رﯾﺸﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﮐﻔﺮ ﺑﯽ رﯾﺎ ھﻤﺴﺎﯾﻪ اﯾﻤﺎﻧﯽ ﺧﺎﻟﺺ و ﻗﻠﺒﯽ‬

‫‪69‬‬


‫ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺧﺎﻧﻪ ﻧﺸﯿﻦ ﺑﻮدن از ﻓﺮط ﺑﯽ ﭼﺎدری ‪ ،‬ارزﺷﯽ ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر ﻧﺪارد‪ .‬اﻣـﺮوزه دﯾﻨـﯽ ﮐـﻪ ﻋﺎرﻓﺎﻧـﻪ و‬ ‫ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪ ﻧﺒﺎﺷﺪ ﻣﺤﻠﯽ از اﻋﺮاب ﻧﺪارد و اﯾﻦ ﺣﻖ دﯾﻦ ﺧﺪاﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﻖ ﺑﻪ ﺟﺒﺮ روی ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﺣﻖ آﻣﺪ‬ ‫و ﺑﺎﻃﻞ رﻓﺖ زﯾﺮا ﺑﺎﻃﻞ رﻓﺘﻨﯽ ﺑﻮد ‪.‬‬ ‫آﯾﺎ ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﮐﻔﺮی ﺟﮫﺎﻧﯽ و ﯾﮑﺪﺳﺖ و ﺑﯽ رﯾﺎ ﺑﮫﺘﺮ از ﺻﺪھﺎ ﻓﺮﻗﻪ ﻣﺬھﺒﯽ رﯾﺎﮐﺎ راﻧﻪ و ﺑـﯽ رﯾـﺸﻪ ﻧﯿـﺴﺖ ؟‬ ‫اﯾﻦ ﮐﻔﺮ ﺟﮫﺎﻧﯽ زﻣﯿﻨۀ ﯾﮏ اﯾﻤﺎن ﺟﮫﺎﻧﯽ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺪون ﺷﮏ زﻣﯿﻨۀ ﻇﮫﻮر اﻣﺎم ﻣﻄﻠﻖ و ﻧﺎﺟﯽ ﻣﻮﻋﻮد‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬و ﺑﻘﻮل ﻣﻮﻻﻧﺎ ‪ ،‬ﮐﺎﻓﺮ ﻧﺸﺪی ﺣﺪﯾﺚ اﯾﻤﺎن ﭼﻪ ﮐﻨﯽ !‬ ‫ﺑﺪون ﺷﮏ اﯾﻦ ﮐﻔﺮ ﺟﮫﺎﻧﯽ ھﻢ اﻣﺎﻣﯽ ﺟﺰ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﻧﺪارد ﮐﻪ دﻋﻮی ﻧﺠﺎت و ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﯽ ﺑﺸﺮﯾّﺖ را دارد و در‬ ‫واﻗﻊ ھﻤﺎن دﺟّﺎل آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن اﺳـﺖ‪ .‬اﯾـﻦ دﺟّـﺎل و ﺻـﺎﺣﺒﺎن ﺟﮫـﺎﻧﯽ اش روی در روی اﻣـﺎم آﺧﺮاﻟﺰﻣـﺎن ﻗـﺮار‬ ‫ﺧﻮاھﻨﺪ ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬واﯾﻦ ﻧﺒﺮدی اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﻧﮫﺎﺋﯽ ﺑﺸﺮﯾّﺖ ﺑﺮ روی زﻣﯿﻦ را رﻗﻢ ﺧﻮاھﺪ زد ‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﮥ دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ‬ ‫دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﻧﻪ در ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺳﯿﺎﺳﯽ آن ﺑﻠﮑﻪ در ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺗﺎرﯾﺨﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ آن دارای ﺣﻘﯽ ﻋﻈﯿﻢ اﺳـﺖ ﮐـﻪ‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﻨﺪرت ﻣﻮرد ﻣﻼﺣﻈﻪ اﺳﺖ و آن ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻣﺮدﻣﯽ ﺷﺪن و ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺷﺪن اﻣﻮر ﺧﺎص ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐـﻪ‬ ‫در ﻃﻮل ﺗﺎرﯾﺦ ﻓﻘﻂ ﻣﺨﺘﺺ اﻓﺮاد و ﮔﺮوھﯽ وﯾﮋه ﺑﻮده اﺳﺖ ﻣﺜﻞ ﺣﮑﻮﻣﺖ ‪ ،‬رھﺒﺮی ‪،‬ﻧﺒـﻮّت ‪ ،‬ﺗﺤـﺼﯿﻞ ﻋﻠـﻢ و‬ ‫ھﻨﺮ ‪ ،‬آزادی ‪ ،‬ﻋﯿﺶ و رﻓﺎه و آﺳﺎﯾﺶ‪ .‬ﺑﺪﯾﻦ ﻟﺤﺎظ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻋﺼﺮ ﺟﺪﯾﺪ را ﻋﺼﺮ ﻋﺎﻣﻪ ﺷﺪن اﻣﺘﯿﺎز ﺧﺎص ﻧﺎﻣﯿﺪ ‪.‬‬ ‫و ﻧﯿﺰ اﯾﻨﮑﻪ ﻧﺨـﺴﺘﯿﻦ دﻣﻮﮐﺮاﺗﮫـﺎ ﺣﻘﯿﻘـﯽ در ﺗـﺎرﯾﺦ ﮐـﻪ اﯾـﻦ اﻣﺘﯿـﺎز ات وﯾـﮋه را در اﺧﺘﯿـﺎر ﻋـﻮام و ﻣﺨـﺼﻮﺻﺎً‬ ‫ﻣﺴﺘﻀﻌﻔﺘﺮﯾﻦ ﻃﺒﻘﺎت ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻗﺮار دادﻧﺪ اﻧﺒﯿﺎی اﻟﮫﯽ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ھﻤﻮاره در ﻧﺰدﯾﮑﺘـﺮﯾﻦ ﺣـﺪ آﻧـﺎن ‪ ،‬ﺑﺮدﮔـﺎن و‬ ‫ﮐﻨﯿﺰﮐﺎن ﻗﺮار داﺷﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻋﺎﻟﯿﺘﺮﯾﻦ ﻣﺪارج ﻣﻌﻨﻮﯾﺖ و ﻋﻠﻢ و رھﺒـﺮی ﻧﺎﺋـﻞ ﻣـﯽ آﻣﺪﻧـﺪ‪ .‬اﯾـﻦ ھﻤـﺎن ﻣﻌﻨـﺎی‬ ‫اﻧﻘﻼب )زﯾﺮو روﺷﺪن ﺟﺎﻣﻌﻪ ( اﺳﺖ‪ .‬در واﻗﻊ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺑﺬرھﺎی دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ را ﭘﯿﺎﻣﺒﺮان ﺧﺪا و اوﺻﯿﺎی آﻧﺎن‬ ‫در ﺗﺎرﯾﺦ اﻓﺸﺎﻧﺪﻧﺪ‪ .‬وﻟﯽ ﻣﺮدم ھﺮﮔﺰ ﻧﺘﻮاﺳﺘﻨﺪ اﯾﻦ ﺣﻘﻮق را ﺑﺮای ﺧﻮد در ﻃﻮﻻﻧﯽ ﻣﺪت ﺣﻔﻆ ﮐﻨﻨﺪ و ﺑﻮاﺳﻄﻪ‬ ‫زور و ﺗﺰوﯾﺮ دﺷﻤﻨﺎن ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺧﻮد )ﺷﺎھﺎن ( ﺑﻪ اﻧﻘﯿﺎد ﮐﺸﯿﺪه ﺷﺪﻧﺪ و ﺧﻠﻊ ﯾﺪ ﮔﺸﺘﻨﺪ ‪.‬‬ ‫ﺑﺪون ﺗﺮدﯾﺪ ﻣﮫﻤﺘﺮﯾﻦ ﺑﺴﺘﺮ رﺷﺪ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ‪ ،‬ﻣﺮدﻣﯽ ﺷﺪن و ﻋﻤﻮﻣﯽ ﮔﺸﺘﻦ اﻣﺘﯿﺎز ات ھﻤﺎﻧـﺎ ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﺳـﻮاد‬ ‫آﻣﻮزی اﺳﺖ‪ .‬در واﻗﻊ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺳﻮاد آﻣﻮزی را اﺳﺎس دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺑﺎﻧﯿﺎن اﯾﻦ اﻣﺮ ﻧﯿـﺰ‬ ‫اﻧﺒﯿﺎی اﻟﮫﯽ ﺑﻮده اﻧﺪ ﮐﻪ از ﺣﻀﺮت ادرﯾﺲ آﻏﺎز ﺷﺪ و در ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ اﺳﻼم ﺑـﻪ اوج اھﻤﯿّـﺖ رﺳـﯿﺪ و اﯾـﻦ اﻣـﺮ از‬ ‫ﻓﺮاﯾﺾ دﯾﻨﯽ ﻗﻠﻤﺪاد ﺷﺪ ‪.‬‬ ‫و اﻣﺎ ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﺳﻮاد آﻣﻮزی ﯾﻌﻨﯽ اﻣﺮ ﺧﻮاﻧﺪن و ﻧﻮﺷﺘﻦ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻣﻨﺸﺄ ﮐﺴﺐ ﺳﺎﺋﺮ اﻣﺘﯿﺎزات ﻣﺎدی و‬ ‫ﻣﻌﻨﻮی دﯾﮕﺮ ﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ واﻗﻌﻪ در ﻧﻔﺲ ﺑﺸﺮی ﭼﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮو ﺗﺒﺪﯾﻠﯽ ﭘﺪﯾﺪ ﻣﯽ آورد‪ .‬ﻓﯽ اﻟﻤﺜﻞ آزادﯾﺨـﻮاھﯽ ﯾـﺎ‬ ‫ﻣﯿﻞ ﺑﻪ رھﺒﺮی و اراده ﺑﻪ ﺳﺎﺋﺮ ﻗﺪرﺗﮫﺎی ﻣﺎدی و ﻣﻌﻨﻮی ﭼﻪ رﺑﻄﯽ ﺑﻪ ﺳﻮاد دارد‪ .‬و اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ آﻧﮕﺎه ﺑﯿﺸﺘﺮ‬ ‫ﺧﻮد ﻧﻤﺎﺋﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎری از ﭘﯿـﺎﻣﺒﺮان ﺧـﺪا را ﺑﯿـﺴﻮاد و اﻣّـﯽ ﻣـﯽ ﯾـﺎﺑﯿﻢ و ﻧـﻪ اھـﻞ ﺳـﻮاد و ﻋﻠـﻢ و‬ ‫اﺷﺮاﻓﯿّﺖ‪ .‬در اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﺧﻮد ﯾﮏ ﺗﻨﺎﻗﺾ ﺑﺰرگ ﻧﮫﻔﺘﻪ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫‪70‬‬


‫دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻗﺪرﺗﮫﺎی ﻣﺎدی و ﻣﻌﻨﻮی ﺑﯿﻦ ھﻤﻪ ﻣﺮدم اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻮﺋﯽ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻧﺨﺴﺖ ﻗﺪرت‬ ‫ﺧﻮﯾﺶ را ﺑﻪ اﻧﮕﺸﺖ ﺷﻤﺎری از اﻧﺴﺎﻧﮫﺎ ) اﻧﺒﯿـﺎء ( ﺗﻌـﻮﯾﺾ ﻧﻤـﻮد و ﺳـﭙﺲ از ﻃﺮﯾـﻖ آﻧـﺎن ﺑـﻪ ﮐـﻞ ﺑـﺸﺮﯾّﺖ‬ ‫ﺗﻘﺴﯿﻢ ﮐﺮد و اﯾﻦ ھﻤﺎن ﺟﺮﯾﺎن ﺧﻼﻓﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻘﺼﻮد ﺧﺪاوﻧﺪ از ﺧﻠﻘﺖ اﻧﺴﺎن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬ ‫دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻧﺰول ﺧﺪاوﻧﺪ از آﺳﻤﺎن ﺑـﻪ زﻣـﯿﻦ اﺳـﺖ ھﻤـﺎﻧﻄﻮر ﮐـﻪ در ﻣﻘـﺎم اﻟﻮھﯿّـﺖ ذاﺗـﺶ ﻧﯿـﺰ‬ ‫ھﻤﻮاره ﯾﮏ ﺧﻠﯿﻔۀ ﻣﻄﻠﻖ دارد)اﻣﺎم ( ﮐﻪ ﻣﻈﮫﺮ ذات وﺣﺪاﻧﯽ اوﺳﺖ وﻟﯽ ﺻﻔﺎت ﺧﻮد را ﺑـﻪ ﺳـﺎﺋﺮ ﻣﺮدﻣـﺎن‬ ‫ﺑﺨﺸﯿﺪه اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫در واﻗﻊ ﺳﯿﺮ ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺸﺮی ﭼﯿﺰی ﺟﺰ ھﻤﯿﻦ ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺸﺮی ﺷﺪن ﺧﺪا ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‬ ‫ﮐﻪ ﻏﺎﯾﺘﺶ در آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎنّ ﻇﮫﻮر ﻧﺎﺟﯽ ﻣﻮﻋﻮد ﻣﺴﺘﻀﻌﻔﯿﻦ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫در ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ آﯾﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ اﺳﻼم وﺣﯽ ﺷﺪ )ﺳﻮره ﻋﻠﻖ ( ﺳﺨﻦ ﻓﻘﻂ ﺑﺮ ﺳﺮ ﺧﻮاﻧﺪن و ﻗﻠـﻢ و ﺗﻌﻠـﯿﻢ‬ ‫اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫واﻣﺎ ﭼﺮا اﻣﺮوزه ﮐﻪ اﻣﮑﺎﻧﺎت دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﻓﺮاھﻢ اﺳﺖ ﻣﺮدﻣـﺎن ﺟﮫـﺎن ھﻨـﻮز ھـﻢ ﺗﺤـﺖ ﺳـﻠﻄﻪ ﻣـﺴﺘﮑﺒﺮﯾﻦ‬ ‫ھﺴﺘﻨﺪ و ﻧﻈﺎم دﻣﻮﮐﺮاﺗﯿﮏ‪ ،‬ﻧﻤﺎﯾﺸﯽ دروﻏﯿﻦ ﺑﯿﺶ ﻧﯿﺴﺖ و ﻓﻘﻂ ﺣﺎﮐﻤﯿّـﺖ ﻣـﺴﺘﮑﺒﺮﯾﻦ‪ ،‬ﻧـﺎﻣﺮﺋﯽ و ﭘﯿﭽﯿـﺪه‬ ‫ﮔﺸﺘﻪ اﺳﺖ ؟‬ ‫اﯾﻦ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻓﻘﺪان و ﻧﻘﺼﺎن اﯾﻤﺎن ﻣﺮدﻣﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺎدر ﺑﻪ ﺣﻤﻞ اﯾﻦ اﻣﺎﻧﺖ اﻟﮫﯽ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ و ﻗﺪرت ﺣﮑﻮﻣﺖ‬ ‫ﺑﺮ ﺧﻮد را ﻧﺪارد و دارای اﺗﮑﺎء ﺑﻪ ﻧﻔﺲ ﻧﻤﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ھﻨﻮز در ﺟـﺴﺘﺠﻮی ﺟﺒّـﺎران ھـﺴﺘﻨﺪ و ﺷـﺎھﺎن راﻣـﯽ‬ ‫ﭘﺮﺳﺘﻨﺪ و ﻧﻪ ﺧﺪا را ‪ .‬ﻓﻘﻂ ﯾﮏ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺧﺪاﭘﺮﺳﺖ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی راﺳﺘﯿﻦ دﻣﻮﮐﺮاﺗﯿـﮏ ﺑﺎﺷـﺪ و ﻻ‬ ‫ﻏﯿﺮ ‪.‬‬ ‫دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ‪ ،‬اﺳﺎس و ﻣﺤﻮر و ھﺪف ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻧﺒﻮﺗﮫﺎ ﺑﻮده اﺳﺖ و در ﺟﺎﻣﻌﻪ اﻣﺎم زﻣﺎن )ع( ﻣﺤﻘـﻖ ﺧﻮاھـﺪ‬ ‫ﺷـﺪ‪ .‬دﻣﻮﮐﺮاﺳــﯽ ﻏﯿــﺮ دﯾﻨــﯽ ﻣﻤﮑــﻦ ﻧﯿــﺴﺖ و ﺗــﺎ زﻣــﺎﻧﯽ ھــﻢ ﮐــﻪ اﮐﺜﺮﯾــﺖ ﻣﺮدﻣــﺎن ﻣــﺆﻣﻦ ﻧﯿــﺴﺘﻨﺪ ﺣﺘــﯽ‬ ‫دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﻏﯿﺮ دﯾﻨﯽ ھﻢ ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﺟﻤﺎل دﻧﯿﻮی دﯾﻦ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫‪ E=mc2‬ﯾﮏ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ‬ ‫‪ E=mc2‬ﻓﺮﻣﻮل ﻣﻌﺮوف آﻟﺒﺮت اﯾﻨﺸﺘﻦ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ از اﺳﺎس ﻧﻈﺮﯾﻪ ﻧﺴﺒﯿﺖ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻓﺮﻣﻮل را ﻣﮫﻤﺘﺮﯾﻦ‬ ‫و در ﻋﯿﻦ ﺣﺎل اﻓﺴﺎﻧﻪ ای ﺗﺮﯾﻦ ﺑﯿﺎن رﯾﺎﺿﯿﺎﺗﯽ از ﮐﺎﺋﻨﺎت ﻧﯿﺰ داﻧﺴﺘﻪ اﻧﺪ ‪ .‬از اﯾـﻦ ﻓﺮﻣـﻮل ﺟـﺪال اﻧﮕﯿـﺰ ﻋـﺼﺮ‬ ‫ﺟﺪﯾﺪ ﭼﻨﺎن ﺑﺮ ﻣﯽ آﯾﺪ ﮐﻪ ھﺮ ﭼﯿﺰ دارای ﺟﺮم در ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ اﮔﺮ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﻧﻮر ﺑﺮﺳﺪ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑـﻪ ﻧـﻮر ﻣـﯽ‬ ‫ﺷﻮد ﮐﻪ ﺑﯽ وزن ﺗﺮﯾﻦ ﭘﺪﯾﺪه در ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺎده اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﺪان ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﮐـﻞ ﮐﺎﺋﻨـﺎت وﻋـﺎﻟﻢ ﻣـﺎده وﻃﺒﯿﻌـﺖ‬ ‫ﺣﺎﺻﻞ اﻧﻘﯿﺎد وﮐﺎھﺶ ﺳﺮﻋﺖ ﻧﻮروﯾﺎﺣﺎﺻﻞ اﻧﻘﺒﺎض ﻧﻮر اﺳﺖ ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ھﺮ ﭼﯿﺰی در ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺎده از ﺟﻨﺲ ﻧﻮر و‬ ‫دارای ذرات ﻧﻮری اﺳﺖ و ﻧﻮر ھﻤﺎن ﻣﺎده اوﻟﯿﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺟﮫﺎن اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﻪ ﺣﮑﻤﺖ اﺷـﺮاق از ﺷـﮫﺎب‬ ‫اﻟﺪﯾﻦ ﺳﮫﺮوردی ﻣﯽ رﺳﯿﻢ ﮐﻪ ﺣﺪود ھﺰار ﺳﺎل ﭘﯿﺶ ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ را از ﻧﻮر داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫وﻟﯽ ﻓﺮﻣﻮل ﻣﺬﮐﻮر ﮐﻪ ﺑﯿﺶ از آﻧﮑﻪ ﯾﮏ ﻓﺮﻣﻮل ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﻓﺮﻣﻮل ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺗﻠﻘﯽ ﻣﯿﺸﻮد ودارای ﻣﺎھﯿﺘﯽ‬ ‫ﻣﺘﺎ ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﯿﺎن دﯾﮕﺮی ھﻢ دارد و آن اﯾﻦ ﮐﻪ اﮔﺮ ھﺮ ﺟﺮﻣﯽ در ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺎده ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﻣﺠﺬور ﻧـﻮر ‪٢‬‬ ‫)‪ ٣٠٠٠٠٠‬ﮐﯿﻠﻮﻣﺘﺮ در ﺛﺎﻧﯿﻪ( ﺑﺮﺳﺪ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ اﻧﺮژی ﻣﻄﻠﻖ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪود ﺳﯿﺼﺪ ھـﺰار ﻣﺮﺗﺒـﻪ ازﻧـﻮر‬

‫‪71‬‬


‫رﻗﯿﻘﺘﺮ و ﺳﺒﮑﺘﺮ وﻣﻨﻮرﺗﺮ اﺳﺖ ‪ .‬و اﯾﻦ ھﻤﺎن ﻣﻌﻨﺎی ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ »ﻧﻮر اﻟﻨﻮر« در ﻋﺮﻓﺎن اﺳﻼﻣﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﺜﺎﺑﻪ ذات ﻧﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻮر آﻓﺘﺎب در ﻗﺒﺎل آن ﺑﻪ ﻇﻠﻤﺖ ﻣﯽ ﻣﺎﻧﺪ ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻮر اﻟﻨﻮر در ﺑﯿﺎن ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ و اﺳﻼﻣﯽ‬ ‫آن ھﻤﺎن ﻧﻮر ذات ﭘﺮوردﮔﺎر ﺟﮫﺎن اﺳﺖ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ »ﻧﻮر« از اﺳﻤﺎء ﺧﺪاوﻧﺪ اﺳﺖ و ﺗﻨﮫﺎ اﺳﻢ‬ ‫ﻣﺎدی او ﺗﻠﻘﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ در ﮐﺎﺋﻨﺎت ﺣﻀﻮری ﻣﺤﺴﻮس دارد ‪ .‬ﻋﻠﯽ )ع( ﻧﯿﺰ در دﻋﺎی ﺟﻮﺷﻦ ﮐﺒﯿﺮ ﺧﺪاوﻧﺪ‬ ‫را ﻧﻮر اﻟﻨﻮر ﻣﯽ ﻧﺎﻣﺪ‪.‬‬ ‫آﻟﺒﺮت اﯾﻨﺸﺘﻦ ﯾﮑﯽ از ﻋﺠﯿﺐ ﺗﺮﯾﻦ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺗﺎرﯾﺦ اﺳﺖ ھﻢ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻧﺒﻮغ ھﻢ ﺑﻪ ﻃﺮز ﻓﮑﺮ وروش زﻧﺪﮔﺎﻧﯽ‬ ‫‪ .‬وی ﯾﮏ ﯾﮫﻮدی آﻟﻤﺎﻧﯽ وآواره ﺑﻮد ﮐﻪ ھﻤﻮاره از ﻣﺪرﺳﻪ ﻓﺮاری و ﺑﯿـﺰار ﺑـﻮد و در ﺟـﻮاﻧﯽ ﺑـﺎ ﻣﺤﻔـﻞ ﻣـﺎدام‬ ‫ﺑﻼواﺗﺴﮑﯽ ﻋﺎرﻓﻪ ﺷﮫﯿﺮ روس آﺷﻨﺎ ﺷﺪ و دﭼﺎر اﻧﻘﻼب روﺣﺎﻧﯽ ﮔﺮدﯾﺪ ودر اواﺧـﺮ ﻋﻤـﺮش ﻧﯿـﺰ دوﺑـﺎره روی‬ ‫ﺑﺴﻮی ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ ﻧﻤﻮد و ﮐﻞ ﻋﻠﻮم وﻓﻨﻮن را ﺑﻪ ﻣﺴﺨﺮه ﮔﺮﻓﺖ و ﻟﺬا ﻣﺘﮫﻢ ﺑﻪ ﺟﻨـﻮن ﮔﺮدﯾـﺪ ‪ .‬ﻗﺎﺑـﻞ ذﮐـﺮ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ داﻧﺸﻤﻨﺪ ﺣﮑﯿﻢ ﯾﮑﯽ از ﺑﺎ ﻧﯿﺎن و ﺑﺎ ﻋﺜﺎن ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻤﺐ اﺗﻢ ﺑﻮد واز اﯾﻦ ﻋﻤﻞ ﺧﻮد ﺗﺎ آﺧﺮ ﻋﻤﺮش‬ ‫دﭼﺎر ﻧﺪاﻣﺖ و اﻓﺴﺮدﮔﯽ ﺷﺪﯾﺪ ﮔﺮدﯾﺪ واﻧﺰوا ﮔﺰﯾﺪ و در ﺗﻨﮫـﺎﺋﯽ از دﻧﯿـﺎ رﻓـﺖ ‪ .‬وﻧﯿـﺰ اﯾﻨﮑـﻪ اﯾـﺸﺎن از ﺟﺎﻧـﺐ‬ ‫ﮔﺮداﻧﻨﺪﮔﺎن دوﻟﺖ ﻧﻮﺑﻨﯿﺎد اﺳﺮاﺋﯿﻞ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﮐﺎﻧﺪﯾﺪ رﯾﺎﺳﺖ ﺟﻤﮫﻮری اﯾﻦ دوﻟﺖ ﺷﺪ وﻟﯽ ﺳﺮﺑﺎز زد و ﺣﺘﯽ از‬ ‫ﺗﺄﺋﯿﺪ اﯾﻦ دوﻟﺖ اﮐﺮاه ﻧﻤﻮد ‪ .‬وﻟﯽ ﺗﺤـﺖ ﻓـﺸﺎر اﻓﮑـﺎر ﻋﻤـﻮﻣﯽ آﻣﺮﯾﮑـﺎ وﺻـﮫﯿﻮﻧﯿﺰم ﻣﺠﺒـﻮر ﺷـﺪ ﮐـﻪ ﺑـﺎﻻﺧﺮه‬ ‫ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﭘﯿﺎﻣﯽ دوﻟﺖ اﺳﺮاﺋﯿﻞ را ﺗﺄﺋﯿﺪ ﮐﻨﺪ وﻟﯽ ﺧﺪاوﻧﺪ او را از اﯾﻦ ﺧﻄﺎی ﺑﺰرگ ﺑﺎز داﺷﺖ زﯾﺮا در ﺣﺎﻟﯿﮑـﻪ‬ ‫ﻣﺸﻐﻮل ﻧﻮﺷﺘﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺎﻣﻪ ای ﺑﻮد ﺟﺎن ﺳﭙﺮد‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﮥ رﻣﻀﺎن‬ ‫»ﮔﺮﺳﻨﻪ ﺷﻮ ﺗﺎ ﺑﺒﯿﻨﯽ ﻣﺮا «‬

‫ﺣﺪﯾﺚ ﻗﺪﺳﯽ‬

‫ﻓﻠﺴﻔﻪ رﻣﻀﺎن ‪ ،‬ﻓﻠﺴﻔﻪ ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ اﺳﺖ و درﺳﺖ ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﻣﺎه رﻣﻀﺎن ﻣﺎه ﻋﻠﯽ )ع( اﺳﺖ ﭼﺮا ﮐـﻪ‬ ‫ﻋﻠﯽ )ع( ﮔﺮﺳﻨﻪ ﺗﺮﯾﻦ اﻧﺴﺎن ﺗﺎرﯾﺦ اﺳﺖ و درﺳﺖ ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽ ﮔﻮﯾـﺪ‪»:‬ﻣـﻦ ھﺮﮔـﺰ ﺧـﺪای‬ ‫ﻧﺎدﯾﺪه را ﭘﺮﺳﺘﺶ ﻧﮑﺮده ام و در ھﺮ ﭼﯿﺰی اول ﺧﺪا را و ﺳﭙﺲ آن ﭼﯿﺰ را ﻣﯽ ﺑﯿﻨﯿﻢ «‪ .‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮش در‬ ‫ﻣﻌﺮاج ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬ ‫«ﮔﺮﺳﻨﻪ ﺷﻮ ﺗﺎ ﺑﺒﯿﻨﯽ ﻣﺮا « ‪ .‬در واﻗﻊ ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ ھﻤﺎن راه و راز ﻣﻌﺮاج رﺳﻮل ﻧﯿﺰ ﺑﻮده اﺳﺖ و اﯾـﻦ واﻗﻌـﻪ‬ ‫ﻧﯿﺰ در ﻣﺎه رﻣﻀﺎن رخ داده اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ ﻓﻘﻂ ﻣﻮﺟﺐ ﺳﻼﻣﺖ روح ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺳﻼﻣﺖ ﺗﻦ ﻧﯿﺰ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻋﻠﯽ )ع( ﻣﯽ‬ ‫ﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ و ﺑﯿﻤﺎری در ﯾﮏ ﺟﺎ ﺟﻤﻊ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد‪«.‬ﯾﻌﻨﯽ ھﺮﮔﺰ ﺷﮑﻢ ﮔﺮﺳﻨﻪ ﺑﯿﻤﺎر ﻧﻤـﯽ ﺷـﻮد‪ .‬و اﯾـﻦ‬ ‫ادﻋﺎ درﺳﺖ ﺑﺮﺧﻼف داﻧﺶ ﻣﺪرن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ اﻣﺮوزه ﺑﻪ اﺑﻄﺎل ھﻤـﻪ ﺟﺎﻧﺒـﻪ ﺗـﺎ ﺳـﺮ ﺣـﺪ ﺧـﻮد – ﺑﺮاﻧـﺪازی‬ ‫رﺳﯿﺪه اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﻋﻠﻤﯽ ﮐﻪ ﻋﻠﯽ )ع(ﺑﺮ ﺑﺸﺮﯾّﺖ ﻋﺮﺿﻪ ﻧﻤﻮد ﺟﺰ از درب ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﺣﺼﻮل ﻧﯿﺴﺖ زﯾﺮا ﻋﻠﻢ او ﻧﯿﺰ از ھﻤﯿﻦ‬ ‫راه ﻋﺎﯾﺪش ﮔﺮدﯾﺪ و اﺻﺤﺎب ﺻﻔّﻪ ﻧﯿﺰ ﮐﻪ ﺗﻨﮫﺎ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺑـﻪ ﺟﻨﺒـﻪ اﺋـﯽ از ﻋﻠـﻢ او دﺳـﺖ ﯾﺎﻓﺘﻨـﺪ ﻧﯿـﺰ‬ ‫ﺟﻤﻠﮕﯽ اﺻﺤﺎب ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ اﺧﺘﯿﺎری ﺑﻮدﻧﺪ ‪:‬ﺳﻠﻤﺎن ‪ ،‬ﮐﻤﯿﻞ ‪ ،‬ﻣﻘﺪاد و‪...‬‬

‫‪72‬‬


‫دوﺳﺖ او ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺤﻤﺪ )ص( ﺑﺎﻧﯽ اﯾﻦ راه ﺑﻮد و از ھﻤﯿﻦ رو ﻣﯽ ﻓﺮﻣﻮد ‪» :‬ﻣﻦ ﻓﻘـﻂ از ﺑﺎﺑـﺖ ﻓﻘـﺮ ﺧـﻮد ﺑـﺮ‬ ‫ﺑﺸﺮﯾّﺖ ﻓﺨﺮ ﻣﯽ ﮐﻨﻢ‪«.‬ﻓﻠﺴﻔﻪ رﻣﻀﺎن ‪ ،‬ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻧﺰول ﻗﺮآن ﺑﺮ ﻗﻠﺐ ﻣﺆﻣﻦ ﻧﯿﺰ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ زﯾﺮا ﺗﺎ ﺷﮑﻢ ﮔﺮﺳﻨﻪ‬ ‫ﻧﺸﻮد دل ﻣﺆﻣﻦ ﺗﺸﻨﻪ ﺣﻖ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ »رﻣﺾ « در ﻟﻐﺖ ﻋﺮب ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻋﻄﺶ اﺳﺖ ‪:‬ﻋﻄﺶ‬ ‫دﯾﺪار ﺣﻖ ! ﻓﻠﺴﻔﻪ رﻣﻀﺎن ‪ ،‬ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻣﻌﺮاج اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ اﻗﺎﻣﻪ ﺻﻠﻮاة ﺑﺮای رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﯾﺎد ﻗﻠﺒﯽ ﺧﺪاﺳﺖ و ﺑﺨﻮدی ﺧـﻮد ھـﺪف ﻧﯿـﺴﺖ روزه ھـﻢ ﺑـﺮای‬ ‫رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﻣﻘﺎم ﻗﻨﺎﻋﺖ و ﮐﻢ ﺧﻮری داﺋﻤﯽ اﺳﺖ وﮔﺮﻧﻪ ﻣﺎه رﻣﻀﺎن ‪ ،‬ﻣﺎه ﻋﯿﺶ و ﻋﺸﺮت و ﺷﮑﻢ ﭼﺮاﻧـﯽ‬ ‫ﺧﻮاھﺪ ﺑﻮد و ﻟﺬا ﻣﺘﻌﺎﻗﺐ اﯾﻦ ﻣﺎه ‪ ،‬ﺑﯿﻤﺎرﯾﮫﺎ ﻋﻮد ﻣﯿﮑﻨﻨﺪ و ﮐﻔﺮ اﻓﺰون ﻣـﯽ ﺷـﻮد‪ .‬وﻟـﯽ ﺑـﺴﯿﺎر ﺟـﺎی ﺗﺄﺳـﻒ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ھﻤﻪ اﻣﻮر ﻋﺒﺎدی ﻣﺒﺪل ﺑﻪ ﺿﺪ ﺧﻮد ﮔﺸﺘﻪ اﻧﺪ ‪ :‬ﻧﻤﺎز ﺿﺪ ذﮐـﺮ ‪ ،‬روزه ﺿـﺪ ﮔﺮﺳـﻨﮕﯽ و اﺳـﻼم ﺿـﺪ‬ ‫اﺳﻼم ‪.‬‬ ‫ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺣﻖ ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ را درک و ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻧﮑﺮده ﺑﺎﺷﺪ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ از ﮔﻮھﺮۀ دﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ )ص( و ﻋﺮﻓـﺎن ﻋﻠـﯽ‬ ‫)ع( ﺑﮫﺮه ای داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻓﻘﺮ و ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ را ﻧﮑﺒﺖ ﻣﯽ داﻧﺪ و ﻧﻪ ﻧﻌﻤﺖ‪ ،‬اﺻﻮﻻً از دﯾﻦ ﺧﺪا ﺑﮫﺮه‬ ‫اﯾﯽ ﻧﺪارد‪ .‬ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺳﺮ ﺳﻔﺮه ﭼﺮب ﺷﺎد اﺳﺖ و ﺑﺮ ﺳﻔﺮه ﺳﺎده ‪ ،‬اﺧـﻢ ﻣـﯽ ﮐﻨـﺪ ﮐـﺎﻓﺮ اﺳـﺖ )ﺣـﺪﯾﺚ‬ ‫ﻗﺪﺳﯽ ‪).‬‬ ‫اﻣﺮوزه ﺷﺎھﺪﯾﻢ ﮐﻪ ھﻤﻪ اﻣﺮاض و ﻣﻔﺎﺳﺪ ﺑﻪ ﮔﺮدن ﻓﻘﺮ و ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ اﻓﺘﺎده اﺳﺖ و از اﯾﻦ ﻟﺤﺎظ ﺣﺘﯽ ﮔـﻮی‬ ‫ﺳﺒﻘﺖ را از ﻓﺮھﻨﮓ ﻏﺮب ھﻢ رﺑﻮده اﯾﻢ و ﮐﻤﻮﻧﯿﺰم و ﻣﺎﺗﺮﯾﺎﻟﯿﺰم را رو ﺳﻔﯿﺪ ﮐﺮده اﯾﻢ و ﺑﻪ ھﻤﻪ آﻣﻮﺧﺘﻪ اﯾﻢ‬ ‫ﮐﻪ ھﺮ ﻓﺴﺎد و ﻓﺤﺸﺎء و دزدی و ﺗﺒﮫﮑﺎری را ﺑﻪ ﮔﺮدن ﻓﻘﺮ ﺑﯿﻨﺪازﯾﻢ ‪.‬‬ ‫ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ از ﻣﯿﺎن اﯾﻨﮫﻤﻪ اﺣﺎدﯾﺚ در ﻋﻈﻤﺖ ﻋﺰت ﻓﻘﺮ و ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ و ﻗﻨﺎﻋـﺖ ﭼـﺮا ﻓﻘـﻂ اﯾـﻦ ﺣـﺪﯾﺚ‬ ‫ﻣﺸﮑﻮک ورد زﺑﺎن ﻋﺎﻟﻢ و ﻋﺎ ﻣﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐـﻪ ‪ :‬آﻧـﺮا ﮐـﻪ ﻣﻌـﺎش ﻧﯿـﺴﺖ ﻣﻌـﺎد ﻧﯿـﺴﺖ؟! ﺑـﺎ اﯾـﻦ ﺣـﺴﺎب‬ ‫ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ)ص( و ﻋﻠﯽ)ع( و ﻓﺎﻃﻤﻪ)ع( و اﺻﺤﺎب ﺻﻔّﻪ را ﺟﻤﻠﮕﯽ ﮐﺎﻓﺮ ﻣﻄﻠﻖ ﺑﯽ ﻣﻌـﺎد داﻧـﺴﺖ زﯾـﺮا‬ ‫ھﻤﻪ آﻧﮫﺎ از ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ ﺳﻨﮓ ﺑﻪ ﺷﮑﻢ ﻣﯽ ﺑﺴﺘﻨﺪ و ﺧﺪا را ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﺧﻮد ﻣﯽ دﯾﺪﻧﺪ ‪ .‬آﯾﺎ ﻣﻌﺎدی ﺑﺮﺗـﺮ از اﯾـﻦ‬ ‫ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ؟ ﺷﺎﯾﺪ ھﻢ ﻣﻨﻈﻮر از اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ آدم ﮔﺮﺳﻨﻪ در ھﻤﯿﻦ دﻧﯿﺎ ﺑﻪ ﻣﻌﺎد ﻣﯽ رﺳﺪ و ﻟﺬا‬ ‫ﻣﻌﺎد اﺧﺮوی ﻧﺪارد ‪.‬‬ ‫ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ را ﻧﻤﯽ ﺷﻨﺎﺳﺪ از ﺷﻨﺎﺧﺖ روﺣﺎﻧﯽ ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ اﺳﺖ ‪ .‬ﻋﻠـﯽ )ع( ﭼﺮﺑـﯽ ﺑـﺪن را ﺑﺰرﮔﺘـﺮﯾﻦ‬ ‫ﺣﺠﺎب ﻋﻠﻢ و دﯾﻦ ﻣﯽ داﻧﺪ و ﺳﻼﻣﺖ ﺗﻦ و اﻋﺘﻼی روح و رﺷﺪ دﯾﻦ و ﻋﻠﻢ را در ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ آدرس ﻣـﯽ دھـﺪ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﻓﻠﺴﻔﻪ رﻣﻀﺎن اﺳﺖ ‪ :‬ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ درﻣﺎﻧﯽ!‬ ‫ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ را ﻧﻤﯽ ﺷﻨﺎﺳﺪ اﻣﺎم را ﻧﻤﯽ ﺷﻨﺎﺳـﺪ و ﻟـﺬا ﺧـﺪا را ﻧﻤـﯽ ﺷﻨﺎﺳـﺪ زﯾـﺮا ﺧـﻮد را ﻧﻤـﯽ‬ ‫ﺷﻨﺎﺳﺪ‪ .‬ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﮔﺮﺳﻨﻪ را دوﺳﺖ ﻧﻤﯽ دارد دﺷﻤﻦ دﯾﻦ اﺳﺖ ) ﺳﻮرۀ ﻣﺎﻋﻮن ( زﯾﺮا اﻣﺎم ﮔﺮﺳﻨﻪ ﺗـﺮﯾﻦ‬ ‫اﻧﺴﺎﻧﮫﺎﺳﺖ ‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﮥ ﺑﻨﯽ اﺳﺮاﺋﯿﻞ‬ ‫در ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ در دو آﯾﻪ ﺑﻄﻮر واﺿﺢ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻨﯽ اﺳﺮاﺋﯿﻞ را ﺑﺮ ﺟﮫﺎﻧﯿﺎن ﺑﺮﺗﺮی داده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ از ﻋﻠﻤﺎ و ﻣﻔﺴّﺮان ﺟﮫﺎن اﺳﻼم اﯾﻦ آﯾﺎت را در ﻧﮫﺎن و آﺷﮑﺎر از ﺟﻤﻠﻪ دﺧﻞ و ﺗﺼﺮﻓﺎت ﻣﻨﺎﻓﻘﺎن ﯾﮫـﻮد‬ ‫در ﺻﺪر اﺳﻼم و در دﺳﺘﮕﺎه ﻋﺜﻤﺎن ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺳﻮم ﻣﯽ داﻧﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﺤﺖ ﻧﻈﺮ آﻧﺎن اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب )ﻗـﺮآن (ﺟﻤـﻊ آوری‬

‫‪73‬‬


‫ﺷﺪ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎری از ﻋﻠﻤﺎی ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺮ اﯾﻦ ﺑﺎورﻧﺪ ﮐﻪ ﻗﺮآن ﺣﻘﯿﻘﯽ ھﻤﺎن ﺑـﻮد ﮐـﻪ ﻋﻠـﯽ )ع( ﺗـﺪوﯾﻦ‬ ‫ﻧﻤﻮد ﮐﻪ ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل دﺳﺘﮕﺎه ﺧﻼﻓﺖ واﻗﻊ ﻧﺸﺪ و ﺑﻄﺮزی اﺳﺮار آﻣﯿﺰ ﻣﺤﻮ ﮔﺮدﯾﺪ و اﯾﻦ ﻗﺮآن ﮐـﻪ ﻣﻌـﺮوف ﺑـﻪ‬ ‫»ﻗﺮآن ﻋﻠﯽ «ﯾﺎ »ﮐﺘﺎب ﻋﻠﯽ « ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ در ﻧﺰد اﻣﺎم زﻣﺎن )ع( اﺳﺖ و از ﺟﻤﻠﻪ ﻧﺸﺎﻧﻪ ھﺎی ﺣﻘﺎﻧﯿّﺖ ﻇﮫﻮر‬ ‫او در آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫و اﻣﺎ ﺑﺮﺧﯽ دﮔﺮ از ﻋﻠﻤﺎی اﺳﻼﻣﯽ و ﺷﯿﻌﯽ ﺑﺮ اﯾﻦ ﺑﺎورﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﮐﻪ ﺑﻨﺎم ﻗﺮآن در ﻧﺰد ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ اﺳﺖ‬ ‫ﮐﺎﻣﻼً درﺳﺖ و ﻣﺒﺮا از ھﺮ دﺧﻞ و ﺗﺼﺮﻓﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ وﻟﯽ ﺑﺮﺧﯽ آﯾﺎت در ﺟﺎﯾﮕﺎه ﺧﻮد ﻗﺮار ﻧﺪارﻧﺪ‪ .‬ﻣﺎ ﺧﻮد ﺑﻪ‬ ‫ﻋﻘﻞ و ﺗﺠﺮﺑﻪ ای ﮐﻪ درﺑﺎرۀ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب دارﯾﻢ ﺗﺎ ﺑﻪ اﻣﺮوز اﯾﻦ ﻧﻈﺮ ﯾۀ دوم را ﺑﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮ ﻣﯽ داﻧـﯿﻢ ھـﺮ‬ ‫ﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﻗﺮآن ﻋﻠﯽ )ع( را ﻧﯿﺰ ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﻧﻮﻋﯽ ﺗﺪوﯾﻦ وﯾﮋه ﺑﺮ اﺳـﺎس ﺷـﺄن ﻧـﺰول ﺑـﻮده و ﮔـﻮﺋﯽ‬ ‫دارای ھﻔﺖ ﻓﺼﻞ ﯾﺎ وادی ﺑﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺪ ﻧﻈﺮ ﻋﺎرﻓﺎن ﺷﯿﻌﯽ ﻧﯿﺰ ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﮐـﻪ ھﻔـﺖ ﺷـﮫﺮ ﻋـﺸﻖ و‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺖ را ﭘﺪﯾﺪ آورده اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫و اﻣﺎ درﺑﺎرۀ اﯾﻦ دو آﯾﻪ ﻣﺬﮐﻮر ﮐﻪ ﺑﻨﯽ اﺳﺮاﺋﯿﻞ را ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ در اﯾﻦ دو آﯾﻪ از ﻟﻔﻆ‬ ‫«ﻓﻀﻞ «اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه ﮐﻪ ﺑﺮ ﻃﺒﻖ ﻣﻌﺎرف ﻗﺮآﻧﯽ ﻧﻮﻋﯽ ﺑﺮﺗﺮی ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و آﻧﺎن را ﺑﺮ ﻋﺎﻟﻤﯿﺎن ﺗﻔـﻀﻞ داده‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ اﻣﺘﺤﺎﻧﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺮ آﻧﺎن ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﯾﮏ واﻗﻌﯿﺖ ﺟﮫﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻣﺮوزه ﻧﯿﺰ ﺷﺎھﺪﯾﻢ ﮐﻪ اﮐﺜﺮﯾﺖ ارﮐﺎن ﻋﻠﻤﯽ و ﻓﻨﯽ و اﻗﺘﺼﺎدی و ﺳﯿﺎﺳﯽ‬ ‫ﺗﻤﺪن ﻣﺪرن ﺑﺮ اﺳﺎس دﺳﺘﺎوردھﺎی داﻧﺸﻤﻨﺪان ﯾﮫﻮد ﺑﻨﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ ‪ .‬ﻣﯽ داﻧﯿﻢ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺗﻤﺪن ﻏﺮب ﻧﺎﻣﯿﺪه‬ ‫ﻣﯽ ﺷﻮد اﺳﺎﺳﺎً ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻋﻠﻤﯽ و ﻓﻨﯽ و ﺳﯿﺎﺳﯽ و اﻗﺘﺼﺎدی ﻣﺤﺼﻮل ﺗﺒﺪﯾﻞ و ﺗﻠﻔﯿﻘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﺗﻤﺪن‬ ‫ﯾﻮﻧﺎﻧﯽ و ﻣﺴﯿﺤﯽ ﺑﻮاﺳﻄﻪ داﻧﺸﻤﻨﺪان و ﻓﻼﺳﻔﻪ ﯾﮫﻮد ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺣﺘﯽ از ﻋﻨﺎﺻﺮ اﺳـﻼﻣﯽ و اﯾﺮاﻧـﯽ‬ ‫ھﻢ ﺑﮫﺮه ﮔﺮﻓﺘﻪ اﻧﺪ ‪.‬‬ ‫ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺣﻀﻮر داﻧﺸﻤﻨﺪان ﯾﮫﻮد در ﺗﮑﻮﯾﻦ و ﺗﮑﺎﻣﻞ ﺗﻤﺪن اﺳﻼﻣﯽ ﻧﯿﺰ ازھﻤﺎن ﺻﺪر اﺳﻼم ﮐﺎﻣﻼً ﻣﺒﺮھﻦ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺣﻀﻮر و ﻧﻘﺶ را ﺣﺘﯽ در ﺗﮑﺎﻣﻞ و ﺗﻄّﻮر ﺗﻤﺪن اﯾﺮان ﺑﺎﺳﺘﺎن و ﺧﺎﺻّﻪ در ﻋﺼﺮ ھﺨﺎﻣﻨﺸﯽ ﺷﺎھﺪ‬ ‫ﺑﻮده اﯾﻢ ‪ .‬ﻧﻘﺶ دﯾﻦ و ﺣﮑﻤﺖ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻗﺪﻣﺖ ﺗﺎرﯾﺨﯽ آن و ﭘﺮاﮐﻨﺪﮔﯽ اﯾـﻦ ﻗـﻮم در ﺳﺮاﺳـﺮ زﻣـﯿﻦ در ھﻤـﻪ‬ ‫ﻓﺮھﻨﮕﮫﺎ و ﺗﻤﺪﻧﮫﺎی ﺟﮫﺎن ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ اﻧﮑﺎر ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬ ‫اﻣﺮوزه ﻧﯿﺰ ﺷﺎھﺪﯾﻢ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎری از ارﮐﺎن ﺗﻤﺪن ﻣﺪرن ﻏﺮب ﺑﺮ اﺳﺎس اﻧﺪﯾﺸﻪ ھﺎی ﻣﺘﻔﮑـﺮان ﯾﮫـﻮد اﺳـﺘﻮار‬ ‫اﺳﺖ ‪ :‬آﻟﺒﺮت اﯾﻨﺸﺘﻦ ‪ ،‬ﮐﺎرل ﻣﺎرﮐﺲ ‪ ،‬زﯾﮕﻤﻮﻧﺪ ﻓﺮوﯾﺪ ‪ ،‬ﻓﺮاﻧﺘﺲ ﮐﺎﻓﮑﺎ ‪ ،‬ادﻣﻮﻧﺪ ھﻮﺳﺮل ‪ ،‬اﺳﭙﯿﻨﻮزاو ﻏﯿﺮه ‪.‬‬ ‫ھﺮ ﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﺟﻤﻠﻪ اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﺎن ﯾﮫﻮد در ﻋﺼﺮ ﺧﻮد از ﺟﺎﻧﺐ ﻣﺮﮐﺰ ﻣﺬھﺒﯽ ﺧﻮد ﻣﻮرد ﻃﺮد و ﻟﻌـﻦ و ﺗﮑﻔﯿـﺮ ﺑـﻮده‬ ‫اﻧﺪ‪ .‬اﮔﺮ آﺛﺎر ﻓﮑﺮی ھﻤﯿﻦ ﭼﻨﺪ داﻧﺸﻤﻨﺪ و ﻓﯿﻠﺴﻮف ﺑﺰرگ را از ﺗﻤﺪن ﻣﺪرن ﻏﺮب ﺣﺬف ﮐﻨﯿﻢ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﺗﺼﻮری از‬ ‫اﯾﻦ ﺗﻤﺪن ﻣﻤﮑﻦ ﻧﺨﻮاھﺪ ﺑﻮد ‪.‬‬ ‫ﻣﯽ داﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﻗﻮم ﯾﮫﻮد ﺑـﻪ ﻟﺤـﺎظ ﺗـﺎرﯾﺨﯽ از ﻧﺨـﺴﺘﯿﻦ ﺑﺎﻧﯿـﺎن ﺳـﻮاد آﻣـﻮزی ‪ ،‬ذوب ﻓﻠـﺰ ‪ ،‬ﺑﺎﻧﮑـﺪاری و ﻋﻠـﻢ‬ ‫ﺳﯿﺎﺳﺖ و ﮐﺸﻮر داری ﻧﯿﺰ ﺑﻮده اﻧﺪ‪ .‬ﻣﯽ داﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﻓﯿﻠﻮن ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻓﯿﻠـﺴﻮﻓﯽ ﺑـﻮد ﮐـﻪ ﻓﻠـﺴﻔﻪ ارﺳـﻄﻮ را‬ ‫ﯾﮫﻮدی ﺳﺎﺧﺖ و ﻧﻈﺎم ﺣﮑﻮﻣﺖ ﮐﻠﯿﺴﺎﺋﯽ را ﭘﯽ رﯾﺰی ﻧﻤﻮد ‪ .‬اﯾﻦ ﻗﻮم از اﺳﺘﻌﺪاد وﯾﮋه ای در ﺗﺒﺪﯾﻞ دﯾﻦ ﺑـﻪ‬ ‫دﻧﯿﺎ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮده و ﻟﺬا ﺑﺎﻧﯽ ﻣﺪﻧﯿّﺖ ﻣﺎدی ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﺷﻮد و ﭘﺪر ﺗﻤﺪن ﻣﺎدی ﻏﺮب اﺳﺖ‪ .‬اﯾـﻦ واﻗﻌﯿـﺖ‬ ‫اﺳﺎس ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺳﯿﺎﺳﯽ ھﺮﺗﺴﻞ ﻓﯿﻠﺴﻮف ﯾﮫﻮدی ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ آﻟﻤﺎن ﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻﮫﯿﻮﻧﯿﺰم ﻣﻮﺳﻮم اﺳﺖ و‬ ‫دﻋﻮی ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺟﮫﺎﻧﯽ دارد و اﻣﺮوزه ﻧﯿﺰ ﺷﺎھﺪﺣﻀﻮر ﻣﺎﻓﯿﺎﺋﯽ آن در ﭘﺲ ﭘﺮده ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺰم ﻏﺮب ﻣﯽ‬ ‫ﺑﺎﺷﯿﻢ ‪.‬‬

‫‪74‬‬


‫ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ ﻣﯿﺨﻮاﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﺳﺎﻣﺮی ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﮐﺴﯽ از ﯾﮫﻮد ﺑﻮد ﮐﻪ در زﻣﺎن ﺣﻀﺮت ﻣﻮﺳﯽ ﺑﺎ‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﺮﺧﯽ ﺣﮑﻤﺘﮫﺎی ﻣﻮﺳﻮی ﻣﻮﻓﻖ ﺑﻪ اﺧﺘﺮاع آن ﮔﻮﺳﺎﻟﻪ ﺣﯿﺮت آور ﺷﺪ ﮐﻪ ﺳﺨﻦ ﻣﯽ ﮔﻔﺖ و ھﻤﻪ‬ ‫ﭘﯿﺮوان ﻣﻮﺳﯽ را در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﺧﻮد او ﻓﺮﯾﺐ داد‪ .‬اﯾﻦ ﺗﺒﺪﯾﻞ دﯾـﻦ ﺑـﻪ دﻧﯿـﺎ و ﺗﺒـﺪﯾﻞ ﺣﮑﻤـﺖ ﺑـﻪ ﺣﮑﻮﻣـﺖ از‬ ‫وﯾﮋﮔﯽ ﺗﺎرﯾﺨﯽ اﯾﻦ ﻗﻮم ﺑﻮده اﺳﺖ و ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﺧﺪاوﻧـﺪ در ﮐﺘـﺎﺑﺶ آﻧـﺎن را ﺑـﯿﺶ از ھـﺮ ﻗـﻮﻣﯽ ﻣـﻮرد‬ ‫ﺳﺮزﻧﺶ و وﻋﺪه ھﺎی ﻋﺬاﺑﺶ ﻗﺮار داده اﺳﺖ ﺑﮫﺮﺣﺎل اﯾﻦ رازی ﺣﯿﺮت آور در ﺗﺎرﯾﺦ ﺗﻤﺪن و ﻣﺬھﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺗﺎ ﺑﻪ اﻣﺮوز اداﻣﻪ دارد و ھﻢ اﯾﻨﮏ ﻧﯿﺰ ﺑﺨﺸﯽ از اﯾﻦ ﻗﻮم در ﺳﺮزﻣﯿﻦ ﻓﻠـﺴﻄﯿﻦ ﺑﺎﻋـﺚ ﺑﺰرﮔﺘـﺮﯾﻦ ﺗـﺸﻨﺞ در‬ ‫ﺟﮫﺎن اﺳﺖ و ﻣﯿﺮود ﮐﻪ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ اﯾﻦ ﺗﻤﺪن را رﻗﻢ زﻧﺪ‪ .‬ﺣﻀﻮر ﻣﺎﻓﯿﺎﺋﯽ و ﻣﺨﻮف و ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻣﺮﻣﻮز اﯾﻦ ﻗﻮم در‬ ‫ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﻣﻠﻞ و ﻣﺬاھﺐ ﺟﮫﺎن اﻣﺮی ﺑﺲ در ﺧﻮر ﺗﺄﻣﻞ اﺳﺖ و ﺷﺎﯾﺴﺘﻪ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺑﺮاﺳـﺘﯽ ﻓﻠـﺴﻔﻪ ای‬ ‫ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان »ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺑﻨﯽ اﺳﺮاﺋﯿﻞ « ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﺗﺤﻘﯿﻖ اھﻞ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﺎﺷﺪ زﯾـﺮا ﺗـﺎرﯾﺦ ﺑـﺸﺮ و ﺧﺎﺻّـﻪ‬ ‫ﺑﺸﺮ ﻣﺪرن ﺷﺪﯾﺪاً ﺑﺎ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ و ﻣﺎھﯿّﺖ اﯾﻦ ﻗﻮم ﮔﺮه ﺧﻮرده اﺳﺖ و از آن راه ﮔﺮﯾﺰی ﻧﺪارد ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ زﺑﺎن ﺳﺎده ﺗﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻗﻮم ﺑﻨﯿﺎﻧﮕﺰار دﺟﺎﻟﯿّﺖ در ﺟﺮﯾﺎن ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺸﺮ ﺑﻮده اﺳﺖ و دﺟﻼّن ھﺮ ﻋﺼﺮی‬ ‫ﺳﺮ ﺑﺮ آورده از ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪ ﺗﺒﺪﯾﻞ دﯾﻦ ﺑﻪ دﻧﯿﺎو ﺗﺤﺮﯾﻒ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﮑّﺎراﻧﻪ آﯾﺎت ﺧﺪاﺳـﺖ ﮐـﻪ ﻣﺘﻔﮑـﺮان اﯾـﻦ ﻗـﻮم در‬ ‫رأس اﯾﻦ ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪ ﻗﺮار داﺷﺘﻪ اﻧﺪ ‪.‬‬

‫ﺳﺮّ »ﺑﺎد« و »ﻫﻮا«‬ ‫ﺟﮫﺎن ﻣﻌﻠﻖ در ھﻮا اﺳﺖ و ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺑﺎد اﺳﺖ و اﻧﻮاع ﺑﺎدھﺎ‪.‬‬ ‫ﺑﺎد را ھﻤﺎن ﺣﺮﮐﺖ وﺟﺮﯾﺎن ھﻮا ﻧﺎﻣﯿﺪه اﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ اﺷﮑﺎل ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﯽ ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از ﻣﺒﺎدﻟـﻪ ﺑـﯿﻦ اﺷـﯿﺎء واﺟـﺮام‬ ‫وﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺘﻔﺎوت ﺟﻮی ﻣﯿﺒﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از ﻣﻌﺮوﻓﺘﺮﯾﻦ ﺑﺎدھﺎ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﺒﺎدﻟﻪ دﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﺟﺮام و ﮐﺮات و ﻣﻨـﺎﻃﻖ‬ ‫ﻣﺘﻔﺎوت زﻣﯿﻨﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﺑـﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿـﺐ ﺑﺎدھـﺎ وﻃﻮﻓﺎﻧﮫـﺎی ﻣﻐﻨﺎﻃﯿـﺴﯽ ھـﻢ دارﯾـﻢ ﮐـﻪ ﻣـﺸﮫﻮرﺗﺮﯾﻦ آﻧﮫـﺎ‬ ‫ﻃﻮﻓﺎﻧﮫﺎی ﺧﻮرﺷﯿﺪی اﺳﺖ‪ .‬ﺟﺎذﺑﻪ ﺑﯿﻦ ﮐﺮات ھﻢ از ھﻤﯿﻦ ﻣﻘﻮﻟﻪ اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻨﺠﺎ "ﺑﺎد ﯾـﮏ ﭘﺪﯾـﺪه و ﻣﻌﻨـﺎی‬ ‫ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻼن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻃﯿﻒ وﺳﯿﻊ و ﻣﺘﻨﻮع دارد ﮐﻪ ھﻮای ﻧﻔﺲ و ﺑﺎد اﻧﺪﯾﺸﻪ و ﻃﻮﻓﺎن ﻋﻮاﻃﻒ و ﻋﺸﻖ ھﻢ‬ ‫ﻧﻮع ﺑﺴﯿﺎر وﯾﮋه و اﻧﺴﺎﻧﯽ آن ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﺷﻮد ‪.‬‬ ‫ﻓﺎﺻﻠﻪ و ﺧﻼ ﺑﯿﻦ ذرات و ﮐﺮات و اﺷﯿﺎ را ھﻮا ﻣﯽ ﻧﺎﻣﻨﺪ‪ .‬و اﯾﻦ ھﻮا ﺑﻪ اﺷﮑﺎل ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﯽ دارای ﺣﺮﮐﺖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﺑﺎد اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻞ ﻣﻮﺟﻮدات ﻋﺎﻟﻢ را ﺑﻪ ھﻢ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﻣﯽ ﺳﺎزد و ﺑﻪ وﺣﺪﺗﯽ ﺟﮫﺎﻧﯽ ﻣﯽ ﮐﺸﺎﻧﺪ ‪.‬‬ ‫ﻣﯽ داﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﻃﺒﻖ ﻣﮑﺎﺷﻔﺎت و ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻋﻠﻢ ﻓﯿﺰﯾﮏ ﺟﮫﺎن ﻣﺎده از ذرات ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ھﺮ ذره ای ﭼﻮن‬ ‫اﺗﻢ ﻧﯿﺰ ﺑﺎز ﻣﺘﺸﮑﻞ از ذرات ﮐﻮﭼﮑﺘﺮ اﺳﺖ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﻋﺎﻗﺒﺖ اﯾﻦ ﺗﺠﺰﯾﻪ ﺑﻪ ذره ای ﻓﺮﺿﯽ ﻣﯽ رﺳﺪ ﮐﻪ " ﺿﺪ‬ ‫ﻣﺎده " ﺧﻮاﻧﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ در واﻗﻊ ھﻤﺎن " ﻋﺪم " ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ در واﻗﻊ در دل ھﺮ ذره ای ھﻮا ﺣـﻀﻮر دارد و‬ ‫ﮐﻞ ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺎده ﺑﺮ ﻋﺪم اﺳﺘﻮار اﺳﺖ ﮐﻪ ھﻤﺎن ھﻮا و ﺧﻼ ﻣﻄﻠﻖ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﯾﻌﻨـﯽ ﺟﮫـﺎن ھـﺴﺘﯽ در ﺟﺮﯾـﺎن‬ ‫ﺗﺠﺰﯾﻪ ﻣﺒﺪل ﺑﻪ ﻋﺪم ﻣﯽ ﺷﻮد و ھﻤﻪ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت اﺷﯿﺎ و ﮐﺮات ﺣﻀﻮر دارد ﯾﮏ ﺻﻮرت ﻧﻤﺎدﯾﻦ و ﺧﻼف‬ ‫واﻗﻊ اﺳﺖ و ﮔﻮﯾﺎ ﭘﻨﺪار ﻣﺤﻀﯽ اﺳﺖ و وﺿﻌﯿﺖ ﻧﮫﺎﯾﯽ ھﻤﺎن ﻋﺪم و ﯾﺎ ھﻮای ﻣﺤﺾ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ھﻤﺎن ﺑﺎد‬ ‫ﻣﺤﺾ اﺳﺖ ﮐﻪ در زﺑﺎن ﻗﺮان " رﯾﺢ " ﻧﺎﻣﯿﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ اﺳﺎس " روح " اﺳﺖ ‪ .‬در واﻗﻊ ﮐﻞ ﺟﮫﺎن ﻣﺎده‬ ‫در روح ﺷﻨﺎور اﺳﺖ و ﺻﻮرت روح اﺳﺖ واﻧـﻮاع درﺟـﺎﺗﯽ از اﻧﺒـﺴﺎط و اﻧﻘﺒـﺎض روح ‪ :‬ارواح ﺟﻤـﺎدی ‪ ،‬ارواح‬

‫‪75‬‬


‫ﻧﺒﺎﺗﯽ و ﺣﯿﻮاﻧﯽ و ﺑﺸﺮی و ارواح ﺑﺎدی و ﻧﮫﺎﯾﺘﺎ روح ﻣﺤﺾ و واﺣﺪ ﮐﻪ ﮐﻞ ﺟﮫﺎن را در ﺑﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﻪ ھﻢ ﻣﺘّﺤﺪ‬ ‫و ﻣﺘﺼﻞ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در ﻓﯿﺰﯾﮏ ﻧﻈﺮی اﯾﻦ ﻗﺎﻧﻮن ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ اﻧﺴﺎن ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺣﺠﻢ ھﺮﭼﻨﺪ اﻧﺪﮐﯽ از ﻓـﻀﺎ را ﻣﻄﻠﻘـﺎ از‬ ‫ذرات ﺗﮫﯽ ﺳﺎزد ﺧﻼ ﻣﻄﻠﻖ ﭘﺪﯾﺪ ﻣﯽ آﯾﺪ ﮐﻪ ھﻤﺎن ﻋﺪم اﺳﺖ و ﮐﻞ ﮐﺎﺋﻨﺎت در ھﻤﺎن ﺣﺠـﻢ اﻧـﺪک ﻓـﺮو ﻣـﯽ‬ ‫رﯾﺰد ﻣﺜﻼ ﯾﮏ ﻣﯿﻠﯽ ﻣﺘﺮ ﻣﮑﻌﺐ ﺧﻼ ﻣﻄﻠﻖ ﭘﺪﯾﺪ آورد ﮐـﻪ ھﻤـﺎن " ﻧـﺎﺑﻮدن" اﺳـﺖ ﺑـﻪ واﺳـﻄﻪ ھﻤـﯿﻦ ﻣﻘـﺪار‬ ‫ﻧﺎﺑﻮدی ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﮐﻞ ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ را ﻧـﺎﺑﻮد ﺳـﺎزد و ﻣـﯽ داﻧـﯿﻢ ﮐـﻪ ﮐـﻞ ﻓﯿﺰﯾـﮏ اﺗﻤـﯽ در ﺟﺮﯾـﺎن ﺳـﺎﺧﺘﻦ‬ ‫رآﮐﺘﻮرھﺎی اﺗﻤﯽ و ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺑﻪ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ و ﺳﺎﺧﺘﻦ ﺑﻤﺐ اﺗﻤﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﭘﺪﯾﺪ آوردن ﯾﮏ ﺧﻼ ﻧﺴﺒﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫اﯾﻨﮫﻤﻪ ﻗﺪرت ﺗﺨﺮﯾﺐ و ﻧﺎﺑﻮدی دارد‪.‬‬ ‫در واﻗﻊ آﻧﭽﻪ را ھﻢ ﮐﻪ رﯾﺢ ﻣﺤﺾ ﯾﺎ روح ﻣﯽ ﻧﺎﻣﯿﻢ ھﻤﺎن آﺳﺘﺎﻧﻪ ﻋﺪم اﺳﺖ و ﯾﮏ ﻟﺤﻈﻪ ﻣﺎﻧﺪه ﺑﺮ ﻧﺎﺑﻮدی و‬ ‫ﺑﺪﯾﻨﮕﻮﻧﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺎرﻓﺎن در وادی ﻓﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺪرت ﺣﻀﻮر ﭘﺮوردﮔﺎر و روح و اراده او را درک ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﮐـﻪ‬ ‫اﻟﺒﺘﻪ اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﺗﺰﮐﯿﻪ ﻧﻔﺲ از ﻣﺎدﯾﺎت ﺟﮫﺎن و ﭘﺎﮐﺴﺎزی دل از ھﺮﭼﻪ ﻏﯿﺮ ﺧﺪا ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﯾﻌﻨـﯽ دل‬ ‫ﺧﻮد را ﺑﺮ آﺳﺘﺎﻧﻪ ﺧﻼ ﻣﻄﻠﻖ ﯾﺎ روح ﻣﯽ رﺳﺎﻧﻨﺪ ﺗﺎ ﻗﺪرت درﯾﺎﻓـﺖ روح اﻟﮫـﯽ را ﻣـﯽ ﯾﺎﺑﻨـﺪ در ﺣﻘﯿﻘـﺖ ﺑﻨﯿـﺎد‬ ‫ﺟﮫﺎن و اﻧﺴﺎن ﺑﺮ ﺑﺎد اﺳﺖ اﻻ اﯾﻨﮑﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺧﻮد را ﺑﻪ آﺳﺘﺎﻧﻪ روح ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ و از اﯾﻦ ﺑﯽ ﺑﻨﯿـﺎدی ﻧﺠـﺎت‬ ‫ﯾﺎﺑﺪ ‪ .‬ذات ھﺴﺘﯽ ﺑﺮ ﻧﯿﺴﺘﯽ ﻗﺮار دارد‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻓﻄﺮ‬ ‫ﻣﺎه رﻣﻀﺎن ﻇﮫﻮر ﻋﺮﺻﻪ اﻣﮑﺎن ﻇﮫﻮر ﻓﻄﺮت اﻟﮫﯽ ازذات اﻧﺴﺎن ﻣﻮﻣﻦ اﺳﺖ ﭼﺮاﮐﻪ ﻧﻔﺲ ﺑﺸﺮدراﯾﻦ ﻣﺎه ﺑﻪ‬ ‫ﻏﺎﯾﺖ ﺗﻘﻮی رﺳﯿﺪه واﯾﻦ ﻇﮫﻮر را ﻣﯿﺴﺮﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬ ‫ﺷﺐ ﻗﺪرھﻢ ﺷﺐ اﻧﺘﺨﺎب اﯾﻦ ﻓﻄﺮت اﺳﺖ ﺗﺎوﻋﺪه ﮔﺎه )ﻋﯿﺪ( ﻇﮫﻮر اﯾﻦ اﻧﺘﺨﺎب‪.‬‬ ‫ﻋﯿﺪ ﯾﻌﻨﯽ روز ﺗﺤﻘﻖ وﻋﺪه وﻋﮫﺪی ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ وﺻﻮرت زﻣﯿﻨﯽ ﻗﯿﺎﻣﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻣﮑﺎن‬ ‫ھﺮﺳﺎﻟﻪ اش ﺑﺮای ﻣﻮﻣﻨﺎن اھﻞ ﻋﮫﺪ‪ ،‬ﻣﯿﺴﺮﺷﺪه اﺳﺖ ‪ .‬اﮔﺮ آدﻣﯽ ﺑﺪاﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﯿﺴﺖ رﻣﻀﺎن وﭼﯿﺴﺖ ﺷﺐ‬ ‫ﻗﺪروﭼﯿﺴﺖ ﻋﯿﺪ ﻓﻄﺮ‪،‬ھﺮﮔﺰ ﺗﺎ اﺑﺪ ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ راازﺑﺎﺑﺖ اﯾﻨﮫﻤﻪ ﻏﻔﻠﺖ ﮐﺒﯿﺮ‪،‬ﻧﻤﯽ ﺑﺨﺸﺪ‪.‬‬ ‫اﮔﺮﻣﺎه رﻣﻀﺎن ﻣﺎه ﻣﻌﺮاج ﻣﺤﻤﺪی وﻧﺰول ﻗﺮآن وﺷﻔﺎﻋﺖ ﻋﻠﯽ )ع(وﺷﺐ اﻧﺘﺨﺎب ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺧﻮدورﺳﯿﺪن ﺑﻪ‬ ‫ﻗﺪرﺣﯿﺎت وھﺴﺘﯽ ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ اﺳﺖ ﭘﺲ ﺟﺰازدرب اﻣﺎﻣﺖ ﺑﻪ ھﯿﭻ ﭼﯿﺰی ﻧﻤﯽ رﺳـﺪ ﭼﺮاﮐـﻪ ﺣـﻖ وﻗـﺪرازﻟﯽ‬ ‫اﻧﺴﺎن رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﺧﺪا درﯾﮏ اﻧﺴﺎن اﺳـﺖ ﮐـﻪ اﻣـﺎم ﻧﺎﻣﯿـﺪه ﻣـﯽ ﺷـﻮد ‪ .‬ﭼﺮاﮐـﻪ آن ﻧﺠـﺎت وھـﺪاﯾﺖ ﻋﻈـﯿﻢ‬ ‫ﺟﺰﺑﻮاﺳﻄﻪ وﺟﻮد اﻣﺎم ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ وﮔﺮﻧﻪ ھﯿﭻ ﮐﺲ ﺑﻪ اﻧﺪازه اﺑﻦ ﻣﻠﺠﻢ ﻧﻤﺎزﻧﺨﻮاﻧﺪوروزه ھﺎی ﻣـﺴﺘﺤﺒﯽ‬ ‫ﻧﮕﺮﻓﺖ وﻧﮫﺎﯾﺘﺎ اﻣﺎم ﮐﺶ ﺷﺪ واﯾﻦ ﺑﻮد ﺣـﻖ وﻗﺪرﮐـﺴﯽ ﮐـﻪ ﺣـﻀﻮر ﺧـﺪا را دروﺟـﻮد اﻧـﺴﺎن ﻧﻤـﯽ ﭘـﺬﯾﺮﻓﺖ‬ ‫وھﻤﭽﻮن اﺑﻠﯿﺲ ﻣﻘﺎم ﺧﻼﻓﺖ ودوﺳﺘﯽ آدم ﺑﺎ اﷲ را ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻧﮑﺮد‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﻋﯿﺪ ﻓﻄﺮﺑﺮای اھﻞ ﻋﺒﺎدت ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﯾﮑﯽ از دو ﻓﻄﺮت اﺳﺖ ‪ :‬ﻓﻄﺮت اﻟﮫﯽ وﻓﻄﺮت اﺑﻠﯿـﺴﯽ‬ ‫!ﻓﻄﺮت اﻋﻼﺋﯽ وﻓﻄﺮت اﺳﻔﻠﯽ ! ﯾﮑﯽ ﺗﺤﻘﻖ ﻋﺒﺎدات ﺑﺎ اﻣﺎم اﺳﺖ ودﯾﮕﺮی ﺑﯽ اﻣﺎم ‪ .‬ﭼﺮا ﮐﻪ ﻋﺒﺎدت اﻧﺴﺎن‬ ‫ﺑﯽ اﻣﺎم ‪ ،‬ﻋﺒﺎدت ﮐﻔﺮوﺳﺠﺪه ﺑﺮاﺑﻠﯿﺲ دردوزخ اﺳﺖ ‪ .‬ﭼﺮاﮐﻪ اﺑﻠـﯿﺲ ﺑﺰرﮔﺘـﺮﯾﻦ ﻋﺎﺑﺪوﭘﺮﺳـﺘﻨﺪه ﺧـﺪای ﺑـﯽ‬ ‫ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺧﺪاﺳﺖ‪.‬‬

‫‪76‬‬


‫آﻧﮑﻪ ﺑﯽ اﻣﺎم ﻧﻤﺎزﺧﻮاﻧﺪوروزه ﮔﺮﻓﺖ ﺑﻪ ﻓﻄﺮت اﺑﻠﯿﺲ ﺑﺎز ﮔﺸﺖ ووﻋﺪه ﮔﺎه اﺑﻠـﯿﺲ ﮔـﺸﺖ واﻣـﺎم رادرﺧـﻮد‬ ‫ﮐﺸﺖ‪.‬‬

‫ﺑﺎر ﻫﺴﺘﯽ‬ ‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺻﺒﺮ وﺗﺤﻤّﻞ وﺑﺮدﺑﺎری ورﺿﺎ وﺗﺴﺎﻣﺢ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ای از واژه ھﺎﺋﯽ اﺳﺖ ﮐـﻪ ﺑﯿـﺎﻧﮕﺮ‬ ‫اﺑﻌﺎد ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﯾﮏ واﻗﻌﻪ در اﻧﺴﺎن اﺳﺖ وآن وﻗﻮع وﺟﻮد در اﻧﺴﺎن وﻧﺰول ﺑﺎر ھﺴﺘﯽ ﺑﺮ دوش روان اوﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ آﻧﺮا ﺣﻤﻞ وﺗﺤﻤﻞ ﮐﻨﺪ واﯾﻦ ﺑﺎر را ﺑﺒﺮد وﺑﺮدﺑﺎری ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﺑﺮ ﺳﻨﮕﯿﻨﯽ اﯾﻦ ﺑﺎر ﻋﻈﯿﻢ ﺻﺒﻮر ﺑﺎﺷـﺪ وﺗـﺎزه‬ ‫ﻟﺒﺨﻨﺪ ھﻢ ﺑﺰﻧﺪ وﺗﺴﺎﻣﺢ ورزد وراﺿﯽ وﺷﺎﮐﺮ ھﻢ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬اﻧـﺴﺎن ﺑـﻪ ﻣﯿﺰاﻧـﯽ ﮐـﻪ ﭼﻨـﯿﻦ ﺑـﺎری را ﻣـﯽ ﮐـﺸﺪ‬ ‫اﻧﺴﺎن اﺳﺖ واﻧﺴﺎﻧﯿّﺖ را درﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ‪.‬‬ ‫ھﺴﺘﯽ ﯾﮏ ﺑﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ واﺿﺢ ﺗﺮﯾﻦ ﺻﻮرﺗﺶ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻞ ﮐﺎﺋﻨﺎت از درب ھﻮش وﺣﻮاس ووﺟﺪان وروح‬ ‫آدﻣﯽ ﺑﺮوی ﻧﺎزل ﺷﺪه وﻓﺮود آﻣﺪه اﺳﺖ ‪ .‬ﺣﻤﻞ ﺑﺎر روح دارای ﺳـﺨﺘﯽ ذاﺗـﯽ اﺳـﺖ ﮐـﻪ آﻧﮕـﺎه ﮐـﻞ ﮐﺎﺋﻨـﺎت‬ ‫وﺑﺸﺮﯾﺖ ھﻢ ﺑﺮ اﯾﻦ روح ﺳﻮار ﻣﯽ ﺷﻮد واﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻘﻮل ﺑﺎﺑﺎﻃﺎھﺮ ﻋﺮﯾﺎن‬ ‫ﻓﻠﮏ در ﻗﺼﺪ آزارم ﭼﺮاﺋﯽ‬

‫ﮔﻠﻢ ﮔﺮ ﻧﯿﺴﺘﯽ ﺧﺎرم ﭼﺮاﺋﯽ‬

‫ﺗﻮ ﮐﻪ ﺑﺎری زدوﺷﻢ ﺑﺮ ﻧﺪاری‬

‫ﻣﯿﻮن ﺑﺎر ﺳﺮﺑﺎرم ﭼﺮاﺋﯽ‬

‫در اﯾﻨﺠﺎ ﮐﻞ ﮐﺎﺋﻨﺎت ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ واﯾـﻦ دوﺑﯿﺘـﯽ ﺑﺎﺑﺎﻃـﺎھﺮ ﯾﮑـﯽ از ﮐﺎﻣـﻞ ﺗـﺮﯾﻦ وزﯾﺒـﺎﺗﺮﯾﻦ ﺑﯿـﺎن‬ ‫وﺿﻌﯿﺖ وﺟﻮد اﻧﺴﺎن وﺧﺎﺻّﻪ اﻧﺴﺎن ﮐﺎﻣﻞ در ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ اﺳﺖ آدﻣﯽ ذاﺗﺎً ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺧﺪاﺳﺖ وﻣﺴﺌﻮل ﻋﺎﻟﻢ‬ ‫ھﺴﺘﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ واﻧﺴﺎن ﻋﺎرف ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ را آﮔﺎھﺎﻧﻪ ﻣﯽ ﭘـﺬﯾﺮد وﻣـﺴﺌﻮﻟﯿﺘﺶ را ﻣـﯽ ﭘـﺬﯾﺮد ﺗـﺎزه‬ ‫ﺳﻨﮕﯿﻨﯽ اﯾﻦ ﺑﺎر را اﺣﺴﺎس ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ آدﻣﯽ ﻏﺮﯾﺰﺗﺎً ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻧﺰدﯾﮑﺎﻧﺶ وﻇﺎﯾﻒ وﻣـﺴﺌﻮﻟﯿﺘﯽ‬ ‫دارد وﻟﯽ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ از زﯾﺮ ﺑﺎرش ﺷﺎﻧﻪ ﺧﺎﻟﯽ ﮐﻨﺪ وﯾﺎ اﯾﻦ ﺑﺎر را ﺑﭙﺬﯾﺮد‪.‬‬ ‫آﯾﺎ ﭼﻪ ﭼﯿﺰی ﺑﻪ اﻧﺴﺎن اﻣﮑﺎن وﻗﺪرت ﺣﻤﻞ ﺑﺎر ھﺴﺘﯽ ﺧﻮد وﺳﭙﺲ ﺑﺸﺮﯾﺖ وآﻧﮕﺎه » ﮐﻞ ﮐﺎﺋﻨـﺎت « را ﻣـﯽ‬ ‫ﺑﺨﺸﺪ ‪ .‬اﻧﺴﺎن ﺑـﻪ ﻣﯿﺰاﻧـﯽ ﮐـﻪ ﺧـﻮد را ﻣـﯽ ﺷﻨﺎﺳـﺪ در واﻗـﻊ ﺑـﺎر ھـﺴﺘﯽ ﺧـﻮد را ﻣـﯽ ﭘـﺬﯾﺮد ودر ﻗﻠﻤـﺮو‬ ‫ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ ﺟﮫﺎن را ھﻢ ﻣﯽ ﺷﻨﺎﺳﺪ وﺑﺪﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﮐﻞ ﺑﺎر ھﺴﺘﯽ را ﺑﺮ دوش ﺧﻮد ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ زﯾـﺮا ﺷـﻨﺎﺧﺘﻦ‬ ‫ھﻤﺎن ﻣﺴﺌﻮل ﺷﺪن اﺳﺖ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳﺖ ‪ .‬در ﻗﺮآن درﺑﺎره وﺟﻮد اﻣﺎم آﻣﺪه اﺳـﺖ ﮐـﻪ ھـﺮ‬ ‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ھﺴﺖ ﻣﺘﺤﺼّﻦ وﻣﺘﻤﺮﮐﺰ اﺳﺖ در وﺟﻮد اﻣﺎم آﺷﮑﺎر!‬ ‫ﭘﺲ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻣﻮﺟﺐ ﺳﻮار ﺷﺪن ﺑﺎر ھﺴﺘﯽ ﺑﺮ اﻧﺴﺎن ﻣﯽ ﮔﺮدد ﺑﻪ اﻧﺴﺎن ﻗﺪرت ﺣﻤﻞ اﯾﻦ ﺑﺎر را ﻣﯽ دھﺪ ﺗﺎ‬ ‫ﻧﯿﻤﻪ راه ﺑﺎر را ﻧﻨﮫﺪ وﻧﮕﺮﯾﺰد زﯾﺮا ﺣﻤﻞ اﯾﻦ ﺑﺎر ھﻤﺎن ﻣﻘـﺎم ﺟﺎﻧـﺸﯿﻨﯽ او ﺑـﺮ ﺟـﺎی ﺧﺪاﺳـﺖ وﻣﻘـﺎم اﻟﻮھﯿـﺖ‬ ‫اﻧﺴﺎن در ﺟﮫﺎن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪاﯾﻦ ﺑﺎر ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ھﺴﺘﯽ ﺧﻮد اﻧﺴﺎن ﻣﯽ ﺷﻮد واﻧـﺴﺎن ﺟﮫـﺎﻧﯽ رخ ﻣـﯽ دھـﺪ ‪:‬‬ ‫اﻧﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﮐﻞ ھﺴﺘﯽ اﺳﺖ‪.‬‬

‫اﯾﺪز‪ :‬وﯾﺮوس ﺗﺮورﯾﺰم‬ ‫اﯾﺪز ﯾﮏ ﻣﺮض ﺗﺮورﯾﺴﺖ اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ وﺣﺸﺖ اﻓﮑﻦ ‪ .‬وﻣﺤﺼﻮل اﯾﻦ ﺗﻤﺪن ﺗﺮور ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ وﺑﺸﺮ ﺗﺮورﯾﺴﺖ را‬ ‫ﺑﻪ اﺷﺪّ ﺗﺮور اﻓﮑﻨﺪه اﺳﺖ ﺗﺎ ﻣﮫﺎر ﻧﻤﺎﯾﺪ ‪ .‬اﯾﺪز ﻇﮫﻮر ﻧﻔﺲ ﺗﺮورﯾﺴﺖ ﺑـﺸﺮ ﻣـﺪرن ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ‪ .‬در ﯾـﮏ ﮐـﻼم‬

‫‪77‬‬


‫وﯾﺮوس ‪ HIV‬ﮐﻪ ﻣﻮﻟﺪ اﯾﺪز اﺳﺖ ھﯿﭻ ﺑﯿﻤﺎری ﺧﺎﺻﯽ ﭘﺪﯾﺪ ﻧﻤﯽ آورد ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ اﯾﺪز اﺻﻼً ﺑﯿﻤﺎری ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ھﯿﭻ‬ ‫ﻧﺸﺎﻧﻪ وﯾﮋه ای داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ دال ﺑﺮ ﺣﻀﻮر اﯾﻦ وﯾﺮوس ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬اﯾﺪز ﯾﻌﻨﯽ ﻧﺎﺑﻮدی ﺳﯿﺴﺘﻢ اﯾﻤﻨـﯽ ﺑـﺪن ‪.‬‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺪن آدﻣﯽ ﺳﭙﺮ اﯾﻤﻨﯽ ﺧﻮد در ﻗﺒﺎل ھﺮ ﻣﺮﺿﯽ را از دﺳﺖ ﻣﯽ دھﺪ ووﺟﻮد ﻓﺮد ﺑﯽ ﺻﺎﺣﺐ وﺑﯽ ﺣﻔﺎظ‬ ‫ﻣﯽ ﺷﻮد وﻟﺬا ﯾﮏ ﺳﺮﻣﺎ ﺧﻮردﮔﯽ ﯾﺎ ﯾﮏ ﻋﻔﻮﻧﺖ ﮐﻮﭼﮏ ﻓﺮد را ﻣﯽ ﮐﺸﺪ ‪ .‬ﺧﯿﻠﯽ ﺟﺎﻟﺐ اﺳﺖ ﮐـﻪ ﺑـﻪ ﻟﺤـﺎظ‬ ‫ﻟﻔﻆ ھﺮ ﺳﻪ ﮐﻠﻤﻪ اﯾﻤﺎن ‪ ،‬اﯾﻤﻨﯽ واﯾﻤﯿﻮﻧﻮﻟﻮژی از ﯾﮏ رﯾﺸﻪ واﺣﺪ ھﺴﺘﻨﺪ ‪.‬‬ ‫اﯾﻤﺎن ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی اﯾﻤﻨﯽ واﻣﻨﯿﺖ وﺟﻮد اﺳﺖ وﻟﺬا ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ وﯾﮋﮔﯽ اﯾﻤـﺎن ﺑـﻪ ﻟﺤـﺎظ اﺣـﺴﺎﺳﯽ وﻓﮑـﺮی ھـﻢ‬ ‫آراﻣﺶ وﻗﺮار وﺻﺒﺮ واﺣﺴﺎس اﻣﻨﯿﺖ در ﻗﺒﺎل ﺧﻄﺮوﻣﺮگ وﻧﯿﺴﺘﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ از وﯾﮋﮔﯽ ﺟﺴﻤﺎﻧﯽ‬ ‫ﯾﮏ ﻣﺆﻣﻦ ھﻢ ﺳﻼﻣﺖ ﺗﻦ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫وﯾﺮوس ‪ HIV‬در واﻗﻊ ﺣﺎﺻﻞ اﻧﮫﺪام اﯾﻤﺎن در ﺑﺸﺮ ﻣﺪرن اﺳﺖ وﯾﮏ وﯾﺮوس ﺷـﯿﻄﺎﻧﯽ اﺳـﺖ ﮐـﻪ از اﻋﻤـﺎق‬ ‫دوزخ ﺑﻪ اﻧﺴﺎن رﺳﯿﺪه واورا ﺧﻠﻊ ﺳﻼح ﮐﺮده ودر ھﺮاس ﻧﺎﺑﻮدی اﻧﺪاﺧﺘﻪ اﺳﺖ ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﮐﻪ از ﺧﻮد اﯾﻦ ﺑﯿﻤﺎری‬ ‫ﻣﮫﻠﮑﺘﺮ وﻋﺬاب آورﺗﺮ اﺳﺖ ھﺮاس ﺣﺎﺻﻞ از آن اﺳﺖ وﺑﺸﺮی را ﮐﻪ ﺑﺎ ﺣﺮﺑﻪ وﺣﺸﺖ اﻓﮑﻨﯽ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‬ ‫را ﺑﻪ اﺷﺪّ وﺣﺸﺖ دﭼﺎر ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ وﻟﺬا از ﻧﺸﺎﻧﻪ ھﺎی ﻋﺪاﻟﺖ ﺧﺪاﺳﺖ ‪.‬‬ ‫اﯾﺪز ﺣﺎﺻﻞ ﺑﯽ ﺧﺪا ﺷﺪن اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ وﻣﮫﻠﮑﺘﺮﯾﻦ وﻻ ﻋﻼﺟﺘﺮﯾﻦ ﺑﯿﻤـﺎری ﮐـﻞ ﺗـﺎرﯾﺦ‬ ‫ﺑﺸﺮی ﻋﻼﺟﯽ ﺟﺰ ﺗﻮﺑﻪ وروﯾﮑﺮد ﺑﻪ ﭘﺮوردﮔﺎر ﻧﺪارد وﻓﻘﻂ او ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻗﺪرت اﯾﻤﻨﯽ را ﺑﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﺎز ﮔﺮداﻧـﺪ ‪.‬‬ ‫اﯾﺪز ﺣﺎﺻﻞ روی ﺑﺮﮔﺮداﻧﯿﺪن ﺧﺪا از ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ھﺮ ﭼﻨﺪ ﮐﻪ اﻣﺮوزه ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ھﯿﭻ ﻣﺮﺿﯽ ﻋﻼج ﻧﺪارد ﻣﮕﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﺧﻮدﺑﺨﻮد ﺑﮫﺒﻮد ﯾﺎﺑﺪ ‪ .‬ﻃﺐ ﻣـﺪرن از درﻣـﺎن ﯾـﮏ‬ ‫ﺳﺮﻣﺎﺧﻮردﮔﯽ ﻋﺎﺟﺰ اﺳﺖ ‪ .‬ﻃﺐ ﻣﺪرن ﺧﻮد ﺑﯿﻤﺎرﺗﺮﯾﻦ وﻻ ﻋﻼﺟﺘﺮﯾﻦ ﻓﺮآورده اﯾﻦ ﺗﻤﺪن اﺳﺖ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐـﻪ‬ ‫اﮐﺜﺮﯾﺖ ﭘﺰﺷﮑﺎن ﻣﺪرن در رأس ﮐﺎﻓﺮﺗﺮﯾﻦ اﻧﺴﺎﻧﮫﺎﯾﻨﺪ وﺧﻮد اﺷﺎﻋﻪ دھﻨﺪه ﻧﺎاﻣﻨﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﻨﺪ ‪ .‬زﯾـﺮا ﺗﺠـﺎرت‬ ‫ﭘﺰﺷﮑﯽ ﻓﻘﻂ ﯾﺎﻗﯽ ﺑﻪ اﺳﺘﻤﺮار واﻓﺰاﯾﺶ ﻧﺎاﻣﻨﯽ در ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ﻟﺬا ﭘﺰﺷﮑﯽ ﻣﺪرن دارای ذاﺗﯽ ﺗﺮورﯾـﺴﺘﯽ‬ ‫)ھﺮاس اﻓﮑﻦ (اﺳﺖ ووﯾﺮوس اﯾﺪز را ھﻢ ﺧﻮد در ﻣﺮﮐﺰ ‪ MIT‬ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻧﻤﻮد‪.‬‬

‫ﻋﻘﻞ و ﻗﺪرت‬ ‫اراده ﺑﻪ ﻗﺪرت وﺳﻠﻄﻪ ‪ ،‬ﮔﻮھﺮه واﺣﺪ ﻋﻠﻢ وﺟﻮد وﺷﺎﯾﺪ ﺗﻨﮫﺎ ﺻﻔﺖ ﻣﺸﺘﺮک ھﻤﻪ ﻣﻮﺟﻮدات ﻋﺎﻟﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ در‬ ‫ھﺮ ﮔﺮوه از ﻣﻮﺟﻮدات دارای ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﺧﺎص ﺧﻮد اﺳﺖ ‪ .‬اﯾـﻦ اراده در ﻗﻠﻤـﺮو ﺟـﺎن واﺿـﺢ ﺗـﺮ وﮔﻮﯾـﺎ ﺗـﺮ اﺳـﺖ‬ ‫وﮔﻮﯾﺎﺗﺮﯾﻦ وﺟﻪ اراده ﺑﻪ ﻗﺪرت در اﻧﺴﺎن اﺳﺖ وﺷﺎﯾﺪ ھﻢ ﺷﺪﯾﺪﺗﺮﯾﻦ ﻧﻮع اﯾﻦ اراده از اﻧﺴﺎن ﺑﺮوز ﮐﺮده اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﻣﯿﻞ ﺑﻪ ﺳﻠﻄﻪ ﺑﺮ ﮐﻞ ﺟﮫﺎن را دارد ودر ﻋﻄﺶ ﻗﺪرﺗﯽ ﺟﮫﺎﻧﯽ اﺳﺖ ‪ .‬وﻧﯿﺰ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻋﻘﻞ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‬ ‫ﺗﺪارک وﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰی ﺑﺮای رﺳﯿﺪن ﺑﻪ اﯾﻦ اراده ذاﺗﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﭘﺲ در واﻗﻊ ﻋﻘﻞ ھﻤﺎن ﻗﺪرت اراده واراده ای‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن را ﺑﻪ ﻗﺪرت ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﺪ وﺧﻮد ﻧﯿﺰ اﻣﮑﺎﻧﺎﺗﺶ را ﻓﺮاھﻢ ﻣﯽ ﺳﺎزد‪.‬‬ ‫واﻣّﺎ ﻗﺪرت ﭼﯿﺴﺖ ؟ ﻗﺪرت ﯾﻌﻨﯽ ﻗﺪرت ﺑﻪ اﺛﺒﺎت رﺳﺎﻧﯿﺪن وﺟﻮد ﺧﻮﯾﺶ ‪ .‬ﻗﺪرت ﯾﻌﻨﯽ ﻗﺪرت وﺟﻮد داﺷﺘﻦ ؛‬ ‫ووﺟﻮد ﯾﺎﻓﺘﻦ واﯾﻦ داﺷﺘﻪ وﯾﺎﻓﺘﻪ را ﺑﻪ اﺛﺒﺎت رﺳﺎﻧﯿﺪن‪.‬‬ ‫ﺑﻮدن ﺑﺮای آدﻣﯽ ﯾﺎ در ﺧﻮد ﺑﻮدن وھﺴﺘﯽ در ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ اﺳﺖ وﯾﺎ در ﻏﯿﺮ ﺑﻮدن وھﺴﺘﯽ در دﯾﮕـﺮان اﺳـﺖ ‪.‬‬ ‫اوّﻟﯽ ﻧﻮع دﯾﻨﯽ وﻋﺮﻓﺎﻧﯽ اﺳﺖ ودوّﻣﯽ ھﻢ ﻧﻮع ﮐﺎﻓﺮاﻧﻪ وﺳﻠﻄﻪ ﮔﺮاﻧﻪ اﺳﺖ ﺳـﻠﻄﻪ ﺑﺮﺧﻮﯾـﺸﺘﻦ وﺳـﻠﻄﻪ‬

‫‪78‬‬


‫ﺑﺮدﯾﮕﺮان واﯾﻦ دوﻧﻮع ﻋﻘﻞ را ﻣﯽ ﻃﻠﺒﺪ وﻧﯿﺰ دو ﻧﻮع ﻋﻠﻢ را ودوراه وروش از زﻧﺪﮔﯽ را ﭘﺪﯾﺪ ﻣﯽ آورد ‪ .‬ﻋﻘـﻞ‬ ‫اوّﻟﯽ ﻗﺪرت در ﺧﻮد ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻦ وﻣﺴﻠﻂ ﺑﺮ ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ﺷﺪن وﺧﻮﯾﺸﺘﻦ را ﻗﻠﻤﺮو وﺟﻮد ﺳﺎﺧﺘﻦ وﺟﮫﺎن وﺟﻮد‬ ‫ﻧﮫﺎن ﺧﻮﯾﺶ را ﺗﺴﺨﯿﺮ ﻧﻤﻮدن وﺑﺮ آن ﺳﻠﻄﻨﺖ ﮐﺮدن ‪ .‬وﻋﻘﻞ دوّﻣﯽ ﻗﺪرت ﻣﺴﻠﻂ ﺷﺪن ﺑﺮ دﯾﮕﺮان اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﻋﻘﻞ ﻓﻨﯽ وﺳﯿﺎﺳﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻋﻘﻞ اول ﻗﺪرت رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﻗﻠﻤﺮو ﮐﺒﺮﯾﺎﺋﯽ ﺧﺪا در ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻗﺼﺪ ﻓﻨﺎ ﺷﺪن در ذاﺗـﺶ ‪ .‬وﻋﻘـﻞ دوم‬ ‫ﻗﺪرت رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﻣﺮدم اﺳﺖ ﺑﺮای ﻣﺴﻠﻂ ﺷﺪن ﺑﺮ آﻧﺎن وآﻧﺎن را درﺧﻮد ﻓﻨﺎﻧﻤﻮدن ‪ .‬ﻋﻘﻞ اول ‪ ،‬ﺧﺪاﯾﯽ اﺳﺖ‬ ‫وﻋﻘﻞ دوم ھﻢ ﻣﺮدﻣﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﻋﻘﻞ اول ھﻤﺎن دﯾﻦ اﺳﺖ وﻋﻘﻞ دوم ھﻢ ﺳﯿﺎﺳﺖ اﺳـﺖ ‪ .‬اﺑـﺰار ﻋﻘـﻞ اول‬ ‫ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ و اﺑﺰار ﻋﻘﻞ دوم ھﻢ ﻓﻦ واﻗﺘﺼﺎد اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻋﻘﻞ اول ﻣﺮدم دوﺳﺖ اﺳﺖ وﻋﻘﻞ دوم ﻣﺮدم ﺧﻮار اﺳﺖ ‪ .‬ﻋﻘﻞ اول ﺑﺎ ﺟﮫﺎن در ﺻﻠﺢ اﺳﺖ وﻋﻘـﻞ دوم ﺑـﺎ‬ ‫ﺟﮫﺎن در ﺟﻨﮓ ﺑﯽ اﻣﺎن اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻋﻘﻞ ﻧﺎب‬ ‫اﯾﻤﺎﻧﻮﺋﻞ ﮐﺎﻧﺖ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از ﭘﻨﺞ ﻓﯿﻠﺴﻮف ﺑﻨﯿﺎﻧﮕﺬار ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻏﺮب ﺷـﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷـﺪه اﺳـﺖ وﭘـﺪر ﻓﻠـﺴﻔﻪ ﻧﻘـﺎدی‬ ‫ﺧﻮاﻧﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﻋﻘﻞ را ﺑﻪ ﮐﻤﺎل رﺳﺎﻧﯿﺪه اﺳﺖ دو ﺷﺎھﮑﺎر ﻓﻠﺴﻔﯽ دارد ‪ :‬ﻧﻘﺪ ﻋﻘﻞ ﺗﺠﺮﺑﯽ وﻧﻘﺪ ﻋﻘﻞ‬ ‫ﻧﺎب ‪ .‬اﯾﻦ دو اﺛﺮ وﺑﺨﺼﻮص دوﻣﯽ ﯾﮑﯽ از ﻏﺎﻣﺾ ﺗﺮﯾﻦ اﺛﺮ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺣﺘﯽ ﻣﺘﺨﺼﺼﯿﻦ ﻓﻠـﺴﻔﻪ‬ ‫ھﻢ ﺑﻨﺪرت آﻧﺮا ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ‪ .‬ﺑﮫﺮ ﺣﺎل ﮐﺎﻧﺖ را ﭘﺪر ﻣﻨﻄﻖ ﻋﻘﻼﻧﯿﺖ ﻣﺪرن ﻏﺮب ﻣﯽ داﻧﻨﺪ واﺻﻄﻼح ﻋﻘﻞ‬ ‫ﻧﺎب ﯾﺎ ﻋﻘﻞ ﻣﻄﻠﻖ را ھﻤﻮ ﭘﺪﯾﺪ آورده اﺳﺖ وﻟﯽ ﺑﺮ ﺧـﻼف ﻋﻨـﻮان اﯾـﻦ اﺛـﺮ ‪ ،‬در ﻣﺤﺘـﻮاﯾﺶ ھـﯿﭻ ﻧـﺸﺎﻧﯽ از‬ ‫ﻋﻈﻤﺖ وﻗﺪاﺳﺖ ﻧـﺎب وﻣﻄﻠـﻖ ﺑـﻮدن ﻋﻘـﻞ ﻧﯿـﺴﺖ وﻋﻘـﻞ ﻣﻄﻠـﻖ او ﻃﺒـﻖ ادﻋـﺎﯾﺶ ھﺮﮔـﺰ ﻗـﺎدر ﺑـﻪ درک‬ ‫»ﻣﻄﻠﻖ« و»ﻧﺎب« و »ﯾﮕﺎﻧﻪ« ﻧﯿﺴﺖ وﻟﺬا اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﻧﻮﻋﯽ ﺗﻒ ﺳﺮﺑﺎﻻ وﯾﮏ ﺧﻤـﺎری ﻓﻠـﺴﻔﯽ ﭘﺪﯾـﺪ‬ ‫آورده اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺴﯽ ﭼﻮن ﻧﯿﭽﻪ ﮐﻪ ﺑﺎ ھﯿﭽﮑﺲ ﺷﻮﺧﯽ وﺗﻌﺎرف ﻧﺪارد او را ﺑﻪ ﯾـﮏ ﻋﻨﮑﺒـﻮت ﭘﯿـﺮی ﺗـﺸﺒﯿﻪ‬ ‫ﻧﻤﻮده ﮐﻪ دام ﺗﻨﯿﺪه اﺳﺖ وﻟﯽ ﺣﺘﯽ ﻗﺪرت ﺑﻠﻌﯿﺪن ﺻﯿﺪ ﺧﻮد را ھﻢ ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫واﻣّﺎ ھﮕﻞ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻓﯿﻠﺴﻮف ﭘﺲ از ﮐﺎﻧﺖ ﺗﺎ ﺑﻪ اﻣﺮوز ﺗﻼش ﻧﻤﻮد ﺗﺎ اﺳﺘﺎدش را از اﯾﻦ ﺑﻦ ﺑـﺴﺖ وﺣﯿﺮاﻧـﯽ‬ ‫ﺑﺮھﺎﻧﺪ وﺑﺎﻻﺧﺮه ﻋﻘﻞ ﻣﻄﻠﻖ را ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ‪ :‬آﮔﺎھﯽ ﺑـﺮ ﮐـﻞ ﺟﺮﯾـﺎن اﻧﺪﯾـﺸﻪ‬ ‫وﻋﻘﻼﻧﯿﺖ ‪ .‬وﻟﺬا ھﮕﻞ را در ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻏﺮب ﭘﺪر ﻣﮑﺘﺐ ﺧﻮد‪ -‬آﮔﺎھﯽ ﻓﻠـﺴﻔﯽ داﻧـﺴﺘﻪ اﻧـﺪ ﮐـﻪ در اﺛـﺮ ﻣـﺸﮫﻮر‬ ‫وﺧﻮاﻧﺪه ﻧﺸﺪﻧﯽ اش ﺑﻨﺎم »ﭘﺪﯾﺪار ﺷﻨﺎﺳﯽ روح« ﺗﺒﯿﯿﻦ ﺷﺪه اﺳﺖ ‪ .‬از ﺧﻮد ھﮕﻞ در اواﺧﺮ ﻋﻤﺮش ﺳﺌﻮال‬ ‫ﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﻮ از »ﻣﻄﻠﻖ« در اﺛﺮ ﻣﺬﮐﻮرت ﭼﯿﺴﺖ ؟ اﯾﺸﺎن ﮔﻔﺖ ‪ :‬آﻧﻤﻮﻗﻊ ﮐﻪ ﻣﯽ ﻧﻮﺷﺘﻢ ﻣﯽ داﻧـﺴﺘﻢ‬ ‫ﮐﻪ ﻣﻨﻈﻮرم ﭼﯿﺴﺖ وﻟﯽ ﺣﺎﻻ ﻓﻘﻂ ﺧﺪا ﻣﻨﻈﻮرم را ﻣـﯽ ﻓﮫﻤـﺪ ! اﻟﺒﺘـﻪ اﯾـﻦ اﻋﺘـﺮاف ﺷـﺎﻣﻞ ﺣـﺎل ھﻤـﻪ آﺛـﺎر‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺟﮫﺎن اﺳﺖ وﻟﺬا ﺑﻮدوﻧﺒﻮد اﯾﻦ آﺛﺎر در ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺑﺸﺮﯾﺖ ﯾﮑﺴﺎن ﺑﻮده اﺳﺖ وﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ دﮐﺘـﺮ‬ ‫ﺷﺮﯾﻌﺘﯽ از ﺳﺮ ﻟﺞ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ » ﻓﻼﺳﻔﻪ ﭘﻔﯿﻮزھﺎی ﺗﺎرﯾﺨﻨﺪ « ‪ .‬از اﯾﻦ داﺳﺘﺎن ﻣﮑﺮر ﮐﻪ ﺑﮕﺬرﯾﻢ ﻋﻘﻞ ﻧﺎب‬ ‫ﯾﺎ ﻣﻄﻠﻖ ﺑﺮاﺳﺘﯽ ھﻤﺎن ﺧﻮد‪ -‬آﮔﺎھﯽ اﺳﺖ وﻟﯽ ﻧﻪ ﺧﻮد‪ -‬آﮔﺎھﯽ ﻓﻠـﺴﻔﯽ ﮐـﻪ ﭼﯿـﺰی ﺟـﺰ ﺗﺠﺰﯾـﻪ وﺗﺤﻠﯿـﻞ‬ ‫ﻣﻨﻄﻖ از راه دور ﻧﯿﺴﺖ وﺗﻤﺎﻣﺎً ﯾﮏ ﺑﺎزی ﻣﺎﻟﯿﺨﻮﻟﯿﺎﺋﯽ ﺑﺎ اﻟﻔﺎﻇﯽ ﻣﺠﺮد وﻗﺮاردادی وﻓﺮﺿﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎم ﭘﺮ‬ ‫ﻃﻤﻄﺮاق »ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺷﻨﺎﺳﯽ«را ﯾﺪک ﻣﯽ ﮐﺸﺪ ﮐﻪ ﺟﻨﻮن واژه ھﺎﺳﺖ‪.‬‬

‫‪79‬‬


‫ﻋﻘﻞ ﻧﺎب ھﻤﺎن ﻋﻘﻞ ﻋﻘﻞ اﺳﺖ ‪ .‬ھﻤﺎن ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ ﺑﻪ راه وروش ﻋﺮﻓﺎن اﺳﻼﻣﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﻠﻤﺮوآن‬ ‫ﻧﺎب ﻣﻄﻠﻖ ﯾﮑﺪاﻧﻪ ﯾﻌﻨﯽ ﭘﺮوردﮔﺎر راه ﻣﯽ ﺟﻮﯾﺪ ﮐﻪ ﻋﻘﻞ ﮐﻞ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻫﺎي ﺿﺪ ﻓﻠﺴﻔﻪ‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﻪ در ﻟﻐﺖ ﯾﻮﻧﺎﻧﯽ ﻣﺘﺸﮑﻞ از دو واژه ﻓﯿﻠﻮ)ﻋﺸﻖ( وﺳﻮﻓﯿﺎ)ﺣﻘﯿﻘﺖ( ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐـﻪ ھﻤـﺎن ﻋـﺸﻖ ﺑـﻪ‬ ‫ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ وﻓﯿﻠﺴﻮف ھﻢ ﯾﻌﻨﯽ ﻋﺎﺷﻖ ﺣﻘﯿﻘﺖ ‪ .‬در ﯾﻮﻧﺎن ﺑﺎﺳﺘﺎن اﻓﺮاد دﯾﮕﺮی ﻣﻮﺳﻮم ﺑـﻪ ﺳﻮﻓﯿـﺴﺖ‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ در ﻟﻐﺖ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻣﻈﮫﺮ ﺣﻖ ﯾﺎ ﺑﻪ ﺣﻖ رﺳﯿﺪه ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ زﻧـﺪﮔﯽ ﺷـﺒﯿﻪ ﺑـﻪ ﺳـﻮﻓﯿﺎن‬ ‫اﺳﻼﻣﯽ ﺑﻮدﻧﺪ ‪ .‬ﻓﺮق ﺑﯿﻦ ﻓﯿﻠﺴﻮف وﺳﻮﻓﯿﺴﺖ ﻣﺜﻞ ﻓﺮق ﺑﯿﻦ‬

‫اﺑﻦ ﺳﯿﻨﺎ وﺷﯿﺦ ﺧﺮﻗﺎﻧﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫واﻣّﺎ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی »ﻋﺸﻖ ﺑﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ« در ﺗﻤﺪن ﻏﺮب ھﺮﮔﺰ آﺛﺎر وﺟﺮﯾﺎﻧﯽ ﮐﻪ دال ﺑﺮاﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﺑﺎﺷﺪ ﭘﺪﯾﺪ‬ ‫ﻧﯿﺎورده اﺳﺖ ‪ .‬ﭘﯿﺮوان آﻧﮫﺎ در ﺟﮫﺎن اﺳﻼم ھﻢ ﻣﺜﻞ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﭼﻮن ﻓﺎراﺑﯽ وﺑﻮﻋﻠﯽ ھﻤﯿﻨﮕﻮﻧﻪ اﻧﺪ ‪ .‬ﻓﻘﻂ آﺛـﺎر‬ ‫ﻋﻠﻤﯽ وﻃﺒﯽ اﯾﻨﺎن ﺑﮑﺎر آﻣﺪه اﺳﺖ وﺑﯽ ﺧﺎﺻﯿﺖ ﺗﺮﯾﻦ وﺟﻪ آﺛﺎرﺷﺎن ھﻤﺎن آﺛﺎر ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ ﻧﻪ ﺑﺪﯾﻦ‬ ‫دﻟﯿﻞ ﮐﻪ ﺟﺮﯾﺎن اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﭘﺪﯾﺪ ﻧﯿﺎورده ﺑﻠﮑﻪ ھﯿﭽﮑﺲ از ﻃﺮﯾﻖ آﺛﺎرﺷﺎن ﺑﻪ ھﯿﭻ ﻋﺸﻘﯽ از ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻧﺮﺳﯿﺪه‬ ‫اﺳﺖ وﻟﺬا ﻣﺜﻼً ﺷﻔﺎی ﺑﻮﻋﻠﯽ را در ﻃﯽ اﯾﻦ ھﺰار ﺳﺎل ﺟﺰ اﻧﮕﺸﺖ ﺷﻤﺎری آﻧﮫﻢ ﺑﻌﻨﻮان ﺗـﺪرﯾﺲ وﻣـﺸﻐﻠﻪ‬ ‫ﻧﺨﻮاﻧﺪه اﻧﺪ ﮐﻪ ھﯿﭻ ﮐﺎرﺑﺮد ﻋﻤﻠﯽ وﯾﺎ ﺟﻮھﺮی ھﻢ در آﻧﺎن ﭘﺪﯾﺪ ﻧﯿﺎﻣﺪه اﺳﺖ ﺟﺰ ﺗﮑﺒﺮی ﻧﺨﻮت ﺑﺎر وﻣﺨﺮّب ﮐﻪ‬ ‫ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ اﺣﮑﺎم دﯾﻦ ﺧﺪا را ﺑﻪ ﭼﺎﻟﺶ ﺑﮕﯿﺮد وﺗﻤﺎم ھﻨﺮش ﺟﺰ اﯾﻦ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ﭼﻪ ﺣﻘﯿﻘﺘـﯽ اﺳـﺖ ﮐـﻪ‬ ‫ھﯿﭽﮑﺲ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ آﻧﺮا ﻓﮫﻢ ﮐﻨﺪ وھﯿﭻ ﺧﺎﺻﯿﺘﯽ ﻧﺪارد ‪.‬‬ ‫ﺑﺮاﺳﺘﯽ اﯾﻦ اﻓﺮاد وآﺛﺎرﺷﺎن را ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ از ﻗﻠﻤﺮوﺣﻘﯿﻘﯽ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻋﺸﻖ ﺣﻘﯿﻘﺖ ‪ ،‬ﺧـﺎرج ﺳـﺎﺧﺖ‬ ‫ودر ﺟﺮﮔﻪ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺿﺪ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻗﺮار داد ﻣﺜﻞ ﻣﺬھﺐ ﺿﺪ ﻣﺬھﺐ )ﻧﻔﺎق(‪ .‬اﯾﻨﺎن را ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎﻧﯿـﺎن ﻧﻔـﺎق ﻓﻠـﺴﻔﯽ‬ ‫داﻧﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﺳﻘﺮاط ﮐﻪ ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﯾﮑﯽ از اﻧﮕﺸﺖ ﺷﻤﺎر ﻓﻼﺳﻔﻪ وﺳﻮﻓﯿﺴﺖ ھﺎ ی ﺣﻘﯿﻘﯽ در ﺗﺎرﯾﺦ اﺳﺖ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺟﺰ ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ ﻧﯿﺴﺖ وﻣﺎﺑﻘﯽ اﻧﺤﺮاف از ﻓﻠﺴﻔﻪ اﺳﺖ وﯾﮑﯽ از ﻣﮫﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻧﯿﺰ‬ ‫ﺗﻌﺮﯾﻒ دﮔﺮ ﺑﺎره واژه ھﺎ وﻣﻔﺎھﯿﻢ ﮐﮫﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ دارای ھﻮﯾﺘﯽ واژﮔﻮﻧﻪ ﮔﺸﺘﻪ اﻧﺪو ﻓﯿﻠﺴﻮف ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ آﻧﮫﺎ را‬ ‫ﺑﺮﺟﺎی ﺧﻮدﺷﺎن ﻗﺮار دھﺪ ‪ .‬ﻋﻠﯽ)ع( ﻧﯿﺰ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ ﻋﺎرف ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ واژه ھﺎ را ﺳﺮﻧﮕﻮن ﺳـﺎزد ﺗـﺎ ﺑـﺮ ﺳـﺮ‬ ‫ﺟﺎﯾﺸﺎن ﻗﺮار ﮔﯿﺮد ‪ .‬زﯾﺮا ﺑﻘﻮل ﻋﻠﯽ )ع( ﻋﺪاﻟﺖ ﯾﻌﻨﯽ ھﺮ ﭼﯿﺰی را ﺳﺮ ﺟﺎی ﺧﻮدش ﻧﮫﺎدن‪.‬‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﯿﺪن در ذات اﻧﺴﺎن اﺳﺖ وﺳﯿﺮ اﻧﺪﯾﺸﻪ ﺗﻤﺎﻣﺎً ﺳـﯿﺮ ﻓﻠـﺴﻔﻪ ﻣـﯽ ﺗﻮاﻧـﺪ ﺑـﻮد ﺑـﺸﺮط اﯾﻨﮑـﻪ در ﺳـﻤﺖ‬ ‫ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ ھﺪاﯾﺖ ﺷﻮد وﮔﺮﻧﻪ ﻣﻮﺟﺐ واژﮔﻮﻧﯽ ﻓﮑﺮ وﺗﺤﺮﯾﻒ واژه ھﺎ و ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻓﻠﺴﻔﻪ ھﺎی ﺿﺪ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻣﯽ‬ ‫ﺷﻮد وواﻗﻌﯿﺖ را واروﻧﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻏﺮب زده ﮔﯽ‬ ‫اﮔﺮ ﺑﺨﻮاھﯿﻢ اﻧﻘﻼﺑﯽ ﺗﺮﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻋﺼﺮﺟﺪﯾﺪ اﯾﺮان زﻣﯿﻦ را ﻧﺎم ﺑﺒﺮﯾﻢ ﮐﻪ اﻧﻘﻼب اﺳﻼﻣﯽ ﺷﺪﯾﺪاً ﺑﻪ آن ﻣﺪﯾﻮن‬ ‫اﺳﺖ ﮐﺘﺎب » ﻏﺮب زده ﮔﯽ « آل اﺣﻤﺪ اﺳﺖ ‪ .‬ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﭼﺮا او را اﻧﻘﻼﺑﯽ ﻧﻤﯽ ﺧﻮاﻧﻨﺪ ‪ .‬ﻻﺑﺪ ﺑﻪ اﯾﻦ‬ ‫دﻟﯿﻞ ﮐﻪ ﻓﺤﺶ ﻧﺪاده وزﻧﺪه ﺑﺎد وﻣﺮده ﺑﺎد ﻧﮕﻔﺘﻪ وﺗﻔﻨﮓ وﺗﺮﻗﻪ ای ھﻢ در ﻧﮑﺮده اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﮕﺬرﯾﻢ‪.‬‬

‫‪80‬‬


‫ﻏﺮب زده ﮔﯽ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﭘﯿﺮوی از ﻏﺮب ﯾﺎ ﺗﻘﻠﯿﺪ از ﻏﺮب وﯾﺎ ﺣﻤﺎﯾـﺖ از ﺗﻤـﺪن ﻏـﺮب ﻧﯿـﺴﺖ ﺑﻠﮑـﻪ ﯾـﮏ ﻣـﺮض‬ ‫رواﻧﯽ واﺧﺘﻼل ﻣﺸﺎﻋﺮ اﺳﺖ ‪ .‬وﻗﺘﯽ ﮐﺴﯽ ﺑﺮق ﻧﺪارد وﻟﯽ وﺳﺎﯾﻞ ﺑﺮﻗﯽ دارد ‪ ،‬ﺑﻨـﺰﯾﻦ در دﺳـﺘﺮس ﻧـﺪارد‬ ‫وﻟﯽ اﺗﻮﻣﺒﯿﻞ دارد ‪ ،‬ﻧﺎن ﻧﺪارد وﻟﯽ ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮن دارد ‪ ،‬آب ﻧﺪارد وﻟﯽ ﮐﻮﮐـﺎﮐﻮﻻ دارد اﯾـﻦ دﯾﮕـﺮ رﺑﻄـﯽ ﺑـﻪ ﻏـﺮب‬ ‫ﺑﯿﭽﺎره ﻧﺪارد ﻣﺜﻞ اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﺗﺐ ﮐﺮدن را ﺗﻘﺼﯿﺮ آﻓﺘﺎب ﺑﺪاﻧﯿﻢ وﯾﺎ ﺳﺮﻣﺎﺧﻮردن را ﺗﻘﺼﯿﺮ ﺑﺮف ﭘﻨـﺪارﯾﻢ ‪ .‬اﯾـﻦ‬ ‫ﻧﻔﺖ زده ﮔﯽ وﺑﺮق زده ﮔﯽ وآھﻦ وآﺳﻔﺎﻟﺖ زده ﮔﯽ اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ﺟﻦ زده ﮔﯽ وﺑﻠﮑﻪ ﺷﯿﻄﺎن زده ﮔﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫وﻗﺘﯽ اﻧﺴﺎن از ﺧﻮد ﺑﯽ ﺧﻮد ﺷﺪ ھﺮ ﺷﯽء ﺑﯿﺮوﻧﯽ در او رﺧﻨﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ووﺟﻮدش را ﺑﻪ ﺗﺴﺨﯿﺮ ﺧﻮد در ﻣﯽ‬ ‫آورد اﯾﻨﻢ ﺗﻘﺼﯿﺮ ﺳﺎزﻧﺪه آن ﺷﯽء ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬اﻣﺮوزه ﺧﻮد ﻏﺮب در ﺣﺎل ﺗﻮﺑﻪ از ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ اﺳﺖ وﻣﺎ ﮐﺎﺳﻪ داﻏﺘﺮ‬ ‫از آش ھﺴﺘﯿﻢ‪.‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻮم آل اﺣﻤﺪ ﻧﯿﺰ در اﯾﺎم آﺧﺮ ﻋﻤﺮش ﺑﻪ اﯾﻦ راز ﭘﯽ ﺑﺮد ودر ﻣﻘﺪﻣﻪ آﺧﺮﯾﻦ اﺛﺮش ﮐﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ ای از ﯾﮏ اﺛـﺮ‬ ‫آﻟﻤﺎﻧﯽ ﺑﻮد اﻋﺘﺮاف ﮐﺮد ﮐـﻪ او اﺻـﻼً ﭘﺪﯾـﺪه ﻏـﺮب زده ﮔـﯽ را درک ﻧﮑـﺮده اﺳـﺖ واﯾـﻦ ﯾـﮏ ﭘﺪﯾـﺪه اﻗﺘـﺼﺎدی‬ ‫وﺳﯿﺎﺳﯽ واﺳﺘﻌﻤﺎری وﺣﺘﯽ ﻓﺮھﻨﮕﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﯾﮏ ﻣﻌﻀﻠﻪ ﻓﻠﺴﻔﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ ﺑﮫﺘﺮ ﻣﯽ ﺑﻮد ﮐـﻪ‬ ‫ﻣﯽ ﮔﻔﺖ ﯾﮏ ﭘﺪﯾﺪه وﺟﻮدی اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﯾﮏ ﮐﻮدک وﻗﺘﯽ در ﺳﺮآﻏﺎز ﺑﻪ راه اﻓﺘﺎدﻧﺶ ھﺮ ﮔﺎه ﮐﻪ ﺑﻪ زﻣﯿﻦ ﻣﯽ ﺧﻮرد ﻣﺎدرش را ﻣﯽ زﻧـﺪ‬ ‫ﮐﺸﻮرھﺎی ﺟﮫﺎن ﺳﻮم ﮐﻪ ﻓﻘﻂ ﻣﺼﺮف ﮐﻨﻨﺪه ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻏﺮب ھﺴﺘﻨﺪ ﺑﻪ ھﻨﮕﺎم زﻣﯿﻦ ﺧﻮردن ﺧﻮد ﺑﻪ ﻏﺮب‬ ‫ﻓﺤﺶ ﻣﯽ دھﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﺶ از ﭘﯿﺶ ﺑﻪ ﻏﺮب ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ زﯾﺮا اﯾﻨﮏ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ دوای زﺧﻢ زﻣـﯿﻦ‬ ‫ﺧﻮردن را ھﻢ از او ﺑﮕﯿﺮﻧﺪ ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺎﺟﺮای اﻧﻘﻼﺑﺎﺗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻏﺮب زده ﮔﯽ ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪﻧﺪ ‪ .‬اﯾﻦ اﻧﻘﻼﺑﺎت‬ ‫ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﺣﻤﻠﻪ ﮐﻮدک ﺑﻪ ﻣﺎدر اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻏﺮب زده ﮔﯽ ﺣﺘﯽ ﯾﮏ ﻣﻌﻀﻠﻪ ﻓﻠﺴﻔﯽ ھﻢ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﯾﮏ ﻣﻌﻀﻠﻪ دﯾﻨﯽ اﺳﺖ وﺣﺎﺻﻞ ﺑﯽ ھﻮﯾﺘﯽ در دﯾﻦ‬ ‫ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﻌﻠﻮل ﺷﺮک وﻧﻔﺎق در دﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ﻋﻘﻞ را ﮐﻪ ﻧﻮر دﯾﻨﯽ اﺳﺖ ﻣﺨﺘﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬ﻏـﺮب‬ ‫زده ﮔﯽ ﺑﺖ ﭘﺮﺳﺘﯽ ﻣﺪرن ﺟﮫﺎن ﺳﻮم اﺳﺖ واداﻣﻪ ﮔﺎو ﭘﺮﺳﺘﯽ وﻣﺠﺴﻤﻪ ﭘﺮﺳﺘﯽ وﻣـﺮده ﭘﺮﺳـﺘﯽ وﻋَﻠََـﻢ‬ ‫وﮐُﺘَﻞ ﭘﺮﺳﺘﯽ وﭘﺮﺳﺘﺶ اﺷﯿﺎء ﻣﺘﺒﺮک اﺳﺖ ﯾﺎ ﻣﺜﻞ اﺳﻔﻨﺪ دود ﮐﺮدن اﺳﺖ ﺑـﺮای ﺗﺮﮐﺎﻧـﺪن ﭼـﺸﻢ ﺣـﺴﻮد ‪.‬‬ ‫ﻏﺮب زده ﮔﯽ ﯾﮏ ﺑﯿﻤﺎری رواﻧﯽ ﺣﺎﺻﻞ از ﺑﯽ اﯾﻤﺎﻧﯽ در ﻋﺮﺻﻪ ﻣﺪرﻧﯿﺰم اﺳﺖ ‪ .‬ﻏﺮب زده ﮔﯽ اداﻣﻪ ﺗﺎرﯾﺨﯽ‬ ‫ﻋﺮب زده ﮔﯽ ﻣﺎﺳﺖ واﯾﻦ ﻣﺮض در ﺟﺎن ﻣﺎﺳﺖ ورﺑﻄﯽ ﺑﻪ ﻏﺮب ﯾﺎ ﻋﺮب ﻧﺪارد‪.‬‬

‫دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮏ ﭼﯿﺴﺖ ؟‬ ‫دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮏ ﯾﮏ واژه ﯾﻮﻧﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻟﻐﻮی آن ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ‪ :‬از ﻣﯿﺎﻧﻪ دو وﯾﺎ ﻓﺮاﺳﻮی دو ! دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮏ‬ ‫ﻣﮫﻤﺘﺮﯾﻦ واژه ﻓﻠﺴﻔﻪ ﯾﻮﻧﺎن وﺷﺎه ﮐﻠﯿﺪ اﯾﻦ ﻓﻠﺴﻔﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨـﺎی ﮐـﺸﻒ ﺟـﺪال ودوﮔـﺎﻧﮕﯽ درﺟﮫـﺎن‬ ‫ﻣﻌﺎﻧﯽ وﺣﺘّﯽ ﻋﺎﻟﻢ وﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﺘﺮادف ﻓﻠﺴﻔﯽ اﯾﻦ واژه ﺑﻪ زﺑﺎن وﻓﺮھﻨﮓ ﻓﻠﺴﻔﻪ اﯾﺮان واﺳﻼم ھﻤﺎﻧـﺎ »وﺣـﺪت اﺿـﺪاد« اﺳـﺖ ‪ .‬ﮐﺎﺷـﻒ‬ ‫دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮏ را ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺻﻮﻓﯿﺎن ﻗﺮن ﭘﻨﺞ وﺷﺶ ﻗﺒﻞ از ﻣﯿﻼد در ﺑﻨﺪر اﻟﺌﺎت از ﯾﻮﻧﺎن ﺑﺎﺳﺘﺎن ﻣﯽ داﻧﻨﺪ ﮐـﻪ در‬ ‫راٌس آﻧﮫﺎ ﭘﺎرﻣﻨﯿﺪز)ﺑﺮاﻣﻨﺪاس(واﮔﺰﻧﻮﻓﺎﻧﺲ وزﻧﻮن ﻗﺮار داﺷﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﮐﺎﺷﻒ ﻣﻌﻨﺎی ﺑﻮد وﻧﺒﻮد در ﻋﺎﻟﻢ اﻧﺪﯾﺸﻪ‬ ‫اﻧﺪو اﯾﻦ ﺗﻀﺎد را ﻣﻨﺸﺎٌھﻤﻪ ﺗﻔﮑﺮات ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ ووﺣﺪت اﺿﺪادرا درﻓﻠﺴﻔﻪ ﺑﻨﺎ ﻧﮫﺎدﻧﺪ ‪ .‬اﯾﻦ ﺣﮑﯿﻤﺎن ﮐﻪ‬

‫‪81‬‬


‫ﺧﻮد ﺗﺤﺖ ﺗﺎٌﺛﯿﺮ ﻣﻐﺎن اﯾﺮان ﺑﺎﺳﺘﺎن ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﺎ ﻃﺮح ﻣﻔﺎھﯿﻢ دﯾـﺎﻟﮑﺘﯿﮑﯽ در ﻣﯿـﺎن ﻣـﺮدم وﺧﺎﺻّـﻪ ﺟﻮاﻧـﺎن ﻗـﺼﺪ‬ ‫ﺗﺤﺮﯾﮏ اﻧﺪﯾﺸﻪ وﺗﻌﻤﻖ را داﺷﺘﻨﺪ وھﺪف اﺻﻠﯽ آﻧﮫﺎ ﺗﺤﺮﯾﮏ ﺧﻮد‪-‬ﺷﻨﺎﺳﯽ ﺑﻮد ‪ .‬اﯾﻦ ﺗﺤﺮﮐﺎت ﻣﻮﺟﺐ ﻧﮕﺮاﻧﯽ‬ ‫ﺣﮑّﺎم آن دوران ﮔﺸﺖ وﻟﺬا اﯾﻦ ﺣﮑﯿﻤﺎن را ﺑﻪ ﺗﺤﺮﯾﮏ ﻣﺮدﻣﺎن ‪ ،‬ﻣﻮرد آزار ﻗﺮار ﻣﯽ دادﻧﺪوآﻧﺎن را ﮐﺎﻓﺮ وﺟﺎدوﮔﺮ‬ ‫وﯾﺎﻏﯽ ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﮔﻮﺋﯽ ﻗﺼﺪ ﺑﺮ ھﻢ زدن ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ وﺳﯿﺎﺳﯽ آن دوران را داﺷﺘﻨﺪ ‪ .‬ﻟﻔﻆ واﺗﮫﺎم‬ ‫»ﺳﻔﺴﻄﻪ« ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻣﻐﻠﻄﻪ وﻓﺮﯾﺒﮑﺎری ﺑﻪ اﯾﻦ ﺣﮑﯿﻤﺎن ﻧﺴﺒﺖ داده ﺷﺪ ‪ .‬ﯾﮑﯽ از ﻣﺸﮫﻮرﺗﺮﯾﻦ ﺷﺎﮔﺮدان‬ ‫اﯾﻦ ﻣﮑﺘﺐ ﺳﻘﺮاط ﺣﮑﯿﻢ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺎﻧﯽ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻏﺮب وﻣﮑﺘﺐ ﺧﻮد‪ -‬ﺷﻨﺎﺳﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﻪ ھﻤـﯿﻦ ﺟـﺮم ﻣﺤﺎﮐﻤـﻪ‬ ‫وﺷﮫﯿﺪ ﺷﺪ وﻟﺬا ﻣﺮﯾﺪ او اﻓﻼﻃﻮن راه ﺗﻘﯿّﻪ وﭘﻨﮫﺎﻧﮑﺎری ﭘﯿﺸﻪ ﻧﻤﻮد وﺑﺎ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﯾﻮﻧـﺎن راه ﻣـﺼﺎﻟﺤﻪ در ﭘـﯿﺶ‬ ‫ﮔﺮﻓﺖ وﭘﯿﺮوان وی ﺑﺘﺪرﯾﺞ ﺑﻪ درﺑﺎرھﺎ وارد ﺷﺪﻧﺪ واﯾﻦ ﺟﺮﯾﺎن ﻣﻮﺟـﺐ ﺗﺤﺮﯾـﻒ ﺣﮑﻤـﺖ اﺻـﯿﻞ ﯾﻮﻧـﺎﻧﯽ ﮔـﺸﺖ‬ ‫وﻣﻮرد ﺳﻮءاﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از ﻣﺸﮫﻮرﺗﺮﯾﻦ اﯾﻦ ﺗﺤﺮﯾﻒ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن وﺳﺎزﺷﮑﺎران ﮐﻪ ﻣﮑﺘﺐ ﺳﻘﺮاط‬ ‫را ﺑﮑﻞ دﮔﺮﮔﻮن ﮐﺮد ارﺳﻄﻮ ﺑﻮد ‪ .‬ﮐﻪ ﺣﮑﻤﺖ را ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﮔﺮﻓﺖ واز ﻣﯿﺎن ﺗﮫﯽ ﺳﺎﺧﺖ ‪ .‬اﻓﻼﻃـﻮن ‪،‬‬ ‫دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮏ را ﻋﺮش ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺧﻮاﻧﺪه اﺳﺖ ‪ .‬در ﺟﮫﺎن اﺳﻼم ﻧﯿﺰ ھﻤﻪ ﻓﻼﺳﻔﻪ وﺣﮑﯿﻤﺎن اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ را در راٌس‬ ‫اﻧﺪﯾﺸﻪ ﺧﻮد ﻗﺮار دادﻧﺪ وﺗﻼش ﻧﻤﻮدﻧﺪ ﺗﺎ اﺿﺪاد ﺟﮫﺎن ﻣﻌﺎﻧﯽ را ﺑﻪ ﺗﻮﺣﯿﺪ ﺑﺮﺳﺎﻧﻨﺪ وﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ را ﻗﻠﻤـﺮو‬ ‫ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ ﯾﮕﺎﻧﻪ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﻨﻨﺪ ‪ .‬ﻣﻌﻨﺎی »ﻣﺜﻨﻮی«اﺛﺮ ﻣﻮﻻی روﻣﯽ ﻧﯿﺰدال ﺑﺮھﻤﯿﻦ دوﮔﺎﻧﮕﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮏ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺟﺪال ﯾﺎ ﺗﻀﺎد‪ ،‬ﻣﮫﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣـﺴﺌﻠﻪ در اﻣـﺮ ﻣﻌﺮﻓـﺖ ﻧﻔـﺲ ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ زﯾـﺮا ﻣﻮﺗـﻮر ﻣﺤـﺮک‬ ‫اﻧﺪﯾﺸﻪ واﺣﺴﺎﺳﺎت واﻋﻤﺎل ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ‪ .‬دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮏ ﺷﻨﺎﺳﯽ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﻏﺎﯾﺖ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ ﮐـﻪ در‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن ﺑﻪ اوج ﮐﻤﺎل رﺳﯿﺪه وﺗﻮﺣﯿﺪ را آﺷﮑﺎر ﻣﯽ ﺳﺎزد ‪ .‬ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪﺗﺮﯾﻦ ﻣﺘﻔﮑﺮان ﺗﺎرﯾﺦ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﺑﻮده اﻧـﺪ ﮐـﻪ‬ ‫دارای اﻧﺪﯾﺸﻪ ای دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮑﯽ ھﺴﺘﻨﺪ ‪ .‬درﻣﯿﺎن ﻓﻼﺳﻔﻪ ﻋﺼﺮ ﺟﺪﯾﺪ اروﭘﺎ ﻧﯿﺰھﮕﻞ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮏ ﺷﻨﺎس‬ ‫ﻣﺪرن اﺳﺖ وﻣﺎرﮐﺲ ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﺗﮑﯿﻪ ﺑﺮھﻤﯿﻦ اھﻤّﯿّﺖ ﺑـﻮد ﮐـﻪ ﻓﻠـﺴﻔﻪ ﺗـﺎرﯾﺦ وﺳﻮﺳـﯿﺎﻟﯿﺰم را ﺑﻨـﺎ ﻧﮫـﺎد وﻧﻘـﺶ‬ ‫ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺳﺎزی در ﺗﺎرﯾﺦ ﺟﺪﯾﺪ ﺟﮫﺎن اﯾﻔﺎ ﻧﻤﻮد‪.‬‬ ‫در ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ اروﭘﺎ ﻧﯿﺰ ﻧﮫﻀﺖ اﮔﺰﯾﺴﺘﺎﻧﺴﯿﺎﻟﯿﺰم ﺑﺮ اﺳﺎس ھﻤﯿﻦ اﺻﻞ ﻓﻠﺴﻔﯽ وﺗﻼش ﺑـﺮای ﻓـﺮا رﻓـﺘﻦ از‬ ‫اﯾﻦ دوﮔﺎﻧﮕﯽ ‪ ،‬ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪ وﻣﻔﮫﻮم ﺗﺮاﻧﺴﺪاﻧﺲ)ﺟﮫﺶ – ﻋﺮوج(را ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﺗﻨﮫﺎ راه رھﺎﺋﯽ ازﺟﺪال ودوﮔﺎﻧﮕﯽ‬ ‫ﻧﻔﺲ ﭘﯿﺶ روی ﻧﮫﺎد ﮐﻪ ﻣﻘﺪﻣﻪ ای ﺑﺮ ﻋﺮﻓﺎن اﺳﺖ وﻣﺘﺮادف واﻗﻌﻪ ﮐﺸﻒ وﺷﮫﻮد ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﯾﮏ ﺳﺎﻟﮏ‬ ‫را ﺑﻪ ﻗﻠﻤﺮو ﯾﮕﺎﻧﮕﯽ ارﺗﻘﺎء ﻣﯽ دھﺪ‪.‬‬ ‫ﻗﺎﺑﻞ ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﮐﺎﺷﻒ دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮏ )دوﮔﺎﻧﮕﯽ(ﺣﻀﺮت زرﺗﺸﺖ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺗـﻀﺎد‬ ‫ﺑﯿﻦ ﻧﻮر وﻇﻠﻤﺖ وﻧﯿﺰ ﻧﯿﮑﯽ وﺑﺪی واھﺮﻣﻦ واھﻮراﻣﺰدارا وارد ﻓﺮھﻨﮓ ﺑﺸﺮی ﻧﻤﻮد وﻟـﺬا او را ﺑﺎﯾـﺴﺘﯽ ﺑـﺎﻧﯽ‬ ‫ﺣﮑﻤﺖ واﻧﺪﯾﺸﻪ وﺗﻌﻘّﻞ درﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺸﺮداﻧﺴﺖ ‪ .‬ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﺣﮑﯿﻤﺎن ﯾﻮﻧﺎن ﺑﺎﺳﺘﺎن ﻧﯿﺰ اﯾـﻦ راز را از ﻣﻐـﺎن‬ ‫زرﺗﺸﺘﯽ آﻣﻮﺧﺘﻨﺪ ‪ .‬درﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﯾﻮﻧﺎن را ﮐﻪ اﺳﺎس ﺗﻤﺪن ﻏﺮب اﺳﺖ از اﯾﺮان ﺑﺎﺳﺘﺎن داﻧﺴﺖ‬ ‫واز ﻣﺬھﺐ زرﺗﺸﺖ‪.‬‬ ‫ﻧﮑﺘﻪ آﺧﺮ اﯾﻨﮑﻪ ‪ ،‬ھﺮﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺗﻀﺎد ھﺎی دروﻧﯽ ﺧﻮدرا ﺑﯿﺸﺘﺮ درک ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ودر آن ﺗﺎٌﻣّﻞ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﻋﻤﯿﻖ ﺗﺮ‬ ‫ﻣﯽ اﻧﺪﯾﺸﺪ وﺟﺪّی ﺗﺮاﺳﺖ ودرﻣﺴﯿﺮ رﺷﺪ ﻣﻌﻨﻮی وﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﯿﺮد زﯾـﺮا درک ﺗـﻀﺎد ﻣﻨـﺸﺎٌ ﻋﻄـﺶ‬ ‫ﺑﺸﺮﺑﺴﻮی وﺣﺪت وﺗﻮﺣﯿﺪ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫»ھﺮﭼﯿﺰی ﺑﻪ ﺿﺪّش ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ «.‬ﻋﻠﯽ )ع(‬

‫‪82‬‬


‫ﻣﻌﻨﺎي »ﺣﻖ«‬ ‫»ﺣﻖ«ھﻤﺎﻧﺎ ﺣﻖِ ھﻤﺎن ﭼﯿﺰی اﺳﺖ ﮐﻪ واﻗﻊ ﻣﯽ ﺷﻮد ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﺣﻖ ھﻤﺎن ﺣﻖِ واﻗﻌﯿﺘﮫﺎﺳﺖ ‪ .‬ﮔﻮﺋﯽ واﻗﻌﯿﺘﮫﺎ ﭘﺮده ای ﺑﺮﺟﻤﺎل ﺣﻖ ھﺴﺘﻨﺪ وﻟﺬا اﻧﺴﺎن ﺑﺎ واﻗﻌﯿﺖ ھـﺎ‬ ‫ﺑﻪ ﺟﺪال ﻣﯽ اﻓﺘﺪ وﻧﯿﺮوﯾﺶ را ﻣﺴﺘﮫﻠﮏ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ورﻧﺠﻮر وﻣﻌﺬب ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ ﺑﺪﻟﯿﻞ در اﻓﺘﺎدن ﺑـﺎ ﺣـﻖ‬ ‫وﻗﺎﯾﻊ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ اﻧﺴﺎن اھﻞ ﺣﻖ وﻋﺎرف ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻖ ھﺮ واﻗﻌﻪ ای را درک وﺗـﺼﺪﯾﻖ ﻣـﯽ ﮐﻨـﺪ وﻟـﺬا ﺑـﺎ ﺟﮫـﺎن‬ ‫وﺟﮫﺎﻧﯿﺎن وﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﮐﻞ زﻧﺪﮔﯿﺶ در ﺻﻠﺢ واﺗﺤﺎد اﺳﺖ ‪.‬واﯾـﻦ ﻣـﺴﺘﻠﺰم ﻣﻌﺮﻓـﺖ درﺑـﺎره واﻗﻌﯿـﺖ اﺳـﺖ ‪ .‬وﻋﻠـﻢ‬ ‫وﻣﻌﺮﻓﺖ ﺣﻘﯿﻘﯽ ھﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ رﺿﺎﯾﺖ اﻧﺴﺎن ﻣﯽ ﺷﻮد ‪.‬‬ ‫وﻟﯽ ﻋﺎﻣّﻪ اﻧﺴﺎﻧﮫﺎ از ھﺮ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻣﻮاﻓﻖ ﻧﻔﺲ ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﺎﺷﺪ ﺧﻮﺷﺸﺎن ﻣﯽ آﯾـﺪ وآﻧـﺮا ﺣﺘـﯽ ﻣـﯽ داﻧﻨـﺪ‬ ‫وﻣﺎﺑﻘﯽ را ﻧﺎﺣﻖ ﻣﯽ ﭘﻨﺪارﻧﺪ وﺑﻪ ﺟﺪال ﺑﺮ ﻣﯽ آﯾﻨﺪ ‪ .‬در واﻗﻊ ﺟﺒﺮھﺎ وآدﻣﮫﺎووﻗﺎﯾﻊ ﺑﺮﺣـﻖ وﻧـﺎﺣﻖ ﻧـﺪارﯾﻢ ﯾـﺎ‬ ‫ھﻤﻪ ﺣﻖ اﺳﺖ وﯾﺎ ھﻤﻪ ﻧﺎﺣﻖ ‪ .‬ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺟﮫﺎن ﺑﻪ ﺣﻖ وﻧﺎﺣﻖ ھﻤﺎن ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ ‪ .‬ﭘﺲ ﺑﺎﻃـﻞ ھﻤـﺎن ﻧـﺎﺣﻖ‬ ‫دﯾﺪن اﻣﻮر اﺳﺖ ھﺮﭼﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺑﺎﻃﻞ ھـﻢ دارای ﺣـﻖ اﺳـﺖ وآن ﺣـﻖ اﺑﻄـﺎل ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﮐـﻪ ﻟﻄﯿـﻒ ﺗـﺮﯾﻦ‬ ‫وﻋﻤﯿﻘﺘﺮﯾﻦ ﺟﻨﺒﻪ از درک ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ ‪ .‬آﻧﮑﻪ ھﻤﻪ اﻣﻮر را ﻧﺎﺣﻖ ﻣﯽ داﻧﺪ ﮐﺎﻓﺮاﺳﺖ ‪ .‬آﻧﮑـﻪ ﺑﺮﺧـﯽ را ﺣـﻖ‬ ‫وﺑﺮﺧﯽ را ﻧﺎﺣﻖ ﻣﯽ داﻧـﺪ ﻣـﺸﺮک اﺳـﺖ ‪ .‬وآﻧﮑـﻪ ھﻤـﻪ را ﺣـﻖ ﻣـﯽ داﻧـﺪ ﻣﺨﻠـﺺ اﺳـﺖ ﯾﻌﻨـﯽ واﻗـﻊ ﮔـﺮا‬ ‫ورﺋﺎﻟﯿﺴﺖ اﺳﺖ وﺣﻖ ﺷﻨﺎس ‪ .‬واﯾﻦ اﻧﺴﺎن ﻣﻮﺣﺪ وﺧﺪاﺷﻨﺎس ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﺑﺎﻃﻞ واﻗﻌﯿّﺖ ﺑﯿﺮوﻧﯽ ﻧﺪارد ‪ .‬ﺑﺎﻃﻞ ھﻤﺎن ﻧﺎﺣﻖ دﯾﺪن وﻧﺎﺣﻖ ﭘﻨﺪاﺷﺘﻦ اﺳﺖ ‪ .‬ﭘﺲ ﺑﺎﻃﻞ اﻣـﺮی ﺻـﺮﻓﺎً‬ ‫ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻗﻠﻤﺮو ادراک وﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﺸﺮ اﺳـﺖ وﯾـﮏ ﻧﻘـﺼﺎن وﺧﻠـﻞ ﺷـﻌﻮری ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ‪ .‬واﻧـﺴﺎن از ﻃﺮﯾـﻖ‬ ‫ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ﺑﺮﻗﻠﻤﺮو ﺑﺎﻃﻞ ﺑﯿﻨﯽ ﺧﻮد وارد ﺷﺪه وآﻧﺮا اﺻﻼح وﻣﻨﻮر ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬درواﻗﻊ ﺑﺎﻃﻞ دﯾﺪن ھﻤﺎن‬ ‫ﻧﺪﯾﺪن اﺳﺖ وﻧﻔﮫﻤﯿﺪن ‪.‬‬ ‫ﻋﻠﯽ ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ :‬ای اھﻞ اﯾﻤﺎن ھﺮﮔﺎه در ﮐﺎر ﺟﮫﺎن وﺟﮫﺎﻧﯿﺎن ﻧﺎﺣﻘﯽ دﯾﺪﯾﺪ ﺗﻮﺑﻪ ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ از ﻏﻔﻠﺖ ﺷﻤﺎﺳﺖ‬

‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺗﻨﻬﺎﺋﯽ‬ ‫آدﻣﯽ ﺗﻦ اﺳﺖ وﺑﺎ ﺗﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﻮدﯾّﺖ وﺷﺨﺼﯿﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ اﯾﻦ ﻗﺎﻋﺪه ﺷﺎﻣﻞ ھﻤـﻪ ﻣﻮﺟـﻮدات ﻋـﺎﻟﻢ‬ ‫ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬وﻟﯽ آدﻣﯽ ﻣﻮﺟﻮدی ﺻﺎﺣﺐ روح اﺳﺖ ‪ .‬روح ﻧﯿﺰ ﯾﮏ ﻣﻮﺟﻮد دﮔﺮ اﺳﺖ ﮐـﻪ در ﻇـﺮف ﺗـﻦ ﺣـﻀﻮر‬ ‫ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ وﻟﺬا اﻧﺴﺎن ﻣﻮﺟﻮدی دوﮔﺎﻧﻪ اﺳﺖ ‪ .‬روح ‪ ،‬ﻟﻄﯿﻒ ﺗﺮﯾﻦ وﻓﺮّارﺗﺮﯾﻦ ﻣﻮﺟﻮد ﻋﺎﻟﻢ اﺳﺖ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ‬ ‫از رﯾﺸﻪ »رﯾﺢ«ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻧﺴﯿﻢ وﺑﺎد اﺳﺖ وﻟﯽ ھﺰاران ﺑـﺎر از ﺑـﺎد وھـﻮا رﻗﯿﻘﺘـﺮ وﭘـﺮّان ﺗـﺮ اﺳـﺖ ‪ .‬روح ﺑـﻪ‬ ‫ﻟﺤﺎﻇﯽ ھﻤﺎن ﻣﻮﺟﻮدﯾّﺖ ﻧﻮر اﺳﺖ وﻧﻮر دارای ﺷﺨﺼﯿﺖ واﻧﺴﺠﺎم ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐـﻪ ﻗـﺮار اﺳـﺖ در ﻇـﺮف ﺗـﻦ‬ ‫اﻗﺎﻣﺖ ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﮐﻞّ ﻣﺸﮑﻞ آدﻣﯽ از ﻗﺮار دادن وﺳﺎﮐﻦ ﺳـﺎﺧﺘﻦ وﻣﻘـﯿﻢ ﻧﻤـﻮدن روح در ﺗـﻦ اﺳـﺖ ﺗـﺎ روح را رﻓﯿـﻖ وھﻤـﺪم‬ ‫وﻣﻈﺮوف ﺗﻦ ﺳﺎزد ‪ .‬واﯾﻦ ھﻤﺎن ﮐﻤﺎل اﻧﺴﺎن اﺳﺖ وﻣﻘﺎم »در ﺧﻮﯾﺶ«ﺷﺪن اﺳﺖ ‪ :‬دروﯾﺶ ﺷـﺪن ! اﯾـﻦ‬ ‫ھﻤﺎن ﻣﻘﺎم »ﺧﻮد«ﮔﺸﺘﻦ اﺳﺖ وﻧﺠﺎت از ﺑﯿﮕﺎﻧﮕﯽ وﻏﺮﺑﺖ ودرﺑﺪری‪.‬‬

‫‪83‬‬


‫واﻣّﺎ آﻧﮕﺎه ﮐﻪ روح در ﺗﻦ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ ﺗﻦ ﺑﻪ»آه«ﻣﯿﺮﺳﺪ ﺑﻪ»ھﺎ« ‪ .‬و»ھﺎ«از اﺳﻤﺎء ذات ﺧﺪاﺳﺖ ﮐﻪ »ھﻮ« ﻧﯿﺰ‬ ‫از ھﻤﯿﻦ ﻣﻨﺸﺄ اﺳﺖ ‪ .‬واﯾﻨﮏ ﺗﻦ ﺻﺎﺣﺐ »ھﺎ« ﻣﯿﺸﻮد ‪ :‬ﺗﻨﮫﺎ! ھﻤﭽﻮن ﺧﺪا‪.‬‬ ‫وآﻧﮕﺎه ﮐﻪ ﺗﻦ ﺑﻪ روح رﺳﯿﺪ و»ھﺎ« ﺣﺎﺻﻞ ﺷﺪ »ھﻮ« ﻣﯽ ﮐﺸﺪ ‪ :‬ﯾﺎ ﻣﻦ ھﻮ ‪ :‬ای آﻧﮑﻪ اوﺋﯽ ‪ .‬ھﻮ از ﻣﯿﺎﻧﻪ ﻣﻦ‬ ‫)ﺗﻦ( وﺗﻮ)روح( ﺑﺮﻣﯽ ﺧﯿﺰد ﮐﻪ ‪ :‬ﺗﻮ ﺧـﻮد ﺣﺠـﺎب ﺧـﻮدی از ﻣﯿـﺎن ﺑﺮﺧﯿـﺰ ! وھﻮازﻣﯿـﺎن ﺑﺮﻣـﯽ ﺧﯿـﺰد ‪ :‬ھـﺎھﻮ!‬ ‫وھﯿﺎھﻮ ﺑﺮﭘﺎ ﻣﯽ ﺷﻮدوﺧﻮاب ﺧﻠﻖ را ﺑﺮﻣﯽ آﺷﻮﺑﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺮدﻣﺎن ارواح ﺳﺮﮔﺮدان ودرﺑﺪر ھﺴﺘﻨﺪ ‪ .‬ھﯿﭽﮑﺲ در ﺧﻮد ﻗﺮار ﻧﺪارد ‪ .‬ھﻤﻪ در اﯾﻦ وآن ﮔﺪاﺋﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ وﻧﺎم‬ ‫اﯾﻦ ﮔﺪاﺋﯽ »ﻋﺸﻖ« اﺳﺖ ‪ .‬وﺗﺎﺧﻼﯾﻖ ﺗﻮرا ﻃﺮد وﻟﻌﻦ ﮐﻨﻨﺪ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ وﺟﻮد ﺑﺎز ﻧﻤﯽ ﮔﺮدی وﻣﻘـﺎم ﺗﻨﮫـﺎﺋﯽ را‬ ‫ﻧﻤﯽ ﭘﺬﯾﺮی ودﺳﺖ از ﮔﺪاﺋﯽ ﻧﻤﯽ ﮐﺸﯽ ‪ .‬وآﻧﮑﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻋﺸﻖ ورزد ﺷﺪﯾﺪﺗﺮ ﻃﺮد وﻟﻌﻦ ﻣﯽ ﺷﻮد وزودﺗﺮ ﺑﻪ‬ ‫ﺧﺎﻧﻪ ﺑﺎز ﻣﯽ ﮔﺮدد ‪ .‬اﯾﻦ ھﻤﺎن رﺟﻌﺖ اﻟﯽ اﷲ اﺳﺖ ‪ :‬ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﺨﻮد!‬

‫ﻓﻠﺴﻔﻪ اراده‬ ‫اراده آن ﮐﺎﻧﻮن از روان ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺪرت ﺗﺤﻘﻖ اﻣﯿﺎل وآرزوھﺎی ﺑﺸﺮ را ﺑﻪ واﻗﻌﯿﺖ دارد ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ آن ﻣﺠﺮا‬ ‫وﺗﺒﺪﯾﻞ اﯾﺪه ﺑﻪ ﻋﻤﻞ اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ اﯾﻦ ھﻤﺎن ﻋﻨﺼﺮی اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺪرت ھﺮ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﻪ آن ﺳﻨﺠﯿﺪه ﻣﯽ‬ ‫ﺷﻮد وﺗﻼش ھﺮ اﻧﺴﺎﻧﯽ در ﮐﻞ زﻧﺪﮔﯽ ھﺪﻓﯽ ﺟﺰ ﺗﻘﻮﯾﺖ اﯾﻦ ﻗﻮه ﻧﺪارد ‪ :‬اراده ﺑﻪ ﻗﺪرت!‬ ‫ﺗﻔﺎوت اﻧﺴﺎﻧﮫﺎ ﯾﮑﯽ ﮐﻤّﯽ اﺳﺖ ودﯾﮕﺮی ﮐﯿﻔﯽ ‪ .‬ﺗﻔﺎوت ﮐﻤّﯽ اﻧﺴﺎﻧﮫﺎ در ﺗﻔﺎوت اﯾﺪه ھﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺧﻮاھﻨﺪ‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻤﻞ آورﻧﺪ ‪ .‬واﻣّﺎ ﺗﻔﺎوت ﮐﯿﻔﯽ اﻧﺴﺎﻧﮫﺎ در ﺷﺪّت ﻗﺪرت ﺗﺒﺪﯾﻞ اﯾﺪه ﺑﻪ واﻗﻌﯿﺖ اﺳـﺖ ‪ .‬واﻣّـﺎ ﺗﻔـﺎوت ﮐﻤّـﯽ‬ ‫ﻣﻌﻠﻮﻟﯽ از ﺗﻔﺎوت ﮐﯿﻔﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ھﺮ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻣﯿﺰان ﻗﺪرت اراده ای ﮐﻪ در ﺧﻮد ﺳﺮاغ دارد وﯾـﺎ ﻣـﯽ‬ ‫ﻃﻠﺒﺪ اﯾﺪه ھﺎﺋﯽ ﺳﺨﺖ ﺗﺮ وﻧﺎ ﻣﻤﮑﻦ ﺗﺮ وﻣﺎوراﺋﯽ ﺗﺮ را ﺑﻪ ﻗﻠﻤﺮو واﻗﻌﯿﺖ ﻣﯽ ﮐﺸﺎﻧﺪ ‪ .‬وﻗﺪرﺗﻤﻨﺪ ﺗﺮﯾﻦ اﻧﺴﺎﻧﮫﺎ‬ ‫آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺪرت ﺗﺤﻘﻖ وﺗﻌﯿّﻦ وﺟﻮد ﭘﺮوردﮔﺎر را در واﻗﻌﯿّﺖ دارد واﯾﻨﺎن ھﻤـﺎن ﻣـﺮدان ﺣـﻖّ واﻧﺒﯿﺎءواوﻟﯿـﺎء‬ ‫وﻋﺮﻓﺎ ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻏﯿﺒﯽ ﺗﺮﯾﻦ اﻣﻮر را ﺑﻪ ﻋﯿﻦ ﻣﯽ آورﻧﺪ واﯾﻦ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﺎوراءﻃﺒﯿﻌﺖ ﺑﻪ ﺟﮫـﺎن ﻃﺒﯿﻌـﺖ اﺳـﺖ ‪.‬‬ ‫واﯾﻦ ھﻤﺎن ﺗﻨﺰل آﺳﻤﺎن ﺑﻪ زﻣﯿﻦ اﺳﺖ وﯾﺎ ﺗﻌﯿّﻦ ذات ﺑﻪ ﺻﻔﺎت اﺳﺖ وﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﻄﻠﻖ ﺗﺮﯾﻦ ﻣﻌﺎﻧﯽ ﺑﻪ اﻣـﻮری‬ ‫ﻣﺤﺴﻮس ‪ .‬واﯾﻦ ھﻤﺎن اراده ﭘﺮوردﮔﺎر وھﺪﻓﺶ در ﺧﻠﻘﺖ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺧﻮاھﺪ اﻧـﺴﺎن را ﺟﺎﻧـﺸﯿﻦ‬ ‫ﺧﻮد در ﺟﮫﺎن ﺳﺎزد ‪ .‬اﯾﻦ ھﻤﺎن ﻗﺪرت ﺧﻼﻗّﻪ ﺧﺪا در ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﺟﮫﺎن واﻧﺴﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ اﺷﺪّ اﯾﻦ ﻗﺪرت اراده در‬ ‫واﻗﻌﻪ »ﮐﻦ ﻓﯿﮑﻮن« رخ داده اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﺟﮫﺎن از ﻋﺪم ﺑﻪ وﺟـﻮد اﺳـﺖ در ﯾـﮏ آن ‪ .‬وﮐـﻞ ﺗـﺎرﯾﺦ ﺑـﺸﺮ‬ ‫ﭼﯿﺰی ﺟﺰ ﺗﺤﻘﻖ اﯾﻦ اراده ﻧﯿﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺠﺮای آن ھﻤـﺎن وﺟـﻮد اﻧـﺴﺎن اﺳـﺖ ‪ .‬ﯾﻌﻨـﯽ اﻧـﺴﺎﻧﮫﺎ ﻣﺠـﺎری‬ ‫ﺗﺤﻘﻖ اراده ﭘﺮوردﮔﺎرﻧﺪ در اﻧﻮاع ودرﺟﺎت ﺧﻠﻘﺖ ‪ .‬ﭘﺲ آدﻣﯽ ﺑﺨﻮدی ﺧﻮد ھﯿﭻ اراده ای ﻧﺪارد وآﻧﭽـﻪ را ﮐـﻪ‬ ‫اراده »ﺧﻮد« ﻣﯽ ﭘﻨﺪارد ﺟﻠﻮه ای از اراده ﺧﺪا در اوﺳﺖ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻣﻮﺟﻮدﯾﺖ اﻧﺴﺎن ﻧﯿﺰ ﺟﻠﻮه ای از ﺗﻌﯿّﻦ‬ ‫وﺟﻮد ﺧﺪاﺳﺖ زﯾﺮا ﺻﻮرت آدﻣﯽ ﺟﻠﻮه ای از ﺻﻮرت واﺣﺪه اوﺳـﺖ وروح اﻧـﺴﺎن ﻧﯿـﺰ ﺟﻠـﻮه ای از اﻧـﻮار روح‬ ‫اوﺳﺖ ﭘﺲ اراده اﻧﺴﺎن ﻧﯿﺰ ﻏﯿﺮ از اﯾﻦ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ھﻤﻪ ﺻﻔﺎت واﻓﻌﺎل ﺑﺸﺮی ﻧﯿﺰ ﺟﻠﻮه‬ ‫ای از ﺻﻔﺎت واﻓﻌﺎل اوﺳﺖ ‪ .‬واﯾﻦ ﺑﺪان ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﻣﻨﮫﺎی ﺧﺪا ھﻤﺎن ﻋﺪم اﺳﺖ ‪.‬‬

‫‪84‬‬


‫ﭘﺲ اراده ھﻤﺎن ﺧﺪاﺳﺖ ‪ .‬واﻣّﺎ »اراده ﮐﺮدن«ﭼﯿﺴﺖ؟ اراده ﮐـﺮدن ھﻤـﺎن »اراده ﺑـﻪ اراده« اﺳـﺖ ‪ .‬واﯾـﻦ‬ ‫ھﻤﺎن ﺧﺪاﺧﻮاھﯽ ﺑﺸﺮ اﺳﺖ وﻟﯽ ﺧﺪاﺧﻮاھﯽ ﮐﺎﻓﺮاﻧﻪ وﺟﺎھﻼﻧﻪ ‪ .‬زﯾﺮا ﭼﻨﯿﻦ اراده ﮐﺮدﻧﯽ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻓـﺎﺋﻖ‬ ‫آﻣﺪن وﻣﺴﻠﻂ ﺷﺪن ﺑﺮ اراده اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺮﯾﺪ ﻧﻤﻮدن ﺧﺪا در ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﻣﺎرﺗﯿﻦ ھﺎﯾﺪﮔﺮ ﻓﯿﻠﺴﻮف ﺷـﮫﯿﺮ آﻟﻤـﺎﻧﯽ ﻣﻌﺘﻘـﺪ اﺳـﺖ ﮐـﻪ اراده ﺑـﻪ اراده ﮐـﺮدن ‪ ،‬ﻣﻨـﺸﺄ ﻧﯿﮫﯿﻠﯿـﺰم وﭘـﻮﭼﯽ‬ ‫واﺣﺴﺎس ﻧﺎﺑﻮده ﮔﯽ وﺗﺒﺎھﯿﮫﺎی ﺑﺸﺮ اﺳﺖ واﯾﻦ ﮐﺎﻣﻼً درﺳﺖ اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ھﻤﺎن ﺻﻔﺖ اﺳﺘﮑﺒﺎر اﺳـﺖ ﮐـﻪ‬ ‫درﺛﺮوﺗﻤﻨﺪان ﻣﻮﺟﺐ وﯾﺮاﻧﮕﺮی وﺗﺒﺎه ﺳﺎزی اﺳﺖ ودر ﻓﻘﺮاءھﻢ ﻣﻮﺟﺐ وﯾﺮان ﺷﺪه ﮔﯽ واﻧﺤﻄﺎط وﻇﻠﻢ ﭘﺬﯾﺮی‬ ‫‪ .‬واﯾﻦ دوﻧﻮع ﻧﺎﺑﻮده ﮔﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ دو ﺟﻠﻮه از ﮐﻔﺮ ﺑﺸﺮ اﺳـﺖ ‪ .‬در ﻧﻘﻄـﻪ ﻣﻘﺎﺑـﻞ اراده ﺑـﻪ اراده ﮐـﺮدن ‪،‬‬ ‫ھﻤﺎن درک اراده ﺧﺪا درﺧﻮﯾﺸﺘﻦ وﺗﺴﻠﯿﻢ وﻣﺮﯾﺪ ﻣﺤﺾ اﯾﻦ اراده ﺷﺪن اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ھﻤﺎن» اﺳـﻼم « ﺑـﻪ‬ ‫ﻣﻌﻨﺎی ﺗﺴﻠﯿﻢ ﺑﻮدن در ﻗﺒﺎل اراده ﺧﺪاﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ﺧﺪاﺧﻮاھﯽ ﻣﺆﻣﻨﺎﻧﻪ وﻋﺎرﻓﺎﻧﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن را ﺑﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ‬ ‫ھﻤﺴﻮ وﻣﺘﺤﺪ ودوﺳﺖ ﻣﯽ ﺳﺎزد ‪ .‬وﻟﯽ در ﺣﺎﻟﺖ اوّل ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﺧﺪا رخ ﻣﯽ دھﺪ زﯾـﺮا اراده ﻓﺮﺿـﯽ ﺑـﺸﺮ در‬ ‫ﻣﻘﺎﺑﻞ اراده ﺧﺪا ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﯿﺮد ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺟﻨﮓ ﻣﺴﻠﻤﺎً ﭘﯿﺮوزی ﺑﺎ ﺧﺪاﺳﺖ وﻧﺎﺑﻮدی از آن اﻧﺴﺎن ‪ .‬اراده ﯾﮑﯽ‬ ‫از ﻣﮫّﻤﺘﺮﯾﻦ ارﮐﺎن وﺟﻮد اﻧﺴﺎن اﺳﺖ وﻟﯽ در ﻃﯽ ﺑﯿﺶ از دوھﺰار ﺳﺎل ﺗﺎرﯾﺦ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻏـﺮب ﺑـﺴﯿﺎر اﻧﺪﮐﻨـﺪ‬ ‫ﻓﻼﺳﻔﻪ ای ﮐﻪ اﺻﻼً در اﯾﻦ ﺑﺎب ﺳﺨﻦ ﺑﻤﯿﺎن آورده اﻧﺪ ﺟﺰ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﭼﻮن ﺷﻮﭘﻨﮫﺎور وﻧﯿﭽﻪ وھﺎﯾﺪﮔﺮ ‪ .‬وﻟﯽ در‬ ‫ﻋﻮض ﻣﺤﻮرﯾﺘﺮﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺤﺚ ﻋﺮﻓﺎن اﺳﻼﻣﯽ ھﻤﯿﻦ اراده اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ﭼﺮا ﮐﻪ اﺳﺎس ﺗﻔﮑﺮ ﻋﺮﻓﺎن ھﻤﺎﻧﺎ‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ﻏﻔﻠﺖ ﻋﻈﯿﻢ در ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻏﺮب دال ﺑﺮاﻧﺤﺮاف ﻓﻠﺴﻔﻪ از ھﺴﺘﻪ ﻣﺮﮐﺰی ذاﺗﺶ ﯾﻌﻨﯽ‬ ‫ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﻘﺮاط ﺣﮑﯿﻢ آﻧﺮا ﺗﺤﮑﯿﻢ ﻧﻤﻮد وﻟﯽ ﭘﯿﺮواﻧﺶ ﺑﻪ اﻧﺤﺮاف ﮔﺮاﺋﯿﺪﻧﺪ وﻓﻠﺴﻔﻪ را از ھﺪف‬ ‫ذاﺗﯽ اش ﺗﮫﯽ ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ وﻟﺬا ﺗﺎرﯾﺦ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻏﺮب ﺑﺴﻮی اﻟﺤﺎد رﻓﺖ ‪.‬‬ ‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ »ﺧﻮد«ﯾﺎ»ﻣﻦ« ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد درواﻗﻊ ھﻤﺎن اراده ﻓﺮد اﺳـﺖ ‪ .‬ﭘـﺲ ﮐـﻞ ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳـﯽ ﺑﺮﻣﺤـﻮر‬ ‫اراده ﺷﻨﺎﺳﯽ در ﮔﺮدش اﺳﺖ ‪ .‬در ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻗﺮآﻧﯽ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ »ﺣﻖّ« ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷـﻮد ھﻤـﺎن اراده ﺧﺪاوﻧـﺪ‬ ‫درﺑﺸﺮاﺳﺖ ‪.‬‬ ‫»ﺣﻖّ آﻣﺪ وﺑﺎﻃﻞ رﻓﺖ زﯾﺮا ﺑﺎﻃﻞ رﻓﺘﻨﯽ ﺑﻮد‪ «.‬ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ‬ ‫وﺑﺎﻃﻞ‪ ،‬اراده ﻓﺮﺿﯽ اﻧﺴﺎن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ودرﺳﺖ ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ھﻤﻮاره ﻃﺒﻊ ﮐﺎﻓﺮاﻧﻪ ﺑﺸﺮ ﺑـﺎ ﺣـﻖ ﺳـﺎزﮔﺎر‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ وﺑﺎ آن ﺳﺮ ﺟﻨﮓ دارد وﺑﺎﻧﺰول ھﺮ ﻣﺮ ﺗﺒﻪ ای از ﺣﻖّ ‪ ،‬اﺑﻄﺎل ﻋﻈﯿﻤﯽ در ﻧﻔﺲ واراده ﺑـﺸﺮی رخ ﻣـﯽ‬ ‫دھﺪ ‪ .‬ﺣﻖ ھﻤﻮاره از وﺟﻮد اﻧﺴﺎﻧﮫﺎی ﻣﺨﻠﺺ وﻋﺎرف ﺑﺮوز ﻣﯽ ﮐﻨﺪ وﻟﺬا ﻣﻮﺟﺐ ﺟﺪال واﻧﮑـﺎر ﻣﺘﮑﺒـﺮﯾﻦ ﻣـﯽ‬ ‫ﺷﻮد ‪ .‬ﺑﻪ ﻟﺤﺎﻇﯽ ﮐﻞّ ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺸﺮی ﭼﯿﺰی ﺟﺰ اﯾﻦ ﺟﺪال ﻧﺒﻮده اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ھﺮ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻇﻠﻢ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد ﭼﯿﺰی ﺟﺰ »اراده ﺑﻪ اراده ﮐﺮدن «ﻧﯿﺴﺖ وﻗﻠﻤـﺮو اﻟﻘـﺎی اراده ﺑـﺸﺮی در‬ ‫ﻗﺒﺎل اراده ﺧﺪا ‪ .‬اﯾﻦ ھﻤﺎن »ﻣﻨﯿّﺖ«و»ﻣﻨّﺖ« اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺴﺘﺮ ھﻤﻪ ﻇﻠﻢ ھﺎﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﺑﺮای اﻧﺴﺎن ھﯿﭻ ﭼﯿﺰی ﺷﺎﻗّﻪ ﺗﺮ از ﻣﻨّﺖ ﻧﯿﺴﺖ وﺑﺮای رھﺎﺋﯽ از ﻣﻨّﺖ دﯾﮕﺮان راھﯽ ﺟﺰ ﺗـﺴﻠﯿﻢ اراده ﺧـﺪا‬ ‫ﺷﺪن ﻧﯿﺴﺖ واﯾﻦ ﺗﻨﮫﺎ راه ﻧﺠﺎت از ﻇﻠﻢ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫دروغ ﻧﯿﺰ ﺑﻌﻨﻮان امّ اﻟﻔﺴﺎد ﭼﯿﺰی ﺟﺰ ﻣﻨﯿّﺖ ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬زﯾﺮا »ﻣـﻦ«ﺑـﺸﺮی ذاﺗـﺎً دروغ اﺳـﺖ وواﻗﻌﯿـﺖ ﻧـﺪارد ‪.‬‬ ‫»ﻣﻦ« ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ دروﻏﮫﺎ وﻣﻨﺸﺎًھﻤﻪ دروﻏﮫﺎﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ »اراده ﺑﻪ اراده ﮐﺮدن«ھﻤﺎن ﻗﻠﻤﺮو دروغ اﺳﺖ واراده ﺑﻪ اراده ﻧﮑﺮدن ھﻢ ﻗﻠﻤﺮو ﺻﺪق ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﺣﻖ‬ ‫اراده ﺧﺪا در ﺑﺸﺮ ھﻤﯿﻦ ﻗﺪر اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﯿﻦ ﺧﻮد وﺧﺪا اﻧﺘﺨﺎب ﮐﻨﺪ واﯾﻦ ھﻤﺎن اﻧﺘﺨﺎب ﺑﯿﻦ ﮐﻔﺮواﯾﻤـﺎن‬ ‫اﺳﺖ ‪ :‬ﺧﻮدﭘﺮﺳﺘﯽ وﺧﺪاﭘﺮﺳﺘﯽ! اﯾﻨﮑﻪ ﺧﻮد را ﺗﺴﻠﯿﻢ ﺧﺪاﺳﺎزد وﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﺧﺪا را ﺗﺴﻠﯿﻢ ﺧﻮد ﮐﻨﺪ ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﮐﻪ‬

‫‪85‬‬


‫دوﻣﯽ ﻣﺤﮑﻮم ﺑﻪ اﺑﻄﺎل ﺧﻮاھﺪ ﺑﻮد وﻟﯽ ﺧﺪاوﻧﺪ اﯾﻦ اﺧﺘﯿﺎر را ﺑﻪ آدﻣﯽ داده اﺳﺖ وﺗـﺎ ﺣـﺪودی ھـﻢ اﻣﮑـﺎن‬ ‫ﺗﺤﻘﻖ آﻧﺮا ﺑﻪ ﮐﺎﻓﺮان ﺑﺨﺸﯿﺪه اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﺑﮫﺮ ﺣﺎل آدﻣﯽ ھﻤﻮاره ﮐﻤﺎﺑﯿﺶ دارای اﯾﻦ ھﺮدووﺟﻪ اراده ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﮐﻔﺮواﯾﻤـﺎن دو ﻃﺒﻘـﻪ ﯾـﺎ‬ ‫ﻃﯿﻒ از اراده اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﺪون ﺷﮏّ آدﻣﯽ در ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺗﺠﺮﺑـﻪ اراده ‪ ،‬ﮐﻔﺮراﺑـﺮ ﻣـﯽ ﮔﺰﯾﻨـﺪ وﻟـﯽ اﻧـﺴﺎن‬ ‫ﺧﺮدﻣﻨﺪ ﺑﺘﺪرﯾﺞ ﺑﻪ اﺑﻄﺎل اﯾﻦ اﻧﺘﺨﺎﺑﺶ آﮔﺎه ﺷﺪه واز آن ﺗﻮﺑﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ وﺗﺴﻠﯿﻢ اراده ﺣﻖّ ﻣﯽ ﮔﺮدد ‪.‬‬ ‫واﻣّﺎ اﮔﺮدرﺷﻨﺎﺧﺖ اراده دﻗﯿﻘﺘﺮ ﺷﻮﯾﻢ درک ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ در وﺟﻮد آدﻣﯽ دو ﮐﺎﻧﻮن ﻣﺘﻔـﺎوت از اراده ﺣـﻀﻮر‬ ‫دارد ‪ :‬دل و ذھﻦ ! واﯾﻦ دو اراده ﺑﻤﯿﺰان رﺷﺪ وﺑﻠﻮغ ﻋﻘﻼﻧﯽ ﺑﺘﺪرﯾﺞ ﻣﺘﻔﺎوت ﺷﺪه وﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ﺑﻪ ﺿﺪﯾّﺖ ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ‬ ‫ﻣﯽ رﺳﻨﺪ واﯾﻦ ھﻤﺎن ﺗﻀﺎد اراده ﻗﻠﺒﯽ )اﺣﺴﺎس(ﺑﺎ اراده ذھﻨﯽ )ﻋﻘﻞ(ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬دل آدﻣﯽ ﻃﺒـﻖ ﺣﮑـﻢ‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺄﻣﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ اراده ﻋﻘﻼﻧﯽ ﺧﻮد را ﺑﺮاراده ﻗﻠﺒﯽ ﻣﺴﻠّﻂ وﺣﺎﮐﻢ ﺳﺎزد ‪ .‬واﯾﻦ ھﻤﺎن ﺟﺮﯾﺎن اﺳـﻼم‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬زﯾﺮا اراده ﻓﺮدی وﺣﯿﻮاﻧﯽ ﺑﺸﺮ در دﻟﺶ اﺣﺴﺎس ﻣﯽ ﺷﻮد وﻟﯽ اراده ﻋﻘﻼﻧﯽ ﺑﺮﺧﺎﺳـﺘﻪ از ﻓﻄـﺮت‬ ‫ووﺟﺪان وآﻣﻮزه ھﺎی دﯾﻨﯽ اﻧﺒﯿﺎی اﻟﮫﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺣﮑﻢ ﺧﺪاﺳﺖ ‪ .‬درواﻗﻊ ﺗـﺴﻠﯿﻢ ﻧﻤـﻮدن دل ﺑـﻪ ﻋﻘـﻞ‬ ‫وﺣﮑﻢ دﯾﻦ ھﻤﺎن ﺟﺮﯾﺎن ﺣﻖّ اﺳﺖ وﺗﺤﻘﻖ اراده ﺧﺪا ﺑﺮ ﺑﺸﺮ ‪ .‬واﯾﻦ ﺟﺮﯾﺎن ﺑﻪ آﻧﺠﺎ ﻣﯽ رﺳﺪ ﮐﻪ اراده ﻗﻠﺒﯽ‬ ‫وﻓﺮدی ﺑﺸﺮ ﻧﯿﺰ ﺑﺎ اراده ﻋﻘﻠﯽ ودﯾﻨﯽ او ﻣﺘّﺤﺪ ﻣﯽ ﺷﻮد وﯾﮕﺎﻧﻪ ﻣﯽ ﮔﺮدد ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻘـﺎم ﺗﻮﺣﯿـﺪ ورﺿﺎﺳـﺖ ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ھﻤﺎن واﻗﻌﻪ ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ – ﺧﺪاﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫آﻧﭽﻪ ﻫﺴﺖ دﻟﯿﻞِ آﻧﭽﻪ ﻧﯿﺴﺖ‬ ‫‪ü‬‬

‫ادب ﻧﺎﭘﺬﯾﺮی دﻟﯿﻞ ﻓﻘﺪان وﺟﺪان اﺳﺖ ‪.‬‬

‫‪ü‬‬

‫ﻧﺼﯿﺤﺖ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮی دﻟﯿﻞ ﻓﻘﺪان دﯾﻦ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪ü‬‬

‫ﻣﺤﺒّﺖ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮی دﻟﯿﻞ ﻓﻘﺪان دل اﺳﺖ ‪.‬‬

‫‪ü‬‬

‫وﻇﯿﻔﻪ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮی دﻟﯿﻞ ﻓﻘﺪان ﻋﮫﺪ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪ü‬‬

‫ﻋﺮف ﻧﺎﭘﺬﯾﺮی دﻟﯿﻞ ﻓﻘﺪان آدﻣﯿّﺖ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪ü‬‬

‫آراﻣﺶ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮی دﻟﯿﻞ ﻓﻘﺪان اﯾﻤﺎن اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪ü‬‬

‫ھﻤﺴﺮ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮی دﻟﯿﻞ ﻓﻘﺪان ﻋﺼﻤﺖ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫‪ü‬‬

‫دﯾﻦ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮی دﻟﯿﻞ ﻓﻘﺪان ﻋﻘﻞ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫‪ü‬‬

‫ﻣﯿﮫﻤﺎن ﻧﺎﭘﺬﯾﺮی دﻟﯿﻞ ﻓﻘﺪان ﻋﺰّت اﺳﺖ ‪.‬‬

‫‪ü‬‬

‫اﻋﺘﻤﺎد ﻧﺎﭘﺬﯾﺮی دﻟﯿﻞ ﻓﻘﺪان ﺻﺪق اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪ü‬‬

‫ﺣﺠﺎب ﻧﺎﭘﺬﯾﺮی دﻟﯿﻞ ﻓﻘﺪان ﺣﺮﻣﺖ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪ü‬‬

‫اﻣﺎﻣﺖ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮی دﻟﯿﻞ ﻓﻘﺪان ﺟﺎن اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪ü‬‬

‫ﻓﻨﺎ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮی دﻟﯿﻞ ﻓﻘﺪان وﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪86‬‬


‫ﻣﻌﻤﺎي ﮐﺘﺎﺑﻬﺎي آﺳﻤﺎﻧﯽ‬ ‫ﺑﻲ ﺗﺮدﻳﺪ ﻛﺘﺒﻲ ﻛﻪ در ﺟﮫﺎن ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﻛﺘﺎﺑﮫﺎي آﺳـﻤﺎﻧﻲ ھـﺴﺘﻨﺪ ھﺮﮔـﺰ ﺑﻮاﺳـﻄﻪ ﻣﻼﺋـﻚ از آﺳـﻤﺎن ﻧـﺎزل‬ ‫ﻧﺸﺪه اﻧﺪ وﻛﺴﻲ ﺷﺎھﺪ ﺑﺮﭼﻨﯿﻦ ﻧﺰوﻟﻲ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ وﺑﻌﻼوه ﻣﻼﺋﻚ ﺑﺎ ﻗﻠﻢ وﻛﺎﻏﺬ ﻧﻤﻲ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪ‪.‬‬ ‫وﻧﯿﺰ اﻳﻨﻜﻪ در ھﯿﭽﯿﻚ از اﻳﻦ ﻛﺘﺎﺑﮫﺎ ﻧﯿﺎﻣﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻛﺘﺎب را ﺧﺪا ﻳﺎ ﻣﻼﺋﻚ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ وﻳﺎ ﺣﺘﻲ رﺳﻮﻻن‬ ‫‪ .‬در ﻗﺮآن آﻳﻪ اي ﺣﯿﺮت آور دارﻳﻢ ﻛﻪ ﻣﻲ ﮔﻮﻳﺪ »ﻛﺘﺎﺑﮫﺎﺋﻲ ﺑﺪﺳﺘﮫﺎي ﺧﻮد ﻣﻲ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪ وآﻧﺮا ﺑﻪ ﺧـﺪا ﻧـﺴﺒﺖ‬ ‫ﻣﻲ دھﻨﺪ ‪ . «.‬ﺑﺪون ﺷﻚ ﻣﻨﻈﻮر ھﻤﯿﻦ ﻛﺘﺎﺑﮫﺎي آﺳﻤﺎﻧﻲ ھﺴﺘﻨﺪ ﭼﻮن ﻛﺘﺎﺑﮫﺎﺋﻲ دﻳﮕﺮ دال ﺑﺮﭼﻨﯿﻦ ادﻋـﺎﺋﻲ‬ ‫وﺟﻮد ﻧﺪارﻧﺪ‪.‬‬ ‫درﺑﺎره اوﭘﺎﻧﯿﺸﺎد ﻛﻪ ﻳﻜﻲ از ﻛﮫﻦ ﺗﺮﻳﻦ ﻛﺘﺎﺑﮫﺎي آﺳﻤﺎﻧﻲ ﻣﺤﺴﻮب ﺷـﺪه واﺿـﺢ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﮔـﺮوه ﻛﺜﯿـﺮي از‬ ‫ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﮔﺎن در ﻃﻮل ﺗﺎرﻳﺦ ﻧﻮﺷﺘﻪ وآﻧﺮا ﺗﻜﻤﯿﻞ ﻛﺮده اﻧﺪ ‪ .‬درﺑﺎره اوﺳﺘﺎ ﻧﯿﺰ واﺿﺢ اﺳﺖ ﻛـﻪ اﺳﺎﺳـﺎًدر ﻋـﺼﺮ‬ ‫ﺳﺎﺳﺎﻧﯿﺎن ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ وﻓﻘﻂ ﻓﺼﻮﻟﻲ از ﮔﺎﺗﮫﺎ ﻗﺪﻳﻤﻲ ﺗﺮ اﺳﺖ ‪ .‬ودر دوران ھﺨﺎﻣﻨﺸﻲ ھﺮﮔﺰ ﺳﺨﻦ‬ ‫از وﺟﻮد ﭼﻨﯿﻦ ﻛﺘﺎﺑﻲ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ ‪ .‬درﺑﺎره ﺗﻮرات ھﻢ ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﻤﺪه ﻋﮫﺪ ﻋﺘﯿﻖ اﻓﺴﺎﻧﻪ ھﺎﺋﻲ درﺑﺎره‬ ‫ﻣﻮﺳﻲ وﻗﻮﻣﺶ در اﻋﺼﺎر ﺑﻌـﺪ اﺳـﺖ ‪ .‬اﻧﺎﺟﯿـﻞ ﭼﮫﺎرﮔﺎﻧـﻪ ﻛـﻪ ﺗﻌﺪادﺷـﺎن ھـﻢ ﻣـﺸﻜﻮك اﺳـﺖ ھـﻢ داراي‬ ‫ﺗﻨﺎﻗﻀﺎﺗﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ھﻤﺪﻳﮕﺮﻧﺪ وھﻢ در ﺑﻄﻦ ﺧﻮد داراي ﺗﻨﺎﻗﺾ واﺿﺢ ﺗﺎرﻳﺨﻲ ھﺴﺘﻨﺪ وﺣﺘﻲ درﺑﺎره ﻣﺎھﯿﺖ‬ ‫ﻣﺴﯿﺢ ﺑﻌﻨﻮان ﺧﺪا ﻳﺎ ﭘﺴﺮ ﺧﺪا وﻳﺎ ﭘﺴﺮ اﻧﺴﺎن ﻧﯿﺰ ﻋﻠﻨﺎً ﺗﻨﺎﻗﺾ وﺟـﻮد دارد ‪ .‬ﺧـﻮد اﻧﺎﺟﯿـﻞ ﻧﯿـﺰ در ﺑﻄـﻦ ﺧـﻮد‬ ‫واﺿﺢ ﻛﺮده اﻧﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻛﺘﺎب ﻧﻪ از ﻣﺴﯿﺢ اﺳﺖ وﻧﻪ ﺣﺘﻲ ﺣﻮارﻳﻮﻧﺶ ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﻧﻘﻞ و ﻗﻮﻟﮫﺎﺋﻲ از ﺣﻮارﻳﻮن اﺳﺖ‬ ‫‪.‬‬ ‫واﻣّﺎ درﺑﺎره ﻗﺮآن ‪ ،‬ﻣﺎھﯿﺖ اﻣﺮ روﺷﻦ ﺗﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﻪ رﺳﻮل ﻛﺘﺎﺑﻲ ﻧﻮﺷﺘﻪ وﻧـﻪ اﻣﺎﻣـﺎن وﺧﻠﻔـﺎي راﺷـﺪﻳﻦ ‪.‬‬ ‫ﺑﻠﻜﻪ ﻣﺤﻔﻮﻇﺎت ﺑﺮﺧﻲ از ﺣﺎﻓﻈﺎن آﻳﺎت ﺑﻪ اﻣﺮ ﻋﺜﻤﺎن وﺗﺤﺖ ﻧﻈﺎرت ﻳﻚ ﻳﮫﻮد ﻣﻨـﺎﻓﻖ ﺑـﻪ ﻧـﺎم ﻛﻌـﺐ اﻻﺣﺒـﺎر ‪،‬‬ ‫ﻣﻜﺘﻮب ﺷﺪه ﻛﻪ ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل ﻋﻠﻲ )ع( ﻛﻪ ﮐﺎﺗﺐ وﺣﻲ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ اﺳﺖ ﻧﺒﻮد وﮔﺮﻧﻪ ﺧﻮد اﻳﺸﺎن ﻣﺒﺎدرت ﺑﻪ ﻣﻜﺘﻮب‬ ‫ﻧﻤﻮدن ﻗﺮآن ﻧﻤﻲ ﻧﻤﻮد ‪ .‬ﻗﺮآﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﺴﺠﺪ آورد وﻟﻲ ﻣﺮدﻣـﺎن وي را ﻣـﺴﺨﺮه ﻧﻤﻮدﻧـﺪ وﺑـﺎ ھـﺴﺘﻪ ﺧﺮﻣـﺎ‬ ‫راﻧﺪﻧﺪ ودﻳﮕﺮ ﻛﺴﻲ آن ﻛﺘﺎب را ﻛﻪ ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﻗﺮآن ﻋﻠﻲ ﻳﺎ ﻛﺘﺎب ﻋﻠﻲ ﺑﻮد ‪ ،‬ﻧﺪﻳـﺪه اﺳـﺖ وﺑـﻪ رواﻳﺘـﻲ اﻳـﻦ‬ ‫ﻛﺘﺎب در دﺳﺖ اﻣﺎم زﻣﺎن اﺳﺖ وﺑﺎ ﻇﮫﻮرش آﺷﻜﺎر ﻣﻲ ﻛﻨﺪ واز ﺟﻤﻠﻪ ﻧﺸﺎﻧﻪ ھﺎي اوﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ اﻳﻦ ﻛﺘﺎﺑﮫﺎ ﭼﯿﺴﺘﻨﺪ وﭼﻪ ﻣﺎھﯿﺘﻲ دارﻧﺪ وﭼﻪ ﻛﺮده اﻧﺪ ؟‬ ‫ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ اﻳﻦ ﻛﺘﺎﺑﮫﺎ ﻳﺎ از ﭼﺸﻢ ﻗﺪاﺳﺖ ﻧﮕﺮﻳﺴﺘﻪ ﺷﺪه اﻧﺪ وﻳﺎ ﺑﻜﻠﻲ اﻧﻜﺎر ﮔﺸﺘﻪ اﻧﺪ وﻛﺴﻲ از ﭼﺸﻢ ﻋﻠﻢ‬ ‫وﺧﺮد وﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﻪ آن ﻧﮕﺎه ﻧﻜﺮده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺳﻮاي آﺳﻤﺎﻧﻲ ﻳﺎ زﻣﯿﻨﻲ ﺑﻮدن اﻳﻦ ﻛﺘﺐ ﻳﺎ وﺣﯿﺎﻧﻲ وﻏﯿﺮ وﺣﯿﺎﻧﻲ ﺑﻮدن آﻧﮫﺎ وﺳﻮاي دﺳـﺘﻜﺎرﻳﮫﺎﺋﻲ ﻛـﻪ در‬ ‫آﻧﮫﺎ ﺷﺪه وﻳﺎ ﻧﺸﺪه ‪ ،‬ﻳﻚ واﻗﻌﯿﺖ وﺟﻮد دارد و اﻳﻨﻜﻪ ﻛﻞ ﺑﺸﺮﻳﺖ در ﻣﺠﻤﻮع اﻳﻦ ﻛﺘﺎﺑﮫﺎ را آﺳﻤﺎﻧﻲ وﻗﺪﺳـﻲ‬ ‫ﻣﻲ ﭘﻨﺪارد وﺟﻨﺒﻪ ﻋﻘﻼﻧﻲ وﻋﻠﻤﻲ وﺣﻜﻤﺘﻲ ﻣﺤﺘﻮاي اﻳـﻦ ﻛﺘـﺐ ھـﻢ ﻣﻄﻠﻘـﺎً ﻣـﺪ ﻧﻈـﺮ ﻧﯿـﺴﺖ وﺑﻠﻜـﻪ اﺻـﻮﻻً‬ ‫ﭘﺮﺳﺘﯿﺪه ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ وﺳﺠﺪه ﻣﻲ ﮔﺮدﻧﺪ وﻧﮕﺮش ﻋﻘﻼﻧﻲ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻛﺘﺐ در ﻣﺬاھﺐ ﻳﻜﻲ از زﻣﯿﻨﻪ ھـﺎي ﺗﻜﻔﯿـﺮ‬ ‫واﻟﺤﺎد ﺑﻮده وﺧﻮن ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﻔﺴﺮان را رﻳﺨﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫واﻗﻌﯿﺖ دﻳﮕﺮ اﻳﻨﺴﺖ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻛﺘﺐ واﻗﻌﺎً ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻛﺘﺎﺑﮫﺎﺋﻲ ﺑﻮده اﻧﺪ ﻛـﻪ در ھـﺮ ﻗـﻮم وﺗﻤـﺪﻧﻲ ﻛﺘﺎﺑـﺖ ﺷـﺪه‬ ‫واﺳﺎس ﺧﻮاﻧﺪن وﻧﻮﺷﺘﻦ )ﺳﻮاد(را ﻧﮫﺎده اﻧﺪ ‪ .‬ﻗﺪاﺳﺖ اﻳﻦ ﻛﺘﺐ اﺳﺎﺳﺎً ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از ﻗﺪﻣﺖ آﻧﮫﺎﺳﺖ ﭼﺮا ﻛﻪ‬ ‫در ذات ﻣﺬاھﺐ ‪ ،‬ﻗﺪاﺳﺖ ﻋﯿﻦ ﻗﺪﻣﺖ اﺳﺖ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛـﻪ ﻗﺪاﺳـﺖ وﺟـﻮد ﭘﺮوردﮔـﺎر ﭼﻨـﯿﻦ اﺳـﺖ ‪ .‬واﺻـﻮﻻً‬

‫‪87‬‬


‫ﻗﺪﻣﺖ ﭘﺮﺳﺘﻲ از اﺻﻮل ذاﺗﻲ ﻣﺬھﺐ وﺑﺎورھﺎي دﻳﻨﻲ ﺑﻮده ﻛﻪ ﺧﻮد ﺟﺎي ﺑﺲ ﺗﻔﻜﺮ دارد وﺑﻨﺪرت در اﻳﻦ ﺑﺎب‬ ‫ﺗﻔﻜﺮ وﺗﺤﻘﯿﻘﻲ ﺷﺪه اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻳﻜﻲ از ﺧﻮاص ﻛﺘﺐ آﺳﻤﺎﻧﻲ اﻳﻨﺴﺖ ﻛﻪ ﻛﻞ ﺗﻤﺪن ﻣﺪرن ﻣﺎ در ﺟﮫﺎن را ﭘﺪﻳﺪ آورده اﺳﺖ ﺗﻨﮫﺎ وﺗﻨﮫﺎ‬ ‫ﺑﺪﻟﯿﻞ اﻳﻨﻜﻪ اﺳﺎس ﺳﻮاد آﻣﻮزي ﺑﻮده اﺳﺖ وﻧﯿﺰ ﺟﻨﺒﻪ ھﺎي ﺣﻘﻮﻗﻲ وﺣﻜﻮﻣﺘﻲ واﺧﻼﻗـﻲ آن ﻛـﻪ آﻓﺮﻳﻨﻨـﺪه‬ ‫ﺳﻨﺖ ھﺎ وﻗﻮاﻧﯿﻦ ﺑﻮده ﻛﻪ از ارﻛﺎن ﻣﺪﻧﯿﺖ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬ ‫ھﺮ ﭼﻨﺪ ﻛﻪ ﺗﻤﺪن ﻣﺪرن ﻣﺼﺮاﻧﻪ ﻣﺸﻐﻮل اﻟﻐﺎ واﺑﻄﺎل ھﻤﻪ اﻳﻦ ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﺳـﺖ وﻟـﻲ ﻗـﺎﻧﻮن ﺳـﺎزي را از اﻳـﻦ‬ ‫ﻛﺘﺎﺑﮫﺎ ﺑﻪ ارث ﺑﺮده اﺳﺖ وﺗﻌﻠﯿﻢ وﺗﻌﻠّﻢ را ﻛﻪ رﻛﻦ ذاﺗﻲ دﻳﮕﺮ اﻳﻦ ﺗﻤﺪن ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ودر ﺣﺎل اﻧﻘﺮاض اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫در واﻗﻊ اﻳﻦ ﻛﺘﺐ را ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ ﻛﺘﺐ ﻣﺪﻧﯿﺖ ﺑﺸﺮ ﺑـﺮ روي زﻣـﯿﻦ داﻧـﺴﺖ وﻧﻔـﻲ واﻧﻜـﺎر اﻳـﻦ ﻛﺘـﺐ ﻣﺘـﺮادف ﺑـﺎ‬ ‫آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن اﺳﺖ ﻛﻪ ﻗﻠﻤﺮو ﻣﺮگ ﻣﺪﻧﯿﺖ اﺳﺖ وھﻤﭽﻮن واﻗﻌﻪ اي اﺟﺘﻨﺎب ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﭘﺮ واﺿﺢ اﺳﺖ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻛﺘﺎﺑﮫﺎ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ اﻣﻼء ﻧﺸﺪه وﺑﺪﺳﺖ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮاﻧﺶ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻧﺸﺪه وﺣﺘﻲ ﻗﺪﻳﺴﯿﻦ‬ ‫وﻣﺮﻳﺪان اﻧﺒﯿﺎي اﻟﮫﻲ ھﻢ ﻣﺒﺎدرت ﺑﻪ ﻧﻮﺷﺘﻦ ﻳﺎ دﻳﻜﺘﻪ ﻛﺮدن آﻧﮫﺎ ﻧﻨﻤﻮده اﻧﺪ ‪ .‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺮﺧﻲ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﮔﺎن اﻗـﻮام‬ ‫ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺑﺸﺮي آﻧﮫﻢ ﺗﺤﺖ اﻣﺮ وﻧﻈﺎرت ﺣﻜﻮﻣﺘﮫﺎ وﺷﺎھﺎن اﻳﻦ ﻛﺘﺐ را ﻧﻮﺷﺘﻪ اﻧﺪ ‪ .‬در ﻗﺮآن ﻧﯿﺰ ﺑﺎرھﺎ ﺳﺨﻦ از‬ ‫»اﻳﻦ ﻛﺘﺎب « اﺳﺖ ﻛﻪ در آن ھﻨﮕﺎم ھﻨﻮز ﭼﯿﺰي ﻣﻜﺘﻮب ﻧﺸﺪه ﺑﻮد ‪ .‬ﭘﺲ واﺿﺢ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻛﺘﺎب آﺳـﻤﺎﻧﻲ در‬ ‫ﻋﺎﻟﻢ ﻏﯿﺐ وﻳﺎ ﺳﯿﻨﻪ اﻧﺒﯿﺎي اﻟﮫﻲ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫آﻳﺎ اﻳﻨﮫﺎ ھﻤﺎن ﻛﺘﺎب در دوره ھﺎي ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ھﺴﺘﻨﺪ ؟ اﻳﻦ اﻣﺮﻳﺴﺖ ﻛﻪ ﺑﺮاﺳـﺘﻲ ﻧﯿﺎزﻣﻨـﺪ ﺗﺤﻘﯿـﻖ وﺗـﺄﻣﻼﺗﻲ‬ ‫ﻋﻈﯿﻢ اﺳﺖ واز اﺳﺮار دﻳﻦ وﺗﺎرﻳﺦ وﺑﺸﺮﻳﺖ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻋﺸﻖ و ﻋﺪاﻟﺖ‬ ‫ﺷﺎﯾﺪ ھﯿﭻ واژه ای در ﻓﺮھﻨﮓ ﺑﺸﺮی ھﻤﭽﻮن ﻋﺸﻖ وﻋﺪاﻟﺖ ﺗﺎ اﯾﻦ ﺣﺪ ﻣﻮرد ﺳﻮء اﺳـﺘﻔﺎده وﺗﻔـﺎھﻢ ﻗـﺮار‬ ‫ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﮐﻪ دارای ﻣﻌﻨﺎ وﻋﻤﻠﮑﺮدی ﮐﺎﻣﻼً واروﻧـﻪ ﮔﺮدﯾـﺪه وﻗﻠﻤـﺮو واژﮔـﻮن ﺳـﺎﻻری ﺑـﺸﺮ ﺷـﺪه‬ ‫واﯾﻨﮫﻤﻪ ﺟﻨﻮن ﭘﺪﯾﺪ آورده اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻧﺎﺑﻮدی ﻧﺴﻞ ﺑﺸﺮ ﺑﺮ روی زﻣﯿﻦ ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﻋﺪاﻟﺖ در ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻋﻠﯽ )ع( ﮐﻪ ﻋﺎﻟﯿﺘﺮﯾﻦ وﮐﺎﻣﻠﺘﺮﯾﻦ وذاﺗﯽ ﺗﺮﯾﻦ ﺗﻌﺮﯾﻒ اﺳﺖ ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از ‪ :‬ﻗﺮار ﮔـﺮﻓﺘﻦ ھـﺮ‬ ‫ﭼﯿﺰی ﺑﺮ ﺳﺮ ﺟﺎی ﺧﻮدش ! ھﻤﻪ ﻣﻮﺟﻮدات ﻋﺎﻟﻢ ھﺴﺘﯽ ﻋﺎدل ھﺴﺘﻨﺪ وﺑﺮ ﺟﺎی ﺧﻮد ﻗﺮار دارﻧﺪ اﻻ اﻧـﺴﺎن‬ ‫ﮐﻪ ﺑﻘﻮل ﻗﺮآن ‪ ،‬ﻇﺎﻟﻢ اﺳﺖ وﺑﻪ ﺣﻖ ﺧﻮد راﺿﯽ ﻧﯿﺴﺖ )از ﺟﮫﻠﺶ( ودر ﺧﻮد ﺑﯿﻘﺮاری ﻣﯽ ﮐﻨﺪ وﻣﯿﻞ ﻓﺮار از‬ ‫ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ دارد وﻣﯿﻞ ﭘﻨﺎه ﺑﺮدن ﺑﻪ ﺳﺎﺋﺮ ﻣﻮﺟﻮدات را دارد ﺗﺎ در آن ﻣﻮﺟﻮدات ﻗﺮار ﮔﯿـﺮد وآﻧﮫـﺎ را ﻣﺎﻟـﮏ ﺷـﻮد‬ ‫ووﺟﻮد ﺧﻮد ﺳﺎزد در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ وﺟﻮد ﺧﻮدش را از دﺳﺖ داده و ﺑـﻪ اﺳـﺎرت وﺗﻤﻠـﮏ اﺟﻨـﻪ وﺷـﯿﺎﻃﯿﻦ ﺳـﭙﺮده‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ﻇﻠﻢ را آدﻣﯽ »ﻋﺸﻖ« ﻧﺎﻣﯿﺪه اﺳﺖ ﺗﺎ آﻧﺮا ﺗﻘﺪﯾﺲ ﻧﻤﺎﯾﺪ ‪ .‬ﻋﺸﻖ در ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺣﻘﯿﻘﯽ وﻋﺮﻓﺎﻧﯿﺶ‬ ‫ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﮔﺬﺷﺘﻦ از ﺟﮫﺎن ﻏﯿﺮ ﺧﻮﯾﺶ وﺟﮫﺎن را ﺑﺤﺎل ﺧﻮد ﮔﺬاﺷﺘﻦ )ﻋﺪاﻟﺖ( وﺑﻪ ﺟﺎی ﺧﻮد ﺑﺎز ﮔﺸﺘﻦ و در‬ ‫ﺧﻮد ﻗﺮار ﯾﺎﻓﺘﻦ واز ﻏﯿﺮ ﺧﻮد ﺑﯽ ﻧﯿﺎز ﺑﻮدن ‪ .‬ﭘﺲ ﻣﯽ ﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﻌﺮﯾﻒ از ﻋﺸﻖ در ﻋﻤـﻞ ھﻤـﺎن ﻋـﺪاﻟﺖ‬ ‫اﺳﺖ وﻋﺸﻖ وﻋﺪل واﻗﻌﯽ ﻋﻠﺖ وﻣﻌﻠﻮل ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ وﺣﻘﯽ واﺣﺪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻋﺸﻖ ﺣﻘﯿﻘﯽ از ﺧﻮد ﮔﺬﺷﺘﮕﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ از دﻧﯿﺎ ﮔﺬﺷﺘﻦ اﺳﺖ ‪ .‬از ﺧﻮد – ﮔﺬﺷﺘﮕﯽ ﮐﻪ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺟﺎھﻼﻧﻪ‬ ‫وﻇﺎﻟﻤﺎﻧﻪ ﻋﺸﻖ اﺳﺖ ﻣﻮﺟﺐ اﺣﺴﺎس اﯾﺜﺎر وﻃﻠﺒﮑﺎری از ﻋﺎﻟﻢ وآدم ﻣﯽ ﺷﻮد وﺳـﭙﺲ ﺑـﺮای ارﺿـﺎی اﯾـﻦ‬ ‫ﻃﻠﺐ ﻧﺎﺣﻖ ﺑﻪ ﺟﺎن دﯾﮕﺮان ﻣﯽ اﻓﺘﺪ وﻣﯽ ﺧﻮاھﺪ ﺟﮫﺎن واھﻠﺶ را ﺑﺒﻠﻌﺪ واﯾﻦ ﺟﮫﺎﻧﺨﻮاری را »ﻋﺸﻖ« ﻣﯽ‬

‫‪88‬‬


‫ﻧﺎﻣﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ھﻤﺎن ﻓﺴﻖ وﺳﺘﻢ وﺗﺠﺎوز اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ﻋﺸﻖ ھﻤﺎن ﻣﮑﺘﺐ ﺗﻮﺟﯿﮫﯽ اﺑﻠﯿﺲ اﺳـﺖ ‪ .‬ﻋـﺸﻖ‬ ‫ﻧﺎم ﻣﺴﺘﻌﺎر اﺑﻠﯿﺲ در ﻧﻔﺲ ﺑﺸﺮﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﻣﻨﺸﺄ ھﺮ ﺳﺘﻢ وﺟﻨﻮﻧﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬اﺻﻮﻻً ﭼﺮا اﻧـﺴﺎن ﺑﺎﯾـﺪ از‬ ‫ﺧﻮد ﺑﮕﺬرد ؟ ﭼﻪ ﮐﺴﯽ ﭼﻨﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ وﮐﺪام ﻋﻘﻠﯽ اﯾﻦ را درک وﺗﺼﺪﯾﻖ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬آدﻣﯽ ﺑﺎﯾـﺪ ھـﺴﺘﯽ‬ ‫ﺧﻮد را ﺑﭙﺬﯾﺮد وﺷﺎﮐﺮ ﺑﺎﺷﺪ وﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ آﻧﺮا ﺑﭙﺬﯾﺮد وﭘﺎﺳﺨﮕﻮ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬اﯾﻨﺴﺖ ﺣﺮف ﺧﺪا ﺑﻪ اﻧﺴﺎن ‪ .‬ﭘﺲ ﺗﻌﺮﯾﻒ‬ ‫ﻣﺎﻟﯿﺨﻮﻟﯿﺎﺋﯽ از ﻋﺸﻖ ﻋﯿﻦ ﮐﻔﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻟﺒﺎس اﯾﺜﺎر ﺑﺮﺗﻦ ﮐﺮده اﺳﺖ ﺗﺎ ﺳﺘﻢ را ﺗﻘﺪﯾﺲ ﻧﻤﺎﯾﺪ ‪ .‬اﻧﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ‬ ‫ﺧﻮد ﯾﮏ ﻣﺨﻠﻮق اﺳﺖ ودر ﻣﺎﻧﺪه ﺗﺮﯾﻦ وﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﺗﺮﯾﻦ ﻣﺨﻠﻮﻗﺎت اﺳﺖ ﭼـﻪ ﭼﯿـﺰی دارد ﮐـﻪ از آن ﺑﮕـﺬرد وﺑـﻪ‬ ‫ﺣﺴﺎب ﻋﺸﻖ ﺑﮕﺬارد وﺧﺪا وﺧﻠﻖ را ھﻢ ﺑﺪھﮑﺎر ﺧﻮد ﺳﺎزد ‪ .‬اﻧﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ از دﻧﯿﺎ ﻣﯽ ﮔﺬرد وﺑﺮ ﺟﺎی ﺧﻮد ﻣﯽ‬ ‫ﻧﺸﯿﻨﺪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ دﯾﮕﺮان را ھﻢ دوﺳﺖ ﺑﺪارد ‪ .‬وﺣﻖ وﺟﻮد ﺑﺮاﯾﺸﺎن ﻗﺎﺋﻞ ﺑﺎﺷﺪ ودﺳﺖ ﺑﻪ ﺗﺨﺮﯾـﺐ وﻧـﺎﺑﻮدی‬ ‫ﺟﮫﺎن ﻧﺰﻧﺪ‪.‬‬

‫دﯾﻦ ﻣﺮده و دﯾﻦ زﻧﺪه‬ ‫ھﻤﻮاره دو ﻧﻮع دﯾﻦ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ اﺳﺖ ‪ :‬دﯾﻨﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ارث ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد و در ﺑﺴﺘﺮ ﺗـﺎرﯾﺦ و ﺷـﺠﺮۀ ﻧـﮋآد‬ ‫ﺣﺮﮐﺖ ﻣﯿﮑﻨﺪ و ﻟﺬا دو ﻋﻨﺼﺮ ذاﺗﯽ دارد ﮐﻪ ﯾﮑـﯽ ﻧـﮋآد ﭘﺮﺳـﺘﯽ اﺳـﺖ و دﯾﮕـﺮی اﺧﺒـﺎرﯾﮕﺮی و ﻟـﺬا رﯾـﺸﻪ در‬ ‫ﮔﺬﺷﺘﻪ دارد و از ﻋﺎﻟﻢ اﻣﻮات ﺑﻪ ﻣﺎ ﻣﯽ رﺳﺪ و ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺳﻨﺖ ھﺎ و آداب و ﺷﻌﺎﺋﺮ ﺧﻮد ﻧﻤﺎﯾﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬اﯾﻦ‬ ‫دﯾﻦ رﺑﻄﯽ ﺑﻪ وﺟﻮد اﻓﺮاد ﭘﯿﺮو ﺧﻮد ﻧﺪارد و در آﻧﺎن ﺑﯽ رﯾﺸﻪ اﺳﺖ و اﯾﻦ دﯾﻦ ﮐﻔﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳﻄﻮره ھﺎ و‬ ‫ﻗﺪﻣﺖ و ﺳﻨّﺖ ﭘﺪران اﺳﺘﻮار اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ ان را ﻣﺬھﺐ ﮐﻔﺮ ﻧﺎﻣﯿﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﺪای اﯾﻦ ﻣـﺬھﺐ ھـﻢ‬ ‫ﻃﺒﻖ ﮐﻼم ﻗﺮآن در ﺟﺎﯾﯽ ﺑﺴﯿﺎر دور اﺳﺖ در ﺟﺎﯾﯽ از ازﻟﯿﺖ ﺗﺎرﯾﺦ و ﭘﺸﺖ ﺑﺎم آﺳﻤﺎن ‪ .‬اﯾﻦ دﯾﻦ ﻣﺮده اﺳﺖ‬ ‫و ھﯿﭻ دﺧﺎﻟﺘﯽ در زﻧﺪﮔﯽ ﻋﻤﻠﯽ و ﺟﻮھﺮه ﺣﯿﺎت ﻓﺮد ﻧـﺪارد ‪ .‬و ﺑـﻪ ﺑﮫﺎﻧـﻪ اﯾـﯽ ﻣﺤـﻮ ﻣـﯽ ﮔـﺮدد ﻓـﯽ اﻟﻤﺜـﻞ‬ ‫ﺑﻮاﺳﻄﻪ دوری ﻓﺮد از ﻧﮋآد و ﯾﺎ ﭘﯿﺪا ﺷﺪن اﺧﺒﺎر و اﺣﺎدﯾﺚ ﺿﺪ و ﻧﻘﯿﺾ در ﺗﺎرﯾﺦ و ﯾﺎ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﯾﮏ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺿﺪ‬ ‫ﻣﺬھﺐ ‪ .‬ﻟﺬا ﭘﯿﺮوان اﯾﻦ ﻧﻮع دﯾﻦ ﺧﻮاه ﻧﺎﺧﻮاه دﭼﺎر ﺗﻨﺎﻗﺾ و رﯾﺎ و ﻧﻔﺎق و ﻋﺬاب ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ زﯾﺮا دارای اﯾﻤﺎن‬ ‫ﻗﻠﺒﯽ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ و ﺑﻘﻮل ﻋﻠﯽ )ع( اﯾﻦ دﯾﻦ ﻋﺎرﯾﻪ اﯾﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫و اﻣﺎدﯾﻦ دﯾﮕﺮی وﺟﻮد دارد ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ ھﻤﻮاره ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻤﯿﺎب اﺳﺖ و آن دﯾﻦ ﻣﺆﻣﻨﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ دارای رﺳﻮل ﯾﺎ‬ ‫اﻣﺎم و ﯾﺎ ﭘﯿﺮی زﻧﺪه ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻧﻮر اﯾﻤﺎن را در ﻗﻠﻮﺑﺸﺎن ﺑﺮاﻓﺮوﺧﺘﻪ اﺳﺖ اﯾـﻦ دﯾـﻦ ﻗﻠﺒـﯽ و زﻧـﺪه و ﺣـﯽّ و‬ ‫ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ و اﺗﻔﺎﻗﺎً ﻓﻘﻂ در اﯾﻦ دﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻘﺎﻧﯿﺖ رﺳﺎﻟﺖ اﻧﺒﯿﺎی اﻟﮫﯽ و اﺣﮑﺎم ﺷﺮﻋﯽ درک و ﺗﺼﺪﯾﻖ‬ ‫ﺷﺪه و ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪ و ﺑﯽ رﯾﺎ ﺑﻪ ﻓﻌﻞ ﻣﯽ آﯾﺪ و ﻗﺪرت ﻧﮋاد و اﺧﺒﺎر و ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ اﯾﻦ اﯾﻤﺎن را ﺑﻪ ﺑﺎزی ﮔﯿﺮد‬ ‫زﯾﺮا ﺧﻮدی اﺳﺖ ‪ .‬دﯾﻦ زﻧﺪه ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻄﻮر ﻃﺒﯿﻌﯽ در زﻧﺪﮔﯽ ﺟﺎری ﺷﻮد و ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺷـﻌﻮر ﻗﻠﺒـﯽ در ھـﺮ‬ ‫ﻋﺼﺮی ﺣﻼل و ﺣﺮام را ﺗﺸﺨﯿﺺ دھﺪ وﻟﯽ دﯾﻦ ﻣﺮده و ﻋﺎرﯾﻪ اﯾﯽ ﯾﺎ ﺗﻮﺳﻞ ﺑﻪ ﺻﺪه ھﺎ آﯾﻪ و ﺣﺪﯾﺚ و ﺧﺒﺎر و‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ھﻢ ﻗﺎدر ﻧﯿﺴﺖ ﺣﺘﯽ درﺑﺎره ﯾﮏ اﻣﺮ ﺑﻪ ﻓﺘﻮای ﯾﻘﯿﻨﯽ ﻧﺎﺋﻞ آﯾﺪ‪.‬‬ ‫دﯾﻦ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻣﺸﻤﻮل ﻣﺮور زﻣﺎن اﺳﺖ و در ﮔﺬار دوراﻧﮫﺎ ﺑﻪ ﺗﺪرﯾﺞ رﻧﮓ ﻣﯽ ﺑﺎزد و از ﺧﺎﻃﺮه ھﺎ ﻣﯽ رود وﻟﯽ‬ ‫دﯾﻦ ﻗﻠﺒﯽ ﺧﻮد ﺟﻮش و ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪ اﺳﺖ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻋﺸﻖ ﺑﻪ ھﯿﭻ ﺑﮫﺎﻧﻪ ﺑﯿﺮوﻧﯽ ﻣﻨﻘﺮض ﻧﻤﯽ ﺷﻮد اﯾﻤﺎن‬ ‫ھﻢ ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫در ﻃﻮل ﺗﺎرﯾﺦ ھﻤﻮاره ﺷﺎھﺪ ﻧﺒﺮد دﯾﻦ ﻣﺮده ﺑﺮ ﻋﻠﯿﻪ دﯾﻦ زﻧﺪه ﺑﻮده اﯾﻢ و ﻧﯿﺰ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﺴﯿﺎری از ﺣﺎﻣﻼن دﯾـﻦ‬ ‫زﻧﺪه در اﯾﻦ ﻧﺒﺮد ﺷﮫﯿﺪ ﺷﺪه اﻧﺪ ‪.‬‬

‫‪89‬‬


‫اﯾﻦ ھﻤﺎن ﺗﻔﺎوت ﺑﯿﻦ دﯾﻦ ﻋﺮﻓﯽ – ﺷﺮﻋﯽ از دﯾﻦ ﻗﻠﺒﯽ – ﻋﺮﻓﺎﺗﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫و اﻣﺎ ﻧﮑﺘﻪ آﺧﺮ اﯾﻨﮑﻪ دﯾﻦ ﮐﻔﺮ ﮐﻪ وﺟﻪ ﻣﺴﻠﻂ ﺑﺮ اﮐﺜﺮﯾﺖ ﺑﺸﺮ ﺑﻮده اﺳﺖ ﻧﯿﺰ ﺑﺮ ﺣﻘﯽ ﻋﻈﯿﻢ اﺳﺘﻮار اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺣﺪاﻗﻞ اﯾﻦ ﺣﻖ ھﻤﺎﻧﺎ ﺣﺮاﺳﺖ از ﻋﻼﺋﻢ و ﺷﻌﺎﺋﺮ ﻣﺬھﺒﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﺣﺎﻓﻆ ﺳﻨﺖ ھﺎﯾﯽ اﺳﺖ و ﻋﺮﻓﮫﺎﯾﯽ‬ ‫ﭘﺪﯾﺪ ﻣﯽ‬ ‫آرود ﮐﻪ ﺑﺴﺘﺮ ﻣﺪﻧﯿﺖ و ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺪون ان اﯾﻦ ﻧﻈﻢ ﻧﺎﺑﻮد ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬اﯾﻦ را ﻧﯿﺰ ﺑـﺪاﻧﯿﻢ ﮐـﻪ‬ ‫ﮐﻔﺮ ﻧﯿﺰ وﺟﮫﯽ از دﯾﻦ اﺳﺖ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ دوزخ‪.‬‬

‫ﻣﺆﻣﻨﺎن ﮐﻔﺮ ﮔﻮ‬ ‫اﮐﺜﺮ ﺣﮑﯿﻤﺎن و ﻋﺎرﻓﺎن و ﺧﺪاﭘﺮﺳﺘﺎن ﻣﺨﻠﺺ ‪ ،‬ﮐﻔﺮﮔﻮﺗﺮﯾﻦ اﻧﺴﺎﻧﮫﺎی ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻮده و ﺑﺎ ﺻﺪای ﺑﻠﻨﺪ اﯾﻦ ﮐﻔﺮ را ﺑﺮ‬ ‫زﺑﺎن راﻧﺪه و ﺣﺘﯽ ﻣﮑﺘﻮب ﻧﻤﻮده اﻧﺪ و ﻟﺬا ھﻤـﻮاره ﺗﺤـﺖ اذﯾـﺖ و ﻗﺘـﺎل ﻣﺮدﻣـﺎن و ﻣﺨـﺼﻮﺻﺎً ﻣﻼﯾـﺎن ﺟﺎھـﻞ‬ ‫ﻣﺬاھﺐ ﺑﻮده اﻧﺪ ‪ .‬ﺑﺮاﺳﺘﯽ اﯾﻦ ﭼﻪ ﭘﺪﯾﺪه ای ﺑﻮده اﺳﺖ ؟‬ ‫ﻣﺆﻣﻨﺎن ﺣﻘﯿﻘﯽ ﺧﺪاﺷﻨﺎﺳﺎن و ﺧﺪاﭘﺮﺳﺘﺎن دل ﺧﻮﯾﺸﻨﺪ ھﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻗﻠﺐ ﻣﺆﻣﻨﺎن را ﺧﺎﻧۀ ﺧﻮدش‬ ‫ﻧﺎﻣﯿﺪه اﺳﺖ ‪ .‬وﻟﯽ در ﻧﻘﻄۀ ﻣﻘﺎﺑﻞ ‪ ،‬ﮐﺎﻓﺮان ﮐـﺴﺎﻧﯽ ھـﺴﺘﻨﺪ ﮐـﻪ ﺧﺪاوﻧـﺪ را در آﺳـﻤﺎن و ﺧﯿـﺎﻻت ﻣـﺎورای‬ ‫ﻃﺒﯿﻌﺖ ﺟﺴﺘﺠﻮ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ و ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﻨﺪ ‪ .‬اﯾﻦ ﺗﻔﺎوت در ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ ‪ .‬در واﻗﻊ ﺧﺪای ذھﻨﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﻪ و ﻣﻨﻄﻖ ﻗﺎﺑﻞ ﻧﻔﯽ و اﺛﺒﺎت اﺳﺖ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ دﺷﻤﻦ ﺧﺪای واﻗﻌﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻗﻠﺐ ﻣﺆﻣﻨﺎن اﺳﺖ ﻟﺬا‬ ‫ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﺎرف ھﻤﻮاره ﺑﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﯾﻦ ﺧﺪای ذھﻨﯽ ﮐﻪ ﺧﺪای ﮐﻔﺮ اﺳﺖ و در واﻗﻊ ﻧﺎم ﻣـﺴﺘﻌﺎر اﺑﻠـﯿﺲ ﻧﻔـﺲ‬ ‫اﺳﺖ در ﺳﺘﯿﺰ ﺑﻮده و او را رﺳﻮا و ﺑﺎﻃﻞ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﻧﺪ ‪ .‬اﺻﻼً ﺷﮫﺎﻣﺖ ﻧﻔﯽ اﺑﻄﺎل ﺧﺪای ذھﻨﯽ ﻓﻘﻂ در ﻗﺪرت‬ ‫اﯾﻤﺎن ﻗﻠﺒﯽ اﺳﺖ وﮔﺮﻧﻪ آدﻣﯽ در ھﯿﭻ ﻣﻘﺎﻣﯽ ﺗﻮان اﻧﮑﺎر ﺧﺪا را ﻧﺪارد و ﺣﺘﯽ ﮐﺎﻓﺮﺗﺮﯾﻦ ﮐﺎﻓﺮھﺎ ھـﻢ ﺑـﺪون‬ ‫ﭼﻨﯿﻦ ﺧﺪاﯾﯽ ﻗﺎدر ﺑﻪ ﺗﻮﺟﯿﻪ زﻧﺪﮔﯽ و اﻋﻤﺎل ﺧﻮد ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ‪ .‬ﻓﻘﻂ ﻣﺆﻣﻨﺎﻧﯽ ﮐﻪ از ﺑﺎﺑﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ اﻃﻤﯿﻨﺎن دارﻧﺪ‬ ‫ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ او را از ﻗﻠﻤﺮو ذھﻨﯿﺖ و ﻧﻔﺴﺎﻧﯿﺖ ﻣﺸﺮک ﺧﻮد ﺑﺰداﯾﻨﺪ و اﯾﻦ ھﻤﺎن اﺧﻼص اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫در ﻣﯿﺎن ﺑﺴﯿﺎری از ﻋﺎرﻓﺎن و ﺣﮑﯿﻤﺎن ﺑﺰرگ ﺗﺎرﯾﺦ اﯾﻦ ﻧﻮع ﺗﻮﺻﯿﻒ آﺷﮑﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺸﮫﻮرﺗﺮﯾﻦ آﻧﺎن در ﺟﮫﺎن‬ ‫اﺳﻼم از ﻣﻮﻻﻧﺎ و ﺣﺎﻓﻆ اﺳﺖ ‪ .‬و اﻣﺎ در ﻣﯿﺎن ﻓﻼﺳﻔﻪ ﺑﺰرگ ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺟﮫﺎن ﻧﯿﺰ از اﯾـﻦ ﻣﺆﻣﻨـﺎن ﮐﻔـﺮ ﮔـﻮ و ﺑـﻪ‬ ‫ﻇﺎھﺮ ﺑﯽ ﺧﺪا ﺑﺴﯿﺎرﻧﺪ ﺑﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮐﯽ ﯾﺮ ﮔﺎرد ‪ ،‬ﻧﯿﭽﻪ ‪ ،‬ھﺎﯾﺪﮔﺮ و ﺳﺎرﺗﺮ ﮐﻪ اﺻﻼً در ﻗﻠﻤﺮو ﻣﻨﻄﻖ و ﻓﻠﺴﻔﯿﺪن‬ ‫ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﻧﺎﻣﯽ از ﺧﺪا ھﻢ ﻧﻤﯽ ﺑﺮﻧﺪ و ﮔﻮﯾﯽ ﮐﻪ او را اﻧﮑﺎر ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ و ﻟﺬا ﺑﻪ ﻓﻼﺳﻔﻪ اﯾﯽ ﻣﻠﺤﺪ ﻣﺸﮫﻮرﻧﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻧﯿﭽﻪ ﮐﻪ در رأس آﻧﺎن ﻗﺮار دارد ﮐﻪ ﻋﻠﻨﺎً ﻣﺮگ ﭼﻨﯿﻦ ﺧﺪاﯾﯽ اﻋﻼن ﮐﺮده اﺳﺖ ‪ .‬اﯾـﻦ ﺑﺰرﮔـﺎن در ﻃـﻮل ﺗـﺎرﯾﺦ‬ ‫ﺷﮫﯿﺪان وﺻﻒ ﺗﻮﺣﯿﺪی ﺧﺪاوﻧﺪ ھﺴﺘﻨﺪ ‪ .‬و در واﻗﻊ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ آﻧﮫﺎ را ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎﻧﯽ ﻣﻼﻣﺘﯽ ﻧﺎﻣﯿﺪ ‪.‬‬

‫دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮏ ﻋﻠﻢ و دﯾﻦ‬ ‫دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮏ ﺑﻪ زﺑﺎن ﺳﺎده ھﻤﺎن وﺣﺪت اﺿﺪاد اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﻋﻠﻮم دﻧﯿﻮی و ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﮐﻪ ﺗﺮﻣﯿﻨﺎل اﺟﺮاﺋﯽ آن اﺳـﺖ ذاﺗـﺎً در ﺟﻨـﮓ ﺑـﺎ دﯾـﻦ ﺧـﺪا و ھﻮﯾـﺖ اﻧﺒﯿـﺎی اﻟﮫـﯽ و‬ ‫ﺣﮑﯿﻤﺎن ﭘﺪﯾﺪ اﻣﺪه اﺳﺖ ‪ .‬ھﺮ ﭼﻪ ﮐﻪ ﻋﻠﻮم دﻧﯿﻮی ﻣﻮﻓﻖ ﺑﻪ ﺗﺤﻘﻖ ارﻣﺎﻧﮫﺎﯾﺶ ﮐﻪ ھﻤﺎن ﺑﮫﺸﺖ دﻧﯿﻮی اﺳﺖ‬

‫‪90‬‬


‫ﺷﺪه ﻣﺎھﯿﺖ ﭘﻨﮫﺎن ﮐﺎﻓﺮاﻧﻪ اش را ﻋﻠﻨﯽ ﺗﺮ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ و ﻟﺬا ﻓﻠﺴﻔﻪ ھﺎی ﮐﺎﻓﺮاﻧﻪ ﺧﻮد را ﻧﯿﺰ ﻣﺪوّن ﺳﺎﺧﺘﻪ‬ ‫اﺳﺖ ﻣﺜﻞ ﻣﺎﺗﺮﯾﺎﻟﯿﺰم ‪ ،‬ﻧﺎﺗﻮراﻟﯿﺰم ‪ ،‬ﻟﯿﺒﺮاﻟﯿﺰم و ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺰم و ‪....‬‬ ‫واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﻧﯿﺎن اوﻟﯿﻪ و ﮐﺎﺷﻔﺎن ﻋﻠﻮم ﭘﺎﯾﻪ ﮐﺎﻓﺮان ﻧﺒﻮدﻧﺪ و ﺑﻠﮑﻪ در ﻣﯿﺎن ﻋﺎﻣﻪ ﻣﺮدﻣـﺎن از ﺑﺰرﮔﺘـﺮﯾﻦ‬ ‫ﻣﺆﻣﻨﺎن ﺗﻠﻘﯽ ﺷﺪه اﻧﺪ وﻟﯽ دﭼﺎر ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺗﺬﺑﺬﺑﮫﺎ و ﺷﺮﮐﮫﺎ ﺷﺪه اﻧﺪ ‪ .‬ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ ھﻢ ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ‪ :‬ﮐﺎﻓﺮان‬ ‫ھﺮ ﭼﻨﺪ ﮐﻪ دﻧﯿﺎ را ﻣﯽ ﭘﺮﺳﺘﻨﺪ وﻟﯽ ﻋﻠﻢ دﻧﯿﺎ در ﻧﺰد ﻣﺆﻣﻨﺎن اﺳﺖ ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﮐﻪ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﺰرگ را ﺑﺘﺪرﯾﺞ دﭼﺎر‬ ‫ﺷﺮک ﻧﻤﻮد ﻏﺮورﺷﺎن درﺑﺎره ﻋﻠﻤﺸﺎن ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺘﺪرﯾﺞ در ﻃﻮل ﺗﺎرﯾﺦ آﺷﮑﺎرﺗﺮ ﺷﺪ ﺗﺎ اﻧﮑﻪ از اﯾﻤـﺎن دﯾﻨـﯽ در‬ ‫ﻗﻠﻤﺮو ﻋﻠﻮم وﻓﻨﻮن اﺛﺮی ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ و ﺑﻪ ﻋﺼﺮ ﻣﺪرﻧﯿﺰم رﺳﯿﺪ ﮐﻪ اﻧﮑﺎر آﺷﮑﺎر دﯾﻦ اﺳﺖ و اﻣﺮوز ه دﯾﻦ ﺧﺪا‬ ‫دﺷﻤﻨﯽ آﺷﮑﺎرﺗﺮ از ﭘﯿﺮوان ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻧﺪارد و اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐـﻪ داﻧـﺸﮕﺎھﮫﺎ ﺑﺰرﮔﺘـﺮﯾﻦ ﻣﮫـﺪ ﺿـﺪﯾّﺖ ﺑـﺎ دﯾـﻦ‬ ‫ھﺴﺘﻨﺪ ‪.‬‬ ‫و اﻣﺎ در ﻋﺼﺮ ﻣﺪرﻧﯿﺰم ﮐﻪ اﺻﻮل و ارﮐﺎن ﺑﮫﺸﺖ زﻣﯿﻨﯽ ﭘﯿﺪا ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﺘﺪرﯾﺞ از ﺑﻄﻦ اﯾﻦ ﺑﮫﺸﺖ ﺻﻨﻌﺘﯽ‬ ‫ﺷﺎھﺪ ﮔﺸﺎﯾﺸﯽ درﺑﮫﺎی دوزخ ھﺴﺘﯿﻢ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ ﭘﺲ از دﯾﮕـﺮی اﺻـﻮل و ارﮐـﺎن ﻋﻠـﻢ را ﺑﺎﻃـﻞ ﻣـﯽ ﮐﻨـﺪ از‬ ‫اﯾﻨﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ از ﺑﻄﻦ اﯾﻦ ﮐﻔﺮ ﻋﻠﻤﯽ و ﻓﻨﯽ ﺷﺎھﺪ ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﮔﺮاﯾﺸﺎت ﻧﻮﯾﻦ ﻣﺬھﺒﯽ و ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﯿﻢ ﮐﻪ‬ ‫وﺟﻮد ﻧﻮاﺑﻐﯽ ﭼﻮن اﯾﻨﺸﺘﻦ ‪ ،‬ﭘﻼﻧﮏ ‪ ،‬ھﺎﯾﺰﻧﺒﺮگ و دﯾﮕﺮان دال ﺑﺮ اﯾﻦ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮔﺎه ﻣﺎھﯿﺖ ﻋﻠﻢ را ﺑﻪ‬ ‫ﭼﺎﻟﺶ ﻣﯽ ﮔﯿﺮد ‪ .‬ﺑﺪﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻣﯽ ﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ از ﺑﻄﻦ اﺷﺪّ ﻋﺪاوت ﺑﺎ دﯾﻦ ﺗﺼﺪﯾﻖ ﺑﺮﺗﺮی از دﯾﻦ در ﺣﺎل ﭘﯿـﺪاﯾﺶ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺎ ﺣﺪودی دﺳﺖ و دل از ﺑﮫﺸﺖ ﭘﺮﺳﺘﯽ ﺷﺴﺘﻪ و ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺟﮫﺎن را ﺟﺴﺘﺠﻮ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺧﻂ راﺳﺖ‬ ‫اﻣﺮوزه ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻋﻠﻤﯽ ﻣﺴﻠّﻢ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻂّ راﺳﺖ وﺟﻮد ﻧﺪارد و ﯾﺎ ﻻ اﻗﻞ ﺑﺮای اﻧـﺴﺎن ﭼﻨـﯿﻦ ﺧﻄّـﯽ‬ ‫ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬اﯾﻦ واﻗﻌﯿّﺖ ﺣﯿﺮت آور ﺗﺤﺖ اﻟﺸّﻌﺎع ﻧﻈﺮﯾﻪ ﻧﺴﺒﯿّﺖ اﻧﯿﺸﺘﯿﻦ و ﺗﺌﻮری اﻧﺤﻨﺎی ﻓـﻀﺎ ﺗﺒـﺪﯾﻞ ﺑـﻪ‬ ‫ﯾﮏ اﺻﻞ ﮐﯿﮫﺎن ﺷﻨﺎﺳﯽ در ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺷﺪ ‪.‬‬ ‫ھﯿﭻ ﭼﯿﺰی در ﻓﻀﺎ ﺑﺮ روی ﺧﻂّ راﺳﺖ ﺣﺮﮐﺖ ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ ﭼﻮن ﻧﻤﯿﺘﻮاﻧﺪ‪ .‬ﻋﻠّﺘﺶ وﺟﻮد ﻣﯿﺪاﻧﮫﺎی ﻣﻐﻨﺎﻃﯿـﺴﯽ‬ ‫ﺣﺎﺻﻞ از ﻗﻮّه ﺟﺎذﺑﻪ اﺟﺮام اﺳﺖ‪ .‬ﺗﺎ ﭼﯿﺰی وﺟﻮد دارد ﺧﻂّ راﺳﺖ ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﮔﻮﯾﯽ ﺧﻂّ راﺳـﺖ ﻓﻘـﻂ در‬ ‫ﺧﻼء ﻣﻄﻠﻖ ﮐﻪ ﻣﺘﺮادف ﺑﺎ ﻋﺪم اﺳﺖ ﻣﻤﮑﻦ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ آﻧﮫﻢ ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ زﯾﺮا ﻃﺒﻖ ھﻤﯿﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﻣﺬﮐﻮر‬ ‫اﮔﺮ ﺣﺘّﯽ ﯾﮏ ﻣﯿﻠﯽ ﻣﺘﺮ ﻣﮑﻌﺐ ﺧﻼء ﻣﻄﻠﻖ ﭘﺪﯾﺪ آﯾﺪ ﮐﻞّ ﮐﺎﺋﻨﺎت در اﯾﻦ ﻧﻘﻄﻪ ﻓﺮو ﻣﯽ رﯾﺰد و ﻧﺎﺑﻮد ﻣﯽ ﮔﺮدﻧﺪ ‪.‬‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ ﻋﺪم ﯾﮏ اﻣﺮ ﮐﻠّﯽ و ﺟﮫﺎﻧﯽ اﺳﺖ و ﺑﺪان ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺪم وﺟﻮد ﻧﺪارد وﻟﯽ ﻗﺒﻞ از ﺧﻠﻘﺖ ﺟﮫﺎن وﺟﻮد‬ ‫داﺷﺖ وﻟﯽ اﯾﻦ وﺟﻮدِ ﻋﺪﻣﯽ ھﻤﺎن ﺧﺪا ﺑﻮد‪ .‬ﭘﺲ ﻋﺪم ھﺮﮔﺰ وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺘﻪ و ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻋﺎﻟﻢ ھﺴﺘﯽ ﻋﺎﻟﻢ اﻧﺤﻨﺎء اﺳﺖ‪ .‬ﺣﺘّﯽ ﻧﻮر ﮐﻪ ﺳﺮﯾﻌﺘﺮﯾﻦ ﭘﺪﯾﺪه ھﺎﺳﺖ ﻧﯿﺰ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮ ﺧﻂّ راﺳﺖ‬ ‫ﻃﯽ ﮐﻨﺪ ‪.‬ھﺮﭼﻨﺪ ﮐﻪ راﺳﺖ ﺗﺮﯾﻦ ﻣﺴﯿﺮ ﺣﺮﮐﺖ از آن ﻧﻮر اﺳﺖ و ﻧﻮر دارای ﺣﺪّ اﻗﻞّ اﻧﺤﻨﺎء ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺧﻂّ راﺳﺖ ھﻤﺎن ﺻﺮاط اﻟﻤﺴﺘﻘﯿﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ در دﯾﻦ ھﻤﺎن راه ھﺪاﯾﺖ ﺑﮫﺸﺘﯽ ﺑﺸﺮ ﺑﻪ ﺳﻮی ﺧﺪاﺳﺖ و اﯾﻦ‬ ‫ﺧﻂّ ﻣﺤﺎل ﻓﻘﻂ در ﻗﻠﻤﺮو دﯾﻦ و ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ ﻣﻤﮑﻦ ﻣﯽ آﯾﺪ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻋﻠﯽ )ع( ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﮐﻪ ﺑﺮاﺳﺘﯽ‬ ‫ﺻﺮاط اﻟﻤﺴﺘﻘﯿﻢ ھﻤﺎن ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﯿﻦ از ﺧﻮد ﺗﺎ ﺧﻮد اﺳﺖ و اﯾﻦ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺻﻔﺮ اﺳﺖ‪ .‬در‬ ‫واﻗﻊ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ھﻨﺪﺳﯽ ھﻢ ﺗﻨﮫﺎ ﺧﻂّ راﺳﺖ ﻣﻤﮑﻦ ھﻤﺎن ﻧﻘﻄﻪ اﺳﺖ ‪ .‬در واﻗﻊ ﺧﻂّ راﺳﺖ ﻓﻘﻂ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﯿﻦ‬

‫‪91‬‬


‫ﺧﻮد ﺗﺎ ﺧﺪاﺳﺖ ﮐﻪ در ذات اﻧﺴﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ ﺧﻂّ راﺳﺖ ﻓﻘﻂ در وﺟﻮد آدﻣﯽ و از ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺬﮐﻮر ﻣﻤﮑﻦ ﻣﯽ‬ ‫آﯾﺪ و راه ﺑﮫﺸﺖ اﺳﺖ و ﻣﺎﺑﻘﯽ راھﮫﺎ ﺟﻤﻠﮕﯽ اﺳﺘﮫﻼک و دوزخ اﺳﺖ‪.‬‬

‫دروغ راﺳﺘﯿﻦ‬ ‫ﺗﻨﮫﺎواﻗﻌﻪ ای ﮐﻪ در آن ھﻤﻪ ﺻﻔﺎت ﻣﺘﻀﺎد وارزﺷﮫﺎی ﻣﺘﻨﺎﻗﻀﯽ ﺟﻤﻌﻨﺪ وﺑـﻪ راﺳـﺘﯽ وﺣـﺪت ھﻤـﻪ اﺿـﺪاد‬ ‫اﺳﺖ ‪ ،‬ﻋﺸﻖ اﺳﺖ ﮐﻪ در رأس وﻣﺤﻮر ھﻤﻪ اﯾﻦ اﺿﺪاد ھﻤﺎﻧﺎ وﺣﺪت راﺳـﺖ ودروغ اﺳـﺖ وﻟـﺬا ﻣـﯽ ﺗـﻮان‬ ‫ﻋﺸﻖ را ﯾﮏ دروغ راﺳﺘﯿﻦ وﯾﺎ دروﻏﺘﺮﯾﻦ راﺳﺘﯽ ھﺎ وراﺳﺖ ﺗﺮﯾﻦ دروﻏﮫﺎﯾﺶ ﻧﺎﻣﯿﺪ ‪ .‬واﯾﻦ دو وﺟﻪ راﺳـﺖ‬ ‫ودروغ ﻋﺸﻖ را ھﺮ دو ﻃﺮف واﻗﻌﻪ در ﺗﻤﺎم ﻣﺮاﺣﻠﺶ ﺷﺎھﺪﻧﺪ وﻟﺬا ﻋـﺸﻖ ﯾﮑـﯽ از ﻣﺮددﺗـﺮﯾﻦ وﻣﺬﺑـﺬﺑﺘﺮﯾﻦ‬ ‫وﺣﯿﺮت اﻧﮕﯿﺰ ﺗﺮﯾﻦ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺑﺸﺮ اﺳﺖ وﻟﺬا آﻧﺮا ﻗﻠﻤﺮو ﺟﻨﻮن اﻟﮫﯽ ﻣﯽ ﻧﺎﻣﻨﺪ وﺗﻨﮫﺎ ﺟﻨﻮﻧﯽ ﮐﻪ از ﻋﻘﻞ ﺑﺮﺗﺮ اﺳﺖ‬ ‫زﯾﺮا ﻋﻘﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺗﺴﻠﻂ ﺑﺮ اراده اﺳﺖ وﻋﺸﻖ ﻋﯿﻦ ﺑﯽ اراده ﮔﯽ‪.‬‬ ‫ﻣﺎه ﻋﺴﻞ ﻋﺸﻖ ﺗﻤﺎﻣﺎً راﺳﺖ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ ودر آن ﺷﮑّﯽ ﭘﯿﺪا ﻧﯿﺴﺖ وﻟﯽ ﺑﺘﺪرﯾﺞ راﺳﺖ ودروغ ﺑـﻪ ھـﻢ ﻣـﯽ‬ ‫آﻣﯿﺰد وﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ﻓﻘﻂ دروﻏﺶ ﻣﯽ ﻣﺎﻧﺪ وﭘﺮوﻧﺪه ﺑﺴﺘﻪ ﻣﯽ ﺷـﻮد ‪ .‬ﻋـﺸﻖ ﻋﺮﻓـﺎﻧﯽ ھـﻢ دارای ھﻤـﯿﻦ ﻣﺮاﺣـﻞ‬ ‫ودﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮏ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫راﺳﺘﯽ ﻋﺸﻖ از اﯾﻦ روﺳﺖ ﮐﻪ از آن ﮔﺮﯾﺰی ﻧﯿﺴﺖ وﭼﻮن ﺟﺎدوﺳﺖ ‪ .‬واﻣّﺎ دروﻏﺶ از اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺛﺒﺎت‬ ‫ﺷﺪﻧﯽ ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻘﻼﻧﯽ ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ راﺳﺘﯽ ﻋﺸﻖ از ﺟﻨﻮﻧﺶ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ودروﻏـﺶ ھـﻢ از ﻋﻘـﻞ‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫از زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺗﻮﻗﻌﺎت ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﭘﯿﺪا ﻣﯽ ﺷﻮد دروﻏﺶ ﺧﻮدﻧﻤﺎﺋﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ وﻟﯽ در ﻋﯿﻦ ﺣﺎل اﮔﺮ ﺗﻮﻗﻌﺎت ﻧﺒﺎﺷﺪ‬ ‫ﺑﺪان ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻌﮫﺪی در ﻣﯿﺎن ﻧﯿﺎﻣﺪه وﯾﮏ ﺑﺎزی ﻏﯿﺮ ﻣﺘﻌﮫﺪ اﺳﺖ واﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﺘﺮادف ﺑﺎ ﻣﺮگ اﺳﺖ ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ‬ ‫اﮔﺮ ﻋﺸﻖ ﺑﺨﻮاھﺪ ﺗﻤﺎﻣﺎً راﺳﺘﯿﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﺘﻌﮫﺪ ﺑﺎﺷﺪ واﯾﻦ اﻣﺮ در ﺗﻘﺎﺑﻞ ﺑﺎ وﺟﻮد ﻋﺸﻖ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﻋﺸﻖ ﻗﻠﻤﺮو ﯾﮕﺎﻧﮕﯽ راﺳـﺖ ودروغ ‪ ،‬ﺟﻔـﺎ ووﻓـﺎ‪ ،‬ﻣـﺮگ وزﻧـﺪﮔﯽ وﻧﮫﺎﯾﺘـﺎً ﺑـﻮد وﻧﺒـﻮد اﺳـﺖ ‪ .‬وﺑﮫﻤـﯿﻦ دﻟﯿـﻞ‬ ‫ﻣﺎﻧﺪﮔﺎرﺗﺮﯾﻦ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺣﯿﺎت ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ودر ﻏﺎﯾﺖ ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ وﺧﯿﺎﻧﺖ ھﻢ ﻧـﺎﺑﻮد ﻧﻤـﯽ ﺷـﻮد واﯾـﻦ واﺿـﺢ ﺗـﺮﯾﻦ‬ ‫ﻣﻌﻨﺎی وﺣﺪت ﺑﻮد وﻧﺒﻮد ﻋﺸﻖ اﺳﺖ ‪ .‬ﻓﻘﻂ در ﻋﺸﻖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮد ﻣﯽ ﺑﯿﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﻮد ﻧﯿﺴﺖ ‪ ،‬ﺧﺪاﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﻋﺸﻖ ‪ ،‬ﻣﺤﺴﻮس ﺗﺮﯾﻦ وﺗﺠﺮﺑﯽ ﺗﺮﯾﻦ وﺑﺸﺮی ﺗﺮﯾﻦ درک اﻧﺴﺎن از ﺧﺪاﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻋﺸﻖ ‪ ،‬ﺧﺪاﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻮد وﻧﺒﻮدش ﯾﮑﺴﺎن ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ زﯾﺮا ﻓﺮاﺳﻮی ﺑﻮد وﻧﺒﻮد اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﭼﺮا ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﻠﺦ اﺳﺖ ؟‬ ‫زﯾﺮا ﺟﮫﻞ ﻣﺎ را ﻣﯽ ﺷﮑﻨﺪ‪.‬‬ ‫زﯾﺮا ﻏﺮور ﻣﺎ را ﺧﺪﺷﻪ دار ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫زﯾﺮا دروغ ﻣﺎ را رﺳﻮا ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫زﯾﺮا ﻓﺮﯾﺐ ﻣﺎ را ﺑﺎﻃﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫زﯾﺮا ادﻋﺎی ﻣﺎ را ﭘﻮچ ﻣﯽ ﺳﺎزد‪.‬‬ ‫زﯾﺮا ﻣﺮگ ﻣﺎ را ﺧﺎﻃﺮ ﻧﺸﺎن ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬

‫‪92‬‬


‫زﯾﺮاﻓﻨﺎی ﻣﺎ را ﺑﻪ ﯾﺎدﻣﺎن ﻣﯽ آورد‪.‬‬ ‫زﯾﺮا واﻗﻌﯿﺖ ﻣﺎرا آﺷﮑﺎر ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫زﯾﺮا ﺧﺪارااﺛﺒﺎت وﻣﺎرا ﻧﻔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬

‫ﻗﺎﻋﺪه ﺑﺎزي‬ ‫ھﺮ ﻧﻮع ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﺑﺸﺮی ﺑﺨﺼﻮص در ﻋﺼﺮ ﻣﺪرﻧﯿﺰم ﺑﺮای ﺧـﻮد دارای ﻗﺎﻋـﺪه وﻗـﺎﻧﻮﻧﯽ ﻣـﺪوّن اﺳـﺖ واﯾـﻦ از‬ ‫وﯾﮋﮔﯿﮫﺎی ﻣﺪرﻧﯿﺰم اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺘﯽ ﻏﺮﯾﺰی ﺗﺮﯾﻦ اﻋﻤﺎل ﺑﺸﺮی ھﻢ ﺗﺤﺖ اﻟﺸﻌﺎع ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﺧﺎص اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﺷﻮد‬ ‫وآداﺑﯽ ﻣﻌﯿﻦ دارد ﮐﻪ ﺣﺘﯽ آﻣﻮزش داده ﻣﯽ ﺷﻮد ﻣﺜﻞ رواﺑﻂ ﺟﻨﺴﯽ‪.‬‬ ‫واﻣّﺎ ﺑﺎزﯾﮫﺎ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از ﻣﮫﻤﺘﺮﯾﻦ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﺑﺸﺮ ﻣﺪرن ھﺴﺘﻨﺪ وﺑﺮای ﺧﻮد دارای ﺳﺎزﻣﺎﻧﮫﺎی ﻣﻠﯽ وﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ‬ ‫اﺳﺖ ودر داﻧﺸﮕﺎھﮫﺎ ﻧﯿﺰ ﺗﺪرﯾﺲ ﻣﯽ ﺷﻮد دارای ﭼﻪ ﻗﺎﻋﺪه ای اﺻﻮﻟﯽ وﺑﺪﯾﮫﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﻗﺎﻋﺪه ﺑﺎزی ﭼﯿﺴﺖ‬ ‫؟ ورزﺷﮫﺎ ‪ ،‬ھﻨﺮھﺎ ‪ ،‬ﺗﻔﺮﯾﺤﺎت و‪....‬؟‬ ‫اﺻﻮﻻً ﻓﺮق ﺑﺎزی از ﺳﺎﺋﺮ اﻣﻮری ﮐﻪ ﺟﺪی ﺗﻠﻘﯽ ﻣﯽ ﺷـﻮد ھﻤﺎﻧـﺎ ﺑـﯽ ﻗﺎﻋـﺪه ﮔـﯽ وﺑـﯽ ﻗـﺎﻧﻮﻧﯽ آن اﺳـﺖ‬ ‫وھﻤﯿﻦ اﻣﺮ ذات ﺑﺎزی را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽ دھﺪ وﮔﺮﻧﻪ از ذاﺗﺶ ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬زﯾﺮا ﺑـﺎزی ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ﭘـﺮ ﮐـﺮدن‬ ‫زﻣﺎن ﺧﺎرج از ﻗﺎﻋﺪه وﻗﺎﻧﻮن اﺳﺖ وﻟﺬا ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی اﺳﺘﺮاﺣﺖ وﺗﻔﺮﯾﺢ اﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺧﺴﺘﮕﯽ ﺣﺎﺻﻞ از ﻓﺸﺎر‬ ‫ﻗﺎﻧﻮن را دﻓﻊ ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫وﻟﯽ ﺷﺎھﺪﯾﻢ ﮐﻪ اﻣﺮوزه ﺑﺎزﯾﮫﺎ ھﻢ دارای ﻗﻮاﻋﺪ وﻗﻮاﻧﯿﻨﯽ ﻣﺪون ھﺴﺘﻨﺪ وﻃﺒﻖ اﺻﻮﻟﯽ ﺗﺪرﯾﺲ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‬ ‫ودارای دﺳﺘﮕﺎه ﻗﻀﺎﺋﯽ ھﻢ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ وﺑﺼﻮرت ﺣﺮﻓﻪ رﺳﻤﯽ ﺑﺴﯿﺎری از اﻓﺮاد ﺑﺸﺮی در آﻣﺪه اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ‬ ‫ﺗﻀﺎد ذاﺗﯽ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻓﮫﻢ ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﯾﮏ ﻋﻤﻞ ﻏﯿﺮ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﮐﻪ ذات وﺟﻮدﯾﺶ ﺑﺮ ﺑﯽ ﻗﺎﻋـﺪه ﮔـﯽ‬ ‫اﺳﺖ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻗﺎﻧﻮﻧﻤﻨﺪ ﺷﻮد ‪ .‬ﭼﻄﻮر ﻣﯽ ﺷﻮد ﺑﺎزی را ﺟﺪی ﮐﺮد ‪ .‬وﻟﯽ ﺑﮫﺮﺣﺎل ﭼﻨﯿﻦ اﺗﻔﺎﻗﯽ اﻓﺘﺎده اﺳﺖ‬ ‫وﺑﺴﺮﻋﺖ در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﻪ ﭼﻪ ﻣﻌﻨﺎﺋﯽ اﺳﺖ ؟‬ ‫از ﻃﺮﻓﯽ دﯾﮕﺮ ﺷﺎھﺪﯾﻢ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎری از ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﮫﺎی ﺟﺪی ﺑﺸﺮ ﮐﻪ ﺟﺰو ﺟﺪﯾﺖ ذاﺗﯽ وﺗﺎرﯾﺨﯽ او ﺑﻮده در ﺣـﺎل‬ ‫ﺷﻮﺧﯽ وﺑﺎزی ﺷﺪن ﯾﻌﻨﯽ در ﺣﺎل ﺑﯽ ﻗﺎﻋﺪه ﺷﺪن وﻏﯿﺮ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﺷﺪن اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ھﻤﺎن ﺟﺮﯾﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﺴﯿﺎری از ارزﺷﮫﺎی ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺑﺸﺮ را ﺑﺎﻃﻞ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ زﯾﺮا ھﺮ ارزﺷﯽ ﺑﺪان دﻟﯿﻞ ارزش اﺳـﺖ ﮐـﻪ دارای‬ ‫ﺟﺪﯾﺖ ﻣﺴﺘﺤﮑﻢ وھﻮﯾﺖ ﻗﺎﻧﻮﻧﻤﻨﺪ اﺳﺖ ‪ .‬ﻣﺜﻼً ﺷﺎھﺪﯾﻢ ﮐﻪ ﻋﺸﻖ وازدواج ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از ﺟـﺪی ﺗـﺮﯾﻦ اﺣـﻮاﻻت‬ ‫واﻋﻤﺎل ﺑﺸﺮ ﺑﻮده ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﺑﺎزی ﺷﺪه وھﻤﻪ ﻗﻮاﻋﺪ ﺧـﻮد را در ﺣـﺎل ﺑـﺎﺧﺘﻦ اﺳـﺖ ‪ .‬وﯾـﺎ ﺷـﺎھﺪﯾﻢ ﮐـﻪ ﺑـﺪن‬ ‫واﻋﻀﺎی ﺑﺪن ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﯾﮏ اﺳﺒﺎب ﺑﺎزی ﺷﺪه وﺑﺎ آن ھﺮ ﮐﺎری ﻣﯽ ﺷﻮد ﻣﺜﻞ ﺟﺮاﺣﯿﮫﺎی ﭘﻼﺳﺘﯿﮏ ‪ .‬وﯾـﺎ ﮐـﻞ‬ ‫ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺸﺮی ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﻣﻮش آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎھﯽ واﺳﺒﺎب ﺑﺎزی وآزﻣﻮن ﺗﺌﻮرﯾﮫﺎ وﺧﯿﺎﻟﺒﺎﻓﯽ ھﺎی ﮔﺮوھﯽ ﮔﺮدﯾﺪه‬ ‫اﺳﺖ ﻣﺜﻞ اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژﯾﮫﺎی آرﻣﺎﻧﺸﮫﺮی وآزﻣﻮﻧﮫﺎی ﻋﻠﻤﯽ –ﻓﻨﯽ ‪ .‬دوﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﺒﺪل ﺑﻪ ﯾﮏ ﺑﺎزی داﺋﻤﯽ ﺷﺪه‬ ‫ورﻓﯿﻖ ﺑﺎزی ﺑﺨﺶ ﻋﻤﺪه ای از ﻋﻤﺮ ھﺮ ﻓﺮدی را ﻣﺸﻐﻮل ﻣﯽ ﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﯾﮏ رﻓﯿﻖ واﻗﻌـﯽ وﻣﺎﻧـﺪﮔﺎر‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬ﯾﺎ ﮐﻞ ﺟﺮﯾﺎن ﺣﮑﻮﻣﺘﮫﺎی دﻣﻮﮐﺮاﺗﯿﮏ ﮐﻪ ھﻤﭽﻮن ﯾﮏ ﺑﺎزی ﮐﻮدﮐﺎﻧﻪ )ﺷﺎه ﺑﺎزی( رخ ﻣﯽ دھﺪ و ‪... .‬‬ ‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ اﻣﺮوزه ﺟﺎی ﺑﺎزی وﺟﺪی ﯾﻌﻨﯽ ﺟﺎی ﻗﺎﻧﻮن وﺑﯽ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﻋﻮض ﺷﺪه اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ واﻗﻌﯿﺖ‬ ‫وﻣﺠﺎز ﺟﺎﻧﺸﯿﻦ ھﻤﺪﯾﮕﺮ ﺷﺪه اﻧﺪ ‪ .‬ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻣﺮوزه ﺷـﺎھﺪ ﺳـﻠﻄﻪ ﻣﻄﻠﻘـﻪ ﺳـﯿﻨﻤﺎ ﺑﺮھﻤـﻪ‬

‫‪93‬‬


‫ارﮐﺎن زﻧﺪﮔﯽ ﺑﺸﺮ ھﺴﺘﯿﻢ ﺣﺘﯽ در ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺣﮑﻮﻣﺘﮫﺎ ‪ .‬زﯾﺮا ﺳﯿﻨﻤﺎ ذاﺗﺎً ﺑﺮ ﺑﺎزی اﺳﺖ وﻣﮑﺘﺐ اﺻﺎﻟﺖ ﺑﺎزی ﻣﯽ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ وﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﭘﺮ ﺟﺎذﺑﻪ ﺗﺮﯾﻦ ﺣﺮﻓﻪ ھﺎﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻋﻠﯽ )ع( ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ » ھﺮ ﺟﻨﮕﯽ اوﻟﺶ ﺑﺎزی ﺑﻮده اﺳﺖ « ‪ .‬وﻟﺬا ﻋﺼﺮ ﻣﺪرﻧﯿﺰم ﻋﺼﺮ ﺟﻨﮓ ﺑﻼوﻗﻔﻪ ﺑﺮروی‬ ‫زﻣﯿﻦ اﺳﺖ وھﯿﭻ ﺟﺎی زﻣﯿﻦ ﺑﺪون ﺟﻨﮓ ﻧﯿﺴﺖ واﯾﻦ ﺟﻨﮓ ﺗﺎﻗﻠﺐ ﺧﺎﻧﻮاده ھﺎ ﺟﺎرﯾﺴﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ﺣﺎﺻـﻞ ﻣﮑﺘـﺐ‬ ‫اﺻﺎﻟﺖ ﺑﺎزی اﺳﺖ ‪ .‬اﺻﻼً ﻣﺪرﻧﯿﺰم ﺣﺘﯽ در ﻣﻌﻨﺎی ﻟﻐﺘﺶ دارای اﯾﻦ ﻣﺎھﯿﺖ اﺳـﺖ زﯾـﺮا »ﻣـﺪ« ﯾﻌﻨـﯽ ﺑـﺖ ‪،‬‬ ‫ﺻﻮرت ‪ ،‬ﻣﺎﺳﮏ ‪ .‬واﯾﻦ ﻗﺎﻋﺪه ھﺮ ﺑﺎزی ﮐﻮدﮐﺎﻧﻪ اﺳﺖ ﻣﺜﻞ ﻋﺮوﺳﮏ ﺑﺎزی ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻋـﺼﺮ ﺑـﺖ ﭘﺮﺳـﺘﯽ‬ ‫ﺑﺸﺮ ‪ ،‬ﻋﺼﺮ ﮐﻮدﮐﯽ ﺗﺎرﯾﺨﯽ او ﺗﻠﻘﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد اﻣﺮوزه ھﺮ ﭼﯿﺰی ﯾﮏ ﺑﺖ اﺳﺖ وﻣﺪرﻧﯿﺰم ﯾﻌﻨﯽ ﻣﮑﺘﺐ اﺻﺎﻟﺖ‬ ‫ﺑﺖ وﻣﺪ ‪ ،‬ﻋﺮوﺳﮏ وﺷﮑﺎﻟﮏ وﻣﺎﺳﮏ ‪ .‬ﻣﺪرﻧﯿﺰم ﯾﻌﻨﯽ ﻋﺼﺮ ﺗﺠﺴﻢ ﺑﺨﺸﯿﺪن ﺑﻪ اﻣﯿﺎل وﺗﻮھﻤـﺎت وﺗﺨـﯿﻼت ‪.‬‬ ‫وھﺮ ﭼﻪ ﮐﻪ دارای ﺻﻮرت ﻧﺒﺎﺷﺪ ﺑﯽ ارزش اﺳﺖ ‪ .‬واﯾﻦ ﻣﺎﺳﮏ ﭘﺮﺳﺘﯽ اﺳﺖ ‪ .‬وﻟﺬا ﺷﺎھﺪﯾﻢ ﮐﻪ اﻣﺮوزه ھﺮ‬ ‫ﻣﺮد وزﻧﯽ ﯾﮏ ﻣﺎﺳﮏ اﺳﺖ ﻣﺎﺳﮑﯽ ﮐﻪ ﻣﺴﺘﻤﺮاً ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬واﯾﻦ ﺑﺎزی ﻣﺎﺳﮑﮫﺎﺳﺖ ‪ .‬ﻣﺎﺳﮏ ‪ ،‬ﻗﺎﻋـﺪه‬ ‫ﺑﺎزی اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﭼﺮا ﮐﺴﯽ ﮐﻤﺒﻮد ﻋﻘﻞ ﻧﺪارد؟‬ ‫ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﮐﻪ آدﻣﯽ وﺧﺎﺻّﻪ اﻧﺴﺎن ﻣﺪرن ﺟﺰ ﮐﻤﺒﻮد ﭘﻮل ھﯿﭻ ﮐﻤﺒﻮد دﯾﮕﺮی اﺣـﺴﺎس ﻧﻤـﯽ ﮐﻨـﺪ ‪ .‬ﺑـﺮای اﯾـﻦ‬ ‫ﺳﺌﻮال دو ﺟﻮاب ﻣﺘﻀﺎد وﺟﻮد دارد ‪ .‬ﯾﮑﯽ اﯾﻨﮑﻪ ﺧﺪاوﻧـﺪ ﺑـﻪ ھﻤـﻪ آدﻣﮫـﺎ ﻋﻘـﻞ ﮐﺎﻣـﻞ ﺑﺨـﺸﯿﺪه اﺳـﺖ وﻟـﺬا‬ ‫ھﯿﭽﮑﺲ اﺣﺴﺎس ﻧﻘﺺ در ﻋﻘﻞ ﻧﺪارد ‪ .‬در اﯾﻨﺼﻮرت ﭘﺲ ﮐﺎﻣﻼً ﻣﺴﺌﻮل ﺣﯿﺎت وھﺴﺘﯽ ﺧﻮﯾﺶ اﺳﺖ وﺑﺎﯾﺪ‬ ‫ﺧﻮب وﺑﺪ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﮔﺮدن ﺑﮕﯿﺮد ‪ .‬واﻣّﺎ ﭘﺎﺳﺦ دوم اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﭼﻮن اﮐﺜﺮﯾﺖ ﻣﺮدم اﺣﺴﺎس ﮐﻤﺒﻮد‬ ‫ﻋﻘﻞ ﻧﻤﯽ ﮐﻨﻨﺪ ھﺮﮔﺰ ﺑﺪﻧﺒﺎل رﺷﺪ ﻋﻘﻼﻧﯽ ﻧﻤﯽ روﻧﺪ وﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ اﯾﻦ ھﻤﻪ ﺑﺪﺑﺨﺖ ھﺴﺘﻨﺪ وﺟﮫﺎن ﺗﺒﺪﯾﻞ‬ ‫ﺑﻪ دﯾﻮاﻧﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ وھﯿﭻ ﺟﺎﺋﯽ ﺑﺮای ﻋﻘﻼ ﻧﯿﺴﺖ وﻋﺎﻗﻼن ﯾﺎ ﻣﺤﮑﻮم ﺑﻪ ﻣﺮﮔﻨﺪ وﯾﺎ در اﻧﺰوا وﺳـﮑﻮت‬ ‫زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ وﻟﺬا ﻋﻘﻞ ﻗﺎﭼﺎق ﺗﺮﯾﻦ ﭼﯿﺰھﺎﺳﺖ وﻋﻘﻼ ﻧﯿﺰ ھﻤﭽﻮن ﺑﮫﻠﻮل ﺑﺎﯾﺪ ﺗﺠﺎھﻞ ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ زﻧﺪه ﺑﻤﺎﻧﻨﺪ ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﻈﺮ ﻣﺎ اﯾﻦ ھﺮ دو ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﻇﺎھﺮ ﻣﺘﻀﺎد درﺳﺖ اﺳﺖ وﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ دو روی ﯾﮏ ﺳﮑّﻪ واﻗﻌﯿﺖ ﺑﺸﺮی اﺳـﺖ ‪.‬‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ھﻤﻪ ﻋﻘﻞ ﮐﺎﻣﻞ ﺑﺨﺸﯿﺪه ودرﺳﺖ ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ از ھﻤﻪ ﻣﺄﺧﺬه ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬وﻟـﯽ اﯾـﻦ ﻋﻘـﻞ ﻣﺜـﻞ‬ ‫ﮐﺎﻻﺋﯽ ﻧﻘﺪ وﺑﯿﺮوﻧﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺼﺮف ﺑﺎﺷﺪ وﻣﺜﻞ ﻏﺬا ﻣﻮاد ﺣﯿﺎﺗﯽ را ﺗﺄﻣﯿﻦ ﮐﻨﺪ ھﺮ ﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺸﺮ ﺣﺘﯽ‬ ‫در اﻣﻮر ﺗﻐﺬﯾﻪ ھﻢ ﺟﺎھﻞ ﺗﺮ از ﺣﯿﻮاﻧﺎت اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﻣﺴﺌﻠﻪ اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﻋﻘﻞ ﻣﺜﻞ ﯾﮏ ذﺧﯿﺮه وﮔﻨﺞ ﻧﮫﺎن در ﮔﻮھﺮه وﺟﻮد ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﮐﺎوﯾﺪه واﺳﺘﺨﺮاج‬ ‫ﺷﻮد ‪ .‬واﯾﻨﺴﺖ ﻣﻌﻨﺎی اﯾﻦ آﯾﺎت ﮐﻪ ﭘﺲ ﭼﺮا در ﺧﻮد ﻧﻈﺮ ﻧﻤﯽ ﮐﻨﯿﺪ ‪ ،‬ﭼﺮا در ﺧﻮد ﺗﻔﮑﺮ ﻧﻤﯽ ﮐﻨﯿﺪ و‪ . ....‬اﯾﻦ‬ ‫دﻋﻮت ﺑﻪ اﺳﺘﺨﺮاج ﻧﻮر ﻋﻘﻞ اﺳﺖ ‪ .‬ﻋﻘﻞ ﭼﯿﺰی ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ در ﻣﺪرﺳﻪ وﺑﺎزار ﻗﺎﺑﻞ اﮐﺘﺴﺎب ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﮐـﻪ‬ ‫در ﻣﺪرﺳﻪ وﮐﺘﺎب ﮐﺴﺐ ﻣﯽ ﺷﻮد اﻃﻼﻋﺎت واﺧﺒﺎر ﮔﺬﺷﺘﮕﺎن اﺳﺖ وﻣﺤﺼﻮﻻت ﻋﻘﻼﻧﯽ آﻧﮫﺎﺳﺖ ‪ .‬آدﻣﯽ ﺑﺎ‬ ‫ﻣﺼﺮف ﻣﯿﻮه درﺧﺘﺎن ھﺮﮔﺰ ﺑﻪ ﺑﺎر ﻧﻤﯽ ﻧﺸﯿﻨﺪ وﻣﯿﻮه ﻧﻤﯽ دھﺪ ‪ .‬ﻋﻘﻞ ھﻤﺎن ﻋﻠﻢ زﯾﺴﺘﻦ اﺳﺖ ودر ﻣﺪرﺳﻪ‬ ‫ﻋﻠﻢ ﮔﺬﺷﺘﮕﺎن )اﻣﻮات( ﺗﺤﺼﯿﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬ﻋﻘﻞ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺧﻮد – ﺷﻨﺎﺳﯽ وﺗﺄﻣﻼت دروﻧﯽ ودﻗﺖ وﺗﻔﮑﺮ در‬ ‫اﺣﻮال واﻣﯿﺎل واﻋﻤﺎل وﺗﻨﺎﻗﻀﺎت ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ﭘﯿﺪا ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬ﮐﺎرﮔﺎه ﻋﻘﻼﻧﯿﺖ ﺑﺸﺮﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﮫﻤﯿﻦ‬ ‫دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ )ع( ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ ‪ :‬ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﻧﻤﯽ ﺷﻨﺎﺳﺪ ھﯿﭻ ﭼﯿﺰ را ﻧﻤﯽ ﺷﻨﺎﺳﺪ ‪ .‬واﯾﻦ ﯾﻌﻨﯽ ﻓﻘﺪان ﻋﻘﻞ‬ ‫‪ .‬ﺑﻘﻮل ﻋﻠﯽ )ع( ﻋﻘﻞ وﺣﮑﻤﺖ ﮔﻤﺸﺪه اﻧﺴﺎن اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪94‬‬


‫دﯾﻦ و واﻗﻌﯿﺖ‬ ‫ﻗﺮآن ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ‪ » :‬ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﮐﻪ دﯾﻦ ھﺮ آن واﻗﻊ اﺳﺖ ‪ «.‬ﺑﻨﻈﺮ ﻣﺎ ھﯿﭻ آﯾﻪ ھﻤﭽﻮن اﯾﻦ آﯾﻪ ﻣﺬﮐﻮر دﯾـﻦ را‬ ‫ﺑﻌﻨﻮان ﯾﮏ ﺟﮫﺎن ﺑﯿﻨﯽ ﮐﺎﻣﻞ ﻋﺮﺿﻪ ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬ﺟﮫﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻋﯿﻦ دﯾﻦ اﺳﺖ ودﯾﻨﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﺎن واﻗﻌﯿﺖ اﺳﺖ ‪ .‬از‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻨﻈﺮ دﯾﻦ ﯾﮏ اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژی آرﻣﺎﻧﺸﮫﺮی وﺑﺎﯾﺪ وﻧﺒﺎﯾﺪی ﻧﯿﺴﺖ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در ﺟﺎی دﯾﮕﺮی ﻣﯽ ﮔﻮﯾـﺪ ‪»:‬در‬ ‫دﯾﻦ ھﯿﭻ ﺟﺒﺮی ﻧﯿﺴﺖ «‪ .‬در واﻗﻊ ﮐﻞ ﺟﮫﺎن وﺟﮫﺎﻧﯿﺎن در دﯾﻦ اﺳﺖ وﮐﻞ ﻋﺎﻟﻢ ھﺴﺘﯽ ھﻤﺎن دﯾﻦ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی‬ ‫»راه« اﺳﺖ راھﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﺪا ﻣﯽ رﺳﺪ وھﯿﭽﮑﺲ را از اﯾﻦ راه ﮔﺮﯾﺰی ﻧﯿﺴﺖ ھﻤـﺎﻧﻄﻮر ﮐـﻪ ﻗﯿﺎﻣـﺖ ﮐﺒـﺮی‬ ‫ھﻤﻪ ﺑﻪ ﺣﻀﻮر ﺧﺪا ﻣﯽ رﺳﻨﺪ ﺧﻮاه ﻧﺎﺧﻮاه‪.‬‬ ‫ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺑﮫﺸﺖ ودوزخ وﺑﺮزخ وھﻤﻪ ﻃﺒﻌﺎت وﻃﺒﻘﺎﺗﺶ در دﯾﻦ اﺳﺖ ‪ .‬واﻧﺴﺎﻧﮫﺎ ﯾﮑﯽ از اﯾـﻦ ﺳـﻪ روش‬ ‫وﻣﮑﺘﺐ را در دﯾﻦ اﻧﺘﺨﺎب ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ وھﻤﻪ ﺑﻪ ﺧﺪا ﻣﯽ رﺳﻨﺪ ‪.‬‬ ‫از آﯾﻪ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ درک ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ دﯾﻦ ھﻤﺎن ﻣﮑﺘﺐ رﺋﺎﻟﯿﺰم اﺳﺖ ﻣﻨﺘﮫﯽ رﺋﺎﻟﯿﺰﻣﯽ ﺻﺮﻓﺎً ﻣﺎدی ﺑﻠﮑـﻪ ﯾـﮏ‬ ‫رﺋﺎﻟﯿﺰم ﮐﺎﻣﻞ ﮐﻪ ھﻤﻪ اﺑﻌﺎد ووﺟﻮه واﻋﻤﺎق وﻃﺒﻘﺎت ﻋﺎﻟﻢ ھﺴﺘﯽ را ﺷﺎﻣﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد وﻟﺬا آﻧـﺎن ﮐـﻪ دﯾـﻦ را‬ ‫ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﻣﻌﺮﻓﺖ اﻧﺘﺨﺎب ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ از راه ﺑﮫﺸﺖ ﺑﺨﺪا ﻣﯽ رﺳﻨﺪ وﻟﺬا ﺑﺎ واﻗﻌﯿﺖ ﺟﮫﺎن آﺷﻨﺎ ﺷﺪه ودرﺑﺎره اش‬ ‫ﻋﻠﻢ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﻨﺪ وﻣﺎﺑﻘﯽ ﮐﻪ دﯾﻦ را اﻧﺘﺨﺎب ﻧﻤﯽ ﮐﻨﻨﺪ از راھﮫﺎی دوزﺧﯽ وﺑﺮزﺧﯽ وارد واﻗﻌﯿﺖ ﺟﮫﺎن ﺷﺪه وﻟﺬا‬ ‫آن را ﻓﮫﻢ ﻧﻤﯽ ﮐﻨﻨﺪ وﻋﻠﻮﻣﺸﺎن ﺗﻤﺎﻣﺎً ﻓﺮﺿﯽ وﺗﻮھﻤﯽ وﻣﺤﮑﻮم ﺑﻪ اﺑﻄﺎل اﺳﺖ ‪ .‬واﯾﻦ راه را ﻇﺎﻟﻤﺎﻧﻪ ﻃﯽ‬ ‫ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺎزور‪.‬‬ ‫وﻟﺬا در دﯾﻦ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ راه وروﺷﯽ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﺮای زﯾﺴﺘﻦ وﺑﻮدﻧﺶ اﻧﺘﺨﺎب ﻣﯽ ﮐﻨﺪ دﭼـﺎر ﺻـﻔﺎت ﮐﺎﻓﺮاﻧـﻪ ‪،‬‬ ‫ﻣﺸﺮﮐﺎﻧﻪ ‪ ،‬ﻣﻨﺎﻓﻘﺎﻧﻪ ﯾﺎ ﻣﺆﻣﻨﺎﻧﻪ وﻣﺨﻠﺼﺎﻧﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬وھﻤﻪ اﯾﻨﮫﺎ در دﯾﻦ ھـﺴﺘﻨﺪ وﺧـﻮاه ﻧـﺎﺧﻮاه در ﻣـﺴﯿﺮ‬ ‫ھﺪاﯾﺖ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻣﻨﺘﮫﯽ ﯾﺎ ھﺪاﯾﺘﯽ در ﻇﻠﻤﺖ اﺳﺖ وﯾﺎ روﺷﻨﺎﺋﯽ ‪ .‬اﯾﻦ راه ﯾﺎ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﻣﻌﺮﻓـﺖ ﻃـﯽ ﻣـﯽ‬ ‫ﺷﻮد وﺑﺎﺑﺼﯿﺮت وﯾﺎ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺟﮫﻞ وﺗﻮھﻢ ‪ .‬ﯾﺎ ﺑﺎﺷﻮق وﯾﺎ ﺑﺎﻓﺤﺶ ‪ ،‬ﯾﺎ ﺑﺎ ﺗﺴﻠﯿﻢ ورﺿﺎ وﯾـﺎ ﺑـﺎ اﮐـﺮاه وزور ‪ ،‬ﯾـﺎ‬ ‫اﻧﺴﺎن دﯾﻦ را اﻧﺘﺨﺎب ﻣﯽ ﮐﻨﺪ وﯾﺎ دﯾﻦ ‪ ،‬اﻧﺴﺎن را اﻧﺘﺨﺎب ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫واﻗﻌﯿﺖ ﻋﺎﻟﻢ وآدم ‪ ،‬دﯾﻦ اﺳﺖ وﻓﻘﻂ ﺑﻮاﺳﻄﻪ دﯾﻦ درک ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬

‫ﺑﻮد و ﻧِﻤﻮد‬ ‫»ﺑﻮدن و ﻧِﻤﻮدن « ﯾﮑﯽ از ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻣﺤﻮری ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺟﺪﯾﺪ اروﭘﺎﺳـﺖ ﮐـﻪ ﻣﮑﺘـﺐ ﭘﺪﯾـﺪار ﺷﻨﺎﺳـﯽ ھﻮﺳـﺮل و‬ ‫ﭘﯿﺮواﻧﺶ ﺑﺮ ھﻤﯿﻦ اﻣﺮ ﺗﮑﯿﻪ دارد ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ از ﻃﺮﯾﻖ ﻧﻤﻮد ﭘﺪﯾﺪه ھـﺎ ﺑـﻪ ﺑـﻮد آﻧﮫـﺎ رﺳـﯿﺪ و اﯾـﻦ ھﻤـﺎن راه‬ ‫ﮐﺎھﺶ ﻣﻨﻄﻘﯽ ﯾﺎ ﺻﻔﺖ زداﯾﯽ اﺳﺖ ﺗﺎ ذات ﯾﮕﺎﻧﻪ ھﺮ ﭼﯿﺰی آﺷﮑﺎر ﺷﻮد‪ .‬وﻟﯽ در اﯾﻦ ﻣﮑﺘﺐ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ از ذات‬ ‫ﯾﮕﺎﻧﻪ ﭘﺪﯾﺪه ھﺎ آﺷﮑﺎر ﺷﺪ ﭘﻮﭼﯽ و ﻋﺪم ﺑﻮد‪ .‬و اﯾﻦ اﺳـﺎس ﭘﯿـﺪاﯾﺶ ﻧﯿﮫﯿﻠﯿـﺰم ) ﻧﯿـﺴﺖ اﻧﮕـﺎری ( در ﺟﮫـﺎن‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﻪ و ھﻨﺮ و ﺣﺘﯽ اﺧﻼﻗﯿّﺎت ﺷﺪ ﮐﻪ ھﯿﭙﯽ ﮔﺮی ﯾﮑﯽ از ﻧﺘﺎﯾﺞ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ آن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻋﻠﯽ )ع( ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ » :‬آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ھﺴﺖ دﻻﻟﺖ دارد ﺑﺮ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻧﯿﺴﺖ « ‪ .‬ﺟﻮرﺟﯿﺎس ﺣﮑـﯿﻢ ﻣـﯽ ﮔﻮﯾـﺪ ‪» :‬‬ ‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ھﺴﺖ ‪ ،‬ﻧﯿﺴﺖ « ‪ .‬ﻓﻠﻮﻃﯿﻦ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻓﯿﻠﺴﻮف ﻋﺎرف ﻣﺸﺮب ﻏـﺮب ﻣـﯽ ﮔﻮﯾـﺪ » ﺟﮫـﺎن ھـﺴﺘﯽ ‪،‬‬ ‫ﺻﻮرت ﻋﺪم اﺳﺖ ‪ «.‬ﻋﺠﯿﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﯿﮫﯿﻠﯿﺰم ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﺎﯾﺎن و ﮐﻤﺎل ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻏﺮب ﮐـﻪ در ﻗـﺮن ﺑﯿـﺴﺘﻢ رخ‬ ‫ﻧﻤﻮد ﯾﮑﯽ از ﮐﮫﻦ ﺗﺮﯾﻦ ﺣﮑﻤﺘﮫﺎی ﯾﻮﻧﺎن و اﯾﺮان ﺑﺎﺳﺘﺎن ﺑﻮده اﺳﺖ و در ﻋﺮﻓﺎن اﺳﻼﻣﯽ ‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪ اﺷﺮاق و‬

‫‪95‬‬


‫ﮐﺸﻒ و ﺷﮫﻮد اﺳﺖ ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در ﻏﺮب ﮐﻞّ ﺟﺮﯾﺎن ﺗﻔﮑّﺮ را ﺑﻪ ﭘﺎﯾﺎن رﺳﺎﻧﯿﺪ در ﺟﮫﺎن اﺳﻼم ﺳﺮ آﻏﺎز‬ ‫ﻓﮑﺮ ﺣﻘﯿﻘﯽ اﺳﺖ و زﻣﯿﻨﻪ ﺗﻮﺣﯿﺪ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﺷﻮد ‪.‬‬ ‫ﺑﺪون ﺗﺮدﯾﺪ در ﮐﻞّ ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ ﻓﻘﻂ ﯾﮑﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ھﺴﺖ و ﺧﻮدش اﺳﺖ و ﻣﺎﺑﻘﯽ ھﺴﺖ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ و آدرس‬ ‫و ﻋﻼﺋﻢ ) آﯾﺎت( ﮐﺴﯽ ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ھﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ در ﻣﻌﺮﻓﯽ اش ﺑﻪ ﻣﻮﺳﯽ )ع( ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ » ھﺴﺘﻢ آﻧﮑﻪ ھﺴﺘﻢ « ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﺧﻮد را ﺑﺎ ھﺴﺘﻢ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽ‬ ‫ﮐﻨﺪ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ ای ﮐﻪ ﺑﻐﯿﺮ او ﻧﯿﺴﺖ و اﯾﻦ اﻣﺮ را ﻋﻤـﻼً ﺑـﻪ واﺳـﻄﻪ اژدھـﺎ ﻧﻤـﻮدن ﻋـﺼﺎ و ﻣﻨـﻮِّر ﮐـﺮدن دﺳـﺖ‬ ‫ﻣﻮﺳﯽ ) ع( ‪ ،‬ﺑﻪ او ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺮ روی زﻣﯿﻦ درﻋﺎﻟﻢ ﺑﺸﺮی ھﻢ ھﻤﻮاره ﻓﻘﻂ ﯾﮑﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ھﺴﺖ و ﻣﺎﺑﻘﯽ ﺑﺸﺮﯾﺖ از ﺗﻘﻠﯿﺪ وی ھـﺴﺘﯽ‬ ‫ﻧﻤﺎﯾﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ‪ .‬ﺧﻮب و ﭘﺎک و ﺣﮑﯿﻢ و ﻣﮫﺮﺑﺎن ھﻤﻮﺳﺖ و ﻣﺎﺑﻘﯽ ﻓﻘﻂ ﺗﻼش ﻣﯽ ﮐﻨﻨـﺪ ﺗـﺎ ﺧـﻮب و ﭘـﺎک و‬ ‫ﺣﮑﯿﻢ و ﻣﮫﺮﺑﺎن ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﺑﺴﯿﺎری در اﯾﻦ ﺗﻈﺎھﺮ ﺑﻪ وﺟﻮد ﺧﺴﺘﻪ ﺷﺪه و ﮐﺎﻓﺮ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ و ﺑﺪی را اﻧﺘﺨﺎب ﻣﯽ‬ ‫ﮐﻨﻨﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﻧﺎﺑﻮدن را ‪ .‬زﯾﺮا ﺑﺮای آدﻣﯽ ھﺴﺘﯽ ھﻤﺎﻧﺎ ﺧﻮب ﺑﻮدن و ﺣﮑﯿﻢ ﺑﻮدن و ﻣﻘﺘﺪر ﺑﻮدن و ‪ ...‬اﺳﺖ ﮐـﻪ‬ ‫ﺟﻤﻠﮕﯽ ﺻﻔﺎت آن ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ واﻗﻌﺎً ھﺴﺖ و او » اﻣﺎم « اﺳﺖ ‪ .‬در ھﺮ دوراﻧﯽ و در ھﺮ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و در‬ ‫ھﺮ ﮔﺮوھﯽ‪ .‬و آدم ﻓﻘﻂ ھﻤﻮﺳﺖ و ﻣﺎﺑﻘﯽ ھﻤﻪ آدم ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬درﺳﺖ ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ اﻣﺎﻣﺎن را » وارث آدم «‬ ‫ﻣﯽ ﻧﺎﻣﻨﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﺗﻨﮫﺎ ﮐﺴﺎﻧﯽ ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ آدﻣﯿﺖ را ﺑﻪ ارث ﺑﺮده اﻧﺪ و واﻗﻌﺎً آدم ھﺴﺘﻨﺪ ‪.‬‬ ‫وﻟﯽ ﻓﻘﻂ ﮐﺴﯽ اﺳﺘﺤﻘﺎق آدم ﺑﻮدن را دارد ﮐﻪ ﺑﺮاﯾﺶ زﺣﻤﺖ ﮐﺸﯿﺪه و ﺳﭙﺲ از آدﻣﯿﺖ ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪ ﺗﻮﺑﻪ ﮐﻨﺪ‬ ‫و ﺑﮕﻮﯾﺪ‪ :‬ﺧﺪاﯾﺎ ﻣﻦ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﻢ آدم و ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺗﻮ ﺑﺎﺷﻢ‪ .‬از اﯾﻨﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ آدم ﺷﺪن آﻏﺎز ﻣﯽ ﺷﻮد و ﻧﻤﻮد ﺑﻪ ﺑﻮد‬ ‫ﻣﯽ اﻧﺠﺎﻣﺪ‪.‬‬

‫ذات و ژن‬ ‫»ذات«در ﻟﻐﺖ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی اﺻﺎﻟﺖ وﺟﻨﺒﻪ ﺛﺎﺑﺖ وازﻟﯽ وﺗﻐﯿﯿﺮ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ ھﺮ ﭼﯿﺰی از ﺟﻤﻠﻪ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ‪ .‬اﻣﺮوزه در‬ ‫ﻗﻠﻤﺮو ﻋﻠﻢ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﻣﺘﺮادف »ژن« اﺳﺖ وﮔﻮﺋﯽ ﮐﻪ ذات ھﺮ ﮐﺴﯽ ﺑﺎﻻﺧﺮه ﮐﺸﻒ ﺷﺪه وﺣﺘﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺒـﺪﯾﻞ‬ ‫ﺑﻪ ھﺮ ﭼﯿﺰ دﯾﮕﺮی اﺳﺖ زﯾﺮا ھﻤﻪ ﺻﻔﺎت وﺧﻠﻖ وﺧﻮ وﺷﺮاﯾﻂ ووﯾﮋه ﮔﯽ ﺟﺴﻤﯽ وﻋﺼﺒﯽ ورواﻧﯽ واﺧﻼﻗﯽ‬ ‫ﻣﺜﺒﺖ وﻣﻨﻔﯽ ھﺮ ﮐﺴﯽ را ﻣﻨﻮط ﺑﻪ ژن او ﻣﯽ داﻧﻨﺪ ‪ .‬در واﻗﻊ »ژن«‪ :‬ھﻤﺎن ﻣﺎدﯾﺖ ﺿﻤﯿﺮ ﻧﺎﺧﻮدآﮔـﺎه اﺳـﺖ‬ ‫وﻗﻠﻤﺮو ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ازﻟﯽ ھﺮ اﻧﺴﺎﻧﯽ ‪ .‬ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺟﺒﺮی ﺑﻮدن وﺟﻮد وﺳﺮﻧﻮﺷﺖ اﻧﺴﺎن ﻣﺴﺠﻞ ﺷـﺪه وﺑـﻪ‬ ‫اﺛﺒﺎت ﻋﻠﻤﯽ ھﻢ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ ‪ .‬ﻟﺬا ﻣﻌﻀﻠﻪ ای ﺑﻌﻨﻮان ﺗﻌﻠﯿﻢ وﺗﺮﺑﯿﺖ واﺻﻼح ورﺷﺪ وﺗﮑﺎﻣﻞ و اﺧﺘﯿﺎر واﻧﺘﺨﺎب‬ ‫ﺑﮑﻠﯽ ﻣﮫﻤﻞ ﻣﯽ آﯾﺪ اﻟّﺎ از ﻃﺮﯾﻖ دﺳﺘﮑﺎری در ژن او از ﻃﺮﯾﻖ ﻣﮫﻨﺪﺳﯽ ژﻧﺘﯿﮏ‪ .‬در واﻗﻊ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ اﯾـﻦ ﻋﻠـﻢ‬ ‫وﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی را ﻧﻮﻋﯽ دﺧﺎﻟﺖ در ذات ﺑﺸﺮ وﮐﺎرﮔﺎه ﺧﻠﻘﺖ ازﻟﯽ داﻧﺴﺖ وﻋﺎﻟﯽ ﺗﺮﯾﻦ ﻋﻠﻢ وﻓﻨـﯽ داﻧـﺴﺖ ﮐـﻪ‬ ‫ﺑﺸﺮ ﺑﺪان ﻧﺎﺋﻞ آﻣﺪه اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ادﻋﺎﺋﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻠﻢ ژﻧﺘﯿﮏ اﻗﺎﻣﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ وﺑﺮآن اﺻﺮار ﻣﯽ ورزد ‪ .‬اﯾﻦ ﻋﻠﻢ‬ ‫ﺑﻪ ﺑﯿﺎﻧﯽ اﺛﺒﺎت ﻣﮑﺘﺐ ﺟﺒﺮ ﻣﻄﻠﻖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻼش ﻣﯽ ﮐﻨﺪ اﯾﻦ ﺟﺒﺮرا ﺑﺸﮑﻨﺪ وھﺮ ﮐﺴﯽ زﯾﻦ ﭘـﺲ ﺑﺮاﺳـﺎس‬ ‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ دوﺳﺖ ﻣﯽ دارد ﺑﻪ ﺧﻠﻘﺖ وذاﺗﯽ دﮔﺮ دﺳﺖ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ ‪ .‬اﯾﻦ ادﻋـﺎی ﮐﻤـﯽ ﻧﯿـﺴﺖ وﺑﻠﮑـﻪ ﺑﺰرﮔﺘـﺮﯾﻦ‬ ‫ادﻋﺎی ﺑﺸﺮ در ﮐﻞ ﺗﺎرﯾﺦ ﻋﻠﻢ واﻧﺪﯾﺸﻪ اﺳﺖ ‪ .‬ﻋﻠﻢ ژﻧﺘﯿﮏ در ﻗﻠﻤﺮو ﻋﻠﻢ ﺣﯿﺎت ھﻢ ردﯾﻒ ذره ھـﺎی ﺑﻨﯿـﺎدﯾﻦ‬ ‫اﺗﻤﯽ در ﻓﯿﺰﯾﮏ اﺳﺖ ‪ .‬از ﻓﯿﺰﯾﮏ اﺗﻤﯽ ﮐﻪ ﺗﺎ ﺑﻪ اﻣﺮوز ﺟﺰ ﻓﺴﺎد وﻓﺘﻨﻪ ﺻﺎدر ﻧﺸﺪه وﺑﻘﺎی ﻣﺎدی ﺑـﺸﺮ را در‬ ‫ﺟﮫﺎن ﻣﻮاﺟﻪ ﺑﺎ ﻧﺎﺑﻮدی ﮐﺮده اﺳﺖ اﻣﯿﺪوارﯾﻢ ﻋﻠﻢ ژﻧﺘﯿﮏ ﻣﻮﺟﺐ ﻓﺴﺎد وﻓﺘﻨﻪ ای در ﻗﻠﻤﺮو ﺟﮫﺎن ﻧﺒﺎﺷﺪ ھـﺮ‬

‫‪96‬‬


‫ﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ ﺑﻪ اﻣﺮوز ﺟﺰ ادﻋﺎھﺎی ﻧﻤﺎدﯾﻦ ھﯿﭻ ﺧﯿﺮی ﭘﺪﯾﺪ ﻧﯿﺎورده اﺳﺖ ‪ .‬وﻟﯽ از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ اﯾـﻦ ﻋﻠـﻮم در اراده‬ ‫ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪان ﺟﮫﺎﻧﺨﻮار وﺿﺪ ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ﻧﻤﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ آن اﻣﯿﺪی داﺷﺖ ﺣﺘﯽ اﮔﺮ ﺧﻮد اﯾﻦ ﻋﻠﻮم دارای ﻣﺎھﯿﺘﯽ‬ ‫ﺑﺮ ﺣﻖ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﻈﺮ ﻣﯽ رﺳﺪ ﮐﻪ ﻋﻠﻢ ژﻧﺘﯿﮏ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﻧﺴﻞ آﯾﻨﺪه ﺑﺸﺮ را ﺑﺮ اﺳﺎس ژن ﺑﺰرﮔﺎن ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﻨﺪ وھﻤـﻪ ﺑـﺸﺮﯾﺖ را از‬ ‫ژن اﻧﯿﺸﺘﻦ واﻓﻼﻃﻮن وﭘﯿﺎﻣﺒﺮان وﻧﻮاﺑﻎ ﺧﻠﻖ ﻧﻤﺎﯾﺪ وﺑﺪﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺑﺸﺮ رﺳﺘﮕﺎر ﺷﻮد ‪ .‬ﺑﮫﺮ ﺣﺎل اﯾﻦ ﯾـﮏ آرﻣـﺎن‬ ‫ﺑﺴﯽ ﮐﻮدﮐﺎﻧﻪ وﻣﻀﺤﮏ اﺳﺖ آﻧﮕﺎه ﮐﻪ ﻣـﯽ ﺑﯿﻨـﯿﻢ ﺗـﻼش ﺑـﺮای درﻣـﺎن ﺳـﺮﻣﺎﺧﻮردﮔﯽ ﻣﻨﺠـﺮ ﺑـﻪ ﭘﯿـﺪاﯾﺶ‬ ‫وﯾﺮوﺳﮫﺎﺋﯽ ﻣﮫﻠﮏ ﺷﺪه وﻧﺴﻞ ﺑﺸﺮ را ﺗﮫﺪﯾﺪ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬ﺑﻘﻮل اﻧﯿﺸﺘﻦ ﺑـﺸﺮ ﻣـﺪرن ﺑﺎزﯾﭽـﻪ ﮐـﻮر وﮐـﺮ داﻧـﺶ‬ ‫ﺟﺪﯾﺪ اﺳﺖ وﮐﻤﺘﺮﯾﻦ اﺣﺎﻃﻪ ای ﺑﺮآن ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﺳﺨﻦ ﺗﺼﺪﯾﻖ آن ﮐﻼم ﺧﺪاﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻠﻮﻣﯽ ﮐﻪ در ﻧﺰد ﮐﺎﻓﺮان اﺳﺖ اﺳﺒﺎب ﺑﺎزی ﻣﮫﻠﮏ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺎﻓﺮان‬ ‫را ﺑﺎزﯾﭽﻪ ورﺳﻮا وھﻼک ﻣﯽ ﺳﺎزد‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻣﻮﺟﻮدات‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻣﻮﺟﻮدات ھﻤﺎن ﻓﻠﺴﻔﻪ ﭼﯿﺰھﺎ وﭼﯿﺰﯾّﺖ اﺳﺖ ﻓﻠﺴﻔﻪ ای ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس آن ھﺮ ﭼﯿﺰی ﺧـﻮدش ﻣـﯽ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ﯾﻌﻨﯽ ھﺮ ﭼﯿﺰی ھﻤﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎﺷﺪ وھﺴﺖ ‪ .‬ﺑﻪ ﺑﯿـﺎن ﻓﻠـﺴﻔﻪ اروﭘـﺎﺋﯽ ھﻤـﺎن رﺋـﺎﻟﯿﺰم )واﻗـﻊ‬ ‫ﮔﺮاﺋﯽ ( اﺳﺖ ﻣﻨﺘﮫﯽ رﺋﺎﻟﯿﺰم اروﭘﺎﺋﯽ ﻓﻘﻂ ﻣﺤﺪود ﺑﻪ ﻣﺤﺴﻮﺳﺎت اﺳﺖ آﻧﮫﻢ ﻣﺤﺴﻮﺳﺎت ﭘﺮاﮔﻤﺎﺗﯿﺴﺘﯽ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﻣﻮﻟﺪ درآﻣﺪ وﭘﻮل ﺑﺎﺷﺪ وﻏﯿﺮ از اﯾﻦ از ﻗﻠﻤﺮو ﻣﻮﺟﻮدﯾّﺖ ﺧﺎرج اﺳﺖ وﺑﺎﯾﺪ ﻧﺒﺎﺷﺪ ‪ .‬اﯾﻦ رﺋﺎﻟﯿﺰم ﺟﮫﺎن را‬ ‫ﺑﻪ ﺳﻪ ﺷﻘﻪ ﻣﻔﯿﺪ وﻣﻀﺮ وﺑﯽ ﺧﺎﺻﯿﺖ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﯾﮏ ﺷﻖ آن را ﻧﮕـﻪ ﻣـﯽ دارد ودو ﺷـﻖ دﯾﮕـﺮرا‬ ‫ﻧﺎﺑﻮد ﮐﺮده وﺑﻌﺪ ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﺷﻖ اوّل در ﻣﯽ آورد ‪ .‬ﻗﻠﻤﺮو ﻋﻤﻞ اﯾﻦ اﻧﺸﻘﺎق ھﻤﺎن ﻋﻠﻮم وﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی وﺻﻨﻌﺖ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺘﯽ وﺟﻮه ﻣﻔﯿﺪ ﺟﮫﺎن را ھﻢ در ﺟﺮﯾﺎن ﻧﺎﺑﻮدی ﺷﻖ ھﺎی دﯾﮕﺮش ‪ ،‬دﭼﺎر اﺳﺘﺤﺎﻟﻪ وﺗﺒـﺎھﯽ ﻣـﯽ‬ ‫ﺳﺎزد وﻧﮫﺎﯾﺘﺎً آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽ ﻣﺎﻧﺪ دﯾﮕﺮ ﻧﻪ ﺟﮫﺎن اﺳﺖ وﻧﻪ ﺟﺎن ‪ .‬ﺑﻠﮑﻪ ﯾﮏ ﺑﺮھـﻮت ﻣﺮﮔﺒـﺎر اﺳـﺖ ﮐـﻪ در‬ ‫راﯾﺎﻧﻪ ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ وﻓﺮﻣﺎﻧﺪھﯽ واﺑﻼغ ﻣﯽ ﺷﻮد وﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ وﺿﻌﯽ ﺑﯿﻦ ﺑﻮد وﻧﺒﻮد ﻣﯽ ﮔﺮدد ﮐﻪ در آن ھﺮ ﭼﯿﺰی ﻧﻪ‬ ‫ھﺴﺖ وﻧﻪ ﻧﯿﺴﺖ از ﺟﻤﻠﻪ ﺧﻮد اﻧﺴﺎن‪.‬‬ ‫وﻟﯽ رﺋﺎﻟﯿﺰم ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﮐﻪ از ﺣﮑﻤﺖ ﺗﻮﺣﯿﺪی ﺑﺮ ﻣﯽ ﺧﯿﺰد ﺟﮫﺎن را ھﻤﺎن ﮔﻮﻧـﻪ ﮐـﻪ ھـﺴﺖ درک ﮐـﺮده وﻣـﯽ‬ ‫ﭘﺬﯾﺮد وﺑﻠﮑﻪ ﺳﺘﺎﯾﺶ ﻣﯽ ﮐﻨـﺪ و آﻧـﺮا ﻋﺮﺻـﻪ ﻇﮫـﻮر ﺧـﺎﻟﻖ ﻣـﯽ ﯾﺎﺑـﺪ ‪ .‬اﯾـﻦ رﺋـﺎﻟﯿﺰم در ﺳـﻄﺤﯽ ﺗـﺮﯾﻦ ﺑﯿـﺎن‬ ‫وﺧﺎﺻﯿﺘﺶ ﻧﺎﺗﻮراﻟﯿﺰم )ﻃﺒﯿﻌـﺖ ﮔﺮاﺋـﯽ( اﺳـﺖ وﻟـﯽ در ﻣﻌﻨـﺎی ﻧﮫـﺎﺋﯽ ھﻤـﺎن ﺟـﺎن ﮔﺮاﺋـﯽ وھـﺴﺘﯽ داری‬ ‫وﭘﺮﺳﺘﺶ وﺟﻮد ﻣﺤﺾ اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ وﺟﻮد ﻣﺤـﺾ از ﮐـﺎھﺶ ﻣﻨﻄﻘـﯽ وﺣـﺴﯽ وﻋـﺎﻃﻔﯽ ﺻـﻔﺎت ﻣﻮﺟـﻮدات‬ ‫ﺣﺎﺻﻞ ﻣﯽ آﯾﺪ وﯾﮕﺎﻧﮕﯽ ﻣﻮﺟﻮدات را ﺑﺮ ﻣﯽ ﺗﺎﺑﺪ ﮐﻪ ھﻤﺎن ﺣﻀﻮر اﺣﺪﯾﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ھـﺮ ﭼﯿـﺰی ھﻤـﺎن‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ھﺴﺖ وﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬در اﯾﻨﺠﺎ»ھﺴﺘﯽ«و»ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ« ﯾﮑﯽ اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ واﻗﻌﯿﺖ وﺣﻘﯿﻘﺖ ﯾﮑﯽ اﺳﺖ‬ ‫وﻗﺪﯾﻢ وﺟﺪﯾﺪ وآﯾﻨﺪه ﯾﮑﯽ اﺳﺖ واﯾﻦ ﻧﮕﺎھﯽ ﻓﺮاﺳﻮی زﻣﺎﻧﯿّﺖ اﺳﺖ وﻓﺮاﺳﻮی ﻧﯿﮏ وﺑﺪ ‪ .‬اﯾﻨﮫﺎ ﻗﻠﻤـﺮو ﺣـﻖ‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫از ﻣﻨﻈﺮ رﺋﺎﻟﯿﺰم ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﮐﻞ رﺋﺎﻟﯿﺰم ﻣﺎﺗﺮﯾﺎﻟﯿﺴﺘﯽ وﻣﺼﺮﻓﯽ ﻏﺮب ﯾﮏ ﻓﻀﻮﻟﯽ وﺑـﺎزﯾﮕﺮی اﺑﻠﮫﺎﻧـﻪ در ﻋﺮﺻـﻪ‬ ‫ھﺴﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﻘﻂ ﻣﻘﺪاری ﮔﺮد وﺧﺎک ﺑﻪ ﭘﺎی ﮐﻨﺪ وﻇﮫﻮر ﺣﻖ را ﺑﺮای ﻋﺎﻣﻪ ﺑﻪ ﺗﺄﺧﯿﺮ ﻣﯽ اﻧﺪازد واﯾﻦ ھﻢ‬ ‫ﺣﻖ اﺳﺖ ﻣﻨﺘﮫﯽ ﺣﻖ اﺑﻄﺎل‪.‬‬

‫‪97‬‬


‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻣﻮﺟﻮدات در ﻗﻠﻤﺮو ﺳﮑﻮن روان آدﻣﯽ واﻧﻔﻌﺎل اﺧﺘﯿﺎری ﻧﻤﺎﯾﺎن ﻣﯽ ﺷﻮد وآﻧﮕﺎه آن ﺳﺨﻦ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻮﺳﯽ )ع( ﺷﻨﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ :‬ﻣﻨﻢ آﻧﮑﻪ ھﺴﺘﻢ!‬

‫ﻓﻠﺴﻔﮥ آراﯾﺶ زن‬ ‫آراﯾﺶ زﻧﺎن دو ﺟﻨﺒﻪ وﻣﺎھﯿّﺖ دارد ﮐﻪ ﯾﮑﯽ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻧﻈﺎﻓﺖ وﭘﺎﮐﯿﺰه ﮔﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ زﯾﺒـﺎﺋﯽ ﻃﺒﯿﻌـﯽ‬ ‫ﺟﻤﺎل اﺳﺖ ودﯾﮕﺮی ﻧﻮﻋﯽ ﻧﻘﺎب وﺗﻐﯿﯿﺮ ﭼﮫﺮه اﺳﺖ ﮐﻪ ﮔﺎه ﺗﺎ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺟﺮاﺣﯽ ﭘﻼﺳـﺘﯿﮏ ﺑـﻪ ﭘـﯿﺶ ﻣـﯽ رود‬ ‫وآﻧﺎﺗﻮﻣﯽ ﺟﻤﺎل دﮔﺮﮔﻮن ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ اوّﻟﯽ ﻣﻮﺟﺐ ﻇﮫﻮر ﻃﺒﯿﻌﺖ ﺟﻤﺎل اﺳﺖ ودوﻣّﯽ ﭘﻨﮫﺎن ﮐﺮدن ﺟﻤﺎل‬ ‫واﻗﻌﯽ اﺳﺖ ‪ .‬واﺗﻔﺎﻗﺎً اﯾﻦ دﺳﺘﻪ دوم در زﻧﺪﮔﯽ روزﻣﺮه ودرﺑﺎره ﻧﻈﺎﻓﺖ وﭘﺎﮐﯿﺰه ﮔﯽ وﻧﻈﻢ وﺣﺘﯽ ﺑﮫﺪاﺷﺖ‬ ‫ﺑﺪن ﺧﻮد ﺑﺴﯿﺎرﻻاﺑﺎﻟﯽ وﮐﺜﯿﻒ ھﺴﺘﻨﺪ وآﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻧﻈﺎﻓﺖ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد در ﻧﺰد آﻧﺎن ﻓﻘﻂ زرق وﺑﺮق ﻇﺎھﺮی‬ ‫وﻓﺮﯾﺒﻨﺪه اﺳﺖ و ﭘﺴﺘﻮی زﻧﺪﮔﯿﺸﺎن ﺗﻤﺎﻣﺎً ﮐﺜﯿﻒ وآﻟﻮده ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬اﯾﻨﮫﺎ ﻓﻘﻂ ﺑﺨﺶ ﺑﯿﺮوﻧﯽ وآﺷﮑﺎر ﺧﻮد و‬ ‫زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد را ﺑﺮق ﻣﯽ اﻧﺪازﻧﺪ و ﻣﺎﺑﻘﯽ در ﻇﻠﻤﺖ وزﺷﺘﯽ وﻧﺎﭘﺎﮐﯽ ﻗﺮار دارد‪.‬‬ ‫ﺟﻨﺒﻪ اوّل زﯾﺒﺎﺋﯽ زن اﻣﺮی واﺟﺐ وﻏﺮﯾﺰی وﺑﺮ ﺣﻖ اﺳﺖ وﺧﺪاوﻧـﺪ ھـﻢ اﯾـﻦ اﻣـﺮ را ﺑـﻪ زﻧـﺎن ﻣﺆﻣﻨـﻪ ﺷـﺪﯾﺪاً‬ ‫ﺳﻔﺎرش ﻧﻤﻮده وﻋﺪم آﻧﺮا دال ﺑﺮﺑﯽ اﯾﻤﺎﻧﯽ ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﺪ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ اﺳﻼم ‪ ،‬ﻧﻈﺎﻓﺖ را از ﻧﺸﺎﻧﻪ ھﺎی‬ ‫اﯾﻤﺎن ﻧﺎﻣﯿﺪه اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫واﻣّﺎ ﻣﺎﺳﮏ ﻧﻤﻮدن ﺻﻮرت در ﻧﺰد زﻧﺎن ﮐﺎﻓﺮ ﯾﮑﯽ از ﻧﯿﺎزھﺎی ﮐﺎﻓﺮاﻧﻪ آﻧﮫﺎ ﺑﺮای اداﻣﻪ زﻧﺪﮔﯽ ورواﺑﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬آﻧﮫﺎ از دﯾﺪن ﺟﻤﺎل ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺧﻮد در آﺋﯿﻨﻪ وﺣﺸﺖ دارﻧﺪ زﯾﺮا ﺑﺴﯿﺎر ﮐﺮﯾﻪ وزﻧﻨﺪه وﻣﺮده ودﻓﻊ ﮐﻨﻨﺪه ﻧﮕﺎه‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﮑﺲ ﺟﻤﺎل زﻧﺎن ﻣﺆﻣﻨﻪ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎر ﺟﺬاب اﺳﺖ وﻟـﺬا ﺧﺪاوﻧـﺪ اﻧـﻮاع ﺣﺠـﺎب ﻟﺒـﺎس وﻧﮕـﺎه ورﻓﺘـﺎر‬ ‫وﮔﻔﺘﺎر را ﺑﻪ آﻧﺎن ﺳﻔﺎرش ﻧﻤﻮده ﺗﺎ ﻣﺮدان ھﺮزه را ﺑﻪ ھﻮس ﻧﯿﻨﺪازﻧﺪ ‪.‬‬ ‫ھﯿﭻ ﺟﻤﺎﻟﯽ ھﻤﭽﻮن ﺟﻤﺎل زن ﮔﻮﯾﺎی ھﻮﯾﺖ او ﻧﯿﺴﺖ زﯾﺮا زن ﺑﻪ ﻟﺤـﺎظ ﺧﻠﻘـﺖ ﺳـﯿﻤﺎی آﺷـﮑﺎر ﺑـﺎﻃﻦ آدم‬ ‫اﺳﺖ وھﻤﭽﻮن روﺣﯽ ﻋﺮﯾﺎن اﺳﺖ وﻟﺬا ﺣﺠﺎب ﺑﺮای او اﻣﺮی ذاﺗﯽ وﻧﯿﺎز وﺟﻮدی اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﮐﻔﺮ واﯾﻤﺎن‬ ‫واﻣﯿﺎل وﺻﻔﺎت زﺷﺖ وزﯾﺒﺎ وﺣﯿﻮاﻧﯽ واﻧﺴﺎﻧﯽ او در ﺻﻮرﺗﺶ ھﻮﯾﺪا اﺳﺖ ‪ .‬زن ﻣﺆﻣﻨﻪ ﺑﺮای ﺣﺮاﺳﺖ از اﯾﻦ‬ ‫زﯾﺒﺎﺋﯽ آﺷﮑﺎر روﺣﺶ در ﻗﺒﺎل ﻧﮕﺎه ھﺮزه وﺷﯿﺎﻃﯿﻦ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ ﺣﻔﻆ ﺣﺠﺎﺑﮫﺎی ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن اﺳﺖ وزن ﮐﺎﻓﺮ ھـﻢ‬ ‫ﺑﺮای ﻣﺨﻔﯽ داﺷﺘﻦ ﻣﺎھﯿﺖ زﺷﺖ ﻋﺮﯾﺎن ﺷﺪه اش ﻣﺠﺒـﻮر ﺑـﻪ ﻧﻘـﺎب زدن ﺑﻮاﺳـﻄﻪ رﻧـﮓ وﻟﻌـﺎب وﺟﺮاﺣـﯽ‬ ‫وآراﯾﺸﮫﺎی ﻣﺼﻨﻮﻋﯽ اﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﻣﺮدان را ﺑﻪ دام اﻧﺪازد ‪ .‬ﭘﺲ زﯾﺒﺎﺋﯽ زن ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺣﺠﺎب ﻣﺨﻔﯽ‬ ‫ﻣﯽ ﻣﺎﻧﺪ ﺗﺎ از دﺳﺘﺮس ﻧﺎﻣﺤﺮﻣﺎن ﻣﺼﻮن ﺑﺎﺷﺪ وآراﯾﺶ زن ﮐﺎﻓﺮ اﺗﻔﺎﻗﺎً ﺑﺮای ﺟﻠﺐ ﻣﺮدان اﺳـﺖ ‪ .‬ﺑـﻪ ھﻤـﯿﻦ‬ ‫دﻟﯿﻞ ﺷﺪﯾﺪﺗﺮﯾﻦ آراﯾﺸﮫﺎ وﻏﻠﯿﻆ ﺗﺮﯾﻦ ﻣﺎﺳﮏ ھﺎ را در زﻧﺎن ھﺮزه وروﺳﭙﯽ ﻣﯽ ﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﺪون آن ھﯿﭻ ﻣﺮدی‬ ‫ﺑﻪ آﻧﺎن ﻧﻤﯽ ﻧﮕﺮد ‪ .‬ﺣﺘﯽ ﺧﻮدﺷﺎن‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ آراﯾﺸﮫﺎی ﻣﺪرن زﻧﺎن ﯾﮑﯽ از ارﮐﺎن واﺟﺐ ﺣﯿﺎت اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ زن ﻣﺪرن در ﺟﻮاﻣﻊ ﮐﻔﺮ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪98‬‬


‫ﺑﺮاﺑﺮي ‪ :‬ﺳﺮّاﻻﺳﺮار ﺗﻤﺪ‪‬ن ﺑﺸﺮي‬ ‫ﺗﻤﺪن ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﮔﺮدھﻤﺎﺋﯽ وﺗﺠﻤﻊ اﻓﺮاد ﺑﺸﺮی ھﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﻣﺪﯾﻨﻪ ھﺎ )ﺷﮫﺮھﺎ(ﮔﺸﺘﻪ اﺳـﺖ‬ ‫ﮐﻪ ھﺴﺘﻪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ اﯾﻦ ﮔﺮدھﻤﺎﺋﯽ ازدواج وﺗﺸﮑﯿﻞ ﺧﺎﻧﻮاده اﺳﺖ ‪ .‬وﻗﺘﯽ ﻗﺮار اﺳﺖ ﮐﻪ دو ﻧﻔﺮ ﯾﺎ ﭼﻨﺪ ﻧﻔـﺮ‬ ‫اﻧﺴﺎن ﺑﺮای ھﻤﯿﺸﻪ ﮐﻨﺎر ھﻢ زﯾﺴﺖ ﮐﻨﻨﺪ ﯾﺎ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ را دوﺳﺖ ﺑﺪارﻧﺪ وﯾﺎ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻣﺴﺎوات را رﻋﺎﯾﺖ‬ ‫ﮐﻨﻨﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺮاﺑﺮی ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ وﺑﻄﻮر ﻣﺴﺎوی وﻇﺎﯾﻒ را ﺗﻘـﺴﯿﻢ ﮐﻨﻨـﺪ ‪ .‬وﻗﺘـﯽ ﻋـﺸﻖ وﻣﺤﺒـﺖ ﺑﺎﺷـﺪ ﻧﯿـﺎزی ﺑـﻪ‬ ‫ﻣﺴﺎوات ﻧﯿﺴﺖ وﮐﺎﻓﯿﺴﺖ ھﺮ ﮐﺴﯽ ﺧﻮدش ﺑﺎﺷﺪ وﺗﻔﺎوﺗﮫﺎ ﺑﺨﻮدی ﺧﻮد ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﮔﺬﺷﺖ ھﺎ واﯾﺜﺎر ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ‬ ‫ﺟﺒﺮان ﻣﯽ ﺷﻮد ﺑﺸﺮط اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺤﺒّﺖ دو ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺎﺷﺪ وﮔﺮﻧﻪ ﻓﺮد اھﻞ ﻣﺤﺒّﺖ ﺑﺎﻻﺧﺮه ﺧﺴﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد وراﺑﻄﻪ‬ ‫از ﺑﯿﻦ ﻣﯽ رود ‪ .‬اﯾﻦ ﻗﺎﻋﺪه از ﺧﺎﻧﻮاده ﺗﺎ ﮐﺎﻟﺒﺪ ﮐﻞ ﺟﺎﻣﻌﻪ را در ﺑﺮ ﻣﯽ ﮔﯿﺮد‪.‬‬ ‫وﻟﯽ اﮔﺮ ﻣﺤﺒﺖ ﻧﺒﺎﺷﺪ ﮐﻪ اﮐﺜﺮاً ﻧﯿﺴﺖ ﺗﻼش ﺑﺮای ﺑﺮاﺑﺮی ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺟﺪال ﻓﺮھﻨﮓ ﻣﯽ ﺷﻮد وﺗﻤـﺪﻧﯽ ﮐـﻪ رخ‬ ‫ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﺗﻤﺪن ﺟﻨﮓ اﺳﺖ وﺟﻨﮓ ﺗﻤﺪﻧﮫﺎ ﮐﻪ ﺟﻨﮓ اﻓﺮاد وﮔﺮوھﮫﺎی ﺑﺸﺮی ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬وﻟﯽ اﮔﺮ ﺗﻼﺷﯽ ﺑﺮای‬ ‫ﺑﺮاﺑﺮی ﻧﺒﺎﺷﺪ وھﺮ ﮐﺴﯽ ﺑﻤﯿﺰان ﻗﺪرت واﺳﺘﻌﺪادھﺎﯾﺶ زﯾﺴﺖ ﮐﻨﺪاﻟﺒﺘﻪ ﺗﺒﻌﯿﺾ ھـﺎ ﭘﺪﯾـﺪ ﻣـﯽ آﯾـﺪ ودوران‬ ‫ﺑﺲ ﻃﻮﻻﻧﯽ ﺑﺮده داری رخ ﻣﯽ دھﺪ ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺟﻨﮕﯽ ﺟﺰ ﺑﺮای ﺑﺮاﺑﺮی ﻧﯿﺴﺖ واﯾـﻦ ﺟﻨـﮓ ﺑـﯽ ﭘﺎﯾـﺎن اﺳـﺖ‬ ‫زﯾﺮااﯾﻦ ﺑﺮاﺑﺮی اﻣﺮی ﺗﺼﻨﻌﯽ وﺗﻘﻠﯿﺪی وﺗﺒﻌﯿﻀﯽ ﻧﯿـﺰ ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ زﯾـﺮا ﻗـﻮی ﺗـﺮ ﺑﺎﯾـﺴﺘﯽ ﺧـﻮد را ﻣﮫـﺎر ﮐﻨـﺪ‬ ‫وﻣﺤﺪود ﻧﻤﺎﯾﺪ ﺗﺎ ﺿﻐﯿﻔﺘﺮ ﺑﺎ او ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﻮد ‪ .‬ﭘﺲ ﺑﺮاﺑﺮی ﻋﻠﺖ وﻋﻠﻞ ﺟﻨﮕﮫﺎﺳﺖ ﮐﻪ از ﺧﺎﻧﻪ ﺗﺎ ﺣﮑﻮﻣﺖ در ﺟﺮﯾﺎن‬ ‫اﺳﺖ وذاﺗﺎً ﺑﯽ ﭘﺎﯾﺎن اﺳﺖ ﻣﮕﺮ اﯾﻨﮑﻪ ژن ﺑﺸﺮﯾﺖ ﺑﺮاﺳﺎس ﯾﮏ ﻧﮋاد واﺣﺪی ﺗﺒﺪﯾﻞ ﮔﺮدد وھﻤﻪ ذاﺗﺎً ﯾﮑﯽ ﺷﻮﻧﺪ‬ ‫واز ﻃﺒﯿﻌﺖ ﺧﻮد ﺗﮫﯽ ﮔﺮدﻧﺪ ‪ .‬ﺑﺮاﺑﺮی واﻗﻌﯽ ﻋﻤﻼً ﻣﺘﺮادف ﺑﺎ ﻧﺎﺑﻮدی اﻧﻮاع اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ را ﺑﻄﻮر واﺿﺢ‬ ‫ﺗﺮی در ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺮاﺑﺮی زن وﺷﻮھﺮ ﺷﺎھﺪﯾﻢ ﮐﻪ ھﺮ دو از ﻣﺎھﯿﺖ ﺧﻮد ﺳﺎﻗﻂ ﺷﺪه وھﻤﯿﻦ اﻣﺮ اﺻﻞ وﻣﻘﺼﻮد‬ ‫ﺑﺮ اﺑﺮی ﯾﻌﻨﯽ ﮔﺮدھﻤﺎﺋﯽ وﺗﺸﮑﯿﻞ ﺧﺎﻧﻮاده را ﻧﺎﺑﻮد ﻣﯽ ﺳﺎزد ‪ .‬در واﻗـﻊ آﻧﭽـﻪ ﮐـﻪ ﻗـﺮار ﺑـﻮد ﮔﺮدھﻤـﺎﺋﯽ را‬ ‫ﻣﻤﮑﻦ ﮐﻨﺪ اﺻﻼً ﻓﺮد را ﻧﺎﺑﻮد ﺳﺎﺧﺘﻪ وﻟﺬا ﮔﺮدھﻤﺎﺋﯽ را ھﻢ ﻣﺤﺎل ﻣﯽ ﺳﺎزد اﯾﻦ ﺗﻀﺎد ذات ﮔﺮدھﻤﺎﺋﯽ وﺗﻤﺪن‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﺤﺒﺖ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﻧﺒﺎﺷﺪ ‪.‬‬ ‫ﻣﯽ داﻧﯿﻢ ﮐﻞ ھﺮ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ داﻧﺶ وﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد از ﻣﮫﻤﺘـﺮﯾﻦ ﻣﺤـﺼﻮﻻت ﺗﻤـﺪن اﺳـﺖ وﺟﺎﻟـﺐ‬ ‫اﯾﻨﮑﻪ در ذات داﻧﺶ وﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ھﻢ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ اﺳﺎس وﻣﺤﻮر ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﻋﻼﻣـﺖ وﻣﻌﻨـﺎﺋﯽ ﺑﻨـﺎم ﺗـﺴﺎوی)=(‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻣﻨﻄﻖ ورﯾﺎﺿﯿﺎت ﺑﻌﻨﻮان ﻣﺎدر ﻋﻠﻮم وﻓﻨـﻮن ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ‪ .‬وﺑـﺎز ﻣـﯽ ﺑﯿﻨـﯿﻢ ﮐـﻪ اﯾـﻦ‬ ‫ﻣﮫﻤﺘﺮﯾﻦ ﻓﺮآورده ﻣﺪﻧﯽ ﺑﺸﺮ ﮐﻪ ﻣﺪﻧﯿﺖ را ﻋﻤﻠﯽ ﺳﺎﺧﺘﻪ وﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﯽ دھﺪ ھﻤﺎن راز ﻣﺤـﺎل وﺗـﻀﺎد ذاﺗـﯽ‬ ‫ﺣﻀﻮر دارد وﺑﺸﺮ ﺑﺮای اﺟﺮای ﻋﻠﻮم وﻓﻨﻮﻧﺶ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ ﺗﺨﺮﯾﺐ وﺗﺒﺪﯾﻞ ﺟﮫﺎن ﻃﺒﯿﻌﺖ اﺳﺖ ﺗﺎﺻﻨﻌﺖ را ﭘﺪﯾﺪ‬ ‫آورد ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺷﮫﺮھﺎ را ﺗﻐﺬﯾﻪ ﮐﻨﺪ وﺗﻮﺳﻌﻪ دھﺪ وﺳﺎﻣﺎن ﺑﺨﺸﺪ‪.‬‬ ‫وﻗﺘﯽ ﻗﺮار اﺳﺖ ﻣﺜﻼً ‪ X=Y‬ﺷﻮد ﯾﺎ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﯾﮑﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻤﺎﻧﺪ ﺗﺎ دﯾﮕﺮی ﮐﺎﻣﻼً ﻧﺎﺑﻮد ﮔﺮدد وھﻤـﺴﺎن آن ﺷـﻮد‬ ‫وﯾﺎ ﺑﺎﯾﺪ ھﺮ دو از ﺟﺎﯾﮕﺎه وﺟﻮدی ﺧﻮد ﺧﺎرج ﺷﻮﻧﺪﺗﺎ ﺑﻪ ھـﻢ ﻧﺰدﯾـﮏ ﮔﺮدﻧـﺪ ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣـﺎل ﺗـﺴﺎوی ﺑـﺮذات ﺗﺨﺮﯾـﺐ‬ ‫وﺗﺒﺎھﯽ ﻋﻤﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬ودر ﺟﺮﯾﺎن اﯾﻦ ﺗﺨﺮﯾﺐ وﺗﺒﺎھﯽ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﻧﯿﺰ ﭘﺪﯾﺪه ھـﺎی ﺣﯿـﺮت آوری ﻣﺜـﻞ وﯾﺮوﺳـﮫﺎ‬ ‫وﺑﻤﺐ ھﺎ رخ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ وﺑﺠﺎن ﻣﻮﺟﻮداﺗﯽ ﺑﻨﺎم ﺑﺸﺮ ﻣﯽ اﻓﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺧﻮاھﻨﺪ ھﻤـﻪ ﭼﯿـﺰ را ﺑـﻪ ھـﻢ ﺗﺒـﺪﯾﻞ‬ ‫وﺑﺮاﺑﺮ ﺳﺎزﻧﺪ ‪ .‬ﻟﺬا ﻣﯽ ﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﻣﺘﻤﺪن ھﻢ دردرون ورواﺑﻂ ﺧﻮدش ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﺑﺮای ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺪن در ﺣﺎل‬ ‫ﺟﻨﮓ ﺗﺎ ﻧﺎﺑﻮدی اﺳﺖ وھﻢ از ﺟﮫﺎن ﺑﯿﺮون ﮐﻪ ﺑﻪ ﺟﻨﻮن ﺑﺮاﺑﺮ ﺳﺎزی ﺑﺸﺮ ﻣﺒﺘﻼ ﺷﺪه ﻧﯿﺰ ﻣﻮﺟﻮداﺗﯽ ﺑﻪ اﻧﺴﺎن‬ ‫ﺣﻤﻠﻪ ور ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﺗﺎ او را ﻧﺎﺑﻮد ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬

‫‪99‬‬


‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ درس اﺧﻼﻗﯽ از اﯾﻦ ﭘﺪﯾﺪار ﺷﻨﺎﺳﯽ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ دﺳﺖ از ﺑﺮاﺑﺮی ﺑﺮدارﯾﻢ وﺑﻪ دوﺳﺘﯽ وﻣﺤﺒﺖ روی‬ ‫ﮐﻨﯿﻢ وﮔﺮﻧﻪ ﺑﺪﺳﺖ ﺧﻮد ﻣﺎن ﻧﺎﺑﻮد ﻣﯽ ﺷﻮﯾﻢ‪.‬‬ ‫واﮔﺮ ھﻢ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﯿﻢ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ را دوﺳﺖ ﺑﺪارﯾﻢ ﺑﮫﺘﺮ اﺳﺖ دوﺑﺎره ﻣﺜﻞ ﻣﯿﻤﻮﻧﮫﺎی اوﻟﯿﻪ ﺑﻪ ﻏﺎرھﺎ وﺟﻨﮕﻠﮫﺎ ﺑـﺎز‬ ‫ﮔﺮدﯾﻢ وﺑﻪ زﻧﺪﮔﯽ ﺟﺎﻧﻮری رﺟﻌﺖ ﮐﻨﯿﻢ ‪ .‬وﯾﺎ آﻧﻘﺪر ﺑﺮای ﺑﺮاﺑﺮی ﺑﺠﻨﮕﯿﻢ ﺗﺎ ﻧﺎﺑﻮد ﺷﻮﯾﻢ ‪.‬‬

‫ﻓﮑﺮ و واﻗﻌﯿ‪‬ﺖ‬ ‫)ﻧﻘﺪي ﺑﺮ ﻓﻠﺴﻔﮥ ﻏﺮب(‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﻪ اروﭘﺎﺋﯽ ﺗﻼش ﻓﺮاوان ﻧﻤﻮد ﺗﺎ ﮐﻞ ﻗﻮه ادراک ﺑﺸﺮ را ﺑﻪ ﻣﻐﺰش ﺑﺪھﺪ وﻟﯽ اﯾﻦ ﻓﻠﺴﻔﻪ در ﻗﻠﻤﺮو ﻋﻠﻢ‬ ‫ﭘﺰﺷﮑﯽ ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﭘﺎﺳﺦ ﻣﺜﺒﺖ ﻧﺪاده اﺳﺖ ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ اﯾﻨﮑﻪ درﯾﺎﻓﺘﮫﺎی ﺣﻮاس ﭘﻨﺠﮕﺎﻧﻪ ﺑﺸﺮ در ﻣﻐﺰش درک ﻣﯽ‬ ‫ﺷﻮد واﻣﺮی اﺛﺒﺎت ﺷﺪه ﺑﻠﺤﺎظ ﻋﻠﻮم ﺗﺠﺮﺑﯽ ﻧﻤﯽ ﺑﺎﺷﺪ وﻋﺠﺐ اﯾﻨﮑﻪ اﯾﻦ ادﻋﺎ ھﻤﭽﻮن ﺟﺪول ﺿﺮب ﺗﻮﺳـﻂ‬ ‫ﮐﻞ ﺟﮫﺎﻧﯿﺎن ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ھﻢ از ﻋﺠﺎﯾﺐ ﻣﺎﻟﯿﺨﻮﻟﯿﺎﺋﯽ ﻏﺮب زده ﮔﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻗﺪﯾﻢ اﻻﯾﺎم ﮐـﻞ‬ ‫ﻓﻼﺳﻔﻪ اﺳﻼﻣﯽ را ھﻢ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻗﺮار داده وﯾﻮﻧﺎﻧﯽ ﮐﺮد ﺗﺎ ﺑﻪ اﻣﺮوز ﮐﻪ ﮐﻞ ﺟﮫﺎن را اروﭘﺎﺋﯽ ﻧﻤـﻮد ‪ .‬آﻧﻘـﺪر‬ ‫ﮐﻪ ﻣﺎ ﻏﯿﺮ اروﭘﺎﺋﯿﺎن ادﻋﺎھﺎی ﺑﻪ اﺻﻄﻼح ﻋﻠﻤﯽ آﻧﮫﺎ را ﻣﯽ ﭘﺮﺳﺘﯿﻢ ودرﺑﺎره اش ﺗﺮدﯾﺪی ﻧـﺪارﯾﻢ ﻋﻠﻤـﺎی آن‬ ‫دﯾﺎر ﭼﻨﯿﻦ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ وﮔﺎه ھﻤﭽﻮن ﻧﯿﭽﻪ ﮐﻞ ﻋﻠﻮم وﻓﻠﺴﻔﻪ ﻏﺮب را ﺑﻪ زﯾﺮ ﺳﺌﻮال ﮐﺸﯿﺪه وﮐﺴﯽ ﭼﻮن اﻧﯿﺸﺘﻦ‬ ‫ذات ﻋﻠﻮم اروﭘﺎﺋﯽ را ﺑﻪ ﺳﺨﺮه ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﭼﻪ ﮐﺴﯽ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺛﺎﺑﺖ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن در ﻣﻐﺰش ﻣﯽ ﺑﯿﻨﺪ و ﻣﯽ ﺷﻨﻮد وﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ وﻟﻤﺲ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ؟‬ ‫اﯾﻦ ادﻋﺎ ﺑﻪ ﻏﺎﯾﺖ اﺣﻤﻘﺎﻧﻪ اﺳﺖ زﯾﺮا ﺧﻮد ﺷﻌﻮر ﻣﻐﺰی اﻧﺴﺎن اﯾﻦ ادﻋﺎ را ﻧﻤﯽ ﭘـﺬﯾﺮد ‪ .‬در ﻣﻐـﺰ ﺑـﺸﺮ ﻓﻘـﻂ‬ ‫اﻓﮑﺎر وآرﻣﺎﻧﮫﺎ وﺗﺨﯿﻼت ﺣﻀﻮر دارﻧﺪ ﮐﻪ درﺑﺎره درﯾﺎﻓﺘﮫﺎی ﺣﻮاس ﭘﻨﺠﮕﺎﻧﻪ ﻣﯽ اﻧﺪﯾﺸﻨﺪ وآﻧﺮا ﺗﺠﺰﯾﻪ وﺗﺤﻠﯿـﻞ‬ ‫وﺗﻌﻤﯿﻢ ﻣﯽ دھﻨﺪ ‪ .‬ھﺮ ﯾﮏ از اﻋﻀﺎ وﺣﻮاس وﺟﻮارح وذرّات ﺑﺪن اﻧﺴﺎن دارای ھﻮش ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺧﻮﯾـﺸﻨﺪ ودر‬ ‫ﻣﻐﺰ ﻣﺒﺎدﻟﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ وھﻤﺎھﻨﮓ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ھﻤﺎھﻨﮕﯽ ھﻢ ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً در ﻗﻠﻤﺮو ﺳﺎﻣﺎﻧﺪھﯽ ﺣﯿﺎت در‬ ‫ﻗﻠﺐ ودل رخ ﻣﯽ دھﺪ وﻧﻪ ﻣﻐﺰ‪.‬‬ ‫ﻣﻐﺰ آدﻣﯽ ﺣﺎﺋﻞ وراﺑﻂ ﺑﯿﻦ دل وھﻮش ﺣﻮاس و اﻋﻀﺎ اﺳﺖ ‪ .‬ﻣﺒﺪأ وﻣﻌﺎد اﯾﻦ ھﻮش وﺳﺎﻣﺎﻧﺪھﯽ دل اﻧﺴﺎن‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮﮐﺰ ﺟﺎن ھﻢ ھﺴﺖ ‪ .‬ﻓﮑﺮ آدﻣﯽ در ﻣﻐﺰش واﻗﻌﯿﺖ ﺟﮫﺎن را ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺣﻘﯿﻘﺖ واﺣﺪه ﻣﯽ ﮐﺸﺎﻧﺪ‬ ‫ﺗﺎ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ اﻣﺮ واﺣﺪی ﻧﻤﺎﯾﺪ وﻣﻌﻨﺎی ﻣﻄﻠﻘﯽ اﺳﺘﺨﺮاج ﮐﻨﺪ واﯾﻦ ﻗﻠﻤﺮو ﻣﻌﻨﺎﮔﺮاﺋﯽ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ﮐـﻪ اﻣـﺮی‬ ‫ﺑﮑﻠﯽ ﻣﺴﺘﻘﻞ از ھﻮش ﺣﻮاس وادراﮐﺎت اﻋﻀﺎء وﺟﻮارح وذرات ﺑﺪن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﻐﺰھﺎی ﻣﺘﻔﮑﺮ درﯾﺎﻓﺘﮫﺎی ﺣﻮاس ﺑﺪن را ﮐﻪ ﻓﻘﻂ ھﻢ ﭘﻨﺞ ﺗﺎ ﻧﯿـﺴﺘﻨﺪ )ﺑـﺮﺧﻼف ﺗﻘـﺴﯿﻢ ﺑﻨـﺪی ارﺳـﻄﻮ( ﺑـﻪ‬ ‫ﺗﺴﺒﯿﺢ ﻣﯽ ﮐﺸﻨﺪ وﻣﺮﺗﺒﻂ ﻣﯽ ﺳﺎزﻧﺪ واز آن آرﻣﺎن وﻣﻌﻨﺎ وﺣﻖ ﯾﮕﺎﻧﻪ ﻣـﯽ ﯾﺎﺑﻨـﺪ واﯾـﻦ ھﻤـﺎن ﺟﺮﯾـﺎن ﺗﻌﻘـﻞ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺑﻪ ﺑﻨﺪ ﮐﺸﯿﺪن )ﺗﺴﺒﯿﺢ ﻧﻤﻮدن( اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﻨﺘﮫﯽ ﻓﮑﺮ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﻣﻌﺎﻧﯽ اﺳﺘﺨﺮاج ﻧﻤﻮده از ﻣﻮاد اوّﻟﯿّﻪ ﺣﻮاس ‪ ،‬ﺑﺮﻋـﺎﻟﻢ ﺣـﻮاس ﻓﺮﻣـﺎن ﺑﺮاﻧـﺪ‬ ‫وﻗﻠﻤﺮو ﻋﻤﻠﮑﺮدﺷﺎن را ﺗﻌﯿﯿﻦ وﺗﮑﻠﯿﻒ ﻧﻤﻮده ورھﺒﺮی ﮐﻨﺪ واﯾﻦ ھﻤﺎن ﻓﺮﻣﺎﻧﺪھﯽ ﻋﻘـﻞ ﺑـﺮﻧﻔﺲ اﺳـﺖ زﯾـﺮا‬ ‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻧﻔﺲ ﺑﺸﺮی ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد ﻗﻠﻤﺮو درﯾﺎﻓﺘﮫﺎی ﺣﺴّﯽ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪100‬‬


‫ﺑﻨﻈﺮ ﻣﺎ دﺳﺘﮕﺎه ﮔﻮارش آدﻣﯽ ﯾﮏ ﺣﺲ ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ اﺳﺖ ھﻤﯿﻨﻄﻮر ﮐﻠﯿﻪ ھﺎ وﻋﻀﻮ ﺗﻨﺎﺳﻠﯽ ورﯾﻪ وﮐﺒﺪ وﺳﺎﺋﺮ‬ ‫ﻏﺪه ھﺎی داﺧﻠﯽ ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ دھﮫﺎ ﺣﺲ دارﯾﻢ ‪ .‬ﻣﺜﻼً ﮐﻠﯿﻪ ھﺎ وﻏﺪد ﻓﻮق ﮐﻠﯿﻮی ﻣﻮﺟﺐ اﺣﺴﺎس ﯾﺄس ﯾﺎ اﻣﯿﺪ‬ ‫ھﺴﺘﻨﺪ وﺑﺪﺑﯿﻨﯽ وﺧﻮش ﺑﯿﻨﯽ ‪ .‬وﯾﺎ ﮐﺒﺪ آدﻣﯽ ﻣﻮﺟﺐ ﺣﺲ ﺷﺎدی ﯾﺎ ﻏﻢ وﺣﺲ ﺑﺨﻞ ﯾﺎ ﺗﺼﺪﯾﻖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ دل آدﻣﯽ ﻣﻮﺟـﺐ ﺣـﺲ اراده ﮐـﺮدن وﺧﻮاﺳـﺘﻦ وﻧﺨﻮاﺳـﺘﻦ ھـﺮ اﻣـﺮی اﺳـﺖ وﺳـﺎﺋﺮ ﺣـﻮاس‬ ‫واﻋﻀﺎءرا ﻓﺮﻣﺎن ﺑﻪ اﻧﺠﺎم وﻇﯿﻔﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬ﯾﺎ ﻣﺜﻼً اﺷﺘﮫﺎ ﯾﺎ ﺑﯽ اﺷﺘﮫﺎﺋﯽ ﯾﮏ ﺣﺲ ﻣﺮﺑﻮط ﺑـﻪ ﺟﮫﺎزھﺎﺿـﻤﻪ‬ ‫وﻟﻮزاﻟﻤﻌﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫واﻗﻌﯿﺖ ﻣﺎدی ﺟﮫﺎن ﻧﻪ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﻓﮑﺮ وﻣﻐﺰ ﮐﻪ ﺑﻮاﺳﻄﻪ اﯾﻦ ﺣﻮاس ﻣﺬﮐﻮر درک ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ واﺗﻔﺎﻗﺎً ﻣﻐﺰ آدﻣﯽ‬ ‫ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺗﻔﮑﺮ اﯾﻦ واﻗﻌﯿﺖ را ﺑﻪ ھﺰاران ﺻﻮرت در ﻣﯽ آورد و ﻣـﯽ ﺗﻮاﻧـﺪ ﮐـﻞ ﺟﮫـﺎن ھـﺴﺘﯽ را ﺑـﺮ آﺳـﺘﺎﻧﻪ‬ ‫ﻧﯿﺴﺘﯽ ﺑﮑﺸﺎﻧﺪ ‪ .‬ﭘﺲ اﯾﻦ ادﻋﺎی ھﮕﻞ ﺑﻌﻨﻮان ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻓﯿﻠﺴﻮف ﻋﺼﺮ ﺟﺪﯾﺪ ﺟﮫﺎن ﯾﮏ ﺑﻼھﺖ ﻣﻀﺤﮏ اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﻓﮑﺮ را واﻗﻌﯿﺖ ﻣﯽ داﻧﺪ وﯾﺎ ھﻤﻪ ﻓﻼﺳﻔﻪ دﯾﮕﺮ اروﭘﺎ ﮐﻪ ﻣﻐﺰ را ﻣﺤﻞ درﯾﺎﻓﺖ واﻗﻌﯿﺖ ھﺴﺘﯽ ﻣﯽ ﭘﻨﺪارﻧﺪ‬ ‫‪ .‬ﺑﺎ ﮐﻤﺎل ﻣﻌﺬرت ﺣﻤﺎﻗﺖ ﻓﻼﺳﻔﻪ اروﭘﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ ﮐﻞ ﺟﮫﺎن ﺳﺎﯾﻪ اﻓﮑﻨﺪه وﻣﻮﻟﺪ اﯾﻦ ﺗﻤﺪن اﺣﻤﻘﺎﻧﻪ اﺳﺖ ‪ .‬ﮐﺎر‬ ‫را ﺑﻪ ﺟﺎﺋﯽ رﺳﺎﻧﯿﺪه ﮐﻪ ﺑﻘﻮل ﻧﯿﭽﻪ ‪ ،‬ﻏﺮاﯾﺰ وھﻮش وﺣﻮاس ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﺸﺮ را اﺻﻼً در ﺷﺄن ﺑﺸﺮ ﻧﻤـﯽ داﻧـﺪ و‬ ‫واﻗﻌﯿﺖ اﻧﺴﺎن وﺟﮫﺎن را آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﺧﻮدش ﻣﯽ ﺧﻮاھﺪ ﻧﻘﺎﺷﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ وھﺮ ﮐﻪ آﻧﺮا ﻧﭙﺬﯾﺮد وﺣﺸﯽ ﺗﻠﻘـﯽ‬ ‫ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬ ‫واﻗﻌﯿﺖ ﺟﮫﺎن ﻧﻪ در ﻣﻐﺰ واﻧﺪﯾﺸﻪ ﮐﻪ در ﺣﻮاس در ﯾﺎﻓﺖ ﺷﺪه وﺑﺪن اﻧﺴﺎن ﭼﻮن آﺋﯿﻨﻪ ای آﻧﺮا ﺑﺮﻣﯽ ﺗﺎﺑﺎﻧﺪ ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﺑﺮﺧﻼف ادﻋﺎی ھﮕﻞ ﮐﻪ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﯾﺎﻓﺘﻪ ادﻋﺎی ﮐﻞ ﻓﻼﺳﻔﻪ ﻏﺮب اﺳﺖ ‪ ،‬ﻓﮑﺮ ‪ ،‬واﻗﻌﯿﺖ ﻧﯿﺴﺖ وواﻗﻌﯿﺖ در‬ ‫ﻓﮑﺮ ﻧﻘﺶ ﻧﻤﯽ ﺑﻨﺪد ﺑﻠﮑﻪ در ﻓﮑﺮ ﻧﻘﺶ ﻣﯽ ﺑﺎزد وﺑﺴﻮی ﻣﺠﺮدات ازﻟﯽ ﻣﯽ رود وﻧﮫﺎﯾﺘـﺎً ﺑـﻪ ﻣﻄﻠـﻖ ﻣﻌـﺎﻧﯽ‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ ﺧﺪا ﻣﯽ رﺳﺪ ‪ .‬ﻓﮑﺮ ‪ ،‬ﺧﺪاﺋﯿﺖ ﺟﮫﺎن اﺳﺖ وﻧﻪ واﻗﻌﯿـﺖ آن ‪ .‬ﻓﮑـﺮ اﻟﻮھﯿـﺖ اﻧـﺴﺎن اﺳـﺖ وﻧـﻪ ﻣﺎدﯾـﺖ‬ ‫اﻧﺴﺎن‪.‬‬ ‫ﻣﺜﻼً در ﻣﻐﺰاﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﮫﻮت ﺟﻨﺴﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﻋﺸﻖ ﻣﯽ ﺷﻮد وﺗﺼﻮﯾﺮ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ ﭼﺸﻢ ﻣﯽ ﺗﺎﺑﺪ ﺗﺒﺪﯾﻞ‬ ‫ﺑﻪ ﺟﻤﺎل ﯾﺎر ﻣﯽ ﮔﺮدد واﺻﻮات ﯾﺎر ﻣﺒﺪل ﺑﻪ ﻧﺪای ﺣﻖ ﻣﯽ ﺷﻮد و‪.....‬‬ ‫ﺣﻮاس ﭼﻨﺪﯾﻦ ﮔﺎﻧﻪ ﺑﺪن اﻧﺴﺎن واﻗﻌﯿﺖ ﺟﮫﺎن را ھﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ھﺴﺖ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ وﻓﮑﺮ ھﻢ اﯾﻦ ھﺴﺘﯽ را ﻣﺒﺪل‬ ‫ﺑﻪ ﯾﮏ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ آرﻣﺎﻧﯽ وﻣﻄﻠﻖ وﻣﺎوراء ﻃﺒﯿﻌﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬ﻓﮑﺮ ﻗﻠﻤﺮو رﺋﺎﻟﯿﺰم ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺳﻮرﺋﺎﻟﯿﺰم اﺳـﺖ ‪.‬‬ ‫واﻗﻌﯿﺖ را ﺑﺎ ﻓﮑﺮ ﮐﺎری ﻧﯿﺴﺖ واﺗﻔﺎﻗﺎً ﻓﮑﺮ آدﻣﯽ ﺿﺪ واﻗﻌﯿﺖ اﺳﺖ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﮐﻪ در ﮐﻤﺎل ﻧﻔﯽ ﻣﻄﻠﻖ واﻗﻌﯿﺖ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ در واﻗﻌﯿﺖ ﺟﮫﺎن وھﺴﺘﯽ ﻣﻮﺟﻮد آن ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻣﻄﻠﻖ را ﺑﺼﻮرت ﺟﻤﺎل واﻣﺮ واﺣـﺪه ﺑﯿﺎﺑـﺪ ﮐـﻪ اﯾـﻦ‬ ‫ﮐﻤﺎل ﻓﮑﺮ اﺳﺖ وﻣﻘﺎم ﮐﺸﻒ وﺷﮫﻮد وﻣﻌﺮاج روح ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻓﮑﺮ اﯾﻦ ﺣﻖ وﺟﻤﺎل واﺣﺪه را ﺑﺮای درﯾﺎﻓﺖ‬ ‫دل ﮐﻪ ﻗﻠﻤﺮو روح اﺳﺖ ﻣﮫﯿﺎ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﮥ ﻋﻮرت )ﻋﻀﻮ ﺟﻨﺴﯽ(‬ ‫ﻋﻮرت ﯾﺎ آﻟﺖ ﺟﻨﺴﯽ ﺑﺸﺮ ﯾﮑﯽ از اﻋﻀﺎی ﺑﺪن اوﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺨـﻮدی ﺧـﻮد ﯾﮑـﯽ از ﺣـﻮاس و ﻣﮫﻤﺘـﺮﯾﻦ ﻏﺮﯾـﺰۀ‬ ‫ﺣﯿﺎﺗﯽ ﺑﺸﺮ را ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﯽ ﻣﯿﮑﻨﺪ ‪.‬‬ ‫ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ در ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺑﻨﺪی ﭘﻨﺠﮕﺎﻧﻪ ﺣﻮاس ﺑﺸﺮی ﮐﻪ از ﯾﻮﻧﺎن ﺑﺎﺳـﺘﺎن ﺗـﺎ ﺑـﻪ اﻣـﺮوز ازﺟﻤﻠـﻪ ارﮐـﺎن‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﺸﺮی ﻣﺤﺴﻮب ﺷﺪه و در ﺗﻌﺪاد آن ﻧﯿﺰ ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﺗﺮدﯾﺪی وارد ﻧﮕﺸﺘﻪ ﭼﺮا ﺣـﺴﯽ ﺑﻨـﺎم ﺷـﮫﻮت ﺑـﻪ‬

‫‪101‬‬


‫ﺣﺴﺎب ﻧﯿﺎﻣﺪه ﻣﺜﻞ ﺣﺲ ﺑﻮﯾﺎﯾﯽ وﯾﺎ ﺷﻨﻮاﯾﯽ ﯾﺎ ﻏﯿﺮه ‪ .‬درﺳﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺲ ﺷـﮫﻮت ﮐـﻪ در آﻟـﺖ ﺟﻨـﺴﯽ‬ ‫درک ﻣﯽ ﺷﻮد ﺧﻮد ﻧﻮع و درﺟﻪ اﯾﯽ از ﺣﺲ ﻻﻣﺴﻪ اﺳﺖ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺳﺎﺋﺮ ﺣﻮاس ﻧﯿـﺰ اﻧـﻮاﻋﯽ از ﺣـﺲ‬ ‫ﻻﻣﺴﻪ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﻣﺜﻞ ﻟﻤﺲ ﺻﻮﺗﯽ و ﻟﻤﺲ ﻧﻮری ‪ ،‬وﻟـﯽ ﺣـﺴﯽ ﮐـﺎﻣﻼً ﻣـﺴﺘﻘﻞ ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﮐـﻪ‬ ‫ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ آن را ﺣﺲ ﺷﮫﻮاﻧﯽ ﻧﺎﻣﯿﺪ ﮐﻪ ﻟﻤﺲ و درک اﻧﺴﺎن از ﺟﻨﺲ ﻣﺨﺎﻟﻒ را ﻣﻤﮑﻦ ﻣﯽ ﺳﺎزد ‪ .‬در اﯾﻦ ﺑﺎره‬ ‫در ﻣﻘﺎﻟۀ» ﻓﮑﺮ و واﻗﻌﯿﺖ« ﺑﺤﺚ ﺷﺪه اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫و اﻣﺎ ﻟﻤﺲ ﺷﮫﻮاﻧﯽ ﺑﻪ ﭼﻪ ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ اﺳﺖ ؟ ﻣﯽ داﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﻟﻤﺲ و درک ﺷـﮫﻮاﻧﯽ ﻓﻘـﻂ ھـﻢ ﺑﻮاﺳـﻄۀ آﻟـﺖ‬ ‫ﺟﻨﺴﯽ ﻧﯿﺴﺖ و ﺑﻠﮑﻪ ھﻤﻪ اﻋﻀﺎی ﺑﺪن و ﺳﺎﺋﺮ ﺣﻮاس ﮐﻤﺎﺑﯿﺶ دارای اﯾﻦ ﺣﺲ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ و اﯾﻦ ﺣـﺲ را‬ ‫ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﻣﻘﺼﻮدش ﻧﺎﺋﻞ آﯾﺪ ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ اﮔﺮ ﭼﺸﻢ ﺧﻮد را ﺑﺒﻨﺪﯾﻢ ﺑـﺎ ﻟﻤـﺲ اﺷـﯿﺎء ﺑﻮاﺳـﻄۀ‬ ‫اﻧﮕﺸﺘﺎن ﺧﻮد ﻣﯿﺘﻮاﻧﯿﻢ ﻧﻮﻋﯽ ﺑﯿﻨﺎﯾﯽ ﺧﺎﺻﯽ درﺑﺎرۀ اﺷﯿﺎء داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ درﺑﺎرۀ ﺳﺎﺋﺮ ﺣـﻮاس‬ ‫ﻧﯿﺰ ﻣﺼﺪاق دارد ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ھﺮ ﮐﺪام از ﺣﻮاس ﺑﻪ ﺗﻨﮫﺎی ﻗﺎدر اﺳﺖ ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ و درﺟﻪ اﯾﯽ ﮐﺎر ﺳـﺎﺋﺮ ﺣـﻮاس را‬ ‫اﻧﺠﺎم دھﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﺣﻮاس ﺟﻤﻠﮕﯽ ﻣﮑﻤﻞ ھﻤﺪﯾﮕﺮﻧﺪ ‪.‬‬ ‫ﺣﺲ ﺷﮫﻮاﻧﯽ ﭼﯿﺴﺖ ؟ ﺣﺲ ﺷﻨﻮاﯾﯽ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر درﯾﺎﻓﺖ اﺻﻮات ﭘﺪﯾﺪه ھﺎ ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﮐـﻪ ﻣـﺎ را ﻧﮫﺎﯾﺘـﺎً ﺑـﻪ‬ ‫ﺗﺸﺨﯿﺺ ھﻮﯾﺖ ﭘﺪﯾﺪه ھﺎ ﻣﯽ رﺳﺎﻧﺪ ﺳﺎﺋﺮ ﺣﻮاس ﻧﯿﺰ ﭼﻨﯿﻦ ھﺴﺘﻨﺪ ﯾﻌﻨﯽ ھﺮ ﺣﺴﯽ ﺑﻪ ﺗﻨﮫﺎﯾﯽ و ﻧﯿﺰ ھﻤـﻪ‬ ‫ﺣﻮاس ﺗﻮاﻣﺎً وﻇﯿﻔﻪ ای ﺟﺰ ﺗﺸﺨﯿﺺ ھﻮﯾّﺖ ﻣﻮﺟﻮدات را ﻧﺪارﻧﺪ ‪ .‬و اﻣﺎ آﯾﺎ ﺑﻪ واﺳﻄﻪ ﻋﻀﻮ ﺟﻨـﺴﯽ و ﺣـﺲ‬ ‫ﺷﮫﻮت ﺑﻪ ﭼﻪ ﺗﺸﺨﯿﺺ و ادراک و ھﻮﯾﺘﯽ از ﺟﻨﺲ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻣﯿﺮﺳﯿﻢ ؟ اﯾﻦ ﯾﮏ ﮐﻨﮑﺎش و ﭘﺪﯾﺪه ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻧﻮ و‬ ‫ﻣﮑﺎﺷﻔۀ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﮐﺎﻧﻮن درﯾﺎﻓﺖ اﺷﺪّ ﻟﺬت و ﺷﮫﻮت در ﻗﻠﺐ ﻣﺎﺳﺖ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻋﺸﻖ ﺟﻨﺴﯽ ھﻢ‬ ‫در ﻗﻠﺐ رخ ﻣﯽ دھﺪ و ﻣﯿﻞ ﺟﻨﺴﯽ ھﻢ از دل آﻏﺎز ﻣﯽ ﺷﻮد و آﻟﺖ ﺟﻨﺴﯽ وﺳﯿﻠﻪ ﺗﺤﻘﻖ اﯾﻦ ﻣﯿﻞ اﺳـﺖ و‬ ‫ﻧﻪ ﮐﺎﻧﻮن ﺗﺤﻘﻖ آن ‪ .‬در واﻗﻊ ﻋﻀﻮ ﺟﻨﺴﯽ ﺑﺸﺮ ﭼﻪ ادراﮐﯽ را ﺑﺮای دل ﻣﻤﮑﻦ ﻣﯽ ﺳﺎزد ؟ ھﻤﻪ ﺣﻮاس دﯾﮕﺮ‬ ‫آﻧﺘﻦ ھﺎی ﺟﻤﻊ آوری اﻃﻼﻋﺎت ﺑﺮای ذھﻦ آدﻣﯽ ھﺴﺘﻨﺪ و ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ذھﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﺸﺨﯿﺺ ھﻮﯾـﺖ ﭼﯿﺰھـﺎ‬ ‫ﻣﯽ رﺳﺪ و ﭘﺪﯾﺪه ھﺎ را ﺷﻨﺎﺳﺎﺋﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و اﻣﺎ ﺣـﺲ ﺟﻨـﺴﯽ آﻧـﺘﻦ اﻃﻼﻋـﺎت از ﺟـﻨﺲ ﻣﺨـﺎﻟﻒ ﺑـﺮای دل‬ ‫اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ‪ .‬آِﯾﺎ دل در ﻟﺤﻈﻪ ارﮔﺎﺳﻢ ) ﮐﻤﺎل درﯾﺎﻓﺖ ﺷﮫﻮاﻧﯽ ( ﻧﺎم و ﺷﺨﺼﯿﺖ ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ را درک ﻣﯽ‬ ‫ﮐﻨﺪ ؟ ﻣﺴﻠﻤﺎً ﺧﯿﺮ ! اﯾﻦ ﮐﺎر ذھﻦ اﺳﺖ ﭘﺲ دل ﭼﻪ وﺟﮫﯽ از وﺟﻮد ﺟﻨﺲ ﻣﺨﺎﻟﻒ را ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ ؟‬ ‫دﻗﺖ ﮐﻨﯿﺪ ﻧﮕﺎه ﮐﻨﯿﺪ ﺣﻀﻮر ﻗﻠﺒﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﺪ ﮐﻪ ﺑﺒﯿﻨﯿﺪ در دل ﭼﻪ واﻗﻌﻪ اﯾـﯽ رخ ﻣـﯽ دھـﺪ و ﭼـﻪ اﻣـﺮی‬ ‫درﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽ ﮔﺮدد ‪ .‬در ﻟﺤﻈۀ اوج ادراک ﺷﮫﻮاﻧﯽ‪ ،‬ذھﻦ ﻓﺮد در وﺿﻌﯿﺖ ﻓﻨﺎ و ﺻـﻔﺮ ﻗـﺮار ﻣـﯽ ﮔﯿـﺮد و دﭼـﺎر‬ ‫ﻧﻮﻋﯽ ﺣﺎﻟﺖ ﮐﻤﺎ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﻪ اﺻﻄﻼح ﺳﻔﯿﺪ اﺳﺖ در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ راﺑﻄۀ ﺟﻨﺴﯽ ﺳﺎﻟﻢ و ﻣﺘﻘﺎﺑﻠﯽ رخ داده‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ و ھﯿﭻ اﺑﺘﻼی ﻧﻔﺴﺎﻧﯽ در ﻃﺮﻓﯿﻦ راﺑﻄﻪ ﻧﺒﺎﺷﺪ ﯾﻌﻨﯽ ھﯿﭻ ﻓـﺮد ﺳـﻮﻣﯽ در اﯾـﻦ راﺑﻄـﻪ ﺣﺎﺋـﻞ ﻧﺒﺎﺷـﺪ‬ ‫ﻓﻠﻤﺜﻞ اﮔﺮ درﺣﺎ ل ﺻﺤﺒﺖ ﮐﺮدن ﺑﺎ ﮐﺴﯽ ﺑﻮﺳﯿﻠۀ ﺗﻠﻔﻦ ﺑﻪ ﻧﺎﮔﺎه ﯾﮏ ﺧﻂ دﯾﮕﺮی ﺑﻪ ﻣﯿﺎن آﯾﺪ راﺑﻄﻪ ﻣﺨﺘﻞ ﻣﯽ‬ ‫ﺷﻮد‪.‬‬ ‫در واﻗﻊ ﻓﻘﻂ در ﻟﺤﻈﺎت اوج راﺑﻄۀ ﺟﻨﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ذھﻦ در اﻧﻔﻌﺎل ﮐﺎﻣﻞ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﮐﻞ ﻗـﻮای ادراک و‬ ‫ﻣﺤﺴﻮﺳﺎت ﻃﺮﻓﯿﻦ راﺑﻄﻪ در دﻟﺸﺎن ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﻣﯽ ﺷﻮد ﭼﻨﯿﻦ وﺿﻌﯽ در ھﯿﭻ ﺗﺠﺮﺑﻪ دﯾﮕﺮی در ﺑﺸﺮ ﻣﻤﮑﻦ‬ ‫ﻧﻤﯽ آﯾﺪ ﮐﻪ ﻗﻠﺐ ﮐﺎﻧﻮن ﻣﺮﮐﺰی ﺗﻤﺎم وﺟﻮد ﮔﺮدد ﭘﺲ ﻟﺤﻈـۀ ارﮔﺎﺳـﻢ ﺟﻨـﺴﯽ ﯾـﮏ وﺿـﻌﯽ ﻣﻨﺤـﺼﺮ ﺑﻔـﺮد و‬ ‫ﺧﺎرق اﻟﻌﺎده و ﺗﻮﺣﯿﺪی اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻞ وﺟﻮد را ﺑـﺮ ﻣﺤـﻮر دل ﻣﺘﻤﺮﮐـﺰ و ﻣﺘﺤـﺪ ﺳـﺎﺧﺘﻪ و ﺑـﺮ آﺳـﺘﺎﻧﻪ ﻣـﺎورای‬ ‫ﻃﺒﯿﻌﺖ ﻗﺮار ﻣﯿﺪھﺪ ‪ .‬ﻟﺬا در ﭼﻨﯿﻦ وﺿﻌﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻄﻔﻪ ﺧﻠﻘﺖ ﻧﻮﯾﻨﯽ اﻣﮑﺎن ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪن دارد زﯾـﺮا وﺟـﻮد‬ ‫اﻧﺴﺎن ﺑﺮ آﺳﺘﺎﻧﻪ ﺧﺎﻟﻖ ﻗﺮار ﮔﺮﻗﺘﻪ و آﻣﺎده ﺧﻠﻘﺘﯽ ﺟﺪﯾﺪ اﺳﺖ زﯾﺮا ﺧﺪا در ﻣﯿﺎن آﻣﺪه اﺳـﺖ ‪ .‬و اﯾـﻦ اﺳـﺖ‬

‫‪102‬‬


‫ﻣﻌﻨﺎی آن ﺣﺪﯾﺚ ﮐﻪ ھﺮ ﮔﺎه ﮐﻪ دو دل ﯾﮑﯽ ﺷﻮد ﺳﻮﻣﯽ ﺧﺪاﺳﺖ‪ .‬ﻟﺤﻈﻪ اﯾﯽ ﮐﻪ ﻧﻪ ﻣﻦ اﺳﺖ و ﻧﻪ ﺗﻮ ﻓﻘﻂ‬ ‫او ﺣﻀﻮر دارد ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ واﺿﺢ ﺷﺪ اﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺑﻪ واﺳﻄۀ ﻋﻀﻮ ﺟﻨﺴﯽ و ﺣﺲ ﺷﮫﻮاﻧﯽ درک ﻣﯽ ﺷﻮد و ھﻮﯾﺘﯽ ﮐﻪ آﺷﮑﺎر ﻣـﯽ‬ ‫ﮔﺮدد » ھﻮ « اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﺧﺪاﺳﺖ ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻦ و ﺗﻮ در ھﻤﺪﯾﮕﺮ ﻓﻨﺎ ﻣﯽ ﺷـﻮد و او ﺑـﻪ ﻣﯿـﺎن ﻣـﯽ آﯾـﺪ ‪ .‬ﭘـﺲ‬ ‫واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ آﻟﺖ ﺟﻨﺴﯽ و ﺣﺲ ﺷﮫﻮت ﻗﻠﻤﺮو ﺣﻀﻮر ﺧـﺪا و ﺷـﻨﺎﺧﺖ ﺣـﺴﯽ ﺧـﺎﻟﻖ اﺳـﺖ ﯾﻌﻨـﯽ اﯾـﻦ‬ ‫ﻋﺎﻟﯿﺘﺮﯾﻦ و ﻣﺘﺎﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﺗﺮﯾﻦ ﺣﻮاس ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫در واﻗﻊ ارﮔﺎﺳﻢ ﺟﻨﺴﯽ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﻣﻌﺮاج ﻏﺮﯾﺰی اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ در ﯾﮏ راﺑﻄﻪ ﭘـﺎک و ﺻـﺎدﻗﺎﻧﻪ و ھﻤـﺪل‬ ‫ﻋﺎﻟﯿﺘﺮﯾﻦ ﺣﺪ ﻋﺒﺎدت ﻣﻤﮑﻦ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺧﻠﻖ ﯾﮏ اﻧﺴﺎن ﺳﻮم اﺳـﺖ و ﮐـﺎری ﺧـﺪاﯾﯽ ﺗـﺮﯾﻦ از اﯾـﻦ‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ ﭘﺲ در راﺑﻄﻪ ﺟﻨﺴﯽ ﺧﺪاﺳﺖ ﮐﻪ درک ﻣﯽ ﺷﻮد ﺑﺸﺮﻃﯽ ﮐﻪ راﺑﻄﻪ اﯾﯽ ﺣﻼل و ﭘﺎک و ﺻﺪﯾﻖ ﺑﺎﺷﺪ‬ ‫در ﻏﯿﺮ اﯾﻦ ﺻﻮرت اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﻗﻠﻤﺮو ﺣﻀﻮر اﺑﻠﯿﺲ اﺳﺖ و ﻧﺘﯿﺠۀ اﯾﻦ راﺑﻄﻪ دوزﺧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ رخ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ واﺿﺢ ﺷﺪ ﮐﻪ راﺑﻄﻪ ﺟﻨﺴﯽ ﻗﺪﺳﯽ ﺗﺮﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﻏﺮﯾﺰی ﺑﺸﺮ اﺳﺖ و ﻧﯿﺰ آﻟﺖ ﺟﻨﺴﯽ ﻣﻘﺪﺳﺘﺮﯾﻦ ﻋﻀﻮ‬ ‫ﺑﺪن اﺳﺖ و ﻏﺮﯾﺰۀ ﺟﻨﺴﯽ ھﻢ اﻟﮫﯽ ﺗﺮﯾﻦ ﻏﺮاﯾﺰ اﺳﺖ و اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐـﻪ ﮐـﻞ دﯾـﻦ ﺧـﺪا ﺑـﺮ ﺣﻘـﻮق زﻧﺎﺷـﻮﯾﯽ‬ ‫اﺳﺘﻮار اﺳﺖ و اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﻮل ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ اﺳﻼم )ص( ﻣـﺮد در آﻏـﻮش زن ﺑـﻪ ﻣﻌـﺮاج ﻣـﯽ رود ‪ .‬و ﺑـﻪ‬ ‫ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ زﻧﺎ در رأس ھﻤﻪ ﮔﻨﺎھﺎن ﮐﺒﯿﺮه ﻗﺮار دارد و ﻧﺨـﺴﺘﯿﻦ ﺣـﺮام ھﻤـﻪ ﻣـﺬاھﺐ و ﻓﺮھﻨﮕﮫـﺎ‬ ‫ﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻨﮏ ﺗﺄﮐﯿﺪ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ اﺳﻼم درﺑﺎرۀ اﻣﺮ ازدواج و زﻧﺎﺷﻮﯾﯽ و راﺑﻄﻪ ﺟﻨﺴﯽ را ﺑﮫﺘﺮ درک ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ و اﯾﻨﮑﻪ‬ ‫ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ » ﺑﻪ ﺧﺪا ﺳﻮﮔﻨﺪ ﮐﻪ ﺷﺒﯽ ﻧﺒﻮده ﺑﺎ ﯾﮑﯽ از ھﻤﺴﺮاﻧﻢ ﺟﻤﺎع ﻧﮑﻨﻢ ‪».‬‬

‫ﭘﺲ رھﺒﺎﻧﯿﺖ ﮐﻪ در اﮐﺜﺮ ﻣﺬاھﺐ ﻧﻔﺎق ﭘﺪﯾﺪ اﻣﺪه ﮐﻪ ازدواج را ﻋﻤﻠﯽ ﺷـﯿﻄﺎﻧﯽ و زن را ﺧـﻮد ﺷـﯿﻄﺎن ﻣـﯽ‬ ‫ﭘﻨﺪارد ﯾﮏ ﺑﺎور ﺗﻤﺎﻣﺎً ﺿﺪ دﯾﻨﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬و اﯾﻨﮑﻪ ازدواج ﺑﺮای ﻣﺆﻣﻨﺎن ﺑﺴﯿﺎر واﺟﺒﺘﺮ آﻣﺪه ﺑـﻪ دﻟﯿـﻞ ﻗـﺪرت‬ ‫ﺣﯿﺎت ﻗﻠﺒﯽ اﻧﮫﺎﺳﺖ ﮐﻪ آﻧﺎن را ﺑﻪ ﻣﻌﺮاج ﻣﯽ ﺧﻮاﻧـﺪ ‪ .‬ﭘـﺲ اﮔـﺮ رواﺑـﻂ ﺟﻨـﺴﯽ ﻧﺎﻣـﺸﺮوع را اﺳـﺎس ھﻤـۀ‬ ‫ﺑﺪﺑﺨﺘﯿﮫﺎ و اﻧﺤﻄﺎط ﺑﺸﺮ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﯿﻢ ﺣﻘﯿﻘﺘﯽ واﺿﺢ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫در ﻧﺰد اﻧﺴﺎن ﮐﺎﻓﺮ ﮐﻞ اﻋﻀﺎی ﺑﺪﻧﺶ ﺑﻌﻨﻮان اﻣﺎﻧﺖ ھﺎی اﻟﮫﯽ ‪ ،‬ﺗﻤﺎﻣﺎً ﻣﻈﻠﻮم اﺳـﺖ و در ﻗﯿﺎﻣـﺖ از دﺳـﺖ‬ ‫ﺻﺎﺣﺒﺶ دادﺧﻮاھﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﺑﺨﺼﻮص ﻋﻀﻮ ﺟﻨﺴﯽ ﮐﻪ ﻣﻮرد اﺷﺪّ ﻇﻠﻢ و ﺳﻮء اﺳﺘﻔﺎده ﻗـﺮار ﻣـﯽ ﮔﯿـﺮد ‪.‬‬ ‫رﻋﺎﯾﺖ ﺣﻘﻮق و وآداب ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺗﻨﻪ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ رﻋﺎﯾﺖ اﺳﺎس دﯾﻦ و ﺳﺮﻧﻮﺷـﺖ ﺧﻮﯾـﺸﺘﻦ اﺳـﺖ ‪ .‬ﺑﺎﻻﺗﻨـﻪ آدﻣـﯽ‬ ‫ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺗﻨﻪ اش ﺗﻐﺬﯾﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬اﮔﺮ اﯾﻦ ﺗﻐﺬﯾﻪ ﻣﺴﻤﻮم و ﻓﺎﺳﺪ ﺑﺎﺷﺪ دل را ﺳﯿﺎه و ذھﻦ را ﻣﺠﻨﻮن‬ ‫ﻣﯽ ﺳﺎزد ‪ .‬ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ھﺮ ﮐﺴﯽ ﺑﺮ روی ﻋﻀﻮ ﺟﻨﺴﯽ او ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد و در دل و ذھﻦ ﺧﻮاﻧﺪه و ﯾﺎﻓﺘـﻪ‬ ‫ﻣﯽ ﮔﺮدد ‪.‬‬ ‫ﻋﻀﻮ ﺟﻨﺴﯽ زن وﻣﺮد ﺗﻨﮫﺎ ﻋﻀﻮی اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﮑﻤﻞ ھﻤﺪﯾﮕﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮد اﯾﻦ ﻋﻀﻮ را ﺑﺼﻮرت زاﺋﺪه اﯾﯽ ﺑﻪ‬ ‫ھﻤﺮاه دارد ﮐﻪ ﺑﺨﻮدی ﺧﻮد ھﯿﭻ ﺧﺎﺻﯿﺘﯽ ﻧﺪارد و زن ھﻢ اﯾﻦ ﻋﻀﻮ را ﺑﺼﻮرت ﻓﻀﺎﯾﯽ ﺧﺎﻟﯽ ﺣﻤﻞ ﻣﯿﮑﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﺨﻮدی ﺧﻮد ھﯿﭻ ارزﺷﯽ ﻧﺪارد ‪ .‬اﯾﻦ دو ﻋﻀﻮ ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﭼﻮن ﻣﺘﺤﺪ ﺷﻮﻧﺪ اﺗﺤﺎد وﺟﻮد اﻧﺴﺎن را ﻣﻤﮑﻦ ﻣﯽ‬ ‫ﺳﺎزﻧﺪ ‪ .‬ﻣﺮد ﭼﯿﺰی اﺿﺎﻓﻪ دارد و زن ھﻢ ﮐﻢ دارد ‪ .‬اﯾﻦ ﻋﻀﻮ اﺿﺎﻓﯽ در ﻣﺮد ﻣﻨﺸﺎء ﻋﺸﻖ و اﯾﺜﺎرش ﺑـﻪ زن‬ ‫اﺳﺖ و اﯾﻦ ﮐﻤﺒﻮد در زن ھﻤﺎن ﻧﯿﺎز او ﺑﻪ ﻣﺤﺒﺖ و وﻻﯾﺖ ﻣﺮد اﺳـﺖ و ﻟـﺬا اﯾـﻦ اﻓﺰوﻧـﯽ و ﻧﻘـﺼﺎن در ازدواج‬ ‫ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻌﺎدل ﻣﯽ ﺷﻮد و ﻋﺸﻖ ﻋﺮﺻﻪ ﻋﺪاﻟﺖ اﺳﺖ اﮔﺮ ﺣﻘﻮﻗﺶ رﻋﺎﯾﺖ ﺷﻮد در ﻏﯿـﺮ اﯾـﻦ ﺻـﻮرت ﻋﺮﺻـﻪ‬ ‫اﺷﺪ ﻇﻠﻢ و ﻇﻠﻤﺖ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫‪103‬‬


‫اﻣﺮوزه ﺷﺎھﺪﯾﻢ ﮐﻪ ﻻﻋﻼج ﺗﺮﯾﻦ و ﮐﺎﻣﻠﺘﺮﯾﻦ و ﻣﺨﻮﻓﺘﺮﯾﻦ ﺑﯿﻤﺎری ﯾﻌﻨـﯽ اﯾـﺪز ﻣﺤـﺼﻮل ﻋـﺪم رﻋﺎﯾـﺖ ﺣﻘـﻮق‬ ‫ﻋﺸﻖ و آﻟﺖ ﺟﻨﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻏﺮﯾﺰه و ﻧﯿﺎز و ﻟﺬت ﺟﺎن را ﻣﺒﺪل ﺑﻪ اﺷﺪّ زﺟﺮ و وﺣﺸﺖ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‬ ‫‪ .‬اﯾﺪز ﺟﺰای ﺣﺎﺻﻞ از دادﺧﻮاھﯽ ﻋﻀﻮ ﺟﻨﺴﯽ ﺑﺸﺮ در ﻧﺰد ﺧﺪاﺳـﺖ و ﻗـﺼﺎص دل ادﻣـﯽ از اوﺳـﺖ زﯾـﺮا‬ ‫اﻧﺴﺎن ذاﺗﯽ ﺗﺮﯾﻦ ﻧﯿﺎز دل ﺧﻮد را ﻧﺎﮐﺎم ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ و وﺟﻮد را در ﻗﺤﻄﯽ اﻧﺪاﺧﺘﻪ و روح را از ادراک ﺣﻖ‬ ‫ﻣﺤﺮوم ﻧﻤﻮده اﺳﺖ ‪.‬‬

‫» ﻧﯿﺴﺘﯽ « ﭼﯿﺴﺖ ؟‬ ‫ھﻤﯿﻨﮑﻪ اﻧﺴﺎن ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﺑﻨﺎم »ﻧﯿﺴﺘﯽ« ﺑﯿﻨﺪﯾﺸﺪ از ﻋﺠﺎﯾﺐ ﺧﻠﻘـﺖ ﺑـﺸﺮ و از ﻣﻌﻤـﺎی ﺑـﺰرگ‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬اﺻﻼً اﯾﻨﮑﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ آدﻣﯽ ﻧﯿﺴﺘﯽ را ﻣﺘﺼﻮر ﻣﯽ ﺷـﻮد دالّ ﺑـﺮ ﺣـﻀﻮر روح در‬ ‫اﻧﺴﺎن اﺳﺖ و اﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﻣﻨﺸﺎء ﺧﻮد‪ -‬آﮔﺎھﯽ ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ﮐـﻪ ﺑـﺸﺮ را از ﺳـﺎﯾﺮ ﺣﯿﻮاﻧـﺎت ﻣﺠـﺰا ﮐـﺮده اﺳـﺖ ‪.‬‬ ‫ھﻤﯿﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻧﯿﺴﺘﯽ ﯾﮏ وﺿﻌﯿﺖ ﺧﺎص و واﻗﻌﯿﺘﯽ ﻣﻤﮑﻦ و ﻣﻮﺟـﻮد اﺳـﺖ ھـﺮ ﭼﻨـﺪ ﮐـﻪ‬ ‫ذھﻦ اﻧﺴﺎن در درک ان ﻋﺎﺟﺰ اﺳﺖ وﻟﯽ از ان رھﺎﯾﯽ ﻧﺪارد ‪ .‬ﺗﻔﮑﺮ درﺑﺎره ﻧﯿﺴﺘﯽ ﻋﯿﻦ ﺗﻔﮑﺮ درﺑﺎره ﺧﺪاوﻧﺪ و‬ ‫ذات ﺣﻖ اﺳﺖ ‪ .‬در واﻗﻊ ﻧﯿﺴﺘﯽ ﻧﺎم دﯾﮕﺮ ﺧﺪا در ذھﻦ ﺑﺸﺮ اﺳﺖ و ﭼﻮن ﺧﺪا وﺟﻮد دارد ﻟﺬا ﻧﯿﺴﺘﯽ ﻗﺎﺑـﻞ‬ ‫ﺗﻔﮑﺮ اﺳﺖ ﭼﺮا ﮐﻪ ﻗﺒﻞ از ﺧﻠﻘﺖ ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ ﻓﻘﻂ ﺧﺪا ﺑﻮد و ﺧﺪا از ﻣﻨﻈﺮ ادراک ﻣﺤﺴﻮس ﺑﺸﺮی ھﻤﺎن‬ ‫ﻧﯿﺴﺘﯽ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬ﭘﺲ ﻧﯿﺴﺘﯽ ﯾﮏ ھﺴﺘﯽ ﻗﺒﻞ از ھﺴﺘﯽ و ﺑﻌﺪ از ھﺴﺘﯽ و ﺑﺮﺗﺮ از ھﺴﺘﯽ و در‬ ‫زﯾﺮ ﭘﻮﺳﺖ ھﺴﺘﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﮔﻮﯾﯽ ذات ھﺴﺘﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﺗﻤﺎم اﻧﺪﯾﺸﻪ ھﺎی ﻣﻌﻨـﻮی و ﻣﻌﻨـﺎﮔﺮاﯾﯽ ﺑـﺸﺮ‬ ‫آﮔﺎه و ﻧﺎﺧﻮد –آﮔﺎه ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از ﻧﯿﺴﺖ اﻧﮕﺎری ﺑﺸﺮ اﺳـﺖ ‪ .‬اﯾـﻦ ﻧﯿـﺴﺖ اﻧﮕـﺎری ﻋـﯿﻦ ﺧـﺪا اﻧﮕـﺎری اﺳـﺖ ‪.‬‬ ‫ﻋﻤﯿﻘﺘﺮﯾﻦ اﻧﺪﯾﺸﻪ ھﺎ ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از اﻧﺪﯾﺸﻪ درﺑﺎره ﻧﯿﺴﺘﯽ اﺳﺖ و ﻟﺬا ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻓﻼﺳﻔﻪ ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺮ ھﻤﯿﻦ ﻣﺤﻮر‬ ‫اﻧﺪﯾﺸﯿﺪه اﻧﺪ و اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﮑﯿﻤﺎن و ﻋﺎرﻓﺎن ﺟﮫﺎن ﺟﻤﻠﮕﯽ ﺳﺎ ﻟﮑﺎن و ﻋﺎﺷﻘﺎن وادی ﻓﻨﺎ ھﺴﺘﻨﺪ ‪ .‬اﻧﺴﺎن‬ ‫از ﻧﯿﺴﺖ ﺷﺪن ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻧﺎﺑﻮدن ﻣﻄﻠﻖ ﻧﻤﯽ ھﺮاﺳﺪ ﺑﻠﮑﻪ از اﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻃـﺮزی ﻓـﻮق ھـﺴﺘﯽ وﺟـﻮد دارد‬ ‫ﻣﯽ ھﺮاﺳﺪ ﻣﺜﻞ ﺗﺮس از روح ﯾﺎ ﺧﺪا ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻧﯿﺴﺘﯽ ھﻤﺎن ھﺴﺘﯽ ﻣﻄﻠﻖ و ﺟﺎوداﻧﻪ و ﻧﺎب و ھﻤﻪ ﺟﺎﯾﯽ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﺣﻘﯿﺮ را ﻣﯽ ﺗﺮﺳﺎﻧﺪ اﯾﻦ ھﻤـﺎن ﺗـﺮس از ﻋﻈﻤـﺖ اﺳـﺖ ‪ .‬اﻧﺪﯾـﺸﻪ درﺑـﺎره ﻧﯿـﺴﺘﯽ ﻣﻮﺟـﺐ‬ ‫ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﺗﻌﻤﯿﻖ و ﺗﻌﺎﻟﯽ ھﺴﺘﯽ اﻧﺴﺎن ﻣﯽ ﺷﻮد ‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﮥ ﺗﺌﻮري‬ ‫» ﺟﻬﺎن ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ آرزو«‬ ‫واژه »ﺗﺌﻮری « ) ‪ ( theory‬ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻟﻐﺖ ﯾﻮﻧﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺼﺪر » ﺗﺌـﻮ« ﺑـﻪ ﻣﻌﻨـﺎی ﺧـﺪا ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ و ﻟـﺬا‬ ‫ﺗﺌﻮرﯾﺰه ﮐﺮدن ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی اﻟﮫﯽ ﻧﻤﻮدن و ﻣﻄﻠﻖ ﮐﺮدن آن اﺳﺖ ‪ .‬آدﻣﯽ از ﻃﺮﯾﻖ ﺗﺌﻮرﯾﮫﺎ ﺑﻪ اﯾﺪه اﻟﮫﺎ‬ ‫و ارﻣﺎﻧﮫﺎ و ﻧﯿﺎزھﺎی ﺑﺮﺗﺮی از ﺣﯿﺎت و ھﺴﺘﯽ اش ﻣﯽ رﺳﺪ و ﺑﺪﯾﻦ وﺳﯿﻠﻪ ﮔـﺎم ﺑـﻪ ﮔـﺎم ﺑـﻪ ﺣﻘﯿﻘـﺖ ﭘﻨﮫـﺎن‬ ‫ﺟﮫﺎن راه ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺧﺪای ﺟﮫﺎن ﺑﺮﺳﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻪ ﺗﺌﻮ ‪.‬‬

‫‪104‬‬


‫ﺟﮫﺎن ﭘﯿﺶ روی ھﺮﮐﺴﯽ ﻧﻘﺶ ﻧﯿﺎزھﺎ و آرﻣﺎﻧﮫـﺎی اوﺳـﺖ ﮐـﻪ در آﮔـﺎه و ﻧـﺎﺧﻮد اﮔـﺎھﺶ ﺣـﻀﻮر دارد ‪ .‬در‬ ‫ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺟﮫﺎن واﻗﻌﯽ و ﺧﻮدﺑﺨﻮدی و ﻣﻨﮫﺎی ﻧﮕﺎه ذاﺗﯽ اﻧﺴﺎن ‪ ،‬اﺻﻼً ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺟﮫﺎﻧﯽ اﺳﺖ‬ ‫و ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ اﺻﻼً ھﺴﺖ ﯾﺎ ﻧﯿﺴﺖ ‪.‬‬ ‫ﺷﻮﭘﻨﮫﺎور ﻓﯿﻠﺴﻮف اﻟﻤﺎﻧﯽ ﺟﮫﺎن را ﻧﻘﺶ اﯾﺪه ھﺎ و ﻧﻤﺎﯾﺎﻧﮕﺮ ارﻣﺎﻧﮫﺎی اﻧﺴﺎن ﻣﯽ داﻧﺪ ﺑﻪ زﺑﺎن دﯾﮕﺮ ﺟﮫـﺎن‬ ‫ھﺮ ﮐﺴﯽ ﻣﺎل ﺧﻮد اوﺳﺖ و ﻣﺨﻠﻮق ارﻣﺎن اوﺳﺖ و درﺳﺖ اﻧﺪازه ﺧﻮد اوﺳﺖ ‪ .‬ﮔـﻮﯾﯽ ﺟﮫـﺎن ھـﺴﺘﯽ در‬ ‫ﮐﺎرﮔﺎه روان ادﻣﯽ ﺑﻼوﻗﻔﻪ در ﺣﺎل ﺧﻠﻖ ﺷﺪن اﺳﺖ ‪ .‬و ﻣﺤﺴﻮﺳﺎت و ادراﮐﺎت ﻣﺸﺘﺮک اﻧﺴﺎﻧﮫﺎ ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از‬ ‫ﻏﺮاﯾﺰ و ﻧﯿﺎزھﺎی ﻣﺸﺘﺮک اﻧﮫﺎﺳﺖ ‪ .‬ﻣﯽ داﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﺣﯿﻮاﻧﺎت ﻣﺎ ھﻢ ﻣﺜﻞ ﻣﺎ ﺣﻮاس ﭘﻨﺠﮕﺎﻧﻪ را دارا ھﺴﺘﻨﺪ وﻟﯽ‬ ‫ﻋﻠﻮم ﺟﺪﯾﺪ ﺛﺎﺑﺖ ﮐـﺮده ﮐـﻪ ﺟﮫـﺎن ﭘـﯿﺶ روی اﻧـﺎن ﺑـﺴﯿﺎر ﻣﺘﻔـﺎوت از ﻣﺎﺳـﺖ ﯾﻌﻨـﯽ ﭘﺮﻧـﺪﮔﺎن و ﺧﺰﻧـﺪﮔﺎن و‬ ‫ﭘﺴﺘﺎﻧﺪاران ھﺮ ﯾﮏ ﺑﺎ ﺟﮫﺎﻧﮫﺎی ﻣﺘﻔﺎوت روﺑﺮو ھﺴﺘﻨﺪ و ﺷﺎﯾﺪ ﺗﻨﮫﺎ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﺸﺘﺮک ھﻤـﻪ اﯾـﻦ ﺟﮫﺎﻧﮫـﺎ ھﻤـﺎن‬ ‫ﻓﻀﺎ ‪ ،‬ﺛﻘﻞ ‪ ،‬ﻧﻮر و ﺳﺮﻋﺖ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﺎزه ھﻤﯿﻦ ﻋﻨﺎﺻﺮ ھﻢ ﺑﺮای ھﺮ ﯾـﮏ از ﺟﺎﻧـﺪاران دارای ﺣـﺲ و ﻣﻌﻨـﺎی‬ ‫ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺟﮫﺎن ﭘﯿﺶ روی ﯾﮏ ﻋﺎرف ﺑﮑﻠﯽ ﻣﺘﻔﺎوت از ﺟﮫﺎن ﯾﮏ ﻋﺎﻣﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ‬ ‫دﻟﯿﻞ ﻣﺜﻼً ﺟﮫﺎن اﺷﻌﺎر ﺣﺎﻓﻆ در ﻧﻈﺮ ﻣﺎ ﺟﮫﺎن ﺗﺨﯿﻼت و ﺗﻮھﻤﺎت اﺳﺖ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﺑﺮای او ﻋﯿﻦ واﻗﻌﯿﺎت اﺳﺖ‬ ‫‪ .‬ﺟﮫﺎن ﭘﯿﺶ روی اﻧﺒﯿﺎی اﻟﮫﯽ ﻧﯿﺰ ھﻤﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ در ﮐﺘﺐ اﺳﻤﺎﻧﯽ ﺑﯿﺎن ﺷﺪه اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﺟﮫﺎن ﺑﮫـﺸﺖ و‬ ‫دوزخ و اﺟﻨﻪ و ﻣﻼﺋﮏ و ﺷﯿﺎﻃﯿﻦ و‪ ....‬وﻟﯽ ﺑﺮای ﻣﺎ اﯾﻦ ﺟﮫﺎن ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺼﻮر اﺳﺖ و ﻓﻘﻂ ﻣـﯽ ﺗـﻮاﻧﯿﻢ اﯾـﻦ‬ ‫ﺟﮫﺎن را ﺑﺮای ﺧﻮد ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ اﯾﺪه ھﺎ و ارﻣﺎﻧﮫﺎ ﻧﻤﺎﯾﯿﻢ ﺗﺎ ﺑﺘﺪرﯾﺞ ﺑﻪ ان ﺑﺮﺳﯿﻢ ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ اﺑﻦ ﺳﯿﻨﺎ در ﺑﺎره‬ ‫ﺷﯿﺦ ﺧﺮﻗﺎﻧﯽ ﻣﯽ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ » اﻧﭽﻪ را ﮐﻪ ﻣﺎ ﺣﺪس ﻣﯽ زﻧﯿﻢ او ﻣﯽ ﺑﯿﻨﺪ « ﭘﺲ ﺟﮫﺎن او از ﺟﮫﺎن ﻣﺎ ﻣﺘﻔﺎوت‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬ﺟﮫﺎن ﻣﻠﮑﻮت و ﺟﺒﺮوت و ﻻھﻮت ﺟﮫﺎﻧﮫﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻮاﺳـﻄﻪ ﺣﮑﯿﻤـﺎن دﯾـﺪه ﺷـﺪه و ﺑﯿـﺎن ﮔﺮدﯾـﺪه‬ ‫اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫آدﻣﯽ ھﺮ ﭼﻪ ﮐﯽ ﺑﺨﻮاھﺪ ﺑﺒﯿﻨﺪ دﯾﺮ ﯾـﺎ زود ﻣـﯽ ﺑﯿﻨـﺪ ‪ .‬اﯾـﻦ ھﻤـﺎن ﺣﻘﯿﻘـﺖ » ﺗﺌـﻮری « اﺳـﺖ ‪ .‬ﺑـﺴﯿﺎری از‬ ‫ﺗﺌﻮرﯾﮫﺎی ﮐﮫﻦ ﺑﺸﺮی دھﮫﺎ ﻗﺮن و ﺑﻠﮑﻪ ھﺰاره ھﺎ ﺑﻄﻮل اﻧﺠﺎﻣﯿﺪ ﺗﺎ ﻣﺤﻘﻖ ﺷﺪ ﻣﺜﻞ ﺗﺌﻮری اﺗﻢ ﮐـﻪ ﺣـﺪود دو‬ ‫ھﺰار ﭘﺎﻧﺼﺪ ﺳﺎل ﻗﺪﻣﺖ دارد ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺗﺌﻮری ﻣﻌﺎد و ﻗﯿﺎﻣﺖ ﻧﯿﺰ ﺑﻌﻨﻮان ﯾﮑﯽ از ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺗﺌﻮرﯾﮫﺎی اﻧﺒﯿﺎی اﻟﮫﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺤﻘـﻖ اﺳـﺖ ‪ .‬ﺑـﺮای‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ ﭘﯿﺶ از اﯾﻦ ﻣﺤﻘﻖ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺑﺮای ﻣﺎﺑﻘﯽ ﻣﺮدم ﻧﯿﺰ ﺑﻼﺧﺮه ﻣﺤﻘﻖ ﺧﻮاھﺪ ﺷﺪ وﻟﯽ ارزش در اﯾﻦ‬ ‫اﺳﺖ ک آدﻣﯽ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺑﺮﺧﯽ از ﺗﺌﻮرﯾﮫﺎی زﻧﺪﮔﯿﺶ در ھﻤﯿﻦ دﻧﯿﺎ ﻧﺎﺋﻞ اﯾﺪ وﮔﺮﻧﻪ ﭘﺲ از ﻣـﺮگ ﺑـﺴﯿﺎری از‬ ‫ﺗﺌﻮرﯾﮫﺎ رخ ﺧﻮاھﻨﺪ ﻧﻤﻮد ‪.‬‬ ‫ﻗﺮآن ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ » آﯾﺎ اﻧﺴﺎن ﺟﺰ ﺗﻤﻨﺎھﺎی ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ اﺳﺖ « ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﺟﺰ اﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬ﻟﺬا ﺟﮫـﺎن ﺑﯿـﺮون ﻣـﺎ‬ ‫ھﻤﻮاره ﺟﮫﺎن اﯾﺪه ال ﻣﺎﺳﺖ ﻣﻨﺘﮫﯽ اﯾﺪه اﻟﮫﺎی ﻣﺎ اﻧﺘﮫﺎ ﻧﺪارد و ﻣﺴﺘﻤﺮاً در ﺣﺎل ﺗﻐﯿﯿﺮ وﺗﮑﺎﻣﻞ اﺳﺖ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‬ ‫ﺟﮫﺎن ﺑﯿﺮون ﻣﺎ ھﻢ ﺑﻪ واﺳﻄﻪ ﺗﺌﻮرﯾﮫﺎی ﻣﺎ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ زﯾﺮا اﻧﺴﺎن ﺟﺎﻧـﺸﯿﻦ ﺧﺪاﺳـﺖ و ﮐﺎرﮔـﺎه ﺧﻠﻘـﺖ‬ ‫اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﺟﮫﺎن ﺑﯿﺮون از ﻣﺎ ﺟﮫﺎﻧﯽ ﺗﻤﺎﻣﺎً اﻧﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ و اﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎی ﺣﻘﯿﻘﯽ اوﻣـﺎﻧﯿﺰم ﯾـﺎ ﻣﮑﺘـﺐ اﺻـﺎﻟﺖ اﻧـﺴﺎن در‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺖ دﯾﻨﯽ اﺳﺖ و اﯾﻦ ھﻤﺎن اﻧﺴﺎن ﻣﺪاری ﺟﮫﺎن و ﺟﮫﺎن ﻣﺪاری اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ‪ :‬اﻧﺴﺎن ﺟﮫﺎﻧﯽ و ﺟﮫـﺎن‬ ‫اﻧﺴﺎﻧﯽ !‬ ‫در اﯾﻨﺠﺎ ﺟﺪال ﺑﯿﻦ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻣﺎﺗﺮﯾﺎﻟﯿﺰم و اﯾﺪه اﻟﯿﺰم ﻧﯿﺰ ﭘﺎﯾﺎن ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ ﯾﻌﻨﯽ اﯾﻦ ﺑﺤـﺚ ﮐـﻪ آﯾـﺎ اﻧـﺴﺎن ﻣﻌﻠـﻮل‬ ‫ﺟﮫﺎن اﺳﺖ و ﺑﻠﻌﮑﺲ ‪ .‬در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ ھﺮ ان در ﮐﺎرﮔﺎه وﺟﻮد اﻧﺴﺎن در ﺣﺎل ﺧﻠﻖ ﺷﺪن اﺳﺖ اﮔﺮ‬

‫‪105‬‬


‫اﯾﻦ ھﻤﺰﻣﺎﻧﯽ را درک ﮐﻨﯿﻢ ﻣﯽ ﻓﮫﻤﯿﻢ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﻧﯿﺰ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺧﻠﻘﺖ ﺟﮫﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻠﻖ ﻣﯽ ﺷﻮد و اﯾﻦ‬ ‫دو ﺧﻠﻘﺘﯽ واﺣﺪ اﺳﺖ ‪ .‬و ﻧﯿﺰ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ را ھﻢ ﺑﻮﺿﻮح درک ﻣﯿﮑﻨﯿﻢ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﮐﻤﯽ از ﺟﮫﺎن دﯾﺮﺗﺮ ﯾﻌﻨﯽ ﺟﻮان‬ ‫ﺗﺮ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫» ای اﻧﺴﺎن ھﺮ اﻧﭽﻪ ﮐﻪ ھﺴﺘﯽ ھﻤﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺧﻮاﺳﺘﯽ وﻟﯽ اﻓﺴﻮس ﮐﻪ ﻓﺮاﻣﻮش ﮐﺮده اﯾﯽ «‬ ‫ﻣﺎرﺗﯿﻦ ﺑﻮﺑﺮ ﻋﺎرف ﺷﮫﯿﺮ ﯾﮫﻮد اﻟﻤﺎﻧﯽ‬

‫ﻏﯿﺮت و ﻋﻔﺖ‬ ‫)ام‪ ‬اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ اﺧﻼق (‬ ‫اﻧﺴﺎن ﺣﯿﻮاﻧﯽ ﺑﺎ ﻏﯿﺮت اﺳﺖ ‪ .‬و ھﻤﯿﻦ اﻣﺮ ﻣﻨﺸﺎء ﭘﯿﺪاﯾﺶ اﺧﻼﻗﯿﺎت ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ‪ .‬ﺣﺘﯽ در ﺟﮫـﺎن ﺣﯿﻮاﻧـﺎت‬ ‫ھﻢ ﺷﺎھﺪﯾﻢ ﮐﻪ ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ ﺗﺮﯾﻦ ﺣﯿﻮاﻧﺎت ﯾﻌﻨﯽ ﭘﺴﺘﺎﻧﺪاران ﺑﺎﻏﯿﺮت ﺗﺮ از رده ھـﺎی دﯾﮕـﺮ ھـﺴﺘﻨﺪ ‪ .‬ﺗـﺎ ﮐﻨـﻮن‬ ‫ﻧﺸﺎن داده اﯾﻢ ﮐﻪ ھﻤﻪ ارزﺷﮫﺎی ﻣﺎدی و ﻣﻌﻨﻮی ﺑﺸﺮی و ﮐﻞ ﺗﻤﺪن ﺑﺸﺮ ﺑﺮوی زﻣﯿﻦ ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از راﺑﻄﻪ آدم‬ ‫و ﺣﻮاﯾﯽ و ﭘﺪﯾﺪه ازدواج و ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺧﺎﻧﻮاده اﺳﺖ در ﯾﮏ ﮐﻼم ﻣﺤﺼﻮل ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ ﺑﻨﺎم ﻏﯿﺮت در ﻣﺮد اﺳـﺖ ﮐـﻪ‬ ‫زن راھﻢ ﺑﻪ ﻋﻔﺖ ﻣﯽ ﮐﺸﺎﻧﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻪ ﻏﯿﺮت ﻣﺮد ﮐﻪ ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از ﻣﺤﺒﺖ اوﺳﺖ ﻣﺘﻌﮫﺪ ﺷﺪه و ﻟﺬا ﺑﯿﻦ ﺧﻮد و‬ ‫ﺳﺎﺋﺮ ﻣﺮدان و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﻣﻌﻪ دﯾﻮاری از ﻏﯿﺮﯾﺖ ﻣﯽ ﮐﺸﺪ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﻋﻔﺖ اوﺳﺖ ‪ .‬ﯾﻌﻨـﯽ اﮔـﺮ ھﻤـﻪ ﻗﺮدادھـﺎی‬ ‫اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﺳﺎس ﻣﺪﻧﯿﺖ ﺑﺸﺮﻧﺪ رﯾﺸﻪ در ﻣﯿﺰان ﻏﯿﺮت و ﻋﻔﺖ زﻧﺎﺷﻮﯾﯽ دارﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﻼک ھﺮ ﻧﻮع ﻋﮫﺪ و وﻓﺎ و‬ ‫وﻇﯿﻔﻪ اﺳﺖ ‪ .‬اﮔﺮ اﯾﻦ ﻏﯿﺮت از ﺟﺎﻧﺐ ﻣﺮد در زن ﭘﺬﯾﺮش ﻧﮕﺮدد و ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻏﯿﺮﯾّﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﯾﮕﺮان اﺷـﮑﺎر‬ ‫ﻧﺸﻮد ﻣﺮد ھﻢ ﻃﺒﻌﺎً از وﻇﺎﯾﻒ ﺧﻮد ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ زن ﺳﺮ ﺑﺎز ﻣﯽ زﻧﺪ و ﭼﻪ ﺑﺴﺎ از اﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﺷﮫﺎﻣﺖ ﻃﻼق ﻧـﺪارد‬ ‫اﯾﻦ ﺑﯽ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﯽ را ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان آزادی ﺑﻪ زن ﻣﯽ دھﺪ ﺗﺎ او را ﻣـﺪﯾﻮن ﺧـﻮد ﻧﯿـﺰ ﺑﻨﻤﺎﯾـﺪ و زن ﻧﯿـﺰ در ﻗﺒـﺎل‬ ‫ﺗﺠﺎرت ﺑﻪ ﻏﺎﯾﺖ ﻣﮑﺎراﻧﻪ ‪ ،‬ﺷﻮھﺮ ﺧﻮد را ﻧﯿﺰ ﺗﻄﻤﯿﻊ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﻟﺬا ﺑﺮای ﻣـﺪﺗﯽ ﯾـﮏ راﺑﻄـﻪ ﻋﺎﺷـﻘﺎﻧﻪ ﺑﻐﺎﯾـﺖ‬ ‫رﯾﺎﯾﯽ ﭘﺪﯾﺪ ﻣﯽ اﯾﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻧﺎﮔﺎه ﺑﻪ ﺑﮫﺎﻧﻪ اﯾﯽ ﮔﻨﺪش در ﻣﯿﺎﯾﺪ ‪ .‬و ﺧﺎﻧﻮاده ﻓﺮو ﻣﯽ ﭘﺎﺷﺪ ‪.‬‬ ‫ﻏﯿﺮت ﻣﺮد و ﻋﻔﺖ زن امّ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ ﮐﻞ اﺧﻼق ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ‪ .‬و در ھﺮ ﺟﺎﻣﻌـﻪ اﯾـﯽ اﯾـﻦ اﻣـﺮ ﺗﺤـﺖ ھـﺮ ﻋﻨـﻮاﻧﯽ‬ ‫ﮐﺘﻤﺎن ﺷﻮد آن ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺑﯽ اﻋﺘﻤﺎدی و ﻟﺬا ﺗﺒﮫﮑﺎری و ﺗﻮﺣّﺶ و ﺣﺎﮐﻤﯿّﺖ ﻗﮫﺎراﻧﻪ ﻗﺎ ﻧﻮن ﺑﻪ ﭘﯿﺶ ﻣﯽ‬ ‫رود ‪ .‬ارزﺷﮫﺎی اﺧﻼﻗﯽ و ھﻤﻪ ﺣﻘﻮق ﻣﺪﻧﯽ ﺗﻤﺎﻣﺎً ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﺣﺪود و اﻓﺘﺮاق و ﺗﻔﮑﯿﮏ ﻣﺮز ﺑﯿﻦ اﻧﺴﺎﻧﮫﺎﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫اﻧﺴﺎﻧﮫﺎ را ﻣﻠﺰم ﺑﻪ رﻋﺎﯾﺖ وﻇﯿﻔﻪ و ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺷـﺎھﺪﯾﻢ ﮐـﻪ دزدی و ھﯿـﺰی و ﺧﯿﺎﻧـﺖ و‬ ‫ﺧﺸﻮﻧﺖ ﺗﻤﺎﻣﺎً از ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻓﻘﺪان ﻏﯿـﺮت و ﻋﻔـﺖ در زﻧﺎﺷـﻮﯾﯽ اﺳـﺖ ‪ .‬و اﯾﻨﮑـﻪ ﭼـﺮا اﻓـﺮاد ﻣﺘﻌﮫـﺪ در ھـﺮ‬ ‫ﺳﺎزﻣﺎن و ﺗﺸﮑﯿﻼﺗﯽ از اﻋﺘﺒﺎر ﺑﯿﺸﺘﺮی ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ و ﻗﺎﻧﻮﻧﻤﻨﺪ ﺗﺮﻧﺪ ‪.‬‬ ‫آن ﻣﺤﺒﺖ وﯾﮋه اﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻗﺮارداد زﻧﺎﺷﻮﯾﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد ﻓﻘﻂ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﻏﯿﺮت ﻣﺮد و ﻋﻔﺖ زن ﻗﺎﺑﻞ اﺛﺒﺎت‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬ﻏﯿﺮت ﻣﺤﺼﻮل ﺧﻮﯾﺸﯿّﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﺨﻮد و ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ھﻤﺴﺮ اﺳﺖ و دژ ﻣﺤﮑﻤﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از‬ ‫ارزﺷﮫﺎی ﻓﻄﺮی دﻓﺎع ﻣﯿﮑﻨﺪ ﭘﺲ ﺑﯽ ﻏﯿﺮﺗﯽ ﻋﯿﻦ ﺑﯽ ھﻮﯾﺘﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﯽ ﻏﯿﺮﺗﯽ و ﮐﻔﺮ دو ﺻﻔﺖ ھﻤـﺴﻮ و‬ ‫ﻋﻠﺖ و ﻣﻌﻠﻮل ﯾﮑﺪﯾﮕﺮﻧﺪ ‪.‬‬ ‫ﻣﺮدان ﺑﯽ ﻏﯿﺮت ﻣﺮداﻧﯽ ﺑﻠﮫﻮس و ھﺮزه ھﺴﺘﻨﺪ و ﻟﺬا ﺑﻪ زﻧﺎن ﺧﻮد ﻧﯿﺰ آزادی رواﺑﻂ ﻧﺎﻣﺸﺮوع ﻣﯽ دھﻨﺪ ﺗـﺎ‬ ‫دھﺎﻧﺸﺎن را ﺑﺒﻨﺪﻧﺪ اﯾﻦ ﺗﺠﺎرت زﻧﺎ ﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان آزادی و اﺳﺘﻘﻼل ﺗﻘﺪﯾﺲ ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬در ﺣﺎﻟﯿﮑـﻪ ﺑـﻪ‬ ‫ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻧﯿﺰ ﻣﯽ داﻧﯿﻢ زن ﺑﻪ ﻣﯿﺰاﻧﯽ ﮐﻪ دارای اﺣﺴﺎس اﻣﻨﯿﺖ و ﺿﻤﺎﻧﺖ ﻣﻌﯿﺸﺘﯽ اﺳﺖ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ در ﺟﺎﻣﻌﻪ‬

‫‪106‬‬


‫از اﻋﺘﻘﺎدات و ﻋﺰت ﺧﻮد ﺑﯽ ھﯿﭻ ﻧﮕﺮاﻧﯽ دﻓﺎع ﮐﻨﺪ در ﻏﯿﺮ اﯾﻦ ﺻﻮرت در ھﻤﻪ ﺟـﺎ ﻣﺠﺒـﻮر ﺑـﻪ ﭘـﺬﯾﺮش ﺳـﺘﻢ‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬ﺳﺘﻢ ﭘﺬﯾﺮی زن ﻣﺪرن در ﺟﻮاﻣﻊ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻓﻘﺪان اﻣﻨﯿﺖ ﻣﻌﯿﺸﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ زن را ﺗﺒﺪﯾﻞ‬ ‫ﺑﻪ ﺷﺌﯽ ﻣﺤﺾ ﺳﮑﺴﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬ﭘﺲ ان ازادی ﮐﻪ از ﺑﯽ ﻏﯿﺮﺗﯽ ﻣﺮد ﺑﺮ ﻣﯽ ﺧﯿﺰد ﺿﺪ ازادی زن اﺳـﺖ ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ازادی ﮐﻪ ﻣﺮد ﺑﻪ زﻧﺶ اﻋﻄﺎء ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﺗﻤﺎﻣﺎً ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از ﻧﻔﺮت و ﻣﮑـﺮ و ﺑـﯽ ﻣـﺴﺌﻮﻟﯿﺘﯽ او ﻧـﺴﺒﺖ ﺑـﻪ‬ ‫زﻧﺪﮔﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﻋﻠﯽ )ع( ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ » ﺑﯽ ﻏﯿﺮﺗﯽ ﻣﺮد ھﻤﺎن ﮐﻔﺮ اوﺳﺖ « و اﯾﻦ ﻋﯿﻦ واﻗﻌﯿﺖ اﺳﺖ ‪ .‬ﯾﮏ ﺧﺎﻧﻮاده ﯾﺎ ﺟﺎﻣﻌﻪ‬ ‫ﺑﯽ ﻏﯿﺮت دارای ھﻮﯾﺘﯽ ﻇﺎﻟﻤﺎﻧﻪ و ھﺮج و ﻣﺮج ﻃﻠﺒﺎﻧـﻪ اﺳـﺖ و ﺣﮑـﻮﻣﺘﯽ دﯾﮑﺘـﺎﺗﻮر و ﺧـﺸﻦ را ﺑـﺮ ﺧـﻮدش‬ ‫واﺟﺐ ﻣﯿﮑﻨﺪ ‪ .‬اﻧﭽﻪ ﮐﻪ زن را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺤﺒﺖ و ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ ﻣﺮدش ﺑﻪ ﯾﻘﯿﻦ ﻣﯽ رﺳﺎﻧﺪ و ﺑﻪ روﺣﺶ اﺣﺴﺎس‬ ‫اﻣﻨﯿﺖ و ﻟﺬا اﺳﺘﻘﻼل ﻣـﯽ ﺑﺨـﺸﺪ ﻣـﺸﺎھﺪه ﻏﯿـﺮت ﻣـﺮد اﺳـﺖ و دال ﺑـﺮ ﺗـﮏ ھﻤـﺴﺮی ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ‪ .‬ﺣﺘـﯽ‬ ‫ﺣﯿﻮاﻧﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﯽ دھﻨﺪ در ﺟﮫﺎن ﻃﺒﯿﻌﺖ ﺑﺎھﻮش ﺗﺮﯾﻦ و ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪﺗﺮﯾﻦ ﺣﯿﻮاﻧﺎت ھﺴﺘﻨﺪ ‪.‬‬

‫ﭘﺲ ﻣﻦ ﭼﯽ ؟!‬ ‫ھﺮ ﮔﺎه آدﻣﯽ ﺑﺮ ﻋﻠﯿﻪ و ﯾﺎ در ورای ﻣﻦ ﺧﻮدش اﻗﺪاﻣﯽ ﻣﯽ ﮐﻨـﺪ ﺳـﺎﺧﺘﺎر ﺷـﮑﻨﯽ ﻣـﯽ ﮐﻨـﺪ و ﻣـﻦ ﺧـﻮد را‬ ‫ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﯽ ﺑﺨﺸﺪ ‪ .‬ھﯿﭻ رﺷﺪ ﻣﻌﻨﻮی و ھﻮﯾﺘﯽ ﺟﺰ اﯾﻦ ﺑﺮای ﻧﻔﺲ ﺑﺸﺮی ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬ان راه و‬ ‫روﺷﯽ از زﻧﺪﮔﯽ ﮐﻪ ﻓﻘﻂ در ﺧﺪﻣﺖ ﭘﺮوار ﮐﺮدن ﮐﻤّﯽ » ﻣﻦ « اﺳﺖ از ﻣﻦ ﻓﺮد ﯾﮏ دﯾﻮ ﻣﯽ ﭘﺮورد ﮐﻪ ﻓﻘﻂ‬ ‫ﻏﺮاﯾﺰ ﮐﻮر ﺣﯿﻮاﻧﯽ اش ﺗﺸﺪﯾﺪ ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬ھﺮ ارزو ﯾﺎ ﺑﺎور و ﻓﻌﻠﯽ در ھﺮ ﻣﻘﻄﻌﯽ از زﻧﺪﮔﯽ در ﭼﺎرﭼﻮب ﻣﻦ‬ ‫ﻏﺮﯾﺰی و ﻧﮋادی و اﻗﺘﺼﺎدی ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﻓﻘﻂ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺧﻮد ﺷﮑﻨﯽ ھﺎﺳﺖ ﮐﻪ دﭼﺎر رﺷﺪ ﮐﯿﻔﯽ ﻣـﯽ‬ ‫ﺷﻮد ‪ .‬ﺣﺘﯽ رﺷﺪ ﮐﻤﯽ و ﻣﺎدی ھﻢ اﮔﺮ ﻗﺮار ﺑﺎﺷﺪ از ﺗﻨﮕﻨﺎی ﺷﺮاﯾﻂ ﻓﺮاﺗﺮ ﺑﺎﺷـﺪ ﻣﺤـﺼﻮل ﺧـﻮد – ﺷـﮑﻨﯽ‬ ‫ھﺎﺳﺖ ‪ .‬ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ زﻧﺪﮔﯽ ھﻤﻪ ﺻﺎﺣﺒﺎن ﻗﺪرﺗﮫﺎی ﺑﺰرگ ﻣﺎدی و ﻣﻌﻨﻮی ﮔﺰارش از ﯾﮏ دوره ﺣﺎد ﺧﻮد – ﺷﮑﻨﯽ‬ ‫ھﺎی ﺧﻮاﺳﺘﻪ و ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ھﻮﯾﺖ ﻓﺮدی اﻧﺎن اﻣﮑﺎن ﯾﮏ ﺟﮫﺶ ﺑﺰرگ را داده اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫» ﭘﺲ ﻣﻦ ﭼﯽ « ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از راﯾﺠﺘﺮﯾﻦ ﻧﺠﻮای ﻣﺴﺘﻤﺮ ﻧﻔﺲ ھﺮ ﺑﺸﺮی اﺳﺖ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ دﺷﻤﻦ رﺷﺪ اوﺳﺖ‬ ‫و ﻧﺠﻮای ﻣﺎﻧﺪن در ﺣﻘﺎرﺗﮫﺎ و ﺟﺒﺮھﺎ و ﺑﯿﭽﺎرﮔﯿﮫﺎﺳﺖ ‪ .‬وﻟﯽ ﯾـﮏ اﻧـﺴﺎن اھـﻞ ﻣﻌﺮﻓـﺖ ﻧﻔـﺲ ﻣـﯽ داﻧـﺪ ﮐـﻪ‬ ‫رﺷﺪی ﺟﮫﺶ وار و ﻋﺮوﺟﯽ ﺟﺰ در ﺷﮑﺴﺘﻦ ﻣﻦ ھـﺎی ﻗـﺪﯾﻤﯽ ﻣﻤﮑـﻦ ﻧﯿـﺴﺖ ‪ :‬ﻣـﻦ ﻧـﮋادی ‪ ،‬ﺳﯿﺎﺳـﯽ ‪،‬‬ ‫ﻋﻘﯿﺪﺗﯽ ‪ ،‬ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ‪ ،‬ﻋﺎﻃﻔﯽ و ﻏﯿﺮه ‪.‬‬ ‫اﻧﺴﺎن ﺗﻨﮫﺎ ﺣﯿﻮان ﺻﺎﺣﺐ » ﻣﻦ « اﺳﺖ و اﯾﻦ ﻣﻦ ﯾﮏ ﻧﻘﻄﻪ اﺳﺮار اﻣﯿﺰ و ﻓﺮﺿﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﻘﻂ در ﻣﺤﺪوده‬ ‫ھﺎی ﺗﻨﮓ و ﺣﻘﺎرﺗﮫﺎ و ﻏﺎﯾﺖ ﺑﯿﭽﺎرﮔﯿﮫﺎ ﺷـﺪﯾﺪﺗﺮ درک ﻣـﯽ ﺷـﻮد ‪ .‬ﻟـﺬا ﻣـﻦ ھـﺎی ﺣﻘﯿﺮﺗـﺮ ‪ ،‬ﻣﻐﺮورﺗـﺮ و ﺗﻐﯿﯿـﺮ‬ ‫ﻧﺎﭘﺬﯾﺮﺗﺮﻧﺪ ‪ .‬ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﺗﻨﺎزع ﺑﻘﺎ ﻧﯿﺰ راز اﺳﺘﻤﺮار ﺑﻘﺎی ﺑﺸﺮ در ھﺮ ﺷﺮاﯾﻄﯽ ﻣﻨـﻮط ﺑـﻪ ﺗﻐﯿﯿـﺮ در ﭼـﺎر ﭼـﻮب و‬ ‫ﻣﻔﺎھﯿﻢ ﺧﺼﻮﺻﯽ ﻣﻦ اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ رﺷﺪ ﺑﻼوﻗﻔﻪ ﻣﻦ ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻦ ھﺮ ﻓﺮدی ﺣﺘﯽ ﺑـﺮای ﺣﻔـﻆ ﻣﻨﯿـﺖ ﻣﻮﺟـﻮد‬ ‫ﺧﻮدش ﻣﺠﺒﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﯾﺎﺑﺪ و ﺿﺮﺑﻪ ﭘﺬﯾﺮد و ﻣﻮرد اﻧﺘﻘﺎد ﻗﺮار ﮔﯿﺮد و اﯾﻦ ھﻤﺎن اﻧﻮاع و درﺟﺎت ﺧﻮد –‬ ‫ﺷﮑﻨﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﻣﻦ ﺗﻨﮫﺎ ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ از وﺟﻮد اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ اﻧﺴﺎن اﺣﺴﺎس وﺟﻮد ﻣـﯽ ﺑﺨـﺸﺪ و ﻓﻘـﻂ ﺑـﺎ‬ ‫ﺷﮑﺴﺘﻪ ﺷﺪن و ﻧﺎﺑﻮد ﮔﺸﺘﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ھﻤﻮاره رﯾﺸﻪ دارﺗﺮ و ﻗﻮی ﺗﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬ﻣﻦ ھﺎی ﺣﻘﯿﺮ و ﻣﺤﺎﻓﻈﻪ‬ ‫ﮐﺎر ﺑﻪ ﻣﺮور زﻣﺎن دﭼﺎر ﺧﻮد – ﻓﺮاﻣﻮﺷﯽ ﺷﺪه و در ﺟﺒﺮھﺎی ﻣﺤﯿﻂ ﻓﻨﺎ ﻣﯽ ﺷـﻮﻧﺪ و ﺻـﺎﺣﺒﺶ را ھﻤﭽـﻮن‬ ‫ﻣﮫﺮه اﯾﯽ ﺑﯽ ﺧﺎﺻﯿﺖ در ﺧﺪﻣﺖ ﻣﻦ ھﺎی ﻣﻘﺘﺪر ﻗﺮار ﻣﯽ دھﺪ ‪.‬‬

‫‪107‬‬


‫» ﻣﻦ « دارای ذات ﻋﺪم اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﻣﻌﺎﻧﯽ ﺑﻮﺟﻮد ﻣﯽ اﯾﺪ و ﻟﺬا ﺑﻪ ﻣﯿﺰاﻧﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻋﺪﻣﯿﺖ ﻣﻦ درک‬ ‫ﻣﯽ ﺷﻮد ھﺴﺘﯽ ﭘﺬﯾﺮﺗﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻌﻨﺎ ﭘﺬﯾﺮﺗﺮ ‪ .‬و ﻣﺴﺘﻤﺮاً در ﺟﺴﺘﺠﻮی ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ ﺑﻨﯿﺎدی ﺗﺮ و ﺟﮫﺎﻧﯽ ﺗﺮ‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﻪ ﺑﯿﺎن دﯾﮕﺮ » ﻣﻦ « ھﻤﺎن ﻣﻨﻈﺮ ﺧﺪا در اﻧﺴﺎن و ﻣﺪﺧﻞ دﻣﯿﺪه ﺷﺪن روح ﺧﺪا در ﻧﻔﺲ ﺑﺸﺮ اﺳﺖ و‬ ‫ﻣﻦ ﺣﻘﯿﻘﯽ ھﻤﺎن » او « اﺳﺖ ﭘﺲ دارای ذاﺗﯽ ﺟﺎوداﻧﻪ و ﻻﻣﺘﻨﺎھﯽ اﺳﺖ و ﻟﺬا ﺧﻮراﮐﯽ ﺟﺰ ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻣﺎورای‬ ‫ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﻓﻮق ﺟﮫﺎﻧﯽ ﻧﺪارد ‪ .‬اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻣﯿﺰاﻧﯽ ﮐﻪ از ﻣﻮﺟﻮدﯾﺖ ﻇﺎھﺮی دﻧﯿﺎ و از اﺳﺎرت ﺣﺼﺎر ﺗﻨﮓ ﺟﮫﺎن‬ ‫ﻣﺎده ﺧﺎرج ﻣﯽ ﺷﻮد ﺑﻪ ﻋﺮﺻﻪ اوﺋﯿﺖ ) ھﻮﯾﺖ ( ﮐﻪ ذات ﻣﻦ اﺳﺖ وارد ﻣﯽ ﺷـﻮد زﯾـﺮا » ﻣّﻨـﺎن « ﺧﺪاﺳـﺖ‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ اوﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﯽ را اﺛﺒﺎت و ﯾﺎ ﺑﺎﻃﻞ ﻣﯽ ﺳﺎزد و ھﺮ ﮐﻪ رو ﺑﻪ او ﺑﺎﺷﺪ روی ﺑـﻪ ﻣـﻦ ﺟﺎوداﻧـﻪ ﺧﻮﯾـﺸﺘﻦ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﯽ ﺑﻪ وﺳﻌﺖ ﻋﺎﻟﻢ ھﺴﺘﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬ ‫ھﺮ ﭼﻪ ﮐﻪ ﻣﻨﯿﺖ ﻓﺮد وﺳﯿﻌﺘﺮ و ﻋﻤﯿﻘﺘﺮ و ﺟﮫﺎن ﺷﻤﻮل ﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ ھﻤﺎن ﻣﯿﺰان ﺷﮑـﺴﺖ ﻧﺎﭘـﺬﯾﺮﺗﺮ اﺳـﺖ و‬ ‫اﯾﻦ ھﻤﺎن ﻣﻌﻨﺎی ﻇﺮﻓﯿﺖ وﺟﻮد ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻦ ھﺎی ﺗﻨﮓ و ﺗﺎرﯾﮏ ﺗﺮ ﻣﺠﺒﻮرﻧﺪ ﻧﯿﺮوی ﺑﯿﺸﺘﺮی را ﺑـﺮای‬ ‫ﺣﻔﻆ ﺧﻮد ﺧﺮج ﮐﻨﻨﺪ و ﺑﻪ ھﻤﺎن ﻣﯿﺰان ﭼﻮن ﺑﺨﺶ ﻋﻈﯿﻤﯽ از اﻧﺮژی ﻣﻌﻨﻮی در اﯾﻦ ﺣﺮاﺳﺖ ﺑﻪ ھﺪر ﻣﯽ رود‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻦ ھﺎ ﺑﯽ ﺣﻔﺎﻇﺘﺮ و ﺷﮑﻨﻨﺪه ﺗﺮﻧﺪ ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ﺻﻔﺘﯽ ﺑﻨﺎم ﻏﺮور ﮐﻪ ھﻤﺎن ﺧﻮد – ﭘﺮﺳـﺘﯽ اﺳـﺖ در ﻗﺒـﺎل‬ ‫ارزﺷﮫﺎو ﻣﻦ ھﺎی ﺑﺮﺗﺮ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺧﺎﺷﻊ ﮔﺮدد و در ﻗﺒﺎل ارزﺷﮫﺎی ﭘﺴﺖ ﺗﺮ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻏﯿﻮر و ﻣﺘﮑﯽ ﺑﻪ ﻧﻔـﺲ‬ ‫ﻋﻤﻞ ﮐﻨﺪ در ﻏﯿﺮ اﯾﻦ ﺻﻮرت ﺑﯽ ھﯿﭻ ﺗﻀﻤﯿﻨﯽ ﻓﺮو ﻣﯽ ﭘﺎﺷﺪ و اﯾﻦ ﻓﺮو ﭘﺎﺷﯽ ﻋﺮﺻﻪ ﺗﺒﺎھﯽ ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ھﺮ ﻣﻨﯽ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﺗﻮ ھﺎﯾﯽ ﺧﻠﻖ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺗﻮ ھﺎ واﻟﺪﯾﻦ و اﻋﻀﺎی درﺟﻪ ﯾﮏ ﻧﮋاد ھـﺴﺘﻨﺪ و‬ ‫در ﻃﻮل زﻧﺪﮔﯽ اﯾﻦ ﻣﻦ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ھﺮ ﺗﻮی ﺟﺪﯾﺪی ﻣﻮاﺟﻪ ﺑﺎ ﯾﮏ ﺧﻠﻘﺖ ﺟﺪﯾﺪ و ﯾﮏ ھﻮﯾﺖ ﺟﺪﯾﺪ اﺳﺖ وﻟﯽ‬ ‫ﻣﻨﺒﻊ ﺗﻐﺬﯾﻪ اﯾﻦ ھﻮﯾﺖ ھﻤﺎﻧﺎ او ھﺎ ھﺴﺘﻨﺪ ‪ :‬ﺟﺎﻣﻌﻪ ‪ ،‬ﺣﮑﻮﻣﺖ ‪ ،‬ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ‪ ،‬ﻣـﺬھﺐ و‪ ......‬ﮐـﻪ آﺧـﺮﯾﻦ او‬ ‫ھﻤﺎﻧﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ و ﯾﺎ ﯾﮏ ﻣﻌﻠﻢ روﺣﺎﻧﯽ و اﻣﺎم اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﺪون ﺗﺮدﯾﺪ او ھﺎی ﻓﻨﺎ ﭘـﺬﯾﺮ دﻧﯿـﻮی ﻣﻮﺟـﺐ رﺷـﺪ ﺑـﯽ‬ ‫ﺑﻨﯿﺎد ﻣﻦ ھﺎ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﯾﻌﻨﯽ ھﺮ ﭼﻪ ﮐﻪ ﻏﺬای ھﻮﯾﺖ ﺑﺸﺮ ﻣﻌﻨﻮی ﺗﺮ و ﺟﮫﺎﻧﯽ ﺗﺮ و اﺑﺪی ﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ اﯾﻦ ﻣﻨﯿﺖ‬ ‫ھﻢ ﭘﺎﯾﻨﺪه ﺗﺮ و ﺷﮑﺴﺖ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮﺗﺮ اﺳﺖ ‪ .‬اﻣﺮوزه ﯾﮑﯽ از ﻣﺤﻮرﯾﺘﺮﯾﻦ ﻏﺬای ھﻮﯾﺖ ﻣﺪرن اﻓﺮاد ﺑﺸﺮی ﻋﻠـﻮم و‬ ‫ﻓﻨﻮن و زرق و ﺑﺮق ﻣﺪرﻧﯿﺰم اﺳﺖ ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﻣﻨﯿﺖ ھﺎی ﻣﺪرن ﺗﺎ اﯾﻦ ﺣﺪ ﺑﯽ ﺑﻨﯿﺎد و ﺑﺎزﯾﭽﻪ اﻧـﺪ ‪ .‬ﺑـﺸﺮ‬ ‫ھﺮﮔﺰ ھﻤﭽﻮن اﻣﺮوز ﻣﺤﺘﺎج ﯾﮏ اوی ﺟﺎوداﻧﻪ و ﻧﺎب ﻧﺒﻮده اﺳﺖ اﯾﻦ او در ﻗﻠﻤﺮو اﺣﺴﺎس و ﻧﯿﺎزھﺎی ﺑﺸﺮی‬ ‫ﻗﺒﻞ از اﯾﻨﮑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﺮدان ﺧﺪا ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺎزﺗﺎﺑﺎﻧﻨﺪه ﺣﻀﻮر ﭘﺮوردﮔﺎرﻧﺪ ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺮدان ﺣﺎﻣﻼن ان ﻣـﻦ‬ ‫اﻟﮫﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ‪.‬‬

‫ﻋﺒﺮﺗﯽ از آﺋﯿﻨﻪ )آﺋﯿﻨﮥ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ(‬ ‫آﯾﯿﻨﻪ ﯾﮑﯽ از ﻗﺪﯾﻤﺘﺮﯾﻦ اﺧﺘﺮاﻋﺎت ﺑﺸﺮ اﺳﺖ و از ھﻤۀ ﻣﺼﻨﻮﻋﺎت ﺑﺸﺮی رازوار ﺗﺮ و ﺣﺘﯽ ﻣﺘﺎﻓﯿﺰﯾﮑﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﻧﯿﺎز ذاﺗﯽ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻣﺸﺎھﺪۀ ﺟﻤﺎﻟﺶ اﻧﮕﯿﺰۀ اﯾﻦ اﺧﺘﺮاع ﺑﺲ ﻗﺪﯾﻤﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﭘﺲ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻣﻌﻨﻮی ﺗﺮﯾﻦ‬ ‫اﺧﺘﺮاع ﺑﺸﺮ اﺳﺖ و ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ھﺮ اﺧﺘﺮاﻋـﯽ ﺑـﻪ ﺗﻘﻠﯿـﺪ از ﯾﮑـﯽ از ﻣﺨﻠﻮﻗـﺎت ﺧﺪاﺳـﺖ اﺧﺘـﺮاع آﯾﯿﻨـﻪ ﻧﯿـﺰ‬ ‫ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ از آب اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﻣﯽ داﻧﯿﻢ ﮐﻪ در آﯾﯿﻨﻪ ﺧﻄﺎﯾﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﺑـﺰرگ و ﺣﯿـﺮت آور رخ ﻣـﯽ ﻧﻤﺎﯾـﺪ ﮐـﻪ ھـﯿﭻ ﺗﻔـﺴﯿﺮی ﻋﻠﻤـﯽ ﻧـﺪارد و‬ ‫ھﻤﭽﻮن ﯾﮏ ﺟﺎدو و واﻗﻌﻪ ﻣﺎورای ﻃﺒﯿﻌﯽ اﺳﺖ ‪ .‬و آن اﯾﻨﮑﻪ اﺷﯿﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ آﯾﯿﻨﻪ ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ ﺑـﻪ‬ ‫ﻟﺤﺎظ ﺟﮫﺖ ﯾﺎﺑﯽ اﻓﻘﯽ ﮐﺎﻣﻼً ﻣﻌﮑﻮس ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﯾﻌﻨﯽ دﺳﺖ راﺳﺖ ﻣﺎ در آﯾﯿﻨﻪ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ دﺳﺖ ﭼﭗ ﻣﺎ ﻣﯽ‬

‫‪108‬‬


‫ﺷﻮد ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﮐﻠﻤﺎت در ﻣﻘﺎﺑﻞ آﯾﯿﻨﻪ واروﻧﻪ و ﻧﺎﺧﻮاﻧﺎ ﻣﯽ ﮔﺮدد و اﯾﻦ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﯾـﮏ ﻓﺮﯾـﺐ ﻋﻈـﯿﻢ و ﻏﯿـﺮ‬ ‫ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل در ﻣﺠﻤﻮﻋۀ اﺧﺘﺮاﻋﺎت و اﮐﺘﺸﺎﻓﺎت ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺸﺮ ﻓﻘﻂ آﯾﯿﻨﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ دارای ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫ﺧﺎﺻﯿﺘﯽ ﻏﯿﺮ ﻋﻠﻤﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﻧﯿﺰ ﺗﻨﮫﺎ اﺧﺘﺮاﻋﯽ ﮐﻪ ﻣﺎ را ﺑﻪ ﻣﺎ ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دھﺪ ان ھﻢ ﺑﻄﺮزی ﺟﺎدوﺋﯽ ﮐﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﺟﺎدو ﻧﯿﺰ در ﻃﯽ اﻋﺼﺎر و ﻗﺮون ﺑﺘﺪرﯾﺞ ﮐﺸﻒ ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ و ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ھﻢ اﮐﻨﻮن ﻧﯿـﺰ ﺑـﺴﯿﺎری از ﻣـﺮدم‬ ‫اﯾﻦ ﺟﺎدوی آﯾﯿﻨﻪ را ﮐﺸﻒ ﻧﮑﺮده اﻧﺪ ‪ .‬وﻟﯽ در ﻋﯿﻦ ﺣﺎل از ﻗﺪﯾﻢ اﻻﯾﺎم در ھﻤۀ ﻓﺮھﻨﮕﮫﺎ ﻧﮕﺮﯾـﺴﺘﻦ ﻃـﻮﻻﻧﯽ‬ ‫ﻣﺪت در آﯾﯿﻨﻪ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً در ﺗﻨﮫﺎﯾﯽ و ﺧﺎﺻﻪ در ﺷﺐ ﻣﺨﺎﻃﺮه آﻣﯿﺰ ﺗﻠﻘﯽ ﺷـﺪه اﺳـﺖ و ﺣﺘـﯽ ﺳـﺒﺐ ﺑﺮﺧـﯽ‬ ‫ﺟﻨﻮن داﻧﺴﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺟﺎدوی ﻣﺬﮐﻮر ﮐﻪ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﺷﺮق و ﻏﺮب اﺷﯿﺎء اﺳﺖ اﮔﺮ در ﺗﻨﮫﺎﯾﯽ و آراﻣﺶ در آﯾﯿﻨﻪ ﺑﺮای ﻣﺪﺗﯽ‬ ‫ﻣﺎت ﺷﻮﯾﻢ ﺑﻪ ﻃﺮزی ﺟﺎدوﺋﯽ ﺟﻤﺎل ﻣﺎ در آﯾﯿﻨﻪ دﭼﺎر اﺳﺘﺤﺎﻟﻪ و دﮔﺮدﯾﺴﯽ ﻟﺤﻈﻪ ﺑﻪ ﻟﺤﻈﻪ ﺷﺪه و ﺑﯿﻨﮫﺎﯾﺖ‬ ‫ﺻﻮرت ﺣﯿﺮت آور و ﻣﺨﻮف از ﻣﺎ در آﯾﯿﻨﻪ آﺷﮑﺎر ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺻﻮرﺗﮫﺎی ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ ﻣﺎ در ﻃﻮل ﺗﺎرﯾﺦ‬ ‫ﺧﻠﻘﺖ اﺳﺖ و ﻧﯿﺰ ﺻﻮرﺗﮫﺎﯾﯽ از ﻣﺎھﯿﺖ ﺑﺎﻃﻨﯽ ﻣﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻔﺴﯿﺮی ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ دارد ‪ .‬و اﻣﺎ ﻣﺴﺌﻠﻪ اﯾـﻦ اﺳـﺖ‬ ‫اﮔﺮ واﻗﻌﺎً آﯾﯿﻨﻪ ﻧﻤﺎﯾﺎﻧﮕﺮ ﺑﯽ دﺧﻞ و ﺗﺼﺮف ﺟﻤﺎل ﻣﺎﺳﺖ و ﻣﻈﮫﺮ و ﻣﺜﺎل ﺻﺪاﻗﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ‪ :‬آﯾﯿﻨﻪ ﺑﻨﻤﻮد ﭼﻮن‬ ‫ﻧﻘﺶ ﺗﻮ راﺳﺖ‬

‫ﺧﻮد ﺷﮑﻦ اﯾﯿﻨﻪ ﺷﮑﺴﺘﻦ ﺧﻄﺎﺳﺖ ‪.‬‬

‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎور ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﺷﺮق و ﻏﺮب ھﯿﮑﻞ ﻣﺎ‬

‫و دﺳﺖ ﭼﭗ و راﺳﺖ ﺑﺪن ﻣﺎ ھﻤﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ آﯾﯿﻨﻪ ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دھﺪ و ﻧﻪ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻣﺎ ﺑﻮاﺳﻄۀ ﻣﺤﺴﻮﺳﺎت و‬ ‫ادراک ذھﻨﯽ ﺧﻮد درﻣﯽ ﯾﺎﺑﯿﻢ ﯾﻌﻨﯽ در ﺣﻘﯿﻘﺖ آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ ﻣﺎ ﺳﻤﺖ راﺳﺖ و ﺷﺮق ﻣﯽ داﻧﯿﻢ ھﻤﺎﻧﺎ ﺳﻤﺖ‬ ‫ﭼﭗ و ﻣﻐﺮب ﻣﺎﺳﺖ ‪ .‬ﺑﺮ ھﻤﯿﻦ اﺳﺎس ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻣﻌﻨﻮی و ﻣﺴﯿﺮ زﻧﺪﮔﺎﻧﯽ ﺧﻮد ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯿﻢ ﺑﺎور ﮐﻨـﯿﻢ ﮐـﻪ‬ ‫آﯾﯿﻨﻪ راﺳﺖ ﻣﯿﮕﻮﯾﺪ زﯾﺮا ھﻤۀ اﻓﺮاد ﺑﺸﺮی ﺑﺮ اﺳﺎس ﺟﮫﺖ ﯾﺎﺑﯽ و اﻧﺘﺨﺎب راه زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً و ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً‬ ‫در اواﺧﺮ ﻋﻤﺮ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽ رﺳﻨﺪ ﮐﻪ ﮐﻞّ راه زﻧﺪﮔﯿﺸﺎن ﻣﻌﮑﻮس ﺑﻮده اﺳﺖ و ﺑﻄﺮزی ﺣﯿﺮت آور ﻓﺮﯾـﺐ‬ ‫ﺧﻮرده اﻧﺪ زﯾﺮا ھﯿﭻ ﺳﻌﺎدت و رﺿﺎﯾﺘﯽ از راھـﯽ ﮐـﻪ ﭘﯿﻤـﻮده اﻧـﺪ ﻧﺼﯿﺒـﺸﺎن ﻧـﺸﺪه اﺳـﺖ ‪ .‬اﯾـﻦ اﺣـﺴﺎس‬ ‫ﺣﺴﺮت و ﻧﺪاﻣﺖ و ﺷﮑﺴﺖ و ﻓﺮﯾﺐ ﺧﻮرده ﮔﯽ در ھﻮﯾﺖ ذاﺗﯽ اﮐﺜﺮﯾﺖ ﻗﺮﯾﺐ ﺑﻪ اﺗﻔﺎق اﻓﺮاد ﺑـﺸﺮی اﻣـﺮی‬ ‫ﺑﺪﯾﮫﯽ اﺳﺖ ‪ .‬و اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺣﻖ ﺑﺎ آﯾﯿﻨﻪ اﺳﺖ و ﯾـﮏ واروﻧﮕـﯽ ﻋﻈـﯿﻢ در ﺷـﻌﻮر و ادراک‬ ‫ﺣﺴﯽ ﻣﺎ وﺟﻮد دارد ‪.‬‬ ‫در ﺗﺎرﯾﺦ ﻓﻠﺴﻔﻪ و ﻋﻠﻢ و ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺷﻨﺎﺳﯽ ﺑﺴﯿﺎری از ﺧﻄﺎھﺎی ﺣﻮاس ﭘﻨﺠﮕﺎﻧﻪ و ادراک ذھﻨـﯽ‬ ‫ﺑﺸﺮ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﻣﺎ در اﯾﻨﺠﺎ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧۀ ﻣﻌﺮوف اﺷﺎره ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﺷﺒﺎھﺖ زﯾﺎدی ﺑﻪ ﺟﺎدوی‬ ‫آﯾﯿﻨﻪ دارد و آن اﯾﻨﮑﻪ ﻣﯽ داﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻋﻠﻤﯽ ﮐﻞّ ﺟﮫﺎن ﺑﯿﺮون ﻣﺎ در ﺷﺒﮑﯿۀ ﭼﺸﻢ ﻣﺎ واروﻧﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد و‬ ‫ﻣﺎ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻓﯿﺰﯾﮏ ﻧﻮر و ﻗﺎﻧﻮن ﻋﺪﺳﯿﮫﺎ ھﻤﻪ اﺷﯿﺎء را واروﻧـﻪ ﺑﺒﯿﻨـﯿﻢ ﯾﻌﻨـﯽ ﺷـﻤﺎل و ﺟﻨـﻮب ھـﺮ‬ ‫ﺷﺌﯽ ﺑﺎﯾﺴﺖ ﺑﺮﻋﮑﺲ ﺑﺎﺷﺪ و ھﺮ ﭼﯿﺰی ﺑﺮ روی ﺳﺮ ﺧﻮد ﻗﺮار داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ وﻟﯽ ﯾـﮏ ﺗﺤـﻮل و واﻗﻌـۀ ﻓـﻮق‬ ‫ﻋﻠﻤﯽ در روان ﻣﺎ ﻣﻮﺟﺐ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﺎ ھﺮ ﭼﯿﺰی را ﺑﺮ ﺳﺮ ﺟﺎﯾﺶ ﺑﺒﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ ﻣﺎ اﯾﻦ وﺿﻌﯿﺖ را واﻗﻌﯽ‬ ‫ﻣﯽ داﻧﯿﻢ وﻟﯽ ھﯿﭻ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺛﺎﺑﺖ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺎﻻ و ﭘﺎﯾﯿﻦ ھﺮ ﺷﺌﯽ و ﺷﻤﺎل و ﺟﻨﻮب ﺟﮫﺎن ﮐﺠﺎﺳـﺖ‬ ‫ﺑﺨﺼﻮص ﮐﻪ در ﻧﻈﺮﯾﺎت ﺟﺪﯾﺪ ﻋﻠﻢ ﻓﯿﺰﯾﮏ از ﺟﻤﻠﻪ ﻧﻈﺮﯾۀ ﻧﺴﺒﯿﺖ و ﻧﻈﺮﯾۀ ﻋﺪم ﻗﻄﻌﯿﺖ ادراﮐﺎت ﺣـﺴﯽ ﻣـﺎ‬ ‫ﺟﻤﻠﮕﯽ ﻧﺴﺒﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ و در ﻓﻀﺎی ﻻﻣﺘﻨﺎھﯽ و ﻗﺎﻧﻮن ﻓﻀﺎ‪ -‬زﻣﺎن ھﻤۀ اﻋﺘﺒـﺎرات ﺣـﺴﯽ ﻣـﺎ ﻗـﺮاردادی‬ ‫ھﺴﺘﻨﺪ و اﻋﺘﺒﺎرﺷﺎن ﻓﻘﻂ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻋﺎدت ﻣﺎﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﯽ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ اﮔﺮ ﺟﮫﺖ ﯾﺎﺑﯽ ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ ﺑﺮای اﻧﺴﺎن ﺗﺎ اﯾﻦ ﺣﺪ ﻏﯿﺮ ﻣﻤﮑﻦ و ﺑﯽ اﻋﺘﺒﺎر اﺳﺖ ﭘﺲ‬ ‫ﺟﮫﺖ ﯾﺎﺑﯽ ﻣﻌﻨﻮی ﺗﺎ ﭼﻪ ﺣﺪی ﻟﻄﯿﻔﺘﺮ و ﭘﯿﭽﯿﺪه ﺗﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ اﺑﺪی ﻣﺎ را ﻣﯽ ﺳﺎزد ‪ .‬اﮔﺮ ﭼﺸﻢ ﻣﺎ‬

‫‪109‬‬


‫ﮐﻪ ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺗﺮﯾﻦ ﺣﻮاس ﭘﻨﺠﮕﺎﻧﻪ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﺷﻮد ﺗﺎ اﯾﻦ ﺣﺪ ﻣﺎ را ﺑﻪ ﺣﯿﺮت و ﺗﺮدﯾﺪ ﻣﯽ اﻧـﺪازد و اﺑﺘـﺪاﯾﯽ‬ ‫ﺗﺮﯾﻦ ادراک ذھﻨﯽ ﻣﺎ را ﺑﻪ ﺷﮏ ﻣﺒﺘﻼ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﭘﺲ ﺳﺎﺋﺮ ﺣﻮاس اﻣﮑﺎن ﺧﻄﺎی ﺑﯿﺸﺘﺮی دارﻧـﺪ ﻣـﺜﻼً از ﮐﺠـﺎ‬ ‫ﻣﻌﻠﻮم ﮐﻪ اﺻﻮات و ﻣﺰه ھﺎ و ﺑﻮھﺎ و ﻟﻤﺲ ﻣﺎ از ﭼﯿﺰھﺎ ﺟﻤﻠﮕﯽ ﻏﯿﺮ از آن ﺑﺎﺷﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺎ ﺑﻮاﺳﻄۀ ذھﻦ ﺧﻮد در‬ ‫ﻣﯽ ﯾﺎﺑﯿﻢ ‪.‬‬ ‫از اﯾﻨﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﯾﮏ ﺑﺎر دﮔﺮ ﻣﺜﻞ ھﻤﯿﺸﻪ ﻣﺤﺘﺎج ﯾﮏ آﯾﯿﻨﻪ ﻣﻄﻤﺌﻦ و ﯾﮏ ﻣﯿﺰان و ﻣﻘﯿـﺎس ﻣﻌﺘﺒـﺮ ھـﺴﺘﯿﻢ ﺗـﺎ‬ ‫ﺑﺘﻮاﻧﯿﻢ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﯾﻘﯿﻨﯽ و ﯾﮏ اﻧﺘﺨﺎب ﯾﻘﯿﻨﯽ در زﻧﺪﮔﯽ دﺳﺖ ﯾﺎﺑﯿﻢ ﺗﺎ ﺣﯿﺎت ﺟﺎوداﻧۀ ﻣﺎ ﺑﻪ ﺟﺎی آب ﺑـﻪ‬ ‫ﺳﺮاب ﻣﻨﺘﮫﯽ ﻧﺸﻮد و آن ﭼﯿﺰی ﺟﺰ ﯾﮏ آﯾﯿﻨۀ اﻧﺴﺎﻧﯽ و ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ و اﻟﮫـﯽ ﻧﯿـﺴﺖ ﯾﻌﻨـﯽ ﭘﯿـﺮ ﻣﻌﻨـﻮی و اﻣـﺎم‬ ‫ھﺪاﯾﺖ ‪ .‬و ﯾﮏ ﺑﺎر دﯾﮕﺮ ﺑﻪ اﻋﺘﺒﺎر اﯾﻦ ﺳﺨﻦ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ)ص( و ﻋﻠﯽ)ع( ﻣﯽ رﺳﯿﻢ ﮐـﻪ ﺑـﯽ اﻣـﺎم ‪ ،‬ﮐـﺎﻓﺮ اﺳـﺖ ‪.‬‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ ﮔﻤﺮاه اﺳﺖ ‪.‬‬

‫ﭘﺪﯾﺪار ﺷﻨﺎﺳﯽ ﭼﯿﺴﺖ ؟‬ ‫ﭘﺪﯾﺪار ﯾﺎ ﭘﺪﯾﺪه ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻧﺎم دﯾﮕﺮی از »ﻧﻤﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ«اﺳﺖ در ﻣﻘﺎﺑﻞ »ﺑﻮد ﺷﻨﺎﺳﯽ«‪.‬‬ ‫ﺑﻮد ﯾﺎ ﺑﻮدن ھﻤﺎن ﺟﻮھﺮه و اﺳﺎس ﻋﺎﻟﻢ ھﺴﺘﯽ و زﯾﺮﺑﻨﺎی ﮐـﻞ ﻣﻮﺟـﻮدات و ﭘﺪﯾـﺪه ھـﺎی ﺟﮫـﺎن اﺳـﺖ ﮐـﻪ‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ از ﻓﻼﺳﻔﻪ آن را ھﻤﺎن ﺧﺪاوﻧﺪ و ﯾﮕﺎﻧﮕﯽ ذات داﻧﺴﺘﻪ اﻧﺪ ﮐـﻪ ﻣﻮﺟـﻮدات ﻋـﺎﻟﻢ ﮐـﻪ ھﻤـﺎن ﭘﺪﯾـﺪه ھـﺎ‬ ‫ھﺴﺘﻨﺪ ﻣﺨﻠﻮﻗﺎت ﺑﻮد ﯾﮕﺎﻧﻪ ھﺴﺘﻨﺪ ‪.‬‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ از ﻓﻼﺳﻔﻪ و ﺣﮑﯿﻤﺎن ﻧﯿﺰ »ﺑﻮدن«را ھﻤـﺎن ذات داﻧـﺴﺘﻪ ﮐـﻪ ﮐـﻞ ﻣﻮﺟـﻮدات ﺑـﻪ ﻣﺜﺎﺑـﻪ ﻧﻤﻮدھـﺎی آن‬ ‫ھﺴﺘﻨﺪ ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻧﻤﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ ﯾﺎﭘﺪﯾﺪه ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﻋﻠﻢ ﯾﺎ ﺣﮑﻤﺖ و ﺑﯿﻨﺸﯽ ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧـﺪذات ﯾـﺎ‬ ‫ﺑﻮد ﻣﻄﻠﻖ ﯾﺎ ﺧﺪارا در ھﻤﻪ ﻣﺨﻠﻮﻗﺎﺗﺶ ﻧﺸﺎن دھﺪ ‪ .‬ﺑﻪ زﺑﺎﻧﯽ دﮔﺮ ﻋﻠﻤﯽ ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ آن ذات ﯾﮕﺎﻧـﻪ و ﻣﻌﻨـﺎی‬ ‫ﻣﻄﻠﻖ را در ھﻤﻪ ﭘﺪﯾﺪه ھﺎی ﺟﮫﺎن آﺷﮑﺎر ﺳﺎزد ‪ .‬ﺑﻪ زﺑﺎن اﺳﻼﻣﯽ اﯾﻦ ھﻤﺎن ﻋﻠﻢ ﺗﻮﺣﯿﺪ ﻧﯿـﺰ ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ و‬ ‫ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺧﺪا در ھﺮ ﭼﯿﺰی ‪.‬‬ ‫واﻣّﺎ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در ﻋﺼﺮ ﺟﺪﯾﺪ ﺑﻪ ﭘﺪﯾﺪه ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻣﺸﮫﻮر اﺳﺖ اﺳﺎﺳﺎً از ﻓﻼﺳﻔﻪ دو – ﺳﻪ ﻗﺮن اﺧﯿﺮ ﺧﺎﺻّـﻪ‬ ‫ﮐﺎﻧﺖ و ھﮕﻞ آﻏﺎز ﺷﺪه و در ﻓﯿﻠﺴﻮف ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ آﻟﻤﺎن ﯾﻌﻨﯽ ھﻮﺳﺮل ﺑﻪ ﺷﮑﻮﻓﺎﺋﯽ رﺳﯿﺪو ﻣﺒﺪل ﺑـﻪ ﯾـﮏ‬ ‫دﺳﺘﮕﺎه ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﺧﻮد ھﻮﺳﺮل در ﯾﮏ ﮐﻼم ‪ ،‬ﭘﺪﯾﺪه ﺷﻨﺎﺳﯽ را ﯾﮏ روش ﻣﻨﻄﻘﯽ ﺑﺮای ﮐﺸﻒ ذات ﺟﮫﺎن ﻧﺎﻣﯿﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ آن‬ ‫روش ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از »ﮐﺎھﺶ ﻣﻨﻄﻖ«ﮐﻪ ﻋﻤﻼً ﺻﻔﺎت زداﺋﯽ از ﭘﺪﯾﺪه ھﺎﺳﺖ ﺗﺎ رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ذات ‪.‬اﯾﻦ روش‬ ‫ﻣﻨﻄﻘﯽ – ﻓﻠﺴﻔﯽ اﺳﺎس ﻣﺸﮫﻮرﺗﺮﯾﻦ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ ﺟﮫﺎن ﯾﻌﻨﯽ اﮔﺰﯾﺴﺘﺎﻧﺴﯿﺎﻟﯿﺰم )ﻣﮑﺘـﺐ اﺻـﺎﻟﺖ‬ ‫وﺟﻮد(ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ ھﻤﺎن اﺻﺎﻟﺖ ذات اﺳﺖ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻣﺎھﯿﺖ )ﺻﻔﺎت(‪.‬وﻟﯽ آﻧﭽﻪ ﮐـﻪ ﻋﻤـﻼً در اﯾـﻦ ﻓﻠـﺴﻔﻪ رخ‬ ‫ﻧﻤﻮد ﻧﻪ ذات ﺑﻠﮑﻪ ﭘﻮﭼﯽ و ﺑﺮزخ و ﻋﺪم ﺑﻮد ‪ .‬ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ھﻤﻪ ﻓﻼﺳﻔﻪ اﯾـﻦ ﻣﮑﺘـﺐ ﯾـﮏ روش ﻋﺮﻓـﺎﻧﯽ و‬ ‫روﺣﺎﻧﯽ را ﺑﺮای ﺟﮫﺶ از اﯾﻦ ﺑﺮزخ ﻣﻄﺮح ﻧﻤﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﻮﺳـﻮم ﺑـﻪ »ﺗﺮاﻧـﺴﺪاﻧﺲ« ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﮐـﻪ ﻣﺘـﺮادف‬ ‫اﺷﺮاق ﯾﺎ ﻣﻌﺮاج ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ و ﺷﮫﻮد ﻗﻠﺒﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫در واﻗﻊ اﯾﻦ ﻣﮑﺘﺐ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﻏﺎﯾﺖ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻣﺸﺎءارﺳﻄﻮﺋﯽ در ﻏﺮب اﺳﺖ ﮐـﻪ ﺑـﺎﻻﺧﺮه ﺑـﻪ ﻓﻠـﺴﻔﻪ اﺷـﺮاق‬ ‫وﻋﺮﻓﺎن ﻣﻨﺘﮫﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺑﺎور ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﻣﻨﻄﻖ ﻗﯿﺎﺳﯽ ھﺮﮔﺰ ﻧﻤﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﭘﺪﯾﺪه‬ ‫ھﺎ رﺳﯿﺪ ‪.‬‬

‫‪110‬‬


‫اﮔﺮ دﻗﺖ ﮐﻨﯿﻢ در ﻣﯽ ﯾﺎﺑﯿﻢ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻣﺪرن در ﺟﮫﺎن اﺳﻼم و ﺣﮑﻤﺖ ﯾﻮﻧﺎن ﺑﺎﺳـﺘﺎن و ذن ﺑـﻮداﺋﯿﺰم از‬ ‫ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺑﯿﺶ از دو ھﺰار ﺳﺎل ﺑﺮﺧﻮردار اﺳـﺖ ﮐـﻪ رﺳـﯿﺪن ﺑـﻪ ذات ﺟﮫـﺎن را ﺟـﺰ از ﻃﺮﯾـﻖ ﺗﺰﮐﯿـﻪ و‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ ﻣﻤﮑﻦ ﻧﻤﯽ داﻧﺪ ‪ .‬اﯾﻦ ھﻤﺎن راه ﺗﺠﺮﯾﺪ و ﺗﻮﺣﯿﺪ ﻧﻔﺲ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻮﻓﻖ ﺑﻪ درک ﯾﮕﺎﻧﻪ در ﮐﺜـﺮت‬ ‫ﺟﮫﺎن ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬اﯾﻦ ھﻤﺎن راه و روش ﺟﺴﺘﺠﻮی ﺧﺪا در ﺟﮫﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻓﻠﺴﻔﻪ و ﻣﻨﻄﻖ ﻏﺮب ﺑـﻪ ﺑـﻦ‬ ‫ﺑﺴﺖ رﺳﯿﺪ و ﯾﮑﺒﺎر دﮔﺮ ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ دﯾﻦ و ﺗﻘﻮا و ﻋﺮﻓﺎن ﺷﺪ و ﺣﻖ آﻧﺮا ﺟﺒﺮاً ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻧﻤﻮد ‪.‬‬ ‫ﺟﺎﻟــﺐ اﯾﻨﮑــﻪ ھﻮﺳــﺮل ﺑــﺎﻧﯽ ﻧــﻮﯾﻦ اﯾ ـﻦ ﻓﻠــﺴﻔﻪ ﻣﻌﺘﻘــﺪ اﺳــﺖ ﮐــﻪ ﺑــﺮای رﺳــﯿﺪن ﺑــﻪ ﻣﻘــﺎم ﺗﺮاﻧــﺴﺪاﻧﺲ‬ ‫)ﺷﮫﻮدﻗﻠﺒﯽ( ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ از روش ﺳﻘﺮاﻃﯽ ﯾﻌﻨﯽ راﺑﻄﻪ ﻣﺮاد و ﻣﺮﯾﺪ ﺑﮫﺮه ﮔﺮﻓﺖ و ﺟﺰ اﯾﻦ راھﯽ ﻧﺪارد ‪.‬‬ ‫ﺟﺎﻟﺐ ﺗﻮﺟﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ھﻤﻪ ﻓﻼﺳﻔﻪ ﺑﺰرگ ﻋﺼﺮ ﺟﺪﯾﺪ اروﭘﺎ ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از ﺗﮑﺎﭘﻮی اﯾﻦ ﻣﮑﺘﺐ ھﺴﺘﻨﺪ ‪ :‬ھﺎﯾﺪﮔﺮ‪،‬‬ ‫ﯾﺎﺳﭙﺮس ‪ ،‬ﺳﺎرﺗﺮ ‪ ،‬ﻣﺎرﺳﻞ ‪ ،‬ﺗﯿﻠﯿﺦ ‪ ،‬ﺑﻮﺑﺮ و ‪. ....‬‬ ‫و ﮐﻼم آﺧﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﭘﺪﯾﺪه ﺷﻨﺎﺳﺎن ﮐﺎﻣﻞ ﺗﺎرﯾﺦ ﺟﮫﺎن ‪ ،‬ﻋﺎرﻓﺎن اﺳﻼﻣﯽ و در رأس آﻧﮫﺎ ﻋﻠﯽ )ع( اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽ‬ ‫ﮔﻮﯾﺪ ‪ :‬در ھﺮ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻣﯽ ﻧﮕﺮم اوّل ﺧﺪا را و ﺳﭙﺲ آن ﭼﯿﺰ را ﻣﯽ ﺑﯿﻨﻢ ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﺗﺮاﻧﺴﺪاﻧﺲ ﮐﺎﻣﻞ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫اﺻﻄﻼح »ﭘﺪﯾﺪار ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ«را ﺑﺮای ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺑﺎر در ﻟﻔﻆ و ﻋﻤﻞ در اﯾﻦ ﻧﺸﺮﯾﻪ ﺑﻨﺎ ﻧﮫﺎده اﯾﻢ ﮐﻪ ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ‬ ‫ﭘﯿﻮﻧﺪ ﮐﻤﺎل ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻏﺮب ﺑﺎ ﺣﮑﻤﺖ اﺳﻼﻣﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و در اﯾﻦ راه ﺟﺰ ﭘﺮوردﮔﺎر ﺣﮑﯿﻢ اﺳﺘﺎدی ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﯾﻢ و‬ ‫ﺟﺰ از ھﻤﻮ ﻣﺪد ﻧﻤﯽ ﮔﯿﺮﯾﻢ ‪ .‬وﺗﻤﺎم ﺗﻼش ﻣﺎ اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧﯿﻢ ﻓﻠﺴﻔﻪ و ﺣﮑﻤﺖ و ﻋﺮﻓﺎن را از ﻋﺮش ﺑﻪ روی‬ ‫ﻓﺮش آورده و در دﺳﺘﺮس ھﻤﮕﺎن ﻗﺮار دھﯿﻢ و ﻋﻠﻢ ﺗﻮﺣﯿﺪ را ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی واﻗﻌﯽ ﮐﻠﻤﻪ اﻣّﯽ و ﻣﺮدﻣﯽ ﺳﺎزﯾﻢ ‪.‬‬ ‫ﺗﺎ ﭼﻪ ﻗﺒﻮل اﻓﺘﺪ و ﭼﻪ در ﻧﻈﺮ آﯾﺪ ‪.‬‬

‫ﻣﻄﻠﻖ و ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫ﯾﮑﯽ دﯾﮕﺮ از اﺗﮫﺎﻣﺎت ﻣﺎ ھﻤﺎﻧﺎ ﻣﻄﻠﻖ ﮔﺮاﺋﯽ وﻧﺎب ﮔﺮاﺋﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮔﻮﺋﯽ در ﺗﻀﺎد ﺑﺎ واﻗﻌﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ روزﻣﺮه‬ ‫ﺑﺸﺮ ﻣﺪرن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻗﻠﻤﺮو ﻧﺴﺒﯿّﺖ اﻣﻮر و ارزﺷﮫﺎﺳﺖ ‪.‬‬ ‫و اﻣّﺎ ﭘﺎﺳﺦ ﻣﺎ اﯾﻨﺴﺖ ‪:‬‬ ‫اﻧﺴﺎن ذاﺗﺎً ﻣﻄﻠﻖ ﮔﺮاﺳﺖ و ﺣﺘّﯽ ﮐﺎﻓﺮﺗﺮﯾﻦ آدﻣﮫﺎ ھﻢ در اﻣﯿﺎل ﮐﺎﻓﺮاﻧﻪ ﺧﻮد در ﺟﺴﺘﺠﻮی ﮐﻤﺎل ﻣﻄﻠﻖ ﻣﯽ‬ ‫ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﺑﻪ ﮐﻤﺘﺮ از »ھﻤﻪ ﭼﯿﺰ«ﻗﺎﻧﻊ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ‪ .‬ﻧﺎرﺿﺎﯾﺘﯽ اﻧـﺴﺎن در ھـﺮ درﺟـﻪ ای از رﻓـﺎه و ﮐﻤـﺎل ﻣـﺎدی و‬ ‫ﻣﻌﻨﻮی ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﻣﻄﻠﻖ ﮔﺮا ﺑﻮدن ذاﺗﯽ اوﺳﺖ ‪ .‬ﺗﻼش ﻣﺎ اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ذات ﻣﻄﻠﻖ را ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎ و ﺑﯿﺎﻧﯽ واﺣﺪ‬ ‫و ﺟﮫﺎﻧﯽ ﮐﻪ درﺧﻮر اﻧﺴﺎن ﺑﺎﺷﺪ ﺑﮑﺸﺎﻧﯿﻢ ‪ .‬ﻣﺎ ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﻘﯿّﺖ ھﺴﺘﯿﻢ ‪.‬‬ ‫و اﻣّﺎ در ﻗﻠﻤﺮو اﺧﻼﻗﯿﺎت ﮐﻪ اﻣﻮری ﻧﺴﺒﯽ ھﺴﺘﻨﺪ ﻧﯿﺰ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ اﺧﻼق در ذات ﺧﻮد ﻧﻈﺮ ﺑﻪ ﻏﺎﯾﺘﯽ ﻣﻄﻠﻖ‬ ‫دارد ﮐﻪ ھﻤﺎن اﺧﻼق اﷲ اﺳﺖ ‪ .‬و ﺧﺪاوﻧﺪ ھﻢ ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﮐﻪ از ﻣﻦ اﻃﺎﻋﺖ ﮐﻨﯿﺪ ﺗﺎ ﻣﺜﻞ ﻣﻦ ﺷﻮﯾﺪ ‪ .‬ﭘﺲ اﯾﻦ‬ ‫دﻋﻮت ﺧﻮد ﻣﻄﻠﻖ در ذات اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن را ﻣﻄﻠﻖ ﮔﺮا ﮐﺮده اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ھﺮ اﻧﺴﺎن ﻋﺎﻗﻠﯽ ﻣﯽ داﻧﺪ ﮐﻪ ھﺮ ارزش اﺧﻼﻗﯽ ﺣﺘّﯽ در ﭘﺎﺋﯿﻦ ﺗﺮﯾﻦ ﻣﺮﺗﺒـﻪ ھـﻢ ﻧﻤـﯽ ﺗﻮاﻧـﺪ دارای اﻋﺘﺒـﺎر‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ اﻟّﺎ اﯾﻨﮑﻪ آﺑﺸﺨﻮری ﻣﻄﻠﻖ دارد و اﺳﻮه ﻣﻄﻠﻖ را ﻣﯽ ﺟﻮﯾﺪ ‪.‬‬ ‫در واﻗﻊ ﻧﺴﺒﯿّﺖ اﺧﻼﻗﯽ و اﺧﻼق ﻧﺴﺒﯽ ﻓﻘﻂ ﺑﺎﻗﯽ ﺑﻪ ﺑﻘﺎی ارزﺷﮫﺎ و اﺳﻮه ھﺎی ﻣﻄﻠﻖ اﺧﻼق ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‬ ‫و ﻻﻏﯿﺮ‪.‬‬

‫‪111‬‬


‫ﺑﻤﯿﺰاﻧﯽ ﮐﻪ در ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﻓﺮھﻨﮕﯽ ارزﺷﮫﺎی ﻣﻄﻠﻖ و ﻧﺎب ھﺮﻣﻌﻨﺎ وﺣﻘﯿﻘﺘﯽ در اذھﺎن زﻧﺪه و ﻣﻘﺒـﻮل اﺳـﺖ‬ ‫ارزﺷﮫﺎی ﻧﺴﺒﯽ اﺧﻼﻗﯽ اﻣﮑﺎن اﺟﺮاﺋﯽ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ ‪ .‬ھﺮﮔﺎه ﮐﻪ ارزﺷـﮫﺎی ﻣﻄﻠـﻖ ﺧﺪﺷـﻪ دار ﺷـﻮﻧﺪ و ﻧﻔـﯽ‬ ‫ﮔﺮدﻧﺪ ﺣﺪاﻗﻞ اﺧﻼق ﻧﺴﺒﯽ ھﻢ ﻧﺎﺑﻮد ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ‪.‬‬ ‫ﻧﺴﺒﯿّﺖ ﻣﺨﻠﻮق ﻣﻄﻠﻘﯿّﺖ اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ اﻣﺮ ﺣﺘّﯽ در ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻧﻈﺮی و ﻓﯿﺰﯾﮏ ﻣﺪرن و ﭘﺮاﮔﻤﺎﺗﯿﺰم ﻓﻠـﺴﻔﯽ ھـﻢ‬ ‫ﻣﻮرد ﺗﻘﺪﯾﺲ اﺳﺖ ‪ .‬ھﻨﮕﺎﻣﯿﮑﻪ اﻣﺮوزه در ﻓﯿﺰﯾﮏ اﺗﻤﯽ اﯾﻦ اﻣﺮ ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺎده از ذرّات ﺿﺪ‬ ‫ﻣــﺎده )ﻋــﺪم(ﺗــﺸﮑﯿﻞ ﺷــﺪه اﺳــﺖ ﭘــﺲ ﺟﮫــﺎن ﻧــﺴﺒﯽ ھــﻢ ﻣﺨﻠــﻮق اﻣــﺮ ﻣﻄﻠﻘــﯽ اﺳــﺖ ‪ .‬ﺣﺘــﯽ ﻧﻈﺮﯾــﻪ‬ ‫»ﻧﺴﺒﯿّﺖ«اﻧﯿﺸﺘﻦ و ﻧﻈﺮﯾﻪ »ﻋﺪم ﻗﻄﻌﯿﺖ«ﺑﯿﺶ از ھﺮ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﻋﻠﻤﯽ دﯾﮕﺮی ﺑﻪ ﻣﻄﻠﻖ ﺑﻮدن ذات ﺟﮫﺎن ﻣﺎده‬ ‫ﻣﻌﺘﺮﻓﻨﺪ ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در آﺧﺮﯾﻦ ﻓﻠﺴﻔﻪ رﯾﺎﺿﯿﺎﺗﯽ ﻣﻨﻄﻖ ‪ ،‬ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ »ﺑﺮھﺎن ﮔﻮدل«ذات ﻣﻨﻄﻖ ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ‬ ‫از ﻏﯿﺮ ﻣﻨﻄﻖ اﺳﺖ و درﺳﺘﯽ ھﺮ ﮔﺰاره ﻣﻨﻄﻘﯽ – رﯾﺎﺿﯿﺎﺗﯽ دال ﺑـﺮ ﻧﺎدرﺳـﺘﯽ آن اﺳـﺖ ‪ .‬اﻣـﺮوزه ﻣﻄﻠـﻖ‬ ‫ﺑﻮدن ﺣﻘﯿﻘﺖ در ﻗﻠﻤﺮو داﻧﺶ ﺑﺸﺮی ﺑﯿﺶ از ﻗﻠﻤﺮو ﻋﺮﻓﺎن ﺧﻮدﻧﻤﺎﺋﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﮐﻪ اﻧﯿﺸﺘﻦ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ‬ ‫ﻧﺎﺑﻐﻪ داﻧﺶ ﻣﺪرن ﮐﻞ ﻋﻠﻮم را ﻣﺘﮫﻢ ﺑﻪ ﻏﯿﺮ ﻋﻠﻤﯽ ﺑﻮدن ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ دال ﺑﺮ ﻣﻄﻠﻖ ﺑﻮدن ذات ﻋﻠﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﺮ ﺧﻮد ﻣﯽ ﺷﮑﻨﺪ و دﭼﺎر ﺧﻮد‪ -‬ﺑﺮاﻧﺪازی ﻣﯽ ﮔﺮدد ‪ .‬ﺧﻮد‪ -‬ﮐﺸﯽ ﮐﻪ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ اﭘﯿﺪﻣﯽ ﻋﺼﺮ ﺟﺪﯾﺪ اﺳﺖ دال‬ ‫ﺑﺮ ﻣﻄﻠﻖ ﺑﻮدن اﻧﺴﺎن اﺳﺖ زﯾﺮا ﺣﺎﻣﻞ روح ﺧﺪاﺳﺖ ‪.‬‬ ‫در ھﺮ ﻋﺼﺮی اﮔﺮ اﻧﺴﺎﻧﮫﺎی ﻣﻄﻠﻖ و ﻣﻄﻠﻖ ﮔﺮا ﻧﺒﺎﺷﻨﺪ ﺟﻮاﻣﻊ ﺑﺸﺮی ﻗـﺎدر ﺑـﻪ اداﻣـﻪ ﺣﯿـﺎت ﻧـﺴﺒﯽ ﺧـﻮد‬ ‫ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ‪.‬‬

‫اﻧﺘﻘﺎم ﻣﻌﺮﻓﺖ‬ ‫»آﯾﺎ ﭘﻨﺪاﺷﺘﯿﺪ آﻧﮑﻪ ﻣﯽ داﻧﺪ ﺑﺎ آﻧﮑﻪ ﻧﻤﯽ داﻧﺪ ھﻤﺴﺎن اﺳﺖ !« ﻗﺮآن‬ ‫در ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ ﻣﻨﻈﻮر از ﻋﻠﻢ آن داﻧﺎﺋﯽ ھﺎی ﻋﺎرﯾﻪ ای و ﮐﺘﺎﺑﯽ و اﺧﺒﺎری ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﻋﻠﻮم ﺗﺠﺮﺑﯽ و ﺧﻮدی‬ ‫اﺳﺖ درﺑﺎره درﺳﺘﯽ و ﻧﺎدرﺳﺘﯽ اﻣﺮی ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ھﺪاﯾﺖ اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ﻋﻠﻢ ھﻤﭽﻮن ﭼﺸﻤﯽ در وﺟﻮد اﻧﺴﺎن‬ ‫ﻣﺮاﻗﺐ و ﻧﺎﻇﺮ اوﺳﺖ و ﭼﻮن ﻗﺎﺿﯽ ﻋﻤﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪.‬‬ ‫آﻧﮑﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺧﻮد ﭘﺎی ﺑﻨﺪ ﻧﯿﺴﺖ و از آن ﭘﯿﺮوی ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ و ﺗﻼش دارد ﺗﺎ آﻧﺮا ﺗﺒﺪﯾﻞ و ﺗﺤﺮﯾﻒ ﺑﻪ ﺧﻼف اﻣﺮ‬ ‫ﻧﻤﺎﯾﺪ ﺗﺤﺖ اﻟﺸﻌﺎع ﻧﮕﺎه آن ﻗﺎﺿﯽ وﺟﺪان ﻣﻮرد ﻣﺆاﺧﺬه ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﯿﺮد ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺆاﺧﺬه اﻣﮑﺎن ﻋﯿﺶ و ارﺿـﺎی‬ ‫ﻧﻔﺴﺎﻧﯽ را از ﻓﺮد ﻣﯽ ﮔﯿﺮد اﯾﻦ ھﻤﺎن اﻧﺘﻘﺎم ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻣﮑﺎن ﻋﯿﺶ ﺟﺎھﻼﻧﻪ را از اﻧﺴﺎن ﻣﯽ ﮔﯿﺮد ‪.‬‬ ‫ﻓﺮد ﺧﺎﻃﯽ ﺑﺮای ﻓﺮار از اﯾﻦ ﻧﮕﺎه ﻣﺠﺒﻮر ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ وﺟﺪان ﺧﻮد را ﺳﺮﮐﻮب ﮐﻨﺪ ‪ .‬اﯾﻦ ﺳﺮﮐﻮﺑﯽ ﺑﻪ دو روش‬ ‫اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﮔﯿﺮد ﯾﮑﯽ ﺗﺤﺮﯾﻒ و دﯾﮕﺮی ﺗﺨﺪﯾﺮ ‪ .‬و ﺑﺪﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻓﺮد دﭼﺎر ﺗﺠﺎھﻞ و ﺧﻮد –اﺣﻤﻖ ﺳﺎزی ﺗﺎ ﺳﺮ ﺣـﺪ‬ ‫ﺟﻨﻮن ﻣﯽ ﮔﺮدد و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﺑﻪ اﻧﻮاع ﻣﻮاد ﻣﺨﺪر داروﺋﯽ و ﻗﺎﭼﺎﻗﯽ ھﻢ ﻣﻌﺘﺎد ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﻋﺬاب دﯾﮕﺮی‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬ﻧﻮر ﻣﻌﺮﻓﺖ ھﻤﭽﻮن ﻣﻮﺟﻮدی زﻧﺪه و ﺻﺎﺣﺐ رﺳﺎﻟﺖ در وﺟﻮد اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ھﺮ ﻣﻌﺮﻓﺘﯽ ﯾﺎ ﻣﻮﺟﺐ ھﺪاﯾﺖ اﺳﺖ و ﯾﺎ ﻣﻮﺟﺐ ﺿﻼﻟﺖ ﺑﺪاﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﺷﺮﺣﺶ رﻓﺖ ‪ .‬اﯾﻨﺴﺖ ﮐـﻪ ﻗـﺮآن ﮐـﺮﯾﻢ‬ ‫ﺣﺘّﯽ آﯾﺎت ﺧﻮدش را ھﻢ ﺷﺎﻣﻞ ﺣﺎل اﯾﻦ ﻗﺎﻋﺪه ﮐﺮده اﺳﺖ و ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ‪ :‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﺆﻣﻨﺎن را ھﺪاﯾﺖ ﻣﯽ‬ ‫ﮐﻨﺪ و ﮐﺎﻓﺮان را ﮔﻤﺮاه و ﻣﻨﺎﻓﻘﺎن را رﺳﻮا ﻣﯽ ﺳﺎزد ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ از وﯾﮋﮔﯽ ﻣﻌﺎرف ﺗﻮﺣﯿﺪی ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻓﺮد را ﯾﺎ ﺑﺴﻮی ﺣﻖ رھﻨﻤﻮن ﻣﯽ ﺳﺎزد و ﯾﺎ ﺑـﻪ ﻗﮫﻘـﺮای دوزخ‬ ‫ﻣﯽ ﻓﺮﺳﺘﺪ و ھﻤﻨﺸﯿﻦ ﺷﯿﻄﺎن ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ :‬دو ﻧﻮع رﺷﺪ!‬

‫‪112‬‬


‫ﻓﻠﺴﻔﮥ ﺷﺐ و روز‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺷﺐ و روز ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺧﻮاب و ﺑﯿﺪاری اﺳﺖ و ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺳﯿﺮ اﻧﻔﺲ و آﻓﺎق ﺗﺤﺖ اﻟﺸﻌﺎع ﻧﻮر ﺑﺎﻃﻦ و ﻧﻮر‬ ‫ﻇﺎھﺮ)آﻓﺘﺎب(‪.‬‬ ‫در ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ و ﻣﺆﻣﻨﺎن ﺷﺪﯾﺪاً دﻋﻮت ﺑﻪ ﺷﺐ زﻧﺪه داری ﺑﺮای ﻓﮑـﺮ و ذﮐـﺮ ﺷـﺪه اﻧـﺪ و دﻟﯿـﻞ آن ھـﻢ‬ ‫اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻘﻮل ﻗﺮآن ‪ ،‬در ﺷﺐ ھﺎ ﮐﻼم ﺧﺪا در ﻗﻠﻮب ﺷﺪﯾﺪﺗﺮ درﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬در ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻌﺮاج ھﻢ آﻣﺪه‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﺮﯾﻌﺘﺮﯾﻦ راه ھﺪاﯾﺖ اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﺷﺐ و روز را ﺑﺮای ﺧﻮد ﺗﻐﯿﯿﺮ دھﺪ ﯾﻌﻨـﯽ روزش را ﺷـﺐ‬ ‫ﮐﻨﺪ و ﺷﺐ را ھﻢ روز ﻧﻤﺎﯾﺪ ‪ .‬و ﻣﯽ داﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﺷﺐ زﻧﺪه داری ﺳﻨّﺖ ھﻤﻪ اﻧﺒﯿﺎء و اوﻟﯿﺎء و ﻋﺮﻓﺎ ﺑﻮده اﺳﺖ ‪ .‬در‬ ‫ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ آﻣﺪه ﮐﻪ ﺷﺐ ھﻨﮕﺎم ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ ﺧﻮاب ﻧﻔﺲ اﻧﺴﺎن ﺑﺴﻮی ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺎﻻ ﻣﯽ رود ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ‬ ‫ﺷﺐ زﻧﺪه دار ﺑﺎﺷﺪ اﯾﻦ ﺳﯿﺮ اﻟﯽ اﷲ را در ﺑﯿﺪاری و ھﻮﺷﯿﺎری ﻃﯽ ﻣـﯽ ﮐﻨـﺪ و ﺑـﺮ آن ﻣﻌﺮﻓـﺖ ﻣـﯽ ﯾﺎﺑـﺪ ‪.‬‬ ‫ھﻤﭽﻨﯿﻦ آﻣﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮاب ﯾﮏ ﻣﺮگ ﺧﻔﯿﻒ اﺳﺖ و ﻟﺬا در ﺷﺐ زﻧﺪه داری ﺑﻪ ھﻨﮕﺎم ﻓﮑﺮ و ذﮐﺮ آدﻣﯽ ﭘـﺎ‬ ‫ﺑﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﻏﯿﺐ و آن ﺳﻮی ﺟﮫﺎن ﻣﯽ ﻧﮫﺪ و ﻋﻮاﻟﻢ اﺧﺮوی را ﺳﯿﺮ و ﺳﯿﺎﺣﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﻋﻠﻮم ﻏﯿﺒﯽ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ و‬ ‫ﺑﺪﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﺑﺮ اﯾﻤﺎﻧﺶ اﻓﺰوده ﻣﯽ ﮔﺮدد و اﯾﻤﺎﻧﺶ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺳﯿﺮ و ﺳﻠﻮک و ﺗﻼﺷﮫﺎی روزاﻧﻪ ﺗﻤﺎﻣﺎً ﻣﻮﺟﺐ درﯾﺎﻓﺖ ﻋﻠﻮم و ﺗﺠﺮﺑﯿﺎت دﻧﯿﻮی و ﻣﺎدی اﺳﺖ ﮐـﻪ ﻓﻘـﻂ ﺑﮑـﺎر‬ ‫ﺣﯿﺎت دو روزه دﻧﯿﺎ ﻣﯽ آﯾﺪ وﻟﯽ ﺳﯿﺮ و ﺳﻠﻮک ﺷﺒﺎﻧﻪ ﺳﻔﺮی ﺑﻪ ﺑﺎﻃﻦ و ﺗﺤﺖ اﻟﺸﻌﺎع ﻧﻮر ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﻮﺟﺐ ﻣﮑﺎﺷﻔﺎت ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ و درﯾﺎﻓﺖ ﻋﻠﻮم ﺣﻘﯿﻘﯽ و اﺧﺮوی و ﺣﮑﻤﺖ ﺗﻮﺣﯿـﺪی ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ‪ .‬ﺷـﺐ ﮐـﻪ ﻧـﻮر‬ ‫آﻓﺘﺎب ﭘﻨﮫﺎن ﻣﯽ ﺷﻮد اﻣﮑﺎن ورود ﺑﻪ ﺟﮫﺎن ﻏﯿﺐ ﺑﺎﻃﻦ ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ﭘﺪﯾﺪ ﻣﯽ آﯾﺪ و ﻏﻮّاﺻـﯽ در ﻇﻠﻤـﺎت ﻧﻔـﺲ‬ ‫ﻣﯿﺴّﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬آدﻣﯽ ﺑﺎ ﺗﺠﺮﺑﻪ و ﻣﻌﺎرﻓﯽ ﮐﻪ در روز و ﻋﻮاﻟﻢ دﻧﯿﻮی اﻧﺪوﺧﺘﻪ ﺑﻪ ﺑﺎﻃﻦ ﻣﯽ رود و ﺑـﻪ ﺣـﻖ‬ ‫اﺑﺪی اﯾﻦ ﻣﻌﺎرف ﻧﺎﺋﻞ ﻣﯽ آﯾﺪ ‪ .‬ﺷﺐ ھﺎ ﻗﻠﻤﺮو ﯾﻮم اﻟﺪﯾﻦ اﺳﺖ و ﺻﺮاط اﻟﻤﺴﺘﻘﯿﻢ ‪.‬‬

‫راز دﺷﻤﻦ – دوﺳﺘﯽ‬ ‫دﺷﻤﻦ دوﺳﺘﯽ و دوﺳﺘﯽ ﮐﺮدن ﺑﺎ دﺷﻤﻦ اﺳﺎس اﺧﻼق ﺑﺸﺮی اﺳﺖ و ذات اﺧﻼق ﺧﺪا در ﺧﻠﻘﺖ اﻧﺴﺎن‬ ‫ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬زﯾﺮا ﺧﺪاوﻧﺪ ﮐﺎﻓﺮﺗﺮﯾﻦ و ﻣﻨﮑﺮﺗﺮﯾﻦ ﻣﻮﺟﻮدات را ﺑﺎ ﺑﺨﺸﯿﺪن ﺻﻮرت و روح و ﻋﻠﻢ ﺧﻮدش ﺑﻪ او ‪ ،‬ﺑﻪ‬ ‫دوﺳﺘﯽ ﺑﺮﮔﺰﯾﺪ و اﺷﺮف ﻣﺨﻠﻮﻗﺎت و ﺟﺎﻧﺸﯿﻦ ﺧﻮد در ﺟﮫﺎن ﻧﻤﻮد ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﺧﻠﻘﺖ اﻧﺴﺎن ﺗﻤﺎﻣﺎً ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از دﺷﻤﻦ – دوﺳﺘﯽ ﺧﺪاﺳﺖ ‪ .‬و اﻣّﺎ آدﻣﯽ ﻧﯿﺰ داﻧﺴﺘﻪ و ﻧﺎداﻧﺴﺘﻪ و ﺧﻮاه‬ ‫و ﻧﺎﺧﻮاه ﺗﺎﺑﻊ ھﻤﯿﻦ ﻗﺎﻧﻮن و اﺧﻼق ﺧﺪاﺳﺖ ﭼﺮا ﮐﻪ ﺣﺎﻣﻞ روح اوﺳﺖ ‪ .‬آدﻣﯽ در ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻧﺨـﺴﺖ دﺷـﻤﻨﺎن‬ ‫ﺧﻮد را دوﺳﺖ ﻣﯽ ﭘﻨﺪارد و ﺑﺨﺪﻣﺖ آﻧﺎن در ﻣﯽ آﯾﺪ ﻧﺎداﻧﺴﺘﻪ ‪ .‬و اﯾﻦ دﺷﻤﻦ دوﺳﺘﯽ ﺟﺎھﻼﻧﻪ اﺳﺖ و ﻟـﺬا‬ ‫آﻧﮕﺎه ﮐﻪ آﮔﺎه ﺷﺪ از آﻧﺎن روی ﺑﺮ ﻣﯽ ﮔﺮداﻧﺪ و ﭼﻪ ﺑﺴﺎ اﻧﺘﻘﺎم ﻣﯽ ﺳﺘﺎﻧﺪ ‪.‬‬ ‫و اﻣّﺎ اﻧﺴﺎن ﻋﺎرف ﯾﮏ دﺷﻤﻦ – دوﺳﺖ آﮔﺎه و ﻣﺨﺘﺎر اﺳـﺖ و او ﺑﺮاﺳـﺘﯽ ﺟﺎﻧـﺸﯿﻦ ﺧـﺪا و ﺧـﻼّق اﺳـﺖ و‬ ‫ﺑﺪﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺧﻠﻘﺖ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻣﺮدﻣﺎن ﻣﯽ ﺷﻮد و آﻧﺎن را از ﺣﯿﺎت ﺟﺎﻧﻮری ارﺗﻘﺎء ﻣﯽ دھﺪ ‪.‬‬ ‫اﮐﺜﺮ ﻣﺮدﻣﺎن ﮐﺴﺎﻧﯽ را دوﺳﺖ ﻣﯽ ﭘﻨﺪارﻧﺪ ﮐﻪ ﺣﺎﻣﯽ ﻧﻔﺲ ﺷﺎن ﺑﺎﺷﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﺣـﺎﻣﯽ ﻧﻔـﺲ آدﻣـﯽ در‬ ‫ﺣﻘﯿﻘﺖ دﺷﻤﻦ اوﺳﺖ ‪ .‬و دوﺳﺖ ﺣﻘﯿﻘﯽ ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻧﻔﺲ آدم ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬ ‫زﯾﺮا ﺧﺪاوﻧﺪ ھﻢ ﺑﺎ ﻧﻔﺲ ﺧﻮدش ﺟﮫﺎن و اﻧﺴﺎن را آﻓﺮﯾﺪ و آﻓﺮﯾﻨﺶ ﻧﺘﯿﺠﻪ اﯾﻦ ﺧﻮد – ﺑﺮاﻧﺪازی ﺑﻮد ‪.‬‬

‫‪113‬‬


‫آدﻣﯽ ﻣﻄﻠﻘﺎً ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺧﻮدش را دوﺳﺖ ﺑﺪارد و اﯾﻦ دﺷﻤﻨﯽ ﺑﺎ ﺧﻮد ھﻤﺎن ﮔـﻮھﺮۀ ﺧﻠﻘـﺖ او از ﻋـﺪم ﺑـﻪ‬ ‫وﺟﻮد اﺳﺖ ‪ .‬و اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ھﯿﭽﮑﺲ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺧﻮدش ﺑﺎﺷﺪ اﻻ اﯾﻨﮑﻪ ﺧﻮد را ﮐﺎﻣﻼً ﻧﻔﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ در آﮔـﺎھﯽ و‬ ‫اﺧﺘﯿﺎر ﮐﺎﻣﻞ ‪ .‬و اﯾﻦ اﺧﻼق ﺧﺪاﺳﺖ ‪.‬‬ ‫اﻧﺴﺎن ﺧﻮاه ﻧﺎﺧﻮاه و آﮔﺎه و ﻧﺎ آﮔﺎه ﺿﺪ ﺧﻮدش ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﭘﺲ ﺑﮫﺘﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ اﺧﺘﯿﺎر و آﮔﺎھﯽ ﭼﻨﯿﻦ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﻣﺼﺪاق آن ﮐﻼم ﺧﺪا در ﻗﺮآن اﺳﺖ ﮐﻪ ھﻤﻪ ﻣﻮﺟﻮدات ﺧﻮاه ﻧﺎﺧﻮاه ﺧﺪاوﻧـﺪ را ﺗـﺴﺒﯿﺢ و ﺳـﺠﺪه‬ ‫ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ‪.‬‬ ‫ﭘﯿﺮو ﻣﺮاد ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻮ را در ﺗﺤﻘﻖ اﯾﻦ راز ﺧﻠﻘﺖ و اﺧﻼق اﻟﮫﯽ ﯾﺎری ﻣﯽ دھﺪ ‪.‬‬

‫ﺟﻬﺎن ﻫﺎي ﻣﻮازي‬ ‫ﻣﯽ ﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ ھﺮ اﻧﺴﺎﻧﯽ در آن واﺣﺪ دارای دوزﻧﺪﮔﯽ ﮐﺎﻣﻼً ﻣﺴﺘﻘﻞ و ﻣﻮازی از ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ اﺳﺖ ‪ :‬ﺟﮫﺎن درون و‬ ‫ﺟﮫﺎن ﺑﺮون ‪ .‬ھﺮ ﯾﮏ از اﯾﻦ دو ﺟﮫﺎن ﻧﯿﺰ دارای دو ﺟﮫﺎن دﯾﮕﺮ اﺳﺖ ‪ :‬ﺟﮫﺎن آﮔﺎه و ﺟﮫﺎن ﻧﺎآﮔﺎه ‪ :‬ﺟﮫﺎن ﭘﻨﮫﺎن‬ ‫و ﺟﮫﺎن آﺷﮑﺎر‪ .‬ﻣﻮﺿـﻮﻋﺎت ھـﺮ ﯾـﮏ از اﯾـﻦ ﺟﮫـﺎن اﮐﺜـﺮاً ﻣـﺸﺘﺮﮐﻨﺪ وﻟـﯽ ﻓﻌـﻞ و اﻧﻔﻌﻼﺗـﯽ ﻣﺘﻔـﺎوت دارﻧـﺪ ‪.‬‬ ‫اﻧﺴﺎﻧﮫﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻣﺸﺘﺮک اﯾﻦ ﺟﮫﺎن ھﺎ را در زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد ﮐﺸﻒ ﮐﻨﻨـﺪ و ارﺗﺒـﺎط ﺑـﯿﻦ آﻧﮫـﺎ را‬ ‫ﺑﺪﺳﺖ آورﻧﺪ و اﯾﻦ ﺟﮫﺎن ھﺎی ﻣﻮازی را ﻣﺘﺤﺪ و ھﻤﺴﻮ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﺑﺴﯿﺎر اﻧﺪﮐﻨﺪ و ﺟﺰ ﻋﺎرﻓﺎن ﻗﺎدر ﺑـﻪ اﯾـﻦ اﻣـﺮ‬ ‫ﻋﻈﯿﻢ و اﺳﺮار آﻣﯿﺰ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ‪ .‬ﻣﺜﻼً ھﻤﺴﺮ ﻣﺎ ‪ ،‬در درون ﻣﺎ ﯾﮏ ﻣﻮﺟﻮدی اﺳﺖ و در ﺑﯿﺮون از ﻣﺎﭼﯿﺰ دﯾﮕﺮ ﯾﺴﺖ‬ ‫‪ .‬در ﺧﻠﻮت ﻣﺎ ﯾﮑﺠﻮراﺳﺖ و در رواﺑﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﻮﺟﻮد دﯾﮕﺮی اﺳﺖ ‪ .‬در دل ﻣﺎ ﯾﮏ ﭼﯿﺰ اﺳﺖ و در ذھﻦ ﻣـﺎ‬ ‫ﮐﺲ دﯾﮕﺮﯾﺴﺖ ‪ .‬درﺧﻮاب ﻣﺎ ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ ﺑﺮوز ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و در ﺑﯿﺪاری ﻣﺎ ﺑﻪ ﻧﻮع دﯾﮕﺮی ‪ .‬و ﻧﯿـﺰ در زﻧـﺪﮔﯽ ﺑـﺎ ﻣـﺎ‬ ‫ﻧﻮﻋﯽ ﻣﺘﻔﺎوت از ﺑﻌﺪ ﻣﺮگ ﻣﺎﺳﺖ ‪ .‬ﺑﺎ ﻣﺎ ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ و ﺑﯽ ﻣﺎ ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ دﮔﺮ اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺜﺎل ﺷﺎﻣﻞ ﺣﺎل ھﻤﻪ‬ ‫ﻣﺴﺎﺋﻞ و وﻗﺎﯾﻊ زﻧﺪﮔﯿﺴﺖ وﻧﯿﺰ ﮐﻞ ﺟﮫﺎﻧﯽ ﮐـﻪ ﭘـﯿﺶ روی دارﯾـﻢ دارای ھﻤـﯿﻦ دوﮔـﺎﻧﮕﯽ ھـﺎی ﺗـﻮ در ﺗـﻮ و‬ ‫ﻣﺘﻔﺎوت و ﻣﻮازی اﺳﺖ ‪ .‬ھﺮ ﭼﯿﺰی و ﮐﺴﯽ در آن واﺣﺪ و ﻧﯿﺰ در ﺟﺮﯾﺎن زﻣﺎن دارای ھﻮﯾﺖ ھﺎ و ﺻﻮر و ﻣﻌﺎﻧﯽ‬ ‫ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﺣﮑﻤﺖ ﺑﺎﺳﺘﺎن ﺟﮫﺎن ھﺎی ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ را ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺑﻨﺪی ﮐﺮده اﺳﺖ ‪ .‬ﮐﻪ ھﺮ ﯾﮏ از اﯾﻦ ﺟﮫﺎن‬ ‫ھﻤﺎن ﺟﮫﺎن دﯾﮕﺮ ﺑﺎ ﮐﯿﻔﯿﺖ و ﻇﮫﻮر دﯾﮕﺮی اﺳﺖ ‪ :‬ﺟﮫﺎن ﻧﺎﺳﻮت ‪ ،‬ﻣﻠﮑﻮت ‪ ،‬ﺟﺒﺮوت ‪ ،‬ﻻھﻮت و ھﺎھﻮت‪ .‬ﻣﺜﻼً‬ ‫ھﺮ ﯾﮏ از ﻣﺎ در آن واﺣﺪ در ﯾﮑﯽ از اﯾﻦ ﺟﮫﺎن ھﺎ ﺑﺪﺑﺨﺖ ھﺴﺘﯿﻢ و در ﺟﮫﺎﻧﯽ دﮔﺮ ﺧﻮﺷﺒﺨﺖ ‪ .‬در ﯾﮑﯽ زﺷﺖ‬ ‫ھﺴﺘﯿﻢ و در ﺟﮫﺎﻧﯽ دﮔﺮ زﯾﺒﺎﺋﯿﻢ ‪ .‬در ﯾﮑﯽ ﻣﺆﻣﻦ ودر دﯾﮕﺮی ﮐﺎﻓﺮﯾﻢ و اﻟﯽ آﺧﺮ ‪.‬اﯾﻦ ﺟﮫـﺎن ھـﺎ ﯾﮑـﯽ ﺑﻌـﺪ از‬ ‫دﯾﮕﺮی در ﻣﺴﯿﺮ زﻣﺎن ﺑﺮ روی آﮔﺎھﯽ ﻣﺎ ﮔﺸﻮده ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﭼﻪ ﺧﻮﺑﺴﺖ ﮐﻪ آدﻣﯽ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺗﺎ ﺣﺪ اﻣﮑﺎن درﺣﯿﺎت اﯾﻦ دﻧﯿﺎ ﺑﺎ ﻣﺎ ﺑﻘـﯽ ﺟﮫـﺎن ھـﺎی دﮔـﺮ ﮐﻤـﺎﺑﯿﺶ ارﺗﺒـﺎﻃﯽ‬ ‫ﺑﺮﻗﺮار ﻧﻤﺎﯾﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺟﮫﺎن ﻣﺤﺴﻮس و ﻣﺎدی ﺧﻮد را ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﺨﺸﺪ و اﻣﮑﺎن و ﻇﺮﻓﯿﺖ ﺣﯿﺎت ﺧﻮد را ﺑﺎﻻﺑﺮد‬ ‫و ﺣﻘﺎرت ﺧﻮد در اﯾﻦ ﺟﮫﺎن را ﺟﺒﺮان ﮐﻨﺪ ‪ .‬و اﯾﻦ ﮐﺎر ﺑﺰرگ ﺟﺰ ﺑﻪ ﯾﺎری ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳـﯽ ﻣﻤﮑـﻦ ﻧﻤـﯽ آﯾـﺪ زﯾـﺮا‬ ‫درﺑﮫﺎی اﯾﻨﮫﻤﻪ ﺟﮫـﺎن ھـﺎی ﻣﺘﻔـﺎوت از درون ﻣـﺎ ﮔـﺸﻮده ﻣـﯽ ﺷـﻮد ‪ .‬وﺟـﻮد اﻧـﺴﺎن دروازه ورود ﺑـﻪ ھﻤـﻪ‬ ‫ﺟﮫﺎﻧﮫﺎی ﻣﺘﻌﺎﻟﯽ و ﻏﯿﺒﯽ اﺳﺖ و ھﻤﻪ اﯾﻦ ﺟﮫﺎن ھﺎ در واﻗﻊ ﻃﺒﻘﺎت و اﺑﻌﺎد ﺟﮫـﺎن ﺟـﺎن اﻧـﺴﺎن ھـﺴﺘﻨﺪ و‬ ‫ھﻔﺖ ﻃﺒﻘﻪ زﻣﯿﻦ و آﺳﻤﺎنِ وﺟﻮدﻧﺪ ‪.‬‬ ‫ھﺮ ﯾﮏ از ﻣﺎ در آن واﺣﺪ در ھﻤﻪ اﯾﻦ ﺟﮫﺎن ھﺎ ﺣﻀﻮر و ﺣﯿﺎت دارﯾﻢ وﻟﯽ اﮐﺜﺮ ﻣﺎ ﻓﻘﻂ ﻣﺤـﺼﻮر و ﻣﺤـﺪود ﺑـﻪ‬ ‫ﺟﮫﺎن ﻣﺎدﯾﺖ ﺗﻦ و ﻏﺮاﯾﺰ ﺣﻘﯿﺮ دﻧﯿﻮی ﺧﻮد ھﺴﺘﯿﻢ واز ﺑﺨﺶ ﻋﻤـﺪه ای از ﺣـﻀﻮر و ﺟﮫﺎﻧﯿّـﺖ ﺧـﻮد ﻏـﺎﻓﻠﯿﻢ ‪.‬‬

‫‪114‬‬


‫اﻧﺴﺎن درب ﻏﯿﺐ ﻋﺎﻟﻢ ھﺴﺘﯽ اﺳﺖ وﻟﯽ ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ ھﺮﮔﺰ از اﯾﻦ درب وارد ﻧﻤﯽ ﺷﻮد ‪ .‬ھـﺮ ﯾـﮏ از ﻣـﺎ ھـﻢ‬ ‫ﻟﺠﻦ ھﺴﺘﯿﻢ ھﻢ ﺣﯿﻮاﻧﯿﻢ ‪ ،‬ھﻢ ﺟﻦّ وھﻢ ﻓﺮﺷﺘﻪ و ھﻢ ﺷﯿﻄﺎن و ھـﻢ ﺧـﺪاﺋﯿﻢ ‪ .‬و در ھـﺮ ﯾـﮏ از اﯾـﻦ ﺟﮫـﺎن‬ ‫ﻣﻮﺟﻮدی دﯾﮕﺮﯾﻢ ‪ .‬وآﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﻮدﯾﺖ ﻣﺎ را در ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اﯾﻦ ﺟﮫﺎن ھﺎ رﻗﻢ ﻣﯽ زﻧﺪ ﻃﺮز ﻓﮑﺮ و ﻧﮕﺮش و ﮐﺮدار‬ ‫ﻣﺎﺳﺖ در ھﻤﯿﻦ دﻧﯿﺎی ﺣﻘﯿﺮ و ﻣﺤﺪود ‪ .‬ھﻢ در ﻗﻠﺐ ذرّات ﺣﻀﻮر دارﯾﻢ ھـﻢ در ﮐـﺮات و ﮐﮫﮑـﺸﺎﻧﮫﺎی ﺑﺮﺗـﺮ ‪.‬‬ ‫واﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﻗﺮآن ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﮐﻪ ﮐﻞ ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ در ﺗﺴﺨﯿﺮ وﺟﻮد اﻧـﺴﺎن اﺳـﺖ ‪ .‬وﻟـﯽ اﻧـﺴﺎن ﻏﺎﻓـﻞ از‬ ‫ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ و ﮐﺎﻓﺮ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻋﻈﻤﺖ ﻻﻣﺘﻨﺎھﯽ وﺟﻮد ﺧﻮد در ﺟﮫﺎن اﺳـﺖ ‪ .‬ﻣـﺎ در آن واﺣـﺪ ﺑـﺴﯿﺎرﯾﻢ وﻟـﯽ اﮐﺜـﺮاً‬ ‫ﻣﺤﺪود ﺑﻪ ﯾﮑﯽ از اﯾﻦ ﺟﺎن ھﺎ و ﺟﮫﺎن ھﺎ ھﺴﺘﯿﻢ زﯾﺮا ﮐﺎﻓﺮو ﺑﺨﯿﻞ و ﺑﺰدﻟﯿﻢ ‪ .‬ھﺴﺘﯽ ﻣﺎ از ﻣﺎھـﺴﺖ ﺷـﺪ ‪،‬‬ ‫ﻧﯽ ﻣﺎ ازو !‬

‫ﭼﻨﺪ ﺳﺌﻮال ﺑﻨﯽ اﺳﺮاﺋﯿﻠﯽ‬ ‫اﮔﺮ ﻣﯽ ﮔﻮﺋﯿﺪ ﮐﻪ ﺻﻨﻌﺖ ﺗﻌﯿّﻦ دوزخ زﻣﯿﻦ اﺳﺖ ﭘﺲ ﭼﺮا ﺧﻮدﺗﺎن از ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺻﻨﻌﺘﯽ اﺳـﺘﻔﺎده‬ ‫ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ ؟‬ ‫اﮔﺮ ﻣﯽ ﮔﻮﺋﯿﺪ ﮐﻪ ﺳﯿﻨﻤﺎ ﻗﻠﻤﺮو ﻇﮫﻮر دﺟّﺎل اﺳﺖ ﭘﺲ ﭼﺮا ﺧﻮدﺗﺎن ﻓﯿﻠﻢ ﺗﻤﺎﺷﺎ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ ؟‬ ‫اﮔﺮ ﻣﯽ ﮔﻮﺋﯿﺪ راﯾﺎﻧﻪ اﯾﻨﮫﻤﻪ اﻣﺮاض ﺟﺴﻤﯽ و رواﻧﯽ ﺑﺒﺎر ﻣﯽ آورد ﭘﺲ ﭼﺮا ﺧﻮدﺗﺎن از آن ﺑﮫﺮه ﻣﯽ‬ ‫ﮔﯿﺮﯾﺪ ؟‬ ‫اﮔﺮ ﻣﯽ ﮔﻮﺋﯿﺪ دﻧﯿﺎ ﺑﺎزﯾﭽﻪ و ﻓﺮﯾﺐ اﺳﺖ ﭼﺮا ﺧﻮدﺗﺎن در دﻧﯿﺎ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ ؟‬ ‫اﮔﺮ ﻣﯽ ﮔﻮﺋﯿﺪ ﮐﻪ ﻗﯿﺎس ‪ ،‬ﻣﻨﻄﻖ اﺑﻠﯿﺲ اﺳﺖ ﭘﺲ ﭼﺮا ﺧﻮدﺗﺎن ھﻢ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ ؟‬ ‫و‪.......‬‬ ‫ﭘﺎﺳﺦ ﻣﺎ ‪:‬‬ ‫اﯾﻦ ﻧﻮع ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺟﺰ در دوزخ و ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﻋﺬاﺑﮫﺎ ﭘﺎﺳﺨﯽ ﻧﻤﯽ ﯾﺎﺑﺪ زﯾﺮا اﮔـﺮ ﺗﻘـﻮی ﻣـﯽ داﺷـﺘﻨﺪ و ﺧﻮﯾـﺸﺘﻦ‬ ‫داری و ﻗﻨﺎﻋﺖ را ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻣـﯽ ﮐﺮدﻧـﺪ و اﺻـﻼً ﺑـﺎ دﯾـﻦ ﺧـﺪا ﺳـﺘﯿﺰی ﻧﻤـﯽ داﺷـﺘﻨﺪ دﭼـﺎر اﯾـﻦ ﻣـﺴﺎﺋﻞ ﺑﻨـﯽ‬ ‫اﺳﺮاﺋﯿﻠﯽ ﻧﻤﯽ ﺷﺪﻧﺪ ‪ .‬ﭘﺎﺳﺦ اﯾﻦ ﺳﺌﻮاﻻت آﺗﺶ دوزخ اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺟﻤﺎﻋﺖ اﮔﺮ ھﻤﭽﻮن ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﺎﺷﯽ و‬ ‫ﺑﺎ زﺑﺎن ﺧﻮدﺷﺎن ﺳﺨﻦ ﮔﻮﺋﯽ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﻨﺪ » او ھﻢ ﮐﻪ ﻣﺜﻞ ﻣﺎﺳﺖ ﭘﺲ ﭼﺮا ﺣﺮﻓﮫﺎی ﻧﺎﻣﺮﺑﻮط ﻣـﯽ زﻧـﺪ « ‪ .‬و‬ ‫اﻣّﺎ اﮔﺮ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ ای دﮔﺮ ﺑﺎﺷﯽ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﻨﺪ » او ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ اﺳﺖ و ﻣﺎ را درک ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ ‪ « .‬ﺳﺌﻮاﻻت و ﺑﮫﺎﻧﻪ ھﺎی‬ ‫ﺑﻨﯽ اﺳﺮاﺋﯿﻠﯽ ﻓﻘﻂ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﻋﺬاب اﻟﻨﺎر ﺑﺮﻃﺮف ﻣﯽ ﺷﻮد ‪.‬‬

‫ﺣﮑﻤﺖ ﭼﯿﺴﺖ ؟‬ ‫ﺣﮑﻤﺖ ﻧﻮﻋﯽ داﻧﺎﺋﯽ ﻧﯿﺴﺖ ‪ ،‬ﻓﻠﺴﻔﻪ ھﻢ ﻧﯿﺴﺖ و ﻋﺮﻓﺎن ﻧﻈﺮی ھﻢ ﻧﯿﺴﺖ و ﮐﻠﻤـﺎت ﻗـﺼﺎر ھـﻢ ﻧﯿـﺴﺖ و‬ ‫اﺻﻮﻻً ﭼﯿﺰی ﻗﺎﺑﻞ اﮐﺘﺴﺎب از دﯾﮕﺮان ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬ﺣﮑﻤﺖ ﻧﻮﻋﯽ ﺗﻮاﻧﺎﺋﯽ روح اﺳﺖ و ﯾﮏ ﻣﻘﺎم ﻣﻌﻨﻮی ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‬ ‫ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗﺮان ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﮐﻪ ‪ :‬آﻧﮕﺎه ﮐﻪ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻪ ﮐﻤﺎل رﺳﺎﻟﺖ رﺳﯿﺪ از ﺟﺎﻧﺐ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺣﮑﻤﺖ و ﮐﺘﺎب و‬ ‫ﻓﺮﻗﺎن ﯾﺎﻓﺖ ‪ .‬در رواﯾﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮔﺮوھﯽ از داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﻪ ﻧﺰد ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ اﺳﻼم آﻣﺪﻧﺪ و درﺑﺎرۀ ﺣﮑﻤـﺖ دﯾـﻦ او‬ ‫ﺳﺆال ﮐﺮدﻧﺪ ‪ .‬ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ‪ :‬ﻣﺎ ﺣﺎﻣﻞ ﺣﮑﻤﺖ ﺑﺮای ﻣﺮدم ﻧﯿﺴﺘﯿﻢ ﺑﻠﮑﻪ ﺣﺎﻣﻞ ﺣﮑﻢ ﺧﺪا ھﺴﺘﯿﻢ و ھـﺮ‬

‫‪115‬‬


‫ﮐﻪ اﯾﻦ اﺣﮑﺎم را ﻋﻤﻞ ﮐﻨﺪ ﺑﻪ ﺣﮑﻤﺖ آن ﻣﯿﺮﺳﺪ ‪ .‬در واﻗـﻊ ﺣﮑﻤـﺖ ﻧـﻮری اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺣﺎﺻـﻞ ﻋﻤـﻞ ﺑـﻪ ﺣﮑـﻢ‬ ‫ﺧﺪاﺳﺖ و ﺣﮑﯿﻢ ﻣﻈﮫﺮ ﺣﮑﻢ ﺧﺪا ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﻟﺬا دارای ﻧﻮر ﺷﻔﺎﻋﺖ و ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﮐﺮاﻣﺖ اﺳﺖ و اﯾﻦ ﻧﻮر را ﺑﻪ‬ ‫ﻗﻠﻮب ﻣﺮدﻣﺎن ﻣﯽ ﺗﺎﺑﺎﻧﺪ و ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﺷﻔﺎ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﻨﺪ ‪ .‬اﯾﻦ ﺷﻔﺎ ﺣﺎﺻﻞ اﻟﻘﺎی ﻧﻮر دﯾﻦ اﺳﺖ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗﺮآن‬ ‫ﺷﻔﺎﺳﺖ ‪ .‬ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ در رواﯾﺘﯽ از ﺣﻀﺮت رﺳﻮل آﻣﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻨﺎن دارای ﺷﻔﺎﻋﺖ ھـﺴﺘﻨﺪ ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﺷﻔﺎﻋﺖ ﻧﻮری از ﺣﮑﻤﺖ اﺳﺖ ‪ .‬ﮐﻼم ﺣﮑﯿﻤﺎﻧﻪ ﯾﮑﯽ از ﺳﻄﺤﯽ ﺗﺮﯾﻦ ﺑﺮوز ﺣﮑﻤﺖ از وﺟﻮد ﺣﮑﯿﻢ اﺳـﺖ‬ ‫ﮐﻪ اﻟّﺒﺘﻪ دارای ﺑﻼﻏﺖ و ﻗﺪرت ﻧﻔﻮذ ﺧﺎرق اﻟﻌﺎده ای ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺮ ﻗﻠﻮب اﺛﺮ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﮐﻼم ﺣﮑﯿﻢ در‬ ‫وﺟﻮد ﻣﺨﺎﻃﺒﺎن ﺑﻄﺮزی ﺣﯿﺮت آور ﺑﻪ ﻓﻌﻞ در ﻣﯽ آﯾﺪ و اﯾﻦ ھﻤﺎن ﮐﺮاﻣﺖ و ﺷﻔﺎﻋﺖ اﺳﺖ ‪ .‬ﺣﮑﻤﺖ ﻧﻮر اﻋﻤﺎل‬ ‫ﺧﺎﻟﺼﺎﻧﻪ از وﺟﻮد ﻣﺨﻠﺼﯿﻦ اﺳﺖ و ﻟﺬا ﭼﯿﺰی ﺑﻨﺎم ﻓﺮﻣﻮﻟﮫﺎی ﺣﮑﯿﻤﺎﻧﻪ وﺟﻮد ﻧﺪارد و ﻣﻘﻠﺪﯾﻦ ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻣﺒﺪّل ﺑﻪ‬ ‫ﻋﻄﺎران و رﻣﺎﻻن و ﺷﯿﺎدان ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﮐﻼم و دﺳﺖ ﺣﮑﯿﻢ ﺷﻔﺎ ﺑﺨﺶ اﺳﺖ ﺑﻪ ھﺮ ﺑﮫﺎﻧﻪ ای ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻮر از ﺧﻂ وﺟﻮد‬ ‫آدﻣﯽ ﺑﺎ ﺗﻮﻟﺪش ﭘﺎ از ﺧﻂ وﺟﻮد ﺑﯿﺮون ﻣﯽ ﻧﮫﺪ و دﭼـﺎر ﻏﺮﺑـﺖ و از ﺧـﻮد ﺑﯿﮕـﺎﻧﮕﯽ و ﻟـﺬا اﺣـﺴﺎس ھـﺮاس و‬ ‫ﻧﺎﺑﻮدی ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺑﮫﺮ ﭼﯿﺰی ﭘﻨﺎه ﻣﯽ ﺑﺮد و اﯾﻦ ﭘﻨﺎه ﺟﺴﺘﻦ را ﻋﺸﻖ ﻣﯽ ﻧﺎﻣﺪ ‪ .‬وﻟـﯽ ھـﯿﭻ ﭼﯿـﺰ و ﮐـﺴﯽ‬ ‫ﺣﺎﺿﺮ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ دﯾﮕﺮی را ﺑﺮای ھﻤﯿﺸﻪ در ﺧﻮد ﺟﺎی دھﺪ و وﺟﻮدش را ﺑﻪ او ﺑﺨﺸﺪ ‪ .‬ﻟﺬا ﻧﻔـﺮت آﻏـﺎز ﻣـﯽ‬ ‫ﺷﻮد و آدﻣﯽ دوﺑﺎره درﺑﺪر ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬ﺑﺴﯿﺎری در اﯾﻦ درﺑﺪری و ﻧﻔﺮت ﺗﺒﺎه و ھـﻼک ﻣـﯽ ﺷـﻮﻧﺪ و اﻧﮕـﺸﺖ‬ ‫ﺷﻤﺎری راه ﺧﺎﻧﻪ وﺟﻮد ﺧﻮد را ﻣﯽ ﯾﺎﺑﻨﺪ و ﯾﮑﺒﺎر دﮔﺮ از ﺧﻂ وﺟﻮد ﻣﯽ ﮔﺬرﻧﺪ و ﭘﺎ ﺑﻪ ﻋﺮﺻـﻪ ﻣﻮﺟﻮدﯾـﺖ ﻣـﯽ‬ ‫ﻧﮫﻨﺪ اﯾﻨﺎن ﻣﻮﺣﺪاﻧﻨﺪ و ﻋﺎرﻓﺎن واﺻﻞ ﮐﻪ ﮐﻞ ﻋﺎﻟﻢ و آدﻣﯿﺎن را ﺗﺮک ﻧﻤﻮده و دل از ھﻤﻪ ﺷﺴﺘﻪ و ﻻﯾﻖ وﺟﻮد‬ ‫ﺷﺪه اﻧﺪ ‪ .‬اﯾﻨﺎن ﺗﻨﮫﺎﯾﺎن و ﺑﯽ ﺗﺎﯾﺎن ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﮐﻞ ﺑﺸﺮﯾﺖ را اﻣﺎﻣﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ‪ .‬اﯾﻨﺎن اﻣﺎﻣﺎن وﺟﻮدﻧﺪ ‪ .‬اﯾﻨﺎن‬ ‫ﺗﻨﮫﺎ ﻣﻮﺟﻮدھﺎی ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺮزخ و ھﯿﺎت ﺧﺎﮐﯽ ھﺴﺘﻨﺪ و اﺳﻮه ھﺎی ﻓﻘﺮ و ﺗﻨﮫﺎﺋﯽ و ﻋﺸﻖ و ﮐﺮاﻣﺖ و ﺷﻔﺎﻋﺖ ‪.‬‬ ‫اﯾﻨﺎن ﺧﻠﻔﺎی ﺧﺪا ﺑﺮ روی زﻣﯿﻦ ھﺴﺘﻨﺪ ‪ .‬اﯾﻨﺎن ﺧﻮدﺷﺎن ھﺴﺘﻨﺪ وﻣﺎﺑﻘﯽ ﺑﯿﺨﻮدﻧﺪ ‪ .‬اﯾﻨﺎن ﺧﺪاﯾﺎن روی زﻣﯿﻦ‬ ‫ھﺴﺘﻨﺪ ‪ :‬ﺧﺪاﺋﯽ اﺳﯿﺮ ﺧﺎک ﺑﺸﺮ !‬ ‫آﻧﮕﺎه ﮐﻪ ﺑﺨﻮﯾﺸﺘﻦ ﺧﻮﯾﺶ ﺑﺎزﮔﺮدی و ﺧﻄّﻪ ﻋﺪم را در ﻧﻮردی و ﺑﺮ ﻗﻠﻤﺮو وﺟﻮد وارد ﺷﻮی و در آن ﻗﺮارﮔﯿﺮی‬ ‫و ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺧﺪا ﺷﻮی ھﻤﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺗﻮرا ﺗﺮک ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﺴﻮﯾﺖ ﻣﯽ آﯾﻨﺪ و ﻣﺤﺒﺖ ﺗﻮ را درک و ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻣﯽ‬ ‫ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻣﺤﺒﺖ از آن ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺴﺖ ﻋﺸﻘﯽ ﻧﺪارد ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺘﺠـﺎوز و اﺷـﻐﺎﻟﮕﺮ‬ ‫وﺟﻮد دﯾﮕﺮان اﺳﺖ و ﺧﻮد را ﻋﺎﺷﻖ ﻣﯽ ﭘﻨﺪارد‪.‬‬

‫» ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺑﻬﺸﺖ « ﭼﻪ ﮐﺴﯽ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ در ﺑﻬﺸﺖ ﺑﺎﺷﺪ ؟‬ ‫آدﻣﯽ اﮔﺮ ھﻤﻪ ﻧﯿﺎزھﺎﯾﺶ ﺑﺮآورده ﺑﺎﺷﺪ و ھﯿﭻ ﻧﮕﺮاﻧﯽ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ آﻧﮕﺎه ﭼﻪ ﮐﺎر ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﺑﻪ ﭼﻪ ﭼﯿﺰﻣﯽ‬ ‫اﻧﺪﯾﺸﺪ ‪ .‬ﮐﺎری ورای ﻧﯿﺎز و ﻓﮑﺮی ورای ھﺮ ﮔﺮﻓﺘﺎری ﭼﯿﺴﺖ ؟ اﯾﻦ ﺑﺎﯾﺪ ھﻤﺎن ﮐﺎر ﻧﺎب و ﻓﮑﺮ ﺑﮑﺮ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﮐﺎری‬ ‫ﺑﺮای ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ﺧﻮﯾﺶ و ﻓﮑﺮی ﺑﺮای ﺧﻮﯾﺶ و از ﺧﻮﯾﺶ ‪ .‬ﮐﺎری ﺑﺮای وﺟﻮدی ﺑﯽ ﻧﯿﺎز و ﻓﮑﺮی ﺑﺮای وﺟﻮدی‬ ‫ﺑﯽ ﺑﺎر ‪ .‬ﺣﺎﻻ ﻧﻮﺑﺖ ﺧﻮد ﺧﻮدم اﺳﺖ ﮐﻪ دﺳﺖ ﺑﮑﺎری زﻧﻢ ﮐﻪ ﺑﮑﺎر وﺟﻮد آﯾﺪ و وﺟﻮد را ﭘﺮﺑﺎر ﮐﻨﺪ و ﺑـﻪ ﻓﮑـﺮی‬ ‫ﺑﭙﺮدازم ﮐﻪ وﺟﻮدم را ﺑﺮاﯾﻢ ﻣﻌﻨﺎ ﮐﻨﺪ ‪ .‬ﺣﺎل ﮐﻪ از ﻧﮕﺮاﻧﯽ ﻧﺎﺑﻮدی رھﯿﺪه ام و وﺟﻮدم ﺗﺄﻣﯿﻦ ﺷﺪه اﺳﺖ و ھﯿﭻ‬

‫‪116‬‬


‫ﭼﯿﺰی آزارش ﻧﻤﯽ دھﺪ و ھﯿﭻ ﺧﻄﺮی ﺗﮫﺪﯾﺪش ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ ﺣﺎل ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺧﻮد وﺟﻮدم را ﺑﮑﺎری ﺑـﺮای ﺑﺮﺗـﺮ از‬ ‫وﺟﻮد ﺑﮑﺸﻢ و ﺑﺮای وﺟﻮدم ﻓﮑﺮ ﺑﮑﺮی ﻧﻤﺎﯾﻢ ﮐﻪ اﺻﻼً ﭼﮑﺎرش ﮐﻨﻢ ‪ .‬اﯾﻦ ھﻤـﺎن ﮐـﺎر ﺑﯿﮑـﺎری و ﻓﮑـﺮ ﺑﯿﻔﮑـﺮی‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬آﯾﺎ ﮐﺎری در ورای ﻧﯿﺎز وﺟﻮد دارد ؟ آﯾﺎ ﻓﮑﺮی در ورای ﮔﺮﻓﺘﺎری ﻣﻤﮑـﻦ اﺳـﺖ ؟ آﯾـﺎ در ﺷـﺮاﯾﻂ ﺑﮑـﺎم‬ ‫رﺳﯿﺪﮔﯽ و رﺿﺎﯾﺖ ھﯿﭻ اﻧﮕﯿﺰه ای ﺑﺮای ﺑﻮدن ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽ ﻣﺎﻧﺪ ؟ اﮔﺮ ﺑﺎﻗﯽ ﺑﻤﺎﻧﺪ اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﯿﻨﺪﯾﺸﯿﻢ ﮐﻪ اﺻﻼً‬ ‫ﭼﺮا ھﺴﺘﯿﻢ و اﯾﻦ ھﺴﺘﯽ ﭼﯿﺴﺖ و آﻧﮕﺎه ﮐﺎری ﺑﺮای ﺑﻮدن ﻣﺤﺾ ﺧﻮد اﻧﺠﺎم دھﯿﻢ ‪.‬‬ ‫وﻟﯽ آدﻣﮫﺎ ﭼﻮن ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻓﮑﺮ و ﮐﺎر ﻧﺎﺑﯽ ﺑﭙﺮدازﻧﺪ ھﻤﻮاره ﺑﺮای ﺧﻮد ﮔﺮﻓﺘﺎری درﺳﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ‬ ‫ھﺮﮔﺰ ﺑﺎ وﺟﻮد ﻣﺨﻔﯽ ﺧﻮد روﺑﺮو ﻧﺸﻮﻧﺪ و ﺑﻪ آن ﭘﺎﺳﺨﮕﻮ ﻧﺒﺎﺷﻨﺪ ‪ .‬اﻧـﺴﺎن ﺑﺎرھـﺎ و ﺑﺎرھـﺎ ﺑـﻪ ﭼﻨـﯿﻦ وﺿـﻌﯽ‬ ‫ﻣﯿﺮﺳﺪ وﻟﯽ ﭼﻮن ﻧﻤﯽ داﻧﺪ ﯾﺎ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﮐﻪ ﮐﺎری و ﻓﮑﺮ ﺑﮑﺮی ﺑﺮای وﺟﻮد ﻣﺨﻔﯽ ﺧﻮد ﻧﻤﺎﯾﺪ و اﺻـﻼً وﺟـﻮد‬ ‫ﻣﺨﻔﯽ ﺑﺪون ﮔﺮﻓﺘﺎری و ﻧﯿﺎز و دﻏﺪﻋﻪ را ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﭙﺬﯾﺮد ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﺮای ﺧﻮدش ﻣﺸﻐﻠﻪ و ﺳﭙﺲ ﮔﺮﻓﺘﺎری‬ ‫درﺳﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺨﻮدش ﺑﮕﻮﯾﺪ ﮐﻪ ﻣﻦ ھﺮﮔﺰ ﻓﺮﺻﺖ ﻧﮑﺮده ام ﺗﺎ ﺑﻪ اﺻﻞ ﺣﯿـﺎت و ھـﺴﺘﯽ ﺧـﻮدم ﺑﺮﺳـﻢ ‪.‬‬ ‫ھﻤﻪ ﺑﺮای ﭼﻨﯿﻦ ﻟﺤﻈﻪ ای ﺗﻼش ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ وﻟﯽ ﺑﻪ ﻣﺤﺾ رﺳـﯿﺪن ﺑـﻪ آن ﻣـﯽ ﮔﺮﯾﺰﻧـﺪ ‪ .‬اﯾـﻦ ھﻤـﺎن ﮔﺮﯾـﺰ از‬ ‫ﺑﮫﺸﺖ اﺳﺖ ‪ .‬در ﺑﮫﺸﺖ ﻓﻘﻂ ﻋﺎﺷﻘﺎن ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﺗﻔﮑﺮ وﺟﻮدی ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ زﻧﺪﮔﯽ ﮐﻨﻨـﺪ ‪ .‬ﺑﮫـﺸﺖ داﻧـﺸﮕﺎه‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن اﺳﺖ ﻧﻪ ﻗﻠﻤﺮو ﺑﻮﻟﮫﻮﺳﯽ و ﻋﯿﺎﺷﯽ ‪ .‬ﭘﺬﯾﺮش ﺑﯽ ﻧﯿﺎزی و درک و درﯾﺎﻓﺖ و ﺣﻞ آراﻣﺶ و اﻣﻨﯿﺖ ﮐﺎر‬ ‫ھﺮ ﮐﺴﯽ ﻧﯿﺴﺖ و ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻣﻘﺎم اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ‪ .‬ھﻤﻪ آدﻣﮫﺎ ﺑﻪ ﻣﺤﺾ رﻓﻊ ﯾﮏ ﮔﺮﻓﺘﺎری ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑـﻪ ﻋﻤـﺪ‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﺎری دﯾﮕﺮی ﻣﯽ ﺗﺮاﺷﻨﺪ زﯾﺮا ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ در ﺧﻮد آرام و ﻗﺮار ﮔﯿﺮﻧﺪ و ھﺴﺘﯽ ﺧﻮد را در ﯾﺎﺑﻨﺪ زﯾﺮا رھﺎﺋﯽ‬ ‫از ﮔﺮﻓﺘﺎرﯾﮫﺎ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی رھﺎﺋﯽ از ﻏﯿﺮ و ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﺧﻮﯾﺶ اﺳﺖ ‪ .‬رھﺎﺋﯽ از اﻣﻮر ﻓﺮﻋﯽ و ﺣﺎﺷـﯿﻪ اﺳـﺖ و‬ ‫وارده ھﺎی ﻧﺎھﻨﺠﺎر ﺑﯿﺮون و رﺟﻌﺖ ﺑﻪ اﺻﻞ ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ و در ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ آرﻣﯿﺪن و ﺧﻮد ﺷﺪن ‪ .‬اﯾﻦ ھﻤﺎن ﻣﻘﺎﻣﯽ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ از آن ﻋﺎرﻓﺎن و ﮐﺎﻣﻼن اﺳﺖ ‪:‬درﺧﻮﯾﺶ ﺑﻮدن و ﺑﺎ ﺧﻮﯾﺶ ﺑﻮدن و ﺑﺮای ﺧﻮﯾﺶ ﺑﻮدن و ﺧﻮﯾﺶ ﺑﻮدن‬ ‫و ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ﺑﻮدن ﻣﺤﺾ ‪ :‬ﺑﻮدن ﺑﺮای ﺑﻮدن ! اﯾﻨﺴﺖ ھﻤﺎن ﮐﺎری ﮐـﻪ ﺟـﺰ اﻧﮕـﺸﺖ ﺷـﻤﺎران ﺑـﺮ روی زﻣـﯿﻦ ﺗـﺎب‬ ‫ﭘﺬﯾﺮش آﻧﺮا ﻧﺪارﻧﺪ ‪ :‬ﮐﺎر ﺑﯿﮑﺎری و ﻓﮑﺮ ﺑﯿﻔﮑﺮی ! اﻧﻔﻌﺎل و اﻧﺒﺴﺎط ﮐﺎﻣﻞ ‪ .‬ھﯿﭻ ﮐﺎری ﻧﮑﺮدن و ﺑﻪ ھﯿﭻ ﭼﯿـﺰی‬ ‫ﻧﯿﻨﺪﯾﺸﯿﺪن ‪ .‬در ﺑﮫﺸﺖ زﯾﺴﺘﻦ ﮐﺎر ھﺮ ﮐﺲ ﻧﯿﺴﺖ ! ھﻤﻪ ھﻤﯿﻦ وﺿﻊ را آرزو ﻣـﯽ ﮐﻨﻨـﺪ و ﺟـﺰ اﯾـﻦ آرﻣـﺎﻧﯽ‬ ‫ﻧﺪارﻧﺪ وﻟﯽ ﺑﻪ ﻣﺤﺾ ﻧﺰدﯾﮏ ﺷﺪن ﺑﻪ ﺣﺮﯾﻢ آن ﻣﯽ ﮔﺮﯾﺰﻧﺪ و ﺑﻪ ﺑﮫﺎﻧﻪ ﻋﺒﺚ و ﻓﺮﯾﺒﮑﺎراﻧﻪ ﺣﺘﯽّ ﺑﻪ ﺑﮫﺎﻧﻪ ﺧﺪﻣﺖ‬ ‫ﺑﻪ دﯾﮕﺮان ﺑﺮای ﺧﻮد اﺷﺘﻐﺎل و اﻣﮑﺎن ﻓﺮار از ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ﻓﺮاھﻢ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ‪ .‬در واﻗﻊ ھﯿﭽﮑﺲ ﺗﺎب ﺗﺤﻤﻞ ﺣﯿﺎت‬ ‫و ھﺴﺘﯽ ﺑﮫﺸﺖ را ﻧﺪارد ‪ .‬ﺑﮫﺸﺖ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ ھﻤﺎن » ﺑﻪ ھﺴﺖ « ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺎ ھﺴﺘﯽ ﻏﻨﻮدن و‬ ‫ھﺴﺘﯽ دار ﺑﻮدن و در ﻗﻠﻤﺮو ھﺴﺖ زﯾﺴﺘﻦ و ﺧﻮد ﺑﻮدن ‪ .‬ﭼﻮن ھﺮ ﻓﻌﺎﻟّﯿﺖ ﮐﺎری و ﻓﮑﺮی ﺑﺮای ﻏﯿﺮ اﺳﺖ و‬ ‫ھﺮ ﮔﺮﻓﺘﺎری ﺑﻪ ﻏﯿﺮ ﺧﻮﯾﺶ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻣﺎوراي ﻃﺒﯿﻌﺖ‬

‫ﻣﺎورای ﻃﺒﯿﻌﺖ ﻧﯿﺰ در ﺑﻄﻦ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﺣـﻀﻮر دارد ‪.‬ﮐـﻞ داﻧـﺶ و ھﻨـﺮ و ﻓﺮھﻨـﮓ و اﺣـﺴﺎﺳﺎت ﺑـﺸﺮی ﺑﯿـﺎﻧﮕﺮ‬ ‫درﯾﺎﻓﺘﮫﺎی ﻣﺎورای ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﺸﺮ از ﻃﺒﯿﻌﺖ اﺳﺖ ‪ .‬اﺻﻮﻻً آدﻣﯽ رﺳﺎﻟﺘﯽ ﺟﺰ درک ﻣﺎورای ﻃﺒﯿﻌﺖ را از ﻃﺒﯿﻌﺖ‬ ‫ﻧﺪارد و ﻣﯿﺰان اﻧﺴﺎﻧﯿّﺖ ﻧﯿﺰ ﻣﯿﺰان اﯾﻦ درﯾﺎﻓﺘﮫﺎﺳﺖ ‪ .‬ھﻤﻪ ﺻﻔﺎت ﺑﺸﺮی ﻣﺎورای ﻃﺒﯿﻌﯽ ھـﺴﺘﻨﺪ ‪ :‬ﻋـﺸﻖ‪،‬‬ ‫اﻧﺪوه ‪ ،‬ﺷﺎدی ‪ ،‬رؤﯾﺎھﺎ ‪ ،‬ﺑﺎورھﺎ و ﻏﯿﺮه ‪ .‬ﺣﺘّﯽ درﯾﺎﻓﺘﮫﺎی ﺣﺴﯽ ﺑﺸﺮ ﻣﺜﻞ ﻣﺰه و ﺑﻮ و ﺻﺪا ﺟﻤﻠﮕﯽ درﯾﺎﻓﺘﮫﺎی‬ ‫ﻣﺘﺎﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ھﺴﺘﻨﺪ و ﻟﺬا ھﺮ ﮐﺴﯽ ﺑﻤﯿﺰان ﻟﻄﺎﻓﺖ و دﻗﺖ و ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺧﻮد درﯾﺎﻓﺖ ﻣﺎوراﺋﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ و ﻋﻤﯿﻘﺘﺮی‬

‫‪117‬‬


‫دارد ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎ ﻋﻮاﻟﻢ ﻣﻠﮑﻮت و ﻣﻮﺟﻮدات ﮐﺎﻣﻼً ﻏﯿﺒﯽ راﺑﻄﻪ ﯾﺎﺑﺪ و ﺣﺘّﯽ ﺑﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻌﻨﻮان ﻣﻈﮫﺮ‬ ‫ﻏﯿﺐ اﻟﻐﯿﻮب ﻣﺮﺑﻮط ﺷﻮد ‪.‬‬ ‫ﻃﺒﯿﻌﺖ دﻗﯿﻘﺎً ﺻﻮرت ﻋﺎﻟﻢ ﻏﯿﺐ اﺳﺖ ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺗﺤﺖ ﮔﺮدش زﻣﺎن در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺣﻮاس ﻣﺎ ﻗﺮار دارد و ھﺮ ﻟﺤﻈﻪ‬ ‫ای ﺻﻮرﺗﯽ از ﺟﮫﺎن را ﻣﯽ ﯾﺎﺑﯿﻢ دال ﻣﺎوراﺋﯽ و ﻏﯿﺒﯽ ﺑﻮدن ﻃﺒﯿﻌﺖ اﺳﺖ ‪ .‬اﻧﺴﺎن ﻣﻮﺟﻮدی ﺗﻤﺎﻣﺎً ﻣـﺎورای‬ ‫ﻃﺒﯿﻌﯽ اﺳﺖ و ﻣﻌﻨﻮﯾﺖ او ﺑﯿﺎن اﯾﻦ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ ‪ .‬وﻗﺘﯽ ازﻣﻌﻨﺎ ﯾﺎ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﭼﯿﺰی ﺳﺨﻦ ﻣﯽ ﮔﻮﺋﯿﻢ در واﻗﻊ‬ ‫از ﻏﯿﺐ و ﻣﺎورای آن ﭼﯿﺰ ﺳﺨﻦ ﻣﯽ ﮔﻮﺋﯿﻢ ‪ .‬ھـﺮ ﯾـﮏ از ﺣـﻮاس ﭘﻨﺠﮕﺎﻧـﻪ و ھـﻮش واﺣـﺴﺎﺳﺎت و رؤﯾﺎھـﺎ و‬ ‫ﺗﺨﯿﻼت ﻣﺎ درﺑﯽ ﺑﻪ ﺟﮫﺎن ﻣﺎورای ﻃﺒﯿﻌﺖ اﺳﺖ ‪ .‬وﺟﻮد اﻧـﺴﺎن ﻣـﺎورای ﻃﺒﯿﻌـﯽ ﺗـﺮﯾﻦ ﻣﻮﺟـﻮدات در ﺟﮫـﺎن‬ ‫اﺳﺖ و ﻟﺬا ﻣﻘﺪس ﺗﺮﯾﻦ ﻣﻮﺟﻮدات ﻋﺎﻟﻢ اﺳﺖ و ارزش ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ ﻧﯿﺰ در ﻓﮫﻢ ھﻤﯿﻦ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻗﺪﺳﯽ اﺳﺖ‬ ‫‪ .‬اﻧﺴﺎن ﻏﯿﺒﯽ ﺗﺮﯾﻦ و ﻣﺎورای ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺗﺮﯾﻦ وﺟﻮد اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺛﻘﯿﻞ ﺗﺮﯾﻦ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﺳﻘﻮط ﮐﺮده و ﺑﺎﯾـﺴﺘﯽ از‬ ‫ﻃﺮﯾﻖ ﺣﻮاس و ھﻮش و ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﻪ ذات ﻣﺎوراﺋﯽ ﺧﻮد ﺑﺮﺳﺪ و اﯾﻨﺴﺖ رﺳﺘﮕﺎری !‬

‫ﻓﺮﺻﺘﯽ ﺑﺮاي وﺟﻮد ﯾﺎﻓﺘﻦ‬ ‫زﻧﺪﮔﯽ ﻟﺰوﻣﺎً ھﻤﺎن زﻧﺪه ﺑﻮدن و وﺟﻮد داﺷﺘﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﻓﺮﺻﺘﯽ ﻓﻮق اﻟﻌﺪﻣﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻤﺎ داده ﺷﺪه ﺗﺎ‬ ‫وﺟﻮد را ﺑﯿﺎﺑﯿﻢ و ﻣﻮﺟﻮدی اﺑﺪی ﺷﻮﯾﻢ ‪ .‬ﺣﯿﺎت و ھﺴﺘﯽ دﻧﯿﻮی ﻣﺎ ﯾﮏ وﺿﻌﯿﺖ ﺑﯿﻨﺎﺑﯿﻨﯽ و ﺑﺮزﺧﯽ ﺑﯿﻦ ﺑﻮد و‬ ‫ﻧﺒﻮد و ﻣﺮگ و زﻧﺪﮔﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﻣﺎ رﯾﺸﻪ در ﻋﺪم دارﯾﻢ و ﺑﺴﻮی ﻋﺪم ﻣﯽ روﯾﻢ اﻟّﺎ اﯾﻨﮑﻪ در اﯾـﻦ ﻓﺮﺻـﺖ ﻓـﻮق‬ ‫ﻋﺪﻣﯽ ﺑﺘﻮاﻧﯿﻢ ﻧﻮر زﻧﺪﮔﯽ ﺟﺎوﯾﺪ و ﮔﻮھﺮه ھﺴﺘﯽ را ﺑﯿﺎﺑﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻣﺮﮔﻤﺎن ﻧﻤﯿﺮﯾﻢ و ﻧﺎﺑﻮد ﻧﺸﻮﯾﻢ ‪.‬‬ ‫زﻧﺪﮔﯽ ﻧﺒﺮدی ﺑﺮای ھﺴﺘﯽ ﯾﺎﺑﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﻧﺒﺮدی ﺑﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﻋﺪم ﺗﺎ رﯾﺸﻪ ﻋﺪم را از ﺧﻮد ﺑﺮاﻧﺪازﯾﻢ و ﺧﻮد را ﺑـﻪ‬ ‫ھﺴﺘﯽ ﻣﻄﻠﻖ و ﺟﺎوﯾﺪ ﻣﻠﺤﻖ ﮐﻨﯿﻢ‪.‬‬ ‫و اﻣّﺎ ﻋﺪم ﻣﺎ و رگ و رﯾﺸﻪ ھﺎ و ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻋﺪم ﻣﺎ ﭼﯿﺴﺘﻨﺪ ﺗﺎ از ﺧﻮد ﺑﺮﮐﻨﯿﻢ و از آن ﻓﺎﺻﻠﻪ ﮔﯿﺮﯾﻢ ؟ و ﻧﯿﺰ اﯾﻨﮑﻪ‬ ‫ھﺴﺘﯽ ﭼﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺴﻮی آن ﺣﺮﮐﺖ ﮐﻨﯿﻢ و ﺑﺪﺳﺘﺶ آورﯾﻢ؟‬ ‫ھﺮ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ رﻓﺘﻨﯽ اﺳﺖ و ﺑﻪ ﯾﻘﯿﻦ ﻣﯽ داﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻣﺮﮔﻤﺎن از ﻣﺎ ﻣﯽ رود ﻣﺴﻠﻤﺎً ﻋﻮاﻣﻞ و ﺣﻮزه ھﺎی ﻋﺪم‬ ‫ﻣﺎ ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ از آن رھﺎ ﺷﻮﯾﻢ ‪ :‬ھﻤﻪ ﺗﻌﻠﻘﺎت ﻣﺎدی و ﻣﻌﻨﻮی و ﻋﺎﻃﻔﯽ و ﻓﮑﺮی و ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ھﺎ و رﯾﺎﺳﺖ‬ ‫ھﺎ و داﺷﺘﻪ ھﺎ ! و اﻣّﺎ ﻧﻮر وﺟﻮد و ھﺴﺘﯽ ﻣﺤﺾ ﭼﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺴﻮﯾﺶ روﯾﻢ ؟ ﻣﺴﻠﻤﺎً وﺟﻮد ﭼﯿﺰی در ﺑﯿﺮون‬ ‫از ﻣﺎ ﻧﯿﺴﺖ و ﻧﺒﺎﯾﺪ ھﻢ ﺑﺎﺷﺪ وﻟﯽ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻣﺎ را از آن ﻏﺎﻓﻞ ﻧﻤﻮده ﺗﻌﻠﻘﺎت ﻋﺪﻣﯽ ﻣﺎﺳﺖ ‪ .‬ﺗﺎ از اﯾﻦ ﺗﻌﻠﻘﺎت‬ ‫دل و دﺳﺖ و ﺗﻦ و ﺟﺎن ﻧﺸﻮﺋﯿﻢ آن ﻧﻮر را در ﺧﻮدﻣﺎن ﻧﻤﯽ ﯾﺎﺑﯿﻢ و آن ﻧﻮر اﻣﮑﺎن ﻇﮫﻮر ﻧﻤﯽ ﯾﺎﺑﺪ و ﺑﺪﺳﺖ ﻣﺎ‬ ‫ﻧﻤﯽ آﯾﺪ ‪.‬‬ ‫ﻓﮫﻢ و اﺣﺴﺎس ﻣﺎ از وﺟﻮد و ﻋﺪم ﮐﺎﻣﻼً واروﻧﻪ اﺳﺖ ‪ .‬آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ وﺟﻮد ﻣﯽ ﭘﻨـﺪارﯾﻢ در واﻗـﻊ ﺻـﻮر ﻋـﺪم و‬ ‫ﻋﺮﺻﻪ ﻧﺎﺑﻮدی ﻣﺎ ھﺴﺘﻨﺪ و ﺑﻪ ﻣﺮور زﻣﺎن از دﺳﺖ ﻣﺎ ﻣﯽ روﻧﺪ ‪ .‬و ﺑﺎﻟﻌﮑﺲ آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ ﻧﺎﺑﻮدی ﻣـﯽ ﭘﻨـﺪارﯾﻢ‬ ‫ھﻤﺎن ھﺴﺘﯽ ﻣﻄﻠﻖ اﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺧﺪا ﮐﻪ ﻧﻮر وﺟﻮد و ﻋﯿﻦ وﺟﻮد و ﻣﻮﺟﻮد ﻣﻄﻠﻖ اﺳﺖ ‪ .‬ﻋﺎﻟﻢ ﺧﺎک و اﻣﯿﺎل‬ ‫ﺧﺎﮐﯽ ﻣﺎ ﺻﻮر ﻋﺪم و ﻋﺪم ﮔﺮاﺋﯽ ذاﺗﯽ ﻣﺎﺳﺖ ‪ .‬ﺗﺎ ﺑﻪ آن دل دارﯾﻢ اﺳـﯿﺮ ﻋـﺪم ھـﺴﺘﯿﻢ ‪ .‬ﺣﯿـﺎت دﻧﯿـﻮی ﻣـﺎ‬ ‫ﻋﺮﺻﻪ اﻣﺘﺤﺎن و ﺷﻨﺎﺧﺖ وﺟﻮد اﺳﺖ و وﺟﻮد ﯾﺎﺑﯽ ‪.‬‬

‫‪118‬‬


‫ﻣﻤﮑﻦ و ﻣﺤﺎل‬ ‫ﻣﺴﺌﻠﻪ » اﻣﮑﺎن و ﺿﺮورت « ﯾﮑﯽ از ﻣﺤﻮری ﺗﺮﯾﻦ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻓﻠـﺴﻔﻪ ﺑـﻮده و در ﻋﺮﺻـﻪ ﻓﺮھﻨـﮓ ﻋﺎﻣـﻪ ھـﻢ از‬ ‫ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺳﺎﺳﯽ ذھﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ھﻤﻪ ﻏﺮﯾﺰﺗﺎً ﺑﻪ آن ﻣﯽ اﻧﺪﯾﺸﻨﺪ ‪ .‬ﻣﺴﺌﻠﻪ اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ھﺮ اﻣﺮی ﮐﻪ ﺿـﺮوری‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ﻣﻤﮑﻦ ھﻢ ھﺴﺖ و ﻧﯿﺰ ھﺮ اﻣﺮی ﮐﻪ ﻣﻤﮑـﻦ ﺑﺎﺷـﺪ در ﻗﻠﻤـﺮو ﺿـﺮورت ﻗـﺮار دارد ‪ .‬ﺗـﺼﺪﯾﻖ ﮐﻨﻨـﺪﮔﺎن و‬ ‫ﻣﻨﮑﺮان اﯾﻦ ادﻋﺎ دو ﮔﺮوه ﻣﺘﻔﺎوت از ﻓﻼﺳﻔﻪ را ﭘﺪﯾﺪ آورده و ﻧﯿﺰ دو ﺟﻤﺎﻋﺖ ﻣﺘﻔﺎوت از ﺑﺸﺮ را ‪ .‬ﺣﺎﻣﯿﺎن اﯾـﻦ‬ ‫ﺑﺎور در ﺟﺮﮔﻪ ﻣﺆﻣﻨﺎن ھﺴﺘﻨﺪ و ﻣﻨﮑﺮاﻧﺶ ھﻢ در ﺟﺮﮔﻪ ﮐﺎﻓﺮان ﻗﺮار دارﻧﺪ ‪ .‬زﯾﺮا آن ﺣﻠﻘﻪ ای ﮐﻪ ﺿﺮروت را ﺑﻪ‬ ‫اﻣﮑﺎن ﻣﯿﺮﺳﺎﻧﺪ ﯾﮏ ﻗﺪرت ﺧﻼﻗۀ ﻓﻮق ﻋﻠﯿّﺘﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﻣﯿﺰان ﺑﺎور ﺑﻪ اﯾﻦ ھﻤـﺎن ﻣﯿـﺰان اﯾﻤـﺎن اﺳـﺖ ‪ .‬و ﻟـﺬا‬ ‫ﻣﺆﻣﻨﺎن در ﻋﺮﺻﻪ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﯾﮏ ﺿﺮورت ﺑﻪ اﻣﮑﺎن ‪ ،‬ﺻﺒﻮرﻧﺪ و دﺳﺖ ﺑﻪ ﺗﻼﺷﮫﺎی ﻣﺬﺑﻮﺣﺎﻧﻪ و ﻇﺎﻟﻤﺎﻧﻪ ﻧﻤﯽ زﻧﻨﺪ‬ ‫‪ ،‬ﭼﻮن ﻣﻤﮑﻦ ﮐﻨﻨﺪه را ﺧﺪا ﻣﯽ داﻧﻨﺪ وﻟﯽ ﮐﺎﻓﺮان ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﺑـﺮای ﻣﻤﮑـﻦ ﺳـﺎﺧﺘﻦ ﯾـﮏ ﺿـﺮورت ﺑﺎﯾـﺴﺘﯽ‬ ‫اﻣﮑﺎﻧﺎت ﻣﺎدی را ﭘﺪﯾﺪ آورد و ﺑﺪﯾﻨﮕﻮﻧﻪ آﻧﮕﺎه ﮐﻪ اﻣﮑﺎﻧﺎت ﻻزم ﭘﯿـﺪا ﺷـﺪ آن ﻧﯿـﺎز ﺑﮑﻠـﯽ از ﯾـﺎد ﻣـﯽ رود و اﮔـﺮ‬ ‫ﺑﻈﺎھﺮ ﺗﺤﻘﻖ ﯾﺎﺑﺪ ﻣﻄﻠﻘﺎً ﺑﺮآورﻧﺪه آن ﺿﺮورت ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬وﻟﯽ ﻣﺆﻣﻨﺎن روی ﺑﺴﻮی ﻣﻨﺸﺄ اﻣﮑﺎن ﻣـﯽ ﮐﻨﻨـﺪ ﮐـﻪ‬ ‫ﺧﺪاﺳﺖ ‪ .‬زﯾﺮا اﻣﺮی ﻏﯿﺮ ﻣﻤﮑﻦ ﺗﺮ از ﺑﻮﺟﻮد آوردن از ﻋﺪم ﻧﯿﺴﺖ و ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺧـﻮد را ﻣﺨﻠـﻮق ﺧـﺎﻟﻖ ﺑﺪاﻧـﺪ‬ ‫ھﯿﭻ ﺿﺮورﺗﯽ را ﻧﺎﻣﻤﮑﻦ ﻧﻤﯽ داﻧﺪ و وﺟﻮد ﺧﻮد او دﻟﯿﻠﯽ ﮐﺎﻓﯽ ﺑﺮ اﯾﻦ ﺑﺎور اﺳﺖ ‪ .‬ﭘﺲ در واﻗﻊ ﻓﻘـﻂ آﻧﭽـﻪ‬ ‫ﮐﻪ ﻣﺤﺎل اﺳﺖ ھﻤﺎن ﻣﺤﺎل اﺳﺖ و ھﯿﭻ اﻣﺮ ﻣﺤﺎﻟﯽ ﺟﺰ اﯾﺪۀ ﻣﺤـﺎل وﺟـﻮد ﻧـﺪارد ‪ .‬و اﺗﻔﺎﻗـﺎً ﻧـﺎﻣﻤﮑﻦ ﺗـﺮﯾﻦ‬ ‫ﺿﺮورﺗﮫﺎ ﺑﻪ اﻣﮑﺎن ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮﻧﺪ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻧـﺎﻣﻤﮑﻦ ﺗـﺮﯾﻦ ﻣﻮﺟـﻮدات ﯾﻌﻨـﯽ ﺧﺪاوﻧـﺪ از رگ ﮔـﺮدن ﺑـﻪ اﻧـﺴﺎن‬ ‫ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ھﺮ ﮐﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺎﻣﻤﮑﻦ ﻣﻄﻠﻖ ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﺤﺎل ﺷﮑﻦ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﯾﻌﻨﯽ ﭼﻪ ؟‬ ‫» ﻓﻠﺴﻔﻪ « ﯾﮏ ﻟﻔﻆ ﯾﻮﻧﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﻣﺘﺸﮑﻞ از ﻓﯿﻠﻮ و ﺳﻮﻓﯿﺎ ‪ .‬ﮐﻪ ﻓﯿﻠﻮ ﺑﻪ ﻣﻌﻨـﺎی ﻋﻄـﺶ و ﻋـﺸﻖ و ﺷـﻮق‬ ‫اﺳﺖ و ﺳﻮﻓﯿﺎ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺧﺮد و ﺣﮑﻤﺖ و ﺣﻘﯿﻘﺖ و راز ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ‪ .‬ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻓﯿﻠﻮﺳـﻮﻓﯿﺎ ﯾﻌﻨـﯽ ﻋـﺸﻖ ﺑـﻪ‬ ‫ﺣﻘﯿﻘﺖ و ﻋﻄﺶ راز داﻧﯽ و ﺷﻮق ﺑﻪ اﺳﺮار وﺟﻮد ‪ .‬ﭘﺲ ﻓﯿﻠﺴﻮف ﯾﻌﻨﯽ ﻋﺎﺷـﻖ ﺣﻘﯿﻘـﺖ و راز ‪ .‬در ﯾﻮﻧـﺎن‬ ‫ﺑﺎﺳﺘﺎن اﻧﮕﺸﺖ ﺷﻤﺎری ھﻢ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺳﻮﻓﯿﺴﺖ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﻘﺎﻣﯽ ﺑﺮﺗﺮ از ﻓﯿﻠـﺴﻮف ﻣﺤـﺴﻮب‬ ‫ﻣﯽ ﺷﺪﻧﺪ ‪ .‬ﺳﻮﻓﯿﺴﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ رﺳﯿﺪه و ﺧﻮد ﻣﻈﮫﺮی از ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﻟﻔﻆ ﺻﻮﻓﯽ در‬ ‫ﺟﮫﺎن اﺳﻼﻣﯽ ھﻤﺎن ﻣﻌﺮب ﺷﺪۀ ﺳﻮﻓﯿﺴﺖ اﺳﺖ ‪ .‬ﯾﮑﯽ از ﻣﺸﮫﻮرﺗﺮﯾﻦ ﺳﻮﻓﯿـﺴﺖ ھـﺎی ﯾﻮﻧـﺎن ﺑﺎﺳـﺘﺎن‬ ‫ﺳﻘﺮاط اﺳﺖ ‪ .‬در واﻗﻊ ﻣﺮﯾﺪ ﯾﮏ ﺳﻮﻓﯿﺴﺖ را ﻓﯿﻠﺴﻮف ﻣﯽ ﻧﺎﻣﯿﺪﻧﺪ ﻣﺜـﻞ اﻓﻼﻃـﻮن ﮐـﻪ ﻣﺮﯾـﺪ ﺳـﻘﺮاط ﺑـﻮد‬ ‫‪.‬ﻣﺘﺮادف واﻗﻌﯽ اﯾﻦ ﻣﻔﺎھﯿﻢ در ﺟﮫﺎن اﺳﻼم ﺑﺪﯾﻨﮕﻮﻧﻪ اﺳﺖ ‪ :‬ﺳﻮﻓﯿﺴﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﺣﮑﯿﻢ ‪ ،‬ﺳﻮﻓﯿﺎ ﯾﻌﻨﯽ ﺣﮑﻤﺖ‬ ‫‪ .‬وﻟﯽ ﻓﯿﻠﺴﻮف ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در ارادت و ﺗﺮﺑﯿﺖ ﯾﮏ ﺣﮑﯿﻢ ﺑﺴﺮ ﻣﯽ ﺑـﺮد و ﺑـﺴﻮی ﺣﮑﻤـﺖ ﻣـﯽ رود و در‬ ‫واﻗﻊ ﺳﺎﻟﮏ وادی ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ ‪ .‬وﻟﯽ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ از ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺪرﺳـﻪ و اﺳـﺘﺎد و ﺗﺤﻘﯿـﻖ ‪ ،‬درﺑـﺎرۀ ﺣﮑﯿﻤـﺎن‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﻧﻪ ﺣﮑﯿﻢ ھﺴﺘﻨﺪ ﻧﻪ ﻓﯿﻠﺴﻮف ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﻧﻪ اھﻞ ﺣﻖ ھﺴﺘﻨﺪ و ﻧﻪ ﺳﺎﻟﮏ وادی ﺣﻘﯿﻘﺖ ‪ .‬اﯾﻨﺎن‬ ‫درﺑﺎرۀ ﺣﻘﯿﻘﺖ واھﻞ ﺣﻖ ﺟﺴﺘﺠﻮ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ‪ .‬ﻓﯽ اﻟﻤﺜﻞ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﭼﻮن ﺣﻼّج و ﺑﺎﯾﺰﯾﺪ و ﺷـﻤﺲ را‬ ‫ﺑﺎﯾــﺪ ﺣــﯿﮑﻢ ﯾــﺎ ﺳﻮﻓﯿــﺴﺖ ﻧﺎﻣﯿــﺪ و ﮐــﺴﺎﻧﯽ ﭼــﻮن ﺑــﻮﻋﻠﯽ ﺳــﯿﻨﺎ و ﻣﻮﻻﻧــﺎ و اﺑــﻦ ﻋﺮﺑــﯽ و ﻣﻼﺻــﺪرا را ھــﻢ‬

‫‪119‬‬


‫ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎﻧﯽ ﺑﺰرگ ﺧﻮاﻧﺪ ‪ .‬اﻟﺒّﺘﻪ ﮔﺎه ﺑﺮﺧﯽ از اﯾﻦ ﻓﻼﺳﻔﻪ ﺧﻮد ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ﺑﻪ ﺣﮑﻤﺖ ﻧﺎﺋﻞ آﻣﺪه اﻧﺪ ﻣﺜﻞ ﻣﻮﻟـﻮی ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ آﺛﺎر اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﺎن را ﻧﻤﯽ ﺗﻮان ﺣﮑﻤﺖ ﺧﻮاﻧﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻓﻠﺴﻔﻪ اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﺟﺴﺘﺠﻮ درﺑﺎرۀ‬ ‫ﺣﮑﻤﺖ اﺳﺖ ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ » درﺑﺎرۀ « ﭼﯿﺰی ﺑﮑﻠﯽ ﻣﺘﻔﺎوت از ﺧﻮد آن ﭼﯿﺰ اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ھﻤﺎن ﻓﺮق اﺳـﻢ و‬ ‫ﻣﺴﻤّﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬از ﻃﺮﯾﻖ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ ﻣﻘﺎم ﻃﻠﺐ و ﻋﺸﻖ ﺑﻪ ﺣﮑﻤـﺖ ﻧﺎﺋـﻞ آﻣـﺪه و ﺑـﻪ‬ ‫ﺟﺴﺘﺠﻮی ﺣﮑﯿﻤﯽ ﭘﺮداﺧﺖ ‪.‬ﺟﮫﺖ رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﺣﮑﻤﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ھﻤﺎن ﺟﺴﺘﺠﻮی اﻣﺎم اﺳﺖ ‪ .‬ﻓﻠﺴﻔﻪ ای ﮐﻪ ﺑﻪ‬ ‫اﻣﺎم ﻧﺮﺳﺪ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺳﻔﺴﻄﻪ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﻪ اﺻﻞ و ﺟﻌﻞ‬ ‫)زﻣﯿﻨﻪ اي ﺑﺮ ﭘﺪﯾﺪه ﺷﻨﺎﺳﯽ (‬ ‫ﮐﻞ ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ ﭘﯿﺶ روی ﻣﺎ ﮐﻪ ﺟﮫﺎن ﻣﺤﺴﻮﺳﺎت اﺳﺖ ﺟﮫﺎن ﺟﻌﻞ و ﺟﻌﻠﯿـﺎت اﺳـﺖ ھﻤـﺎﻧﻄﻮر ﮐـﻪ در‬ ‫ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ ﻧﯿﺰ در ھﺮ ﮐﺠﺎ ﮐﻪ ﺳﺨﻦ از آﻓﺮﯾﻨﺶ ﭘﺪﯾﺪه ھﺎﺳﺖ از ﻟﻔﻆ » ﺟﻌﻞ « اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه ﮐﻪ در ﺗﺮﺟﻤﻪ و‬ ‫ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺑﻪ ﻏﻠﻂ ﻣﺘﺮادف ﺑﺎ ﺧﻠﻘﺖ آﻣﺪه اﺳﺖ ‪ .‬در ﺻﻮرﺗﯿﮑﻪ ھﺮ ﭘﺪﯾﺪه ای در اﯾـﻦ ﺟﮫـﺎن ‪،‬ﺟﻌﻠـﯽ از ﯾـﮏ اﺻـﻞ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﻋﻮاﻟﻢ ﺟﻌﻞ ﺗﻤﺎﻣﺎً ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻨﯽ ھﺎ و ﻗﺮاردارھﺎﺳﺖ‪ .‬ﺻﻮرت ھﺮ ﭘﺪﯾﺪه ای اﺻﻞ ﺧﻮد آن ﭘﺪﯾﺪه ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﺻﻮرت ﺑﺮ ﺟﺎی اﺻﻠﺶ ﺟﻌﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺟﻌﻠﯽ از اﺻـﻞ اﺳـﺖ ‪ .‬اﻟﺒﺘّـﻪ دراﯾﻨﺠـﺎ ﻣﻌﻨـﺎی » ﺟﻌـﻞ« ﺑـﺲ‬ ‫ﮔﺴﺘﺮده و ﻟﻄﯿﻒ و ﻋﻤﯿﻖ اﺳﺖ و از ﻧﻮع ﺟﻌﻞ اﺳﻨﺎد و اﺷﯿﺎء در ﻧﺰد ﺑﺸﺮی ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬ﻓﯽ اﻟﻤﺜﻞ ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﯿﻢ‬ ‫ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ از ﻧﻔﺲ ھﺮ ﮐﺴﯽ ﺑﺮاﯾﺶ زوﺟﯽ » ﺟﻌﻞ « ﮐﺮده اﺳﺖ ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ھﻤﺴﺮ ھﺮ ﮐﺴﯽ ﺟﻌﻠﯽ از ﺧـﻮد‬ ‫اوﺳﺖ وﻟﯽ ﻧﻪ ﺧﻮد او ‪ .‬ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ھﺮ ﮐﺴﯽ ﺑﮫﻤﺎن ﺷﺪت ﮐﻪ ھﻤﺴﺮ ﺧﻮد را دوﺳﺖ ﻣـﯽ دارد و ﻣـﯽ‬ ‫ﭘﺮﺳﺘﺪ ﺑﻪ او ﻣﻈﻨﻮن و از او ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ و ﺑﺪﺑﯿﻦ اﺳﺖ وﻧﮫﺎﯾﺘﺎً اﯾﻦ ﻇﻦ ﺑﻪ ﻋﺪاوت ﻣﯽ رﺳﺪ زﯾﺮا ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً در ﻣﯽ ﯾﺎﺑـﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﻋﻮﺿﯽ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و ﺟﻨﺲ اﺻﻠﯽ ﻧﺒﻮده ﺑﻠﮑﻪ ﺟﻌﻞ ﺑﻮده اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ اﻣﺮ ﺷـﺎﻣﻞ ﺣـﺎل ھﻤـﻪ ادراﮐـﺎت و‬ ‫ﺗﺠﺮﺑﯿﺎت ﻣﺎ درﺑﺎره ھﻤﻪ ﭘﺪﯾﺪه ھﺎی ﺟﮫﺎن و زﻧﺪﮔﯽ ﻣﺎ ﻣﯽ ﺷﻮد از ﺟﻤﻠﻪ ﺧﻮد زﻧﺪﮔﯽ و ھﺴﺘﯽ ﻣﺎ ﻧﯿﺰ ﺟﻌﻠﯽ‬ ‫از اﺻﻞ زﻧﺪﮔﯽ و وﺟﻮد ﻣﺎﺳﺖ درﺳﺖ ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﯿﻢ ﮐﻪ زﻧﺪﮔﯽ ﺣﻘﯿﻘﯽ اﯾﻦ دﻧﯿﺎ ﻧﯿـﺴﺖ ﺑﻠﮑـﻪ‬ ‫آﺧﺮت اﺳﺖ و اﯾﻦ زﻧﺪﮔﯽ ﺑﺎزی و ﺑﺎزﯾﭽـﻪ ای ﺑـﯿﺶ ﻧﯿـﺴﺖ ‪ .‬و ﻟـﺬا رﺳـﺎﻟﺖ آدﻣـﯽ در اﯾـﻦ ﺟﮫـﺎن ﮐـﺎری ﺟـﺰ‬ ‫دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ اﺻﻞ اﻣﻮر از روی ﺟﻌﻞ ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬وﻟﯽ ﻧﺨﺴﺖ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺑﻪ ﺟﻌﻠﯿﺖ اﻣﻮر آﮔﺎه و ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺷﻮﯾﻢ ﺗﺎ از‬ ‫ﺟﻌﻞ ﭘﺮﺳﺘﯽ رھﺎ ﺷﻮﯾﻢ ‪ .‬ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺑﺎور ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ھﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﻣﺎ ﺟﻌﻠﯽ اﺳﺖ ﻣﺨـﺼﻮﺻﺎً ﺧـﻮد ﺧـﻮد ﻣـﺎ‪ .‬و ﺗـﺎ از‬ ‫ﺟﻌﻞ ھﺎ دﺳﺖ ودل ﻧﺸﻮﺋﯿﻢ ﺑﻪ اﺻﻞ آن ﻧﻤﯽ رﺳﯿﻢ ‪.‬ﻋﻠﻢ ﭘﺪﯾﺪه ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻧﯿﺰ دﻗﯿﻘﺎً ﺑﺮ ھﻤﯿﻦ ﻣﺒﻨﺎ و ﺑﺎور ﺑﻨـﺎ‬ ‫ﺷﺪه اﺳﺖ ‪ .‬ﭘﺪﯾﺪه ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺟﻌﻞ ﯾﮏ اﺻﻞ اﺳﺖ و ﻟﺬا ﭘﺪﯾﺪه ﺷﻨﺎﺳﯽ آن روﺷﯽ از ﺷﻨﺎﺧﺖ اﺳـﺖ ﮐـﻪ از‬ ‫روی ﺟﻌﻞ ﺑﻪ اﺻﻞ ﻣﯽ رﺳﺪ ‪ .‬و ﺗﻤﺎم ھﻨﺮ ھﻤﺎﻧﺎ ﻃﺒﯿﻌﺖ زداﺋﯽ از اﻣـﻮر ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﮐـﻪ ﻣﻮﺳـﻮم ﺑـﻪ ﻣﻨﻄـﻖ‬ ‫ﮐﺎھﺸﯽ ) ‪ (deduction‬ﻧﻘﻄﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻣﻨﻄﻖ اﺳﺘﻘﺮاﺋﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﺳﯿﺮ ﺗﺎرﯾﺦ ﻋﻠﻢ ﺑﻄﻮر ﻏﺮﯾﺰی ﺑﺮ اﺳـﺎس‬ ‫ﭘﺪﯾﺪه ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻋﻤﻞ ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻄﻮر ﻣﺜﺎل از ﺻﻮرت ﻇﺎھﺮی ﻣﺎدۀ ﺟﮫﺎن ﺑﻪ اﺗﻢ و ذرات ﺑﻨﯿﺎدﯾﻦ رﺳﯿﺪه و‬ ‫در ﻏﺎﯾﺘﺶ ﺑﻪ ﺿﺪ ﻣﺎده دﺳﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ذات ﻣﺎده ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ اﺻـﻞ ﻣـﺎده دﻗﯿﻘـﺎً ﺿـﺪ آن اﺳـﺖ ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻗﺎﻧﻮن ذاﺗﯽ در ﭘﺪﯾﺪه ﺷﻨﺎﺳﯽ ھﻤﺎن ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻋﻠﻢ دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮏ ﯾﺎ وﺣﺪت اﺿﺪاد اﺳﺖ ‪ .‬وﻟﯽ ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﻗﺎﻧﻮن در ﻗﻠﻤﺮو ﻋﻠﻮم اﻧﺴﺎﻧﯽ و ادراک ﻣﻌﻨﻮی و اﺧﻼﻗﯽ وﻣﺘﺎﻓﯿﺰﮐﯽ ھﺮﮔﺰ ﺟﺪاً ﺑﮑﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‬ ‫اﻟّﺎ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﻋﺎرﻓﺎن ﺑﺰرگ ‪ .‬در واﻗﻊ ﻋﺎرﻓﺎن ﭘﺪران ﻋﻠﻢ ﭘﺪﯾﺪه ﺷﻨﺎﺳﯽ در ﻋﺮﺻﻪ ﻣﻌﻨﻮﯾّﺖ و اﻧﺴﺎن ﺷﻨﺎﺳﯽ‬

‫‪120‬‬


‫و ﺧﺪاﺷﻨﺎﺳﯽ ﺑﻮده اﻧﺪ و ﻟﺬا ﺑﺮای ﺷﻨﺎﺧﺖ ھﺮ ﭼﯿﺰی آن ﭼﯿﺰ را از ﭼﯿﺰﯾّﺖ اﻧﺪاﺧﺘﻪ و ﺑﻮرﻃﻪ ﻓﻨﺎ ﮐﺸﯿﺪه اﻧﺪ ﺗﺎ‬ ‫ﺣﻖّ ذاﺗﯽ و اﺻﻞ آن ﭼﯿﺰ را ﯾﺎﻓﺘﻪ اﻧﺪ ‪ .‬ﭘﺪﯾﺪه ﺷﻨﺎﺳﯽ ھﻤﺎن ﻣﮑﺘﺐ اﺻﺎﻟﺖ ﻓﻨﺎ در ﻗﻠﻤﺮو ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﺷـﻨﺎﺧﺖ‬ ‫ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﺑﺮای رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ذات و اﺻﻞ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺗﻤﺎﻣﯿّﺖ ﺷﻨﺎﺧﺖ را ﻣﻮرد ﺗﺮدﯾﺪ‬ ‫و ﻧﻔﯽ ﺟﺪی ﻗﺮار داد ﮐﻪ اﯾﻦ ھﻤﺎن ﻣﮑﺘﺐ اﺻﺎﻟﺖ ﻋﺸﻖ در ﻋﺮﻓﺎن اﺳﺖ ‪ .‬ﭘﺪﯾﺪه ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻧﯿﺰ دو ﻋﺮﺻﻪ دارد‬ ‫‪ :‬ﻧﻈﺮی و ﻋﻤﻠﯽ ‪ .‬ﻧﻮع ﻧﻈﺮی آن ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ﺑﻪ اﮔﺰﯾﺴﺘﺎﻧـﺴﯿﺎﻟﯿﺰم و ﻧﯿﮫﯿﻠﯿـﺰم اﻧﺠﺎﻣﯿـﺪه وﻧـﻮع ﻋﻤﻠـﯽ آن ھـﻢ ﺑـﻪ‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن و ﯾﻘﯿﻦ و ﺗﻮﺣﯿﺪ ‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺗﻔﺎﻫﻢ و ﺗﻨﺎﻗﺾ‬ ‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﮐﻼم ﯾﺎ رﻓﺘﺎری را در راﺑﻄﻪ ای ﻣﻮرد ﺗﺼﺪﯾﻖ ﯾﺎ ﺗﮑﺬﯾﺐ و ﯾﺎ ﺑﯽ ﺗﻔﺎوﺗﯽ ﻗﺮار ﻣﯽ دھﺪ ﻗﺪرت ﻣﻨﻄﻖ و‬ ‫ﺣﺠّﺖ ھﺎی ﺗﺠﺮﺑﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻪ زﺑﺎن ﺳﺎده ﺗـﺮ ﻋﻠّـﺖ ﺗﻔـﺎھﻢ ﯾﺎﻋـﺪم ﺗﻔـﺎھﻢ در ﯾـﮏ راﺑﻄـﻪ ﻣﯿـﺰان درﺳـﺘﯽ ﯾـﺎ‬ ‫ﻧﺎدرﺳﺘﯽ ﯾﮏ ﻣﻨﻄﻖ ﯾﺎﻋﻤﻠﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﻣﯿﺰان ﺗﻌﮫﺪ ﺑﻪ ﻣﺤﺒّﺖ در ﻣﻌﻨﺎی وﺳﯿﻊ ﮐﻠﻤﻪ اﺳﺖ ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ اﻧﺴﺎﻧﮫﺎ‬ ‫ﺑﻄﻮر ﮐﻠﯽ ﺑﻪ دو دﺳﺘﻪ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ‪ :‬آﻧﮫﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﻣﺤﺒّﺖ را درک و ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻧﻤﻮده و ﺑﻪ آن ﻣﺘﻌﮫﺪﻧﺪ و ﯾﺎ‬ ‫ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ‪ .‬ﻣﯿﺰان ﻧﮫﺎﺋﯽ ﻣﺤﺒّﺖ اﺳﺖ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐـﻪ ﻋﻠـﯽ ) ع( ﻣـﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ ﮐـﻪ در روز ﻗﯿﺎﻣـﺖ ﻣﯿـﺰان ﻧﮫـﺎﺋﯽ‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ و ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺗﮑﻠﯿﻒ ھﺮ ﺳﺮﻧﻮﺷﺘﯽ ھﻤﺎﻧﺎ ﻣﺤﺒّﺖ اﺳـﺖ ‪ .‬اﯾﻨﮑـﻪ اﻧـﺴﺎن در ﺣﯿـﺎت ﺧـﻮد ﺑـﻪ ﻣﺤﺒّـﺖ ﭼـﻪ‬ ‫ﭘﺎﺳﺨﯽ داده اﺳﺖ ‪ :‬آری ﯾﺎ ﻧﻪ ھﻤﻪ ﺗﻔﺎھﻤﺎت ﺑﺸﺮی ﻧﯿﺰ ﺑﺮ ھﻤﯿﻦ ﻣﺒﻨـﺎ ﻗـﺮار دارد ‪ :‬ﻣﺤﺒّـﺖ ﭘـﺬﯾﺮی ﯾـﺎ اﻧﮑـﺎر‬ ‫ﻣﺤﺒّﺖ ‪ .‬ﻣﺤﺒّﺖ ﭘﺬﯾﺮان در ﯾﮏ ﺟﻨﺎح ﻗﺮار دارﻧﺪ ﮐﻪ اﻧﮕﺸﺖ ﺷﻤﺎری ﺑﯿﺶ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ و ﻣﻨﮑﺮان ﻣﺤﺒّﺖ ﻧﯿﺰ در ﺟﻨﺎح‬ ‫دﯾﮕﺮی ﻗﺮار دارﻧﺪ ﮐﻪ اﮐﺜﺮﯾﺖ ﻣﺮدﻣﻨـﺪ ‪ .‬ﺗﻔـﺎھﻢ ﺑـﺮ اﺳـﺎس ﻣﺤﺒّـﺖ ﯾـﺎ ﺑـﺮ اﺳـﺎس اﻧﮑـﺎر ﻣﺤﺒّـﺖ ‪ .‬اﯾـﻦ ھﻤـﺎن‬ ‫ﺧﺪاﺷﻨﺎﺳﯽ و ﮐﻔﺮ اﺳﺖ ‪ .‬ﭼﺮا ﮐﻪ ﮐﻞ ﺣﯿﺎت و ھﺴﺘﯽ اﻧﺴﺎن ﻣﺤﺼﻮل ﻣﺤﺒّﺖ ﺧﺪاﺳﺖ ‪ .‬آﻧﮑﻪ ﻣﺤﺒّﺖ را درک‬ ‫و ﺗﺼﺪﯾﻖ و اﻃﺎﻋﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﺧﺪا را ﺗﺼﺪﯾﻖ و اﻃﺎﻋﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﺑﺎ ﮐﻞ ﺣﯿﺎت و ھﺴﺘﯽ ﺧﻮد در ﺻﻠﺢ اﺳﺖ و‬ ‫در ﻏﯿﺮ اﯾﻨﺼﻮرت ﺑﺎ ھﻤﻪ ﭼﯿﺰ از ﺟﻤﻠﻪ ﺑﺎ ﺧﻮدش در ﺟـﺪال اﺳـﺖ ‪ .‬اﯾـﻦ ھﻤـﺎن اﯾﻤـﺎن و ﮐﻔـﺮ اﺳـﺖ ‪ :‬ﺗﻔـﺎھﻢ‬ ‫ﻣﺆﻣﻨﺎﻧﻪ و ﺗﻔﺎھﻢ ﻣﻨﮑﺮاﻧﻪ ‪ .‬ﺗﻔﺎھﻢ دوﺳﺘﺎﻧﻪ و ﺗﻔـﺎھﻢ ﺧـﺼﻤﺎﻧﻪ‪ .‬و ﻟـﺬا ذات ﻣﻨﻄـﻖ و ﻧﮕـﺎه و زﯾـﺴﺘﻦ اﯾـﻦ دو‬ ‫دﺳﺘﻪ از اﻧﺴﺎن ﺑﮑﻠﯽ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ ‪ .‬ﭘﺲ دو ﻧﻮع ﻣﻨﻄﻖ دارﯾﻢ ‪ :‬ﻣﻨﻄﻖ ﻋﺸﻖ و ﻓﺴﻖ ‪ :‬وﻓﺎ و ﺟﻔﺎ!‬

‫راز رؤﯾﺘﯽ در ﻣﺎه‬ ‫اھﻞ دﻗّﺖ و ﻧﻈﺮ و ﻣﮑﺎﺷﻔﻪ در ﺷﺐ ھﺎی ﭼﮫﺎردھﻢ ھﺮ ﻣﺎه و ﺣﻮل و ﺣﻮش اﯾﻦ ﺷﺐ در ﻣﺎه ﺷﺎھﺪ دو ﺟﻤﺎل‬ ‫روﺑﺮوﯾﻨﺪ ‪ :‬ﭘﯿﺮﻣﺮدی ھﺰارﺳﺎﻟﻪ و دﺧﺘﺮی ﻧﻮﺟﻮان ‪ .‬اوّﻟﯽ ﻏﺮق اﻧﺪوه و ﭘﯿﺮ ﮐﺎﻣﻞ و دوﻣﯽ اﺳﻮۀ ﺷﻮق و ﻧﺸﺎط‬ ‫و ﺟﻮاﻧﯽ وﻟﯽ ﮔﺮﯾﺎن ‪ .‬ﺣﺘّﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد ﻗﻄﺮات اﺷﮑﮫﺎﯾﺶ را ھﻢ دﯾﺪ ‪ .‬ﻧﻤﯽ داﻧﻢ آﯾﺎ ﮐﺴﯽ دﯾﮕﺮ ھـﻢ اﯾـﻦ دو‬ ‫ﺟﻤﺎل را در ﻣﺎه ﻣﯽ ﺑﯿﻨﺪ ‪.‬‬ ‫ﻣﻪ ﭘﺮﺳﺘﯽ ﻋﺎﺷﻘﺎن و ﻋﺎرﻓﺎن و ﺷﺐ زﻧﺪه داران ﺣﻖّ اﻣﺮی ﻗﺪﯾﻢ اﺳﺖ در ﻣﮑﺘﺐ ﻋﺮﻓـﺎن ﺷـﯿﻌﯽ ‪ ،‬رواﯾـﺎت‬ ‫ﻓﺮاواﻧﯽ از اﺋﻤﻪ اﻃﮫﺎر درﺑﺎرۀ اﺳﺮار ﻣﺎه دارﯾﻢ ﮐﻪ ‪ :‬ﺷﯿﻌﯿﺎن ﻣﺎ ﺑﺎ ﻣﺎه زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ‪ .‬و اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺸﺎھﺪه ﻣﺎه‬ ‫ﯾﮏ ﻋﺒﺎدت وﯾﮋه اﺳﺖ و آداب و ﺣﻀﻮر و وﺿﻮع دارد ‪ .‬و اﯾﻨﮑﻪ ﭼﺸﻢ ﺑﺼﯿﺮت را ﻣﯽ ﮔﺸﺎﯾﺪ ‪ .‬و از ھﻤﻪ ﻣﮫﻤﺘﺮ‬ ‫واﻗﻌﻪ ﻗﺮآﻧﯽ » ﺷﻖ اﻟﻘﻤﺮ « اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ﺷﻘﻪ ﺷﺪن ﮔﻮﺋﯽ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﭘﯿﺪاﯾﺶ اﯾﻦ دو ﺟﻤﺎل ﺷﺪه اﺳـﺖ ﮐـﻪ‬

‫‪121‬‬


‫ﻇﺎھﺮ و ﺑﺎﻃﻦ دل ﻋﺎرﻓﺎﻧﻨﺪ ‪ .‬و ﺑﻪ رواﯾﺘﯽ ﻣﺎه آﺋﯿﻨﻪ ﮔﺮدان ﺟﻤﺎل ﺣﻖّ ﯾﺎ اﻣﺎم زﻣﺎن اﺳﺖ ‪ .‬و اﯾﻨﮑﻪ ﺧﺴﻮﻓﮫﺎ از‬ ‫ﺟﻤﻠﻪ ﻧﺸﺎﻧﻪ ھﺎی ﻇﮫﻮرﻧﺪ ﮐﻪ در اﯾﻦ دھﻪ اﺧﯿﺮ ﺑﻪ ﮐﺮات داﺷﺘﻪ اﯾﻢ ‪.‬‬ ‫و اﻣّﺎ اﮔﺮ در ﺷﺐ ﭼﮫﺎردھﻢ از ﺣﻀﻮر ﻗﻠﺒﯽ و ﻧﮕﺎه ﺳﻮم ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﺎﺷﯿﻢ از ﻓﺮاﺳﻮی اﯾﻦ دو ﺟﻤﺎل ﻣﺬﮐﻮر و از‬ ‫ﯾﮕﺎﻧﮕﯽ اﯾﻦ دو ﺟﻤﺎل‪ ،‬ﺟﻤﺎل ﺳﻮم و واﺣﺪی آﺷﮑﺎر ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﺗﻤﺎم ﻣـﺎه را اﺷـﻐﺎل ﻣـﯽ ﮐﻨـﺪ و ﺟﻤـﺎل از‬ ‫روﺑﺮوﺳﺖ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ آن دو ﺟﻤﺎل روﺑﺮو ﻧﯿﻢ رخ ھﺴﺘﻨﺪ ‪ .‬اﯾﻦ ﺟﻤﺎل واﺣﺪه اﻟّﺒﺘﻪ ﯾﮏ ﺟﻤﺎل ﻣﺤـﺾ و ﻣﻄﻠـﻖ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻪ ﻣﺮد اﺳﺖ و ﻧﻪ زن وﻟﯽ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ‪ ،‬ﻧﻪ ﺷـﺎد و ﻧـﻪ ﻏﻤﮕـﯿﻦ ‪ ،‬روﺣـﺎﻧﯽ اﺳـﺖ ‪ .‬ﮔـﻮﺋﯽ ﺟﻤـﺎل‬ ‫ﻣﻄﻠﻖ روح اﺳﺖ ‪ .‬و ﺑﮫﺘﺮ اﺳﺖ اﺻﻼً ﻧﺎﻣﮕﺬاری ﻧﮑﻨﯿﻢ ﺗﺎ ﻣﻮﺟﺐ ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﮔﻤﺮاھﯽ و ﺧﺮاﻓﻪ ﻧﺸﻮد ‪ .‬ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﺟﻤﺎل را ﺷﻤﺎ ھﻢ درﯾﺎﺑﯿﺪ ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل از ﻣﺎه ﻏﺎﻓﻞ ﻣﺒﺎﺷﯿﺪ ﮐﻪ آﺋﯿﻨﻪ ﺟﻤﺎل ﯾﺎر اﺳﺖ ‪ .‬در اﯾﻦ آﺋﯿﻨـﻪ ﺧـﻮد را‬ ‫ﺗﻤﺎﺷﺎ ﮐﻨﯿﺪ ‪.‬‬

‫از ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺗﺎ ﻫﺴﺘﯽ‬ ‫آدﻣﯽ ﺑﺎ ھﺴﺘﯽ ﺧﻮد زﻧﺪﮔﯽ ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺎ ﺗﺼﻮّر و آرﻣﺎﻧﯽ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﯾﮏ » ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ « اﺳﺖ ‪ .‬او‬ ‫ھﺴﺘﯽ را در ذھﻦ ﺧﻮد ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻧﻤﻮده و ﺗﻤﺎم ﺗﻼﺷﺶ اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ را واﻗﻌﯿﺖ ﺑﺨﺸﺪ ‪ .‬ﮐـﻞ ﺗـﺎرﯾﺦ‬ ‫ﺑﺸﺮی ﺗﻼﺷﯽ ﺟﺰ اﯾﻦ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ و ﺟﮫﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﻣﺮوزه ﭘﯿﺶ روی دارﯾﻢ ﻣﺤﺼﻮل اﯾﻦ ﺗﻼش اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﯾـﮏ‬ ‫ﺑﺮزخ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﭼﯿﺰی ﺑﯿﻦ ھﺴﺘﯽ و ﻧﯿﺴﺘﯽ ‪ .‬ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ اﮐﺜﺮ اﻧﺴﺎﻧﮫﺎ ﺑﺎ ﻣﺮﮔـﺸﺎن ﺑـﺮ ﺟﮫـﺎن ﺑـﺮزخ وارد‬ ‫ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ‪ .‬اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ھﺮ ﭼﻪ ﮐﻪ ﻣﺘﻤﺪن ﺗﺮ ﻣﯽ ﺷﻮﯾﻢ وﺣﺸﯽ ﺗﺮ ﻣﯽ ﺷﻮﯾﻢ ھﺮ ﭼـﻪ ﻣﺮﻓّـﻪ ﺗـﺮ ﻣـﯽ‬ ‫ﺷﻮﯾﻢ ‪،‬ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻋﺬاب ﻣﯽ ﮐﺸﯿﻢ ‪،‬ھﺮ ﭼﻪ ﺑﮫﺪاﺷﺘﯽ ﺗﺮ ﻣﯽ ﺷﻮﯾﻢ ‪،‬رﻧﺠﻮرﺗﺮﯾﻢ ھﺮ ﭼﻪ ﺑﯿﻤﻪ ﺗﺮ ﻣﯽ ﺷـﻮﯾﻢ ﺑـﺮ‬ ‫ﺑﯿﻢ ﻣﺎ اﻓﺰوده ﻣﯽ ﺷﻮد و ھﺮ ﭼﻪ ﺷﺮاﯾﻂ ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﯽ ﻓﺮاھﻢ ﺗـﺮ ﻣـﯽ ﮔـﺮدد ﺑـﺪﺑﺨﺖ ﺗـﺮﯾﻢ و ھـﺮ ﭼـﻪ ﺑﯿـﺸﺘﺮ‬ ‫ﺧﻮدﻣﺎن را اﺛﺒﺎت ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﺎﻃﻞ ﻣﯽ ﺷﻮﯾﻢ ‪ .‬اﯾﻦ ھﻤﺎن ﺑﻮدِ ﻧﺒﻮد اﺳﺖ و ھﺴﺘﯽِ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ‪ .‬آدﻣﯽ ﺗﺎ‬ ‫از آرزوھﺎﯾﺶ دﺳﺖ ﻧﮑﺸﺪ ﺑﻪ آن ﻧﻤﯿﺮﺳﺪ ‪ .‬ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ھﻤﺎن ﻧﯿﺴﺘﯽ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ و ﻗﻠﻤﺮو ھﻼﮐﺖ ‪.‬‬ ‫اﮔﺮ آدﻣﯽ از ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ھﺎی ﺧﻮد دﺳﺖ ﺑﮑﺸﺪ ﺑﻪ ھﺴﺘﯽ ﺟﺎوﯾﺪ ﻧﻘﺪ دﺳﺖ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ و ﺣﻖ ﺟﺎوداﻧﻪ و آرﻣﺎﻧﯽ‬ ‫ﺧﻮد را در آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ھﺴﺖ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ و ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ اش در ھﺴﺘﯽ وﺟﻮد آﺷﮑﺎر ﻣﯽ آﯾﺪ ‪ .‬ﺑﯿﻦ اﻧـﺴﺎن و ھـﺴﺘﯽ‬ ‫اش ھﻤﺎﻧﺎ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺣﺎﺋﻞ اﺳﺖ ‪ .‬آرﻣﺎن آدﻣﯽ ﻧﻘﺪ اﺳﺖ وﻟﯽ اﻧﺴﺎن ﻧﺴﯿﻪ ﭘﺮﺳﺖ اﺳﺖ زﯾـﺮا دﭼـﺎر ﻧـﺴﯿﺎن‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ھﺴﺘﯽ واﻗﻊ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﻟﺬا ﺧﺪا را ھﻢ در ﭘﺸﺖ آﺳﻤﺎن ﻣﯽ ﺧﻮاﻧـﺪ و ﻧـﻪ در ھـﺴﺘﯽ ﻧﻘـﺪ ‪ .‬اﯾـﻦ‬ ‫اﻧﮑﺎر اﻧﺴﺎن ﺑﺎ ھﺴﺘﯽ ھﻤﺎن ﮐﻔﺮ و ﺟﻨـﮓ او ﺑـﺎ ﺧﺪاﺳـﺖ ‪ .‬ﮐـﻞ راه دﯾـﻦ و ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﺑـﺸﺮ ھﻤﺎﻧـﺎ رﺳـﯿﺪن ﺑـﻪ‬ ‫ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ در واﻗﻌﯿﺖ ﻧﻘﺪ ھﺴﺘﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﮥ اﯾﻤﯿﻮﻧﻮﻟﻮژي‬ ‫اﯾﻤﯿﻮﻧﻮﻟﻮژی ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ اﻣﯿﻨﯽ ﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ درﺗﻤﺪن ﻣﺪرن ﺗﺒـﺪﯾﻞ ﺑـﻪ ﻣﮫﻤﺘـﺮﯾﻦ ﻣﻌـﻀﻠﻪ در ﮐﻠﯿـﻪ اﻣـﻮر‬ ‫ﺑﮫﺪاﺷﺘﯽ و درﻣﺎﻧﯽ و اﻗﺘﺼﺎدی و ﺳﯿﺎﺳﯽ و ﺣﺘّﯽ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ ﺷـﺪه اﺳـﺖ ‪ .‬در ھﻤـﻪ ﻣﺮاﮐـﺰ ﭘﮋوھـﺸﯽ‬ ‫ﺟﮫﺎن ﻣﺴﺌﻠﻪ » ﺿﺮﯾﺐ اﯾﻤﻨﯽ « در رأس ﭘﮋوھﺸﮫﺎ و ﺣﺴﺎﺳﯿِّﺖ ھﺎ ﻗﺮار دارد ‪.‬‬

‫‪122‬‬


‫ﺑﻪ زﺑﺎﻧﯽ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻋﺼﺮ ﺟﺪﯾﺪ را ﻋﺼﺮ ﻧﺎاﻣﻨﯽ ﻓﺰاﯾﻨﺪه ﻧﺎﻣﯿـﺪ ‪ .‬اﮐﺜـﺮ اﻣـﺮاض ﻻﻋـﻼج ﻣـﺪرن ﺣﺎﺻـﻞ ﮐـﺎھﺶ‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ اﯾﻤﻨﯽ در ﺗﻦ و روان اﻧﺴﺎﻧﮫﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﯿﻤﺎری اﯾﺪز در رأس اﯾﻦ اﻣﺮاض ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد ﻣﻮﻟّﺪ‬ ‫وﯾﺮوﺳﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﯿﺴﺘﻢ اﯾﻤﻨﯽ ﺑﺪن اﻧﺴﺎن را ﮐﺎﻣﻼً ﻧﺎﺑﻮد ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﺑﺪن اﻧﺴﺎن را ﺑﺮای ھﺮ ﻣﺮﺿﯽ آﻣﺎده‬ ‫ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬در ﯾﮏ ﮐﻼم اﯾﻤﯿﻮﻧﻮﻟﻮژی ھﻤﺎن اﯾﻤﺎن ﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ زﯾﺮا اﯾﻤﺎن ﭼﯿﺰی ﺟﺰ اﺣﺴﺎس اﯾﻤﻨﯽ و آرام‬ ‫و ﻗﺮار ﻧﯿﺴﺖ ‪.‬‬ ‫ﻋﺼﺮ ﺟﺪﯾﺪ ﻋﺼﺮ ﺷﮑﻮ ﻓﺎﺋﯽ و اﻓﺘﺨﺎر اﻧﻮاع ﮐﻔﺮھﺎﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ﮐﻔﺮ ﻓﺰاﯾﻨﺪه ﺟﮫﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺿﺮﯾﺐ اﯾﻤﻨﯽ را‬ ‫در اﻓﺮاد و ﺟﻮاﻣﻊ و ﺗﻤﺪﻧﮫﺎ ﻧﺎﺑﻮد ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ ‪ .‬ﮐﺎھﺶ ﺿﺮﯾﺐ اﯾﻤﻨﯽ ھﻤﺎن ﮐﺎھﺶ اﯾﻤﺎن اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫اﻣﺮوزه ﺑﺨﺶ ﻋﻤﺪه و ﭘﯿﺸﺘﺎز ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن و ﺣﻘﻮق و ﻗـﻮاﻧﯿﻦ در ﻗﻠﻤـﺮو اﻓـﺰاﯾﺶ ﯾـﺎ ﺟﺒـﺮان ﺿـﺮﯾﺐ اﯾﻤﻨـﯽ‬ ‫ﻣﺸﻐﻮل ﻓﻌّﺎﻟﯿﺖ ھﺴﺘﻨﺪ ‪ .‬در ﻗﻠﻤﺮو داﻧﺶ ﭘﺰﺷﮑﯽ اﯾﻦ ﺗﻼش ﻣﺬﺑﻮﺣﺎﻧﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪ اﻧﻮاع واﮐـﺴﻦ ھـﺎ و‬ ‫ﻣﺴﮑﻦ ھﺎ و ﻣﺨﺪرات و ﺳﻤﻮم ﻣﮫﻠﮑﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺠﺎی ﺑﺎﻻ ﺑﺮدن ﺿﺮﯾﺐ اﯾﻤﻨﯽ ﻗﺪرت ﺣﯿﺎت را ﮐﺎھﺶ‬ ‫ﻣﯿﺪھﺪ و در واﻗﻊ ﺑﺮای ﻧﺎﺑﻮدی وﯾﺮوس ھﺎ ﺑﻪ ﻧﺎﺑﻮدی ﺟﺎن اﻧﺴﺎن ﻣﯽ ﭘﺮدازﻧﺪ ‪ .‬در ﻗﻠﻤﺮو ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻗﻀﺎﺋﯽ ھﻢ‬ ‫وﺿﻊ ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ ﻣﻨﻮال اﺳﺖ و ھﺮ ﭼﻪ ﮐﻪ ﻗﻮاﻧﯿﻦ دﻗﯿﻘﺘﺮ و ﻗـﺎﻃﻊ ﺗـﺮ ﻣـﯽ ﺷـﻮﻧﺪ ﻣﻔﺎﺳـﺪ و ﺟـﺮم و ﺟﻨﺎﯾـﺎت‬ ‫ﭘﯿﭽﯿﺪه ﺗﺮ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ درﺳﺖ ﻣﺜﻞ وﯾﺮوس ھﺎ ‪ .‬در ﺟﮫﺎن اﺳﺘﻌﺎره اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺰم و ﺳﻠﻄﻪ ﺟﮫـﺎﻧﯽ اﺑﺮﻗـﺪرﺗﮫﺎ ﻧﯿـﺰ‬ ‫واﻗﻌﻪ ای ﻣﺸﺎﺑﻪ در ﺣﺎل روی دادن اﺳﺖ ‪ .‬و ﻟﺬا ﺷﺎھﺪ ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﮔﺮوھﮫﺎی ﻣﺎﻓﯿﺎﺋﯽ و ﺗﺮورﯾﺴﺘﯽ از ﺑﻄﻦ‬ ‫ﺳﺎزﻣﺎﻧﮫﺎی اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ و اﻣﻨﯿﺘﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﯿﻢ و ﻧﯿﺰ ﺷﺎھﺪ ﭘﯿﺪاﯾﺶ اﻧﻘﻼﺑﺎت ﺿﺪ اﻧﻘﻼب ﮐﻪ در اﯾـﻦ ﺳـﺎزﻣﺎﻧﮫﺎ‬ ‫ﻃﺮاﺣﯽ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ‪.‬‬ ‫اﯾﻨﮫﺎ اﻧﻮاع و اﻗﺴﺎم واﮐﺴﻦ ھﺎ ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ در واﻗﻊ ﺟﺎن و ﺳﻼﻣﺖ و ﺷﺮف و ﺣﻘﯿﻘﺖ را ﺑﺎ اﻧﻮاع واﮐﺴﻦ ھﺎ‬ ‫و ﺳﻤﻮم ﺑﻤﺒﺎران ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺿﺮﯾﺐ اﯾﻤﻨـﯽ را ﺑـﺎﻻ ﺑﺮﻧـﺪ ‪ .‬وﻟـﯽ ھـﺮ ﮐـﺪام از اﯾـﻦ واﮐـﺴﻦ ھـﺎ ﻣﻮﻟّـﺪ‬ ‫وﯾﺮوﺳﮫﺎﺋﯽ ﻣﮫﻠﮑﺘﺮ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﻣﺜﻞ اﯾﺪز ‪،‬اﻟﻘﺎﺋﺪه ‪ ،‬ﻋـﺮاق ‪ ،‬وﯾﺮوﺳـﮫﺎی ﮐـﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮی ‪ ،‬ﻣﺨـﺪرات ﺷـﯿﻤﯿﺎﺋﯽ و‬ ‫اﻣﺜﺎﻟﮫﻢ ‪.‬‬ ‫وﻟﯽ ﯾﮏ راه ﺣﻞ ھﻢ ﻣﺎ اراﺋﻪ ﻣﯿﺪھﯿﻢ ﺗﺎ ﺿﺮﯾﺐ اﯾﻤﻨﯽ را در ھﻤﻪ اﻣﻮر ﺑﺎﻻ ﺑﺮد و آن ﺗﻮﺑـﻪ از اﯾـﻦ راه و روش‬ ‫اﺳﺖ ‪ ،‬ﺗﻮﺑﻪ از اﯾﻨﮫﻤﻪ دروغ و ﺗﺒﮫﮑﺎری و ﺧﻮد ﻓﺮﯾﺒﯽ و دﻧﯿﺎ ﭘﺮﺳﺘﯽ و ﺑﻮﻟﮫﻮﺳﯽ ‪.‬‬ ‫اﻣﺮوزه ﺑﺸﺮ ﻣﺪرن ﺟﺰ ﯾﮏ اﻧﻘﻼب ﻣﻌﺮﻓﺘﯽ و اﺧﻼﻗﯽ ھﯿﭻ راه ﻧﺠﺎت دﯾﮕﺮی ﻧﺪارد ‪ .‬وﯾﺮوﺳﯽ ﺟﺰ ﮐﻔﺮو ﮐﺒﺮ و‬ ‫ﻏﺮور ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺳﯿﺴﺘﻢ اﯾﻤﻨﯽ ﺣﯿﺎت ﻓﺮدی و ﺟﻤﻌﯽ و ﻣﺪﻧﯽ ﺑﺸﺮ را ﺑﻪ ﻧﺎﺑﻮدی ﻣﯽ ﺑﺮد‪ .‬اﯾﻦ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺟﺰ‬ ‫ﺑﺎ اﯾﻤﺎن ﻧﺠﺎت ﻧﻤﯽ ﯾﺎﺑﺪ ‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﭼﭗ ﮔﺮاﺋﯽ‬ ‫ﭼﭗ ﮔﺮاﺋﯽ در ﻧﮕﺮش ﻓﻠﺴﻔﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺳﯿﺎﺳﯽ واﮐﻨﺶ ﻏﺮﯾﺰی و ﮐﻮری در ﻗﺒﺎل راﺳﺖ ﮔﺮاﺋﯽ ﻧﻔﺲ‬ ‫ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ اﺳﺖ ‪ .‬ﮐﻤﻮﻧﯿﺰم در ﻧﻘﻄﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻟﯿﺒﺮاﻟﯿﺰم ‪ ،‬اﺷﺮاﻓﯿّﺖ در ﻧﻘﻄﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ رﯾﺎﺿﺖ ﮔﺮاﺋﯽ ‪ ،‬ﺧﺪاﭘﺮﺳﺘﯽ‬ ‫ﻣﺠﺮد واﯾﺪه آﻟﯿﺴﺘﯽ در ﻧﻘﻄﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ اﻟﺤﺎد و ﻣﺎﺗﺮﯾﺎﻟﯿﺰم ﺧﺸﻮﻧﺖ و ﺗﺮور در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺳﺎزﺷﮑﺎری ﺑﮫﺮ ﻗﯿﻤﺘﯽ و‬ ‫‪...‬‬ ‫ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ دﯾﺪه اﯾﻢ آﻧﺎﻧﮑﻪ در ﺷﻌﺎر و ﻧﺴﺨﻪ ھﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺷﺪﯾﺪاً ﭼﭗ و رادﯾﮑﺎل و ﺧﺸﻦ ھﺴﺘﻨﺪ در زﻧﺪﮔﯽ‬ ‫ﺧﺼﻮﺻﯽ و ﭘﺲ ﭘﺮده ﺧﻮد ﺷﺪﯾﺪاً ﺳﺎزﺷﮑﺎر و ﻣﻠﻮس و ﺑﻮﻟﮫﻮس ھﺴﺘﻨﺪ و ﺑﺎﻟﻌﮑﺲ ‪ .‬راﺳﺖ ﮔﺮاﺋـﯽ و ﭼـﭗ‬

‫‪123‬‬


‫ﮔﺮاﺋﯽ ﮐﻼﻣﯽ و ﺷﻌﺎری و اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژِﮐﯽ دو ﻧﻤﺎد ﻧﻔﺎق و رﯾﺎ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ‪ .‬دﯾﺪه اﯾﻢ ﮐـﻪ ﺷـﺪﯾﺪﺗﺮﯾﻦ ﺷـﻌﺎرھﺎی‬ ‫اﻟﺤﺎدی ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از ﻗﺸﺮی ﺗﺮﯾﻦ ﻧﻮع ﻣﺬھﺐ در ﺧﺎﻧﻮاده ﯾﺎ ﻃﺒﻘﻪ ای ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ و ﺑـﺎﻟﻌﮑﺲ ‪ .‬ھﻤـﺎﻧﻄﻮر ﮐـﻪ‬ ‫ﻣﺎدی ﺗﺮﯾﻦ آدﻣﮫﺎ در زﻧﺪﮔﯽ ﺷﺨﺼﯽ ﺧﻮد ﺑﺴﯿﺎر ﺧﺴﯿﺲ ھﺴﺘﻨﺪ و ﻣﺮﺗﺎﺿﺎﻧﻪ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻔﺎق در‬ ‫ﻋﯿﻦ ﺣﺎل ﻣﻮﺟﺐ ﻧﻮﻋﯽ ﺗﻌﺎدل در زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و اﯾﻦ ھﻤﺎن ﺣﻖ ﻧﻔﺎق اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺼﻮرت وﺣﺪت ﻣﻨﺎﻓﻘﺎﻧۀ‬ ‫اﺿﺪاد ﺑﺮوز ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬ﻣﺜﻼً در اﮐﺜﺮ ﺟﺮﯾﺎﻧﺎت دروﯾﺸﯽ و ھﯿﭙﯽ ﮔﺮی ﺷـﺎھﺪ ﺣـﻀﻮر ﻣﻠﺤـﺪﺗﺮﯾﻦ و ﻣـﺎدی ﺗـﺮﯾﻦ‬ ‫آدﻣﮫﺎ ھﺴﺘﯿﻢ ‪.‬‬ ‫ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در ﻧﮕﺎھﯽ ﺑﻪ ﺳﯿﺮ ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﻣﺎﺗﺮﯾﺎﻟﯿﺰم و ﮐﻤﻮﻧﯿﺰم ﻣﯽ ﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ اﯾـﻦ ﻣﮑﺘـﺐ از ﻗﻠـﺐ ﻟﯿﺒﺮاﻟﯿـﺰم و‬ ‫ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری و اﺷﺮاﻓﯿﺖ ﺑﻮرژوازی اروﭘﺎ ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪ و ﻧﻪ از ﺑﻄﻦ ﻃﺒﻘﻪ ﮐﺎرﮔﺮ ‪ .‬ﭼﭗ ﮔﺮاﺋﯽ در ادﻋـﺎ و راﺳـﺖ‬ ‫ﮔﺮاﺋﯽ در ﻋﻤﻞ ﯾﮏ واﻗﻌﯿﺖ ﺟﮫﺎﻧﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﭼﭗ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﻣﺎﺳﮑﯽ ﺑﺮ راﺳﺖ اﺳﺖ ‪ .‬ﭼـﭗ ﮔﺮاﺋـﯽ ﺑﺰرﮔﺘـﺮﯾﻦ‬ ‫ﻧﻔﺎق ﻋﺼﺮ ﻣﺪرﻧﯿﺰم اﺳﺖ و ﺗﻤﺎﻣﺎً ﺳﺮ ﺑﺮ آورده از ﻏﺎﯾﺖ ﺑﺖ ﭘﺮﺳﺘﯽ ﻋﺼﺮ ﻣﺪرن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﻧﻘـﺎﺑﯽ ﺑـﺮ اﯾـﻦ‬ ‫دوران ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﺷﻮد از ﺟﻤﻠﻪ ﮔﺮاﯾﺸﺎت ﻣﺪرن ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻧﻘﺎﺑﯽ ﺑﺮ اﻟﺤﺎد اﺳﺖ ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻧﻤـﺎﯾﺶ‬ ‫ھﺎی اﯾﺜﺎری ﻧﻘﺎﺑﯽ ﺑﺮ ﻏﺎﯾﺖ ﺧﻮد ﭘﺮﺳﺘﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫ﻋﺸﻖ و ﻣﻌﺮﻓﺖ‬ ‫ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻋﺸﻖ را ﻧﻤﯽ ﻓﮫﻤﺪ اﺻﻼً از ﻓﮫﻤﯿﺪن ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ اﺳﺖ و ﺟﺰ ﺑﺎزی ﮐﺮدن را ﻧﻤـﯽ ﺷﻨﺎﺳـﺪ ‪ .‬زﯾـﺮا ﻓﮫـﻢ‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ درک ﺧﻮﯾﺶ در ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ ‪ .‬زﯾﺮا اﺻﻼً ﻣﻮﺟﻮدﯾﺖ ﻋﺎﻟﻢ و آدﻣﯽ ﺣﺎﺻـﻞ ﺗﺠﻠّـﯽ ﺧـﻮﯾﺶ ) ذات ﺧـﺪا ( درﻏﯿـﺮ‬ ‫اﺳﺖ ‪،‬ﺗﺠﻠّﯽ وﺟﻮد در ﻋﺪم اﺳﺖ ‪ .‬ﻟﺬا ﻋﺸﻖ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی درک و درﯾﺎﻓﺖ وﺟﻮد اﺳﺖ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی واﻗﻌﯿﺖ ‪ .‬آﻧﭽﻪ‬ ‫ﮐﻪ واﻗﻌﯿﺖ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد ﺣﺎﺻﻞ ﺗﺠﻠّﯽ ذات در ﺻﻔﺎت اﺳﺖ ‪ ،‬ﺗﺠﻠّﯽ ﺧﺪا درﻋﺪم ‪ .‬ﭘﺲ واﻗﻌﯿﺖ ﺟﮫﺎن ﺗﻤﺎﻣﺎً‬ ‫واﻗﻌﻪ ای ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪ اﺳﺖ ‪ .‬آﻧﮑﻪ ﻋﺸﻖ را اﻧﮑﺎر و ﻃﺮد ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﺣﯿﺎت و ھﺴﺘﯽ ﺧﻮد را ﻟﻌﻦ ﮐـﺮده اﺳـﺖ ‪ .‬و‬ ‫آﻧﮑﻪ ﻋﺸﻖ را درک ﻧﻤﯽ ﮐﻨـﺪ ھـﺴﺘﯽ را درک ﻧﻤـﯽ ﮐﻨـﺪ ‪ .‬و ﺧـﻮد را در ﻣﮫﻠﮑـﻪ ﻧـﺎﺑﻮدی ﻣـﯽ اﻧـﺪازد ‪ .‬ﭘـﺲ‬ ‫ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺑﻤﻌﻨﺎی ﺷﻨﺎﺧﺖ واﻗﻌﯿﺖ ھﻤﺎﻧﺎ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺗﺠﻠّﯽ اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻋـﺸﻖ ‪ .‬ﭼـﻮن وﺟـﻮد ﻣﻌﻠـﻮل‬ ‫ﻋﺸﻖ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺖ ‪ ،‬ﺣﺎﺻﻞ درک و ﺗﺼﺪﯾﻖ و ﺗﺄﻣﻞ در ﻋﺸﻖ ﺑﻤﻌﻨﺎی ﻋﺮﺻﻪ ﺧﻠﻘﺖ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫و اﻣّﺎ ﻋﺸﻖ ﯾﮏ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ اﻧﺴﺎﻧﯽ دﯾﮕﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی وﻗﻮع ﮐﻞ ﺧﻠﻘﺖ ازﻟﯽ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ و اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺎﺟﺮای‬ ‫ﻋﺸﻖ در ھﺮ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﺗﻌﯿﯿﻦ و ﺗﮑﻠﯿﻒ ﮐﻞ ﺳﺮﻧﻮﺷـﺖ اوﺳـﺖ ‪ .‬ﮐـﺴﯽ ﮐـﻪ ﺑـﻪ ﻋـﺸﻖ ﺧﯿﺎﻧـﺖ ﮐﻨـﺪ‬ ‫ھﺴﺘﯽ ﺧﻮد را ﻟﻌﻨﺖ ﻧﻤﻮده و ﺧﻮد را در درک اﺳﻔﻞ اﻟﺴﺎﻓﻠﯿﻦ ﺳﺎﻗﻂ ﮐﺮده اﺳﺖ ‪ .‬ﮐـﺴﯽ ﮐـﻪ ﻋـﺸﻖ را‬ ‫دروغ ﻣﯽ داﻧﺪ ھﺴﺘﯽ ﺧﻮد را ﺗﮑﺬﯾﺐ ﮐﺮده اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺖ ‪ ،‬ﺑﺮ ﻋﺸﻖ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﺮ ﺧﻮﯾﺶ در ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ اﺳﺖ و ﺗﺼﺪﯾﻖ اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﺑﻌﻨﻮان ﺣﻖّ ﺧﻠﻘﺖ ‪ .‬ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﺣﻖّ رﺳﯿﺪ و ﺣﻘﻮﻗﺶ را ادا ﻧﻤﻮد اﯾﻦ ﻗﺪرت را ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ ﺗﺎ ھﻤﭽﻮن ﺧﺪا ﺑﻪ ھﺴﺘﯽ ﯾﮕﺎﻧـﻪ و ﺧـﻮدی ﺧـﻮد‬ ‫ﺑﺎزﮔﺮدد و ﺧﻮد ﺷﻮد و ھﺴﺘﯽ دار ﮔﺮدد ﯾﻌﻨﯽ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺧﺪا ﺷﻮد ‪ .‬ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﺮ ﻋﺸﻖ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﺮ از ﺧﻮد ﺑﯿﮕﺎﻧﮕﯽ‬ ‫وﺟﻮد ﺧﻮﯾﺶ اﺳﺖ و ﯾﺎﻓﺘﻦ راه رﺟﻌﺖ ﺑﻪ ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ﺧﻮﯾﺶ ‪.‬‬

‫‪124‬‬


‫ﺣﻘﯿﻘﺖ ﭼﯿﺴﺖ ؟‬ ‫ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻧﻮری اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺑﻄﻦ واﻗﻌﯿﺖ ھﺎ و ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ھﺎ و ﺷﺮاﯾﻂ و ﺣﻮادث ﺣﻀﻮر دارد ﮐﻪ اﯾﻦ ﻧﻮر ﺑﻮاﺳﻄﻪ‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺖ درک ﻣﯽ ﺷﻮد و ﭼﻮن درک ﺷﻮد ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺗﺼﺪﯾﻖ و دوﺳﺖ داﺷـﺘﻦ واﻗﻌﯿـﺖ ﻣـﯽ ﮔـﺮدد ‪ .‬در واﻗـﻊ‬ ‫ﻣﺤﮏ ﺣﻖ ﭘﺮﺳﺘﯽ و ﺣﻖ ﺑﯿﻨﯽ ھﻤﺎن دوﺳﺖ داﺷﺘﻦ ﻣﺤﺾ و ﺑﯽ ﻗﯿﺪ و ﺷﺮط واﻗﻌﯿﺖ در ھﻤﻪ ﺣﺎل اﺳـﺖ‬ ‫ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً واﻗﻌﯿﺖ وﺟﻮد آدﻣﮫﺎ در ھﺮ ﺷﺮاﯾﻂ و ﻇﮫﻮر و ﺑﺮوزی ‪ .‬ﭘﺲ ﻧﻮر ﺣﻘﯿﻘﺖ در اﻧﺴﺎن ﺑﺼﻮرت ﻣﺤﺒﺖ ﺑﯽ‬ ‫ﻗﯿﺪ و ﺷﺮط آﺷﮑﺎر ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻣﺤﺒﺖ ھﻤﺎن ﻧﻮر ﺣﻘﯿﻘﺖ اﻧﺴﺎن در ﺟﮫﺎن اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﺣﻘﯿﻘﺖ ھﻤﺎن ﺣﻘﯿﻘﺖ واﻗﻌﯿﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺑﺼﻮرت ﻣﺤﺒﺖ آﺷﮑﺎر ﻣﯽ ﮔﺮدد‬ ‫و ﺑﻪ ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻋﺎﻟﻢ و آدﻣﯿﺎن ﻣﯽ اﻧﺠﺎﻣﺪ ‪ .‬ﭘﺲ ﺣﻘﯿﻘﺖ در اﻧﺴﺎن ﻗﺮﯾﻦ ﺻﺪق و ﻣﺤﺒﺖ و ﺗـﺴﻠﯿﻢ و رﺿﺎﺳـﺖ‪.‬‬ ‫وﻟﯽ اﮐﺜﺮ آدﻣﯿﺎن از آن روی ﮔﺮداﻧﻨﺪ و ﻟﺬا ﺑﻪ ﺳﻮی ﮐﺬب و رﯾﺎ و ﺷﻘﺎوت و ﺧﯿﺎﻧﺖ ﻣﯽ روﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﻣﻨﺸﺄ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺟﮫﺎن ھﻤﺎن وﺟﻮد اﻧﺴﺎن اھﻞ ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳـﺖ ‪ .‬و اﻧـﺴﺎن اھـﻞ ﻣﻌﺮﻓـﺖ ﻧﻔـﺲ در درک و‬ ‫ﺗﺼﺪﯾﻖ ﺑﺪﯾﮫﺎ و ﺷﺮارت ﻧﻔﺲ ﺧﻮد ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮﺧﻮد وارد ﺷﺪه و از ﻗﻠﻤﺮو ﻧﻔﺲ اﻣﺎره ﻋﺒﻮر ﻧﻤﻮده و ﺑﻪ ﻋﺮﺻﻪ‬ ‫ﺧﯿﺮ و ﻧﯿﮑﯽ ﺑﺮﺳﺪ و ﺳﭙﺲ از آن ﻋﺮﺻﻪ ﻧﯿﺰ ﺑﮕﺬرد و ﺑﻪ ﻗﻠﻤﺮو و ذات ﯾﮕﺎﻧﻪ اش ﺑﺮﺳﺪ ﮐﻪ ﻗﻠﻤﺮو ﺣﻖ اﺳﺖ ‪ .‬و‬ ‫از اﯾﻦ ﻣﻨﺸﺄ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺣﻖ ﺟﮫﺎن را دﯾﺪ و ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻧﻤﻮد و آﻧﺮا دوﺳﺖ داﺷﺖ ‪ .‬دوﺳﺖ داﺷﺘﻦ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ اﺟﺮ‬ ‫ﺣﻖ ﺟﻮﺋﯽ و ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳﺖ زﯾﺮا ﻋﺬاﺑﯽ ﺑﺰرﮔﺘﺮ از اﻧﮑﺎر و ﺟﺪال و ﻋﺪاوت ﺑﺎ واﻗﻌﯿﺖ ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬اﯾﻦ اﻧﮑﺎر ﻣﻮﺟﺐ‬ ‫ﺗﮑﻔﯿﺮ دل و ﺷﻘﺎوت ﻗﻠﺐ و ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ﻣﺮگ ﻋﺎﻃﻔﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد و آدﻣﯽ در درون ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ﻣﺪﻓﻮن ﻣـﯽ ﮔـﺮدد زﯾـﺮا‬ ‫ﺟﮫﺎن واﻗﻌﯿﺖ را از روی ﺟﮫﻞ ﻣﻨﮑﺮ اﺳﺖ و ﺟﮫﺎن ھﻢ او را ﻣﻨﮑﺮ ﺷﺪه و ﻃﺮد ﻣﯿﮑﻨﺪ و در ﺑﺪن ﺧﻮدش ﻣﺤﺒﻮس‬ ‫ﻣﯽ ﺳﺎزد‪ .‬واﯾﻦ ﻣﺤﺼﻮل ﺟﻨﮓ اﻧﺴﺎن ﺑﺎ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ ‪ .‬اﻧﺴﺎن ﺣﻖ ﭘﺮﺳﺖ در ﺟـﺎن ﺟﮫـﺎن ﺟـﺎری اﺳـﺖ و‬ ‫اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺟﮫﺎﻧﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﭘﺲ اﻧﺴﺎن ﻋﺎرف ﻣﺤﻞ ﻇﮫﻮر ﺣﻖ ﺟﮫﺎن اﺳﺖ ‪ .‬و اﻣّﺎ ﻋﺎﻟﯿﺘﺮﯾﻦ ﺣﺪ ﺣﻘﯿﻘﺖ و ﺣـﻖ‬ ‫ﺑﯿﻨﯽ ھﻤﺎﻧﺎ درک و ﺗﺼﺪﯾﻖ ﺣﻖ اﺑﻄﺎل اﺳﺖ ‪.‬زﯾﺮا ﺑﺎﻃـﻞ ﻧﯿـﺰ از اﻧـﺴﺎﻧﮫﺎ ﺑـﺮ ﻣـﯽ ﺧﯿـﺰد ﮐـﻪ ﺑـﺼﻮرت اﻧﮑـﺎر و‬ ‫ﮐﻔﺮﺷﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺟﮫﺎن واﻗﻌﯿﺖ ﺧﻮدﻧﻤﺎﺋﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﺣﻖ ﭘﺮﺳﺖ ھﻢ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻣﺆﻣﻦ‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻤﻌﻨﺎی اﻧﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ در ﮐﻞ ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ و در ھﻤﻪ ﺷﺮاﯾﻂ و و ﻗـﺎﯾﻊ اﺣـﺴﺎس اﻣﻨﯿـﺖ دارد و‬ ‫اﯾﻤﻦ اﺳﺖ زﯾﺮا ﺣﻖ واﻗﻌﯿﺖ ھﺎ را ﻣﯽ ﺑﯿﻨﺪ و ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬ﭘﺲ اﻧﺴﺎن اھﻞ ﺑﺎﻃﻞ ھﻤﺎن ﮐﺎﻓﺮ اﺳﺖ ‪ .‬و‬ ‫اﻣّﺎ ﺷﺎﻗﻪ ﺗﺮﯾﻦ و ﮐﺎﻣﻠﺘﺮﯾﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ از ﺣﻘﯿﻘﺖ ھﻤﺎﻧﺎ درک ﺣﻖ اﻧﺴﺎﻧﮫﺎی ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ و ﺗﺼﺪﯾﻖ ﺑﻄﺎﻟﺖ و ﮐﻔﺮ‬ ‫اﯾﻦ اﻧﺴﺎﻧﮫﺎ ﮐﻪ اﮐﺜﺮﯾﺖ را ﺷﺎﻣﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬ﺑﺪﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﮐﻪ ﭼﺮا و ﭼﮕﻮﻧﻪ اﮐﺜﺮ ﺑﺸﺮﯾﺖ ﺑﺎ واﻗﻌﯿﺖ و ﺣﻖ وﻗﺎﯾﻊ‬ ‫در ﺟﺪال اﺳﺖ و ﺑﺎ آن ﻣﯽ ﺟﻨﮕﺪ و اﯾﻨﮑﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻋﺪاوت و ﮐﻔﺮی ﻧﯿﺰ در ﺧﺪﻣﺖ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ ‪ .‬درک اﯾﻦ وﺟﻪ از‬ ‫واﻗﻌﯿﺖ ﺑﺸﺮی ھﻤﺎن ﺣﻖ ﺗﻮﺣﯿﺪ و ﺗﻮﺣﯿﺪ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳـﺖ ﮐـﻪ از ورای ﺧﯿـﺮ و ﺷـﺮ و ﺑﮫـﺸﺖ و دوزخ و ﮐﻔـﺮ و‬ ‫اﯾﻤﺎن ﻣﯽ ﻧﮕﺮد ‪ .‬و اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﻋﺎرﻓﺎن واﺻﻞ اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ھﻤﺎن ﺣﻘﯿﻘﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻞ ﺟﮫﺎن و ﺟﮫﺎﻧﯿـﺎن ﺑـﺮ آن‬ ‫اﺳﺘﻮار اﺳﺖ ‪ .‬درک ﺣﻖ اﯾﻦ واﻗﻌﯿﺖ ﮐﻪ ﭼﺮا اﮐﺜﺮﯾﺖ ﻗﺮﯾﺐ ﺑﻪ اﺗﻔـﺎق ﺑـﺸﺮﯾﺖ ﮐـﺎﻓﺮ و ﺿـﺪ ﺣـﻖ اﺳـﺖ و آن‬ ‫اﻧﮕﺸﺖ ﺷﻤﺎری ھﻢ ﮐﻪ اﯾﻤﺎن ﻣﯽ آورﻧﺪ و روی ﺑﻪ ﺣﻖ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎزه ﻣﺸﺮک ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﺣﻖ و ﺑﺎﻃﻞ‬ ‫را ﺑﮫﻢ ﻣﯽ آﻣﯿﺰﻧﺪ ‪.‬‬ ‫رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﺣﻖ ﮐﻞ ﺑﺸﺮﯾﺖ ھﻤﺎن رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﻣﻘﺎم اﻣﺎﻣﺖ اﺳﺖ ‪ .‬آن اﻣﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﻧـﺎﺟﯽ ﺑـﺸﺮﯾﺖ اﺳـﺖ زﯾـﺮا‬ ‫ﺣﻖ ﮐﻞ ﺑﺸﺮ را درﯾﺎﻓﺘﻪ و ھﻤﻪ را دوﺳﺖ ﻣﯽ دارد ‪ .‬و ﭼﻨﯿﻦ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺟﻤﺎل ﺣﻖ ﺑﺸﺮﯾﺖ اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﺟﻤﺎل‬ ‫ذات ﯾﮕﺎﻧﻪ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ و اﯾﻦ ذات ﯾﮕﺎﻧﻪ اﻟﺒﺘﻪ ﺟﺰ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬و ﻓﻘـﻂ ﭼﻨـﯿﻦ ﮐـﺴﯽ ﮐـﻪ ﮐـﻞ ﺑـﺸﺮﯾﺖ را‬

‫‪125‬‬


‫دوﺳﺖ ﻣﯽ دارد ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻧﺎﺟﯽ ﺑﺸﺮﯾﺖ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬و در واﻗﻊ ﭼﯿﺰی ﺟﺰ اﯾﻦ ﻣﺤﺒﺖ ﺗﻮان ﻧﺠﺎت ﺑﺸﺮﯾﺖ را ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫در ﻣﻌﻨﺎی ﻧﮫﺎﺋﯽ ﺣﻘﯿﻘﺖ ھﻤﺎن ﺣﻖ ﻣﺤﺒّﺖ اﺳﺖ ﺑﺨﺼﻮص ﻣﺤﺒّﺖ ﺑﻪ دﺷﻤﻨﺎن ﺧﻮد ‪.‬‬

‫راز ﺻﺪق‬ ‫اﺳﺎس ھﻤﻪ ارزﺷﮫﺎی اﺧﻼﻗﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ در ھﻤﻪ ﻓﺮھﻨﮕﮫﺎی ﺑﺸﺮی و ﻓﺮاﺳـﻮی ھـﺮ اﻋﺘﻘـﺎد و ﻣـﺬھﺐ و‬ ‫ﻣﮑﺘﺒﯽ ھﻤﺎﻧﺎ ﺻﺪق و راﺳﺘﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﺻﺪق ﺑﻌﻨﻮان ﻣﺤﻮر ھﻤﻪ ارزﺷﮫﺎی ﻣﻌﻨﻮی و دﯾﻨﯽ و اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ‬ ‫از ﯾﮏ ارزش ذاﺗﯽ در ﻣﻮﺟﻮدﯾﺖ ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ و وﺟﻮد ﻣﺎدی ﺑﺸﺮ اﺳﺖ و آن ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ و ھﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒـﻪ‬ ‫ھﻤﻪ اﻋﻀﺎء و ذرات و ﮐﺮات در ﻋﺎﻟﻢ ھﺴﺘﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﭼﻮن ھﻤﻪ ﭼﯿﺰ در ﺗﺼﺪﯾﻖ ﺑﻼوﻗﻔﻪ و اﺑـﺪی ﯾﮑـﺪﯾﮕﺮ‬ ‫اﺳﺖ ﻟﺬا ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ اﻣﮑﺎن وﺟﻮد ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ ‪ .‬ﭘﺲ ﺻﺪق آن ﮔﻮھﺮ ﻣﻮﺟﻮدﯾﺖ و ﻧﻈﺎم ﮐﺎﺋﻨـﺎت و آن ﺗـﺎر و‬ ‫ﭘﻮد ﺑﯿﻦ ذرات و اﻋﻀﺎء ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺪون ﺣﻀﻮر اﯾﻦ روح ھﯿﭻ ﻣﻮﺟﻮدی ﻗﺎدر ﺑﻪ اداﻣﻪ ﺑﻘﺎ ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬ﺗـﺼﺪﯾﻖ‬ ‫ﭼﺸﻢ و ﮔﻮش وزﺑﺎن و اﺣﺴﺎس و اﻧﺪﯾﺸﻪ و ﺟﺮﯾﺎن ﺧﻮن و ﻋﻤﻠﮑﺮد اﻣﻌـﺎء و اﻋـﻀﺎء در ﺑـﺪن اﻧـﺴﺎن ﻣﻮﺟـﺐ‬ ‫اﺳﺘﻤﺮار ﺣﯿﺎت اﺳﺖ و ﺑﻤﯿﺰاﻧﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻗﺪرت در ﻣﻮﺟـﻮدی اﻧـﺪﮐﯽ دﭼـﺎر اﺧـﺘﻼل ﺷـﻮد آن ﻣﻮﺟـﻮد ﺑـﺴﻮی‬ ‫ﻧﺎھﻨﺠﺎری و ﺑﯿﻤﺎری و اﻧﮫﺪام ﻣﯽ رود ‪ .‬ﭘﺲ ﺻﺪق ھﻤﺎن ﺣﻖ ﺑﻮدن و اﺳﺘﻤﺮار ﺑﻘﺎﺳﺖ و آن ﭼﺴﺐ و ﺟﺎذﺑﻪ‬ ‫ای ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ھﻤﻪ ﭼﯿﺰ را ﺑﮫﻢ ﻣﺘﺼﻞ و ﻣﺘﺤﺪ ﻣﯽ ﺳﺎزد ‪ .‬ھﺮ ﺷﯽ و ﻣﻮﺟﻮدی را در درون ﺧﻮدش و ﺑﺎ ﮐﻞ‬ ‫ﻣﻮﺟﻮدات ﻋﺎﻟﻢ ھﺴﺘﯽ ﻣﺮﺑﻮط وﻣﺘﺼﻞ و ھﻤﺎھﻨﮓ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪.‬‬ ‫ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﺳﻨﮓ زﯾﺮ ﺑﻨﺎی اﻧﺪﯾﺸﻪ و ﻋﻠﻢ و ادراک ﺑﺸﺮی ھﻢ ﺻﺪق اﺳﺖ ﺑﺪاﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﻣﺜﻼً در رﯾﺎﺿﯿﺎت ﮐﻪ‬ ‫اﺳﺎس ﻋﻠﻮم اﺳﺖ ﺑﺼﻮرت ﻋﻼﻣﺖ ﺗﺴﺎوی )=( ﺧﻮدﻧﻤﺎﺋﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﻗﺎﻧﻮن اﯾﻦ – ھﻤﺎﻧﯽ را ﭘﺪﯾﺪ ﻣﯽ آورد ‪.‬‬ ‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺟﺮﯾﺎن اﻧﺪﯾﺸﻪ و ﻓﮫﻢ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد ﭼﯿﺰی ﺟﺰ ﺗﺼﺪﯾﻖ اﻣﻮر در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬ﺗـﺼﺪﯾﻖ‬ ‫ﺷﺪن دو اﻣﺮ در ذھﻦ اﻧﺴﺎن ﻣﺘﺮادف ﺑﺎ ﻓﮫﻢ ﺷﺪن اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﮔﻮھﺮه ﻓﮫﻢ و ﻟﺬا ﻗﻀﺎوت و اراده ﺑﺸﺮی و‬ ‫ھﻤﻪ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻧﯿﺰ ﺻﺪق ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ھﯿﭻ ﭼﯿﺰی وﺟﻮد ﻧﺪارد اﻻ اﯾﻨﮑﻪ ﺻﺎدق اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﺻﺪق آن روح واﺣﺪی اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻠﺖ ﻣﻮﺟﻮدﯾﺖ ﭘﺪﯾﺪه ھﺎ و ﻧﻈﻢ ﮐﺎﺋﻨﺎت و ﺳﭙﺲ روح اﺧﻼق و ﻣﻌﻨﻮﯾﺎت و‬ ‫ادراک ﺑﺸﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬

‫رواﻧﺸﻨﺎﺳﯽ و اﺧﻼق‬ ‫ﻣﯽ ﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ رواﻧﺸﻨﺎﺳﯽ در ﻗﻠﻤﺮو اﺧﻼق و ﻋﻮاﻃﻒ ﺑـﺸﺮی رﺳـﺎﻟﺘﯽ ﺟـﺰ ﭘـﻮچ ﺳـﺎزی واﻧﮫـﺪام ﻣﻨﻄﻘـﯽ‬ ‫ارزﺷﮫﺎ و ﻋﻮاﻃﻒ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻧﺪارد و ﺑﻪ اﺻﻄﻼح ﮔﻨﺪ ھﻤﻪ ﭼﯿﺰ را در ﻣﯽ آورد ‪ .‬اﯾﻦ ادﻋﺎ ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ درﺳﺖ اﺳﺖ‬ ‫و ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ ﻧﺎدرﺳﺖ ‪ .‬رواﻧﺸﻨﺎﺳﯽ ﻣﺪرن اﺗﻔﺎﻗﺎً ﺑﻄﻮر اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژﯾﮏ ) و ﻧﻪ ﻋﻠﻤﯽ ( ﮐﺎری ﺟﺰ ﺗﻘـﺪﯾﺲ ﻏﺮاﯾـﺰ و‬ ‫ﺣﺘّﯽ ﻣﻔﺎﺳﺪ اﺧﻼﻗﯽ ﻧﺪارد و اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺪرﻧﯿﺰم و اﺧﻼق ﻣﺪرن ﺑﺪون اﺳﺘﻔﺎده روزﻣﺮه از ﻣﮑﺎﺗﺐ ﺗـﻮﺟﯿﮫﯽ‬ ‫رواﻧﮑﺎوﯾﮫﺎ ﻗﺎدر ﺑﻪ اداﻣﻪ ﺣﯿﺎت ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬وﻟﯽ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﮔﻨﺪ اﺧﻼﻗﯿﺎت و ﻋﻮاﻃﻒ ﻗﺸﺮی و ﻗﺮار دادی و‬ ‫ﺳﻨﺘﯽ را در ﻣﯽ آورد ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪ اﺻﻮل اﺧﻼق اﻟﮫﯽ ﺑﻪ اﻧﺴﺎن ﻧﻈﺮ ﻣـﯽ ﮐﻨـﺪ و ﻧـﺴﺒﯿّﺖ‬ ‫ھﺎی ارزﺷﯽ را در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻣﻄﻠﻖ ﻗﺮار داده و ﻟﺬا ھﻤﻪ ﻋﻮاﻃﻒ و ارزﺷﮫﺎی ﻋﺮﻓﯽ را ﭘﻮچ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬وﻟﯽ اﯾﻦ‬ ‫ﭘﻮچ ﺳﺎزی اﻣﺮی ﺧﻼق و اﻣﯿﺪوار ﮐﻨﻨﺪه و ﻣﺤﺮک ﺑﺴﻮی اﺧﻼﻗﯽ ﺑﺮﺗﺮ و ﻋﻤﯿﻘﺘﺮ و ﺧﺎﻟﺺ ﺗﺮ و ﻋﺎرﻓﺎﻧﻪ اﺳﺖ و‬

‫‪126‬‬


‫اﯾﻦ ھﻤﺎن ﺗﺒﺪﯾﻞ ارزﺷﮫﺎی ﻋﺮﻓﯽ ﺑﻪ ﺣﻘﺎﯾﻖ و اﺳﺮار ﻋﺮﻓـﺎﻧﯽ اﺳـﺖ ‪ :‬ﻋﺮﻓـﺎﻧﯽ ﮐـﺮدن ﻋـﺮف ! ﮐـﻪ ﯾﮑـﯽ از‬ ‫رﺳﺎﻟﺘﮫﺎی ﻧﺸﺮﯾﻪ ﻣﺎﺳﺖ ‪ .‬ﺑﯽ ﺗﺮدﯾﺪ ﺑﺮای ﺣﺼﻮل اﺧﻼﻗﯽ ﺧﻼق و ﻋﺎﻃﻔﻪ ای ﻋﻤﯿﻖ و ﭘﻮﯾـﺎ ﻻزم اﺳـﺖ ﮐـﻪ‬ ‫اﺧﻼق ﭘﻮﺳﯿﺪه و رﯾﺎﺋﯽ و ﻋﻮاﻃﻒ ﻏﺮﯾﺰی و ﺟﺎﻧﻮری ﮐﺎﻟﺒﺪ ﺷﮑﺎﻓﯽ ﺷﻮد ﺗﺎ اﻣﺮاض و آﻓﺘﮫﺎﯾﺶ دﻓﻊ ﮔـﺮدد ﺗـﺎ‬ ‫ﺻﺪﻗﯽ ﻋﺎرﻓﺎﻧﻪ و ﻣﺤﺒﺘﯽ ﺟﺎوداﻧﻪ ﻣﻤﮑﻦ ﮔﺮدد ﺗﺎ در ﮔﺬار ﺣﻮادث و ﺑﺤﺮاﻧﮫﺎی ھﻮﯾﺘﯽ اﯾﻦ دوران و ﻃﻮﻓﺎﻧﮫﺎی‬ ‫ﻧﯿﮫﯿﻠﯿﺴﺘﯽ روح اﻧﺴﺎﻧﯿﺖ از ﻣﯿﺎن ﻧﺮود و ﺑﺎ ﻓﺮوﭘﺎﺷـﯽ ارزﺷـﮫﺎی ﺳـﻨﺘﯽ ‪ ،‬ﺑﻨﯿـﺎد اﺧـﻼق و ﻣﻌﻨﻮﯾـﺖ ﺑﺮﮐﻨـﺪه‬ ‫ﻧﺸﻮد‪ .‬اﻧﺴﺎن ﻣﺪرن در ﺷﺮاﯾﻄﯽ ﺑﺴﺮ ﻣﯽ ﺑﺮد ﮐﻪ اﮔﺮ ھﺮ روزه ﻣﺘﺮﺻﺪ ﮐﺸﻒ ﻣﻌﻨﺎﺋﯽ ﺑﺮﺗﺮ و ذاﺗﯽ ﺗﺮ ﻧﺒﺎﺷﺪ‬ ‫ھﺮ آن ﻣﺤﮑﻮم ﺑﻪ ﭘﻮﭼﯽ وﺗﺒﺎھﯽ و ﺧﻮد ‪ -‬ﺑﺮاﻧﺪازی اﺳﺖ ‪ .‬و ﺟﺰ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ ﻧﻤﯽ ﺗﻮان از ﺗﺒﺎھﯽ‬ ‫رواﻧﮑﺎوی ﻣﺪرن ﻧﺠﺎت ﯾﺎﻓﺖ ‪.‬‬

‫ﺣﻘﯿﻘﺖ و واﻗﻌﯿﺖ‬ ‫ﺣﻘﯿﻘﺖ ھﻤﺎن ﻣﻌﻨﺎﺋﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از واﻗﻌﯿﺖ ﺑﺮ ﻣﯽ ﺗﺎﺑﺪ ﺑﺸﺮط آﻧﮑﻪ ﺑﻪ ﺗﺼﺪﯾﻖ واﻗﻌﯿﺖ ﻣﻨﺠﺮ ﺷـﻮد‪ .‬ﺣﻘﯿﻘـﺖ‬ ‫ھﻤﺎن ﺣﻖ واﻗﻌﻪ اﺳﺖ ‪ .‬ﺣﻘﯿﻘﺖ ھﻤﺎن ﺗﺼﺪﯾﻖ ھﺮ آن ﭼﯿﺰی اﺳـﺖ ﮐـﻪ ھـﺴﺖ و رخ ﻣـﯽ ﻧﻤﺎﯾـﺪ ‪ .‬ﺣﻘﯿﻘـﺖ‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ِ ھﺴﺘﯽ و ھﺴﺘﯽ ِ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ! آﻧﮕﺎه ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ را ﺧﻼف ھـﺴﺘﯽ ﻣـﯽ ﯾﺎﺑـﺪ در ﻇﻠﻤـﺖ اﺳـﺖ و‬ ‫ﻇﺎﻟﻢ و ﻇﻠﻢ ﭘﺬﯾﺮ‪ .‬آن اﯾﺪه و آرﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ در ﺗﻨﺎزغ و اﻧﮑﺎر واﻗﻌﯿﺖ ھﺎ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﺎﺣﻖ اﺳﺖ و ﻟﺬا ﻣﺤﮑﻮم ﺑﻪ اﺑﻄﺎل‬ ‫ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ھﻤﻮاره اﯾﺪه آﻟﮫﺎ و آرﻣﺎﻧﮫﺎ و آرزوھﺎی ﺑﺸﺮ را ﺑﺎﻃﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ وﻗﺎﯾﻌﯽ اﺳﺖ ﮐـﻪ رخ ﻣـﯽ‬ ‫دھﺪ ﺑﻪ ﻣﺼﺪاق‪ :‬ﺣﻖ آﻣﺪ و ﺑﺎﻃﻞ رﻓﺖ ‪ .‬ﺑﺎﻃﻞ ھﻤﺎن ﭘﻨﺪارھﺎی آرﻣﺎﻧﯽ و ﺿﺪ واﻗﻌﯿﺖ اﺳﺖ ‪ .‬آﻧﭽـﻪ ﮐـﻪ ﺑـﯿﻦ‬ ‫اﻧﺴﺎن و ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺣﺎﺋﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ھﺎی اوﺳﺖ ‪.‬‬ ‫در اﯾﻦ ﺗﻌﺮﯾﻒ از ﺣﻘﯿﻘﺖ از ﻣﻨﻈﺮ ﻗﻀﺎوﺗﮫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺳﯿﺎﺳﯽ و اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژﯾﮫﺎی آرﻣﺎﻧﮕﺮا ﻣﻮاﺟﻪ ﺑﺎ ﻓﻠﺴﻔﻪ‬ ‫ﺗﺴﻠﯿﻢ و رﺿﺎ ﻣﯽ ﺷﻮﯾﻢ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺘﺮادف ﺑﺎ ﺳﺘﻢ ﭘﺬﯾﺮی و ﺗﻮﺟﯿﻪ ھﺮ ﻇﻠﻤﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ واﻗﻌﯿﺖ‬ ‫ھﺮﮔﺰ ﭼﻨﯿﻦ رخ ﻧﻤﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ زﯾﺮا آدﻣﯽ در ﺳﻮدای آرزوھﺎ و آرﻣﺎﻧﮫﺎی ﺧﻮﯾﺶ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻦ ﺑﮫﺮ ﺳﺘﻢ و ﻓﺮﯾﺒـﯽ‬ ‫ﻣﯽ دھﺪ و ھﻤﺮاه ﻇﻠﻢ ﻣﯽ ﮔﺮدد و ﻇﻠﻢ را ﺗﻘﺪﯾﺲ ﻣـﯽ ﮐﻨـﺪ ‪ .‬ﻇﻠـﻢ ﭼﯿـﺰی ﺟـﺰ ﺗـﻼش ﻣﺬﺑﻮﺣﺎﻧـﻪ در ﺗﻐﯿﯿـﺮ‬ ‫واﻗﻌﯿﺖ ﺑﻪ ﻧﻔﻎ آرزوھﺎی ﺧﻮﯾﺶ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺟﺒّﺎراﻧﻪ و ﻣﺰدوراﻧﻪ واﻗﻌﯿﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﺘﻢ ﻣﯽ آﻓﺮﯾﻨﺪ ‪ .‬آﻧﮑﻪ‬ ‫ﺣﻖ ﺧﻮد را در واﻗﻌﯿﺖ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ھﺴﺖ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ ھﺮﮔﺰ ﺑﺎ ﺳﺘﻢ ھﻤﺮاه ﻧﻤﯽ ﺷﻮد و ھﻤﻮاره ﺑﺮ واﻗﻌﯿﺖ ﺷﺮاﯾﻂ‬ ‫و اوﺿﺎع اﺣﺎﻃﻪ دارد و ﻣﺸﺮوط ﺑﻪ ﺷﺮاﯾﻂ ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬ﻇﻠﻢ ﻧﯿﺰ و ﺟﮫﯽ از واﻗﻌﯿﺖ اﺳﺖ و ﺗﺎ ﺳـﺘﻢ ﭘـﺬﯾﺮ ﻧﺒﺎﺷـﺪ‬ ‫ﺳﺘﻤﮕﺮی ھﻢ ﻧﺨﻮاھﺪ ﺑﻮد‪ .‬و ﺳﺘﻢ ﭘﺬﯾﺮی ﺑﺸﺮی ﻣﻌﻠﻮل و ﺗﻼش ﻣﺬﺑﻮﺣﺎﻧﻪ در ﺗﻐﯿﯿﺮ و ﺗﺒﺪﯾﻞ واﻗﻌﯿﺖ زﻧـﺪﮔﯽ‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻇﻠﻢ ﻧﻔﺲ ﺧﻮد ﻓﺎﺋﻖ آﻣﺪه ﺑﺎﺷﺪ ﻇﻠﻢ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ اﺳﺖ ‪ .‬ﻇﻠﻢ ﻣﺤﺼﻮل زﯾﺴﺘﻦ ﻣﺸﺮوط ﺑـﻪ‬ ‫ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺖ ‪ .‬و ﺣﻘﯿﻘﺖ در ھﺮ ﺷﺮاﯾﻄﯽ ﺣﻀﻮر دارد ‪.‬‬

‫ﺗﺸﺎﺑﻪ اﺿﺪاد‬ ‫ﺑﺴﯿﺎری از ﺻﻔﺎت ﻣﺘﻀﺎد دارای ﺗﺸﺎﺑﮫﯽ ﺣﯿﺮت آور و ﻓﺮﯾﺒﻨﺪه ھﺴﺘﻨﺪ ‪ .‬ﺑﻄﻮر ﻣﺜﺎل ﺳﺮﻣﺎی ﺷـﺪﯾﺪ ﻧﯿـﺰ ﻣﺜـﻞ‬ ‫آﺗﺶ ﻣﯽ ﺳﻮزاﻧﺪ ‪ .‬و ﯾﺎ ﺷﯿﺮﯾﻨﯽ ﺧﯿﻠﯽ ﺷﺪﯾﺪ ﺑﻪ ﺗﻠﺨﯽ و ﺗﯿﺰی ﻣﯽ زﻧـﺪ ‪ .‬و ﯾـﺎ اﻧﺠﻤـﺎد ﺑـﯿﺶ از ﺣـﺪ ﻣﻮﺟـﺐ‬ ‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد و ‪ ......‬و اﻣّﺎ در ﻋﺮﺻﻪ ﺻﻔﺎت ﺑﺸﺮی ﻧﯿﺰ ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺸﺎﺑﮫﺎﺗﯽ ﺑﯿﻦ ﺻﻔﺎت ﻣﺘـﻀﺎد دﯾـﺪه ﻣـﯽ‬

‫‪127‬‬


‫ﺷﻮد ﮐﻪ ﺑﻤﺮاﺗﺐ ﻓﺮﯾﺒﻨﺪه ﺗﺮ اﺳﺖ ‪ .‬ﻣﺜﻼً اﻓﺮاد ﺑﻐﺎﯾﺖ ﮐﺎﻓﺮ و ﻣﺘﮑّﺒـﺮ ﻧﯿـﺰ ﻣﺜـﻞ اﻧـﺴﺎﻧﮫﺎی ﺑـﺴﯿﺎر ﻣﺨﻠـﺺ و ﺑـﺎ‬ ‫ﻣﺤﺒﺖ دﭼﺎر اﻧﺰوا و ﺗﻨﮫﺎﺋﯽ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ‪ .‬ﯾﺎ ﺗﻮاﺿﻊ ﺑﯿﺶ از ﺣﺪ ھﻤﭽﻮن ﺗﮑّﺒﺮ ﺷﺪﯾﺪ اﺳـﺖ ھﻤـﺎﻧﻄﻮر ﮐـﻪ ﻣـﺜﻼً‬ ‫ﻋﻠﯽ )ع( را ﻣﺘﮫﻢ ﺑﻪ ﺗﮑّﺒﺮ ﻣﯽ ﮐﺮدﻧﺪ درﺣﺎﻟﯿﮑﻪ اﺳﻮۀ ﺗﻮاﺿﻊ و ﻣﺤﺒّﺖ ﺑـﻮد ‪ .‬و ﯾـﺎ رﯾﺎﮐـﺎری و ﻓﺘﻨـﻪ ﮐـﻪ از ﺣـﺪ‬ ‫ﺑﮕﺬرد ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ ﻟﻮدﮔﯽ و رﺳﻮاﺋﯽ و ﻓﺤﺸﺎء ﻣﯽ رﺳﺪ ﮐﻪ ﮔﻮﺋﯽ ﺻﺪاﻗﺖ اﺳﺖ ‪ .‬و ﯾﺎ ﻋﻠﻢ و ﻣﻌﺮﻓﺖ ﭼﻮن ﺑﻪ‬ ‫ﮐﻤﺎل رﺳﺪ ﻣﻮﺟﺐ ﺳﮑﻮت ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﻼھﺖ وﻧﺎداﻧﯽ ﻣﯽ ﻣﺎﻧﺪ ‪ .‬و ﻧﯿﺰ اﯾﻨﮑـﻪ ھـﺮ اﻣـﺮی در ذاﺗـﺶ ﺿـﺪ‬ ‫ﺧﻮﯾﺶ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﮔﻮﺋﯽ ھﺮ ﺻﻔﺘﯽ در ﻏﺎﯾﺘﺶ ﺑﻪ ﻧﻘﻄﻪ ﻋﻄﻔﯽ ﻣﯽ رﺳﺪ و دﮔﺮﮐﻮن ﺷﺪه و ھﻮﯾﺘﯽ ﺿﺪ ﺧﻮد را آﺷﮑﺎر ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‬ ‫‪ .‬اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد اﺷﺪّ ﮐﻔﺮ ھﻤﺴﺎﯾﻪ اﯾﻤﺎن اﺳﺖ و ﯾﺎ ﻏﺎﯾﺖ اﯾﻤﺎن ﺑﻘﻮل ﻋﺮﻓﺎ ﺑﻪ ﺑﺖ ﭘﺮﺳﺘﯽ ﻣﯽ‬ ‫اﻧﺠﺎﻣﺪ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ اﻣﺎم ﺳﺠﺎد )ع( ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ » ﭘﺮوردﮔﺎرا اﮔﺮ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺧﻮد را ﻋﯿﺎن ﮐﻨﯿﻢ ﻣﺎ را ﺑﻪ ﺟﺮم ﺑﺖ‬ ‫ﭘﺮﺳﺘﯽ ﺳﻨﮕﺴﺎر ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ « ‪ .‬ھﺮ اﻣﺮ و ﺻﻔﺘﯽ در ﮐﻤﺎﻟﺶ ﺑﻪ ﺿﺪ ﺧﻮد ﻣﯽ اﻧﺠﺎﻣﺪ ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻋﺸﻖ در‬ ‫ﻏﺎﯾﺘﺶ ﺑﻪ ﻧﻔﺮت ﻣﯽ اﻧﺠﺎﻣﺪ و ﻣﮫﺮ درﻏﺎﯾﺘﺶ ﺑﻪ ﻗﮫﺮ ﻣﯽ رﺳﺪ و زﻧﺪﮔﯽ ھﻢ در ﻏﺎﯾﺖ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻣﺮگ و ھﺴﺘﯽ‬ ‫ﺑﻪ ﻧﯿﺴﺘﯽ وﻧﯿﺰ ﻧﯿﺴﺘﯽ ﺑﻪ ھﺴﺘﯽ ‪.‬‬ ‫ھﺮ ﭼﻪ ﻧﺰدﯾﮏ آﻣﺪ ﺳﺘﯽ دور ﺷﺪ‬

‫ﻇﻠﻤﺖ اﻧﺪر ﻣﻄﻠﻖ ﺧﻮد ﻧﻮر ﺷﺪ‬

‫ﭼﻮﻧﮑﻪ اﺑﻠﯿﺲ اھﻞ ﺑﯿﺖ ﯾﺎر ﮔﺸﺖ‬

‫ﮔﺸﺖ ﻣﻠﻌﻮن و زﯾﺎرش دور ﺷﺪ‬

‫آﯾﺎ اﻧﺴﺎن ﻫﻤﺎﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎﺷﺪ ؟‬ ‫ھﺴﺘﻪ ﻣﺮﮐﺰی ﻧﺒﺮد دروﻧﯽ اﻧﺴﺎن ﮐﻪ در ﮐﻞ ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﮫﺎی ﺑﯿﺮوﻧﯽ اش آﺷﮑﺎر اﺳﺖ ھﻤﺎﻧﺎ ﻧﺒﺮد ﺑﯿﻦ ھـﺴﺘﯽ و‬ ‫ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ اﺳﺖ ‪ :‬واﻗﻌﯿﺖ وﺣﻘﯿﻘﺖ !آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ھﺴﺖ و آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎﺷﺪ واﻗﻌﯿﺘﮫﺎﺋﯽ ﮐﻪ از ﺑﯿﺮون ﺑﻪ ﺣﯿﺎت و‬ ‫ھﺴﺘﯽ او ﺗﺤﻤﯿﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺣﻘﯿﻘﺘﯽ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن در درون ﺧﻮد ﻣﯽ ﻃﻠﺒﺪ ﺗﺎ آﻧﺮا در ﺑﯿـﺮون ﻣﺤﻘـﻖ ﺳـﺎزد‬ ‫وﻟﯽ ﺟﮫﺎن ﺑﯿﺮون ﻣﺎﻧﻊ اﯾﻦ ﺗﺤﻘﻖ اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ﮐﻞ دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮏ وﺟﻮد ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫وﻟﯽ آﯾﺎ ﺑﺮاﺳﺘﯽ آدﻣﯽ ﺑﻪ ﯾﻘﯿﻦ ﻣﯽ داﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﻪ ﻣﯿﺨﻮاھﺪ ﺑﺎﺷﺪ ؟ آدﻣﮫﺎﻣﻌﻤﻮﻻً ﻓﻘﻂ ﻣﯽ داﻧﻨﺪ ﮐﻪ ﭼـﻪ ﻣـﯽ‬ ‫ﺧﻮاھﻨﺪ ﮐﻪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻧﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺧﻮد ﺑﺎﺷﻨﺪ ‪ :‬ﺑﻮدن و داﺷﺘﻦ ! ﺑﻨﻈﺮ ﻣﯿﺮﺳﺪ ﮐﻪ ﺑﻮدن در آدﻣﯽ ﺑﻪ ﻧﺴﯿﺎن‬ ‫رﻓﺘﻪ اﺳﺖ و ﻣﯿﺨﻮاھﺪ اﯾﻦ ﻏﻔﻠﺖ را ﺑﺎ داﺷﺘﻦ ﭘﺮ ﮐﻨﺪ ‪ .‬و ﻟﺬا داﺷﺘﻦ ھﺎ ھﻢ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﯽ ﺑﯿﺮوﻧﯽ ھﺴﺘﻨﺪ و در‬ ‫ﺣﯿﻄﻪ اراده ﻓﺮد ﻗﺮار ﻧﺪارﻧﺪ و آدﻣﯽ ﺑﺮای ﺑﺪﺳﺖ آوردن آن ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺑﺎ ﮐﻞ ﺟﮫﺎن وﺟﮫﺎﻧﯿﺎن ﺑﺠﻨﮕﺪ و اﮔﺮ ھﻢ‬ ‫ﺑﺪﺳﺖ آورد ﺑﻪ ﻗﯿﻤﺖ ﻧﺎﺑﻮدی ﺧﻮﯾﺶ اﺳﺖ ‪ .‬اﻧﺴﺎن ﺑﻤﯿﺰاﻧﯽ ﮐﻪ ﻧﯿﺴﺖ ﻣﯽ ﺧﻮاھﺪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﻤﯿﺰاﻧﯽ‬ ‫ﮐﻪ ﻣﯿﺨﻮاھﺪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ و دارد ‪ ،‬وﺟﻮدی در درون ﺧﻮد ﻧﺪارد ‪ .‬ﮔﻮﺋﯽ ھﺴﺘﯽ ﺑـﺎﻃﻨﯽ ﺧـﻮد را ﻓﺮوﺧﺘـﻪ ﺗـﺎ‬ ‫ﭼﯿﺰھﺎﺋﯽ در ﺑﯿﺮون داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺎ ﻧﮕﺎه ﺑﺮ آن ﭼﯿﺰھﺎ اﺣﺴﺎس وﺟﻮد ﮐﻨﺪ ‪ :‬ﻣﻦ ﺧﺎﻧﻪ دارم ‪ ،‬ﻣﺎﺷـﯿﻦ دارم ‪،‬‬ ‫ﺗﻠﻔﻦ دارم ‪ ،‬ﻣﺪرک دارم ‪ ،‬ھﻤﺴﺮ و ﻓﺮزﻧﺪ دارم و ‪ ........‬ﭘﺲ ھﺴﺘﻢ ‪ .‬و اﯾﻦ ھﺴﺘﯽ ھﺮ آن در ﻣﻌﺮض ﺧﻄﺮ و‬ ‫از دﺳﺖ رﻓﺘﻦ اﺳﺖ و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ اﺣﺴﺎس وﺟﻮد ﺣﺘّﯽ در ﯾﮏ ﻟﺤﻈﻪ ھﻢ در درون ﻓﺮد رخ ﻧﻤﯽ دھﺪ ﺑﻠﮑـﻪ‬ ‫اﺣﺴﺎس اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ در آﯾﻨﺪه رخ دھﺪ آﻧﮕﺎه ﮐﻪ اﯾﻦ داﺷﺘﻪ ھﺎ ﺑﻪ اﻧﺪازه ﮐﻔﺎﯾـﺖ ﺑﺮﺳـﺪ ‪ .‬وﻟـﯽ ﭼﻨـﯿﻦ‬ ‫ﮐﻔﺎﯾﺘﯽ ﯾﮏ ﻓﺮﯾﺐ وﺟﻨﻮن ﻣﺤﺾ اﺳﺖ و ھﺮﮔﺰ رخ ﻧﻤﯽ دھﺪ ‪ .‬ﻟﺬا » ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ « ﯾﮏ ھﺴﺘﯽ ﻣﻔﺮوض و ﺧﯿﺎﻟﯽ‬ ‫و آرﻣﺎﻧﯽ اﺳﺖ و آدﻣﯽ ﺗﺎ اﺑﺪ در ﯾﮏ ﻗﺪﻣﯽ آن ﻗﺮار دارد و ھﺮﮔﺰ ﺑﻪ آن ﻧﻤﯿﺮﺳﺪ ھﻤﭽﻮن ﺳﺮاب ‪ » .‬ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ‬

‫‪128‬‬


‫« ھﻤﺎن اﺑﻠﯿﺲ اﺳﺖ ‪ .‬ھﺴﺘﯽ ھﻤﺎن ﺑﯽ ﻧﯿﺎزی اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ در دروﻧﺶ ﺣﻀﻮر دارد وﻟﯽ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻋﺮﺻﻪ‬ ‫درﯾﻮزه ﮔﯿﮫﺎی ﻓﺰاﯾﻨﺪه اﺳﺖ ‪ .‬ﻧﯿﺎزھﺎ ھﺮﮔﺰ در ﻋﺮﺻﻪ ارﺿﺎی ﺧﻮد ﺑﻪ ﺑﯽ ﻧﯿﺎزی ﻧﺎﺋﻞ ﻧﻤﯽ آﯾﻨﺪ و ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺎﻟﻌﮑﺲ‬ ‫‪ .‬ﺑﯽ ﻧﯿﺎزی ﯾﻌﻨﯽ ھﺴﺘﯽ ﺣﯽّ و ﺣﺎﺿﺮ آدﻣﯽ ﮐﻪ در ﻧﺪاﺷﺘﻦ ھﺎﯾﺶ ﺣﻀﻮر دارد ‪ .‬ھﺴﺘﯽ در ﻧﯿـﺴﺘﯽ ﻗـﺮار‬ ‫دارد ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﮐﻪ دارای دﻟﯿﻞ آن ﭼﯿﺰی اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺪاری‪.‬‬

‫ﺣﻖ وﺟﻮد‬ ‫ﻋﺎﻟﯿﺘﺮﯾﻦ ﺣﻖ و ارزش وﺟﻮد داﺷﺘﻦ و ﺧﻠﻘﺖ اﻧﺴﺎن از ﻋﺪم ﺑﻪ وﺟﻮد ھﻤﺎن ﻣﻌﻨﺎ و ﺣﻘﯿﻘﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ھﻤـﻪ‬ ‫اﻧﺒﯿﺎی اﻟﮫﯽ ﺑﺨﺎﻃﺮ آن ﻣﺒﻌﻮث ﺷﺪه اﻧﺪ و آن ﺣﻖ اﻧﺘﺨﺎب و آزادی و اﺧﺘﯿﺎر اﺳﺖ ‪ » .‬اﺟﺮ ﻣﺎ اﻧﺒﯿﺎء در ﻧﺰد ﺧﺪا‬ ‫ھﻤﯿﻦ ﺑﺲ ﮐﻪ زﯾﻦ ﭘﺲ ھﺮ ﮐﻪ ﺑﺨﻮاھﺪ ﺧﻮدش ﺑﻪ راه ھﺪاﯾﺖ ﯾﺎ ﺿﻼﻟﺖ ﻣﯽ رود ‪ « .‬ﻗﺮآن –‬ ‫آن ﻓﻼﺳﻔﻪ ای ﮐﻪ ﺧﻮد وﺟﻮد را ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﺟﺒﺮھﺎ و ﻣﻨﺸﺄ ﺟﺒﺮھﺎ ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﻨﺪ اﮔﺮ اﻣﮑﺎن و آزادی ﺧﻮدﮐﺸﯽ را‬ ‫ھﻢ ﺑﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﯿﻔﺰاﯾﻨﺪ آﻧﮕﺎه وﺟﻮد اﻧﺴﺎن ﻋﯿﻦ اﺧﺘﯿﺎر و ﻋﺮﺻﻪ اﻧﺘﺨـﺎب اوﺳـﺖ ﮐـﻪ ﻣـﯽ ﺗﻮاﻧـﺪ اﮔـﺮ ﺑﺨﻮاھـﺪ‬ ‫دوﺑﺎره ﺑﻪ ﻋﺪم ﺑﺎزﮔﺮدد ‪ .‬وﻟﯽ اﮔﺮ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﺟﺎوداﻧﮕﯽ وﺟﻮد ﺑﺎور داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ آﻧﮕﺎه اﯾـﻦ ﺟـﺎوداﻧﮕﯽ ﻗﻠﻤـﺮو‬ ‫ﻻﻣﺘﻨﺎھﯽ اﻧﺘﺨﺎب ﺗﻠﻘﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد و در اﯾﻨﺠﺎ وﺟﻮد ﻣﺘﺮادف آزادی ﻣﯽ آﯾﺪ ‪ .‬از اﯾﻦ ﻣﻨﻈﺮ ﺑﺮﺗﺮﯾﻦ ﺣﻖ وارزش‬ ‫وﺟﻮد ھﻤﺎن آزادی اﺳﺖ زﯾﺮا آدﻣﯽ ﺑﻤﯿﺰاﻧﯽ ﮐﻪ آزادی اﻧﺘﺨﺎب را ﺗﺠﺮﺑﻪ ودرک ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﺟﺎوداﻧﮕﯽ را در ﺧﻮد‬ ‫اﺣﺴﺎس ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬در واﻗﻊ ﺟﺎوداﻧﮕﯽ ﻣﺤﺼﻮل آزادی اﻧﺘﺨﺎب اﺳـﺖ ‪ .‬و از آﻧﺠـﺎ ﮐـﻪ آدﻣـﯽ ھـﺮ ﭼـﻪ ﮐـﻪ ﺑـﻪ‬ ‫آﺳﺘﺎﻧﻪ ﻋﺪم و ﻧﺎﺑﻮدی و ﻣﺮگ و ﻓﻨﺎ ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد ﺟﺎوداﻧﮕﯽ را و ﻟﺬا آزادی را ھﻢ ﻋﻤﯿﻘﺘﺮ و وﺳﯿﻊ ﺗﺮ در‬ ‫ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ ‪ .‬و اﯾﻦ ھﻤﺎن ﺗﻘﻮی و راه وروش دوری ازدﻧﯿﺎﺳﺖ ﮐﻪ در وﺣﻠﻪ ﻧﺨﺴﺖ اﺣﺴﺎس ﻧﺎﺑﻮدی ﻣﯽ ﺑﺨﺸﺪ‬ ‫و ﺳﭙﺲ ﻧﻮر ﺟﺎوداﻧﮕﯽ رخ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﺣﻀﻮر ﺧﺪاوﻧﺪ درک ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬و اﯾﻨـﺴﺖ ﮐـﻪ اﮐـﺮاه و اﺟﺒـﺎر در دﯾـﻦ‬ ‫ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻣﻼک ﮔﻤﺮاھﯽ و ﺳﺘﻢ ﺗﻠﻘﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ ) ﻗﺮآن ( – آﻧﮑﻪ ﺑﺨﻮاھﺪ آزادی را ﺗـﺎ ﺳـﺮ ﺣـﺪ ﺟـﺎوداﻧﮕﯽ‬ ‫ﺑﯿﺎزﻣﺎﯾﺪ راه دﯾﻦ را ﮐﺸﻒ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و روش ﺗﻘﻮی و ﻋﺸﻖ ﻓﻨﺎ را ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﺣﻖ وﺟﻮد داﺷﺘﻦ آزادی اﺳﺖ و ﺣﻖ آزادی ھﻢ ﻋﺸﻖ ﺑﻪ ﻓﻨﺎﺳﺖ ‪.‬‬

‫ﺣﻖّ ﺑﺎ ﭼﯿﺴﺖ‬ ‫در ﺗﺠﺮﺑﻪ وادارک ﺑﺸﺮی در ﻃﻮل ﺗﺎرﯾﺦ ‪ ،‬ﺣﻖ ﺑﺎ ﺳﻪ ﻣﯿﺰان ﻣﺘﻔﺎوت از ﺳﻪ ﻧﮕﺎه ﻣﺘﻔﺎوت ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﺪه اﺳﺖ ‪:‬‬ ‫ﺣﻖ ﻗﺪرت ‪ ،‬ﺣﻖ ﻋﺪاﻟﺖ و ﺣﻖ ﻋﺸﻖ ) اﯾﺜﺎر( ‪ .‬اﮐﺜﺮﯾﺖ ﻋﺎﻣﻪ ﺑﺸﺮی ﻋﻤﻼً ﺣﻖ را ﺑﺎ ﻗﺪرت و ﺻـﺎﺣﺒﺎن ﻗـﺪرت‬ ‫ﻣﯽ داﻧﺪ اﯾﻦ ﻧﮕﺮش ھﻤﻮاره ﺣﻖ را ﺑﻪ ﺻﺎﺣﺒﺎن زور و ﺳﻠﻄﻪ ﻣﯽ دھﺪ ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﮕﺮش ﺑـﻪ ﺣـﻖ ﺑﺮﺧﺎﺳـﺘﻪ ﻧـﻮع‬ ‫ﺧﺎﺻﯽ از ﻣﻮﺟﻮدﯾﺖ و اﻧﺪﯾﺸﻪ واﺣﺴﺎس در ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻣﻨﻈﺮ دﯾﻦ ھﻤﺎن ﮐﻔﺮ اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ھﻤﺎن ﺣـﻖ‬ ‫ﮐﺒﺮ و اﺳﺘﮑﺒﺎر ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ‪ .‬و اﻣﺎ ﮔﺮوه دﯾﮕﺮی از ﻣﺮدم ﮐﻪ ھﻤﻮاره اﻗﻠﯿﺖ ھﺴﺘﻨﺪ ﺣﻖ را ﺑﻪ ﻋﺪاﻟﺖ ﻣﯽ دھﻨﺪ‬ ‫اﯾﻦ ﻧﮕﺎه ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از ﻧﮕﺮش دﯾﻨﯽ اﺳﺖ و ﺑﺎﻧﯿﺎﻧﺶ ﻧﯿﺰ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮان ﺧﺪاھـﺴﺘﻨﺪ و ﺣﺎﻣﯿـﺎﻧﺶ ھـﻢ ﻣﺆﻣﻨـﺎن ﻣـﯽ‬ ‫ﺑﺎﺷﻨﺪ ‪ .‬و اﻣﺎ ﻧﮕﺎه و ﻧﻔﺲ ﺳﻮﻣﯽ وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻤﯿﺎب اﺳﺖ و آن ﺣﻖ ﻋـﺸﻖ و اﯾﺜـﺎر ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ‪.‬‬ ‫ﺣﺎﻣﯿﺎن اﯾﻦ ﻧﮕﺎه ﻋﺎرﻓﺎن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﮐﻪ ﺣﻖ را ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻋﺸﻖ و ﻋﺎﺷﻘﺎن ﻣﯽ دھﻨﺪ و ﺑﺮ ﻋﺪاﻟﺖ و ﻗﺪرت ﺧﻂ‬ ‫ﺑﻄﻼن ﻣﯽ ﮐﺸﻨﺪ ‪ .‬ﺗﻌﺮﯾﻒ از ﺣﻖ ﺗﻌﺮﯾﻔﯽ از ذات ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ‪ .‬ﺑﺮﺧـﯽ ﺟﮫـﺎن را ﻋﺮﺻـﻪ ﻇﮫـﻮر‬

‫‪129‬‬


‫ﻗﺪرت ﻣﯽ داﻧﻨﺪ ﻣﺜﻞ ﻧﯿﭽﻪ ‪ .‬ﺑﺮﺧﯽ ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ را ﻣﻈﮫـﺮ ﻋـﺪاﻟﺖ ﻣـﯽ ﺧﻮاﻧﻨـﺪ و ارزﺷـﯽ اﺳﺎﺳـﯽ ﺗـﺮ از‬ ‫ﻋﺪاﻟﺖ ﻧﻤﯽ ﺷﻨﺎﺳﻨﺪ ‪ .‬و ﺑﺮﺧﯽ ھﻢ ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ را ﻣﻈﮫﺮ ﻋﺸﻖ و اﯾﺜﺎر ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﻨﺪ و ﻣﯽ ﻓﮫﻤﻨﺪ و ﭘﯿﺮو اﯾﻦ‬ ‫ﺣﻖ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ‪ .‬از اﯾﻦ ﺳﻪ ﻧﮕﺎه ﺳﻪ ﻧﻮع ﺟﮫﺎن و ﺳﻪ ﻧﻮع اﻧﺴﺎن و ﺳﻪ ﻧﻮع زﯾﺴﺘﻦ و ﻓﮫﻤﯿﺪن ﭘﺪﯾـﺪ آﻣـﺪه‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬اﻧﺴﺎن اﻗﺘﺪارﮔﺮا ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ ‪ :‬ﺣﻖ ﺑﺎ ﻣﻦ اﺳﺖ وﺑﺲ ! اﻧﺴﺎن ﻋﺎدل ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ ‪ :‬ﺣﻖ ﺑﺎ ﻣﺎ اﺳﺖ ! وﻟﯽ‬ ‫اﻧﺴﺎن ﻋﺎﺷﻖ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ ‪ :‬ﺣﻖ ﺑﺎ ﺗﻮ اﺳﺖ ! ﻣﻦ ‪ ،‬ﻣﺎ و ﺗﻮ ﺳﻪ ﻣﻈﮫﺮ ﺣﻖ اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺜﻠﺚ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ ‪ .‬و‬ ‫اﻣﺎ ﺣﻖ ﭼﮫﺎرﻣﯽ ھﻢ در ﺑﺮﺧﯽ از ﺣﮑﯿﻤﺎن اﻟﮫﯽ رخ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ و آن ﺣﻖ ﻓﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ آن ﺳﻪ ﺣﻖ دﯾﮕـﺮ را‬ ‫ﻧﯿﺰ در ﺧﻮد داراﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ﺣﻖ ﮐﺎﻣﻞ و ﺑﺮﺗﺮ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫ﻣﺎﺳﮑﯽ ﺑﻨﺎم اﻧﺴﺎن‬ ‫» ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻧﯿﭽﻪ «‬ ‫ﻧﯿﭽﻪ اﻧﺴﺎن را ﯾﮏ ﻣﺎﺳﮏ ﻣﯽ ﻧﺎﻣﺪ ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﺪان ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ او در ﺟﺴﺘﺠﻮی ﯾﮏ ﻣﻌﻨـﺎ و ھﻮﯾـﺖ ﺣﻘﯿﻘـﯽ در‬ ‫ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ﺑﻪ ھﯿﭻ اﻣﺮ راﺳﺘﯿﻦ و ﭘﺎﯾﺪاری ﻧﺮﺳﯿﺪه و ﻟﺬا ﻧﯿﮫﯿﻠﯿﺰم ) ﻧﯿﺴﺖ اﻧﮕﺎری ( را ﺑﻨﺎ ﻧﮫﺎده اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻋﻘﻠﯽ و ﻣﻨﻄﻖ ﺑﺸﺮی ﻓﻠﺴﻔﻪ ای ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪ ﺗﺮ از ﻧﯿﮫﯿﻠﯿﺰم ﭘﺪﯾﺪ ﻧﯿﺎﻣﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ھﻤﺎن ﻧﮕﺎھﯽ اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ اﺳﺎس ﺣﮑﻤﺖ ﺑﺎﺳﺘﺎن و ﻋﺮﻓﺎن راﭘﺪﯾﺪ آورده اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫آدﻣﯽ ﯾﮏ ﻣﺎﺳﮏ ھﺰار ﺗﻮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺑﺮداﺷﺘﻦ ﻣﺎﺳﮏ ﻧﮫﺎﺋﯽ ﭼﯿﺰی ﺟـﺰ ﻓﻨـﺎ ﻧﻤـﯽ ﻣﺎﻧـﺪ ‪ .‬اﯾـﻦ ﻣﺎﺳـﮏ‬ ‫ﺷﻨﺎﺳﯽ و ﻣﺎﺳﮏ ﺑﺮاﻧﺪازی ﺣﺮﻓﻪ اھﺎﻟﯽ ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﺑﺎﻃﻦ ﮔﺮاﯾﺎن ﺣﻖ ﺟﻮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬و در دوران ﺟﺪﯾﺪ ﺷﺎﯾﺪ‬ ‫اﻧﺴﺎﻧﯽ ھﻤﭽﻮ ﻧﯿﭽﻪ ﻗﺎدر ﺑﻪ ﺑﺮاﻧﺪازی ﺗﻤﺎم ﻣﺎﺳﮑﮫﺎی وﺟﻮد ﺧﻮﯾﺶ ﻧﺸﺪه ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬در ﻣﻘﺎم ﺳﺨﻦ ﺑﺎﯾـﺴﺘﯽ‬ ‫ﻧﯿﭽﻪ را از ﺻﺪﯾﻘﯿﻦ وﮐﺮام اﻟﮑﺎﺗﺒﯿﻦ داﻧﺴﺖ ‪.‬‬ ‫ﻧﯿﭽﻪ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ درﺗﻤﺎم ﻋﻤﺮش ﺑﻼوﻗﻔﻪ در ﺣﺎل ﮐﺸﺘﯽ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺑﺎ ﺧﻮﯾﺶ ﺑﻮد و ﺑﺎﻻﺧﺮه ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺧﻮد را‬ ‫ﺷﮑﺴﺖ دھﺪ و ﺧﺎﻣﻮش ﺳﺎزد و ده ﺳﺎل آﺧﺮ ﻋﻤﺮش را در ﺧﻤﻮﺷﯽ ﺑﺴﺮ ﺑﺮد و اﺳﻮه اﯾﻦ ﺣﮑﻤـﺖ ﺑﺎﺷـﺪ ‪:‬‬ ‫ﺧﻤﻮﺷﯽ‪ ،‬راز ﭘﻮﺷﯽ ‪ ،‬زھﺮ ﻧﻮﺷﯽ !‬ ‫زھﺮ ﺣﻘﯿﻘﺘﯽ ﮐﻪ او ﻧﻮﺷﯿﺪ ھﯿﭻ ارزش و ﻣﻌﻨﺎﺋﯽ در اﯾﻦ ﺟﮫﺎن ﺑﺮاﯾﺶ ﺑﺎﻗﯽ ﻧﮕﺬاﺷﺖ ‪ .‬ﻧﯿﭽﻪ ھﻤﻪ ﻣﺎﺳﮑﮫﺎی‬ ‫ﺻﻮرت ﺑﺸﺮ را ﺑﺮﮔﺮﻓﺖ و ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﭘﻮﭼﯽ آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن ﺷﺪ ‪.‬‬ ‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺑﻪ او ﭼﻨﯿﻦ ﻗﺪرﺗﯽ ﺑﺨﺸﯿﺪ ﺻﺪاﻗﺖ و وﻓﺎی او در ﻋﺸﻖ و ﺧﯿﺎﻧﺖ ﻣﻌﺸﻮق واﺳﺘﻤﺮار او در وﻓﺎ ﺑﻮد و‬ ‫اﻧﺘﻘﺎﻣﺶ از ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ !‬ ‫او ﻋﺎﺷﻖ اﻧﺴﺎن ﺑﻮد و ﻟﺬا ﺑﻪ اﻧﺴﺎن ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﺗﺮﺣﻤﯽ ﻧﻨﻤﻮد ﺗﺎ او را ﺑﻪ ﺣﻘﺶ ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ ‪ .‬او ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﻗﮫﺮ ﻋﺸﻖ‬ ‫آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن ﻧﯿﺰ ھﺴﺖ ‪ .‬ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻧﺘﻮاﻧﺪ ﺑﺮ ﻣﺤﺒﻮﺑﺶ ﻗﮫﺎر ﺑﺎﺷﺪ ﻋﺎﺷﻖ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﻓﺎﺳﻖ اﺳـﺖ ‪ .‬و ﻧﯿﭽـﻪ‬ ‫ﻋﺎﺷﻖ ﺑﻮد و ﻟﺬا ھﻤﻪ ﻣﺎﺳﮑﮫﺎی ﺗﺎرﯾﺨﯽ و ﻣﺪرن اﻧﺴﺎن را ﺑﺮاﻧﺪاﺧﺖ و ﺣﻘﺶ را ادا ﻧﻤﻮد ‪.‬‬

‫‪130‬‬


‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺟﺒﺮ و اﺧﺘﯿﺎر‬ ‫ﺟﺒﺮ و اﺧﺘﯿﺎر از ﻗﺪﯾﻤﯽ ﺗﺮﯾﻦ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻗﻠﻤﺮوﺣﮑﻤﺖ و ﻓﻠﺴﻔﻪ و رواﻧﺸﻨﺎﺳﯽ ﺑﻮده اﺳـﺖ ﮐـﻪ ھﺮﮔـﺰ ﭘﺎﺳـﺨﯽ‬ ‫روﺷﻦ ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﺘﺪرﯾﺞ از ﻋﺮﺻﻪ اﻧﺪﯾﺸﻪ ﺑـﺸﺮ ﺣـﺬف و ﺑﻔﺮاﻣﻮﺷـﯽ ﺳـﭙﺮده ﺷـﺪه اﺳـﺖ ‪ .‬در ﻗﻠﻤـﺮو‬ ‫ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ ﻣﻌﻀﻠﻪ ﺟﺒﺮ و اﺧﺘﯿﺎر در رأس ھﻤﻪ اﻣـﻮر ﻗـﺮار دارد وﻟـﺬا درﻣﮑﺘـﺐ ﻋﺮﻓـﺎن ﻋﻠـﻮی ھـﻢ ﺟﺎﯾﮕـﺎه‬ ‫ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ای داﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺎﺳﺦ ﻧﮫﺎﺋﯽ ﺑﺮ اﯾﻦ دوﮔﺎﻧﮕﯽ و ﺗﻀﺎد اﻣﺮی ﻣﺎﺑﯿﻦ و ﺑﺮﺗﺮ اﺳﺖ ‪ .‬وﻟـﯽ ﻣـﺴﺌﻠﻪ‬ ‫اﺳﺎﺳﯽ اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﺟﺒﺮ واﺧﺘﯿﺎر در ﻗﻠﻤﺮو ﻧﻔﺲ و ﻋﻤﻠﮑﺮد و اﻧﺪﯾﺸﻪ ﺑﺸﺮ ﺑﺮاﺳﺘﯽ درک ﻧﺸﺪه اﺳﺖ و ﻟـﺬا‬ ‫ﭘﺎﺳﺨﯽ ھﻢ ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﻣﯽ داﻧﯿﻢ ﮐﻪ ھﻤﻪ ﻓﻠﺴﻔﻪ ھﺎ در ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺸﺮی و ﻧﯿﺰ ھﻤﻪ ﻓﺮﻗﻪ ھﺎی ﻣﺬھﺒﯽ ﺑﺮ اﺳﺎس اﺻﺎﻟﺖ ﯾﮑﯽ از اﯾـﻦ‬ ‫دو اﻣﺮ ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪه اﺳﺖ و ﯾﺎ اﻣﺮی ﺳﻮم و ﺑﯿﻨﺎﺑﯿﻨﯽ ﻣﺜﻞ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻣﺸﺎء و اﺷﺮاق و ﻋﺮﻓﺎن و ﯾﺎ ﻓﻠـﺴﻔﻪ ھـﺎی‬ ‫اﺻﺎﻟﺖ وﺟﻮد و ﻣﺎھﯿﺖ ‪ .‬ھﻤﻪ ﻓﺮﻗﻪ ھﺎی ﺑﻨﯿﺎدی در ﺟﮫﺎن اﺳﻼم ﻧﯿﺰ ﺑﺮ ﯾﮑﯽ از اﯾـﻦ وﺿـﻌﯿﺖ ھـﺎ ﭘﺪﯾـﺪ آﻣـﺪه‬ ‫اﺳﺖ ﻣﺜﻞ ﻣﮑﺘﺐ ﻗﺪرﯾﻪ ‪ ،‬ﺟﺒﺮﯾﻪ ‪ ،‬ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ و اﻣﺜﺎﻟﮫﻢ ‪.‬‬ ‫در ﻗﻠﻤﺮو ﺧﻠﻘﺖ اﻧﺴﺎن و در ﻗﺒﺎل ﺧﺪاوﻧﺪ در ﯾﮏ ﮐﻼم ھﻤﻪ ﻣﺨﻠﻮﻗﺎت ﻣﺠﺒﻮرﻧﺪ ‪ :‬ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ وﺟﻮد داﺷـﺘﻦ ‪ .‬از‬ ‫ﻣﻨﻈﺮ وﺟﻮد و ﻋﺪم ﮐﻪ اﺳﺎﺳﯽ ﺗﺮﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ اﻧﺴﺎن ﻧﯿﺰ ﻣﺠﺒﻮر اﺳﺖ و ﻣﺠﺒﻮرﯾﺖ ھﻤﺎن ﻣﺨﻠﻮﻗﯿﺖ‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬وﻗﺘﯽ وﺟﻮد اﻧﺴﺎن ﺟﺒﺮی ﺑﺎﺷﺪ ﺻـﻔﺎت و اﻋﻤـﺎل واﺣـﺴﺎﺳﺎت و اﻓﮑـﺎرش ﻧﯿـﺰ ﻣﻌﻠـﻮل اﯾـﻦ ﺟﺒﺮﻧـﺪ و‬ ‫ﻣﺨﺘﺎراﻧﻪ ﺗﺮﯾﻦ اﻋﻤﺎل ﺑﺸﺮی ھﻢ ﺗﺤﺖ اﻟﺸﻌﺎع ﺟﺒﺮ وﺟﻮد ﻗﺮار دارﻧﺪ ‪ .‬از اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه اﻧﺴﺎن از ھﺮ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﯽ‬ ‫ﻣﺒﺮاﺳﺖ و درﺳﺖ ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ھﻤﻪ ﻣﮑﺎﺗﺐ ﺿﺪ دﯾﻨﯽ و ﻣﻠﺤﺪ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻪ اﻧﻮاع‬ ‫ﺟﺒﺮھﺎ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ‪ :‬ﺟﺒﺮ وﺟﻮد ‪ ،‬ﺟﺒﺮ ﺗﺎرﯾﺦ ‪ ،‬ﺟﺒﺮ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ‪ ،‬ﺟﺒﺮ اﻗﺘﺼﺎدی ‪ ،‬ﺟﺒﺮ رواﻧﯽ ‪ ،‬ﺟﺒﺮوراﺛﺘـﯽ ‪ ،‬ﺟﺒـﺮ‬ ‫ژﻧﺘﯿﮑﯽ ‪،‬ﺟﺒﺮ ﻃﺒﯿﻌﯽ ‪،‬ﺟﺒﺮ ﻣﺘﺎﻓﯿﺰﯾﮑﯽ و ﻏﯿﺮه ‪ .‬ﮔﻮﺋﯽ آدﻣﯽ ﻓﻘﻂ در ﻗﻠﻤﺮو و آﮔﺎھﯽ و ﺑﺎورھﺎی ﺧـﻮد دارای‬ ‫اﺧﺘﯿﺎر اﺳﺖ و آن اﯾﻨﮑﻪ اﯾﻦ ﺟﺒﺮ را ﺑﭙﺬﯾﺮد و ﺗﺼﺪﯾﻖ ﮐﻨﺪ و ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﻨﮑﺮ ﺷﻮد وﺑﺎ آن ﺟﺪال ﻧﻤﺎﯾﺪ ‪ .‬ﻧﻮع اوﻟﺶ‬ ‫ﺑﺎور دﯾﻨﯽ اﺳﺖ و دوﻣﯽ ھﻢ ﺑﺎور ﮐﺎﻓﺮاﻧﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬اﻋﻤﺎل ﺑﺸﺮ ﻣﻌﻠﻮل اﻧﺪﯾﺸﻪ اوﺳـﺖ و اﻧﺪﯾـﺸﻪ او ھـﻢ‬ ‫ﻣﻌﻠﻮل اﺣﺴﺎﺳﺎت و اﻣﯿﺎل ﻧﺎﺧﻮدآﮔﺎه و ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ اوﺳﺖ زﯾـﺮا دل آدﻣـﯽ ﺑﻌﻨـﻮان ﻣﮫـﺪ ﺑـﺮوز ﺧﻮاﺳـﺘﻪ ھـﺎ و‬ ‫ﮔﺮاﯾﺸﺎت و ﻋﺸﻖ و ﻧﻔﺮﺗﺶ ﻣﻄﻠﻘﺎً ﺗﺤﺖ اراده و ﮐﻨﺘﺮﻟﺶ ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬ﭘﺲ آدﻣﯽ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ اﺣﺴﺎس و اﻧﺪﯾﺸﻪ و‬ ‫اﻋﻤﺎﻟﺶ ﺗﻤﺎﻣﺎً ﻣﺠﺒﻮر اﺳﺖ ‪ .‬و اﯾﻦ ﺑﺪان ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﺗﻤﺎﻣﺎً ﻣﺨﻠﻮق اﺳﺖ و ﺑﺘﺪرﯾﺞ ﺑﻮاﺳﻄﻪ اﺣﺴﺎس‬ ‫و اﻧﺪﯾﺸﻪ و ﻋﻤﻠﺶ ﺧﻠﻖ و ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬وﻟﯽ اﻧﺴﺎن ﻣﺨﺘﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺨﻠﻮﻗﯿﺖ را ﺑﭙﺬﯾﺮد و ﯾﺎ اﻧﮑـﺎر‬ ‫ﻧﻤﺎﯾﺪ ‪ .‬و اﯾﻦ ﺗﻨﮫﺎ اﺧﺘﯿﺎری اﺳﺖ ﮐﻪ داراﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺨﺘﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﺎﺷﺪ و ﯾﺎ ﻣﺨﺘﺎر‪ .‬ﻣﺠﺒﻮر ﺑـﻮدﻧﺶ‬ ‫ھﻤﺎن ﺗﺴﻠﯿﻢ و ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﻮدن و ﻣﺮﯾﺪ اراده ﺧﺪا ﺑﻮدن اﺳﺖ ﺗﺎ آن ﺣﺪ ﮐﻪ ﺟﺒﺮ اﻟﮫﯽ را ﺑﭙﺮﺳﺘﺪ ‪ .‬وﻟـﯽ ﻣﺨﺘـﺎر‬ ‫ﺑﻮدﻧﺶ ﺑﻤﻌﻨﺎی ﻧﺒﺮد ﺑﺎ اراده ﺧﺪا در ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ اﺳﺖ و ﻟﺬا اﯾﻦ اﺧﺘﯿﺎر ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻀﺎد و ﺟﻨﮓ اﻧﺴﺎن ﺑـﺎ ﺧـﻮدش‬ ‫ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺎ اﻓﮑﺎر و اﺣﺴﺎﺳﺎت و ﮐﺮدارھﺎﯾﺶ ‪ .‬اوﻟﯽ اﯾﻤﺎن اﺳﺖ و دوّﻣﯽ ھﻢ ﮐﻔﺮ ‪.‬‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ ﺣﺘّﯽ ھﻤﯿﻦ ﺣﺪ از اﺧﺘﯿﺎر ﺑﯿﻦ ﻣﺨﺘﺎر ﺑﻮدن و ﻣﺠﺒﻮر ﺑـﻮدن را ھـﻢ اﻣـﺮی ﺟﺒـﺮی وﻣـﺸﺮوط ﺑـﻪ ﺷـﺮاﯾﻂ‬ ‫ﺗﺮﺑﯿﺘﯽ واﻗﺘﺼﺎدی و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﯽ داﻧﻨﺪ ﺑﺪﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﮐﻪ دارای اﻣﮑﺎﻧﺎت و آزادی‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ھﺮﮔﺰ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻮدن را ﺑﺮ ﻧﻤﯽ ﮔﺰﯾﻨﺪ و ﻟﺬا اﺧﺘﯿﺎر ﮐﺮدن ﺟﺒﺮ اﻟﮫﯽ ھﻢ از ﺳﺮ ﻧﺎﭼﺎری وﻧﺎﺗﻮاﻧﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺆﻣﻦ ﯾﺎ ﮐﺎﻓﺮ ﺑﻮدن ھﻢ اﻣﺮی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺖ و ﻟﺬا ﻧﻮﻋﯽ ﺟﺒﺮ اﺳﺖ و ﻧﻪ از اﺧﺘﯿﺎر ‪ .‬ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ‬

‫‪131‬‬


‫دﻟﯿﻞ ھﻤﻪ ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪان و ﺻﺎﺣﺒﺎن ﻗﺪرﺗﮫﺎی دﻧﯿﻮی ﺑﺴﯿﺎر ﺑﻨﺪرت اھﻞ اﯾﻤﺎن ھﺴﺘﻨﺪ و اﮔﺮ ھﻢ ﺑﺎﺷﻨﺪ از ﻣﮑـﺮ و‬ ‫ﻧﻤﺎﯾﺶ اﺳﺖ و ﻣﺬھﺒﯽ ﻣﺸﺮﮐﺎﻧﻪ و ﻣﻨﺎﻓﻘﺎﻧﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ دﯾﻦ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﻃﺒﻘﺎت ﻧﺎﭼـﺎر و ﻓﻘﯿـﺮ و‬ ‫ﺗﺤﺖ ﺳﻠﻄﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ وﺿﻊ ﺧﻮدﺷﺎن را ﺗﻮﺟﯿﻪ وﺗﻘﺪﯾﺲ ﻧﻤﻮده و ﺧﻮد را ﺑﺎ ﺷﺮاﯾﻂ ﺗﻄﺒﯿﻖ دھﻨﺪ ‪ .‬اﻧﺘﺨﺎب‬ ‫ﮐﻔﺮ ھﻢ ﻧﻮع دﯾﮕﺮی از ﺗﻮﺟﯿﻪ ﺷﺮاﯾﻂ و ﺗﻄﺒﯿﻖ ﺑﺎ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ اﺳﺖ ‪ .‬و ﺣﺘّﯽ در ﻋﺮﺻﻪ رواﯾﺎت ﻣﺬھﺒﯽ‬ ‫ھﻢ ﺑﺮای ھﺮ دو ﺟﻨﺎح ﻣﻨﻄﻖ و اﺣﺎدﯾﺚ ﮐﺎﻓﯽ وﺟﻮد دارد ‪ .‬ھﻤﻪ وﻗﺎﯾﻊ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺳﺎز زﻧﺪﮔﯽ اﻧﺴﺎن ﺟﺒﺮی و‬ ‫ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ و وارده ھﺴﺘﻨﺪ ‪ :‬ﺗﻮﻟﺪ ‪ ،‬ﻣﺮگ و ﻋﺸﻖ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ازدواج و ﯾﺎ ﻧﺎﮐﺎﻣﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﮐـﻞ زﻧـﺪﮔﯽ را‬ ‫ﺗﺤﺖ اﻟﺸﻌﺎع ﻗﺮار ﻣﯽ دھﺪ ‪.‬‬ ‫و اﻣّﺎ واﻗﻌﻪ ﻣﺨﺘﺎر ﺑﻮدن ﭼﻪ وﺿﻌﯽ اﺳﺖ ؟ آﯾﺎ ﺑﺪﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﻣﺮﯾﺪ اﻣﯿﺎل و ﻏﺮاﯾﺰ ﺧﻮد ﺑﺎﺷﺪ ؟ اﮔﺮ‬ ‫ﭼﻨﯿﻦ ﺑﺎﺷﺪ آﯾﺎ ﻣﺠﺒﻮر اﺳﺖ ﯾﺎ ﻣﺨﺘﺎر ؟ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﻮﻋﯽ از ﭘﯿﺮوی از ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ در آن واﺣﺪ ﺑﺎ دوﻧﻮع ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﻨﻄﻘﯽ‬ ‫ھﻢ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺟﺒﺮ ﺗﻠﻘﯽ ﺷﻮد و ھﻢ اﺧﺘﯿﺎر ‪ .‬ﺟﺒﺮ اﺳﺖ زﯾﺮا اﻧﺴﺎن ﭼﺎره ای ﺟﺰ اﯾـﻦ ﻧـﺪارد و ﻗـﺪرت اﻣﯿـﺎل و‬ ‫ﻏﺮاﯾﺰ ﺑﺸﺮی او را وادار ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﺗﺎ از ﻣﻨﺸﺄ اﯾﻦ ارادۀ ﻧﺎﺧﻮد آﮔﺎه ﭘﯿﺮوی ﮐﻨﺪ ‪ .‬و اﺧﺘﯿﺎر ﺗﻠﻘﯽ ﻣـﯽ ﺷـﻮد زﯾـﺮا‬ ‫ﺑﺮای ﻧﻔﺲ ﺑﺸﺮ اﯾﺠﺎد راﺣﺘﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﺟـﺪال ﺑـﺎ آن ﻣﻮﺟـﺐ ﺳـﺨﺘﯽ و ﻓـﺸﺎر اﺳـﺖ ‪ .‬اﻧـﺴﺎن اﮔـﺮ از ارادۀ‬ ‫ﻧﻔﺴﺎﻧﯽ ﺧﻮد ﭘﯿﺮوی ﻧﮑﻨﺪ و ﺑﻪ اﺻﻄﻼح ﺗﻘﻮا ﭘﯿﺸﻪ ﻧﻤﺎﯾﺪ اﺧﺘﯿﺎر ﺗﻠﻘﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد زﯾﺮااز ﺟﺒﺮ ﻧﻔﺲ ﺧﻮد رﺳﺘﻪ‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬ﭘﺲ ﺟﺒﺮ واﺧﺘﯿﺎر ﻓﻘﻂ دو ﻧﻮع ﺗﻔﺴﯿﺮ از ﯾﮏ واﻗﻌﻪ اﺳﺖ و آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻣﮫﻤﺘﺮ از ﻣﻌﻨﺎی ﺟﺒﺮ و اﺧﺘﯿﺎر ﻣﯽ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ﻣﺴﺌﻠﻪ راﺣﺘﯽ ﯾﺎ ﻧﺎراﺣﺘﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﺟﺒﺮ و اﺧﺘﯿﺎر دو ﻣﻌﻀﻠﻪ ﺻﺮﻓﺎً ذھﻨﯽ ھﺴﺘﻨﺪ و ﻧﻪ ﻧﻔﺴﺎﻧﯽ و ﻏﺮﯾﺰی‬ ‫و وﺟﻮدی ‪ .‬و اﮐﺜﺮ آدﻣﮫﺎ ﭘﯿﺮوی از ﻧﻔﺲ ﺧﻮد را آزادی واﺧﺘﯿﺎر ﻣﯽ داﻧﻨﺪ و ﻣﯽ ﭘﺴﻨﺪﻧﺪ زﯾﺮا اﺣﺴﺎس راﺣﺘﯽ و‬ ‫ﺑﻪ ﮐﺎم رﺳﯿﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ و ﻋﺪه ای اﻧﺪک ھﻢ در اﯾﻦ ﭘﯿﺮوی اﺣﺴﺎس ﻧﺎراﺣﺘﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ و آﻧﺮا ﺟﺒﺮ ﻣﯽ داﻧﻨﺪ‬ ‫و ﻟﺬا ﺑﺎ آن ﻣﯽ ﺟﻨﮕﻨﺪ و اﯾﻦ اﻧﺪک آدﻣﮫﺎ را ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻣﯽ ﻧﺎﻣﻨﺪ ‪ .‬و ﻣﯽ داﻧﯿﻢ ﮐﻪ اﯾﻤﺎن ﻧﯿﺰ اﻣﺮی ﻗﻠﺒﯽ اﺳﺖ و‬ ‫ﺑﻘﻮل ﻗﺮآن ھﯿﭻ دﻟﯽ ﺑﯽ اذن ﺧﺪاوﻧﺪ اﯾﻤﺎن ﻧﻤﯽ آورد‪ .‬ﭘﺲ ﺑﺎ ﺗﻘﻮا و ﺑﺎ ﺣﯿﺎ ﺑﻮدن وﯾﺎ آزاد و ھﻮﺳﺒﺎز ﺑﻮدن ھﻢ‬ ‫دو اﻣﺮ ﮐﺎﻣﻼً ﺟﺒﺮی و ﻗﻠﺒﯽ و ﻧﺎﺧﻮدآﮔﺎه اﺳﺖ ﻟﺬا ﮐﻔﺮ و اﯾﻤﺎن ھﻢ دو ﻧﻮع وﺿﻌﯿﺖ رواﻧﯽ و ﺟﺒﺮی ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬ ‫ﻟﺬا ﻣﺆﻣﻨﺎن ﺧﻮد را آزاد ﻣﯽ داﻧﻨﺪ و ﮐﺎﻓﺮان را ﻣﺠﺒﻮر و ﺑﺪﺑﺨﺖ ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﻨﺪ وﮐﺎﻓﺮان ھﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﻈﺮی را درﺑﺎرۀ‬ ‫ﻣﺆﻣﻨﺎن دارﻧﺪ ‪ .‬از اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه ھﻤﻪ آدﻣﮫﺎ درﺟﺎﯾﮕﺎه و ﻧﮕﺎه ﺧﻮدﺷﺎن آزاد و ﻣﺨﺘﺎرﻧﺪ و ھﯿﭽﮑﺲ ﻣﺠﺒﻮر ﻧﯿﺴﺖ و‬ ‫در ﺷﺮاﯾﻂ ﺟﺒﺮی ھﻢ ﺑﺎﻻﺧﺮه ﻣﻄﻠﻮﺑﺘﺮﯾﻦ وﺿﻊ را اﻧﺘﺨﺎب ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ اﺧﺘﯿﺎر ﺷـﺎن ﻧﺰدﯾﮑﺘـﺮ اﺳـﺖ ‪ .‬اﯾـﻦ‬ ‫ﻧﮕﺮش ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﺎﻧﻪ اﺳﺖ و از اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه ھﻤﻪ ﻣﺨﺘﺎرﻧﺪ ﭘﺲ ھﻤﻪ در ﻗﺒﺎل ﺧﺪاوﻧﺪ و وﺟﺪان ﺧـﻮد وﺟﺎﻣﻌـﻪ‬ ‫ﻣﺴﺌﻮﻟﻨﺪ ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ دو ﻧﻮع اﻧﺴﺎن دارﯾﻢ ‪ :‬ﯾﮑﯽ ﭘﯿﺮوی از ﻧﻔﺲ را آزادی ﻣﯽ داﻧﺪ و دﯾﮕﺮی ھﻢ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺑـﺎ ﻧﻔـﺲ را ‪ .‬ﯾﮑـﯽ‬ ‫ﻧﻔﺲ و ﻏﺮاﯾﺰش را ﺑﺮ ﻣﯽ ﮔﺰﯾﻨﺪ و دﯾﮕﺮی ھﻢ ﻋﻘﻞ و دﯾﻦ و اﺧﻼق ﻓﻄﺮی را ‪ .‬ﯾﮑﯽ ﮐﻔﺮ را و دﯾﮕﺮی ھﻢ اﯾﻤﺎن‬ ‫را ‪ .‬در واﻗﻊ ﺟﺒﺮ اﯾﻦ ﻧﻮع اﻧﺴﺎن اﺧﺘﯿﺎر ﻧﻮع دﯾﮕﺮی از اﻧﺴﺎن ﺗﻠﻘﯽ ﻣـﯽ ﺷـﻮد و ﺑـﺎﻟﻌﮑﺲ ‪ .‬ﭘـﺲ ﺟﻨـﮓ ﺑـﯿﻦ‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺟﺒﺮ واﺧﺘﯿﺎر در واﻗﻊ ﺟﻨﮕﯽ ﻟﻔﻈﯽ و ﺻﺮﻓﺎً ﻓﮑﺮی و ﺳﻠﯿﻘﻪ ای اﺳﺖ ‪ .‬دﻋﻮا ﺑﺮ ﺳﺮ ﻧﺎﻣﮕﺰاری اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫دﻋﻮای اﺻﻠﯽ ﺑﺮ ﺳﺮ اﯾﻦ اﻣﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ آﯾﺎ اﻧﺴﺎن ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻣﺮﯾﺪ اﻣﯿﺎل ﺧﻮد ﺑﺎﺷﺪ ﯾﺎ ﻣﺮﯾـﺪ اﺣﮑـﺎم دﯾـﻦ ﺧـﺪا ‪.‬‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺮﯾﺪ ﺧﻮد ﺑﺎﺷﺪ ﯾﺎ ﻣﺮﯾﺪ ﺧﺪا ‪.‬‬ ‫ﻋﺪه ای ﻣﺠﺒﻮرﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﺨﺘﺎر ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﻋﺪه ای ھﻢ ﻣﺨﺘﺎرﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﺎﺷﻨﺪ ‪ .‬ﻋﺪه ای ﺟﺒﺮ را اﻧﺘﺨﺎب ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ و‬ ‫ﻋﺪه ای ھﻢ اﺧﺘﯿﺎر را ‪.‬ﭘﺲ ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ در ﻣﯿﺎن اﺳﺖ و اﻧﺴﺎن دارای اﺧﺘﯿﺎر اﺳﺖ ﺑﯿﻦ ﺟﺒﺮ و اﺧﺘﯿﺎر ﯾﺎ ﺑﯿﻦ‬

‫‪132‬‬


‫ﺧﻮد و ﺧﺪا ‪ .‬و از اﯾﻦ ﻣﯿﺎن دو ﺟﻨﺎح اھﻞ ﻋﻘﻞ و اھﻞ دل ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪه اﻧﺪ‪ .‬اھﻞ دل ﮐﺴﺎﻧﯽ ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺧـﻮد را‬ ‫اﻧﺘﺨﺎب ﮐﺮده اﻧﺪ و ﭘﯿﺮو اﻣﯿﺎل ﻗﻠﺒﯽ ﺧﻮد ھﺴﺘﻨﺪ و اھﻞ ﻋﻘﻞ ھﻢ ﮐﺴﺎﻧﯽ ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﺪا را اﻧﺘﺨﺎب ﮐﺮده اﻧﺪ ‪.‬‬ ‫واﻣّﺎ ﻧﮑﺘﻪ آﺧﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﯽ داﻧﯿﻢ ﮐﻪ اھﻞ دل و آزادﯾﺨﻮاھﺎن ﺑﺘﺪرﯾﺞ ﺑﻪ اﻧﻮع ﺟﺒﺮھـﺎ و ﻏـﻞ و زﻧﺠﯿﺮھـﺎ‬ ‫ﻣﺒﺘﻼ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ و ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً دﻟﺸﺎن ﻣﺠﺒﻮر و ﻣﻘﯿﺪ و رﻧﺠـﻮر ﻣـﯽ ﺷـﻮد و اھـﻞ ﻋﻘـﻞ و دﯾـﻦ ﺑﺘـﺪرﯾﺞ از ﺟﺒﺮھـﺎی‬ ‫ﺑﯿﺮوﻧﯽ آزاد ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ودﻟﺸﺎن رﺳﺘﮕﺎر و رھﺎ ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﺟﺒﺮﯾﻮن ﺑﻪ اﺧﺘﯿﺎر ﻣﯽ رﺳﻨﺪ و اﺧﺘﯿﺎرﯾﻮن ھﻢ‬ ‫ﺑﻪ ﺟﺒﺮ ‪.‬‬ ‫آزادﯾﺨﻮاھﺎن ﻣﺠﺒﻮر ﻣﯽ ﮔﺮدﻧﺪ وﻣﺘﻘﯿﺎن ھﻢ آزاد ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ از اﺳﺎرت دﻧﯿﺎ و اھﻠﺶ ‪ .‬ﭘﺲ ﺧﻼﺻﻪ ﮐﻼم اﯾﻨﮑﻪ‬ ‫ﺟﺒﺮ از اﺧﺘﯿﺎر ﺑﺮ ﻣﯽ ﺧﯿﺰد و اﺧﺘﯿﺎر ھﻢ از ﺟﺒﺮ‪ ،‬آدﻣﯽ ﯾﺎ ﻣﺠﺒﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺨﺘﺎر ﺑﺎﺷﺪ و ﯾـﺎ ﻣﺨﺘـﺎر اﺳـﺖ ﮐـﻪ‬ ‫ﻣﺠﺒﻮر ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬و ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ھﺮ ﺟﺒﺮی ﺑﻪ اﺧﺘﯿﺎری دﮔﺮ و ﺑﺮﺗﺮ ﻣﯽ رﺳﺪ و ھﺮ اﺧﺘﯿﺎری ھﻢ ﺑـﻪ ﺟﺒـﺮی دﯾﮕـﺮی ﻣـﯽ‬ ‫اﻧﺠﺎﻣﺪ ‪.‬ﭘﺲ واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻖ آدﻣﯽ اﻣﺮی ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﻓﻮق ﺟﺒﺮ واﺧﺘﯿﺎر اﺳﺖ و ﯾﺎ ﺑﻘﻮل ﻋﻠﯽ )ع( اﻣﺮی ﺑﯿﻦ‬ ‫اﯾﻦ دو اﻣﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﺎ ﻓﺮاﺳﻮی اﯾﻦ دو اﻣﺮ اﺳﺖ و آن اﻣﺮ ھﻢ ﭼﯿﺰی ﺟﺰ ﻋﺸﻖ ﻧﯿﺴﺖ ‪ :‬ﻋـﺸﻖ‬ ‫اﻟﮫﯽ در ذات ﺑﺸﺮ ‪.‬‬ ‫آﻧﮑـﻪ در وادی ﻋﻤﻠـﯽ و ﮐـﺮدار دﻧﯿــﻮی ﺧـﻮد آزادی واﺧﺘﯿـﺎر را اﻧﺘﺨــﺎب ﻣـﯽ ﮐﻨـﺪ در وادی ﺟﮫــﺎن روح و روان‬ ‫واﺣﺴﺎس واﻧﺪﯾﺸﻪ ﺧﻮد ﺑﻪ ﺑﻨﺪ ﮐﺸﯿﺪه ﺷﺪه و ﺑﻪ ﻏﻞ و زﻧﺠﯿﺮ ﻣﯽ اﻓﺘﺪ و ﻋﻘﯿﻢ و ﺗﺒﺎه ﻣﯽ ﮔﺮدد و ھﯿﭻ ﻣﯽ‬ ‫ﺷﻮد ‪ .‬و اﻣﺎ آﻧﮑﻪ در ﻋﻤﻞ ﺑﯿﺮوﻧﯽ ﺧﻮد را ﻣﻘﯿﺪ و ﻣﺘﻌﮫﺪ ﺑﻪ اﺻﻮل ﻋﻘﻞ واﺧﻼق ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾـﺪ در درون ﺧـﻮد ﺑـﻪ‬ ‫رﺳﺘﮕﺎری و آزادی و اﺧﺘﯿﺎر ﻣﯽ رﺳﺪ ‪ .‬آدﻣﯽ ﺑﯿﻦ اﯾﻦ دو ﻧﻮع آزادی اﻧﺘﺨﺎب ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ :‬آزادی دﻧﯿﻮی ﯾﺎ اﺧﺮوی‪،‬‬ ‫آزادی ﺗﻦ ﯾﺎ روح ‪ ،‬اﺧﺘﯿﺎر ﻋﻤﻞ ﯾﺎ اراده ‪ .‬وﻋﺎﻗﻼﻧﻪ آن اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن آزادی واﺧﺘﯿﺎر وﺟﻪ ﺟﺎوداﻧﻪ وﺟﻮدش را‬ ‫ﺑﺮﮔﺰﯾﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻌﺪ از ﻣﺮﮔﺶ ﺑﻪ اﺳﺎرت وﻧﺎﺑﻮدی دﭼﺎر ﻧﺸﻮد و اﻣﮑﺎن رھﺎﺋﯽ از ﻗﺒﺮ را داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬ ‫ھﯿﭻ ﻓﺮﯾﺒﯽ ھﻮﻟﻨﺎﮐﺘﺮ از آزادی اﻋﻤﺎل ﻇﺎھﺮی ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ھﻤﺎن وﺳﻮﺳﻪ ﺷﯿﻄﺎن اﺳﺖ ‪ .‬آﻧﮑﻪ ﺗﻦ ﺧﻮد را ﺑﻪ‬ ‫زﻧﺠﯿﺮ ﻋﻘﻞ و ﺗﻌﮫﺪ و ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻣﯽ ﮐﺸﺪ روﺣﺶ را از اﺳﺎرت آزاد ﻣـﯽ ﮐﻨـﺪ و در ﮐـﻞ ﺟﮫـﺎن ھـﺴﺘﯽ ﺻـﺎﺣﺐ‬ ‫اﺧﺘﯿﺎر ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺑﻪ وﺟﻮدی ﺟﮫﺎﻧﯽ ﻣﯽ رﺳﺪ ‪ .‬وﻟﯽ ﭘﺮﺳﺘﻨﺪه آزادی ﻋﻤﻠﯽ در ﺗﻦ ﺧـﻮد ﻣﺤﺒـﻮس وﻣﺠﺒـﻮر‬ ‫اﺳﺖ و اﻋﻤﺎﻟﺶ از ﺑﺪﻧﺶ ﻓﺮاﺗﺮ ﻧﻤﯽ رود ‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﮥ ذﻫﻦ‬ ‫ذھﻨﯿﺖ آدﻣﯽ دو روی و دو ﻣﺮﺣﻠﻪ دارد ﮐﻪ اوّﻟﺶ ﻣﺤﺼﻮل ﮔﺮﯾﺰ و اﻧﮑـﺎر اﻧـﺴﺎن از واﻗﻌﯿـﺖ ﺑﯿـﺮون اﺳـﺖ و‬ ‫دوّﻣﺶ ﻣﺤﺼﻮل روﯾﮑﺮد و رﺟﻌﺖ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ واﻗﻌﯿﺖ ﺑﯿﺮون اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫اوّﻟﯿﻦ ﻣﺎھﯿﺖ ذھﻦ از ﺑﺪو ﺗﻮﻟّﺪ ﺗﺎ ﺳﻦ ﺑﻠﻮغ و ﻋﻘﻞ ﭘﺪﯾﺪ ﻣﯽ آﯾﺪ ﮐﻪ ﺣﺎﺻﻞ روﯾﮑﺮد اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﺟﮫـﺎن اﺳـﺖ و‬ ‫ﻣﺤﺼﻮل ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ اﻧﺴﺎن از ﺟﮫﺎن ﻃﺒﯿﻌﺖ و ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ و ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ و اﯾـﻦ ﯾـﮏ‬ ‫ذھﻨﯿﺖ واﻗﻊ ﺑﯿﻨﺎﻧﻪ و ﺑﮑﺮ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫و اﻣّﺎ آدﻣﯽ از ﺳﻦ ﻋﻘﻞ و ﺑﻠﻮغ وارد ﻋﺮﺻﻪ ﺟﺪﯾﺪ از ذھﻨﯿﺖ و ﭘﯿﺪاﯾﺶ ذھﻦ دﮔﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﻠﻤﺮو اﯾﺪه آﻟﮫﺎ و‬ ‫آرﻣﺎﻧﮫﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﮔﺮﯾﺰ و اﻧﮑﺎر اﻧﺴﺎن از واﻗﻌﯿﺖ ﺟﮫﺎن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬اﯾﻦ ﯾﮏ ذھﻨﯿﺖ اﯾﺪه آﻟﯿﺴﺘﯽ اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ ذھﻨﯿﺘﯽ ﮐﺎﻣﻼً ﺧﺼﻮﺻﯽ و در ﺑﺴﺘﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬

‫‪133‬‬


‫ذھﻨﯿﺖ روﯾﮑﺮدی و ﺗﺼﺪﯾﻘﯽ ھﻤﻮاره در ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺟﺎی دارد وﻟﯽ ذھﻨﯿﺖ اﯾﺪه آﻟﯽ ﮐﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﺟﺪال و اﻧﮑﺎر ﺑﺎ‬ ‫واﻗﻌﯿﺖ اﺳﺖ در آﯾﻨﺪه ﻗﺮار دارد ‪ .‬اﯾﻦ ذھﻨﯿﺖ آﯾﻨﺪه ﮔﺮا ﺣﺎﺻﻞ اﯾﺪه آل ﺳﺎزی ذھﻨﯿﺖ ﻃﺒﯿﻌﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در‬ ‫ﺣﺎﻓﻈﻪ ﺣﻀﻮر دارد و ﻣﻨﺒﻊ ﺗﻐﺬﯾﻪ ذھﻨﯿﺖ آرﻣﺎﻧﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﻪ ﺑﯿﺎﻧﯽ ذھﻨﯿﺖ اﯾﺪه آﻟﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﻧﺎﮐﺎﻣﯽ اﻧﺴﺎن در‬ ‫ذھﻨﯿﺖ رﺋﺎﻟﯿﺴﯿﺘﯽ ) واﻗﻊ ﺑﯿﻨﺎﻧﻪ ( اﺳﺖ و ﺗﻼش ﺑﺮای ﺟﺒﺮان اﯾﻦ ﻧﺎﮐﺎﻣﯽ ‪ .‬ﻧﺎﮐﺎﻣﯽ در ﺗﺼﺮّف ﺟﮫـﺎن ﺑﯿـﺮون‬ ‫ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﭘﯿﺪاﯾﺶ ذھﻦ ﺧﯿﺎل ﭘﺮداز و اﯾﺪه آل ﮔﺮاﺳﺖ ‪ .‬ﻟﺬا ذھﻨﯿﺘﯽ اﯾﺪه آﻟﯽ ھﻤﺎن ذھﻨﯿﺖ ﺧﻮدی و ﻣﺤﺮﻣﺎﻧﻪ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺎرﺧﺎﻧۀ » ﻣﻦ « اﺳﺖ ‪ .‬ﺗﻼش ﺑﺮای ﺧﻮدی ﮐﺮدن و ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﺑﺮ ﺟﮫﺎن ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﭘﯿﺪاﯾﺶ ذھﻨﯿﺖ اﯾﺪه‬ ‫آﻟﯽ وآﯾﻨﺪه ﮔﺮ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ذھﻨﯿﺖ اوّل ھﺴﺘﯽ ﮔﺮاﺳﺖ و ﻗﻠﻤﺮو داﻧـﺶ و ﺗﺠﺮﺑـﻪ اﺳـﺖ و ذھﻨﯿـﺖ دوم ﺑﺎﯾـﺴﺘﯽ ﮔﺮاﺳـﺖ و ﻗﻠﻤـﺮ و‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﻪ و اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژی و ﻣﺪﯾﻨۀ ﻓﺎﺿﻠﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﺑﻪ ﺑﯿﺎن دﯾﮕﺮ ذھﻨﯿﺖ اوﻟﯽ ھﻤﺎن ﺣﺎﻓﻈـﻪ ﺟﻤﻌـﯽ اﺳـﺖ و‬ ‫ذھﻨﯿﺖ دوم ‪ ،‬ﺣﺎﻓﻈﻪ ﻓﺮدی ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬ ‫ﺷﻨﺎﺧﺖ ذھﻦ ﺑﻌﻨﻮان اوّﻟﯿﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ از ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ دارای ﺳﻪ ﻣﺤﻮر اﺳﺎﺳﯽ ﺑﺮای ﺗﺄﻣﻞ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ :‬ﭼﮕﻮﻧﻪ‬ ‫ذھﻦ آدﻣﯽ از ﺟﮫﺎن ﺑﯿﺮون درﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و آﻧﺮا ﺛﺒﺖ و ﺿﺒﻂ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ ) ﺣﺎﻓﻈﻪ ( و ﭼﮕﻮﻧﻪ اﯾﻦ ھﺴﺘﯽ را‬ ‫ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ھﺎ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﻧﯿﺰ راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ ھﺴﺘﯽ و ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ در ذھﻦ ‪.‬‬ ‫ذھﻦ آدﻣﯽ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎ ﺟﮫﺎن واﻗﻌﯿﺖ و از ﺟﻤﻠﻪ ﺑﺎ ﺻﺎﺣﺒﺶ ھﺮ ﮐﺎری ﮐﻪ ﻣﯿﺨﻮاھﺪ ﺑﮑﻨﺪ ‪ .‬ﺑﺎ اﻧﺪک ﺗﻮّﺟـﻪ در‬ ‫ﻣﺎھﯿﺖ ذھﻨﯽ در ﻣﯽ ﯾﺎﺑﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﺨﺶ ﺑﺴﯿﺎر ﺳﻄﺤﯽ و ﮔﺬراﺋﯽ از آن در ﺧﺪﻣﺖ ارادۀ ﺑﺸﺮ اﺳﺖ و ﺑﻠﮑﻪ ﺧﻮد‬ ‫اراده ﺑﻌﻨﻮن ﯾﮑﯽ از ﻋﻨﺎﺻﺮ ذھﻨﯽ ﺑﮑﺎر ﻣﯽ آﯾﺪ ‪ .‬ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﮐﻪ ذھﻨﯿﺖ آدﻣﯽ دارای ﻓﺮﻣﺎﻧﺪۀ ﻓﻮق آدﻣﯽ اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﺳﻌﯽ ﻣﯿﮑﻨﺪ ﺑﺎ آدﻣﯽ راﺑﻄﻪ ﺑﺮﻗﺮار ﮐﻨﺪ و اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﺑﻮاﺳـﻄﻪ ﺟﮫـﺎن ھـﺴﺘﯽ اﻧﺠـﺎم ﻣـﯽ ﺷـﻮد ﺟﮫـﺎن‬ ‫ھﺴﺘﯽ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑۀ رﺳﺎﻧﻪ ﺑﯿﻦ اﯾﻦ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه و اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ‪.‬‬

‫ﺗﺠﺮﺑﻪ اي ﺑﻨﺎم » ﺑﻮدن «‬ ‫ﻋﺎﻟﻢ ھﺴﺘﯽ ﻋﺮﺻﻪ ﺗﺠﺮﺑۀ ﺑﻮدن اﺳﺖ و ھﻤﻪ ﻓﻌﻞ و اﻧﻔﻌﺎﻻت و ﺻﻔﺎت و ﺗﻨﻮﻋﺎت ﻋﻤﻠﯽ واﻧﻮاع زﯾﺴﺘﻦ ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً‬ ‫ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ ودرک و درﯾﺎﻓﺖ واﺣﺪی ﻣﯽ اﻧﺠﺎﻣﺪ ﮐﻪ آن ﺣﺲّ ھﺴﺘﯽ و ﻓﮫﻢ ﻣﺎ از اﯾﻦ واﻗﻌﻪ اﺳﺖ ‪ ،‬واﻗﻌۀ وﺟﻮد‬ ‫داﺷﺘﻦ و ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮدن ‪.‬‬ ‫ﺑﻮدن ﭼﯿﺴﺖ ؟ ﻣﺎ ﺑﻮدن را در ﭼﯿﺰی ﺑﻮدن در ﻣﯽ ﯾﺎﺑﯿﻢ ﮐﻪ اﻧﻮاع ﺻﻔﺎت را ﺑﻪ ﻋﺮﺻﻪ ادراک ﻣﺎ ﻣﯽ آورد ‪ :‬ﺧﻮب‬ ‫ﺑﻮدن ‪ ،‬ﺑﺪ ﺑﻮدن ‪ ،‬زﯾﺒﺎ وﻣﮫﺮﺑﺎن ﺑﻮدن ‪ ،‬زﺷﺖ و ﺧﺸﻦ ﺑﻮدن ‪ ،‬راﺳﺘﮕﻮ و ﯾﺎ دروﻏﮕﻮ ﺑﻮدن ‪ ،‬ﺿﻌﯿﻒ ﯾﺎ ﻗﻮی ﺑﻮدن‬ ‫‪ ،‬ﺳﯿﺮ ﯾﺎ ﮔﺮﺳﻨﻪ ﺑﻮدن ‪ ،‬ﻋﺎﺷﻖ و ﻣﺘﻨﻔﺮ ﺑﻮدن و ‪..........‬وﻟﯽ اﻣّﺎ ﺧﻮد ﺑﻮدن ﭼﯿﺴﺖ ؟ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ھﺮ ﺻﻔﺘﯽ‬ ‫ﺑﺎ ﺿﺪش درﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽ ﺷﻮد ﺑﻮدن ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﻧﺒﻮدن درک ﻣﯽ ﺷﻮد و اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ھﻤﻮاره اﺣـﺴﺎس ﻧـﺎﺑﻮدن را ﻧﯿـﺰ‬ ‫ﺑﮫﻤﺮاه ﺧﻮد دارﯾﻢ ﮐﻪ در ھﺮاس ھﺎ و ﻣﺮﮔﮫﺎ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ و ﻟﺬا آرﻣﺎن ﻣﺎ ﺟﺎوداﻧﮕﯽ اﺳﺖ ﯾﻌﻨـﯽ ﺟﺎوداﻧـﻪ‬ ‫ﺑﻮدن و ﺑﻮدﻧﯽ ﺟﺎوﯾﺪ ‪ .‬اﯾﻦ آرﻣﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ھﻢ در ﻓﻄﺮت وذات ﺧﻮد دارﯾﻢ و ھﻢ ﻣﺬھﺐ ﺑﻤﺎ ﺗﻌﻠﯿﻢ و ﺗﻠﻘـﯿﻦ‬ ‫ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪.‬‬

‫‪134‬‬


‫آدﻣﯽ ﺑﻤﯿﺰاﻧﯽ ﮐﻪ در ﺟﺎوداﻧﮕﯽ ﺧﻮد ﺗﺮدﯾﺪ دارد در ھﺮاس اﺳﺖ ‪ .‬ﺟﺎوداﻧﮕﯽ ھﻤﺎن ﺑﻮدن اﺳﺖ ‪ .‬ﺗﻨﮫﺎ ﺻﻔﺘﯽ‬ ‫ﮐﻪ ﺑﻮدن را وﺻﻒ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﺑﻪ ﺑﯿﺎن ﻣﻌﻘـﻮل ﻣـﯽ آورد ﺟـﺎوداﻧﮕﯽ اﺳـﺖ ‪ .‬ﭘـﺲ ﺗﺠﺮﺑـﻪ ﺑـﻮدن ھﻤـﺎن ﺗﺠﺮﺑـﻪ‬ ‫ﺟﺎوداﻧﮕﯽ اﺳﺖ ‪ .‬و اﻣﺎ اﯾﻦ ﺗﺠﺮﺑﻪ در ﭼﻪ اﻣﻮر و اﻋﻤﺎﻟﯽ ﺑﮫﺘﺮ و ﺷﺪﯾﺪﺗﺮ درﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽ ﺷﻮد ؟ اﻋﻤﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺑﻤﺎ‬ ‫اﺣﺴﺎس ﺟﺎوداﻧﮕﯽ ﻣﯽ ﺑﺨﺸﻨﺪ ﭼﯿﺴﺘﻨﺪ ؟ ﺑﺪون ﺗﺮدﯾﺪ آن اﻋﻤﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺑﻤﺎ اﻣﮑﺎن ﺗﺠﺮﺑـﻪ ﻧـﺎﺑﻮدی ﺷـﺪﯾﺪﺗﺮی‬ ‫ﻣﯽ دھﻨﺪ و در اوج ﺷﺮاﯾﻂ و اﺣﺴﺎس ﻧﺎﺑﻮدی اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎوداﻧﮕﯽ را درﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ ‪ .‬و اﯾـﻦ ﻧـﻮع اﻋﻤـﺎل‬ ‫آﻧﮫﺎﺋﯽ ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻋﺮﺻﻪ اﻧﻮاع از ﺧﻮد ﮔﺬﺷﺘﮕﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ‪ :‬ﮔﺬﺷﺘﻦ از ﻧﺎن و ﺟﺎن و ﻧﺎم و ﻋﻮاﻃﻒ و ھﻮﯾﺖ‬ ‫و اﺣﺴﺎس و ھﻤﻪ ﺑﺴﺘﮕﯽ ھﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﻣﺎ را ﺑﻪ ﺟﮫﺎن ﭘﯿﻮﻧﺪ ﻣﯽ زﻧﻨﺪ ‪ .‬ﺑﺮﯾﺪن از اﯾﻦ ﭘﯿﻮﻧـﺪھﺎ ﻣـﺎ را ﺑـﺮ آﺳـﺘﺎﻧﻪ‬ ‫ﻧﺎﺑﻮدی ﻣﯽ ﮐﺸﺎﻧﻨﺪ و در اﯾﻦ آﺳﺘﺎﻧﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺷﺪ ھﺴﺘﯽ و ﺟﺎوداﻧﮕﯽ را ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ و ﺑـﻪ آن اﯾﻤـﺎن‬ ‫ﻣﯽ آورﯾﻢ و اﯾﻦ ﮔﻮھﺮه در ﻣﺎ ﭘﺎﯾﺪار و ﺣﺎﺿﺮ ﻣﯽ ﻣﺎﻧﺪ و اﯾﻦ ﮔﻮھﺮه ھﻤﺎن ﭘﺮوردﮔﺎر اﺳﺖ زﯾـﺮا ﻧـﻮر وﺟـﻮد در‬ ‫ورای ﺟﮫﺎن وﺟﮫﺎﻧﯿﺎن ھﻤﻮﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﮔﺴﺴﺘﻦ از ﻏﯿﺮ و رﺳﯿﺪن ﺑﺨﻮد ھﻤﺎن ﺗﺠﺮﺑﻪ رﺳﯿﺪن ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﺤﺾ ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ اﺳﺖ ‪ .‬و اﯾﻦ ھﻤﺎن ﺗﻨﮫـﺎﺋﯽ‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﺗﻨﮫﺎﺋﯽ ﻋﺮﺻﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺑﻮدن ﺟﺎوداﻧﻪ اﺳﺖ و اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ در ﺣﺪﯾﺚ ﻗﺪﺳﯽ آﻣﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ‪ :‬ﺗﻨﮫﺎ‬ ‫ﺷﻮ ﺗﺎ ﺑﻤﻦ ﺑﺮﺳﯽ ! واﯾﻦ ھﻤﺎن رﺳﯿﺪن ﺑﻪ وﺟﻮد و ﯾﺎﻓﺘﻦ ﺟﺎوداﻧﮕﯽ اﺳﺖ ‪ .‬و اﯾﻦ ﻏﺎﯾﺖ ﺑﺨﻮد رﺳﯿﺪن و ﺧﻮد‬ ‫را ﺷﻨﺎﺧﺘﻦ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﮥ دﻟﺘﻨﮕﯽ ﻫﺎ‬ ‫در ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﮔﺮوھﯽ از ﻣﺮدﻣﺎن را دﻟﯽ ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬اﯾﻨﺎن ھﻤﺎن ﺟﻤﺎﻋﺖ ﺑﻘـﻮل ﻣﻌـﺮوف اﻟﮑـﯽ‬ ‫ﺧﻮش روزﮔﺎران ھﺴﺘﻨﺪ زﯾﺮا ھﺮﮔﺰ دل ﺗﻨﮕﯽ ﻧﺪارﻧﺪ زﯾﺮا دﻟﯽ ﻧﺪارﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺴﺘﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ در ﻓﺮاﻗﺸﺎن‬ ‫ﺗﻨﮓ ﺷﺪه و ﺑﻪ اﻧﺪوه وﺣﺰن ﻓﺮاق دﭼﺎر ﺷﻮﻧﺪ ‪ .‬اﯾﻨﺎن ﻋﯿﺎﺷﺎن ھﺴﺘﻨﺪ و وﻟﮕﺮدان و ﺑﯽ وﻓﺎﯾـﺎن‪ .‬زﯾـﺮا اﻧـﺴﺎن‬ ‫اھﻞ دل ﻓﻘﻂ ﯾﮏ ﮐﺎﻧﻮن دل ﻣﯽ ﺳﭙﺎرد و ﺑﺲ ‪ .‬و ﻣﺎﺑﻘﯽ ﻋﺰﯾﺰان را ﺑﺮ اﯾﻦ ﮐﺎﻧﻮن ﺟﻤﻊ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬اﯾـﻦ ھﻤـﺎن‬ ‫ﺟﻤﺎﻋﺖ ھﺮزه ھﺎ و ﻓﻮاﺣﺶ اﺳﺖ ﮐﻪ ھﯿﭻ ﻓﺮﻗﯽ ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ در ﮐﺠﺎ و ﺑﺎ ﮐﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ‪ .‬ھﺮ ﮐﺠـﺎ ﮐـﻪ ﻋـﯿﺶ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ﺧﻮﺷﻨﺪ ‪ .‬اﯾﻨﺎن در ﻣﻘﺎﻣﯽ ﭘﺴﺖ ﺗﺮ از ﺣﯿﻮاﻧﺎت ھﺴﺘﻨﺪ ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﮐﻪ اﯾﻨﺎن را ﺟﺎﺑﺠﺎ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﻣﯿﺰان ﻋﯿﺶ و‬ ‫ﭘﻮل و ﺑﻮﻟﮫﻮﺳﯽ اﺳﺖ ‪ .‬در رواﯾﺎت دﯾﻨﯽ اﯾﻦ ﺟﻤﺎﻋﺖ را وﻟﺪ زﻧﺎ ﮔﻮﯾﻨﺪ زﯾﺮا ﻣﺤﺼﻮل ﺑﯿﻮﻓﺎﺋﯽ و ﺧﯿﺎﻧﺖ و راﺑﻄﻪ‬ ‫ای ﺑﺪون دل ھﺴﺘﻨﺪ و ﻓﻘﻂ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﻟﺤﻈﻪ ای ﻋﯿﺶ و ﻣﺴﺘﯽ ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪه اﻧﺪ ‪ .‬اﻣﺮوزه اﯾﻦ ﺟﻤﺎﻋﺖ ﺑﺴﺮﻋﺖ‬ ‫در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﺟﮫﺎﻧﯽ ﺷﺪن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﮐﻪ ﺟﮫﺎﻧﯽ ﺷﺪن ﺑﯽ دﻟﯽ اﺳﺖ و ﺑﯽ دﯾﻨـﯽ ‪ .‬دل ﺗﻨﮕـﯽ ﻗﻠﻤـﺮو‬ ‫ﻣﻌﻨﻮﯾﺖ ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ‪ .‬ﮐﻞ ھﻮﯾﺖ ﻣﻌﻨﻮی اﻧﺴﺎن ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از ﻋﮫﺪ و وﻓﺎی او در رواﺑﻂ اﺳﺖ و آن ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از‬ ‫اﺣﺴﺎس ﻗﻠﺒﯽ اﺳﺖ زﯾﺮا ﮐﺎﻧﻮن ﻋﮫﺪ و وﻓﺎ ھﻤﺎن دل اﺳﺖ ‪ .‬دل ﺗﻨﮕـﯽ ﻣﺤـﺼﻮل وﻓـﺎی دل اﺳـﺖ و ﻗﻠﻤـﺮو‬ ‫ھﻮﯾﺖ ﻗﻠﺒﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬دﻟﯽ ﮐﻪ از ﮐﺎﻧﻮن ﻣﺤﺒﺖ دور ﻣﯽ ﺷﻮد ﺗﻨﮓ ﻣﯽ ﺷﻮد زﯾﺮا دﭼﺎر ﻗﺤﻄﯽ و ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ‬ ‫ﻣﺤﺒﺖ ﻣﯽ ﺷﻮد و در واﻗﻊ دﭼﺎر رﯾﺎﺿﺖ ﻣﯿﮕﺮدد ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ رﯾﺎﺿﺖ ﺻﺎﺣﺒﺶ را ﺑﻪ ﻣﻨﺸﺄ ﺟﺎوداﻧﻪ ﻣﺤﺒﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﺧﺪا ﻣﺘﺼﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪.‬‬

‫‪135‬‬


‫آﻧﮕﺎه ﮐﻪ ﻋﺰﯾﺰی ﻣﯽ رود ﮐﻞ دﻧﯿﺎ و ﻋﯿﺶ دﻧﯿﺎ ھﻢ ﺑﺎ او ﻣﯽ رود دل در اﯾﻦ ﻓﺮاق از دﻧﯿﺎ ﺗﮫﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد وﺗﻨﮓ‬ ‫و ﺗﻨﮓ ﻣﯽ ﮔﺮدد ﺗﺎ ﻣﺒﺪل ﺑﻪ ﻧﻘﻄﻪ ای ﺷﺪه و ﻓﻨﺎ ﮔﺮدد ‪ .‬آﻧﮑﻪ ﺑﺮ اﯾﻦ دﻟﺘﻨﮕﯽ ﺑﻤﺎﻧﺪ و دﻧﯿﺎی دﯾﮕﺮی را ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ‬ ‫ﻧﮑﻨﺪ اﯾﻦ دل او را ﺑﺨﺪا ﻣﯽ رﺳﺎﻧﺪ ﮐﻪ در ﻗﻠﻤﺮو ﻓﻨﺎ در اﻧﺘﻈﺎر اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫در ﻣﻮاﻗﻊ دل ﺗﻨﮕﯽ ﮐﺎری اﺣﻤﻘﺎﻧﻪ ﺗﺮ از ﺟﺴﺘﺠﻮی ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬اﯾـﻦ ھﻤـﺎن ھـﺮزه ﮔـﯽ دل و ﺟﺎﮐـﺸﯽ‬ ‫ﮐﺮدن ﺑﺮ ای دل اﺳﺖ و روﺳﭙﯽ ﻧﻤﻮدن دل ﺑﻌﻨﻮان ﮐﺎﻧﻮن ﺣﯿﺎت و ھﺴﺘﯽ و ﻣﻌﻨﻮﯾﺖ و ﻋﺸﻖ ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ‪ .‬و‬ ‫ﻟﺬا در ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻮاردی ﺷﺎھﺪﯾﻢ ﮐﻪ ﺑﻨﺎﮔﺎه از ﯾﮏ آدم دل ﺗﻨﮓ و ﻣﺤﺰون و ﯾﺎ داﻏﺪﯾﺪه ﯾﮏ ﻏﻮل رﻧﺠـﻮر و دﯾﻮاﻧـﻪ‬ ‫ﭘﺪﯾﺪ ﻣﯽ آﯾﺪ ‪.‬‬ ‫ﮔﺎه ﻋﺰﯾﺰی ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﺟﺴﻤﺎﻧﯽ ﻣﯽ رود وﻟﯽ روﺣﺶ ﺑﺎز ﻣﯽ ﮔﺮدد ﺗﺎ در ﺧﺎﻧﻪ دل ﺗﻮ ﻣﺴﮑﻦ ﮔﺰﯾﻨﺪ وﻟﯽ دﻟـﺖ‬ ‫ﻇﺮﻓﯿﺖ ﭘﺬﯾﺮش او را ﻧﺪارد و ﻟﺬا اﺣﺴﺎس ﺗﻨﮕﯽ دل ﻣﯽ ﮐﻨﯽ ‪.‬‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﮐﻪ دﻟﮫﺎی ﺗﻨﮓ و ﻣﺤﺰون را دوﺳﺖ ﻣﯽ دارد واز ﻗﻠﻮب ﻣﺸﻨﮓ و ﻣﻠﻨﮓ ﺑﯿﺰار اﺳﺖ ‪ .‬زﯾـﺮا‬ ‫ﮐﻪ دل ﻣﺤﺰون از دﻧﯿﺎ ﺑﯿﺰار اﺳﺖ و روی ﺑﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﻏﯿـﺐ و ﭘﺮوردﮔـﺎرش دارد ‪ .‬ﻣﺘﺄﺳـﻔﺎﻧﻪ ﻋﻠـﻢ روان ﭘﺰﺷـﮑﯽ‬ ‫ﺟﺪﯾﺪ ﺑﻄﺮزی اﺣﻤﻘﺎﻧﻪ و ﺷﯿﻄﺎﻧﯽ در ﺻﺪد ﺷﻨﮕﻮل ﮐﺮدن ﻗﻠﻮب ﻣﺤﺰون اﺳﺖ آﻧﮫﻢ ﺑﺎ داروھﺎی ﺟﻨﻮن آور ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﺷﻌﺒﻪ از ﻋﻠﻢ ﻃﺐ ﺑﺮاﺳﺘﯽ دﺷﻤﻦ دل و ﻣﻌﻨﻮﯾﺖ ﺑﺸﺮ اﺳﺖ و ﯾﺎ ﺟﺮﯾـﺎن ﻣﻮﺳـﻮم ﺑـﻪ ﺗﮑﻨﻮﻟـﻮژی ﻓﮑـﺮ و‬ ‫اﻧﺮژی درﻣﺎﻧﯽ و ﻏﯿﺮه ‪.‬‬

‫ﻫﺴﺘﯽ در دﯾﮕﺮان‬ ‫ﻣﻦ ﺑﺪﺑﺨﺘﻢ ﭘﺲ ھﺴﺘﻢ ! ﻣﻦ ﺑﯿﻤﺎرم ﭘﺲ ھﺴﺘﻢ ! ﻣﻦ ﺷﮑـﺴﺖ ﺧـﻮرده ام ﭘـﺲ ھـﺴﺘﻢ ! ﻣـﻦ ﻓﻘﯿـﺮم ﭘـﺲ‬ ‫ھﺴﺘﻢ ! ﻣﻦ اﺣﻤﻘﻢ ﭘﺲ ھﺴﺘﻢ ! ﻣﻦ ﻣﻨﻔﻮرم ﭘﺲ ھﺴﺘﻢ ! ﻣﻦ ﻓﺎﺣﺸﻪ ام ﭘﺲ ھﺴﺘﻢ ! ﻣﻦ در ﺣﺎل ﻣـﺮﮔﻢ‬ ‫ﭘﺲ ھﺴﺘﻢ ! ‪ .....‬ﻣﻦ ﻧﯿﺴﺘﻢ ﭘﺲ ھﺴﺘﻢ ! اﯾﻦ ﻧﺎز دوم ھﻮﯾﺖ ﯾﺎﺑﯽ ﺑﺸﺮ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ دﯾﮕﺮان اﺳﺖ ‪ .‬آﻧﮕﺎه ﮐﻪ‬ ‫ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺑﺮﺗﺮی ھﺎﯾﻢ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﯾﮕﺮان اﺣﺴﺎس وﺟﻮدم ﺑﻪ اوج رﺳﯿﺪ ﺑﻨﺎﮔﺎه در ﭼﺸﻢ و زﺑـﺎن دﯾﮕـﺮان ﻣـﯽ‬ ‫ﺷﮑﻨﻢ و ﻣﯽ ﺑﯿﻨﻢ ﮐﻪ اﯾﻦ ھﻮﯾﺖ و اﺣﺴﺎس وﺟﻮد از ھﻤﺎن آﻏﺎز اﻣﺮی دروﻏﯿﻦ و ﻧﻤﺎدﯾﻦ و رﯾﺎﺋﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫آﻧﮕﺎه ﻧﯿﺮوی ﻣﺮﻣﻮزی ﺑﺠﺎﻧﻢ ﻣﯽ اﻓﺘﺪ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﺑﺪﺳﺖ ﺧﻮد ﺑﺮاﻧﺪازم ﺗﺎ ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺪﯾﻨﻮﺳﯿﻠﻪ ﺟﻠﺐ ﻧﻈـﺮ دﯾﮕـﺮان‬ ‫ﻧﻤﺎﯾﻢ و ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺗﺮﺣّﻢ دﯾﮕﺮان اﺣﺴﺎس وﺟﻮد ﮐﻨﻢ و ﻟﺬا ﺗﺮاژﯾﮏ ﻧﻤﺎﺋﯽ آﻏﺎز ﻣﯽ ﺷﻮد وﻟﯽ اﯾﻦ ﺗﺮاژدی ﺑﻨﺎﮔﺎه‬ ‫واﻗﻌﯿﺖ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ واﯾﻦ ھﻮﯾﺖ ﻧﯿﻤﻪ دوم ﻋﻤﺮ ھﺮ ﺑﺸﺮی اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﺣﻘﯿﻘﺖ اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ھﺴﺘﯽ در دﯾﮕﺮان و از ﻧﮕﺎه دﯾﮕﺮان ھﻤﻮاره اﻣﺮی ﻋﺎرﯾﻪ ای و ﻧﻤﺎدﯾﻦ و ﺑﯽ رﯾﺸﻪ اﺳﺖ و‬ ‫آدﻣﯽ در ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ و ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﯽ ﺧﻮد ھﺮدو ﺟﺎن ﻣﯽ ﮐﻨـﺪ ﺗـﺎ از دﯾﮕـﺮان ﺟـﻮ از وﺟـﻮد درﯾﺎﻓـﺖ ﮐﻨـﺪ‪ ،‬وﺟـﻮدی‬ ‫ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻔﺮد و اﺳﺘﺜﻨﺎﺋﯽ ﺑﮕﻮﻧﻪ ای ﮐﻪ اﮔﺮ ﻧﺒﺎﺷﻢ ﮔﻮﺋﯽ ﮐﻞ ﮐﺎﺋﻨﺎت ﻓﺮو ﻣﯽ ﭘﺎﺷﺪ و ﮐﻞ ﺑﺸﺮﯾﺖ ﺑﯽ ﻣﻌﻨﺎ ﻣﯽ‬ ‫ﺷﻮد‪ .‬در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ھﺮ ﺑﺸﺮی ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﺑﺨﻮدی ﺧﻮد دارای وﺟﻮدی ﺑﯽ ﺗﺎ و ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﮑﺮار اﺳﺖ و در ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ‬ ‫دارای ھﺴﺘﯽ اﺳﺖ و ﺑﺮای اﯾﻦ ھﺴﺘﯽ ﻧﯿﺎزی ﺑﻪ ﻣﺠﻮز دﯾﮕﺮان ﻧﺪارد ‪ .‬وﻟﯽ ﺑﻤﯿﺰاﻧﯽ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﺗﻼش ﻣـﯽ‬ ‫ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﻮد راھﻤﺮﻧﮓ دﯾﮕﺮان وﻣﺸﺎﺑﻪ ﮐﺴﯽ دﯾﮕﺮ ﺳﺎزد از ھﺴﺘﯽ در ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ﻏﺎﻓﻞ ﺷﺪه وھـﺴﺘﯽ اش‬ ‫ﺑﺎزﯾﭽﻪ اﻧﻈﺎر ﻋﻤﻮﻣﯽ ﻣﯽ ﮔﺮدد ‪ .‬و آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ دارد از دﯾﮕﺮان ﮔﺪاﺋﯽ ﻣـﯽ ﮐﻨـﺪ‪ .‬ﺑـﺎزی و ﺗﺌـﺎﺗﺮ ﺧﻮﺷـﺒﺨﺘﯽ و‬ ‫ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ ﻣﺤﺼﻮل اﯾﻦ از ﺧﻮد ﺑﯿﮕﺎﻧﮕﯽ اﺳﺖ و ﻋﻠّﺖ ﺗﺒﺎھﯽ ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ‪ .‬اﻧﺴﺎن ﺑﺮای در ﺧـﻮد ﻣﺎﻧـﺪن و ﺧـﻮد‬

‫‪136‬‬


‫ﺑﻮدن ﻣﺤﺘﺎج ﺧﺪاوﻧﺪ اﺳﺖ زﯾﺮا ﺧﺪاوﻧﺪ ھﻤﺎن ﻧﻮر وﺟﻮد اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﺪون او ﻧﻤﯽ ﺗﻮان دارای اﺣﺴﺎس وﺟﻮدی در‬ ‫ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ﺑﻮد‪.‬‬

‫ﺣﻖ ﻏﻢ‬ ‫ﺑﻪ ﯾﮏ ﻟﺤﺎظ ﻋﺮﻓﺎن ھﻤﻪ ﻣﺬاھﺐ ﺗﺎرﯾﺦ ﺟﮫﺎن ﭼﯿﺰی ﺟﺰ ﻣﮑﺘﺐ ﻏﻢ ﭘﺮﺳﺘﯽ و اﺻﺎﻟﺖ ﺣﺰن واﻧـﺪوه ﺑـﯽ ﭘﺎﯾـﺎن‬ ‫ﻓﺮاق ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﻃﻔﻞ ﻧﺎز ﭘﺮورده ام درﺑﺪر ﺷﻮد‬

‫ﺗﺮﺳﻢ ز ﻏﻢ ﺑﻤﯿﺮم و ﻏﻢ ﺑﯽ ﭘﺪر ﺷﻮد‬

‫ﮔﻮﺋﯽ ﻏﻢ و ﺣﺰن ﻗﻠﺒﯽ ﺗﻨﮫﺎ ﯾﺎدﮔﺎر ﯾﺎر در ﻋﺎﻟﻢ ﺧﺎک اﺳﺖ در ﻧﺰد ﻋﺎﺷﻘﺎن‪ .‬ﮔﻮﺋﯽ ﻏﻢ ﺧﻮد ﯾﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ در دل‬ ‫ﻧﮫﺎن ﮔﺸﺘﻪ و رخ ﻧﻤﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪:‬‬ ‫روی ﺑﻨﻤﺎ و وﺟﻮدم ھﻤﻪ از ﯾﺎد ﺑﺒﺮ‬ ‫ﮔﻮﺋﯽ ﻏﻢ دل و ﻧﻪ ﺣﺮص و ﻧﺎﮐﺎﻣﯽ ھﺎی ذھﻦ ‪ ،‬ﺗﻨﮫﺎ ﮐﺎر و ﺑـﺎر دل اﺳـﺖ و دل در اﯾـﻦ ﺟﮫـﺎن ﺟـﺰ ﻏـﻢ ھـﯿﭻ‬ ‫ﺧﻮراک و ﺣﯿﺎﺗﯽ ﻧﺪارد و دل زﻧﺪه ﻻﺟﺮم ﻏﻤﮕﯿﻦ و ﻣﺤﺰون و ﺧﻮﻧﯿﻦ اﺳﺖ‪ .‬و ﻏﻢ ﻣﺤﺼﻮل ﻋﺸﻖ اﺳﺖ ﭼﺮا ﮐﻪ‬ ‫اﮔﺮ ﮐﺴﯽ را ﺑﺮاﺳﺘﯽ دوﺳﺖ ﺑﺪاری ﺧﺪاوﻧﺪ را ﺑﺴﯿﺎر ﺷﺪﯾﺪﺗﺮ دوﺳﺖ ﻣﯽ داری )ﻗﺮآن( –‬ ‫ﻏﻢ دل ﺑﺎﻋﺚ آراﻣﺶ ﺟﺎن و ﺗﺴﻼی روان و ﺗﻤﮑﯿﻦ اﻧﺪﯾﺸﻪ و رﺿﺎی وﺟﺪان اﺳﺖ‪ .‬دﻟﯽ ﮐـﻪ ﻏـﻢ ﻧـﺪارد دم از‬ ‫ﭘﺮوردﮔﺎرش ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫و ﺷﺎﯾﺪ دل ﺑﻌﻨﻮان ﺧﺎﻧﻪ ﺧﺪا ﻏﻤﮕﯿﻦ ﺧﺎﻧﻪ ﺑﯽ ﺧﺪای ﺧﻮﯾﺶ اﺳﺖ و در اﻧﺘﻈﺎر اوﺳﺖ ﮐﻪ ﻏﻤﺒﺎر اﺳﺖ ﭼﺮا ﮐﻪ‬ ‫ﻗﻠﻮب و اﺻﻞ ﺻﺎﺣﺒﺶ را ﺑﻪ ﺳﻤﺎﻋﯽ ﺟﺎوداﻧﻪ ﻣﯽ ﮐﺸﺎﻧﺪ‪ .‬ﻏﻢ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻣﻌﻨﺎ دارای دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮑﯽ ﻋﻈﯿﻢ و ﺣﯿﺮت‬ ‫آور اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻗﻠﻮب ﻏﻤﺒﺎر ﻗﻠﻮﺑﯽ آرام ﺑﺨﺶ ﺟﺎﻧﮫﺎی ﻣﺮدﻣﺎن ھﺴﺘﻨﺪ زﯾﺮا ﺣﺎﻣﻞ ﯾﺎد ﯾﺎر ھﺴﺘﻨﺪ اﮔﺮ ﻣﯿﺰﺑﺎن ﺧﻮد ﯾﺎر ﻧﺒﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﮔﻔﺘﻢ ﻏﻢ ﺗﻮ دارم ﮔﻔﺘﺎ ﻏﻤﺖ ﺳﺮآﯾﺪ‪.‬‬ ‫و اﯾﻨﮑﻪ ﻏﻤﮕﯿﻦ ﺑﻮدن ﺟﺪای ﻣﺘﺸﻨﺞ و اﻓﺴﺮده و ﻣﺘﻮﺣﺶ ﺑﻮدن اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﻏﻢ ﺣﻖ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ واﻧﺴﺎن ھﻢ ﺣﻖ ﻏﻢ اﺳﺖ‪ .‬ﺣﻖ ﺑﺎ ﻏﻢ و ﻏﻢ ﺑﺎ ﺣﻖ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫راز ﻧﻔﺲ ﻧﺎﻃﻘﻪ‬ ‫ارﺳﻄﻮ‪ ،‬اﻧﺴﺎن را ﺣﯿﻮان ﻧﺎﻃﻖ ﻧﺎﻣﯿﺪ ﺑﺪﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﮐﻪ ﻧﻄﻖ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﺗﻤـﺎﯾﺰ اﻧـﺴﺎن از ﺳـﺎﺋﺮ ﺣﯿﻮاﻧـﺎت اﺳـﺖ‪.‬‬ ‫ارﺳﻄﻮ ﻣﺘﻮّﺟﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻋﻈﯿﻤﯽ در اﻧﺴﺎن ﺷﺪه ﺑﻮد وﻟﯽ ﺑﺮاﯾﻦ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻋﻠﻤـﯽ ﻧﯿﺎﻓـﺖ زﯾـﺮا ھﻤـﻪ ﺣﯿﻮاﻧـﺎت‬ ‫دارای ﻧﻄﻖ ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ اﻧﺴﺎﻧﮫﺎ در ﻧﻤﯽ ﯾﺎﺑﻨﺪ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ھﺮ ﻗﻮﻣﯽ ﻧﻄﻖ اﻗﻮام دﯾﮕـﺮ را درک ﻧﻤـﯽ ﮐﻨـﺪ ‪.‬‬ ‫ﻧﻔﺲ ﻧﺎﻃﻘﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﺪﻟﯿﻞ ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻦ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ زﺑﺎن ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺪان ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻔﺲ آدﻣﯽ ﺣﺘّـﯽ در‬ ‫ھﻨﮕﺎم ﺳﮑﻮت ھﻢ ﺳﺨﻦ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ و ﺻﺎﺣﺒﺶ راﻣﺨﺎﻃﺐ ﻣﯽ ﺳﺎزد ‪ .‬ﻓﻘﻂ از اﯾـﻦ روﺳـﺖ ﮐـﻪ اﻧـﺴﺎن ﺗﻨﮫـﺎ‬ ‫ﺟﺎﻧﺪاری اﺳﺖ ﮐﻪ دارای ﻧﻔﺲ ﻧﺎﻃﻘﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و اﯾﻦ ﻧﻄﻖ ﻧﻔﺲ اﻧﺴﺎن ﺑﺎ ﺻﺎﺣﺐ ﻧﻔﺲ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ھﻤﺎن‬ ‫ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻔﺲ اﺳﺖ‪ .‬در واﻗﻊ اﻧﺴﺎن ﺗﻨﮫﺎ ﺣﯿﻮاﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺧﻮد ﺳﺨﻦ ﻣـﯽ ﮔﻮﯾـﺪ ‪ .‬اﯾـﻦ ﺣﻘﯿﻘـﺖ اﻧـﺴﺎﻧﯽ‬

‫‪137‬‬


‫ھﻤﺎن رازی اﺳﺖ ﮐﻪ اﻣﺎم ﻣﺤﻤـﺪ ﺑـﺎﻗﺮ )ع( آﻧـﺮا ﻣﻘـﺮ اﻟﻮھﯿـﺖ در ﺑـﺸﺮ ﻣـﯽ داﻧـﺪ و ﻧﻔـﺲ ﻧﺎﻃﻘـﻪ را ﺣـﻀﻮر‬ ‫ﭘﺮوردﮔﺎر در وﺟﻮد اﻧﺴﺎن ﻣﯽ ﻧﺎﻣﺪ‪ .‬ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻋﺮﻓﺎن اﺳﻼﻣﯽ ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ را ﺧﺪاﺷﻨﺎﺳﯽ‬ ‫ﻣﯽ داﻧﻨﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﺷﻨﺎﺧﺖ ذات اﯾﻦ ﻧﻔﺴﯽ ﮐﻪ در اﻧﺴﺎن ﺳﺨﻦ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ و اﻧﺴﺎﻧﯿﺖ ﻓﺮد را ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻣﯽ ﺳﺎزد‬ ‫ھﻤﺎن ﺷﻨﺎﺧﺖ ﭘﺮودرﮔﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺒﺎﻧﻪ روز اﻧﺴﺎن را ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻄﻖ اﻟﮫﯽ اﻟﺒﺘـﻪ ﻧـﻪ در ذھـﻦ و‬ ‫آﮔﺎھﯽ ﺑﺸﺮ ﮐﻪ در دل و ﺿﻤﯿﺮ ﻧﺎﺧﻮدآﮔﺎه ﺑﺎ اﻧﺴﺎن ﺳﺨﻦ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ھﺮ ﮐـﺴﯽ ﻟﺰوﻣـﺎً اﯾـﻦ ﻧﻄـﻖ را‬ ‫ﻧﻤﯽ ﺷﻨﻮد و در ﻧﻤﯽ ﯾﺎﺑﺪ اﻻ اھﻞ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ آﻧﮫﻢ در ﻋﺮﺻۀ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻗﻠﺐ‪ .‬زﯾﺮا دل آدﻣﯽ ھﻤﺎن دل ﻧﻔﺲ‬ ‫اوﺳﺖ و ﻧﻔﺲ ﻧﯿﺰ دارای ﻃﺒﻘﺎت اﺳﺖ ‪ :‬ﻧﻔﺲ اﻣﺎّره ‪،‬ﻧﻔﺲ ﻟﻮّاﻣﻪ‪ ،‬ﻧﻔـﺲ ﻣﻠﮫﻤـﻪ ‪ ،‬ﻧﻔـﺲ ﻣﻄﻤﺌﻨـﻪ ‪ ،‬ﻧﻔـﺲ‬ ‫راﺿﯿﻪ‪ ،‬ﻧﻔﺲ ﻣﺮﺿﯿﻪ و ﻧﻔﺲ واﺣﺪه ‪ .‬و ﻟﺬا ﺷﻨﯿﺪن و ﻓﮫﻢ ﻧﻤﻮدن ﻧﻄﻖ ﻧﻔﺲ واﺣـﺪه ھﻤـﺎن ﻣﻘـﺎم ﮐﻠـﯿﻢ اﷲ‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﻪ » ﺑﯿﻨﯽ «‬ ‫راز دﻣﺎغ‬ ‫ﺑﺎ ﻣﺴّﻤﺎﺗﺮﯾﻦ ﻧﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻋﻀﻮ ﺗﻨﻔّﺴﯽ ‪ -‬ﺑﻮﯾﺎﺋﯽ ﻧﮫﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ ھﻤﺎن » ﺑﯿﻨﯽ« ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻋﻀﻮ‬ ‫ﺑﯿﻨﺎﺋﯽ اﺳﺖ ھﻢ ﺑﯿﻨﺎﺋﯽ ﺑﺼﺮی و ھﻢ ﺑﺼﯿﺮﺗﯽ )ﻗﻠﺒﯽ( ‪.‬‬ ‫ﭼﺸﻤﺎن اﻧﺴﺎن ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﻧﻮک ﺑﯿﻨﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از دوﺑﯿﻨﯽ اﻣﮑﺎن ﯾﮕﺎﻧﻪ ﺑﯿﻨﯽ اﺷﯿﺎء را ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ و ﮔﺮﻧﻪ ﭼﺸﻤﺎن‬ ‫ﺑﺪون وﺟﻮد ﺑﯿﻨﯽ ھﺮ ﭼﯿﺰی را دوﺗﺎ ﻣﯽ دﯾﺪﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﺑﯿﻨﯽ اﻧﺴﺎن درﺳﺖ ﻣﺮﮐﺰ داﯾﺮۀ ﺻﻮرت اوﺳﺖ و ﻟﺬا ﻣﺮﮐﺰ ھﻮﯾﺖ ﺟﻤﺎﻟﯽ اوﺳﺖ و ﺑـﺪون ﺑﯿﻨـﯽ‬ ‫دوﻧﯿﻢ رخ آدﻣﯽ ﺑﺼﻮرت ﯾﮏ رخ واﺣﺪ ﻗﺎﺑﻞ درﯾﺎﻓﺖ ﻧﻤﯽ ﺷﺪ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﺟﻤﺎل واﺣﺪه ھﺮ ﮐـﺴﯽ از ﻧﮕـﺎه دﯾﮕـﺮان‬ ‫ھﻢ درﺳﺖ از ﻧﻘﻄﻪ ﺑﯿﻨﯽ او‪ ،‬درﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﯾﮏ ﻣﻌﻀﻠﻪ ﺻﺮﻓﺎً رواﻧﯽ و ﻣﺘﺎﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ھﻢ ﻧﯿـﺴﺖ ﯾـﮏ‬ ‫ﺑﺤﺚ ھﻨﺪﺳﻪ ﺑﺼﺮی اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺨﺸﯽ از ﻋﻠﻢ ﺗﻘﺎرن اﺳﺖ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺟﻤﺎل واﺣﺪه ھﺮ ﻓﺮدی ﺑﺮ ﻣﺪار ﺑﯿﻨﯽ‬ ‫اش رﻗﻢ ﻣﯽ ﺧﻮرد ﻗﻀﺎوت ﺑﺮ ﮐﻞ زﺷﺘﯽ ﯾﺎ زﯾﺒﺎﺋﯽ ﯾﮏ ﺻﻮرت ھﻢ ﺑﺮ ﻣﺤﻮر ﺷﮑﻞ ﺑﯿﻨﯽ اﺳﺖ ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ‬ ‫در ﻗﻠﻤﺮو زﯾﺒﺎﺋﯿﮫﺎی ﺻﻮری‪ ،‬ﺑﯿﻨﯽ ﺗﻨﮫﺎ ﻋﻀﻮی اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻨﻘﺪر دﺳﺘﮑﺎری و ﺟﺮاﺣﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﯿﻨﯽ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﮑﻠﯿﻒ ﻧﮫﺎﺋﯽ ﯾﮏ ﺟﻤﺎل را روﺷﻦ ﻣﯽ ﮐﻨـﺪ ﮔـﻮﺋﯽ روح ھـﺮ ﺟﻤـﺎﻟﯽ از ﺑﯿﻨـﯽ ﻣﺘـﺼﺎﻋﺪ ﻣـﯽ ﮔـﺮدد‪.‬‬ ‫ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺑﺮاﺳﺘﯽ ھﻢ رﯾﺢ )ھﻮا( ﮐﻪ رﯾﺸﻪ روح اﺳﺖ از ﺑﯿﻨﯽ دم و ﺑﺎزدم ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﻋﻼوه ﺑﺮاﯾﻦ آدﻣﯽ ﺑﺎ ﺑﻮﯾﺎﺋﯽ ﺧﻮد ﻧﻮﻋﯽ ﺑﯿﻨﺶ ذھﻨﯽ ھﻢ درک ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺎ درﯾﺎﻓﺖ ﺑﻮی ھﺮ ﭼﯿﺰی ﻣﯽ‬ ‫ﺗﻮاﻧﺪ ﺻﻮرت آن ﭼﯿﺰ را ﻣﺠﺴﻢ ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﻓﮫﻢ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﮐﻪ اﯾﻦ ﻓﮫـﻢ ﻓﻘـﻂ ھـﻢ ﺻـﻮری ﻧﯿـﺴﺖ ﺑﻠﮑـﻪ ﺷـﻌﻮری ھـﻢ‬ ‫ھﺴﺖ و درﺳﺖ ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﺑﯿﻨﯽ را دﻣﺎغ ھﻢ ﻣﯽ ﻧﺎﻣﯿﻢ ﮐﻪ ﻣﻌﻨﺎی دﯾﮕـﺮش ﻗـﻮۀ ادراک اﺳـﺖ‪ .‬ﮔـﻮﺋﯽ‬ ‫ﺑﯿﻨﯽ ﻣﺪﺧﻞ ادراک ﻣﻌﻨﻮی اﻧﺴﺎن از ﺟﮫﺎن اﺳﺖ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻣﺜﻼً ﻧﯿﭽﻪ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ ﮐـﻪ ﻣـﻦ ﺑـﺎ ﺑﻮﺋﯿـﺪن ﻣـﯽ‬ ‫ﻓﮫﻤﻢ‪.‬‬ ‫ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ھﻤﻪ ﺣﮑﯿﻤﺎن و ﻧﻮاﺑﻎ ﺑﺰرگ ﺟﮫﺎن دارای ﺑﯿﻨﯽ ﺑﺴﯿﺎر ھﻤﺴﺎن ﺑـﻮده اﻧـﺪ ﮐـﻪ ﻣﻌـﺮوف ﺑـﻪ ﺑﯿﻨـﯽ‬ ‫ﻋﻘﺎﺑﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ اﻧﻮاع ﮐﺜﯿﺮی دارد‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺪه ﺑﻌﻨﻮان ﯾﮏ درﻣﺎﻧﮕﺮ ﺑﺘﺪرﯾﺞ ﻣﺘﻮّﺟﻪ ﺷﺪم ھﻤﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﻨﯽ ﺧﻮد را ﺟﺮاﺣﯽ ﭘﻼﺳﺘﯿﮏ ﻧﻤﻮده اﻧﺪ دﭼﺎر‬ ‫اﺧﺘﻼل رواﻧﯽ و دﻣﺎﻏﯽ ﮔﺸﺘﻪ اﻧﺪ و اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﺮ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﻣﻦ در اھﻤّﯿﺖ روﺣﺎﻧﯽ ﺑﯿﻨﯽ ﯾﮏ ﺣﺠّﺖ آﺷﮑﺎر ﺷﺪ‪.‬‬

‫‪138‬‬


‫اﻧﺴﺎن ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﮐﻞ ﺟﮫﺎن را از ﻧﻮک ﺑﯿﻨﯽ اش ﻣﯽ ﺑﯿﻨﺪ و ﻧﯿﺰ ھﺮ ﭼﯿﺰی را ھﻢ از ھﻤﯿﻦ ﻃﺮﯾﻖ درﯾﺎﻓﺖ و ﻓﮫﻢ‬ ‫ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﮔﻮﺋﯽ ﭼﺸﻤﺎن آدﻣﯽ در ﻗﻠﻤﺮو ﺑﯿﻨﺎﺋﯽ ﯾﮏ ﻋﻀﻮ درﺟﻪ دوم ھﺴﺘﻨﺪ زﯾﺮا ﻧﻮک ﺑﯿﻨﯽ در ھﺮ ﺻﻮرﺗﯽ‬ ‫ﺑﻠﻨﺪﺗﺮﯾﻦ اﻋﻀﺎی ﺑﺪن اﺳﺖ و ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮﯾﻦ ﻋﻀﻮ ﺑﮫﺮ ﭼﯿﺰی در ﺟﮫﺎن ﺑﯿﺮون ﻧﺰدﯾﮏ اﺳـﺖ و ھـﺮ ﭼﯿـﺰی اول ﺑـﻪ‬ ‫ﺑﯿﻨﯽ و از آﻧﺠﺎ ﺑﻪ ﺳﺎﺋﺮ ﺣﻮاس ﻣﯿﺮﺳﺪ‪ .‬ﺑﯿﻨﯽ ھﻤﭽﻮن آﻧﺘﻦ ھﻤﻪ ﺣﻮاس دﯾﮕﺮ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در ﻣﻘﺎﻟﻪ ای ﻗﺒﻼً ﺑﺎ ھﻤﯿﻦ ﻧﮕﺎه ﺑﻪ » ﻣﻮ« ﻧﮕﺮﯾﺴﺘﯿﻢ ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﻮاردی از ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺗﻦ ﺑﻌﻨﻮان ﺟﻨﺒﻪ ای از ﻣﻌﺮﻓﺖ‬ ‫ﻧﻔﺲ و ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ‪ .‬از ھﻤﯿﻦ ﻣﻨﻈﺮ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯿﺪ ھﺮ ﻋﻀﻮ دﯾﮕﺮی از ﺑﺪن را ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ و ﻣﮑﺎﺷـﻔﻪ‬ ‫ﻗﺮار دھﯿﺪ‪.‬‬

‫ﻓﺮق ﺗﻔﮑّﺮ و ﺗﺨﯿ‪‬ﻞ‬ ‫ﻋﺎﻟﻢ ﺧﯿﺎل ﻧﻮﻋﯽ ﺧﻮاب ﺧﻔﯿﻔﺘﺮ اﺳﺖ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ آدﻣﯽ در ﻋﺎﻟﻢ ﺧـﻮاب ﺑـﺮ آﻧﭽـﻪ ﮐـﻪ رخ ﻣـﯽ دھـﺪ ھـﯿﭻ‬ ‫اﺣﺎﻃﻪ و اراده ای ﻧﺪارد ﻋﺎﻟﻢ ﺧﯿﺎل ھﻢ ﻋﺮﺻﻪ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺑﯽ اراده و ﯾﺎ ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻢ اراده از اﻧﺪﯾﺸﻪ و ذھﻦ ﺑﺸﺮ‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در وادی ﺗﻔﮑّﺮ‪ ،‬اﻧﺴﺎن دارای اراده و اﺣﺎﻃﻪ اﺳﺖ و ﻣﯽ اﻧﺪﯾﺸﺪ وﻟﯽ در وادی ﺧﯿﺎل آدﻣـﯽ اﻧﺪﯾـﺸﯿﺪه ﻣـﯽ‬ ‫ﺷﻮد ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻔﻌﻮل اﺳﺖ‪ .‬و ﻟﺬا اﻋﻤﺎل ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از ﺧﯿﺎﻟﭙﺮدازی ﻋﻤﻮﻣﺎً ﻣﻨﺠـﺮ ﺑـﻪ ﺗﻨـﺎﯾﺠﯽ ﻧـﺎﻣﻄﻠﻮب ﺷـﺪه و‬ ‫ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺑﯿﺮوﻧﯽ ﻓﺮد را از ﺣﯿﻄﻪ اراده و ﻋﻘﻞ ﺧﺎرج ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و درﯾﺎﻓﺘﮫﺎی ﺧﯿﺎﻟﯽ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ اﻋﻤﺎل ﺑﯽ اراده و‬ ‫ﻏﯿﺮ ﻋﻘﻼﻧﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬

‫اﻟﺒﺘﻪ ﭘﺮواز ﺑﯽ ﻗﯿﺪ و ﺷﺮط اﻧﺪﯾﺸﻪ در ﻋﺎﻟﻢ ﺧﻮاب رخ ﻣﯿﺪھﺪ و اﻧﺴﺎن ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ روﯾﺎھـﺎﯾﺶ را ﺑـﻪ ﯾـﺎد آورد و‬ ‫ﻣﺮور و ﻓﮫﻢ ﻧﻤﺎﯾﺪ و از اﯾﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺑﻪ ﺑﺴﯿﺎری از اﻣﯿﺎل ﻧﺎﺧﻮدآﮔﺎه و وﻗﺎﯾﻊ ﭘﻨﮫﺎن زﻧـﺪﮔﯽ آﮔـﺎه ﻣـﯽ ﺷـﻮد ﺗـﺎ‬ ‫ﺑﺘﻮاﻧﺪ در ﺑﯿﺪاری ﺧﻮد ﺑﻄﻮر آﮔﺎھﺎﻧﻪ ﺗﺮ و ارادی ﺗﺮ ﺑﯿﻨﺪﯾﺸﺪ وﻋﻤﻞ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬ ‫وﻟﯽ در ﻋﺎﻟﻢ ﺑﯿﺪاری و واﻗﻌﯿﺖ ﺧﻮد‪ ،‬زﻧﺪﮔﯽ و اراده را در دﺳﺖ ﺧﯿﺎﻻت ﺧﻮد دادن ﮔﺎه ﻣﻨﺠـﺮ ﺑـﻪ ﻣـﺴﺎﺋﻠﯽ‬ ‫ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺟﺒﺮان ﻣﯽ ﺷﻮد ‪.‬‬

‫ﺗﺨﯿﻞ در ﺑﯿﺪاری ﻧﯿﺰ اﻣﺮی ﺑﺲ ﻣﻔﯿﺪ و ﺧﻼق ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺸﺮط اﯾﻨﮑﻪ آدﻣﯽ دارای ﻗﺪرت ﺷﮫﺎدت ﺑﺮ اﯾﻦ‬ ‫ﻋــﺎﻟﻢ ﺑﺎﺷــﺪ و ﺧـﻮد را زﯾــﺮ ﻧﻈــﺮ ﺑﮕﯿــﺮد‪ .‬ﻗــﺪرت اراده اﻧﺪﯾــﺸﯿﺪن و ﻣﮫــﺎر ﻧﻤــﻮدن ﺟﺮﯾــﺎن اﻧﺪﯾــﺸﻪ ﺑﺨــﺸﯽ از‬ ‫ﺧﺮدﻣﻨﺪی و ﻓﻀﯿﻠﺖ و رھﺒﺮی ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺧﻮﯾﺶ اﺳﺖ و اﻧﺴﺎن ﺑﻤﯿﺰاﻧﯽ ﮐﻪ دارای ﭼﻨﯿﻦ ﻗﺪرﺗﯽ اﺳﺖ ﻣﯽ‬ ‫ﺗﻮاﻧﺪ و ﺷﮫﺎدت آﻧﺮا دارد ﮐﻪ ﺑﺎﻟﮫﺎی ﺧﯿﺎل را ﺑﮕﺴﺘﺮاﻧﺪ وﺑﻪ ﻋﻮاﻟﻢ ﺑﺮﺗﺮ ﺑﺮود و در ﻏﯿﺮ اﯾﻨﺼﻮرت ھﺮاس ﻣﻮﺟﺐ‬ ‫ﺣﻘﺎرت ﺧﯿﺎل ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺟﺰ ﺗﺨﯿﻼت ﺣﻘﯿﺮ ﺑﺴﺮاغ آدﻣﯽ ﻧﻤﯽ آﯾﺪ‪.‬‬ ‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ وﺣﯽ و ﮐﺸﻒ و ﺷﮫﻮد روﺣﺎﻧﯽ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد ﺣﺎﺻﻞ ﭘﺮواز ﺧﯿﺎل ﺗﺤﺖ اﻟﺸﻌﺎع ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔـﺲ و‬ ‫ﺣﮑﻤﺖ و اﺣﺎﻃﻪ ﺑﺮ وﺟﻮد اﺳﺖ‪ .‬در ﻏﯿﺮ اﯾﻨﺼﻮرت ھﻤﻪ ﺟﻨﻮﻧﮫﺎ و اﻋﻤﺎل ﺟﻨﺎﯾﺖ ﺑﺎر ﺣﺎﺻﻞ ﺧﯿﺎﻟﭙﺮدازﯾﮫﺎی ﺑﺪون‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﺣﮑﻤﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﺨﺪرات ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﻣﺎﻟﯿﺨﻮﻟﯿﺎ ﺷﺪه و ﮔﺎه ﺑﮑﻠﯽ آﮔﺎھﯽ را ﻣـﯽ ﮔـﺴﻠﺪ و‬ ‫ﺟﻨﻮن ﻋﺎرض ﻣﯽ ﮔﺮدد‪ .‬ﺗﺨﯿﻼت ﻣﺤﺼﻮل ورود ﺟﮫﺎن ﺑﺮ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ﮐـﻪ اﻧـﺴﺎن را ﺑـﺎ ﺧـﻮد ﻣـﯽ ﺑـﺮد و اﮔـﺮ‬ ‫اﻧﺴﺎن در ﻣﻘﺎم ﺷﺎھﺪ ﺑﺮ ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ﻧﺒﺎﺷﺪ ﭼﻪ ﺑﺴﺎ دﯾﮕﺮ ﺑﺮ ﻧﻤﯽ ﮔﺮدد واﯾﻦ ﺟﻨﻮن اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪139‬‬


‫وﻟﯽ ﺗﻔﮑﺮ ﻣﺤﺼﻮل ورود اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﺟﮫﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ آﻧﮫﻢ اﮔﺮ ﺗﻮأم ﺑﺎ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ ﻧﺒﺎﺷﺪ آدﻣﯽ را ﺑﺪام ﭘﺪﯾﺪه‬ ‫ھﺎ اﺳﯿﺮ ﻣﯽ ﺳﺎزد‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﺗﺨﯿﻞ و ﺗﻔﮑّﺮ دو وﺟﻪ و دو روش و دو ﺟﺮﯾﺎن ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ و ﻣﺘﻨـﺎﻗﺾ از اﻧﺪﯾـﺸﻪ و روان ﺑـﺸﺮ اﺳـﺖ ﯾﮑـﯽ از‬ ‫درون ﺑﻪ ﺑﺮون و دﯾﮕﺮی از ﺑﺮون ﺑﻪ درون‪.‬‬

‫ﺑﻤﯿﺰاﻧﯽ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن دارای آن ﭼﺸﻢ ﺳﻮّم ﮐﻪ آن ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ از اﯾﻦ ھﺮ دو ﺟﺮﯾﺎن اﻧﺪﯾﺸﻪ‬ ‫ﺳﻮد ﻣﯽ ﺑﺮد و ﺧﻮد را ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﯽ ﺑﺨﺸﺪ‪ .‬ﻣﺤﺼﻮل ﺗﻔﮑﺮی ﺑﺎ ﻧﮕﺎه ﺷﺎھﺪ‪ ،‬داﻧﺶ اﺳﺖ و ﻣﺤﺼﻮل ﺗﺨﯿﻠﯽ ﺑﺎ‬ ‫ﭼﻨﯿﻦ ﻧﮕﺎه ھﻢ ﺣﮑﻤﺖ اﺳﺖ‪ .‬در ﻏﯿﺮ اﯾﻨﺼﻮرت آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻋﺎﯾـﺪ ﻣـﯽ ﮔـﺮدد ﻓـﻦ ﺑـﺎزی و ھـﺬﯾﺎن و ﻻاﺑـﺎﻟﯿﮕﺮی و‬ ‫ﺑﺎزﯾﭽﮕﯽ اﺳﺖ و ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ﺟﻨﻮن وﺟﻨﺎﯾﺖ و ﺑﺰھﮑﺎری واﺳﺎرت و ﺗﺴﺨﯿﺮ ﺷﺪه ﮔﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در ﻗﻠﻤﺮو ﺗﺨﯿﻞ ﺑﯽ ﻣﻌﺮﻓﺖ‪ ،‬آدﻣﯽ ﺑﻪ ﺗﺴﺨﯿﺮ ﺟﮫﺎن در ﻣﯽ آﯾﺪ ‪ .‬و در ﻗﻠﻤﺮو ﺗﻔﮑﺮ ﺑﯽ ﻣﻌﺮﻓﺖ‪ ،‬آدﻣﯽ از ﺧﻮد‬ ‫ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد و در ﺑﯿﺮون از ﺧﻮد ﺑﻪ ﺑﺖ ﭘﺮﺳﺘﯽ ﻣﺒﺘﻼ ﻣﯽ ﮔﺮدد و ﺑﻪ ﺑﮫﺎﻧﻪ ﺗﻤﻠﮏ ﺟﮫـﺎن ﺧـﻮد ﺑـﻪ ﺗﻤﻠـﮏ و‬ ‫اﺳﺎرت ﺟﮫﺎن ﺑﯿﺮون در ﻣﯽ آﯾﺪ‪ .‬اﯾﻦ دو ﻧﻮع اﺳﺎرت در درون و در ﺑﯿﺮون اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺷﺎھﺪ دروﻧﯽ ﻧﺪارد ﺑﯽ ﺻﺎﺣﺐ اﺳﺖ و ﻟﺬا ھﻤﻮاره در ﺧﻄﺮ ﺗﺴﺨﯿﺮ ﺷﺪه ﮔﯽ و ﯾﺎ ﺑﻪ دام اﻓﺘـﺎدن‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ﺷﺎھﺪ دروﻧﯽ ﯾﺎ ﭼﺸﻢ ﺳﻮم‪ ،‬ھﻤﺎن ﺧﺪاﺳﺖ ﮐﻪ از ﺟﺮﯾﺎن ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ رخ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬اﻧﺴﺎن ﺑﯽ‬ ‫ﺻﺎﺣﺐ و ﺑﯽ ﻧﮕﺎه ﯾﺎ ﺑﯽ ﻧﻮر‪ ،‬در ﺟﮫﺎن ﮔﻢ ﻣﯽ ﺷﻮد و ﯾﺎ وﺟﻮدش ﻻﻧﻪ اﺟﻨﻪ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﻪ اﻟﺘﻘﺎط‬ ‫»اﻟﺘﻘﺎط «اﮔﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ‪ Eclecticism‬ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﮔﺰﯾﻨﺶ ﺑﮫﺘﺮﯾﻦ ھﺎی ھﺮ ﻣﮑﺘﺐ و ﻣﺬھﺐ ‪ ،‬ﮐﻪ‬ ‫ﻋﯿﻦ ھﺪاﯾﺖ اﺳﺖ و ﺣﻖ اﺳﺖ آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﮐﻪ ﺑﺮاﺳﺘﯽ ھﺪاﯾﺖ ﯾﺎﻓﺘﮕـﺎن و رﺳـﺘﮕﺎران‬ ‫ﮐﺴﺎﻧﯽ ھﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﮫﺘﺮﯾﻦ ﺳﺨﻨﺎن را ﺑﺮ ﻣﯽ ﮔﺰﯾﻨﻨﺪ ‪ .‬و اﯾﻦ ﺷﻌﺎر ﺣﺴﯿﻨﯿﻪ ارﺷﺎد ﺑﻮد ‪ .‬وﻟﯽ اﮔﺮ اﻟﺘﻘـﺎط ﺑـﻪ‬ ‫ﻣﻌﻨﺎی اﺧﺘﻼط اﻣﻮر و ﻣﻔﺎھﯿﻢ و ارزﺷﮫﺎی ﻣﺘﻨﺎﻗﺾ ﺑﺎﺷﺪ و در ھﻢ آﻣﯿﺨﺘﻦ ﺣﻖ و ﻧﺎﺣﻖ ﯾﺎ ﺧﺪا و ﺧﺮﻣﺎ ﺑﺎﺷﺪ‬ ‫ﮐﻪ ھﻤﺎن ﺷﺮک اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﮑﺘﺐ اﺑﻄﺎل و ﻧﺎﮐﺎﻣﯽ و رﺳﻮاﺋﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﻘـﻮل ﻗـﺮآن ﻋـﯿﻦ ﻧﺠـﺴﯽ و ﻇﻠـﻢ‬ ‫ﻋﻈﯿﻢ و ﻧﺎﺑﺨﺸﻮدﻧﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﻣﺎ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﮫﺘﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮای ارزﯾﺎﺑﯽ اﻣﻮر ﻓﮑﺮی ﺑﻪ ﻣﻌﺎرف و ﺷﺎه ﮐﻠﯿﺪھﺎی ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﻗﺮآن رﺟﻮع ﮐﻨﯿﻢ و‬ ‫ﺑﻪ دام اﯾﻦ اﺻﻄﻼﺣﺎت ﻓﻠﺴﻔﯽ ﻏﺮب ﻧﯿﻔﺘﯿﻢ ﮐﻪ ذاﺗـﺎً دارای ﻣﻔـﺎھﯿﻤﯽ ﻣـﺸﺮﮐﺎﻧﻪ و ﻣﻨﺎﻓﻘﺎﻧـﻪ ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﻨﺪ و‬ ‫ﮔﻤﺮاه ﮐﻨﻨﺪه اﻧﺪ ﻣﺜﻞ ھﻤﯿﻦ واژه »اﻟﺘﻘﺎط«ﮐﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺻﻄﻼﺣﯽ ﻓﻠﺴﻔﯽ از ﯾﻮﻧﺎن اﺳﺖ ﮐـﻪ ﺗﺮﺟﻤـﻪ ﺑـﺴﯿﺎر‬ ‫ﻏﻠﻄﯽ ھﻢ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ آﻗﺎی ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ﻓﺮوﻏﯽ ﻣﺮﺗﮑﺐ ﺷﺪه و ھﻤﻪ از اﯾﺸﺎن ﺗﻘﻠﯿﺪ ﻧﻤﻮده اﻧﺪ ‪.‬‬ ‫در ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻏﺮب ﻟﻮﮐﺮﺗﯿﻮس ﻓﯿﻠﺴﻮف ﺳﺪه ﺳﻮم ﻗﺒﻞ از ﻣـﯿﻼد را ﺑـﺎﻧﯽ ﻣﮑﺘـﺐ ‪ Eclecticism‬ﻣـﯽ داﻧﻨـﺪ ﮐـﻪ‬ ‫ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻣﺮﯾﺪ اﭘﯿﮑﻮر ﺑﺎﻧﯽ ﻣﮑﺘﺐ رواﻗﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﮑﺘﺐ ﺳﻮﻓﯿﺰم ﻓﻠﺴﻔﯽ اﺳﺖ و ﺷﺒﺎھﺖ ﺑﺴﯿﺎر ﺑﻪ ﺑﻮداﺋﯿﺰم‬ ‫دارد ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﻓﯿﻠﺴﻮف ﮐﻪ در ﭼﮫﻞ ﺳﺎﻟﮕﯽ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﻋﺸﻘﯽ ﻧﺎﮐﺎم ﺧﻮدﮐﺸﯽ ﻧﻤﻮد ﻋﺎرﻓﺘﺮﯾﻦ ﻓﯿﻠﺴﻮف ﯾﻮﻧﺎن ﺑﺎﺳﺘﺎن‬ ‫ﭘﺲ از اﻓﻼﻃﻮن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی واﻗﻌﯽ اﻣﻮر ﻣﺎورای ﻃﺒﯿﻌﯽ را در ﺟﮫﺎن ﻃﺒﯿﻌﺖ ﺟـﺴﺘﺠﻮ و ﺗﺒﯿـﯿﻦ ﻣـﯽ‬

‫‪140‬‬


‫ﻧﻤﻮد و آﺛﺎر ﺧﺪاﯾﺎن را در ﺑﺸﺮ ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻗـﺮار داده ﺑـﻮد ‪ .‬ﮐﺘـﺎب »ﻃﺒﯿﻌـﺖ اﺷـﯿﺎء« ﯾﮑـﯽ از ﻋـﺎﻟﯿﺘﺮﯾﻦ اﺛـﺮ‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﯽ – ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ در ﮐﻞ ﺗﺎرﯾﺦ اﻧﺪﯾﺸﻪ ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ ﺑﮑﻠﯽ ﺑﻪ ﺑﻮﺗﻪ ﻓﺮاﻣﻮﺷـﯽ ﺳـﭙﺮده ﺷـﺪه‬ ‫اﺳﺖ زﯾﺮا اﻧﺪﯾﺸﻪ ﻏﺮﺑﯽ ﻗﺪرت درک اﯾﻦ ﻣﮑﺘﺐ را ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﺳﺖ و ﺑﺮ ﻋﺮﻓﺎی اﺳﻼﻣﯽ اﺳﺖ ﺗﺎ اﯾﻦ اﺛﺮ را در‬ ‫ﯾﺎﺑﻨﺪ ‪ .‬اﯾﻦ ﮐﻪ ﻧﺎم ﻣﮑﺘﺐ ﮔﺰﯾﻨﻪ ای ﺑﺮ ﻓﻠﺴﻔﻪ اﯾﻦ ﻓﯿﻠﺴﻮف ﻧﮫﺎده ﺷﺪه ﺣﺎﺻﻞ ﻋﺪم درک ﮐﻞ اﯾﻦ اﺛﺮ اﺳﺖ زﯾﺮا‬ ‫ﭘﻨﺪاﺷﺘﻪ اﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﺸﺎن ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺗﺎ اﻣﻮر ﻣﺘﺎﻓﯿﺰﯾﮑﯽ را ﺑـﺎ ﻣـﺴﺎﺋﻞ ﺟﮫـﺎن ﻣـﺎده در آﻣﯿـﺰد و ﯾـﮏ ﺟﮫـﺎن ﺑﯿﻨـﯽ‬ ‫ﺗﺼﻨﻌﯽ ﭘﺪﯾﺪ آورد ‪ .‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ اﯾﻦ اﺛﺮ دﻗﯿﻘﺎً ﯾﮏ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺗﺄوﯾﻠﯽ در ﻣﺬھﺐ اﺳﺎﻃﯿﺮ ﯾﻮﻧﺎن اﺳﺖ و ﻣﺸﺎﺑﻪ ھﻤﺎن‬ ‫ﮐﺎری اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮﺧﯽ از ﻋﺎرﻓﺎن ﻣﺎ ﻣﺜﻞ ﻣﺤﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺮﺑﯽ اﻧﺠﺎم داده و ﺑﻨﺎی »وﺣﺪت وﺟﻮد«را ﻧﮫﺎده اﻧﺪ ‪ .‬و‬ ‫ھﺮ اھﻞ ﻣﻌﺮﻓﺘﯽ ﻣﯽ داﻧﺪ ﮐﻪ »وﺣﺪت وﺟﻮد«رﺑﻄﯽ ﺑﻪ اﻟﺘﻘﺎط ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺷﺮک و ﻧﻔﺎق ﻧﺪارد و ﺑﻠﮑـﻪ اﺗﻔﺎﻗـﺎً‬ ‫ﺗﻨﮫﺎ دﺳﺘﮕﺎه ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ھﻤﻪ ﺧﻼء ھﺎ و ﻓﻮاﺻﻞ و ﻧﻔﺎﻗﮫﺎی ﺑﯿﻦ ﺟﮫﺎن ﻣﻌﺎﻧﯽ را از ﻣﯿﺎن ﺑﺮده و دﯾـﻦ و‬ ‫دﻧﯿﺎ را ﺑﺼﻮرت ﯾﮏ ﻗﺎﻧﻮن اﯾﻦ – ھﻤﺎﻧﯽ ﻋﺮﺿﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و اﻣﮑﺎن ﺷﺮک و ﻧﻔﺎق را ﻣﺤﺎل ﻣﯽ ﺳﺎزد ‪ .‬ﺗﻼﺷﮫﺎی‬ ‫وﺣﺪت وﺟﻮدی را ﺷﺮک و ﻧﻔﺎق ﻧﺎﻣﯿﺪن ﻋﯿﻦ ﻧﺎﺑﺨﺮدی و ﻧﺎآﮔﺎھﯽ از ﻋﻠﻢ ﺗﻮﺣﯿﺪ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫و اﻣّﺎ ﻣﮑﺘﺐ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﮔﺰﯾﻨﻪ ای ﻧﯿﺰ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ روﺷﯽ دﮔﺮ و در ﺻﻮرﺗﯽ ﻋﻠﻤﯽ و ﻣﻨﻄﻘﯽ ﺗﺮ ﻣﻨﺠﺮ ﺑـﻪ اﯾﺠـﺎد‬ ‫وﺣﺪت ﻣﻮﺟﻮدات ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ً در ﻗﻠﻤﺮو ﻓﺮھﻨﮓ ﺟﮫﺎﻧﯽ ﺑﺎﺷـﺪ و ﻋﻨﺎﺻـﺮ ﻓﺮھﻨﮕـﯽ را ﺗﺤـﺖ اﻟـﺸﻌﺎع ﻣﻌﺮﻓﺘـﯽ‬ ‫ﺗﻮﺣﯿﺪی ﭘﯿﻮﻧﺪ زﻧﺪ و ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺟﮫﺎﻧﯽ از اﯾﻦ – ھﻤﺎﻧﯽ و ﺑﯿﻦ ﻓﺮھﻨﮕﯽ و ﺑﯿﻦ ﻣﺬھﺒﯽ و ﺑﯿﻦ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺷﻮد ‪.‬‬ ‫ﺑﮫﺮ ﺣﺎل ﺣﺘﯽ ﺷﺮک و ﻧﻔﺎق ھﻢ در ﻗﻠﻤﺮو ﻓﻠﺴﻔﻪ و ﻧﻈﺮﯾﻪ ﭘﺮدازی ﺑـﻪ ﻟﺤـﺎظ اﻋﺘﻘـﺎد اﺳـﻼﻣﯽ دارای ھـﯿﭻ‬ ‫ﮔﻨﺎھﯽ ﺷﺮﻋﯽ ﻧﯿﺴﺖ ھﺮ ﭼﻨﺪ ﮐﻪ در ﻗﻠﻤﺮو ﻋﻤﻞ ﻓﺮدی ھﻢ ﮔﻨﺎھﺶ ﺑﺮ ﺧﻮد ﻓـﺮد اﺳـﺖ و ﺟـﺰاﯾﺶ ھﻤـﺎن‬ ‫اﺑﻄﺎل اﻋﻤﺎل اوﺳﺖ ‪ .‬ﻣﮕﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﮐﺴﯽ ﺑﺨﻮاھﺪ اﻓﮑﺎر و اﻋﻤﺎل ﻣﺸﺮﮐﺎﻧﻪ و ﻣﻨﺎﻓﻘﺎﻧﻪ اش را ﺑﻪ ﺟﺒﺮ ﺑﺮ ﺳﺎﺋﺮﯾﻦ‬ ‫وارد ﻧﻤﺎﯾﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﺮی ﺑﮑﻠﯽ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫اﻟﺘﻘﺎط ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺷﺮک ﯾﺎ ﺑﮫﺮ ﻣﻌﻨﺎﺋﯽ ﻣﻠﻌﻮن و ﺿﺪ دﯾﻦ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﺑﺎﻃﻞ را ﻟﺒﺎس ﺣـﻖ ﭘﻮﺷـﺎﻧﯿﺪن و ﯾـﺎ‬ ‫ﺑﺎﻟﻌﮑﺲ و ﯾﺎ ﺣﻖ و ﺑﺎﻃﻞ را ﻣﺨﻠﻮط ﮐﺮدن ‪ .‬ﻣﺜﻞ ﻧﻤﺎز ﺧﻮاﻧﺪن و رﺑﺎﻧﻤﻮدن ‪ ،‬روزه ﮔﺮﻓﺘﻦ و ﺷﮑﻤﺒﺎره ﮔﯽ ‪ ،‬ﺣﺞ‬ ‫و ﺗﺠﺎرت ‪ ،‬اﻣﺮﺑﻪ ﻣﻌﺮوف و ﻧﮫﯽ از ﻣﻨﮑﺮ و رﯾﺎﺳـﺖ ‪ ،‬ﺧﯿـﺮات و ﻣـﺮدم ﻓﺮﯾﺒـﯽ و ﯾـﺎ در ﻗﻠﻤـﺮو اﯾـﺪﺋﻮﻟﻮژی ﻣﺜـﻞ‬ ‫ﻣﺨﻠﻮط ﻟﯿﺒﺮاﻟﯿﺰم و ﺗﻘﻮی ‪ ،‬ﻣﺨﻠﻮط ﺧﺪاﭘﺮﺳﺘﯽ و ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﭘﺮﺳﺘﯽ ‪ ،‬ﻣﺨﻠﻮط ﺟﻨﮓ ﺑﺎ آﻣﺮﯾﮑﺎ و ﺗﺠﺎرت ﺑﺎ آن و‪...‬‬ ‫ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻣﻌﺮﻓﺘﯽ ﺷﺮک ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﭼﻨﺪ ﻣﻨﻈﻮره ﮐﺮدن ﯾﮏ ﻋﻤﻞ واﺣﺪ ‪ .‬اﯾﻦ اﻟﺘﻘﺎط ﺑﻪ ﻣﻌﻨـﺎی ﮔﻤﺮاھـﯽ‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬ﻣﺜﻼً ﻧﻤﺎز را ھﻢ ﺑﺮای رﺿﺎی ﺧﺪا ﺧﻮاﻧﺪن و ھﻢ رﺿﺎی ﻣﺮدم ﻣﺤﻠﻪ ‪ .‬ﯾﺎ ﻣﺒﺎرزه ﺑﺎ ﻃﺎﻏﻮت ھﻢ ﺑـﻪ ﻧﯿـﺖ‬ ‫ﻧﺠﺎت ﻣﺮدم و ھﻢ رﺳﯿﺪن ﺑﻪ رﯾﺎﺳﺖ و ﻗﺪرت و ‪ . ...‬اﻟﺘﻘﺎط دﯾﻨﯽ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺗﻘﻠّﺐ و دﻏﻞ ﺑﺎزی در دﯾﻦ اﺳﺖ‬ ‫ﻣﺜﻞ اﺳﺘﻔﺎده اﺑﺰاری از دﯾﻦ ﺑﺮای ﻣﻨﺎﻓﻊ دﻧﯿﻮی ‪ .‬اﺻﻮﻻً در ھﺮ اﻣﺮی ‪ ،‬ﮐﻪ دﻧﯿﺎ ﺑﻌﻨﻮان اﺑﺰاری در ﺧـﺪﻣﺖ دﯾـﻦ‬ ‫ﻧﺒﺎﺷﺪ آن ﻋﻤﻞ ﻣﺸﺮﮐﺎﻧﻪ اﺳﺖ و ﻧﻪ ﻣﺆﻣﻨﺎﻧﻪ ‪.‬‬ ‫وﻟﯽ ﭘﺮ واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻣﮑﺎﺗﺐ و ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن و ﻣﻌﺎرف ﺳﺎﺋﺮ ﻣﺬاھﺐ و ﻓﻠﺴﻔﻪ ھﺎ در ﺟﮫـﺖ ﭘـﯿﺶ ﺑـﺮدن‬ ‫اھﺪاف دﯾﻨﯽ ﻧﻪ ﺗﻨﮫﺎ ﺷﺮک ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ اﺣﻖ اﺧﻼص اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ھﻤﺎن ﻣﻌﻨﺎی ﺳﺨﻦ رﺳﻮل )ص( اﺳـﺖ ﮐـﻪ‬ ‫»ﻋﻠﻢ را ﺑﺠﻮﺋﯿﺪ ﺣﺘﯽ در ﭼﯿﻦ « ‪ .‬وﻟﯽ ﯾﮏ اﻣﺮ دﯾﻨﯽ را ﺑﺨﺪﻣﺖ ﯾﮏ ھﺪف ﺳﯿﺎﺳﯽ و اﻗﺘﺼﺎدی ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺷﺮک‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬ﺷﺮک ﺧﻮد ﺑﺨﻮد ﻣﺤﮑﻮم ﺑﻪ اﺑﻄﺎل اﺳﺖ و ﻟﺬا ھﺮﮔﺰ در ﻗﺮآن و اﺣﮑﺎم ﺷﺮع ھﯿﭻ ﺣﮑﻢ ﺟﺰاﺋﯽ ﺑﺮ ﻋﻠﯿﻪ‬ ‫ﺷﺮک وﺟﻮد ﻧﺪارد در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺷﺮک را ﻇﻠﻢ ﻋﻈﯿﻢ ﻧﺎﻣﯿﺪه اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫و ﮐﻼم آﺧﺮ اﯾﻨﮑﻪ در ﻣﻨﻄﻖ ﻗﺮآﻧﯽ ﺷﺮک ﺣﺎﺻﻞ ﺧﺪاﭘﺮﺳﺘﯽ ذھﻨﯽ )ﻇﻨﯽ(اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﺣﺎﺻﻞ دﯾﻨﯽ ﮐﻪ ﻗﻠﺒﯽ‬ ‫ﻧﺸﺪه ﯾﻌﻨﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﯾﮏ ﺷﻮق و ﻋﺸﻖ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ زﯾﺮا آدﻣﯽ ﺑﺎ ﺧﺪا و دﯾﻦ ذھﻨﯽ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ھـﺮ ﺑـﺎزی و‬

‫‪141‬‬


‫ﻓﺮﯾﺒﯽ ﺻﻮرت دھﺪ ‪ .‬و ﻟﺬا دﯾﻦ ﺻﺮﻓﺎً ﻓﻠﺴﻔﯽ ﻣﮫﻤﺘﺮﯾﻦ و ﻗﺪﯾﻤﯽ ﺗﺮﯾﻦ ﻗﻠﻤﺮو اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژی ﺷﺮک اﺳﺖ و ﺑﺴﺘﺮ‬ ‫ﺧﯿﺮش اﻧﻮاع اﯾﺪه ھﺎی ﺑﻪ اﺻﻄﻼح اﻟﺘﻘﺎﻃﯽ در ﻣﻌﻨﺎی ﮔﻤﺮاه ﮐﻨﻨﺪه اش ‪.‬‬ ‫اﯾﻨﮏ ﺑﻪ ذﮐﺮ ﭼﻨﺪ اﺻﻄﻼح و ﻣﮑﺘﺐ ﻣﺸﮫﻮر ﻣﺸﺮﮐﺎﻧﻪ )اﻟﺘﻘﺎﻃﯽ( ﻣﯽ ﭘﺮدازﯾﻢ ‪ :‬ﻟﯿﺒﺮاﻟﯿﺰم دﯾﻨﯽ ‪ ،‬ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺰم‬ ‫دﯾﻨﯽ ‪ ،‬دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ دﯾﻨﯽ وووو ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﮑﺎﺗﺐ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﺑﯿﻨﺶ ﺷﯿﻌﯽ ﻓﻘﻂ در ﺻﻮرت وﺟﻮد اﻣﺎم ﻣﻤﮑﻦ اﺳـﺖ‬ ‫ﮐﻪ رھﺒﺮی ﺟﺎﻣﻌﻪ را ﺑﺎ ﻋﺸﻖ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﻣﺮدم در اﺧﺘﯿﺎر داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬

‫ﻓﻬﻤﯿﺪن ﺑﺮاي ﭼﻪ ؟‬ ‫» ﯾﺎ اﻋﺮف «‬ ‫ﻓﮫﻤﯿﺪن ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻪ ﻗﺼﺪ ﺧﻮﺷﺒﺨﺖ ﺗﺮ ﺷﺪن ؟ ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﯽ ﭼﯿﺴﺖ ؟ اﮔﺮ ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ ﭘﺲ دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺎزی ﺑﻪ ﻓﮫﻢ‬ ‫ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻧﯿﺴﺖ و اﮔﺮ ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ ﭘﺲ ﻓﮫﻤﯿﺪن ﺑﻪ ﻗﺼﺪ اﻣﺮ ﺟﺎھﻼﻧﻪ ای اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﻓﮫﻤﯿﺪن ﺑﺮای ﻧﻔﮫﻤﯿﺪن‬ ‫؟!‬ ‫اﯾﻨﺴﺖ ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮ ﮐﻞ ﺗﻼﺷﯽ ﮐﻪ ﻓﮫﻤﯿﺪن و ﮐﺴﺐ ﻋﻠﻢ و ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﺎم دارد و ﻟﺬا ﻏﺎﯾﺘﯽ ﺟﺰ ﺟﮫﻞ ﻣﺮﮐﺐ و‬ ‫ﺟﻨﻮن و ﻋﺒﺚ ﻧﺪارد و ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ﺑﻪ ﻣﮑﺘﺐ اﺻﺎﻟﺖ ﺟﻨﻮن ﻣﯿﺮﺳﺪ ﮐﻪ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﮔﺮ ﻓﮫﻤﯿﺪن ﺑﻪ ﻧﯿّﺖ ﻓﮫﻤﯿﺪن ﻧﺒﺎﺷﺪ ﻣﻄﻠﻘﺎً از ذات ﺧﻮد ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ و ﻣﻀﺤﮑﻪ اﺳﺖ و درﯾﺎﺋﯽ از ﻣﻌﺎرف و ﻋﻠﻮم و‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ھﺎ ﯾﮏ اﺳﺒﺎب ﺑﺎزی ذھﻨﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اراده ﻓﺮد را ﻣﻠﻌﺒﻪ ﺧﻮد ﮐﺮده و وﺑﺎﻟﯽ اﺑﺪی ﺑﺮ ﮔﺮدن ﺻـﺎﺣﺒﺶ‬ ‫ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﻘﻮل ﻧﯿﭽﻪ ﭼﻮن ﺧﺮی اﺳﺖ ﮐﻪ در زﯾﺮ ﺑﺎر ﮐﻤﺮش ﺧﻤﯿﺪه ﮐـﻪ ﻧـﻪ ﺗـﺎب ﺣﻤـﻞ ﺑـﺎر دارد و ﻧـﻪ رھـﺎ‬ ‫ﮐﺮدﻧﺶ را‪.‬‬ ‫ﻋﺸﻖ ﺑﻪ ﻓﮫﻤﯿﺪن ﺑﺮﺗﺮ ﺑﯽ ھﯿﭻ ﻣﻘﺼﻮدی ﻏﯿﺮ ﻓﮫﻤﯿﺪن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ راھﯿﺎﺑﯽ اﻧﺴﺎن ﺑـﻪ ﺟﮫـﺎﻧﯽ ﺑﺮﺗـﺮ و‬ ‫ﻣﮑﺎﺷﻔﻪ ﭘﺪﯾﺪه ھﺎی ﻏﯿﺒﯽ اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﺟﮫﺎن و ﭘﺪﯾﺪه ھﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﺗﺎ ﻗﺒﻞ از آن ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﺗﺼﻮّر و اﺣـﺴﺎﺳﯽ از‬ ‫آن ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻨﺴﺖ ﻣﻌﺮﻓﺖ !‬ ‫ﻟﺬا ﺑﻘﻮل ﻋﻠﯽ )ع( ﻓﻘﻂ دﻋﺎی » ﯾﺎ اﻋﺮف« اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ اﺟﺎﺑﺖ ﻣﯽ ﺷﻮد و اﯾﻦ دﻋـﺎ ﺑـﻪ ﻣﺜﺎﺑـﻪ اﺳـﻢ‬ ‫اﻋﻈﻢ ﻋﺮﻓﺎن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ ‪ :‬ﭘﺮودرﮔﺎرا ﻣﺮا ﺑﻔﮫﻤﺎن ! اﯾﻦ ﻣﮑﺘﺐ اﺻﺎﻟﺖ ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫و اراده ﺑﻪ ﻓﮫﻢ ﺑﯿﺸﺘﺮ و ﺑﺮﺗﺮ اﮔﺮ ﻧﯿّﺘﯽ ﺟﺰ ﺧﻮد ﻣﻌﺮﻓﺖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ و ﺧﻮد ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻣﻘﺼﻮد ﻧﺒﺎﺷﺪ ﻣﮫﻤﺘﺮﯾﻦ‬ ‫ﺗﻼش ﺑﺸﺮ اﺳﺖ‪ .‬زﯾﺮا ﻓﮫﻤﯿﺪن ﺑﻪ ﻗﺼﺪ ﭘﻮﻟﺪار ﺗﺮ ﺷﺪن و رﺋﯿﺲ ﺷﺪن و ﻣﺸﮫﻮر ﺷﺪن و ﻣﻄﻠﻮب ﺷﺪن و ‪.....‬‬ ‫اﺣﻤﻘﺎﻧﻪ ﺗﺮﯾﻦ ﻣﻘﺼﻮد اﺳﺖ زﯾﺮا ﻧﻪ ﺗﻨﮫﺎ ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﮐﻤﮑﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﻮع ﻣﻘﺎﺻﺪ ﻧﻤﯽ ﮐﻨـﺪ ﺑﻠﮑـﻪ آن ﻗـﺴﻤﺖ رزق‬ ‫ﻃﺒﯿﻌﯽ و اﺳﺘﻌﺪاد ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﺮای رزق اﻗﺘﺼﺎدی و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ را ھﻢ ﻣﺨﺘﻞ و ﻓﻠﺞ ﻣﯽ ﺳﺎزد‪.‬‬ ‫از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﻣﻌﺮﻓﺖ‪ ،‬ﻧﺎﺑﺘﺮﯾﻦ و اﻟﮫﯽ ﺗﺮﯾﻦ ﻧﻌﻤﺖ و ﮔﻮھﺮه ذات اﻧﺴﺎن اﺳﺖ و ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮﯾﻦ اراده ﺑﻪ ﺧﺪاﺳﺖ اﮔﺮ‬ ‫ﺑﺨﺪﻣﺖ دﻧﯿﺎﭘﺮﺳﺘﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﺷﺪﯾﺪﺗﺮﯾﻦ ﺷﺮﮐﮫﺎ و ﻇﻠﻢ ھﺎﺳﺖ و ﻟﺬا ﺷﺪﯾﺪﺗﺮﯾﻦ ﺑﻄﺎﻟﺖ ھﺎ و ﻧﺎﮐﺎﻣﯿﮫﺎ را ﺗﺎ ﺳﺮﺣﺪ‬ ‫ﺟﻨﻮن ﺑﻮﺟﻮد ﻣﯽ آورد‪ .‬در ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺗﺎ ﺑﻪ اﻣﺮوز ﺷﺎھﺪ ﺑﺴﯿﺎری ﺑﻮده اﯾﻢ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﺼﺪ رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﻗﺪرﺗﮫﺎی‬ ‫ﺑﺰرگ ﺑﻪ ﮐﺴﺐ ﻋﻠﻢ و ﻣﻌﺮﻓﺖ ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﻧﺪ آن اﻧﮕـﺸﺖ ﺷـﻤﺎری ھـﻢ ﮐـﻪ ﺑـﻪ ﻗـﺪرﺗﯽ ﺑـﺰرگ رﺳـﯿﺪه اﻧـﺪ ﻧـﻪ‬ ‫ﺑﻮاﺳﻄﻪ آن ﺑﻪ اﺻﻄﻼح ﺗﺤﺼﯿﻼت ﺧﻮد ﺑﻮده ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﻣﮑﺮ و ﺗﺒﮫﮑﺎری و ﺟﻨﺎﯾـﺎﺗﯽ ﺑـﻮده ﮐـﻪ در اﯾـﻦ راه‬ ‫ﻣﺮﺗﮑﺐ ﺷﺪه ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ ﺗﺤﺖ اﻟﺸﻌﺎع ﻋﻠﻢ ﻧﮫﺎﺋﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ و ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ﻣﺒﺪّل ﺑﻪ ﺷﯿﺎﻃﯿﻦ آدﻣﺨﻮاری ﻣﺜﻞ ﺧﻮاﺟﻪ‬

‫‪142‬‬


‫ﻧﻈﺎم اﻟﻤﻠﮏ و ﺑﺮﻣﮑﯿﺎن و ﮔﻮﺑﻠﺰ )ﻓﯿﻠﺴﻮف وزﯾﺮ ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت ھﯿﺘﻠﺮ( و ارﺳﻄﻮ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬در اﯾﻨﺠﺎ ﺗﻨﮫﺎ ﺧﺎﺻﯿﺖ اﯾﻦ‬ ‫ﺑﻪ اﺻﻄﻼح ﻋﻠﻢ و ﻓﻠﺴﻔﻪ درﺳﺖ ﻣﺜﻞ ﺧﻂ ﺧﺮﭼﻨﮓ – ﻏﻮرﺑﺎﻏﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﭘﺰﺷﮑﺎن ﻣﺪرن و ﯾﺎ دﻋﺎ ﻧﻮﯾﺴﺎن ﻗﺪﯾﻢ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻃﺐ را ﺣﯿﺮان و ﻣﺪھﻮش ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﺧﻮد را ﻣﻘﺪس و اﺳﺮار آﻣﯿﺰ ﺟﻠﻮه ﻣﯽ دھـﺪ‪ .‬و اﯾـﻦ ھﻤـﺎن‬ ‫ﺧﺎﺻﯿﺖ ﺳﻮاد و ﮐﺘﺎﺑﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻧﯿّﺖ ﻏﯿﺮ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﮐﺴﺐ ﻣﯽ ﺷﻮد و ﻋـﯿﻦ ﺳـﯿﺎه ﮐـﺮدن و ﺳـﯿﺎه ﺑـﺎزی ﺑـﺎ‬ ‫دﯾﮕﺮان اﺳﺖ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺳﻮاد ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺳﯿﺎھﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﯾﻨﺴﺖ ﻓﮫﻢ ﺑﯿـﺸﺘﺮ ﺑـﻪ ﻗـﺼﺪ ﺳـﯿﺎه ﮐـﺮدن‬ ‫دﯾﮕﺮان ﮐﻪ ﻗﺒﻞ از ھﻤﻪ ﺧﻮد ﻓﺮد را ﺳﯿﺎه ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬

‫ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﺮای ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻋﯿﻨﺎً ھﻤﺎن ﺧﺪاﭘﺮﺳﺘﯽ ﺑﺮای ﺧﺪاﺳﺖ‪ .‬زﯾﺮا ﺧﺪاﭘﺮﺳﺘﯽ ﺑﻪ ﻗﺼﺪ ﻏﯿﺮ ﺧﻮد ﺧﺪا )اھﺪاﻓﯽ‬ ‫دﯾﮕﺮ( ھﻤﺎن ﺷﺮک و اﺳﺎس ﭘﻮچ ﺷﺪﻧﮫﺎی ﺑﺸﺮ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ در ﺻﺪھﺎ ﮐﻼم دﯾﻨﯽ در ﮐﺘﺐ ﻣﻘﺪس و ﺧﺎﺻﻪ ﻗﺮآن و اﺣﺎدﯾﺚ ﺷﯿﻌﯽ‪ ،‬اﻧﺴﺎن را ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻗﺼﺪ ﻣﻌﺮﻓﺖ‬ ‫ﺑﺮﺧﺎﻟﻘﺶ ﺧﻠﻖ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ ذات اﻧﺴﺎن و ﻧﯿّﺖ ﺧﺪا ذره ذره و ﻟﺤﻈﻪ ﺑﻪ ﻟﺤﻈﻪ ﺧﻠﻘﺖ اﻧﺴﺎن ﻣﻌﺮﻓﺘـﯽ‬ ‫ﺧﻮدش ﺑﻮده اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ آدﻣﯽ از ﻧﻮر ﻣﻌﺮﻓﺖ رب آﻓﺮﯾﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ ﭘﺲ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﺮای ﻣﻌﺮﻓﺖ ھﻤﺎن ﻋﺸﻖ‬ ‫ﺑﻪ ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ و ﭼﻮن ذات ﺧﻮد ﺑﻘﻮل ﻋﻠﯽ )ع( ھﻤﺎن ﺧﺪاﺳﺖ ﻟﺬا اﯾﻦ ھﻤﺎن ﺧﺪاﭘﺮﺳﺘﯽ ﺑﺮای ﺧﻮد‬ ‫ﺧﺪاﺳﺖ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﺸﻖ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ ھﻤﺎن ﻋﺸﻖ او ﺑﻪ ﺧﺪاﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ و اﯾﻦ ﺷﻨﺎﺧﺘﻦ دارای‬ ‫ذاﺗﯽ ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ اﺳﺖ و ﻟﺬا ﻓﻘﻂ ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ ﯾـﮏ ﻋﻠـﻢ ﯾﮕﺎﻧـﻪ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺷﻨﺎﺳـﻨﺪه و راه و اﺑـﺰار ﺷـﻨﺎﺧﺖ و‬ ‫ﻣﻘﺼﻮد ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺟﻤﻠﮕﯽ ﯾﮑﯽ اﺳﺖ و آن ﺧﻮد اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻮرش ﺧﺪاﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺗﻨﮫﺎ ﻋﻠﻢ ﺗﻮﺣﯿـﺪی‬ ‫ھﻤﺎن ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ اﺳﺖ و اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ذﮐﺮ » ﯾﺎ اﻋﺮف« ﺗﻨﮫﺎ ذﮐﺮ ﺗﻮﺣﯿﺪی ﻧﺎب اﺳـﺖ و ﻧﺰدﯾﮑﺘـﺮﯾﻦ ﻧﯿّـﺖ ﺑـﻪ‬ ‫اﺟﺎﺑﺖ زﯾﺮا ﻣﻌﺮﻓﺖ ھﻤﺎن ﻋﻨﺼﺮ ذاﺗﯽ و اوﻟﯿﻪ ﺧﻠﻘﺖ اﻧﺴﺎن اﺳـﺖ ﭘـﺲ ﯾـﺎ اﻋـﺮف ﯾـﺎ ﺧـﺪا را ﺧﻮاﻧـﺪن ﺑـﺪون‬ ‫واﺳﻄﻪ و از ﻃﺮﯾﻖ وﺟﻮد ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ﺧﻮﯾﺶ اﺳﺖ و ﺧﺪا ھﻢ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ از رگ ﮔﺮدن ﺑﻪ اﻧﺴﺎن ﻧﺰدﯾﮑﺘـﺮ اﺳـﺖ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ اﯾﻦ ﻧﯿّﺖ ھﻤﺎن ﺻﺮاط اﻟﻤﺴﺘﻘﯿﻢ اﺳﺖ و ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﯿﻦ از ﺧﻮد ﺗﺎ ﺧﻮد اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﮫﻢ و ﻋﻠﻢ و ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﻪ ﻧﯿّـﺖ ﻏﯿـﺮ از ﺧـﺪا ﻣﻌﺮﻓـﺖ و ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳـﯽ ‪ ،‬ﻣﻮﺟـﺐ از ﺧـﻮد –‬ ‫ﺑﯿﮕﺎﻧﮕﯽ و اﺑﺘﻼء اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻇﻠﻤﺖ )ﺳﻮاد( اﺳﺖ و از اﻧﺴﺎن ﯾﮏ دﯾﻮ ﺑﺎ ﺳﻮاد ﻣﯽ ﭘﺮورد‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﻧﯿّﺖ و دﻋﺎی اﻧﺴﺎن در ﮐﺴﺐ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﺎﯾﺪ اﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ‪ :‬ﭘﺮودرﮔﺎرا ﻣﺮا ﺑﻔﮫﻤﺎن ﺗﺎ ﻧﻔﮫـﻢ ﻧﻤـﺎﻧﻢ‬ ‫وﻧﻔﮫﻢ از ﺟﮫﺎن ﻓﮫﻢ ﻧﺮوم !‬

‫ﻣﯿﺰان ﭼﯿﺴﺖ ؟‬ ‫آﯾﺎ ﻣﺤﮏ ارزﯾﺎﺑﯽ ارزﺷﮫﺎ ﭼﯿﺴﺖ؟ ﭼﺮا ارزﺷﮫﺎﺋﯽ ھﻤﭽﻮن ﺻﺪق‪ ،‬ﻗﻨﺎﻋﺖ‪ ،‬ﺳﺨﺎوت‪ ،‬از ﺧﻮدﮔﺬﺷﺘﮕﯽ‪ ،‬ﺻﺒﺮ‪،‬‬ ‫ﺷﺠﺎﻋﺖ و ﻋﻔﺖ و ﻋﺪاﻟﺖ و ﻣﺤﺒﺖ ﻧﯿﮑﻮﯾﻨﺪ وﻓﻀﯿﻠﺖ ﺷﻤﺮده ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ؟ اﺻﻼً آﻧﭽﻪ ﮐﻪ اﻧﺴﺎﻧﯿﺖ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ‬ ‫ﺷﻮد در ﯾﮏ ﮐﻠﻤﻪ ﺑﺮ ﭼﻪ ﻣﻌﻨﺎ و ﺣﻘﯽ ذاﺗﯽ ﻗﺮار دارد؟ ذات ﻣﻌﻨﻮﯾﺖ ﭼﯿﺴﺖ؟ اﺻﻼً آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ھﻮﯾﺖ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ‬ ‫ﺷﻮد در ﯾﮏ ﮐﻠﻤﻪ ﭼﻪ ﻧﻤﺎدی دارد و ﭼﻪ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ؟ و ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً اﯾﻨﮑﻪ » ﺣﻖ« ﺑﺮای اﻧﺴﺎن ﭼﯿﺴﺖ؟‬ ‫ﭘﺎﺳﺦ ھﻤﻪ اﯾﻦ ﺳﺌﻮاﻻت ﯾﮏ ﮐﻠﻤﻪ اﺳﺖ‪ :‬اﻧﺘﺨﺎب !!‬

‫‪143‬‬


‫ﮐﻞ رﺳﺎﻟﺖ اﻧﺒﯿﺎی اﻟﮫﯽ ﻧﯿﺰ ﻃﺒﻖ ﻧﺺ ﺻﺮﯾﺢ ﻗﺮآن ﺑﺮای رﺳﺎﻧﯿﺪن اﻧﺴﺎﻧﮫﺎ ﺑﺮ آﺳﺘﺎﻧﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﺑﻮده اﺳﺖ ‪ :‬ای‬ ‫رﺳﻮل ﺑﮕﻮ ﮐﻪ ﻣﺮا از ﺑﺎﺑﺖ رﺳﺎﻟﺘﻢ ھﯿﭻ اﺟﺮ و ﻣﻨﺘﯽ ﺑﺮ ﺷﻤﺎ ﻧﯿﺴﺖ اﻻ اﯾﻨﮑﻪ زﯾﻦ ﭘﺲ ھﺮ ﮐﻪ ﺑﺨﻮاھﺪ ﺧﻮدش‬ ‫راه ھﺪاﯾﺖ ﯾﺎ ﺿﻼﻟﺖ را ﺑﺮ ﻣﯽ ﮔﺰﯾﻨﺪ!‬ ‫اﯾﻦ ھﻤﺎن راز ﻻاﮐﺮاه ﻓﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺮآن آﻧﺮا ﻣﯿﺰان درﺳﺖ و ﻧﺎدرﺳﺖ ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪ .‬ﺑﮫﺸﺖ و ﺟﮫﻨﻢ‬ ‫ﻧﯿﺰ دوﻣﺤﺼﻮل از اﯾﻦ ﺣﻖ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺗﻘﻮا ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد راه ﺧﺪاﺳـﺖ ﺑـﻪ ﻣﻌﻨـﺎی رھـﺎ ﺳـﺎزی‬ ‫ﻧﻔﺲ از اﻧﻮاع ﺟﺒﺮھﺎی دروﻧﯽ وﺑﯿﺮوﻧﯽ اﺳﺖ‪ .‬از آﻧﺠـﺎ ﮐـﻪ ﻧﻔـﺲ ﻏﺮﯾـﺰی اﻧـﺴﺎن ذاﺗـﺎً ﺟﺒـﺎر و ﺟﺒﺮﭘﺮﺳـﺖ و‬ ‫وراﺛﺘﯽ و ژﻧﺘﯿﮏ و ﺗﺮﺳﻮ اﺳﺖ و از ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ ﻣﯽ ﮔﺮﯾﺰد ﻟﺬا ﺗﻘﻮا ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻧﺒﺮد ﺑﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﯾﻦ ﻧﻔﺴﺎﻧﯿﺖ اﺳﺎس‬ ‫اﺧﺘﯿﺎر و ﻗﻠﻤﺮو اﻧﺘﺨﺎب ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی آزادﺳﺎزی ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ از اﺳﺎرت »ﺧﻮد« اﺳﺖ و اﯾﻨﺴﺖ ﻣﯿﺰان ﺧﯿﺮ وﺷـﺮ‪ .‬و‬ ‫ھﻤﻪ ارزﺷﮫﺎی اﺧﻼﻗﯽ و اﺣﮑﺎم دﯾﻨﯽ در ﺧﺪﻣﺖ اﯾﻦ اﻣﺮ ﻗﺮار دارﻧﺪ و ﻣﺎھﯿﺖ و ﺧﺼﻠﺘﯽ ﺟﺰ اﯾﻦ ﺑﺮای اﻧﺴﺎن‬ ‫ﻧﺪارﻧﺪ واﻧﺴﺎن را ﺑﻪ ﺣﻖ اﻧﺘﺨﺎب ﻣﯿﺮﺳﺎﻧﻨﺪ‪ .‬اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺣﺘـﯽ ﺑـﺮ ﮐـﺎﻓﺮان آﺷـﮑﺎر ﺑـﺴﯿﺎر ﻣﮫﺮﺑـﺎﻧﺘﺮ از‬ ‫ﻣﺸﺮﮐﺎن و ﻣﻨﺎﻓﻘﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ھﺮﮔﺰ ﻧﻤﯽ ﺧﻮاھﻨﺪ اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ واﺿﺢ و ﻗﺎﻃﻊ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ھﻤﻮاره ﯾﮏ ﺑﺎم و دو‬ ‫ھﻮا ھﺴﺘﻨﺪ و ﻣﺬﺑﺬب ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ و ﻏﺮق در ﺗﺮدﯾﺪﻧﺪ و ھﻼک ﻣﯽ ﮔﺮدﻧﺪ‪.‬‬

‫ذات و ﺻﻔﺎت ﺧﺪاوﻧﺪ در اﻧﺴﺎن‬ ‫)ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺧﻮدﭘﺮﺳﺘﯽ(‬ ‫ﭼﺮا ﺧﻮدﭘﺮﺳﺘﯽ و ﺧﻮد ﻣﺤﻮری در اﻧﺴﺎن ﻋﻠﺖ اﻟﻌﻠﻞ ھﻤـﻪ ﺑـﺪﺑﺨﺘﯽ ھـﺎ و ﺷـﻘﺎوﺗﮫﺎ و ھﻼﮐﺘﮫﺎﺳـﺖ ؟ ﭼـﺮا‬ ‫ﺧﻮدﭘﺮﺳﺘﯽ ﻣﻮﺟﺐ ﻋﺪاوت ﻓﺮد ﺑﺎ ﺧﻮدش ﺷﺪه و ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ﺑﻪ ﺟﺒﺮ او را ﺑﻪ ﺧﻮدﺑﺮاﻧﺪازی ﻣﯽ ﮐﺸﺎﻧﺪ؟ ﭼـﺮا ﮐﻔـﺮ‬ ‫دﻗﯿﻘﺎً ھﻤﺎن ﺧﻮدﭘﺮﺳﺘﯽ اﺳﺖ و ھﻤﻪ ﻣﻮازﯾﻦ دﯾﻨﯽ و اﺧﻼﻗﯽ ﺑﺮاﺳﺎس ﺗﻤﺮﯾﻦ از ﺧﻮد ﮔﺬﺷﺘﮕﯽ ﺑﻨـﺎ ﺷـﺪه‬ ‫اﻧﺪ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ھﻤﺎن راز ﻣﻮﺟﻮدﯾﺖ اﻧﺴﺎن در ﺟﮫﺎن ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑـﻪ ﺧﻠﯿﻔـﻪ ﺧﺪاﺳـﺖ و اﺷـﺮف ﻣﺨﻠﻮﻗـﺎت‪ .‬اﻧـﺴﺎﻧﯿﺖ اﻧـﺴﺎن‬ ‫ﺣﺎﺻﻞ از ﺧﻮد ﮔﺬﺷﺘﮕﯽ ﺧﺪاﺳﺖ زﯾﺮا ﺧﺪاوﻧﺪ از ﺻﻮرت و روح و ﻋﻠﻢ و ﺻﻔﺎت ﺧﻮد ﺑﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﺨﺸﯿﺪ و اﻧﺴﺎن‬ ‫را ﺑﺮﺟﺎی ﺧﻮد ﻧﺸﺎﻧﯿﺪ و ﺧﻮد ﺑﺮ ﻋﺮش ﻓﻨﺎ ﻣﺴﺘﻘﺮ ﺷﺪ و ﻟﺬا اﯾﻨﮏ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ و ﺧﺪا ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ذات ھﺴﺘﯽ آدﻣﯽ ھﻤﺎن از ﺧﻮد ﮔﺬﺷﺘﮕﯽ ﺧﺪاﺳﺖ ﻟﺬا اﻧﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺧﻮدﭘﺮﺳﺘﯽ ﭘﯿﺸﻪ ﮐﻨـﺪ ﺑـﻪ ﺟﻨـﮓ‬ ‫ﺑﺮﻋﻠﯿﻪ ھﺴﺘﯽ ﺧﻮد ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ و ﻃﺒﯿﻌﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﻮدﺑﺮاﻧﺪازی ﺑﺮﺳﺪ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ اﻧﺴﺎن ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ از ھﻤﻪ ﺻﻔﺎت ﺧﻮد ﺑﮕﺬرد ﺗﺎ ﺑﻪ آن ﺑﺮﺳﺪ‪ .‬اﻧﺴﺎن ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ از ﺧﻮد ﺑﮕﺬرد ﺗﺎ ﺑﺨﻮد ﺑﺮﺳﺪ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﺧﻮد ﺟﺪﯾﺪ ھﻤﺎن ﺧﺪاﺳﺖ و ھﺴﺘﯽ ﺟﺎوﯾﺪ و ﺧﺪاﯾﮕﻮﻧﻪ‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﭘﺎراداﯾﻢ )‪(paradigme‬‬ ‫ﻗﺒﻞ ‪ ،‬ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺒﯿﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎﺑﻞ‪ ،‬ﻣﻘﺒﻮل‪ ،‬ﻗﺒﺎﻟﻪ‪ ،‬ﻗﺒﯿﻞ و ‪ ......‬ﺟﻤﻠﮕﯽ ﭘﺎراداﯾﻢ ﻣﺼﺪر » ﻗﺒﻞ« ھﺴﺘﻨﺪ ‪ .‬ﭘﺲ اﯾﻦ ﯾﮏ‬ ‫اﺻﻄﻼح زﺑﺎﻧﺸﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ و ﺧﻮد ﺷﺎﺧﻪ ای ﺑﺲ ﻣﮫﻢ در زﺑﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ رﯾﺸﻪ ھﺮ واژه ای را ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‬

‫‪144‬‬


‫واﻣﺮوزه ﮐﻪ ﻋﺼﺮ ﺑﻠﻮا و ھﺮج و ﻣﺮج و ﻧﯿﮫﯿﻠﯿﺰم زﺑﺎن واﻟﻔﺎظ و ﺷﻌﺎرھﺎﺳﺖ ﺑﯿﺶ از ھﺮ زﻣﺎﻧﯽ ﺑﮑﺎر ﻣﯽ آﯾﺪ و‬ ‫درﺳﺖ ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﻣﺘﻌﮫﺪ ﺗﺮﯾﻦ ﻣﺘﻔﮑﺮان ﻋﺼﺮ ﺟﺪﯾﺪ در ﻗﻠﻤﺮو ﻓﻠﺴﻔﻪ و رواﻧﺸﻨﺎﺳﯽ ﻣﺘﻮﺳﻞ ﺑﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ‬ ‫ﺷﺪه و ﻣﮑﺘﺐ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﻧﻮﯾﻨﯽ ﭘﺪﯾﺪ آورده اﻧﺪ ﮐـﻪ ﻋﻠـﻢ ھﺮﻣﻨﻮﺗﯿـﮏ ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ و ﻧﯿـﺰ ﻣﮑﺘـﺐ اﺻـﺎﻟﺖ زﺑـﺎن در‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﻪ‪ .‬و ﻟﺬا ھﻤﻪ ﻓﻼﺳﻔﻪ ﺧﻼق ﻋﺼﺮ ﻣﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﺤﻮر ﻓﻠﺴﻔﯿﺪه اﻧـﺪ ﻣﺜـﻞ ﻧﯿﭽـﻪ‪ ،‬ھﺎﯾـﺪﮔﺮ‪ ،‬وﯾﺘﮕﻨـﺸﺘﺎﯾﻦ و‬ ‫ﭘﯿﺮواﻧﺸﺎن‪.‬‬ ‫ﻋﺼﺮ ﻣﺎ ﺑﻪ ﻟﺤﺎﻇﯽ ﻋﺼﺮ ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﭘﺎراداﯾﻢ و زﺑﺎن اﺳﺖ ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﯾﮏ دوﺟﯿﻦ از واژه ھﺎﺋﯽ ﮐﻪ اﺻـﻼً‬ ‫ﺑﮫﻢ ﻣﺮﺑﻮط ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ﻣﺘﺮادف ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ و ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﻣﻮﺟﺒﺎت ﯾﮏ ﺟﻨﻮن ﻣﻠـﯽ و ﺟﮫـﺎﻧﯽ ﻣـﯽ ﺷـﻮﻧﺪ ﻣﺜـﻞ‬ ‫آزادی‪ ،‬دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ‪ ،‬ﻋﺪاﻟﺖ ‪ ،‬ﺑﺮاﺑﺮی ‪ ،‬ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ‪ ،‬ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺰم ‪ ،‬ﻣﺮدم ﺳـﺎﻻری‪ ،‬روﺷـﻨﻔﮑﺮی و ‪ ....‬ﺣﺘـﯽ‬ ‫ﻋﺸﻖ‪ .‬اﻣﺮوزه واژه ھﺎ ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﻣﺜﻞ ﻋﻠﻒ ﺧﺮس ھﺴﺘﻨﺪ و ھﺮﮔﺰ در ھﯿﺞ ﮐﺠﺎی ﺗﺎرﯾﺦ ﭼﻨﯿﻦ ﺟﻨﻮﻧﯽ ﺑﺮ زﺑﺎن‬ ‫ﺑﺸﺮی ﺣﮑﻤﻔﺮﻣﺎ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ ‪ .‬و ﻟﺬا ﯾﮑﯽ از اھﺪاف درﺟﻪ اول ﻣﺎ ھﻤﯿﻦ ﺗﻌﺮﯾﻒ دﮔﺮ ﺑﺎره واژه ھﺎی ﺑﻨﯿـﺎدﯾﻦ‬ ‫زﺑﺎن و ﻓﺮھﻨﮓ و اﺧﻼق و ﻣﺬھﺐ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺗﻌﺮﯾﻒ اﻟﻔﺒﺎﺋﯽ ﻣﻔﺎھﯿﻢ ‪ .‬رﺟﻌﺖ ﺑﻪ ﭘﺎراداﯾﻢ !‬

‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻏﻔﻠﺖ ﺑﺸﺮي‬ ‫ﻣﺎرﺗﯿﻦ ﺑﻮﺑﺮ ﻋﺎرف ﻣﺪرن ﯾﮫﻮد در اﺛﺮ ﻣﺸﮫﻮرش ﺑﻨﺎم » ﻣﻦ وﺗﻮ« ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ اﮔﺮ اﻧﺴﺎن ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ذھﻨﯽ و‬ ‫رواﻧﯽ ﺑﻪ اﮐﻨﻮﻧﯿﺖ ﺑﺮﺳﺪ ودر آن ﻣﻘﯿﻢ ﺷﻮد ﻧﺎﺑﻮد ﻣﯽ ﺷﻮد و اﮐﻨﻮﻧﯿﺖ ﺑﺮای ذھﻦ اﻧﺴﺎن ﻣﺘﺮادف ﻋﺪم اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ در ﻋﺮﻓﺎن اﺳﻼﻣﯽ ﻣﺤﻮر ھﻤﻪ اﻣﻮر اﺳﺖ و ﻟﺬا اﻧﺴﺎن ﮐﺎﻣﻞ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻣﻘﯿﻢ در »ﺣﺎل« اﺳﺖ و‬ ‫اﯾﻦ ﺑﻤﻌﻨﺎی زﻧﺪه ﮔﯽ ﺣﻘﯿﻘﯽ در واﻗﻌﯿﺖ ﺟﻤﺎدی اﺳﺖ‪ .‬و اﯾﻦ ﺑﺪان ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ آدﻣﯽ ھﺮﮔﺰ در ﺣﺎل ﺣﻀﻮر‬ ‫ﻧﺪارد و ﻣﻘﯿﻢ در ﮔﺬﺷﺘﻪ اﺳﺖ و ﺗﻤﺎم ﺷﻨﺎﺧﺘﮫﺎی او ھﻢ از ﮔﺬﺷﺘﻪ اﺳﺖ و اﯾﻦ راز ﻏﻔﻠﺖ ذاﺗﯽ ﺑﺸﺮ و ﻧﺴﯿﺎن‬ ‫ﻏﺮﯾﺰی اوﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻋﻠﻢ ﮐﯿﮫﺎن ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻣﺪرن ﻧﯿﺰ اﯾﻦ اﻣﺮ ﮐﺎﻣﻼً ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ درک ﻣﺸﺎھﺪه ﻋﯿﻨﯽ ﻣﺎ از ﻓﻀﺎ و‬ ‫ﮐﮫﮑﺸﺎﻧﮫﺎ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﯿﻠﯿﻮﻧﮫﺎ ﺳﺎل ﭘﯿﺶ اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ ﻣﺎ در ﺟﮫﺎن ﻻﻣﺘﻨـﺎھﯽ ﺑﻮاﺳـﻄﻪ ﺣـﻮاس و‬ ‫ﻋﻠﻮم آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎھﯽ در ﻣﯽ ﯾﺎﺑﯿﻢ دﯾﮕﺮ وﺟﻮد ﻧﺪارد وﻟﺬا ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﺎ ذاﺗﺎً ﻋﺪم ﭘﺮﺳﺖ و وﯾﺮاﻧﮕﺮ اﺳﺖ‪ .‬اﮐﻨﻮﻧﯿﺖ‬ ‫در ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻗﺮآﻧﯽ و ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ھﻤﺎن ﻗﯿﺎﻣﺖ ﻧﻔﺲ اﺳﺖ و ﻟﺬا ﻗﯿﺎﻣﺖ در ﻗﺮآن » اﻟﺴّﺎﻋﻪ« ﻧﺎﻣﯿﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ ﯾﮏ اﻧﺴﺎن ﻋﺎرف اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻣﻮاﺟﻪ ﺑﺎ ﻗﯿﺎﻣﺖ و ﻟﺬا روﯾﺎروی ﭘﺮوردﮔﺎر اﺳﺖ و ﺟﺰ ﺧﺪا ﻧﻤﯽ ﺑﯿﻨﺪ ھﻤﺎﻧﻄﻮر‬ ‫ﮐﻪ ﻋﻠﯽ)ع( و اﺋﻤﻪ اﻃﮫﺎر و ﺑﺮﺧﯽ ﻋﺎرﻓﺎن ﺑﺰرگ ادﻋﺎ ﮐﺮده اﻧﺪ‪.‬‬ ‫در ﺣﻘﯿﻘﺖ ادراک ﺑﺸﺮی اﺳﯿﺮ ﺟﺒﺮ ﮔﺬﺷﺖ زﻣﺎن اﺳﺖ و ﺟﺒﺮ زﻣﺎن ﻣﺎدر ھﻤﻪ ﺟﺒﺮھﺎ وﻏﻔﻠﺘﮫﺎی ﺑﺸﺮ اﺳﺖ و‬ ‫ﻟﺬا اﻧﺴﺎن ﮐﺎﻣﻞ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﺮ زﻣﺎن اﺳﺖ ﻧﻪ در زﻣﺎن ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﭘﺴﺎ ﺗﺎرﯾﺦ اﺳﺖ و اﻣﺎم زﻣﺎن ﺑﻤﻌﻨﺎی ﭘﯿـﺸﻮای‬ ‫زﻣﺎن و ﭘﯿﺸﺎﭘﯿﺶ ﺗﺎرﯾﺦ ‪ .‬و اﯾﻦ رھﺒﺮی ﺟﮫﺎﻧﯽ و ﮐﯿﮫﺎﻧﯽ اوﺳﺖ‪.‬‬

‫‪145‬‬


‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺗﺎرﯾﺦ ﻣﺬﻫﺐ‬ ‫اﻧﺒﯿﺎء و اوﻟﯿﺎی اﻟﮫﯽ ﻣﻈﺎھﺮ ﺷﻌﻮر دﯾﻦ ﺧﺪا ھﺴﺘﻨﺪ وﻟﯽ دﯾﻦ ﺧﺪا در ﻧـﺰد ﻋﺎﻣـﻪ ﻣﺮدﻣـﺎن ﭼﯿـﺰی ﺟـﺰ ﺷـﻌﺎر‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ ﺷﻌﺎرھﺎﺋﯽ ﮐﻪ در ﺻﺤﻨﻪ ھﺎی ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺗﺌﺎﺗﺮ ﻋﺮﺿﻪ ﻣﯽ ﺷـﻮد ﮐـﻪ ﺑـﻪ ﻧـﺎم ﺷـﻌﺎﺋﺮ اﺳـﺖ‪ .‬از اﺳـﻼم‬ ‫ﻣﺜﺎﻟﯽ ﻣﯽ زﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﺗﺎزه زﻧﺪه ﺗﺮﯾﻦ و ﻟﺬا ﺷﻌﻮری ﺗﺮﯾﻦ ﻣﺬاھﺐ اﺳﺖ زﯾﺮا آﺧﺮﯾﻦ ﻣﺬھﺐ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺜﻼًﻧﻤﺎز ﻋﺎﻣﻪ‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻓﻘﻂ ﺷﻌﺎر اﻟﻔﺎظ اﻟﮫﯽ در ﻧﻤﺎﯾﺸﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻗﺎﻣﻪ ﺻﻠﻮة ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ اﯾﻦ اﻗﺎﻣﻪ‬ ‫ﺻﻠﻮة ﺑﺮای ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ اﺳﻼم و اﺋﻤﻪ اﻃﮫﺎر واﻗﻌﻪ ﻣﻌﺮاج در درﺟﺎت ﺑﻮده اﺳﺖ ‪ .‬و ﯾﺎ ﻣﺮاﺳﻢ ﺣﺞ ﮐـﻪ در ﺣﻘﯿﻘـﺖ‬ ‫واﻗﻌﻪ ﺟﮫﺎد وﻋﺮﻓﺎت اﺑﺮاھﯿﻢ و ھﺎﺟﺮ واﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﺳﺖ وﻟﯽ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن آن واﻗﻌﻪ را ﺑﺼﻮرت ﯾﮏ ﺗﺌﺎﺗﺮی ﺑﻨﺎم‬ ‫ﺣﺞ ﺑﺎ ﻣﻘﺎدﯾﺮی ﺷﻌﺎر اﻧﺠﺎم ﻣﯽ دھﻨﺪ ‪ .‬و ﯾﺎ روزه را ﺑﻨﮕﺮﯾﺪ ﮐﻪ در ﻣﺎه رﻣﻀﺎن ﻣﺼﺮف و ﺷﮑﻢ ﺑـﺎره ﮔـﯽ ﺑـﻪ‬ ‫اوج ﺧﻮد ﻣﯽ رﺳﺪ و در اﯾﻦ ﯾﮏ ﻣﺎه ﺑﻪ اﻧﺪازه ﺳﻪ ﻣﺎه ﻣﻮاد ﺑﻠﻌﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد وﻟـﯽ ﻓﻘـﻂ ﻣﺮاﺳـﻢ ﺳـﺤﺮی و‬ ‫اﻓﻄﺎری ﺑﺼﻮرت ﻧﻤﺎدﯾﻦ اﺟﺮا ﻣﯽ ﮔﺮدد و ﺳﺎﺋﺮ واﺟﺒﺎت و ﻣﺤﺮﻣﺎت ﺟﻤﻠﮕﯽ ﺑﻪ ھﻤﯿﻨﮕﻮﻧﻪ اﻧﺪ‪ .‬آﯾﺎ ﺑﺮاﺳﺘﯽ اﯾﻦ‬ ‫ﭼﻪ رازی اﺳﺖ؟ ﭘﺮ واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎم اﯾﻦ ﻧﻮع ﻣﺬاھﺐ ھﻤﺎن ﻣﺬھﺐ ﺿﺪ ﻣﺬھﺐ ﯾﻌﻨﯽ ﻧﻔﺎق اﺳﺖ ﮐﻪ اﺷﺪ‬ ‫ﮐﻔﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬و اﯾﻦ ﮐﻞ ﻣﺎﺟﺮای ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﻌﻮر ﺑﻪ ﺷﻌﺎر و واﻗﻌﻪ ﺑﻪ ﺗﺌـﺎﺗﺮ اﺳـﺖ‪ .‬ﭼﯿـﺰی ﮐـﻪ ﺗـﺎرﯾﺦ ﻣـﺬاھﺐ‬ ‫ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد در ھﻤﻪ ﺟﺎی زﻣﯿﻦ و زﻣﺎن ﺟﺰ اﯾﻦ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ و اﻧﮕﺸﺖ ﺷﻤﺎراﻧﯽ ھﻢ ﮐﻪ ﺑﺮاﺳﺘﯽ دارای‬ ‫ﺷﻌﻮر دﯾﻨﯽ ﺑﻮده اﻧﺪ ﺑﻨﺎم ﻣﻠﺤﺪ و ﻣﺮﺗﺪ‪ ،‬ﻣﺤﺎﮐﻤﻪ و ﮔﺎه ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪه اﻧﺪ‪ .‬وﻟﯽ اﮔﺮ ھﻤﯿﻦ ﺷـﻌﺎرھﺎ و ﺗﺌـﺎﺗﺮ ھـﺎ‬ ‫ھﻢ ﻧﻤﯽ ﺑﻮد ھﯿﭻ ﻧﺸﺎن و ﻧﺎم و ﯾﺎدی از ﺧﺪا و دﯾﻦ او ﻧﻤﯽ ﺑﻮد‪ .‬و اﯾﻦ در واﻗﻊ دﯾﻦ ﺑﺎزی اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ھﺮ ﭼﻪ ﮐﻪ ﻣﺮدم ﺑﺎﻃﻨﺎً ﮐﺎﻓﺮﺗﺮ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﺎزار ﺷﻌﺮ وﺷـﻌﺎر وﺗﺌـﺎﺗﺮ و ﺳـﯿﻨﻤﺎ ھـﻢ داﻏﺘـﺮ ﻣـﯽ‬ ‫ﺷﻮد‪.‬‬

‫ﺗﻮﺿﯿﺢ ﺟﻬﺎن‬ ‫)ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺑﯿﺎن(‬ ‫اراده ﺑﻪ ﻓﮫﻢ ﺟﮫﺎن و ﻣﺒﺪأ و ﻣﻌﺎد آن و ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﮐﺎﺋﻨﺎت و ﻋﻤﻠﮑﺮد آن زﻣﯿﻨـﻪ وﻋﻠـﺖ اﻟﻌﻠـﻞ ﭘﯿـﺪاﯾﺶ‬ ‫ﻣﺬھﺐ و ﻓﻠﺴﻔﻪ و ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن و ﻋﺮﻓﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻼش ﺑﺮای ﺑﯿﺎن ﺟﮫﺎن اﺳـﺎس ﻓﺮھﻨـﮓ وﺗﻤـﺪن و داﻧـﺶ و‬ ‫ﻣﻌﻨﻮﯾﺖ ﺑﺸﺮ اﺳﺖ‪ .‬و ھﺮ ﻓﺮدی ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ از ﺑﯿﺎن ﻣﯽ ﮔﺮاﯾﺪ و ﻗﺎﻧﻊ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ :‬ﺑﯿﺎن اﺣﺴﺎﺳﯽ‪ ،‬ﺑﯿﺎن ﻣﻨﻄﻘﯽ‬ ‫و ﻓﻠﺴﻔﯽ‪ ،‬ﺑﯿﺎن ﻣﺬھﺒﯽ و ﻣﺘﺎﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ‪ ،‬ﺑﯿﺎن رﯾﺎﺿﯿﺎﺗﯽ ‪ ،‬ﺑﯿﺎن ﻓﻨﯽ‪ ،‬ﺑﯿﺎن ھﻨﺮی وﻏﯿﺮه‪ .‬و اﻣـﺎ از ﻣﯿـﺎن ھﻤـﻪ‬ ‫اﻧﻮاع ادراﮐﺎت و ﺑﯿﺎﻧﮫﺎ در ﻃﻮل ﺗﺎرﯾﺦ‪ ،‬ﺑﯿﺎن ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪ وﻋﺎرﻓﺎﻧﻪ ھﻢ ﻣﺎﻧﺪﮔﺎرﺗﺮﯾﻦ وھﻢ ﻗﺎﻧﻊ ﮐﻨﻨﺪه ﺗـﺮﯾﻦ ﺑﯿﺎﻧﮫـﺎ‬ ‫ﺑﻮده اﺳﺖ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ﺣﺘﯽ ﻓﻼﺳﻔﻪ و داﻧﺸﻤﻨﺪان و ﻋﻠﻤﺎی ﻣﺬھﺒﯽ ھﻢ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﻮع ﺑﯿﺎن روی ﻣﯽ آورﻧﺪ‬ ‫و اﯾﻦ آﺧﺮﯾﻦ ﺑﯿﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ روح اﻧﺴﺎن را ارﺿﺎء ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﯿﺎن ﺣﺘﯽ ﻋﻮام را ﺑﺪور ﺧﻮد ﺟﻤـﻊ ﻣـﯽ ﮐﻨـﺪ و‬ ‫راﺿﯽ ﻣﯽ ﺳﺎزد‪ .‬و ﻟﺬا ﺑﯿﺎن ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪ و ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺒﺪل ﺑﻪ ﺑﯿﺎﻧﯽ ﺟﮫﺎﻧﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﮐﻞ ﺑﺸﺮﯾﺖ‬ ‫را ﺑﻪ دور ﺧﻮد ﺟﻤﻊ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ھﻤﻪ اﺧﺘﻼﻓﺎت را از ﺑﯿﻦ ﻣﯽ ﺑﺮد زﯾﺮا اﻧﻮاع ﺑﯿﺎﻧﮫﺎ ﻋﻠﺖ ھﻤﻪ اﺧﺘﻼﻓﺎت و ﺟﻨﮕﮫﺎ‬ ‫ﺑﻮده اﺳﺖ و ﺣﺘﯽ ﺟﻨﮕﮫﺎی ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ را ھﻢ ﺗﻮﺟﯿﻪ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﺟﮫﺎن‪ ،‬ﻋﯿﺎن ﺷﺪه ﺗﺎ ﺑﯿﺎن ﺷﻮد واﻧـﺴﺎن ھـﻢ‬ ‫ﻣﺴﺌﻮل ﺑﯿﺎن ﺟﮫﺎن اﺳﺖ‪ .‬و ھﺮ ﮐﻪ ﺑﯿﺎﻧﯽ ﻋﺎﻟﯿﺘﺮ و ﻣﺤﺴﻮﺳﺘﺮ و ﻣﺎﻧﺪﮔﺎرﺗﺮی داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺧﻮد ﻧﯿﺰ ﻣﺎﻧﺪﮔﺎرﺗﺮ‬ ‫اﺳﺖ و ﻣﺤﻮر ﺑﯿﺎن اﻧﺴﺎﻧﮫﺎ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬اﻧﺴﺎن ﻣﺴﺌﻮل ﺗﺌﻮرﯾﺰه ﮐﺮدن ﺟﮫﺎن اﺳﺖ و »ﺗﺌﻮری« در ﻣﻌﻨﺎی ﻟﻐﺘﺶ‬

‫‪146‬‬


‫ﻧﯿﺰ از رﯾﺸﻪ » ‪ « Theo‬ﺑﻤﻌﻨﺎی ﺧﺪاﺳﺖ ﭘﺲ ﺗﺌﻮرﯾﺰه ﻧﻤﻮدن ھﺮ ﭼﯿﺰی ﺑﻤﻌﻨﺎی ﺧﺪاﺋﯽ ﮐﺮدن آن ﭼﯿﺰ اﺳﺖ و‬ ‫ﻟﺬا ﺑﯿﺎن ﺟﮫﺎن ﺑﻤﻌﻨﺎی اﻟﮫﯽ ﮐﺮدن ﺟﮫﺎن اﺳﺖ‪ .‬اﻧﺴﺎن ﻣﺴﺌﻮل ﮐﺸﻒ ﺧﺪا در ﺟﮫـﺎن اﺳـﺖ و ﺧـﺪاﺋﯽ ﺗـﺮﯾﻦ‬ ‫ﺑﯿﺎن ھﻢ ﺑﯿﺎﻧﯽ ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪ و ﻋﺎرﻓﺎﻧﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ذات ﺑﯿﺎن ﻣﺬھﺒﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫ذات ﻓﺮق اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ‬ ‫ﻓﺮق ﺑﯿﻦ دو اﻧﺴﺎن ھﻤﺎن ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﯿﻦ آﻧﮫﺎﺳﺖ واﯾﻦ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﺋﯽ وﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ھﺮ ﭼﻪ ﮐﻤﺘﺮ ﺷﻮد‬ ‫اﯾﻦ ﻓﺮق ﺷﺪﯾﺪﺗﺮ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬آدﻣﮫﺎ ھﺮ ﭼﻪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﺋﯽ ﺑﮫﻢ ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ وﺑﻪ ﻟﺤﺎظ‬ ‫ﺧﺼﺎﺋﻞ و رﻓﺘﺎر ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ھﻢ ﺷﺒﯿﻪ ﺗﺮ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﻓﺮق آﻧﮫﺎ ﺷﺪﯾﺪﺗﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬و اﯾﻦ ﻓﺮق آﻧﮕﺎه ﮐـﻪ ﺑـﻪ اﺷـﺪ‬ ‫ﺧﻮد ﻣﯽ رﺳﺪ و ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺗﻀﺎد ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﺑﯿﻦ آﻧﮫﺎ دﻟﺪاده ﮔﯽ ھﻢ رخ دھﺪ‪ .‬ﭘﺲ آدﻣﮫﺎ ھﺮ ﭼﻪ ﮐﻪ ﻇﺎھﺮاً و‬ ‫ﺑﺎﻃﻨﺎً ﺑﮫﻢ ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﻓﺮﻗﺸﺎن ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬و اﯾﻦ ﺳﺮّ اﻻﺳﺮار راﺑﻄﻪ اﻧﺴﺎﻧﮫﺎﺳﺖ‪.‬‬ ‫آدﻣﯽ ﺑﺮای رھﺎﺋﯽ از اﻧﺰوا و ﺗﻨﮫﺎﺋﯽ اش ﺗﻼش ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺳـﺎﺋﺮﯾﻦ ﻧﺰدﯾـﮏ ﺷـﻮد و اﯾـﻦ ﻋﻠـﺖ ﭘﯿـﺪاﯾﺶ‬ ‫ﻣﺪﻧﯿﺖ وﺷﮫﺮھﺎﺳﺖ‪ .‬و ھﻤﻪ ﻗﻮاﻧﯿﻦ و ﻧﮫﺎدھﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ھﻢ در ھﻤﯿﻦ راﺳﺘﺎ ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪه اﻧﺪ وﻟﯽ ﻧﺘﯿﺠﻪ اﯾﻦ‬ ‫ﺗﻼش ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺑﺸﺮ ﮐﺎﻣﻼً ﻣﻌﮑﻮس ﺑﻮده اﺳﺖ و ﻟﺬا ھﺮ ﭼﻪ ﮐﻪ ﻣﺪﻧﯿﺖ ﺷﺪﯾﺪﺗﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد ﻓﺮق ھﺎ وﺗﻀﺎدھﺎ و‬ ‫ﻟﺬا ﺟﻨﮓ ھﺎ ھﻢ ﺷﺪﯾﺪﺗﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬دواﻧﺴﺎن ﺑﻤﯿﺰاﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﮫﻢ ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ و ﺗﻼش ﻣﯽ ﮐﻨﻨـﺪ ﺑﯿـﺸﺘﺮ‬ ‫ﺷﺒﯿﻪ و ھﻤﺮاه ﺷﻮﻧﺪ ﻋﺪوﺗﺮ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ‪.‬اﯾﻦ ﻗﺎﻧﻮن از ﮐﺎﻧﻮن ﺧﺎﻧﻮاده ﺗﺎ ﮐﻞ ﭘﯿﮑـﺮه ﺟﺎﻣﻌـﻪ ﺗـﺎ ﻗﻠـﺐ ﺣﮑﻮﻣﺘﮫـﺎ‬ ‫ﺟﺎرﯾﺴﺖ‪ .‬ﮔﻮﺋﯽ ﮐﻪ ﮔﺮدھﻤﺎﺋﯽ وازدواج و ﺗﺠﻤﻊ و ﺗﻤﺪن اﻣﺮی ﺿﺪ اﻧﺴﺎﻧﯽ و ﺑﺮ ﺧﻼف ﻃﺒﯿﻌﺖ ذاﺗﯽ اﻧﺴﺎن‬ ‫اﺳﺖ و ﺑﺮ ﺧﻼف ﺻﻠﺢ و ﺳﻼﻣﺖ ﻋﻤـﻞ ﻣـﯽ ﮐﻨـﺪ وﺗﻼﺷـﯽ ﻧـﺎﺣﻖ اﺳـﺖ ﻣﮕـﺮ اﯾﻨﮑـﻪ در اﯾـﻦ ﺗـﻀﺎد و ﺟﻨﮕﮫـﺎ‬ ‫وﻋﺪاوﺗﮫﺎ ﺣﻘﯽ ﺑﺮﺗﺮ ﺟﺴﺘﺠﻮ ﮐﻨﯿﻢ ﺑﺮﺗﺮ از ﺻﻠﺢ و ﺳﻼﻣﺖ و ﻟﺬت و ﻋﺰّت‪.‬‬ ‫ﮔﻮﺋﯽ ھﺮ ﭼﻪ ﮐﻪ آدﻣﯽ در ﺗﻼش ﺧﻮد ﺟﮫﺖ ﻓﺎﺋﻖ آﻣﺪن ﺑﺮ ﺗﻨﮫﺎﺋﯽ و ﮔﺮﯾﺰ از ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ و ﭘﻨﺎه ﺑﺮدن ﺑﻪ دﯾﮕﺮان‬ ‫و اﺗﺤﺎد و ﻓﻨﺎی در دﯾﮕﺮان ﻧﺎﮐﺎﻣﺘﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد ﺗﻨﮫﺎﺗﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد واﯾﻦ ﻧﺎﮐﺎﻣﯽ را ﺑﻪ ﮔﺮدن دﯾﮕـﺮی ﻣـﯽ اﻧـﺪازد و‬ ‫ﻋﺪاوت و ﺟﻨﮓ در ﻣﯽ ﮔﯿﺮد ‪ .‬ﮔﻮﺋﯽ ﮔﺮﯾﺰ از ﺗﻨﮫﺎﺋﯽ اﻣﺮی ﻧﺎﺣﻖ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﮕﺮ اﯾﻨﮑﻪ آدﻣﯽ در رواﺑﻂ و ﺗﺠﻤﻊ ھﻢ‬ ‫ﺗﻨﮫﺎﺋﯽ ﺧﻮدﺑﭙﺬﯾﺮد ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺻﻮرت دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺎزی ﺑﻪ اﯾﻦ رواﺑﻂ ﻧﺪارد ‪ .‬ﻓﺮق ھﺎ و ﺗﻨﮫﺎﺋﯽ ھـﺎ ﺣـﺪود و ﺣﻘـﻮق‬ ‫وﺟﻮدﻧﺪ و ﮐﺴﯽ ﻗﺎدر ﺑﻪ ﻧﺎﺑﻮدی آن ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬ ‫و ﺣﺘﯽ ﻋﺸﻖ ھﻢ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ آﻧﺮا ﻧﺎﺑﻮد ﮐﻨﺪ و ﺑﻠﮑﻪ ﺧﻮدش ﻧﺎﺑﻮد ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬

‫ﺣﮑﻤﺖ زﻧﺪﮔﯽ‬ ‫) ﺑﺮاي ﭼﻪ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﯽ؟(‬ ‫ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﺑﺮای ﭼﻪ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ؟ در ﯾﮏ ﮐﻠﻤﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ ﺑﺮای اﯾﻦ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ ﺗﺎ ﺑﺒﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﺮای ﭼﻪ‬ ‫زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ذاﺗﯽ را در ﺧﻮد و زﻧﺪﮔﯽ ﻓﺮاﻣﻮش ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ دﭼﺎر‬ ‫ﺧﻮد ﻓﺮاﻣﻮﺷﯽ و ﻧﺴﯿﺎن ﮐﺎﻣﻞ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ و ﻓﻘﻂ در ﻟﺤﻈﻪ ﻣﺮگ ﯾﮑﺒﺎر دﮔﺮ ﺑﻪ ﯾﺎد ﻣﯽ آورﻧﺪ ﮐﻪ اﺻﻼً ﺑﺮای ﭼﻪ‬ ‫زﯾﺴﺘﻪ اﻧﺪ‪.‬‬

‫‪147‬‬


‫اﻧﺴﺎن ﺗﻨﮫﺎ ﻣﻮﺟﻮدی اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﻘﻂ ﺑﺮای اﯾﻦ اﻣﺮ ﺧﻠﻖ ﺷﺪه ﺗـﺎ ﺑﻔﮫﻤـﺪ ﮐـﻪ ﺑـﺮای ﭼـﻪ ﺧﻠـﻖ ﺷـﺪه اﺳـﺖ و‬ ‫اﻧﺴﺎﻧﯿﺖ اﻧﺴﺎن ﻓﻘﻂ ﻣﺮھﻮن و ﻣﻨﻮط ﺑﻪ درﮔﯿﺮی او ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﺳﺌﻮال ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ھﺮﮔﺰ ﭘﺎﺳﺨﯽ ﻧﯿﺎﺑﺪ و ھﺮ ﭼﻪ ﮐﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ اداﻣﻪ ﯾﺎﺑﺪ ﺑﯽ ﭘﺎﺳﺦ ﺗﺮ ﺷﻮد وﻟﯽ ﻓﻘﻂ‬ ‫ﺑﻮاﺳﻄﻪ اﯾﻦ ﺳﺌﻮال اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﺮ ﺟﺎی ﺧﻮدش ﺣﻀﻮر دارد و از ﺧﻮد ﮔﻢ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﮔﻤﺮاھﯽ اﻧﺴﺎن‬ ‫ﭼﯿﺰی ﺟﺰ ﻓﺮاﻣﻮﺷﯽ اﯾﻦ ﺳﺌﻮال ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺳﺌﻮاﻟﯽ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﻮدﯾﺖ ﻓﺮد را ﺑﻪ ﭼﺎﻟﺶ ﻣﯽ ﮐﺸﺪ و اﯾﻦ روﯾﺎروﺋﯽ‬ ‫ﺑﺎ ﺗﻤﺎﻣﯿﺖ ﺣﯿﺎت و ھﺴﺘﯽ ﺧﻮﯾﺶ اﺳﺖ‪ .‬و اﻣﺎ آن ﮐﯿﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺳﺌﻮال را از ﺗﻮ ﻣﯽ ﭘﺮﺳﺪ ﮐﻪ ‪ :‬ﺑـﺮای ﭼـﻪ‬ ‫زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯿﮑﻨﯽ و اﺻﻼً ھﺴﺘﯽ؟ ﺑﯽ ﺗﺮدﯾﺪ او ﺧﻮد ﺗﻮ ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬ﭘﺲ او ﮐﯿﺴﺖ؟ او ﺧﺪای ﺗﻮﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ ﮐـﺴﯽ‬ ‫ﮐﻪ اﯾﻦ ﺳﺌﻮال را ﺑﺎ ﺧﻮد ﻧﺪارد ﺧﺪا را ﻧﺪارد و ﻓﺮاﻣﻮش ﮐﺮده اﺳﺖ وﻟﺬا ﺑﻪ ﺧﻮد ﻓﺮاﻣﻮﺷﯽ دﭼﺎر ﺷﺪه اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫و ﻟﺬا ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ ﯾﮏ واﻗﻌﻪ اﺳﺖ و واﻗﻌﻪ ای اﻟﮫﯽ در اﻧﺴﺎن ‪.‬‬

‫ﻗﺪرت و ﻣﻌﺮﻓﺖ‬ ‫اﻧﺴﺎن ﺑﺪﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﺗﻨﮫﺎ ﺣﯿﻮان ﻓﮑﻮر ودارای اراده ﺑﻪ ﻓﮫﻤﯿﺪن و ﮔﺮاﯾﺸﺎت ﻣﺘﺎﻓﯿﺰﯾﮑﯽ اﺳﺖ ﮐـﻪ در آن واﺣـﺪ‬ ‫ﺣﺮﯾﺺ ﺗﺮﯾﻦ و ﺿﻌﯿﻒ ﺗﺮﯾﻦ ﺣﯿﻮاﻧﺎت اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ دو وﯾـﮋه ﮔـﯽ ﻧﯿـﺰ راﺑﻄـﻪ ای ﻣﺘﻘﺎﺑـﻞ دارﻧـﺪ ﯾﻌﻨـﯽ ﺣـﺮص‬ ‫ﻣﻮﺟﺐ ﺿﻌﻒ ﻣﯽ ﺷﻮد وﺿﻌﻒ ھﻢ ﺣﺮص را ﺗﺸﺪﯾﺪ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪.‬اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻋﻘﻞ ﻏﺮﯾﺰی ﺟﮫﺖ ﺗﻨﺎزع ﺑﻘﺎ ﻧﯿﺰ‬ ‫ﺿﻌﯿﻔﺘﺮﯾﻦ ﺣﯿﻮاﻧﺎت اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﻧﺎداﻧﺘﺮﯾﻦ و ﻧﺎﺗﻮاﻧﺘﺮﯾﻦ ﺣﯿﻮاﻧﺎت در ﻗﻠﻤـﺮو ارﺿـﺎی ﻧﯿﺎزھـﺎی ﺣﯿـﺎﺗﯽ ﺧـﻮﯾﺶ‬ ‫اﺳﺖ واﯾﻦ اﻧﮕﯿﺰه ﺗﻔﮑﺮ و اراده ﺑﻪ ﻓﮫﻤﯽ ﺑﺮﺗﺮ از ﺣﯿﺎت ﺣﯿﻮاﻧﯽ و ﮔﺮاﯾﺶ ﻣﺎورای ﻃﺒﯿﻌﯽ در اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﻪ‬ ‫ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ آدﻣﮫﺎی ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪ ﺗﺮ ﻧﯿﺎز ﮐﻤﺘﺮی ﺑﻪ ﺗﻔﮑﺮ و ﻣﺘﺎﻓﯿﺰﯾﮏ دارﻧﺪ و ﻟﺬا ﻻﻣﺬھﺐ ﺗﺮﻧﺪ‪ .‬و اﮔﺮ در ﻋﺼﺮ ﻣﺪرن‬ ‫ھﻢ ﺷﺎھﺪ ﮐﻔﺮ ﺟﮫﺎﻧﯽ ﺑﺸﺮ ھﺴﺘﯿﻢ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺑﯽ ﻧﯿﺎزی و ﻗﺪرت و ﺛﺮوت و رﻓﺎه ﺑﯿﺸﺘﺮی اﺳـﺖ ﮐـﻪ از ﺑﺎﺑـﺖ‬ ‫ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻋﺎﯾﺪ ﺑﺸﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ در دھﻪ ھﺎی اﺧﯿﺮ ﮐﻪ ﻧﺎ اﻣﻨﯽ ھﺎ و ﺑﯿﻤﺎرﯾﮫﺎ و ھﺮاس ھﺎ‬ ‫و ھﻼﮐﺘﮫﺎی ﺟﺪﯾﺪی از ﺑﻄﻦ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﺟﺪﯾﺪ ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪه ﯾﮑﺒﺎر دﮔﺮ ﺷﺎھﺪ ﮔﺮاﯾﺸﺎت ﻣﺘـﺎﻓﯿﺰﯾﮑﯽ و ﻣﻌﻨـﻮی‬ ‫اﻟﺒﺘﻪ در ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﯿﺮﺗﺮ ھﺴﺘﯿﻢ‪.‬‬ ‫از اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ ﻓﻠﺴﻔﻪ رﯾﺎﺿﺖ و زھﺪ و ﺗﻘﻮا درﻣﺮدان ﺣﻖ آﮔﺎه ﺷﺪ‪ .‬آﻧﮫﺎ ﺑﺎ اﻧﺘﺨﺎب ﻓﻘﺮ و ﺿﻌﻒ‬ ‫در واﻗﻊ آﮔﺎھﺎﻧﻪ ﺧﻮد را در ﺷﺮاﯾﻂ ﺗﻔﮑﺮ و ﻣﻌﻨﻮﯾﺖ و ﻣﮑﺎﺷﻔﺎت ﻣﺎورای ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻗﺮار ﻣﯽ دھﻨﺪ‪ .‬ﭘﺲ اراده ﺑﻪ‬ ‫ﻗﺪرﺗﯽ ﺑﺮﺗﺮ و ﻣﺘﺎﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﻣﺤﺼﻮل درک اﺷﺪ ﺿﻌﻒ در ﺣﯿﺎت ﻓﯿﺰﯾﮑـﯽ اﺳـﺖ و اﯾـﻦ ﻣﻨـﺸﺄ اراده ﺑـﻪ ﻓﮫـﻢ و‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺘﯽ روﺣﺎﻧﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﻘﻮل ﻧﯿﭽﻪ اراده ﺑﻪ ﻗﺪرت ﻋﻠﺖ اﻟﻌﻠﻞ ھﻤﻪ ﻓﻌﻞ و اﻧﻔﻌﺎﻻت اﻧﺴﺎن اﺳﺖ و ﻟﺬا ﻣﯿﻞ‬ ‫ﺑﻪ دﯾﻦ و ﻋﺮﻓﺎن و ﻣﺘﺎﻓﯿﺰﯾﮏ ﻧﯿﺰ ﻣﻌﻠﻮل اراده ﺑﻪ ﻗﺪرت ﻣﻌﻨﻮی و ﻣﺎورای ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ ﺿﻌﻒ ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ‬ ‫را ﺟﺒﺮان ﮐﻨﺪ‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺐ‬ ‫» ﻋﻠﻢ درﺟﺎت«‬ ‫ھﯿﭻ دو ﮐﺲ ﯾﺎ دو ﭼﯿﺰ ﯾﺎ دو ﻣﻌﻨﺎ درﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ ‪،‬ھﻤﺮدﯾﻒ و ھﻢ ﻣﻘﺎم و ھﻤﺴﺎن ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ وﺟﻮدی ﻧﯿﺴﺖ ‪.‬‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ ھﯿﭻ ﺗﮑﺮاری در اﯾﻦ ﺟﮫـﺎن وﺟـﻮد ﻧـﺪارد ‪.‬ﯾﻌﻨـﯽ ھـﺮ ﭼﯿـﺰی ﯾـﮏ ﭼﯿـﺰی ﻣﻨﺤـﺼﺮ ﺑﻔـﺮد ﺧـﻮﯾﺶ اﺳـﺖ‬

‫‪148‬‬


‫ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ھﺮ ﭼﯿﺰی ﯾﮏ ﭼﯿﺰ اﺳﺖ و اﯾﻦ راز ﭼﯿﺰﯾﺖ ﯾﺎ ﻣﻮﺟﻮدﯾﺖ اﺳﺖ و راز ﺣﻀﻮر وﺣﺪاﻧﯽ و ﺑﯽ ﺗﺎﺋﯽ‬ ‫ﭘﺮوردﮔﺎر در ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ھﺮ ﭼﯿﺰی ﻧﺸﺎﻧﯽ از اﺣﺪﯾﺖ ذات ﺧﺪاﺳﺖ و ﭼﻮن ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ ﭘـﺲ‬ ‫ھﺴﺖ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻮدن ھﻤﺎن ﯾﮑﯽ ﺑﻮدن اﺳﺖ و ﯾﮑﯽ ﺑﻮدن ھﻢ ﺑﯽ ﺗﺎ ﺑﻮدن اﺳﺖ و ﺑﯽ ﺗﺎ ﺑﻮدن ھﻢ ﺑﯽ ﻋﻠﺖ و‬ ‫ﻣﻌﻠﻮل ﺑﻮدن اﺳﺖ و ﻣﺴﺘﻘﻞ و ﺑﯽ ﻧﯿﺎز ﺑﻮدن اﺳﺖ ‪ .‬ﭘﺲ ﺑﻮدن ھﻤﺎن اﻟﻮھﯿﺖ اﺳﺖ‪ .‬و آﻧﭽﻪ ﮐﻪ راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ‬ ‫ﭼﯿﺰھﺎ را ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﻧﻪ ﺷﺒﺎھﺖ ﭼﯿﺰھﺎ ﮐﻪ ھﻤﺎن وﺣﺪاﻧﯿﺖ ﭼﯿﺰھﺎﺳﺖ و ﺑﯽ ﺗﺎﺋﯽ آﻧﮫﺎ‪ .‬ﭘﺲ ﻋﻠﯿﺖ اﻣﺮی درون‬ ‫ذاﺗﯽ اﺳﺖ ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ھﺮ ﭼﯿﺰی ﻋﻠﺖ ﺧﻮدش ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و اﯾﻦ ﻣﻨﺸﺄ ﻋﻠﻢ ﺗﻮﺣﯿﺪ و ﻣﮑﺎﺷﻔﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺠـﺎﺑﯽ‬ ‫ﺟﺰ ﺷﺒﺎھﺖ ﭘﺮﺳﺘﯽ ﻧﺪارد ﮐﻪ ھﻤﺎن ﻗﻠﻤﺮو ﺷﺮک ﻋﻠﻤﯽ – ﻣﻌﺮﻓﺘﯽ – ﺣﺴّﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻋﻠﺖ ﭼﯿﺰھﺎ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺧﺎﻟﻖ ﭼﯿﺰھﺎ از ﻋﺪم اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ اﻣﺮ درﺑﺎره ھﻤﻪ ﭼﯿﺰھﺎ ﻣﺼﺪاق دارد‪ .‬و ﻟﺬا‬ ‫ﭼﻨﯿﻦ ﻧﮕﺮﺷﯽ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ درک ﺣﻀﻮر ﺧﺪا در ھـﺮ ﭼﯿـﺰی ﻣـﯽ ﺷـﻮد و ﻗﻠﻤـﺮو ﻣﻌﺮﻓـﺖ ﺗﻮﺣﯿـﺪی اﺳـﺖ ‪ .‬و ﻟـﺬا‬ ‫ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﻧﯿﺰ از ﻣﻨﻈﺮ ﻋﻠﻢ ﺗﻮﺣﯿﺪی اﻣﺮی ﺑﺎﻃﻞ و ﺗﻮھﻢ اﺳﺖ و اﯾﻦ ﺑﺪان ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﮕﻮﺋﯿﻢ‬ ‫ﻋﻠﻢ ﺧﺪا ﺑﺮﺗﺮ از ﺣﻠﻢ اوﺳﺖ و ﯾﺎ ﻋﺪل او ﺑﺮﺗﺮ از ﻣﺤﺒﺖ اوﺳﺖ و ﻏﯿﺮه‪ .‬ﻋﻠﻢ درﺟﺎت ﻋﻠﻤﯽ ﻏﯿﺮ ﺗﻮﺣﯿﺪی اﺳﺖ‬ ‫و ﻟﺬا ھﻤﯿﻦ ﻋﻠﻢ ﻏﯿﺮ ﺗﻮﺣﯿﺪی ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ از ﻣﻨﻈﺮ ﺗﻮﺣﯿﺪ درک ﺷﻮد‪ .‬درﺟﺎت درﺟﮫﺎن ﺑﺸﺮی ﺣﺎﺻﻞ ﺗﻔـﺎوت در‬ ‫ادراک ﺗﻮﺣﯿﺪی اﺳﺖ و ﻟﺬا ﻣﺴﺌﻠﻪ ای ﻣﻌﺮﻓﺘﯽ و ﻋﻠﻤﯽ اﺳﺖ و ﻧﻪ وﺟﻮدی‪ .‬وﻟﺬا اﻣﺮ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻗﻠﻤﺮو ﺗﻌﻠﯿﻢ‬ ‫و ﺗﺮﺑﯿﺖ و ﺗﺰﮐﯿﻪ و ﺗﻌﺎﻟﯽ اﺳﺖ‪.‬‬

‫آﯾﺎ زن‪ ،‬ﺧﺪاﺳﺖ ﯾﺎ ﺷﯿﻄﺎن؟‬ ‫) ﻃﺮح ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ(‬ ‫آﻗﺎی دﮐﺘﺮ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ آﺛﺎر ﺷﻤﺎ ﭼﯿـﺰی ﺟـﺰ ﺟﻤـﻊ ﺷـﺪﯾﺪﺗﺮﯾﻦ ﺗـﻀﺎدھﺎ و ھـﺬﯾﺎﻧﮫﺎ ﻧﯿـﺴﺖ و ھـﺮ ﺧﻮاﻧﻨـﺪه ای‬ ‫ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﻋﻘﻞ ﺧﻮد را از دﺳﺖ ﻣﯽ دھﺪ‪ .‬وﻟﯽ ﺑﺪﺗﺮﯾﻦ اﯾﻦ ﺗﻀﺎدھﺎ را درﺑﺎره ھﻮﯾﺖ زن ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﯾﺪ‪ .‬در ﺑﺮﺧﯽ‬ ‫ﻣﻮارد زن را ﻇﮫﻮرﺟﻤﺎل ﺧﺪا در ﻋﺎﻟﻢ ﺧﺎک و ﻣﻈﮫﺮ ﻓﻄﺮت ﻗﺪﺳﯽ ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﯿـﺪ و در ﺟـﺎﺋﯽ دﮔـﺮ او را ﻣﻈﮫـﺮ‬ ‫ﭘﻠﯿﺪی و ﺷﯿﻄﺎن ﻣﯽ ﻧﺎﻣﯿﺪ‪ .‬ﺑﺎﻻﺧﺮه ﺗﮑﻠﯿﻒ ﻣﺎ را و در واﻗﻊ ﺗﮑﻠﯿﻒ ﺧﻮدﺗﺎن را روﺷـﻦ ﮐﻨﯿـﺪ ‪ .‬ﭼﻨـﯿﻦ ﺣـﺪی از‬ ‫ﺗﻨﺎﻗﺾ ﮔﻮﺋﯽ اﻟﺒﺘﻪ در ھﺮ ﻣﻮﺿﻮع دﯾﮕﺮی ھﻢ در آﺛﺎر ﺷﻤﺎ ﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻟﻄﻔﺎً اﯾﻦ ﻣﻌﻤﺎ را ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻮﺋﯿﺪ‪.‬‬ ‫ﭘﺎﺳﺦ ﻣﺎ ‪:‬‬ ‫در ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻗﺮآﻧﯽ اﻧﺴﺎن در ﻋﺎﻟﯿﺘﺮﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﺧﻠﻖ ﺷﺪه ودر ﭘﺴﺖ ﺗﺮﯾﻦ ﺷﺮاﯾﻂ ﺳﺎﻗﻂ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﯾـﮏ‬ ‫واﻗﻌﯿﺖ ﺗﺠﺮﺑﯽ ﺑﺸﺮ ھﻢ ھﺴﺖ و ﺗﻘﺼﯿﺮ ﺑﻨﺪه ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻣﻦ ﻓﻘﻂ اﯾﻦ واﻗﻌﯿﺖ را ﺗﻔﺴﯿﺮ و ﻣﻌﻨﺎ ﮐﺮده و آﺷﮑﺎرﺗﺮ‬ ‫ﺳﺎﺧﺘﻪ ام زﯾﺮا از وﺣﺪت ﻧﻤﺎﺋﯽ و ﺗﻮﺣﯿﺪ ﺳـﺎزی ﺷـﻌﺎری و ﺳﯿﺎﺳـﯽ و ﻣـﺼﻠﺤﺘﯽ ﺑﯿـﺰارم و اﺗﻔﺎﻗـﺎً ﺣﻘﯿﻘـﺖ‬ ‫ﺗﻮﺣﯿﺪی را ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ در اﺷﺪ اﺿﺪاد ﺟﺴﺘﺠﻮ ﮐﺮد و ﮐﺎر آدﻣﯽ ﺟـﺰ اﯾـﻦ ﻧﯿـﺴﺖ‪ .‬آﯾـﺎ ﻧـﻪ اﯾﻨـﺴﺖ ﮐـﻪ آدﻣـﯽ در‬ ‫ﺟﺴﺘﺠﻮی ﺧﺪا وﺑﮫﺸﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺷﯿﻄﺎن و دوزخ ﻣﺒﺘﻼ ﻣﯽ ﺷﻮد؟‬ ‫ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ ﻋﺮﺻﻪ ﻇﮫﻮر اﺿﺪاد اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻗﺪرﺗﯽ ﯾﮕﺎﻧﻪ ﺑﺮﺧﺎﺳـﺘﻪ اﺳـﺖ‪ .‬ﺗـﺎ اﯾـﻦ اﺿـﺪاد را درک و ﺑـﺎور‬ ‫ﻧﮑﻨﯿﻢ ﺑﺮای رھﺎﺋﯽ و ﻋﺮوج از آن ﺗﻼش ﻧﻤﯽ ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬اﻧﺴﺎن ھﻢ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻈﮫﺮ ﺧﺪا ﺑﺎﺷﺪ و ھﻢ ﺷﯿﻄﺎن ‪ .‬اﯾﻦ‬ ‫ﺷﺎﻣﻞ زن و ﻣﺮد ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬زن ذاﺗﺎً ﺟﻤﺎل ﻗﺪﺳﯽ ﭘﺮوردﮔﺎر در ﻋﺎﻟﻢ ﺧﺎک اﺳﺖ وﻟﯽ ﺑﺮای ﺗﺠﻠﯽ و ﺗﺤﻘﻖ ﺑﻪ‬ ‫اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﺟﮫﺎد ﮐﻨﺪ ‪.‬ﺑﺮای ﻣﺮد ‪ ،‬ﺟﻤﺎل ﺧﺪا در زن ﻣﺘﺠﻠﯽ ﻣﯽ ﮔﺮدد و ﺑﺮای زن ھﻢ در ﻣﺮد‪ .‬اﯾـﻦ ﺧـﺪا ﻣـﯽ‬ ‫ﺗﻮاﻧﺪ ﺷﯿﻄﺎن ھﻢ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫‪149‬‬


‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻣﺘﺪوﻟﻮژي دﯾﻨﯽ‬ ‫)روش ﺷﻨﺎﺳﯽ(‬ ‫»روش« ﺑﻤﻌﻨﺎی آداب و ﺷﯿﻮه وﻓﻮت وﻓﻦ راه ﭘﯿﻤﺎﺋﯽ اﺳﺖ ﺑﻪ ﺳﻮی ﻣﻘﺼﺪ‪ .‬ﭘﺲ ھﺮ روﺷﯽ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ در ھﺮ‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ از ﻋﻤﻠﮑﺮدش ﻧﺸﺎن دھﻨﺪه ﺑﺨﺸﯽ از راھﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﭘﯿﻤﻮده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬روش ﺟﺪای از راه و ﻣﻘﺼﺪ‬ ‫ﭼﯿﺰی ﺟﺰ ﺑﺎزﯾﮕﺮی و ﺑﺎزﯾﭽﮕﯽ ﻣﺤﺾ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ اﻣﺮوزه ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژﯾﺰم )ﻣﮑﺘﺐ اﺻﺎﻟﺖ ﻓﻦ( ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ‬ ‫ﺧﻮدش ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ھﺪف ﺷﺪه اﺳﺖ وراه ھﻢ ﭼﯿﺰی ﺟﺰ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﯿﻦ دو ﻓـﻦ آوری ﻧﯿـﺴﺖ‪ .‬ﯾﻌﻨـﯽ راه و ﻣﻘـﺼﺪ‬ ‫ﺗﻤﺎﻣﺎً ھﻤﺎن روش اﺳﺖ ﻣﺜﻞ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ در ﯾﮏ ﻧﻘﻄﻪ در ﺟﺎ ﻣﯽ زﻧﺪ و ﻣﯽ ﭘﻨﺪارد ﮐﻪ ﺑﻪ ﺟﺎﺋﯽ ﻣﯽ رود‪.‬‬ ‫اﻧﺴﺎن اھﻞ دﯾﻦ‪ ،‬راھﯽ ﺟﺰ دﯾﻦ ﻧﺪارد ودﯾﻦ ھﻤﺎن راه اﺳﺖ ﮐـﻪ ﻣﻘـﺼﺪش ھـﻢ ﺧﺪاﺳـﺖ و روش او ھﻤـﺎن‬ ‫اﺣﮑﺎم و آداب و ﻣﻌﺎرف اﺧﻼﻗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻟﺤﻈﻪ ﺑﻪ ﻟﺤﻈﻪ زﻧﺪﮔﯿﺶ را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽ دھﺪ‪ .‬از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﻣﻘﺼﺪش‬ ‫اﻣﺮی ﻣﻄﻠﻖ اﺳﺖ ﻟﺬا ذات روش او در اﯾﻦ راه ﭘﯿﻤﺎﺋﯽ ﻧﯿﺰ ﻣﻄﻠﻖ اﺳﺖ و از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ اﯾﻦ راه ھﻤـﺎن ﻓﺎﺻـﻠﻪ‬ ‫ﺑﯿﻦ ﺧﻮد ﺗﺎ ﺧﺪاﺳﺖ و ﺧﺎﻧﻪ ﺧﺪا ھﻢ ﺟﺰ در ذات ﺧﻮد ﻧﯿﺴﺖ ﭘﺲ اﯾﻦ راه ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﮐﻤﯿﺖ ﺻﻔﺮ اﺳﺖ زﯾﺮا راه از‬ ‫ﺧﻮد ﺗﺎ ﺧﻮد اﺳﺖ ‪ .‬و ﻟﺬا روش ھﻢ ﺗﻤﺎﻣﺎً ﮐﯿﻔﯽ و ﺑﺎﻃﻨﯽ و ﻣﻌﻨﻮی اﺳﺖ زﯾﺮا اﯾﻦ ﺣﺮﮐﺖ ﺟﻮھﺮی اﺳﺖ ‪ .‬وﻟﺬا‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻌﻨﻮان ﻣﻘﺼﺪ در دل ھﺮ ﯾﮏ از آداب واﺣﮑﺎم و ﻣﻌﺎرف و ﺻﻔﺎت ﺣﻀﻮر دارد ﯾﻌﻨﯽ در ﮔـﻮھﺮه ﺻـﺪق ‪،‬‬ ‫ﻗﻨﺎﻋﺖ ‪ ،‬ﺻﺒﺮ ‪ ،‬از ﺧﻮد ﮔﺬﺷﺘﮕﯽ‪ ،‬ﭘﺎﮐﺪاﻣﻨﯽ و ﻋﺼﻤﺖ و ﺑﺼﯿﺮت و ﺣﮑﻤﺖ و ﺗﻮﺣﯿﺪ ذات‪ .‬و ﭼﻮن ﺑﺮای رﺳﯿﺪن‬ ‫ﺑﻪ ﺧﻮد ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ از ﺧﻮد ﮔﺬﺷﺖ ﭘﺲ ھﺮ ﯾﮏ از اﯾﻦ روش ھﺎ دارای ﺑﯽ ﻧﮫﺎﯾﺖ ﺑﻄﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ در دل ھﺮ ﺑﻄﻨﯽ‬ ‫از اﯾﻦ روش ھﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ ای ﺣﻀﻮر دارد زﯾﺮا او ﺧﻮد وﻋﺪه داده ﮐﻪ ﺑﺮ ﺻﺮاط اﻟﻤﺴﺘﻘﯿﻢ در اﻧﺘﻈﺎر ﺑﻮده‬ ‫اﺳﺖ و اﯾﻦ ھﻤﺎن ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﯿﻦ ﺧﻮد ﺗﺎ ﺧﻮداﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻮﺗﺎھﺘﺮﯾﻦ راه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ھﺮ ﺣﮑﻤﯽ از اﺣﮑﺎم راه ﺧﺪا)دﯾﻦ( ﯾﮏ روش ﻣﺤـﺴﻮب ﻣـﯽ ﺷـﻮد ﮐـﻪ ﺧﺪاوﻧـﺪ را از ھﻤـﺎن ﻧﺨـﺴﺘﯿﻦ ﮔﺎﻣﮫـﺎ‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ھﺮ ﻣﺮﺗﺒﻪ از ﺻﺪق و ﺻﺒﺮ و ﺻﻠﺢ وﺻـﻔﺎ و وﻓـﺎ و ﻋـﺼﻤﺖ و ﺑـﺼﯿﺮت و ﻣﻌﺮﻓـﺖ ﯾـﮏ ﭘـﺮده از‬ ‫ﺣﺠﺎب روی دوﺳﺖ ﺑﺮ ﻣﯽ دارد‪ .‬اﯾﻦ ﻣﻘﺼﺪ ﻣﻄﻠﻖ در ﻋﯿﻦ ﺣﺎل در ھﻤﻪ ﻣﺮاﺣﻞ راه ﺣﻀﻮر دارد وﻟﺬا ﻣﻘﺼﺪی‬ ‫ﺗﻮھﻤﯽ وﻧﺎﮐﺠﺎ آﺑﺎدی ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬وﻟﺬا در راه دﯾﻦ‪ ،‬روش ﻋﯿﻦ ﻣﻘﺼﺪ اﺳﺖ زﯾﺮا ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺻﻔﺮ اﺳﺖ و ﻣﻌﺎد از ﻣﺒﺪأ‬ ‫ﻧﻘﺪ اﺳﺖ‪ .‬وﻟﺬا اﺻﻼً ﻧﯿﺎزی ﺑﻪ ﺗﻮﺟﯿﻪ ﺳﺎزی وﺳﯿﻠﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس ھﺪف ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺧﻮد ھـﺪف در ھـﺮ ﻟﺤﻈـﻪ‬ ‫وﺳﯿﻠﻪ را ﯾﻌﻨﯽ روش را ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬و ھﺮ ﯾﮏ از وﺳﺎﺋﻞ ﺑﺨﻮدی ﺧﻮد ﻣﻘﺼﺪ را ﻣﺘﺠﻠﯽ ﻣﯽ ﺳﺎزد‪ .‬ﮔﻮﺋﯽ‬ ‫ھﺮ ﯾﮏ از وﺳﺎﺋﻞ و روش ھﺎ‪ ،‬راھﯽ ﺑﺴﻮی ﺧﺪاﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ روش ﺷﻨﺎﺳﯽ در دﯾﻦ ﺧﺪا دﺷﻤﻨﯽ ﺑﺰرﮔﺘﺮ از ﻓﺮﻣﺎﻟﯿﺰم و ﺗﮑﻨﻮﻟـﻮژﯾﺰم ﺷـﺮﻋﯽ ﻧـﺪارد و اﯾﻨـﺴﺖ راز‬ ‫ﺗﻘﺎﺑﻞ ﺗﺎرﯾﺨﯽ اھﻞ ﺷﺮع ﺑﺎ اھﻞ ﻋﺮﻓﺎن ﮐﻪ ﺳﺎﻟﮑﺎن ﺻﺮاط اﻟﻤﺴﺘﻘﯿﻢ ھﺴﺘﻨﺪ‪ .‬واﯾﻨﺴﺖ ﮐـﻪ ﺷـﺮﯾﻌﺖ ﺑـﺪون‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﺳﻠﻮک ﺑﺎﻃﻨﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﻣﺬھﺐ اﺻﺎﻟﺖ روش ﺷﺪه و در واﻗﻊ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژﯾﺰم دﯾﻨﯽ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﺷﻮد‬ ‫ﮐﻪ ﻣﻘﺼﺪ را از ﯾﺎد ﺑﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﺷﺮﯾﻌﺖ روﺷﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺪون ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻪ ﺗﻨﮫﺎ ﺑﺨﺪا ﻧﻤـﯽ رﺳـﺪ ﺑﻠﮑـﻪ دﭼـﺎر‬ ‫ﻧﻔﺎق ﻣﯽ ﺷﻮد ﯾﻌﻨﯽ ﮐﻔﺮ ﭘﻨﮫﺎن و رﯾﺎﮐﺎراﻧﻪ‪ .‬زﯾﺮا راھﯽ را ﺑﺮﮔﺰﯾﺪه ﮐﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﭘﯿﻤﻮدن ﻧﯿﺴﺖ ‪ :‬راه آﺳﻤﺎن!‬ ‫ﺷﺮﯾﻌﺖ ﻓﺴﯿﻞ ﺷﺪه ﻣﺬاھﺐ آﺳﻤﺎن ﭘﺮﺳﺖ و ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی‪ ،‬دو روﺷﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﻣﻘـﺼﻮد ﺷـﺪه‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪150‬‬


‫ﻣﻦ‪ ،‬ﺗﻮ را ﻣﯽ ﺷﻨﺎﺳﻢ‬ ‫)ﻧﮕﺎﻫﯽ ﺑﻪ ﭘﺪﯾﺪار ﺷﻨﺎﺳﯽ(‬ ‫ﭘﺪﯾﺪار ﺷﻨﺎﺳﯽ ‪ ،‬ﻋﻠﻢ ﯾﺎ ﺣﮑﻤﺖ ﻇﮫﻮر اﺳﺖ ‪ :‬ﻇﮫﻮر ﺣﻖ! ﻇﮫﻮر ﻣﺎورای ﻃﺒﯿﻌﺖ در ﻃﺒﯿﻌـﺖ‪ ،‬ﻇﮫـﻮر ﺧـﺪا در‬ ‫ﺑﺸﺮ ‪ ،‬ﻇﮫﻮر » ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ « در ھﺴﺘﯽ! ﻇﮫﻮر ﻣﻄﻠﻖ در ﻧﺴﺒﯽ‪ ،‬ﻇﮫﻮر ﯾﮕﺎﻧﻪ در ﮐﺜﺮت!‬ ‫در ﺗﺎرﯾﺦ ﺟﺪﯾﺪ ﺟﮫﺎن ﭘﺪﯾﺪار ﺷﻨﺎﺳﯽ ﺑﻌﻨﻮان ﻏﺎﯾﺖ ﻓﻠﺴﻔﻪ از زﺑﺎن ﮐﺴﺎﻧﯽ ﭼﻮن ھﮕﻞ و ھﻮﺳـﺮل و ھﺎﯾـﺪﮔﺮ‬ ‫ﺑﯿﺎن ﺷﺪه اﺳﺖ ‪ .‬و در ﺣﮑﻤﺖ ﺷﺮﻗﯽ و اﺳﻼﻣﯽ رﯾﺸﻪ ای ﺑﺲ ﻗﺪﯾﻢ دارد و آن ﻓﻠﺴﻔﻪ وﺣﺪت وﺟﻮد اﺳﺖ و‬ ‫ﮐﻼً ﻣﮑﺘﺐ ﺗﺼﻮف ھﻤﺎن ﺣﮑﻤﺖ ﭘﺪﯾﺪار ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻋﻤﻠﯽ اﺳﺖ درﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﭘﺪﯾﺪار ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻣـﺪرن در اروﭘـﺎ ﯾـﮏ‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺻﺮﻓﺎً ﻧﻈﺮی ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺎ اﯾﻨﺤﺎل ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﭼـﻮن ھﻮﺳـﺮل ھـﻢ ﺑـﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌـﻪ آﺛـﺎر‬ ‫ﮐﺴﺎﻧﯽ ﭼﻮن ﺷﯿﺦ ﺳﮫﺮوردی ﺑﺎ اﯾﻦ ﻓﻠﺴﻔﻪ آﺷﻨﺎ ﺷﺪه اﻧـﺪ‪ .‬و ﻣـﺎ اﻣـﺮوز ﺑﺎﯾـﺴﺘﯽ درس ﻣـﺬھﺐ و ﻣﮑﺘـﺐ‬ ‫ﺧﻮدی را از ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ ﯾﺎد ﺑﮕﯿﺮﯾﻢ ﮐﻪ اﯾﻦ ھﻢ ﺟﺎی ﺣﺴﺮت اﺳﺖ وھـﻢ ﺣﯿـﺮت‪ .‬ﮐـﻪ ﺑﯿﮕﺎﻧـﻪ ﯾـﺎر ﻣـﺎ را ﺑﮫﺘـﺮ ﻣـﯽ‬ ‫ﺷﻨﺎﺳﺪ! وﻟﯽ ﺑﻨﻈﺮ ﻣﺎ ﺧﺪای ﭘﺪﯾﺪار ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻋﻠﯽ)ع( اﺳﺖ زﯾﺮا او را در ھﺮ ﭼﯿﺰی ﻣﯽ ﺑﯿﻨﺪ ﮐﻪ » در ھﺮ ﭼﻪ‬ ‫ﻣﯽ ﻧﮕﺮم اول ﺧﺪا را ﻣﯽ ﺑﯿﻨﻢ« و اﯾﻦ ﭘﺪﯾﺪار ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻋﻤﻠﯽ اﺳﺖ و ﻏﺎﯾﺖ اﯾﻦ ﻋﻠﻢ ‪ .‬ﭘﺲ زﺑﺎن ﺳﺎده ﭘﺪﯾﺪار‬ ‫ﺷﻨﺎﺳﯽ ھﻤﺎن ﺧﺪاﺷﻨﺎﺳﯽ ﻋﯿﻨﯽ و د رﻃﺒﯿﻌﺖ و ﺑﺸﺮ اﺳﺖ و ﻧﻪ درﻋﺎﻟﻢ ﻏﯿﺐ وﺧﯿﺎل‪ .‬ھﺮ ﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﭘﺪﯾﺪار‬ ‫ﺷﻨﺎﺳﯽ اروﭘﺎﺋﯽ ھﻨﻮز ﯾﮏ ﻋﻠﻢ ﺧﯿﺎﻟﯽ اﺳﺖ و درک آن ﭼﻪ ﺛﻘﯿﻞ و ﭘﯿﭽﯿﺪه ! » ﻣـﻦ ﺗـﻮ را در ھـﺮ ﮐﺠـﺎ و ھـﺮ‬ ‫ﻟﺒﺎس و ﺑﮫﺮ ﺻﻮرﺗﯽ ﻣﯽ ﺷﻨﺎﺳﻢ« اﯾﻨﺴﺖ ﺳﺮ ﻟﻮﺣﻪ ﺣﮑﻤﺖ ﭘﺪﯾﺪار ﺷﻨﺎﺳﯽ و ﮐﻞ راز و ﻣﻌﻨﺎی اﯾﻦ آﺧـﺮﯾﻦ‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺟﮫﺎﻧﯽ‪.‬‬ ‫و اﻣﺎ ﭘﺪﯾﺪار ﺷﻨﺎﺳﯽ در ﻗﻠﻤﺮو ﻋﻠﻢ اﺧﻼق ﮐﻪ در ﻓﻠﺴﻔﻪ اروﭘﺎﺋﯽ ھﻨﻮز ﺟﺎﺋﯽ ﻧﺪارد‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﻏﺎﯾﺖ ﻋﻤﻠﯽ‬ ‫اﯾﻦ ﻋﻠﻢ اﺳﺖ و آن ﭼﯿﺰی ﺟﺰ » دﺷﻤﻦ دوﺳﺘﯽ« ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ اﺧﻼق ﻋﻠّﯿﯿﻦ و اوﻟﯿﺎی ﺧﺪاﺳﺖ ﭼﺮا ﮐﻪ دﺷﻤﻦ‬ ‫ﺗﻮ ﻣﺨﺎﻟﻒ اراده ﺗﻮﺳﺖ ﭘﺲ او ﻣﻈﮫﺮ اراده ﺧﺪای ﺗﻮﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻮ را اﻣﺮ ﺑﻪ ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻦ از ﻣﯿﺎن ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‬ ‫آﻧﮫﻢ ﺑﻪ ﻗﮫﺮ و ﻏﻀﺐ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻏﺎﯾﺖ ﭘﺪﯾﺪار ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻋﻠﻤﯽ ھﻤﺎن دﯾـﺪن دوﺳـﺖ در دﺷـﻤﻦ اﺳـﺖ ‪ .‬ﭘـﺲ‬ ‫ﭘﺪﯾﺪار ﺷﻨﺎﺳﯽ در ذاﺗﺶ ھﻤﺎن ﻣﺬھﺐ ﻋﺸﻖ اﺳﺖ و ﺑﺪون درک اﯾﻦ راز ﻧﻤﯽ ﺗﻮان در اﯾﻦ ﻋﻠﻢ ﺑـﻪ ﺟـﺎﺋﯽ‬ ‫رﺳﯿﺪ ﺟﺰ ﻧﯿﮫﻠﯿﺰم ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﮐﻞ اﯾﻦ ﻧﮫﻀﺖ در اروﭘﺎ در ﻗﻠﻤﺮو ﻓﺮھﻨﮓ واﺧﻼق ﺑﻪ ﭘﻮﭼﯽ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ و ﻟﺬا‬ ‫اﯾﻦ ﻋﻠﻢ ھﻨﻮز ﺑﻪ راه ﻧﯿﺎﻓﺘﺎده از ﺣﺮﮐﺖ اﯾﺴﺘﺎده اﺳﺖ و ھﺎﯾﺪﮔﺮ و ﺳﺎرﺗﺮ اﯾﻦ ﭘﺎﯾﺎن را اﻋﻼن ﮐﺮده اﻧﺪ‪ :‬ﭘﺎﯾـﺎن‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﻪ و اﺧﻼق را‪.‬‬ ‫رﯾﺸﻪ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﭘﺪﯾﺪار ﺷﻨﺎﺳﯽ اروﭘﺎﺋﯽ ھﻤﺎن ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ اﺳﺖ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ اﯾﻦ رﯾﺸﻪ در ﺗﺎرﯾﺦ ﻣﺎ ﺑﻪ وﺟﻮد‬ ‫ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ و ﻋﻠﯽ)ع( ﺑﺎز ﻣﯽ ﮔـﺮدد‪ .‬ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻋﻠـﻢ ﭘﺪﯾـﺪار ﺷﻨﺎﺳـﯽ ﻣـﯽ ﺗﻮاﻧـﺪ آن ﻋﻠﻤـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﮐـﻪ اﺳـﻼم و‬ ‫ﻣﺴﯿﺤﯿﺖ را ﺑﻪ وﺣﺪت ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ وﺑﻠﮑﻪ ھﻤﻪ ﻣﺬاھﺐ ﺣﻘﻪ را ‪ .‬و ھﻤﯿﻦ ﻋﻠﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺘﻔﮑـﺮان اروﭘـﺎﺋﯽ را ﺑـﻪ‬ ‫ﺻﻠﺢ وﺗﻔﺎھﻢ ﺑﺎ ﻣﺘﻔﮑﺮان اﺳﻼﻣﯽ رﺳﺎﻧﯿﺪه اﺳﺖ ‪ .‬ﮔﻮﺗﻪ را ﺑﻪ ارادت ﺣﺎﻓﻆ ﮐﺸﺎﻧﯿﺪه و ھﻮﺳﺮل را ﺑﻪ ارادت‬ ‫ﺳﮫﺮوردی و ﺳﻮروﮐﯿﻦ را ﺑﻪ ارادت ﺷﯿﺦ ﺧﺮﻗﺎﻧﯽ ‪ .‬اﯾﻦ ھﻤﺎن رازی اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺴﯿﺢ و ﻣﮫـﺪی را در ﻇﮫـﻮر‬ ‫ﻧﮫﺎﺋﯽ در ﮐﻨﺎر ھﻢ ﻗﺮار ﻣﯽ دھﺪ‪.‬ﻋﺎﻟﻢ ھﺴﺘﯽ ﻋﺮﺻﻪ ﭘﺪﯾﺪار ﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ وﮐﻤﺎل اﯾﻦ ﻋﻠﻢ در ﻗﯿﺎﻣﺖ ﮐﺒﺮی‬ ‫رخ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ :‬ﻟﻘﺎء اﷲ! وﻟﯽ ﺑﻨﯿﺎﻧﮕﺰار ﭘﺪﯾﺪار ﺷﻨﺎﺳـﯽ ﻧﻈـﺮی و ﺻـﺮﻓﺎً ﻓﻠـﺴﻔﯽ در ﺟﮫـﺎن ﻏـﺮب ﻓﯿﻠـﺴﻮف‬ ‫ﺟﻮاﻧﻤﺮﮔﯽ ﺑﻨﺎم »ﻟﻮﮐﺮﺗﯿﻮس« از ﺷﺎﮔﺮدان اﭘﯿﮑﻮر اﺳﺖ و ﮐﺘﺎب ﻣﺸﮫﻮر » ﻃﺒﯿﻌـﺖ اﺷـﯿﺎء« از اوﺳـﺖ و ﺑـﻪ‬

‫‪151‬‬


‫ﻏﻠﻂ او را ﭘﺪر ﻓﻠﺴﻔﻪ اﻟﺘﻘﺎط ﻧﺎﻣﯿﺪه اﻧﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻼش او در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﻧﺸﺎن دادن ﻇﮫﻮر اراده و ﺻﻔﺎت ﺧﺪاﯾﺎن‬ ‫اﺳﺎﻃﯿﺮی ﯾﻮﻧﺎن و روم در ﺟﮫﺎن ﻃﺒﯿﻌﺖ و زﻧﺪﮔﯽ اﻧﺴﺎن ﺑﺮ روی زﻣﯿﻦ اﺳﺖ و اﯾﻦ ھﻤـﺎن ﻓﻠـﺴﻔﻪ ﻇﮫـﻮردر‬ ‫اﻧﺪﯾﺸﻪ ﯾﻮﻧﺎن ﺑﺎﺳﺘﺎن اﺳﺖ ‪ .‬ﻣﮑﺘﺐ اﯾﻦ ﻓﯿﻠﺴﻮف ﺟﺴﻮر در ﺗﺎرﯾﺦ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻏﺮب ھﺮﮔﺰ ﭘﯿﮕﯿﺮی ﻧﺸﺪ ﺗﺎ ﻗﺮون‬ ‫ﺟﺪﯾﺪ ﮐﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﭼﻮن ﻧﯿﭽﻪ و ھﻮﺳﺮل و ھﺎﯾﺪﮔﺮ ﯾﮑﺒﺎر دﮔﺮ ﺑﻪ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﮐﮫﻦ ﯾﻮﻧﺎن ﺑﺎزﮔﺸﺘﻨﺪ ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ھﻢ ﻋﻠﺖ‬ ‫اﻧﺰوای ﻓﻠﺴﻔﻪ اﯾﻦ ﻓﯿﻠﺴﻮف ﺟﻮاﻧﻤﺮگ ارﺗﮑﺎب او ﺑﻪ ﺧﻮدﮐﺸﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐـﻪ درﭼﮫـﻞ ﺳـﺎﻟﮕﯽ ﻣﻮﺟـﺐ ﻣـﺮﮔﺶ‬ ‫ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬ ‫ﮐﻼً ﺧﻮد ﮐﺸﯽ در ﻣﯿﺎن ﻓﻼﺳﻔﻪ ﯾﻮﻧﺎن ﺑﺎﺳﺘﺎن اﻣـﺮی ﺑـﺴﯿﺎر راﯾـﺞ ﺑـﻮده اﺳـﺖ و در زﻧـﺪﮔﯽ ﮐـﺴﺎﻧﯽ ﭼـﻮن‬ ‫ﺳﻘﺮاط و اﻓﻼﻃﻮن و ارﺳﻄﻮ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ ای دﯾﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ھﻢ ﯾـﮏ دﻟـﯿﻠﺶ آن ﺑﺎﺷـﺪ ﮐـﻪ ﺗـﺎب ﺗﺤﻤـﻞ‬ ‫ﻣﮑﺎﺷﻔﺎت ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺧﻮد را ﻧﻤﯽ ﯾﺎﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ھﻢ ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿـﻞ ‪ ،‬اﻓﻼﻃـﻮن ﻣـﺼﺮف اﻓﯿـﻮن را ﺑـﺮای اھـﻞ‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺿﺮوری ﻣﯽ داﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﮫﺮﺣﺎل ﭘﺪﯾﺪار ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻋﺮﺻﻪ ﻇﮫﻮر اﺳﺮار ﺣﻖ ﺑﺮ روی زﻣﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺎﻣﻪ ﻣﺮدم آﻧﺮا ﺗﺎب ﻧﻤﯽ آورﻧﺪ وﻟﺬا‬ ‫ﻣﺘﻔﮑﺮﯾﻦ اﯾﻦ ﻣﮑﺘﺐ را ﻣﻠﺤﺪ و ﻃﺮد ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ واﯾـﻦ ﻋﻠـﺖ اﺻـﻠﯽ ﮐـﺸﺘﻪ ﺷـﺪن ﺑﺰرﮔـﺎن اﯾـﻦ ﻣﮑﺘـﺐ اﺳـﺖ‬ ‫ھﻤﭽﻮن ﺧﻮد ﺳﮫﺮوردی ‪.‬‬ ‫ھﺮ ﺣﻘﯿﻘﺘﯽ ﺑﺮای آﺷﮑﺎر ﺷﺪن ﮔﻮﺋﯽ ﮐﻪ ﻗﺮﺑﺎﻧﯽ وﺷﮫﯿﺪ ﻣﯽ ﻃﻠﺒﺪ‪ .‬ﻋﺎرﻓﺎن ﻣﻈﺎھﺮ اﯾﻦ ﻋﻠﻤﻨﺪ‪.‬‬

‫اراده و زﻣﺎن‬ ‫در وﺟﻮد آدﻣﯽ دو ﻧﻮع زﻣﺎن ﺣﻀﻮر دارد‪ :‬زﻣﺎن ﻧﺠﻮﻣﯽ و زﻣﺎن ﮐﻨﻮﻧﯽ ‪ :‬زﻣﺎن ﺳﻨﺠﺸﯽ و زﻣـﺎن ﺣـﻀﻮری‪،‬‬ ‫زﻣﺎن ﮐﻤﯽّ وزﻣﺎن ﮐﯿﻔﯽ‪ ،‬زﻣﺎن ذھﻨﯽ و زﻣﺎن ﻗﻠﺒﯽ‪ .‬اوﻟﯽ ھﻤﺎن ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺬﺷﺖ زﻣﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺣﺎﻓﻈـﻪ‬ ‫اﮔﺎه ﻣﯽ ﮔﺬرد ﮐﻪ ﭼﯿﺰی ﺟﺰ ﺣﺴﺮت ﮔﺬﺷﺘﻪ و آروزی آﯾﻨﺪه ﻧﯿﺴﺖ ﯾﻌﻨﯽ زﻣﺎﻧﯽ ﻧﺎﮐﺎم وﻧﺴﯿﻪ و ﻣﺮده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫و دوﻣﯽ زﻣﺎن ﻗﻠﺒﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺼﻮرت اﺣﺴﺎس ﺟﺎوداﻧﮕﯽ و ﺣﻀﻮر اﮐﻨﻮﻧﯿﺖ زﻧـﺪﮔﯽ اﺣـﺴﺎس ﻣـﯽ ﺷـﻮد‪.‬‬ ‫اﻧﺴﺎن ﺑﻤﯿﺰاﻧﯽ ﮐﻪ اﺳﯿﺮ زﻣﺎن ﻧﻮع اول اﺳﺖ و ﺑﺪان ﻣﺒﺘﻼﺳﺖ دارای اراده ای ﻣﻘﯿﺪ وﻣﺤﺪود واﺳﯿﺮ و درﺑﻨﺪ‬ ‫اﺳﺖ و ﻟﺬا اراده ای ﻣﺘﺸﻨﺞ و وﺣﺸﯽ وﻏﻀﺒﻨﺎک اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺰ ﻧﺎﺑﻮدی را در ﻧﻤﯽ ﯾﺎﺑﺪو ﻟﺬا ھﻤﻮاره ﻣﺸﻐﻮل‬ ‫ﺗﻼﺷﮫﺎﺋﯽ ﻣﺬﺑﻮﺣﺎﻧﻪ ﺟﮫﺖ رھﺎﺋﯽ از اﯾﻦ ﻧﺎﺑﻮدن اﺳﺖ و ﻣﺴﺘﻤﺮاًاﯾﻦ وﺿﻊ ﺗﺸﺪﯾﺪ ﻣﯽ ﺷـﻮد زﯾـﺮا اﯾـﻦ ﻧـﻮع‬ ‫زﻣﺎن ھﻤﻮاره ﺑﻮی ﻣﺮگ ﻣﯽ دھﺪ وﺑﻪ ﻣﺮگ ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮ ﻣﯽ ﮔﺮدد وﻟﺬا اراده ای ﺗﺮﺳﻮ و ﻧﺎﮐﺎر آﻣـﺪ و ﻣﯿـﺎن ﺗﮫـﯽ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬وﻟﯽ زﻣﺎن ﻗﻠﺒﯽ ﮐﻪ ﻗﻠﻤﺮو اﺣﺴﺎس ﺣﻀﻮر در ﺣﯿﺎت و ھﺴﺘﯽ اﺳﺖ و اﺑﺪﯾﺖ وﺟﻮد را درک ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‬ ‫ﻣﻮﻟﺪ اراده ای ﻏﻨﯽ وﺑﯽ ﻧﯿﺎز و زﻧﺪه و ﺻﺒﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺴﺘﻤﺮاً ﺑﺮ ﺟﺒﺮ زﻣﺎن ﻓﺎﺋﻖ ﻣـﯽ آﯾـﺪ و ﺑـﺴﻮی آزادی‬ ‫ﻣﯽ رود‪ .‬اراده ﻗﻠﺒﯽ اراده ای آزاد وﻏﻨﯽ وﺑﯽ ﻧﯿﺎز اﺳﺖ و اراده ذھﻨﯽ ﮐﻪ اﺳﯿﺮ زﻣﺎﻧﯿﺖ ﮔﺬرﻧﺪه اﺳﺖ اراده‬ ‫ای اﺳﯿﺮ اﺳﺖ و ﻟﺬا ھﻤﻮاره آزادﯾﺨﻮاھﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﻓﺮﯾﺎد ﻣﯽ زﻧﺪ و ھﺮ ﻋﻤﻠﯽ در اﯾﻦ ﻗﻠﻤﺮو ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑـﻪ ﻏـﻞ‬ ‫وزﻧﺠﯿﺮی ﺑﺮ اراده اوﺳﺖ‪.‬‬ ‫آﻧﺎﻧﮑﻪ اﺳﯿﺮ زﻣﺎن ﮔﺬرﻧﺪه اﻧﺪ و از زﻣﺎن ﺣﻀﻮری دل ﻏﺎﻓﻞ و ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ اﻧﺪ دﭼﺎر آﺑـﺎء و اﺟـﺪاد ﭘﺮﺳـﺘﯽ و آرﻣـﺎن‬ ‫ﭘﺮﺳﺘﯽ آﺗﯿﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﻣﺴﺘﻤﺮاً در ﺑﯿﻢ ﺑﺴﺮ ﻣﯽ ﺑﺮ ﻧﺪ و ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﺑﭽﻪ ھﺎ و ﺗﺄﻣﯿﻨﺎت دﻧﯿﻮی ‪ .‬وﻟﯽ آﻧﮑﻪ ﺑـﻪ‬ ‫زﻣﺎن ﻗﻠﺒﯽ و ﺟﺎوداﻧﮕﯽ اﺗﺼﺎل دارد در ﺣﺮﯾﻢ اﻣﻨﯿﺖ اﻟﮫﯽ ﻗـﺮار دارد و ﺑـﻪ اﺻـﻄﻼح ﻋﺮﻓـﺎﻧﯽ » اھـﻞ ﺣـﺎل«‬

‫‪152‬‬


‫اﺳﺖ و در اﮐﻨﻮﻧﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و رﺳﺘﮕﺎری ھﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﺑﻤﻌﻨﺎی رﺳﺘﻦ اراده از ﺟﺒﺮ زﻣﺎن ﺷﻤﺎرﺷﯽ و‬ ‫ﮐﺎھﻨﺪه و وﯾﺮاﻧﮕﺮ ‪.‬‬

‫ﺗﺠﺮﺑﯿﺎت ﻣﺎوراي ﻃﺒﯿﻌﯽ در ﻋﺼﺮ ﻣﺎ‬ ‫ﮔﺰارﺷﺎت ﺧﺒﺰی در ﺳﺮاﺳﺮ ﺟﮫﺎن ﻣﺪرن دال ﺑﺮ اﯾﻦ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﻣﺪرن ﺑـﯿﺶ از ھـﺮ دوراﻧـﯽ ﺑـﺎ‬ ‫ﺗﺠﺮﺑﯿﺎت و ﺣﻮادث و ادراﮐﺎت ﻣﺎورای ﻃﺒﯿﻌﯽ در ﺧﻮاب و ﺑﯿﺪاری ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ در زﻣﺎﻧﮫﺎی ﻗﺒﻞ ﻓﻘﻂ‬ ‫ﺑﺮای اﻧﮕﺸﺖ ﺷﻤﺎری از ﻣﺆﻣﻨﺎن و ﻋﺎرﻓﺎن رخ ﻣﯽ داد‪ .‬ھﺮ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﺎ ھﺮ اﻋﺘﻘﺎدی در ﻋﺼﺮ ﻣﺎ‪ ،‬ﮔﻨﺠﯿﻨﻪ ای از‬ ‫ﻣﺸﺎھﺪات و ﺣﻮادث ﻣﺎورای ﻃﺒﯿﻌﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ ﻋﻤﻮﻣﺎً اﯾﻦ وﻗﺎﯾﻊ را ﻧﺎدﯾﺪه ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﯾﺎ ﺟـﺪی ﻧﻤـﯽ‬ ‫ﮔﯿﺮﻧﺪ و ﻟﺬا ﺑﺴﺮﻋﺖ از ﯾﺎد ﻣﯽ ﺑﺮﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ واﻗﻌﯿﺖ دال ﺑﺮ اﯾﻦ ﺣﻘﯿﻘـﺖ اﺳـﺖ ﮐـﻪ اﻧـﺴﺎن ﻣـﺪرن ﺑـﯿﺶ از ھـﺮ‬ ‫زﻣﺎﻧﯽ ﺑﻪ آﺳﺘﺎﻧﻪ ﻗﯿﺎﻣﺖ و ﻣﺘﺎﻓﯿﺰﯾﮏ و ﻋﺎﻟﻢ ﻏﯿﺐ ﻧﺰدﯾﮏ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ از ﺟﻤﻠﻪ ﻧـﺸﺎﻧﻪ ھـﺎی آﺧـﺮ اﻟﺰﻣـﺎن‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺣﻮادث ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ اﻧﺴﺎن ﺳﺮﮔﺸﺘﻪ و ﮐﺎﻓﺮ را ﺑﺮاﺳﺘﯽ ھﺪاﯾﺖ ﮐﻨﺪ در ﺻﻮرﺗﯿﮑﻪ آﻧﮫﺎ را ﺟﺪی ﮔﺮﻓﺘﻪ‬ ‫و درﺑﺎره ﺷﺎن ﺗﻔﮑﺮ ﻧﻤﻮده و ﻧﺸﺎﻧﻪ ھﺎﺋﯽ ﺑﺮای اﻋﻤﺎل و اﻗﺪاﻣﺎت ﺧﻮد در زﻧﺪﮔﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ و ارﺗﺒﺎط ﺑﯿﻦ اﯾﻦ وﻗﺎﯾﻊ‬ ‫را ﺑﻪ ﻗﻮه ﺗﻔﮑﺮ و اﯾﻤﺎن و ﻣﻌﺎرف دﯾﻨﯽ ﺑﺪﺳﺖ آورد و از اﯾﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺴﯿﺮی روﺷﻦ ﺑﺮای ﻧﺠﺎت ﺧﻮد از ﻣﺎدﯾﺖ‬ ‫دﻧﯿﺎ‪ ،‬ﮐﺸﻒ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻗﺮآن ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﮐﻪ ‪ » :‬دوزخ آﺷﮑﺎر ﺷﺪ و ﺑﮫﺸﺖ ﺑﺴﯿﺎر ﻧﺰدﯾﮏ ﺷﺪ‪ «.‬اﯾﻦ آﯾﻪ اﻣﺮوزه در‬ ‫ﺣﺎل ﺗﺤﻘﻖ اﺳﺖ و ﻟﺬا درآن واﺣﺪ ھﻢ اﺧﻄﺎرو ھﻢ ﻧﻮﯾﺪی ﺑﻪ اﻧﺴﺎن ﻣـﺪرن اﺳـﺖ ﮐـﻪ از ﻃﺮﯾـﻖ ﻣـﺸﺎھﺪات‬ ‫ﺑﮫﺸﺘﯽ ﺧﻮد از دوزخ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﮕﯿﺮد و ﻣﺴﯿﺮ زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد را ﺗﻐﯿﯿﺮ دھﺪ واﯾﻦ ﺑـﻪ ﯾـﺎری ﻣﻌﺮﻓـﺖ ﻧﻔـﺲ دو ﺻـﺪ‬ ‫ﭼﻨﺪان آﺳﺎﻧﺘﺮ و ﻣﻤﮑﻦ ﻣﯽ آﯾﺪ‪.‬‬

‫ﺣﺎﻓﻈﻪ و ﻣﻌﺮﻓﺖ )ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﺮگ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﯽ(‬ ‫ﺣﺎﻓﻈﻪ آدﻣﯽ ﻣﺨﺰن ﻣﻮاد اوﻟﯿﻪ ﻋﻠﻢ و ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﯾﻘﯿﻦ اوﺳـﺖ‪ .‬ﺑـﻪ ﻣﻨﻄـﻖ ﻗﺮآﻧـﯽ ﻣـﻮاد اوﻟﯿـﻪ ذﮐـﺮ)ﺑـﻪ ﯾـﺎد‬ ‫آوردن(اﺳﺖ‪ .‬ھﺮ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ در ﺣﺎﻓﻈﻪ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﯿﮑﻪ در ﻗﻠﻤـﺮو ذﮐـﺮ و ﺧـﺮد و ﺗﻔّﮑـﺮ ﺗﺒـﺪﯾﻞ ﺑـﻪ ﻣﻌﻨـﺎﺋﯽ ﯾﮕﺎﻧـﻪ و‬ ‫ﺣﮑﻤﺘﯽ اﻟﮫﯽ و ﻣﻌﺮﻓﺘﯽ ﯾﻘﯿﻦ ﻧﺸﺪه دﺳﺖ از ﺳﺮ آدﻣﯽ ﺑﺮ ﻧﻤﯽ دارد و ﻣﺴﺘﻤﺮاً ﺑﺎ او در ﺟﺪال و ﻧﺰاع اﺳﺖ‬ ‫و ﺑﻪ او اﻣﮑﺎن آراﻣﺶ و اﻃﻤﯿﻨﺎن ﻧﻤﯽ دھﺪ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ھﺮ ﻣﺴﺌﻠﻪ و واﻗﻌﻪ ای از زﻧﺪﮔﯽ آدﻣﯽ ﮐﻪ در ﺣﺎﻓﻈﻪ ﺛﺒﺖ‬ ‫اﺳﺖ ﺗﺎ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﻧـﻮر ﯾﻘـﯿﻦ ﻧـﺸﻮد ﻣﻮﺟـﺐ ﺗﺮدﯾـﺪ و ﺗﺰﻟـﺰل و دﻏﺪﻏـﻪ و ھـﺮاس اﺳـﺖ‪ .‬در واﻗـﻊ ﻋﻠـﺖ ھﻤـﻪ‬ ‫ﺑﯿﻘﺮارﯾﮫﺎی آدﻣﯽ ھﻤﯿﻦ ﻣﻮاد ﺣﺎﻓﻈﻪ اﻧﺪ ﮐﻪ راﮐﺪ و ﺑﯽ ﻣﻌﻨﺎ و ﻣﻔﮫﻮم ﻧﺸﺪه ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪه اﻧﺪ و ﺗـﺎ ﺣﻘـﺎً ﻓﮫـﻢ‬ ‫ﻧﺸﻮﻧﺪ ﻗﺮار ﻧﻤﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﻮاد ﺳـﯿﺎه ﺣﺎﻓﻈـﻪ )ﺳـﻮاد( ﺗـﺎ ﺗﺒـﺪﯾﻞ ﺑـﻪ ﻧـﻮر ﺣﮑﻤـﺖ ﻧـﺸﻮﻧﺪ ﺑﯿﻘﺮارﻧـﺪ و اﮔـﺮ‬ ‫ﺻﺎﺣﺒﺶ ھﺮﮔﺰ ﺑﺴﺮاﻏﺸﺎن ﻧﺮود و آﻧﮫﺎ را ﺑﻔﺮاﻣﻮﺷﯽ ﺳﭙﺎرد در ذھﻦ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﺛﻘﻞ و ﺟﻤﻮد ﻓﮑﺮی و اﻧﻘﺒﺎض‬ ‫اﻧﺪﯾﺸﻪ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ و روان ﻓﺮد را از ﺟﺮﯾﺎن ﻣﯽ اﻧﺪازﻧﺪ و اﯾﻦ ھﻤﺎن ﺣﻤﺎﻗﺖ ذھﻦ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺑﺘـﺪرﯾﺞ ﻣﻮﺟـﺐ‬ ‫ﻧﺴﯿﺎن ﻧﯿﺰ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﮐﻪ اﺳﺎﺳﺎً و ﺗﺎ ﺑﻪ اﻧﺘﮫﺎ ﻓﮫـﻢ ﻧـﺸﻮد ﺧـﻮدش ھﺮﮔـﺰ ﻓﺮاﻣـﻮش ﻧﻤـﯽ ﺷـﻮد وﻟـﯽ‬ ‫ﻣﻮﺟﺐ ﻧﺴﯿﺎن اﻣﻮر دﯾﮕﺮ در واﻗﻌﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ھﻤﭽﻮن ﻧﻘﻄﻪ ﺳﯿﺎھﯽ ﺳﺎﺋﺮ ﻣﻨﺎﻃﻖ ذھﻦ را ھﻢ ﻓﺮا‬ ‫ﻣﯽ ﮔﯿﺮد و اﻧﺪﯾﺸﻪ را ﺗﯿﺮه ﻣﯽ ﺳﺎزد‪ .‬ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺣﺎﻓﻈﻪ ﺑﻪ ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪ ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﺣﮑﻤﺖ ھﻤﺎن ﺗﺒﺪﯾﻞ زﻣﺎن ﮔﺬﺷﺘﻪ‬

‫‪153‬‬


‫ﺑﻪ ﻧﻮر اﮐﻨﻮﻧﯿﺖ اﺳﺖ و ﭼﺮاغ راه آﯾﻨﺪه‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ اﺣﯿﺎءﮔﺮی زﻣﺎن ﻣﺮده ﺑﻪ زﻣﺎن زﻧﺪه و ﺟﺎری‪ :‬ﮐﺎرﮔﺎه ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﺮگ‬ ‫ﺑﻪ زﻧﺪﮔﯽ‪ .‬و اﯾﻦ ھﻤﺎن ﺟﺒﺮان زﻣﺎن و ﻋﻤﺮ از دﺳﺖ رﻓﺘﻪ اﺳﺖ و راز ﺟﻮاﻧﯽ و ﺟﺎوداﻧﮕﯽ!‬

‫ﻓﺮق ﻫﺴﺘﯽ و ﻋﺪم )ﺧﻠﻘﺖ دوﺑﺎره(‬ ‫اھﻞ ﻗﻠﻢ ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺟﮫﺎن ﺗﻔﮑﺮات ﻣﮑﺎﺷﻔﻪ ای ﺳﺮو ﮐﺎر دارد و اﻟﻔﺒﺎﺋﯽ ﻣﯽ اﻧﺪﯾﺸﺪ و ﺑﺮ وﺟﻮد ﻧﻈﺮ‬ ‫دارد ﻣﯽ داﻧﺪ ﮐﻪ ﻧﻮﺷﺘﻦ ھﻤﺎن ﺑﺪﻋﺖ از ﻋﺪم اﺳﺖ ﭼﺮا ﮐﻪ اھﻞ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﮕﺮش و ﻧﮕﺎرش ﺳﺎﻟﮏ وادی ﻓﻨﺎﺳﺖ‬ ‫و از ﻣﻨﺸﺎً ﻋﺪم ﺑﺮوﺟﻮد ﻧﻈﺮ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و اﯾﻦ ھﻤﺎن ﺧﻠﻘﺖ دوﺑﺎره دروادی ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳﺖ‪ .‬زﯾﺮا ﻋﺸﻖ ﺑﻪ ﻣﻌﺮﻓﺖ‬ ‫ھﻤﺎن ﻋﺸﻖ ﺑﻪ وﺟﻮد ﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ و آن وﺟﻮدی ﮐﻪ دروادی ﻣﻌﺮﻓﺖ ﯾﺎﻓﺘـﻪ ﻣـﯽ ﺷـﻮد ﺧﻠﻘﺘـﯽ دﮔﺮﺑـﺎره‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﻠﻘﺖ اﻧﺴﺎﻧﯽ‪.‬‬ ‫ﻣﮕﺮ ﻧﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﻋﺎﻟﻢ وﺟﻮد ﻣﺤﺼﻮل ادراک و ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ﭘﺲ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﮐﺎرﮔﺎه ﺧﻠﻘﺖ اﺳﺖ و اﯾﻦ آن ﻗﻠﻢ‬ ‫ازﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در اﻧﺪﯾﺸﻪ اھﻞ ﻗﻠﻢ از ﻋﺪم وﺟﻮد ﻣﯽ آﻓﺮﯾﻨﺪ‪ .‬و اﯾﻦ ھﻤﺎن ﻗﻠﻢ ﺧﺪاﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺑـﺮ ﻟـﻮح ﺳـﻔﯿﺪ‬ ‫ﻋﺪم‪ ،‬وﺟﻮد را ﻧﻘﺶ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻗﻠﻢ اھﻞ ﺣﺎل اﺳﺖ ﮐﻪ ازﻟﯿﺖ و اﺑﺪﯾﺖ را در اﮐﻨﻮﻧﯿﺖ ﯾﮕﺎﻧﻪ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ اﮐﻨﻮﻧﯿﺖ ﻗﻠﻢ ھﻤﺎن ﻋﺮش ﺧﺪاﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺣﺘﯽ ﺑﺎزﯾﺎﻓﺖ ﺟﮫﺎن ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ در ﻟﺤﻈﻪ ازل ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻦ اﺳﺖ‬ ‫و ازﻟﯿﺖ ﺧﻮد را ﯾﺎﻓﺘﻦ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ھﻤﺎن ﺟﺎدوی ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﯾﺎد را ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ واﻗﻌﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﮫﺎن ﻗﺪﯾﻢ و ھﺴﺘﯽ ازﻟﯽ‪ ،‬آن ھﺴﺘﯽ ﺣﯿﻮاﻧﯽ ﺑﺸﺮ اﺳﺖ‪ .‬ھﺴﺘﯽ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻣﺨﻠﻮق ﻗﻠﻢ اﺳﺖ‪ .‬ﯾﻌﻨـﯽ آن‬ ‫ھﺴﺘﯽ ای ﮐﻪ در ﺗﺴﺨﯿﺮ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ و ﻣﻼﺋﮑﺶ آدم را ﺳﺠﺪه ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ و اﻧﺴﺎﻧﺶ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺧﺪاﺳﺖ‪ .‬ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻣﺨﻠﻮق ﻗﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﺒﺪاﻋﻪ اﺳﺖ‪:‬ﻋﻠﻢ اﻻﻧﺴﺎن ﺑﺎﻟﻘﻠﻢ ! ﻗﻠﻢ‪ ،‬ﻣﺮز ﺑﯿﻦ ھﺴﺘﯽ و ﻋﺪم اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﻪ دﻧﯿﺎ‬ ‫ﺣﯿﺎت دﻧﯿﺎ ﯾﮏ ﺣﯿﺎت ﺑﺮزﺧﯽ اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ ھﻤﻪ ﭘﺪﯾـﺪه ھـﺎ و ﻣﻌـﺎﻧﯽ و ارزﺷـﮫﺎﯾﺶ ﺑـﯿﻦ ﺑـﻮد و ﻧﺒﻮدﺳـﺮﮔﺮدان‬ ‫اﺳﺖ‪.‬ھﻤﯿﻨﮑﻪ ﺣﯿﺎت دﻧﯿﺎ ﺑﺮ ﻧﻈﺎم ﺧﯿﺮ وﺷﺮاﺳﺘﻮار اﺳﺖ دال ﺑﺮ اﯾﻦ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﺮزﺧﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﺧﯿﺮ و ﺷـﺮ‪،‬‬ ‫دو ﭼﯿــﺰ ﯾــﺎ دو وﺿــﯿﻌﺖ و ﺟﻐﺮاﻓﯿــﺎی ﻣﺘﻔــﺎوت و ﻣــﺴﺘﻘﻞ از ﯾﮑــﺪﯾﮕﺮ ﻧﯿــﺴﺖ ﺑﻠﮑــﻪ ﺗﺎﻓﺘــﻪ وﺑﺎﻓﺘــﻪ ھــﺮ اﻣــﺮی‬ ‫اﺳﺖ‪.‬ﯾﻌﻨﯽ ﺧﯿﺮ ھﺮ ﭼﯿﺰی ﺑﻪ اﻧﺪازه ﺷﺮ آن اﺳﺖ‪.‬ﯾﻌﻨﯽ درھﺮ اﻣﺮی ﮐﻪ ﺧﯿﺮ ﺑﯿـﺸﺘﺮی ﺳـﺮاغ دارﯾـﻢ ﺑﮫﻤـﺎن‬ ‫ﻣﯿﺰان ﻣﻮاﺟﻪ ﺑﺎ ﺷﺮش ﻣﯽ ﺷﻮﯾﻢ ‪ .‬و ﻟﺬا در ﭘﺲ ھﺮ ﭘﯿﺮوزی ﯾﮏ ﺷﮑﺴﺖ ﺑﮫﻤﺎن ﻣﯿﺰان دراﻧﺘﻈﺎر اﺳﺖ و ﻧﯿﺰ‬ ‫ﺑﺎﻟﻌﮑﺲ از ﭘﺲ ھﺮ زﯾﺒﺎﯾﯽ ﯾﮏ زﺷﺘﯽ ﺑﮫﻤﺎن ﺷﺪت ﺣﻀﻮر دارد‪.‬در ﭘﺲ ھﺮ ﻣﮫﺮی ﺑﮫﻤﺎن ﺷﺪت ﻗﮫﺮ ﻧﮫﻔﺘـﻪ‬ ‫اﺳﺖ و‪........‬و آدﻣﯽ ﺑﺎزﯾﭽﻪ اﯾﻦ دﯾﺎ ﻟﮑﺘﯿﮏ اﺳﺖ‪.‬و آﻧﭽﻪ ﮐﻪ رﺳﺘﮕﺎری ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯿـﺸﻮد ﻧـﻪ روﯾﮑﺮدﺧﯿـﺮ اﻣـﻮر‬ ‫ﺑﻠﮑﻪ رھﺎﯾﯽ از ﺧﯿﺮ اﻣﻮر اﺳﺖ ﺟﮫﺖ ﻧﺠﺎت ازﺷﺮش‪.‬رﺳـﺘﮕﺎری ﯾﻌﻨـﯽ ﺧﯿـﺮ دﻧﯿـﺎ را ﺑـﻪ ﺷـﺮش ﺑﺨـﺸﯿﺪن در‬ ‫رھﺎﯾﺶ ﮐﺮدن‪.‬رﺳﺘﮕﺎری ﮐﻪ ﻗﻠﻤﺮو ﺗﻮﺣﯿﺪو ﯾﮕﺎﻧﻪ ﭘﺮﺳﺘﯽ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ارزﯾﺎﺑﯽ ﻧﻈﺎم ﻓﺮاﺳﻮی ﺧﯿﺮ و ﺷﺮ‬ ‫اﺳﺖ و اﯾﻦ ﺟﮫﺎن ﻋﺎرﻓﺎن ﻣﻮﺣﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﯾﺎری ﻣﻌﺮﻓﺖ از اﯾﻦ دﻧﯿﺎ ﻣﯽ رھﻨﺪ‪.‬ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺣﯿﺎت دﻧﯿﺎ‪،‬ﻓﻠـﺴﻔﻪ‬ ‫ﺑﻄﺎ ﻟﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ آﯾﻨﺪ ﻧﮫﺎﯾﯽ آن ﺻﻔﺮ اﺳﺖ زﯾﺮا ﺧﯿﺮ ﺑﻌﻼوه ﺷﺮ ﻣﺴﺎوی ﺑﺎ ﺻﻔﺮ و اﺑﻄﺎل اﺳﺖ‪.‬ارزش دﻧﯿﺎ‬ ‫ﻧﯿﺰ ﺑﯿﺶ از اﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ آدﻣﯽ آﻧﺮا ﺳﮑﻮی ﭘﺮش ﺑﻪ ﺟﮫﺎن ﺑﺮﺗﺮ ﻗﺮار دھﺪ و ﻧﻪ اﯾﻨﮑﻪ در آن ﺑﻪ اﻣﯿﺪ ﺧﯿـﺮش‬

‫‪154‬‬


‫ﺑﻤﺎﻧﺪ و ﭘﻮچ ﺷﻮد‪.‬وآدﻣﯽ ﺟﺰ ﺑﺎ ﺗﻮﺳﻞ ﺑﻪ وﺟﻮد اﻧﺴﺎن ﻋﺎرﻓﯽ ﮐﻪ ورای ﺧﯿﺮ و ﺷﺮ اﺳﺖ از اﯾﻦ اﺑﻄﺎل رھﺎﯾﯽ‬ ‫ﻧﺪارد‪.‬‬

‫دو ﻧﻮع ﺑﻮدن‬ ‫ھﻤﻪ آدﻣﮫﺎ ھﺴﺘﻨﺪ وﻟﯽ ﺑﺴﯿﺎر اﻧﺪﮐﻨﺪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ در ھﺴﺘﯽ ﺧﻮد ھﺴﺘﻨﺪ و اﺣﺴﺎس ھﺴﺘﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ و‬ ‫ﻟﺬا آراﻣﻨﺪ و ﻗﺎﻧﻊ و راﺿﯽ‪ .‬اﯾﻨﺎن ﻣﺆﻣﻨﺎﻧﻨﺪ‪ .‬وﻟﯽ ﻣﺎﺑﻘﯽ ﻣﺮدم در ھﺴﺘﯽ ﺧﻮد ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ و اﯾﻦ ھﺴﺘﯽ ﺑﺮ اﯾﺸﺎن‬ ‫اﺣﺴﺎﺳﯽ ﺟﺰ ﻧﯿﺴﺘﯽ ﻧﺪارد و ﻟﺬا ﺑـﯽ ﺗـﺎب و ﺑﯿﻘـﺮار و ﺷـﺎﮐﯽ ھـﺴﺘﻨﺪ و ھـﯿﭻ ﭼﯿـﺰی ﺑـﻪ آﻧﮫـﺎ ﻟﺤﻈـﻪ ای‬ ‫اﺣﺴﺎس وﺟﻮد ﻧﻤﯽ دھﺪ‪ .‬اﯾﻨﺎن ﮐﺎﻓﺮاﻧﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ دو ﻣﺎھﯿﺖ از ھﺴﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ھﯿﭻ رﺑﻄﯽ ﺑﻪ ﺷﺮاﯾﻂ و اﻣﮑﺎﻧﺎت ﺑﯿﺮوﻧﯽ ﻧﺪارد‪ .‬ﺑﺮﺧﯽ ﻣﺎدرزادی ﻣـﺆﻣﻦ‬ ‫ھﺴﺘﻨﺪ و ﺑﺮﺧﯽ ھﻢ ﻣﺎدرزادی ﮐﺎﻓﺮﻧﺪ‪ .‬وﻟﯽ اﯾﻦ وﺿﻊ ﻣﺎدرزادی ﭼﻪ ﺑـﺴﺎ ﺑﻨﺎﮔـﺎه دﭼـﺎر ﺗﺤـﻮﻟﯽ در ذات ﻣـﯽ‬ ‫ﮔﺮدد ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺆﻣﻨﯽ ﮐﺎﻓﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد ﯾﺎ ﮐﺎﻓﺮی اﯾﻤﺎن ﻣﯽ آورد‪ .‬ﺗﺠﺮﺑـﻪ و ﻣﻄﺎﻟﻌـﻪ ﻧـﺸﺎن ﻣﯿﺪھـﺪ ﮐـﻪ ﻣﺆﻣﻨـﺎن‬ ‫ﻣﺎدرزادی از ﻧﻄﻔﻪ ای ﭘﺎک و رزﻗﯽ ﺣﻼل و ﺗﺮﺑﯿﺘـﯽ اﻟﮫـﯽ در ﺧـﺎﻧﻮاده ﺧـﻮد ﺑﺮﺧـﻮردار ﺑـﻮده اﻧـﺪ و ﮐـﺎﻓﺮان‬ ‫ﻣﺎدرزادی ھﻢ ﺑﺎﻟﻌﮑﺲ‪ .‬وﻟﯽ آدﻣﯽ اﯾﻦ اﻣﮑﺎن و اﺧﺘﯿـﺎر را دارد ﮐـﻪ در دوران ﻋﻘـﻞ و اﻧﺘﺨـﺎب ﺧـﻮد ﺑـﻪ راه و‬ ‫روﺷﯽ دﮔﺮ ﺑﺮود و ذات وژن ﺧﻮد را دﮔﺮﮔﻮن ﺳﺎزد‪ .‬و ﻣﻼک ارزﯾﺎﺑﯽ در ﻧﺰد ﺧﺪا ھﻤـﯿﻦ اﺳـﺖ‪ .‬ھـﺮ ﻣـﺆﻣﻨﯽ‬ ‫دﭼﺎر ﺷﺮاﯾﻂ و اﻧﺘﺨﺎب ﮐﺎﻓﺮاﻧﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد و ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ اﯾﻤﺎﻧﺶ را ﺑﺒﺎزد وھﺮﮐﺎﻓﺮی ھﻢ اﻣﮑﺎن اﯾﻤـﺎن آوردن را‬ ‫ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ و ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺆﻣﻦ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫اﯾﻤﺎن ﺑﻪ زﺑﺎن ﺳﺎده ﭼﯿﺰی ﺟﺰاﺣﺴﺎس وﺟﻮد در ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ و ﻗﺮار و آرام و اﺗﮑـﺎء ﺑـﻪ ذات ﻧﯿـﺴﺖ و ﮐﻔـﺮھﻢ‬ ‫ﮔﺮﯾﺰ از ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ و درﺑﺪری و ﺑﯿﻘﺮاری در ﺟﺴﺘﺠﻮی وﺟﻮد ﯾﺎﺑﯽ اﺳﺖ‬

‫ﺗﺎرﯾﺦ وﻫﻢ و ﻓﻬﻢ ﺑﺸﺮي‬ ‫ﺗﻼش اﻧﺴﺎن ﺑﺮای ﺗﺤﻘﻖ آرﻣﺎﻧﮫﺎﯾﺶ در ﺣﯿﺎت دﻧﯿﺎ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺨﺪﯾﺮ ﻓﮫـﻢ و ﺗﺒـﺪﯾﻠﺶ ﺑـﻪ وھـﻢ و ﺧﺮاﻓـﻪ و ﺧـﻮد‬ ‫ﻓﺮﯾﺒﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ وﺿﻌﯿﺖ ﺑﺨﺶ ﻋﻤﺪه ای از ﺟﻮاﻧﯽ و اﻗﺘﺪار و ﻋﺸﻖ ھﺮ ﻓﺮدی را ﺑﺨﻮد ﻣﺸﻐﻮل ﻣﯿﺪارد‬ ‫ﺗﺎ آﻧﮕﺎه ﮐﻪ وھﻢ اﻧﺴﺎن ﺑﺮ ﺳﺮ و دل و ﺟﺎﻧﺶ ﻣﯽ ﺷﮑﻨﺪ و ﯾﮑﺒﺎر دﯾﮕﺮ او را ﺑﻄﺮزی ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ و ﺗﺮاژﯾﮏ ﻣﻮاﺟﻪ‬ ‫ﺑﺎ ﻓﮫﻢ واﻗﻌﯿﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ :‬واﻗﻌﯿﺖ ﺑﻌﻨﻮان ﻗﻠﻤﺮو ﺗﻮھﻢ و ﻓﺮﯾﺐ و ﺷﮑﺴﺖ و ﺳﭙﺲ ﻇﮫﻮر ﺣﻘﯿﻘﺖ از ﺑﻄﻦ اﯾﻦ‬ ‫وھﻢ‪.‬‬ ‫زﯾﻦ ﭘﺲ آدﻣﯽ دﺳﺖ و دل از آرﻣﺎ ﻧﺨﻮاھﯽ ﺧﻮد در ﺣﯿﺎت دﻧﯿﺎﯾﺶ ﻣﯽ ﺷﻮﯾﺪ و اﮔﺮ ﺑﻪ ﺟﻨﻮن و ﺟﻨﺎﯾﺖ ﺣﺎﺻﻞ‬ ‫از اﯾﻦ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﻠﺦ ﻧﺮﺳﺪ ﺧﺎﻟﺼﺎﻧﻪ روی ﺑﻪ ﺧﺪا و ﺣﯿﺎت آﺧﺮت ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬و اﯾﻦ اﻋﺘﻘﺎد و دﯾﻦ ﺑﺎ اﮐـﺮاه و ﺗﻠﺨـﯽ‬ ‫اﺣﺴﺎس و اﻧﺪﯾﺸﻪ اﺳﺖ و ﻧﻪ از روی اﻧﺘﺨﺎب و ﺷﻮق‪ .‬و ﻟﺬا اﯾﻦ ﻧﻮع دﯾﻦ ﻣﻮﺟﺐ ھﺪاﯾﺖ و رﺷﺪ ﻧﯿـﺴﺖ ﮐـﻪ‬ ‫»ﻻ اﮐﺮاه ﻓﯽ اﻟﺪﯾﻦ«‪ .‬وﻟﯽ اﮔﺮ آدﻣﯽ دوﺑﺎره دﭼﺎر ﺷﺮک ﺑﯿﻦ دﯾﻦ و دﻧﯿﺎ و ﺧﺪا و ﺧﻠﻖ ﻧﺸﻮد ﺑﻨﺎﮔﺎه از ﺳﻮی‬ ‫ﺑﯽ ﺳﻮﺋﯽ ﻧﻮری ﻣﯽ درﺧﺸﺪ و ﺣﺲ و ﻓﮫﻢ دﮔﺮی از ﺣﯿﺎت و ھﺴﺘﯽ را آﺷﮑﺎر ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ آن دﯾﻦ و ﺧﺪاﺋﯽ‬ ‫ورای ﺣﺴﺎب و ﮐﺘﺎب و ﺧﯿﺮ و ﺷﺮ اﺳﺖ‪ .‬و اﻣﺎ ﺗﻌﺪاد آدﻣﮫﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﻮع ﻣﻌﻨﻮﯾﺖ و ﻣـﺬھﺐ ﻣـﯽ رﺳـﻨﺪ‬

‫‪155‬‬


‫ھﻤﻮاره اﻧﮕﺸﺖ ﺷﻤﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻤﻮﻣﺎً از ﻣﻨﻈﺮ ﻣﺬھﺐ ﻋﺎﻣﻪ ﻣﻮرد اﺗﮫﺎم و ارﺗﺪاداﺳﺖ زﯾﺮا ﺷﺎﻟﻮده ﺗﻮھﻤﺎت‬ ‫ﻣﺮدم را ﮐﻪ ﺗﻤﺎم ﻋﻤﺮﺷﺎن را ﺑﺮ آن زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﻣـﻮرد ﺳـﺌﻮال و ﻧﻔـﯽ ﻗـﺮار ﻣـﯽ دھـﺪ‪ .‬از اﯾـﻦ اﻧﮕـﺸﺖ‬ ‫ﺷﻤﺎران اﮐﺜﺮاً ﻣﺎﺑﻘﯽ ﻋﻤﺮﺷﺎن را ﺑﻪ دور از ﻣﺮدم و ﺑﺎ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺧﺼﻮﺻﯽ ﺧﻮد زﯾﺴﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﻋﺎﻓﯿﺖ ﺧﻮد‬ ‫را از ﮔﺰﻧﺪ ﺗﮫﻤﺖ ﻣﺼﻮن دارﻧﺪ‪ .‬وﻟﯽ ﯾﮑﯽ ھﺴﺖ ﮐﻪ اراده ﻣﯿﮑﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﻖ را ﺑﺠﺎن ﺑﺎﻃﻞ اﻓﮑﻨﺪ و ﻓﮫﻢ ﺧﻮد‬ ‫را ﭼﻮن ﺷﻤﺸﯿﺮی ﺑﺮﺳﺮ وھﻢ ﺧﻠﻖ ﻓﺮود آورد و ﺑﯿﺪارﺷﺎن ﮐﻨﺪ و اﯾﻦ راه اﻧﺒﯿﺎ و اوﻟﯿﺎی ﺧﺪاﺳﺖ‪ .‬و ﻣﺮدم او را‬ ‫ﻣﯽ ﮐﺸﻨﺪ در ﺷﯿﻮه ای‪ .‬و آﻧﮕﺎه ﺣﻖ رﻓﺘﻪ او را ﻣﯽ ﭘﺬﯾﺮﻧﺪ و دﺳﺖ از وھﻢ ﺧﻮد ﺑﺮﻣﯽ دارﻧﺪ وﺑﻪ راه او ﻣـﯽ‬ ‫روﻧﺪ و اﯾﻦ ﺳﻨﺖ ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺸﺮ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﮥ رﯾﺶ‬ ‫رﯾﺶ از ﺟﻤﻠﻪ اﻋﻀﺎی ﻣﺮداﻧﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻣﯿﺎن اﻧﻮاع ﻣﻮھﺎی ﺑـﺪن ﻗـﻮی ﺗـﺮﯾﻦ رﯾـﺸﻪ ھـﺎ را دارد و از ھﻤـﻪ‬ ‫ﻣﻮھﺎی ﺑﺪن زودﺗﺮ ﺳﻔﯿﺪ ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬درﺑﺎره اﺻﻞ ﻣﻮ در ﻣﻘﺎﻟﻪ »ﺳّﺮ ﻣﻮ « ﺑﻪ ﺗﻔﺼﯿﻞ ﺑﺤﺚ ﺷﺪه ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯿﺪ‬ ‫ﺑﻪ ان رﺟﻮع ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ اﺳﺎس ھﻮﯾﺖ ﺟﻤﺎﻟﯽ در اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ‪ .‬اﻣﺎ ﻣﻮھﺎی ﺻﻮرت ﻣﺮد ﻣﺤﻮر ھﻮﯾﺖ ﺟﻤﺎﻟﯽ ﻣﺮد‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ در آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن ﻣﺜﻞ ﺑﺴﯿﺎری دﯾﮕﺮ از ﭘﺪﯾﺪه ھﺎ دارای ارزﺷﯽ واژﮔﻮن ﺷﺪه و اﮐﺜﺮ ﻣـﺮدان از آن‬ ‫ﺑﯿﺰاری ﻣﯽ ﺟﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺧﻮد ﻧﺸﺎﻧﯽ از ﺑﯿﺰاری ﻣﺮدان از ھﻮﯾﺖ ﻣﺮداﻧﮕﯽ ﺧﻮﯾﺶ اﺳﺖ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ زﻧـﺎن‬ ‫ھﻢ از ھﻮﯾﺖ زﻧﺎﻧﻪ ﺧﻮد ﺑﯿﺰارﻧﺪ ‪.‬‬ ‫ﻋﻼوه ﺑﺮﺧﺎﺻﯿﺖ ﻓﻮق ﻓﻮاﺋﺪ ﺑﮫﺪاﺷﺘﯽ رﯾﺶ در ﺳﻼﻣﺖ ﭘﻮﺳﺖ ﺻﻮرت و ﺑﮫﺪاﺷﺖ رﯾﺸﻪ دﻧﺪاﻧﮫﺎ و ھﻤﭽﻨﯿﻦ‬ ‫ﺑﯿﻨﺎﯾﯽ ﭼﺸﻢ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻋﻠﻤﯽ ﻧﯿﺰ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ‪ .‬و ﻧﯿﺰ اﯾﻨﮑﻪ ﯾﮏ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﮐﮫﻦ در ارزﺷﮫﺎی ﻣﺬھﺒﯽ دارد ﮐﻪ‬ ‫در ﺷﺮع اﺳﻼﻣﯽ ﺗﺮاﺷﯿﺪن ﮐﺎﻣﻞ رﯾﺶ از ﻣﮑﺮوھﺎت ﺗﻠﻘﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ ھﺮ ﭼﻨﺪ ﮐﻪ دراز ﻧﮕـﺎه داﺷـﺘﻦ رﯾـﺶ‬ ‫ﺑﯿﺶ از ﺣﺪ ﭼﮫﺎر اﻧﮕﺸﺖ دﺳﺖ ﻧﯿﺰ ﻣﮑﺮوه ﺷﺪه اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ﺑﯿﻦ رﯾﺶ و ﺗﻘﻮا و دﯾﻦ داری و ھﻤﭽﻨﯿﻦ ﻋﻠﻢ‬ ‫و اﻧﺪﯾﺸﻪ از ﻗﺪﯾﻢ اﻻﯾﺎم راﺑﻄﻪ ای ﻣﺤﮑﻢ ﺑﻮده اﺳﺖ ﭼﺮا ﮐﻪ ﯾﮑـﯽ از ارﮐـﺎن دﯾـﻦ ﺣﻔـﻆ ﻣﺮداﻧﮕـﯽ و رﻋﺎﯾـﺖ‬ ‫ﺣﻘﻮق ان اﺳﺖ و رﯾﺶ ھﻢ ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ ھﻮﯾﺖ ﺟﻤﺎﻟﯽ ﻣﺮد اﺳﺖ ﺑﻪ ارزﺷﮫﺎی دﯾﻨﯽ ﻣﺮﺗﺒﻂ اﺳﺖ ‪ .‬ﮔﻮﯾﯽ ﮐـﻪ‬ ‫رﯾﺶ و آراﯾﺶ ان ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ زﯾﺒﺎ ﺳﺎزی ﺟﻤﺎل ﻣﺮد اﺳﺖ ھﻤﭽﻮن اراﯾﺶ ﺻﻮرت زﻧﺎن ﮐﻪ ھﻮﯾﺖ زﻧﺎﻧـﻪ را ﻣـﯽ‬ ‫ﭘﺮورد ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل اﻧﻮاع رﯾﺶ و اراﯾﺸﮫﺎی ﻣﺘﻔﺎوت ان ھﻤﻮاره ﻧﺸﺎﻧﻪ اﻧﻮاع ھﻮﯾﺖ ھﺎ و ﺣﺘـﯽ ﺣﺮﻓـﻪ ھـﺎ ﺑـﺮای‬ ‫ﻣﺮدم ﺑﻮده اﺳﺖ ﻣﺜﻞ رﯾﺶ آﺧﻮﻧﺪی و رﯾﺶ ﭘﺮوﻓﺴﻮری و ﻏﯿﺮه ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ اﻧﻮاع ﺳﯿﺒﯿﻞ ھﺎ و آراﯾـﺶ آن‬ ‫ﻧﻤﺎﯾﻨﺪه اﻧﻮاع ھﻮﯾﺖ ھﺎ ﺑﻮده اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل رﯾﺶ ﺑﺎ ھﻮﯾﺖ ﻣﺮداﻧﻪ راﺑﻄﻪ اﯾﯽ اﺳﺮار آﻣﯿﺰ دارد ﮐﻪ ﺳﯿﺒﯿﻞ ھﻢ‬ ‫ﺑﺨﺸﯽ از ان اﺳﺖ و زدن ﮐﺎﻣﻞ ﻣﻮھﺎی ﺻﻮرت ﺧﻮد ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ھﻮﯾﺖ دﯾﮕﺮی از ﻣﺮد ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ اﻣﺮوزه در اﮐﺜﺮ‬ ‫ﻣﺮدان ﺟﮫﺎن ﻣﺴﻠﻂ اﺳﺖ ‪ .‬ھﻤﻨﺎﻃﻮر ﮐﻪ زﻟﻒ و ﮔﯿﺴﻮان زن ھﻤﻮاره ﺣﺮف اول را در ھﻮﯾﺖ او ﻣﯽ زﻧﺪ و زن‬ ‫ﺑﺎ ﻟﻤﺲ و ﻧﻮازش ﮔﯿﺴﻮان ﺧﻮدش ﮔﻮﯾﯽ ﺑﺎ ﺧﻮدش راﺑﻄﻪ ﺑﺮﻗﺮار ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﻣﺮد ھﻢ ﺑﺎ ﻟﻤﺲ و ﻧﻮازش رﯾﺶ و‬ ‫ﺳﺒﯿﻞ ﺧﻮد ھﻤﯿﻦ اﺣﺴﺎس را دارد و ﮔﻮﯾﯽ ذات ﺧﻮدش را ﻟﻤﺲ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﯽ ﺧﺎﺻﯿﺖ ﺗﺮﯾﻦ و زاﺋﺪ ﺗﺮﯾﻦ‬ ‫و ﺑﯿﺠﺎن ﺗﺮﯾﻦ ﻋﻀﻮ ﺑﺪن اﻧﺴﺎن ﺳﺮّ اﺣﺴﺎس وﺟﻮد اﺳﺖ و ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﮐﻪ رازی ﻣﺘﺎﻓﯿﺰﯾﮑﯽ و ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ اﺳـﺖ ‪.‬‬ ‫ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﺮ ﺑﺪن و اﻋﻀﺎی آن ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﻋﺎﻟﯿﺘﺮﯾﻦ ﺣﺪ از ﺧﻮد ﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ ‪.‬آدﻣﯽ ھﺮ ﭼﯿﺰی را در‬ ‫اﯾﻦ ﺟﮫﺎن ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﺧﻮدش ﻣﯽ ﺷﻨﺎﺳﺪ و ھﻤﯿﻦ اﻣﺮ دال ﺑﺮ ﮔﻤﺸﺪ ه ﮔﯽ اﻧﺴﺎن در ﺟﮫﺎن اﺳﺖ ‪.‬‬

‫‪156‬‬


‫ﻓﻠﺴﻔﻪ رﯾﺶ و زﻟﻒ ﯾﮑﯽ از ﻣﮫﻤﺘﺮﯾﻦ و ﻟﻄﯿﻔﺘﺮﯾﻦ و اﺳﺮار آﻣﯿﺰﺗﺮﯾﻦ ﺟﻨﺒﻪ از ﻓﻠﺴﻔﻪ وﺟـﻮد اﻧـﺴﺎن اﺳـﺖ ‪.‬‬ ‫ﮔﻮﯾﯽ ﮐﻪ رﯾﺶ ھﻤﺎن ﺗﺠﻠﯽ رﯾﺸﻪ وﺟﻮد اﺳﺖ ﮐﻪ از ﺻﻮرت اﻧﺴﺎن ﮐﻪ ﻋﺎﻟﯿﺘﺮﯾﻦ وﺟﻪ وﺟـﻮد اوﺳـﺖ ﻇـﺎھﺮ‬ ‫ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺟﻤﺎل ذاﺗﺶ را آﺷﮑﺎر ﻣﯽ ﺳﺎزد و ﺑﮫﺮﺣﺎل ﺳﺨﻦ در ﺑﺎب ﻣﻮ ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﺑﻪ ﺑﺎرﯾﮑﯽ ﻣﻮ و ﻇﺮﯾﻔﺘﺮ‬ ‫از ﻣﻮ اﺳﺖ و در ﻇﺮف ﻣﻨﻄﻖ ﻧﻤﯽ ﮔﻨﺠﺪ و داﻧﺶ ﻓﻨﯽ ﺑﺸﺮ از درک ان ﻋﺎﺟﺰ اﺳﺖ ‪ .‬وﻟﯽ ھﻤﯿﻨﻘﺪر ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ‬ ‫ﻣﯽ داﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﺗﺎ ﭼـﻪ ﺣـﺪی آراﯾـﺶ ﻣﻮھـﺎ در ﺷﺨـﺼﯿﺖ و روان اﻧـﺴﺎﻧﮫﺎ اﺛـﺮی ﺟـﺎدوﺋﯽ دارد و ھﻤﭽﻨـﯿﻦ ﺑـﺮ‬ ‫ﺷﺎھﺪان ﺑﻪ ﻃﺮزی ﻓﻮق ﻣﻨﻄﻘﯽ اﺛﺮ ﻣﯽ ﻧﮫﺪ ‪ .‬روان ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻣﻮ از روان ﺷﻨﺎﺳﯽ ﺿﻤﯿﺮ ﻧﺎﺧﻮد اﮔﺎه ﻟﻄﯿﻔﺘﺮ و‬ ‫ﺣﯿﺮت آور ﺗﺮ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﺑﻄﻮر ﮐﻠﯽ ﻣﯽ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻣﺮد ﺑﻪ ﻣﯿﺰاﻧﯽ ﮐﻪ رﯾﺶ و زﻟﻔﮫﺎﯾﺶ را ﺑﻠﻨﺪ ﻧﮕﻪ ﻣﯽ دارد در اﺣﺴﺎس و رﻓﺘﺎر و‬ ‫ﺣﺘﯽ ﻧﮕﺮش ﺟﺪی ﺗﺮ و ﺧﺸﻦ ﺗﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺮداﻧﻪ ﺗﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺑﻪ ﻟﺤﺎﻇﯽ ﻣﻌﻨﻮی ﺗﺮ و ﻣﺘﻘّﯽ ﺗﺮ ﻣﯽ‬ ‫ﮔﺮدد ﻣﺜﻞ دراوﯾﺶ و ﺻﻮﻓﯿﺎن و ﺣﮑﯿﻤﺎن در ﺳﺮاﺳﺮ ﺟﮫﺎن ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ راﺑﻄﻪ رﯾـﺶ و ﺧﻠـﻖ و ﺧـﻮی ﺑـﺎﻃﻨﯽ ﯾـﮏ‬ ‫راﺑﻄﻪ ﻋﻠﺖ و ﻣﻌﻠﻮﻟﯽ اﺳﺖ ﻣﺜﻼً ﻣﯽ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﻣﺮد ﺑﻪ ﻣﯿﺰاﻧﯽ ﮐﻪ ﭘﺸﺖ ﺑﻪ دﻧﯿﺎ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﻣﺬھﺒﯽ ﺗﺮ ﻣـﯽ‬ ‫ﺷﻮد ﺑﻪ ﻃﻮر ﻃﺒﯿﻌﯽ رﯾﺶ و زﻟﻔﮫﺎﯾﺶ را ﺑﻠﻨﺪ ﻧﮕﺎه ﻣﯽ دارد و ﺑﻪ ﻣﯿﺰاﻧﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻮھﺎ را ﮐﻮﺗـﺎ ﺗـﺮ ﻣـﯽ ﮐﻨـﺪ‬ ‫ﻟﻄﯿﻒ ﺗﺮ ﺷﺪه و ﺧﻠﻖ و ﺧﻮی زﻧﺎﻧﻪ اش ﺗﻘﻮﯾﺖ ﻣﯽ ﺷﻮد ‪.‬‬ ‫ﺑﺮ ھﻤﯿﻦ اﺳﺎس ﺣﺘﯽ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺷﺨﺼﯿﺖ و ھﻮﯾﺖ اﻗﻮام را ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺮد ‪ .‬ﻣﺜﻼً زرد ﭘﻮﺳـﺘﺎن ﻣـﺸﺮق زﻣـﯿﻦ‬ ‫ﻣﺜﻞ ژاﭘﻨﯿﮫﺎ و ﭼﯿﻨﯽ ھﺎ و ھﻤﭽﻨﯿﻦ ﺳﺮخ ﭘﻮﺳﺘﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻧﮋادی ھﻢ ﺷﺒﺎھﺖ ھﺎی زﯾﺎدی دارﻧﺪ و‬ ‫دارای اﻋﺘﻘﺎدات اﺳﺎﻃﯿﺮی ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺸﺎﺑﻪ ای ھﺴﺘﻨﺪ ﻣﻮھﺎی ﺑـﺴﯿﺎر ﮐﻤـﯽ ﺑـﺮ ﺑـﺪن ﺧـﻮد دارﻧـﺪ و ھﻤﭽﻨـﯿﻦ‬ ‫ﺻﻮرت ھﺎﯾﺸﺎن ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻢ ﻣﻮ ﺗﺮ از اﻗﻮام ﺳﺎﻣﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﻟﺬا ﻣﯽ داﻧﯿﻢ اﯾﻦ اﻗﻮام ﮐﻢ ﻣﻮ دارای ﻃﺒﯿﻌﺘﯽ‬ ‫آرام ﺗﺮ ‪ ،‬رﺋﻮف ﺗﺮ و ﺻﻠﺢ ﺟﻮ ﺗﺮﻧﺪ ‪ .‬ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﻣﺜﻼً ﺳﺎﻣﻮراﺋﯽ ھﺎ ﮐﻪ ﺟﻨﮕﺠﻮﺗﺮﯾﻦ ﻃﺒﻘـﻪ در ژاﭘـﻦ و ﭼـﯿﻦ‬ ‫ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﺷﺪﻧﺪ ﻣﻮی ﺳﺮ و ھﻤﺎن رﯾﺶ اﻧﺪک ﺧﻮد را ﺑﻠﻨﺪ ﻧﮕﻪ ﻣﯽ داﺷﺘﻨﺪ و آن را ﺑـﺼﻮرت زﻟﻔـﯽ ﺑﻠﻨـﺪ‬ ‫ﻣﯽ ﺑﺎﻓﺘﻨﺪ‪ .‬در ﻧﻘﻄﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ اﻗﻮام ﺳﺎﻣﯽ در ﺧﺎورﻣﯿﺎﻧﻪ و ھﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﺨﺸﯽ از اﯾﺮاﻧﯿﺎن ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎر ﭘﺮ ﻣﻮ ھﺴﺘﻨﺪ‬ ‫اﺻﻮﻻً ﻗﻮﻣﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﺟﺪی و ﺟﻨﮕﺠﻮ ﺑﻮده اﻧﺪ و ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ ﻧﺴﺒﺖ ﻗﻮﻣﯽ ﻣﺘﻔﮑﺮ و ﻋﻤﯿﻖ ‪ .‬اروﭘﺎﺋﯿﺎن ﻧﯿﺰ ﻋﻤﻮﻣـﺎً‬ ‫ﻗﻮﻣﯽ ﭘﺮ ﻣﻮ ھﺴﺘﻨﺪ و ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ھﻤﻪ ﻣﺘﻔﮑﺮان و ﺣﮑﯿﻤﺎن اروﭘﺎﯾﯽ دارای رﯾﺸﮫﺎﯾﯽ اﻧﺒﻮه ﺑﻮده اﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺘﺪرﯾﺞ در‬ ‫ﻗﺮون اﺧﯿﺮ ﺑﻪ ھﻤﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻟﯿﺒﺮاﻟﯿﺰم و دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﮔﺮاﺋﯿﺪه اﻧﺪ رﯾﺸﮫﺎی ﺧﻮد را ﻧﯿﺰ زده و زﻟﻒ‬ ‫ﺧﻮد را ﻧﯿﺰ ﮐﻮﺗﺎه ﮐﺮده اﻧﺪ ‪.‬‬ ‫و اﻣﺎ ﻧﮑﺘﻪ اﯾﯽ دﮔﺮ درﺑﺎره رﻧﮓ ﻣﻮی اﻗﻮام ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﯽ داﻧﯿﻢ ﺑﻪ ﻣﯿﺰاﻧﯽ ﮐـﻪ ﻣﻮھـﺎی اﻧـﺴﺎن ﺑـﻪ‬ ‫رﻧﮓ ﺳﻔﯿﺪ ﻣﯽ ﮔﺮاﯾﺪ ﯾﻌﻨﯽ روﺷﻦ ﺗﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد ﯾﻌﻨﯽ ﭘﯿﺮﺗﺮ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ آراﻣﺘﺮ و ﻣﺤﺎﻓﻈﻪ ﮐﺎرﺗﺮ ﻣـﯽ ﺷـﻮﻧﺪ ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﻗﺎﻋﺪه ﺷﺎﻣﻞ ﺣﺎل رﻧﮕﮫﺎی ﻣﺘﻔﺎوت ﻣﻮ در اﻗﻮام ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬ ‫و اﻣﺎ درﺑﺎره زن ﻧﯿﺰ ﻗﺎﻋﺪه ﻣﺬﮐﻮر ﻋﻤﻮﻣﺎً ﻣﺼﺪاق داد ھﺮﭼﻨﺪ ﮐﻪ ھﯿﭻ ﻗﺎﻋﺪه اﯾـﯽ ﺑـﯽ اﺳـﺘﺜﻨﺎ ﻧﯿـﺴﺖ ‪ .‬ﻣـﺜﻼً‬ ‫زﻧﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺻﻮرﺗﯽ ﭘﺮ ﻣﻮ دارﻧﺪ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ رﺳـﺪ ﮐـﻪ زﻧـﺎﻧﯽ ﺟـﺪی ﺗـﺮ و دارای ﺧﻠـﻖ و ﺧـﻮﯾﯽ ﻣﺮداﻧـﻪ اﻧـﺪ و‬ ‫ھﻤﭽﻨﯿﻦ زﻧﺎن ﺑﻮر و ﮐﻼً اﻧﮫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﻮﯾﯽ روﺷﻦ ﺗﺮ دارﻧﺪ زن ﺗﺮ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ آﯾﻨـﺪ ‪ .‬ﺑـﻪ ھﻤـﯿﻦ دﻟﯿـﻞ از دوران‬ ‫ﮐﮫﻦ ﺗﺎ ﺑﻪ اﻣﺮوز ھﻤﻮاره زن ﺑﺨﺼﻮص ﺑﻪ ھﻨﮕﺎم ازدواج ﻣﯽ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ زن ﺗﺮ از ھـﺮ دوره اﯾـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﻣﻮھـﺎی‬ ‫ﺻﻮرﺗﺶ را ﺑﺮ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﯾﺎ ان را رﻧﮓ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ ‪ .‬ﺳﺮﺧﺎب و ﺳﻔﯿﺪاب از اﺧﺘﺮاﻋﺎت ﻗﺪﯾﻢ زﻧﺎن ﺑﻮده اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﺑﮫﺮﺣﺎل ﺗﺄﻣﻞ و ﺗﺤﻘﯿﻖ در اﯾﻦ ﺑﺎب ﺑﺴﯿﺎر وﺳﯿﻊ و ﻋﻤﯿﻖ و ﻟﻄﯿﻒ اﺳﺖ و ﺑﺨﺸﯽ از ﻣﮫﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﺒﺎﺣـﺚ روان‬ ‫ﺷﻨﺎﺳﯽ و اﻧﺴﺎن ﺷﻨﺎﺳﯽ و ﻧﮋاد ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻧﻤﯽ ﮔﻨﺠﺪ ‪.‬‬

‫‪157‬‬


‫ﭼﺮا اﺻﻼًﭼﯿﺰي وﺟﻮد دارد؟‬ ‫اﯾﻦ ﺳﺌﻮاﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ھﺮ ﮐﻮدﮐﯽ ﺗﻤﺎم ﺳﺎﻟﯿﺎن دوران ﻗﺒﻞ از ﺑﻠﻮﻏﺶ را ﻣﺴﺘﻤﺮاً ﺑﻪ آن ﻣﺸﻐﻮل و ﻣـﺴﺌﻮل‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ﺳﺌﻮال ﯾﮑﺒﺎر دﮔﺮ در دوران ﮐﮫﻮﻟﺖ و آﺳﺘﺎﻧﻪ ﻣﺮگ ﺑﻪ ﺳﺮاغ ﺑﺮﺧﯽ اﻧﺴﺎﻧﮫﺎ ﻣﯽ آﯾﺪ ‪ .‬و ﻧﯿﺰ اﯾﻨﮑـﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﺳﺌﻮال اﺳﺎس ھﻤﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺣﮑﯿﻤﺎن و ﻋﺎرﻓﺎن ﺑﺰرگ ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ وﺟﻮد را ﻣﻮرد ﺳﺌﻮال ﻗﺮار ﻣﯽ‬ ‫دھﺪ ‪ :‬ﭼﺮا اﺻﻼً ﭼﯿﺰی ھﺴﺖ ﺑﺠﺎی اﯾﻨﮑﻪ ﻧﺒﺎﺷﺪ ؟‬ ‫اﯾﻦ ﺳﺌﻮال در ﻃﯽ ﻗﺮون و اﻋﺼﺎر ﺣﺘّﯽ از اﻧﺪﯾﺸﻪ ﻓﻼﺳﻔﻪ ھﻢ ﭘﺎک ﺷﺪه ﺑﻮد ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺎرﺗﯿﻦ ھﺎﯾﺪﮔﺮ آﻟﻤﺎﻧﯽ‬ ‫ﯾﮑﺒﺎر دﮔﺮ در ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ آﻧﺮا ﺑﻪ ﻣﯿﺎن آورد و اﺳﺎس ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺧﻮد ﻗﺮار داد و ﻣﻨﺸﺄ ﻣﮫﻤﺘﺮﯾﻦ ﻧﮫﻀﺖ ﻓﻠﺴﻔﯽ‬ ‫ﻋﺼﺮ ﺟﺪﯾﺪ ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ اﮔﺰﯾﺴﺘﺎﻧﺴﯿﺎﻟﯿﺰم ﻣﻮﺳﻮم اﺳﺖ ‪ :‬وﺟﻮدﮔﺮاﺋﯽ !‬ ‫وﺟﻮد ﭼﯿﺴﺖ ؟ ﭘﺎﺳﺦ اﯾﻨﺴﺖ ‪ :‬وﺟﻮد اﺳﺖ ! و ﭼﻨﺪ ھﺰار ﺳﺎل اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺎﺳﺨﯽ دﯾﮕﺮ ﭘﺪﯾﺪ ﻧﯿﺎﻣﺪه اﺳـﺖ و‬ ‫ھﻤﭽﻮن ﺳﺌﻮال ﻣﻮﺳﯽ )ع( از ﺧﺪاوﻧﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽ ﭘﺮﺳﺪ ‪»:‬ﺗﻮ ﮐﯿﺴﺘﯽ« ﮐﻪ ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽ ﺷﻨﻮد ‪ :‬ﻣﻨﻢ آﻧﮑـﻪ‬ ‫ھﺴﺘﻢ ! ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻦ وﺟﻮد ھﺴﺘﻢ ‪.‬‬ ‫از ﻣﻨﻈﺮ ﻣﻌﺮﻓﺖ دﯾﻨﯽ ‪،‬وﺟﻮد ھﻤﺎن ﺧﺪاﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ اﻣﺮ در ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻣﻼﺻﺪرا اﺳﺎس ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و او ﻧﯿﺰ‬ ‫وﺟﻮد را ھﻤﺎن ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﯽ داﻧﺪ و ﻟﺬا ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻓﯿﻠﺴﻮف اﮔﺰﯾﺴﺘﺎﻧﺴﯿﺎﻟﯿﺴﺖ ﻣﺬھﺒﯽ ﺗﻠﻘـﯽ ﻣـﯽ ﺷـﻮد ﮐـﻪ‬ ‫ﻣﻘﺪّم ﺑﺮ ھﺎﯾﺪﮔﺮ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫و اﻣّﺎ ﺑﺮﺧﯽ از ﺣﮑﯿﻤﺎن ﯾﻮﻧﺎن ﺑﺎﺳﺘﺎن ﻣﺜﻞ ﺟﻮرﺟﯿﺎس و ﯾﺎ ﻓﻠﻮﻃﯿﻦ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از او آﻣﺪه اﺳـﺖ وﺟـﻮد را ﺻـﻮرت‬ ‫ﻋﺪم ﻣﯽ داﻧﻨﺪ و ﺑﺪﯾﻨﮕﻮﻧﻪ اﺳﺎس ﻓﻠﺴﻔﻪ و ﺣﮑﻤﺖ ﺗﻮﺣﯿﺪی را ﺑﻨﺎ ﻧﮫﺎده اﻧﺪ و ﯾﮕﺎﻧﮕﯽ را ﺑـﻪ ﻣﻨﻄـﻖ آورده و‬ ‫ﺑﻮد و ﻧﺒﻮد را ﯾﮑﯽ داﻧﺴﺘﻪ اﻧﺪ ‪ .‬ﯾﮕﺎﻧﻪ داﻧﺴﺘﻦ وﺟﻮد و ﻋﺪم در ﻗﻠﻤﺮو ارزﺷﮫﺎ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﯾﮕﺎﻧﮕﯽ ﺧﯿﺮ وﺷﺮ ﻣﯽ‬ ‫ﺷﻮد ‪ .‬وﻟﯽ ﯾﮕﺎﻧﮕﯽ در ﻋﺮﺻﻪ اﺳﺘﻨﺒﺎط ﻋﺎﻣﯿﺎﻧﻪ و ﻏﯿﺮ ﺣﮑﯿﻤﺎﻧﻪ ﻣﻮﻟّﺪ ﺗﺴﺎوی ﮔﺮی ﺑﻮده ﮐﻪ ﻋﯿﻦ اﺑﻄﺎل و ﻋﺒﺚ‬ ‫و ﮐﻔﺮ و ﻓﺴﺎد اﻧﺪﯾﺸﻪ و اﺧﻼق اﺳﺖ ‪ .‬راز اﯾﻦ اﻣﺮ ھﺰاران ﺑﺎر ﺑﺎرﯾﮑﺘﺮ از ﻣﻮ ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ و آن ﺗـﺸﺨﯿﺺ ﺑـﯿﻦ‬ ‫ﯾﮕﺎﻧﮕﯽ و ﻣﺴﺎوات ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﭼﺮا ﮐﻪ ﯾﮕﺎﻧﮕﯽ رﺑﻄﯽ ﺑﻪ ﻣﺴﺎوات ﻧﺪارد ‪ .‬ﯾﮕﺎﻧﮕﯽ اﻣﺮی وﺟﻮدی اﺳـﺖ وﻟـﯽ‬ ‫ﻣﺴﺎوات ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻗﻠﻤﺮو ﻣﺎھﯿﺖ و ﺻﻔﺎت ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ﺑﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﺻﻮر ﻣـﯽ رﺳـﺪ و در ﻋـﺎﻟﻢ ﺻـﻔﺎت و‬ ‫ﺻﻮر ﻣﻄﻠﻘﺎً دو ﭼﯿﺰ ﻣﺴﺎوی وﺟﻮد ﻧﺪارد ‪.‬‬ ‫ﻣﺴﺎوی ﭘﻨﺪاﺷﺘﻦ ﯾﮕﺎﻧﮕﯽ ﻣﻮﻟّﺪ ﻣﻨﻄﻖ رﯾﺎﺿﯽ و ﮐﻞ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﺳـﻮء ﺗﻔـﺎھﻢ ﺗـﺎرﯾﺦ‬ ‫اﻧﺪﯾﺸﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﭘﯿﺪاﯾﺶ داﻧﺶ و ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی و ﻣﺪرﻧﯿﺰم ﺷﺪه اﺳـﺖ ھﻤـﺎﻧﻄﻮر ﮐـﻪ ﻋﻼﻣـﺖ = ﺑـﻪ ﻣﺜﺎﺑـﻪ ﻗﻠـﺐ‬ ‫رﯾﺎﺿﯿﺎت اﺳﺖ اﻣﺮوزه ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ آرﻣﺎن اﺧﻼﻗﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﺸﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ و در ﺷﻌﺎر ﻣﺴﺎوات و ﻋﺪاﻟﺖ و‬ ‫ﺑﺮاﺑﺮﯾﮫﺎ ﺧﻮدﻧﻤﺎﺋﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﻣﻮﻟّﺪ ھﻤﻪ ﻓﺘﻨﻪ ھﺎی ﻋﺼﺮ ﺟﺪﯾﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺎﻟﯿﺨﻮﻟﯿﺎی ﻣﺴﺎوی ﺳﺎزی ھـﺮ‬ ‫ﭼﯿﺰی ﺑﺎ ھﺮ ﭼﯿﺰ دﯾﮕﺮی اﻧﺠﺎﻣﯿﺪه اﺳﺖ ‪ :‬زن و ﻣﺮد ‪ ،‬ﺧﻮب و ﺑﺪ ‪ ،‬ﮐﻔﺮ و اﯾﻤﺎن ‪ ،‬ﻋﻘﻞ و ﺟﻨﻮن ‪ ،‬ﻣﺮگ و زﻧﺪﮔﯽ‬ ‫و ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ﺗﺴﺎوی ﺑﻮد و ﻧﺒﻮد ﮐﻪ ﺑﺎﻧﯽ ﺗﺨﺮﯾﺐ و ﺟﻨﮓ و وﯾﺮاﻧﮕﺮی اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫وﺟﻮد ھﻤﺎن ﻋﺪم اﺳﺖ ﻧﻪ اﯾﻨﮑﻪ وﺟﻮد ﻣﺴﺎوی ﻋﺪم اﺳﺖ ‪ .‬زﯾﺮا وﺟﻮد و ﻋﺪم دو ﭼﯿـﺰ ﻧﯿـﺴﺘﻨﺪ ﮐـﻪ ﻣـﺴﺎوی‬ ‫ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﯾﮏ ﭼﯿﺰ اﺳﺖ ﮐﻪ دو ﺗﺎ ﻧﺎم و ﻣﻌﻨﺎی ﻣﺘﻀﺎد ﭘﺪﯾﺪ ﻣﯽ آورد ‪ .‬وﺟﻮد ھﻤﺎن ﺧﺪاﺳﺖ ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐـﻪ‬ ‫وﺟﻮد ﺧﺪا در ﻋﺪم اوﺳﺖ ﻋﺪم ھﻤﺎن وﺟﻮد اﺳﺖ و وﺟﻮد ھﻤﺎن وﺟﻮد ﻋﺪم اﺳﺖ ‪ .‬ﻋﺪم اﺳﺖ ﮐﻪ وﺟﻮد ﯾﺎﻓﺘﻪ‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﺧﺪاﺳﺖ ﮐﻪ آﺷﮑﺎر ﺷﺪه اﺳﺖ و اﮔﺮ ﺑﻌﻨﻮان ﯾﮏ ﻣﻮﺟﻮد واﺣﺪ ﺑﻪ ﺣﺲ ﻣﺎ ﻧﻤﯽ آﯾﺪ ﺑـﺪان دﻟﯿـﻞ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺤﺴﻮﺳﺎت و ﻋﻘﻞ و ﻓﮫﻢ ﻣﺎ ﻧﺎﻗﺺ اﺳﺖ و ﺑﺎﯾﺪ ﺗﺮﺑﯿﺖ ﺷﺪه و ﮐﺎﻣﻞ ﮔﺮدد ﺗﺎ ﺟﻤﺎل وﺟﻮد را در ﯾﺎﺑﺪ‬

‫‪158‬‬


‫‪ .‬و اﯾﻦ وﻇﯿﻔﻪ اﻧﺴﺎن در ﺟﮫﺎن اﺳﺖ ﺗﺎ ﭼﺸﻢ و ﮔﻮش و ھﻮش ﺧﻮد را وﺟﻮد ﻓﮫﻢ ﮐﻨﺪ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮان‬ ‫ﺻﺪای وﺟﻮد را ﺷﻨﯿﺪﻧﺪ و اﻣﺎﻣﺎن ھﻢ ﺟﻤﺎﻟﺶ را دﯾﺪﻧﺪ ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ وﺟﻮد ﻣﺨﻠﻮق ﻣﺤﺼﻮل ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳﺖ و ﺗﻤﺎﻣﺎً از ﺟﻨﺲ ﻧﻮر ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳﺖ ‪ .‬ھﺮ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺑﯿﻨﯿﻢ ﭼﯿﺰی‬ ‫ﺟﺰ ﻧﻮر ادراک ﻣﺎ ﻧﯿﺴﺖ و از ﺟﻨﺲ درک اﺳﺖ ‪ .‬ﭘﺲ وﺟﻮد ھﻤﺎن ﻓﮫﻢ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ در اﻧﻮاع و درﺟﺎت و اﺑﻌﺎد‬ ‫ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ‪ .‬ﭘﺲ ﺧﺪاوﻧﺪ ﭼﯿﺰی ﺟﺰ ﻧﻮر ﻓﮫﻢ و آﮔﺎھﯽ و ادراک ﻣﺎ ﻧﯿﺴﺖ ‪ .‬ﺧﺪاوﻧﺪ در ﻋﺮﺻﻪ ﻣﺎ ﻗﺒﻞ از ﺧﻠﻘﺖ و‬ ‫ﻇﮫﻮرش ﭼﯿﺰی ﺟﺰ ھﻮش و ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻣﺤﺾ ﻧﺒﻮد و ﻗﺪرت ﺧﻠّﺎﻗﻪ او ﻧﯿﺰ وﺟﮫﯽ از اﯾـﻦ ﻋﻠـﻢ و آﮔـﺎھﯽ او ﺑـﻮده‬ ‫اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻋﺪم ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد ﻧﯿﺰ ھﻤﺎن ﻋﺪم ﻣﻌﺮﻓﺖ و ادراک اﺳﺖ درﺑﺎره ﮔﻮھﺮه و ذات وﺟﻮد ‪ .‬ﺑﺮای آدﻣﯽ‬ ‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻓﮫﻢ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد وﺟﻮد ﻧﺪارد ‪ .‬ﭘﺲ واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ وﺟﻮد ھﻤﺎن ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﻗﺪر و ﺣﻖ ﻣﮑﺘﺐ اﺻﺎﻟﺖ ﻓﻨﺎ در ﻋﺮﻓﺎن و ﺗﺼﻮّف ﺟﮫﺎن از آن روﺳﺖ ﮐﻪ ھﻮش و ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﺸﺮ را ﻣﺘﻮﺟّـﻪ ذات‬ ‫ﻣﻄﻠﻘﻪ وﺟﻮد ﯾﻌﻨﯽ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ و اﯾﻦ ھﻤﺎن ﺳﮑﻮی ﭘﺮش ادراک اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺷـﮫﻮدی و‬ ‫روﺣﺎﻧﯽ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ درک ﺗﻮﺣﯿﺪی و ﺧﺪاﺑﯿﻨﯽ ﭘﺪﯾﺪ ﻣﯽ آورد ‪ .‬ھﻤﻪ ﺣﻖ ﭘﺮﺳﺘﺎن و ﮐﺎﺷـﻔﺎن ﺑـﺰرگ‬ ‫ﺣﻘﯿﻘﺖ ھﻤﺎﻧﺎ ﻓﻨﺎ ﭘﺮﺳﺘﺎﻧﻨﺪ ‪ .‬ﻓﻨﺎ ﭘﺮﺳﺘﯽ ﯾﻌﻨﯽ راه رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﯾﮕﺎﻧﮕﯽ ﺑﻮد و ﻧﺒﻮد ‪.‬‬

‫ﭘﺎﯾﺎن ﺟﻨﮓ ﻣﺎﺗﺮﯾﺎﻟﯿﺰم واﯾﺪه آﻟﯿﺰم‬ ‫ﻗﺮﻧﮫﺎ ﯾﮑﯽ از ﻣﮫﻤﺘﺮﯾﻦ ﺟﻨﮕﮫﺎی ﺟﮫﺎن ﻓﻠﺴﻔﻪ اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ آﯾﺎ ﺟﮫﺎن ﺑﯿﺮون ﻣﺤﺼﻮل اﻧﺴﺎن اﺳـﺖ ﯾـﺎ اﻧـﺴﺎن‬ ‫ﻣﻌﻠﻮل ﺟﮫﺎن ‪ .‬ﺟﻨﺎح اوّل ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻣﺎدی اﺳﺖ وﺟﻨﺎح دوّم ھﻢ از آن اﯾﺪه آﻟﯿﺰم ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﺗﺎرﯾﺨﯽ اﻧﺴﺎن ﻣﻌﻠﻮل ﺟﮫﺎن اﺳﺖ زﯾﺮا آﺧﺮﯾﻦ ﻣﺨﻠﻮق اﺳﺖ ‪ .‬وﻟﯽ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻣﻌﺮﻓﺘﯽ ‪ ،‬ﺟﮫﺎن ﻣﻌﻠﻮل‬ ‫اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ اﯾﻦ ﺟﮫﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﺎ آن روﺑﺮوﺳﺖ وآﻧﺮا در ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ ﺟﮫﺎن وﯾﮋه اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ‬ ‫ھﯿﭻ ﺣﯿﻮاﻧﯽ دﯾﮕﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﺟﮫﺎﻧﯽ را ﻧﺪارد واﯾﻦ اﻣﺮ اﻣﺮوزه ﮐﺎﻣﻼًﺑﻪ اﺛﺒﺎت رﺳﯿﺪه اﺳﺖ ‪ .‬ھﺮ ﻣﻮﺟـﻮد زﻧـﺪه ای‬ ‫ﺟﮫﺎن ﺧﺎص ﺧﻮدش را دارد واﻧﺴﺎن ﻧﯿﺰ ‪ .‬وﻟﯽ ﺟﮫﺎن اﻧﺴﺎﻧﯽ ﮐﺎﻣﻠﺘﺮﯾﻦ ﺟﮫﺎﻧﮫﺎﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﭼﯿﺰی درﺑﯿﺮون از اﻧﺴﺎن وﺟﻮد دارد وﻟﯽ اﯾﻦ ھﻮش وﺣﻮاس اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺮا ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﺟﮫﺎﻧﯽ ﻣﯿﮑﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﺷﺎھﺪﯾﻢ ‪ .‬ﺑﺪﯾﻦ ﻟﺤﺎظ ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ ﻣﻌﻠﻮل وﺑﻠﮑﻪ ﻣﺨﻠﻮق وﺟﻮد اﻧﺴﺎن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﭼﺮا ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﺻﺎﺣﺐ روح‬ ‫ﺧﺪاﺳﺖ واﯾﻦ روح اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﮫﺎن ﺑﯿﺮون را اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ھﺴﺖ ﺑﺮای اﻧـﺴﺎن ﻣـﯽ آﻓﺮﯾﻨـﺪ وﻟـﯽ ﭼﻨـﯿﻦ ﺟﮫـﺎن‬ ‫وآﻓﺮﯾﻨﺸﯽ در اراده ﺧﺼﻮﺻﯽ وﻣﻨﯽ ﻓﺮد ﺑﺸﺮی ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ در اراده ﺧﻼﻗﻪ روح اﻧـﺴﺎن اﺳـﺖ ﮐـﻪ ھﻤـﺎن‬ ‫اراده ﺣﻖ اﺳﺖ ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﺧﺪاوﻧﺪ در وﺟﻮد اﻧﺴﺎن وﺑﻮاﺳﻄﻪ اﯾﻦ وﺟﻮد اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﮫـﺎن ﺑﯿـﺮون را ھـﺮ آن ﻣـﯽ‬ ‫آﻓﺮﯾﻨﺪ وﻣﺴﺘﻤﺮﻣﯽ دارد ‪ .‬وﺟﻮد اﻧﺴﺎن ﮐﺎرﮔﺎه ﺧﻠﻘﺖ ﺟﮫـﺎن اﺳـﺖ ‪ .‬در واﻗـﻊ ادﻋـﺎی ﻓﻠـﺴﻔﻪ ﻣـﺎدی واﯾـﺪه‬ ‫آﻟﯿﺴﺘﯽ ھﺮدوﻣﮑﻤﻞ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ ‪ .‬ﺟﮫﺎﻧﯽ ﮐﻪ ھﺮﮐﺴﯽ در ھﻤﯿﻦ دﻧﯿﺎ دارا اﺳﺖ ﺗﻮﺷﻪ آﺧﺮت او ﻧﯿﺰ ھﻤﯿﻦ‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬واﻧﺴﺎن ﻗﺎدر اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ھﻮش وﺣﻮاس وﻣﻌﺮﻓﺖ وﻣﮑﺎﺷﻔﻪ روﺣﺎﻧﯽ اش ھﻤﯿﻦ ﺟﮫﺎن ﺛﺎﺑـﺖ‬ ‫ﻣﻮروﺛﯽ اش را دﮔﺮﮔﻮن و ﺷﮑﻮﻓﺎ ﻧﻤﺎﯾﺪ واز آن ﭘﺮده ﺑﺮداری ﮐﻨﺪ وﺟﻤﺎل ﺑﺮﺗﺮ وﻗﺪﺳﯽ ﺑﯿﺎﺑﺪ وﺑﺪﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﺟﮫـﺎن‬ ‫ﺧﺎص ﺧﻮد را داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬

‫‪159‬‬


‫ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‬

‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ و ﺧﺪاﺷﻨﺎﺳﯽ‬

‫ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ‬ ‫)ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻت(‬

‫‪160‬‬


‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ‪:‬‬ ‫‪ .١‬ﺑﯿﺎﻧﯿﮫ ﺟﮭﺎﻧﯽ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ‪١٦٥................................................................................‬‬ ‫‪ .٢‬ﻣﺼﺎﺣﺒﮫ ای ﺑﺎ ﺧﺪا ‪١٦٦........................................................................................‬‬ ‫‪ .٣‬رواﻧﺸﻨﺎﺳﯽ ﮐﻔﺮ ‪١٦٧...........................................................................................‬‬ ‫‪ .٤‬ﭼﻨﺪ راز درﺑﺎره دروغ و رﯾﺎ‪١٦٨..............................................................................‬‬ ‫‪ .٥‬درد دل ﯾﮏ ﺧﻮدﭘﺮﺳﺖ ‪١٦٨...................................................................................‬‬ ‫‪ .٦‬ﻓﻠﺴﻔﮫ ﺧﻮدﮐﺸﯽ‪١٦٩............................................................................................‬‬ ‫‪ .٧‬آﺧﺮﯾﻦ ﻣﺤﮏ‪١٦٩...............................................................................................‬‬ ‫‪ .٨‬آﻧﺎن ﮐﮫ ﺳﻮراخ دﻋﺎ را اﺷﺘﺒﺎه ﮔﺮﻓﺘﮫ اﻧﺪ‪١٧٠.............................................................‬‬ ‫‪ .٩‬ﻣﺴﺘﯽ و راﺳﺘﯽ ‪١٧٠..........................................................................................‬‬ ‫‪ .١٠‬دو ﻧﻮع آدم‪١٧١.................................................................................................‬‬ ‫‪ .١١‬ﺻﺪق ﺑﺎ ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ‪١٧١........................................................................................‬‬ ‫‪ .١٢‬ﻣﺼﺎﺣﺒﮫ ای ﺑﺎ ﻣﻦ‪١٧١.......................................................................................‬‬ ‫‪ .١٣‬اﺣﺴﺎس ﻧﺎﺑﻮدی »ﻋﺼﺮ ﭘﻮﭼﯽ«‪١٧٢......................................................................‬‬ ‫‪ .١٤‬آﯾﺎ ﺷﻤﺎ ھﻢ ﺣﯿﻒ ﺷﺪه اﯾﺪ ‪١٧٣..............................................................................‬‬ ‫‪ .١٥‬درد ﺗﻨﮭﺎﺋﯽ‪١٧٤.................................................................................................‬‬ ‫‪» .١٦‬اﯾﺜﺎر« ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﺎده ﺑﮫ ﻣﻌﻨﺎ‪١٧٦.............................................................................‬‬ ‫‪ .١٧‬ﻓﻠﺴﻔﮫ ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﯽ‪١٧٦.........................................................................................‬‬ ‫‪ .١٨‬ﭼﮕﻮﻧﮫ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺧﻮد را ﺷﻨﺎﺧﺖ‪١٧٨......................................................................‬‬ ‫‪ .١٩‬ﺧﻮد ﭼﯿﺴﺖ ‪١٧٩................................................................................................‬‬ ‫‪ .٢٠‬ﺳﺨﻨﯽ ﺑﺎ ﺟﻮاﻧﺎن‪١٧٩..........................................................................................‬‬ ‫‪ .٢١‬ﺑﯿﻤﺎری ﻣﻘﺪس‪١٨٠.............................................................................................‬‬ ‫‪ .٢٢‬ﻣﻦ ﺧﻮﺑﻢ زﯾﺮا دﯾﮕﺮان ﺑﺪﻧﺪ ‪١٨١............................................................................‬‬ ‫‪ .٢٣‬از ﮔﻔﺘﻦ ﺗﺎ ﺑﺎور داﺷﺘﻦ ‪١٨١.................................................................................‬‬ ‫‪ .٢٤‬آﻧﮕﺎه ﮐﮫ ﺑﺨﺖ در ﻣﯽ زﻧﺪ‪١٨٢...............................................................................‬‬ ‫‪ .٢٥‬ﺑﮭﺘﺮﯾﻦ دوﺳﺘﺎن ﺷﮭﺮ ﺑﯿﮑﺴﯽ‪١٨٣..........................................................................‬‬ ‫‪ .٢٦‬ﻓﻠﺴﻔﮫ ﻧﻔﺲ ﻧﺎﻃﻘﮫ ‪١٨٣.......................................................................................‬‬ ‫‪ .٢٧‬دل ﻣﺆﻣﻦ‪١٨٤...................................................................................................‬‬ ‫‪ .٢٨‬رواﻧﺸﻨﺎﺳﯽ ﻗﺎﻃﺮ‪١٨٥.........................................................................................‬‬ ‫‪ .٢٩‬زﻧﺎن ﻣﺘﻨﻔﺮ از ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ‪١٨٥..................................................................................‬‬ ‫‪ .٣٠‬ﻇﻠﻢ ﭼﯿﺴﺖ ‪١٨٦................................................................................................‬‬ ‫‪161‬‬


‫‪ .٣١‬ﭼﮫ ﮐﺴﯽ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺻﺎدق ﺑﺎﺷﺪ ‪١٨٧......................................................................‬‬ ‫‪ .٣٢‬ﭼﮫ ﻣﯽ ﺧﻮاھﯽ ‪١٨٧..........................................................................................‬‬ ‫‪ .٣٣‬ﻓﻠﺴﻔﮫ اراده‪١٨٧..............................................................................................‬‬ ‫‪ .٣٤‬ﺻﺒﺮ و ﺟﺒﺮ‪١٨٩...............................................................................................‬‬ ‫‪ .٣٥‬ﭼﮕﻮﻧﮫ ﻧﻔﺲ اﻧﺴﺎن ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد ‪١٩٠..................................................................‬‬ ‫‪ .٣٦‬آﯾﺎ ﺧﺪا ﮐﺎﻓﯿﺴﺖ ‪١٩١.........................................................................................‬‬ ‫‪ .٣٧‬ﻣﺼﺎﺣﺒﮫ ای ﺑﺎ ﯾﮏ ﻻاﺑﺎﻟﯽ‪١٩١............................................................................‬‬ ‫‪ .٣٨‬ﺑﺒﯿﻨﯿﺪ ﮐﮫ ﭼﻘﺪر ﻣﮭﻢ ھﺴﺘﻢ ! ﻟﻄﻔﺎً‪١٩٢.....................................................................‬‬ ‫‪ .٣٩‬ﺗﻨﺒﻠﯽ و ﻣﻨﺒﻠﯽ‪١٩٣............................................................................................‬‬ ‫‪ .٤٠‬ﻓﻠﺴﻔﮫ ﻧﺎز‪١٩٣.................................................................................................‬‬ ‫‪ .٤١‬ﻣﺸﯿﺖ اﻟﮭﯽ و ﻣﺸﯿﺖ اﻧﺴﺎﻧﯽ‪١٩٤.........................................................................‬‬ ‫‪ .٤٢‬ﭼﺸﻤﺎن ﮐﻮر ﺣﺴﻮد ‪١٩٥....................................................................................‬‬ ‫‪ .٤٣‬اﻧﻮاع و درﺟﺎت ﺧﻮد ‪١٩٦...................................................................................‬‬ ‫‪ .٤٤‬ﭼﮕﻮﻧﮫ اﻧﺴﺎن ﻣﻨﺎﻓﻖ ﻣﯽ ﺷﻮد‪١٩٦........................................................................‬‬ ‫‪ .٤٥‬آﻧﮕﺎه ﮐﮫ ﺣﺘﯽ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﯽ ﺑﺨﻮاھﯽ ‪١٩٧...................................................................‬‬ ‫‪ .٤٦‬ﺗﻔﺎوت اﻧﺴﺎﻧﮭﺎ ‪١٩٧...........................................................................................‬‬ ‫‪ .٤٧‬ﮔﻔﺘﮕﻮی ﺑﯿﻦ دل و ذھﻦ‪١٩٨.................................................................................‬‬ ‫‪ .٤٨‬ﮐﺎﻓﺮ ﮐﯿﺴﺖ ‪١٩٩...............................................................................................‬‬ ‫‪ .٤٩‬اﻣﯿﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﺧﺪا ‪١٩٩............................................................................................‬‬ ‫‪ .٥٠‬ﻋﺬاب اﻧﮑﺎر ﺣﻖ‪٢٠٠.........................................................................................‬‬ ‫‪ .٥١‬آدﻣﯿﺖ و ﻋﺪﻣﯿﺖ ‪٢٠٠.........................................................................................‬‬ ‫‪ .٥٢‬ﺟﮭﺎن ﺑﮫ ﻣﺜﺎﺑﮫ ﻗﻠﻤﺮو اﺧﻼق ﺧﺪا ‪٢٠١....................................................................‬‬ ‫‪ .٥٣‬آﯾﺎ ﺧﺪا ﮐﺎﻓﯿﺴﺖ ‪٢٠١..........................................................................................‬‬ ‫‪ .٥٤‬ﻟﺤﻈﮫ ای در ﺧﻮد ﺑﻤﺎن ای ﺑﯽ وﺟﻮد ‪٢٠٢................................................................‬‬ ‫‪ .٥٥‬زن ﺧﻮب و زن ﺑﺪ ‪٢٠٢.......................................................................................‬‬ ‫‪ .٥٦‬آﯾﺎ ﺷﺪن ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ‪٢٠٣...................................................................................‬‬ ‫‪ .٥٧‬راز ﺗﻨﮭﺎﺋﯽ ﺧﻮﺑﺎن ‪٢٠٤.......................................................................................‬‬ ‫‪ .٥٨‬ﺧﻮد _ ﺑﺪ ﺑﯿﻨﯽ ‪٢٠٤............................................................................................‬‬ ‫‪ .٥٩‬ﻓﻠﺴﻔﮫ ﻋﺪاﻟﺖ ‪٢٠٥.............................................................................................‬‬ ‫‪ .٦٠‬ھﻤﮫ ﺗﻨﮭﺎﯾﻨﺪ وﻟﯽ‪٢٠٦..........................................................................................‬‬ ‫‪ .٦١‬ﻣﺤﮑﯽ در ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ‪٢٠٦...................................................................................‬‬

‫‪162‬‬


‫‪ .٦٢‬ﻓﻠﺴﻔﮫ ادﻋﺎ‪٢٠٧................................................................................................‬‬ ‫‪ .٦٣‬ﻣﻦ – ﺗﻮ – او ‪٢٠٧...........................................................................................‬‬ ‫‪ .٦٤‬زن و ﮐﯿﻨﮫ ‪٢٠٨................................................................................................‬‬ ‫‪ .٦٥‬ﻓﻠﺴﻔﮫ ﻧﯿﺎز‪٢٠٨................................................................................................‬‬ ‫‪ .٦٦‬ﻣﺬھﺐ دﻟﺒﺨﻮاھﯽ ‪٢٠٩........................................................................................‬‬ ‫‪ .٦٧‬ﻓﻠﺴﻔﮫ اﻣﯿﺪ ‪٢١٠...............................................................................................‬‬ ‫‪ .٦٨‬ﺧﻄﺮات ﺧﺎﻃﺮات ‪٢١١........................................................................................‬‬ ‫‪ .٦٩‬ﻓﻠﺴﻔﮫ ﺧﻮدﭘﺮﺳﺘﯽ ‪٢١٣......................................................................................‬‬ ‫‪ .٧٠‬ﺗﮭﻤﺘﯽ ﺑﮫ ﻧﺎم ﻣﻦ ‪٢١٣.......................................................................................‬‬ ‫‪ .٧١‬اﻧﻮاع اﻓﮑﺎر و اﺣﺴﺎﺳﺎت ‪٢١٤............................................................................‬‬ ‫‪ .٧٢‬ﺣﻤﺎﻗﺖ و ﺷﻘﺎوت ‪٢١٤......................................................................................‬‬ ‫‪ .٧٣‬اﻧﻮاع و ﻣﺮاﺗﺐ ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ‪٢١٥...........................................................................‬‬ ‫‪ .٧٤‬ﺷﺎھﺪ و ﻣﺸﮭﻮد ‪٢١٦.......................................................................................‬‬ ‫‪ .٧٥‬ﺧﻮد و ﺧﺪا‪٢١٦..............................................................................................‬‬ ‫‪ .٧٦‬ﭼﮕﻮﻧﮫ اﻧﺴﺎن ﺑﺨﻮدش ﻣﯽ رﺳﺪ ‪٢١٧...................................................................‬‬ ‫‪ .٧٧‬آﺑﺮوی ﺧﺪا ‪٢١٧.............................................................................................‬‬ ‫‪ .٧٨‬ﭘﺲ ﮐﯽ ﺧﻮدم ﻣﯽ ﺷﻮم ‪٢١٨..............................................................................‬‬ ‫‪ .٧٩‬اﻧﺴﺎن ﺷﮭﯿﺪ ﺧﺪا ‪٢١٨......................................................................................‬‬ ‫‪ .٨٠‬ﻏﺎﯾﺖ ﺻﺒﺮ ﮐﺠﺎﺳﺖ ‪٢١٩...................................................................................‬‬ ‫‪ .٨١‬دل ﺷﻨﺎﺳﯽ‪٢٢٠...............................................................................................‬‬ ‫‪ .٨٢‬ﺗﺮس از ﺗﻨﮭﺎ ﺷﺪن ‪٢٢٠....................................................................................‬‬ ‫‪ .٨٣‬ﻣﺎﻟﯿﺨﻮﻟﯿﺎی ﻋﺸﻖ ‪٢٢١....................................................................................‬‬ ‫‪ .٨٤‬اﻧﺴﺎن ﺑﺮای ﭼﮫ آﻓﺮﯾﺪه ﺷﺪ ‪٢٢٢.........................................................................‬‬ ‫‪ .٨٥‬ﺗﻔﺎوت اﻧﺴﺎن ﻣﺮده و زﻧﺪه ‪٢٢٣..........................................................................‬‬ ‫‪ .٨٦‬ﺑﺎ ﻧﺎﺗﻮاﻧﺎﺋﯽ ھﺎی ﺧﻮد ﭼﮫ ﮐﻨﯿﻢ ‪٢٢٣.....................................................................‬‬ ‫‪ .٨٧‬آﯾﺎ ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﺗﻮ ﮐﯿﺴﺘﯽ‪٢٢٤.................................................................................‬‬ ‫‪ .٨٨‬ﻋﺠﺎﯾﺐ ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ‪٢٢٤....................................................................................‬‬ ‫‪ .٨٩‬ﻣﻦ و ﻏﯿﺮ‪٢٢٥...............................................................................................‬‬ ‫‪ .٩٠‬دل ﺷﻨﺎﺳﯽ‪٢٢٥..............................................................................................‬‬ ‫‪ .٩١‬از ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ ﺗﺎ ﺧﺪاﺷﻨﺎﺳﯽ‪٢٢٧........................................................................‬‬ ‫‪ .٩٢‬ﺧﺪا ﺑﺎ ﮐﯿﺴﺖ ‪٢٢٨...........................................................................................‬‬

‫‪163‬‬


‫‪ .٩٣‬ﺧﺪای ﻗﺪﯾﻢ و ﺧﺪای ﺟﺪﯾﺪ ‪٢٢٨.............................................................................‬‬ ‫‪ .٩٤‬ﻓﻠﺴﻔﮫ ﯾﺄس و راز اﻣﯿﺪ ‪٢٢٩...............................................................................‬‬ ‫‪ .٩٥‬آﯾﺎ زن ﺗﺎب ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ دارد ‪٢٢٩........................................................................‬‬ ‫‪ .٩٦‬اﻧﺴﺎن و ﺷﯿﻄﺎن‪٢٣٠........................................................................................‬‬ ‫‪ .٩٧‬از ﺑﻮدن ﺗﺎ ﺷﺪن ‪٢٣٠.......................................................................................‬‬ ‫‪ .٩٨‬ﻧﺸﺎﻧﮫ ھﺎی ھﺪاﯾﺖ ‪٢٣١.....................................................................................‬‬ ‫‪ .٩٩‬ﺧﺪاﺷﻨﺎﺳﯽ در روزﻣﺮه ﮔﯽ‪٢٣١...........................................................................‬‬ ‫‪.١٠٠‬ﮐﻮﺷﺶ و ارزش‪٢٣٢.....................................................................................‬‬ ‫‪.١٠١‬آﯾﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ھﻤﮫ را ﻣﺆﻣﻦ ﺳﺎزد ‪٢٣٢......................................................‬‬ ‫‪.١٠٢‬ﭼﮕﻮﻧﮫ ﺧﺪا را در ﺧﻮد ﺑﺸﻨﺎﺳﯿﻢ ‪٢٣٣..................................................................‬‬ ‫‪.١٠٣‬ﯾﮏ ﻣﺼﯿﺒﺖ ﺑﺮﺗﺮ از ھﺰار ﻧﺼﯿﺤﺖ ‪٢٣٣..............................................................‬‬ ‫‪.١٠٤‬ارﮐﺎن ﻣﺎدﯾﺖ و ﻣﻌﻨﻮﯾﺖ ‪٢٣٤............................................................................‬‬ ‫‪.١٠٥‬ﻧﺸﺎﻧﮫ ھﺎی دوﺳﺖ و دﺷﻤﻦ ‪٢٣٥.......................................................................‬‬ ‫‪.١٠٦‬ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ دﯾﻨﯽ‪٢٣٥......................................................................................‬‬ ‫‪.١٠٧‬ﭼﮕﻮﻧﮫ از ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ ﺧﺪا ﺷﻨﺎﺧﺘﮫ ﻣﯽ ﺷﻮد‪٢٣٦....................................................‬‬ ‫‪.١٠٨‬ﺑﺎ ﺧﺪا زﯾﺴﺘﻦ‪٢٣٦..........................................................................................‬‬ ‫‪.١٠٩‬اﻧﺴﺎن ﺑﻌﻨﻮان ﺧﺎﻟﻖ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺧﻮد ‪٢٣٧..............................................................‬‬ ‫‪.١١٠‬ﻣﻮت آﺧﺮ ‪٢٣٧..............................................................................................‬‬ ‫‪.١١١‬ھﻮﯾﺖ و اﻟﻮھﯿﺖ ‪٢٣٨......................................................................................‬‬ ‫‪.١١٢‬زن و ﺧﺪا ‪٢٣٨..............................................................................................‬‬ ‫‪.١١٣‬اﺷﺪ ﻋﺬاب ﭼﯿﺴﺖ ‪٢٣٩....................................................................................‬‬ ‫‪.١١٤‬ﭼﻨﺪ دﻗﯿﻘﮫ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯽ ﺑﮫ ﺧﻮدت ﻓﮑﺮ ﮐﻨﯽ‪٢٤٠..........................................................‬‬ ‫‪.١١٥‬اوﻧﯽ ﮐﮫ دﻧﺒﺎﻟﺸﯽ ﺧﺪاﺳﺖ ‪٢٤٠..........................................................................‬‬ ‫‪.١١٦‬ﺧﺪا ﮐﺠﺎﺳﺖ ‪٢٤١...........................................................................................‬‬ ‫‪.١١٧‬ﻣﺮگ ﺧﺪا ‪٢٤١..............................................................................................‬‬ ‫‪.١١٨‬ﺧﺪا ﻗﺒﻞ از ﺧﻠﻘﺖ ﺟﮭﺎن ‪٢٤٢.............................................................................‬‬ ‫‪.١١٩‬ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺗﺮﯾﻦ روش ﺧﺪاﺷﻨﺎﺳﯽ‪٢٤٣....................................................................‬‬ ‫‪.١٢٠‬اﮔﺮ اﻧﺴﺎن از ﻣﺮگ ﻧﮭﺮاﺳﺪ ‪٢٤٤......................................................................‬‬

‫‪164‬‬


‫»ﺑﯿﺎﻧﯿﮥ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ «‬

‫ﺳﻘﺮاط ﺣﮑﯿﻢ‬

‫*ﺧﻮد را ﺑﺸﻨﺎس ﺗﺎ ﺟﮫﺎن در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺗﻮ ﺑﻪ ﺳﺨﻦ آﯾﺪ‪.‬‬

‫ﻻﺋﻮﺗﺰو )ﺣﮑﯿﻢ ﭼﯿﻦ ﺑﺎﺳﺘﺎن(‬

‫*ﺧﻮد را ﺑﺸﻨﺎس ﺗﺎ ﺧﺪا را ﺑﺸﻨﺎﺳﯽ ‪.‬‬

‫اوﭘﺎﻧﯿﺸﺎد)ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺪس ھﻨﺪو(‬

‫*ای اﻧﺴﺎن ‪ ،‬ﺗﻮ ﺧﻮد ﺗﻤﺎم ﺟﮫﺎﻧﯽ ‪.‬‬

‫ودا‬

‫*ﺑﮫﺸﺖ در درون ﺗﻮﺳﺖ ﭘﺲ روی ﺑﺨﻮد ﻧﻤﺎ‪.‬‬ ‫*ای ﻣﺆﻣﻨﺎن ﭼﺮا در ﻧﻔﺲ ﺧﻮد ﻧﻈﺮ و ﺗﻔﮑﺮ ﻧﻤﯽ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬ ‫*ای ﻣﺆﻣﻨﺎن ﺑﺪاﻧﯿﺪ ﮐﻪ از ﺷﻤﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺷﻤﺎﺳﺖ ‪.‬‬ ‫*ﺑﺪاﻧﯿﺪ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ از رگ ﮔﺮدن ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ‬ ‫ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ‬ ‫ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ‬

‫*ﺑﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ زﯾﻦ ﭘﺲ ﻓﻘﻂ ﭘﯿﺮوان ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ ﺑﻪ ﺣﻘﺎﯾﻖ دﯾﻨﯽ ﻣﻦ ﻣﯿﺮﺳﻨﺪﺣﻀﺮت ﻣﺤﻤﺪ)ص(‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻣﺤﻤﺪ )ص(‬

‫*ھﺮ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺧﺪا را ﺷﻨﺎﺧﺖ‪.‬‬ ‫*ھﺮ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﻧﺸﻨﺎﺧﺖ ھﯿﭻ ﭼﯿﺰی را ﻧﺸﻨﺎﺧﺖ‪.‬‬

‫ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ )ع(‬

‫*ھﺮ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﺸﮑﻠﺶ ﺣﻞ ﺷﺪ ‪.‬‬

‫ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ )ع(‬

‫*ھﺮ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﺷﻨﺎﺧﺖ ﭘﯿﺮوز و رﺳﺘﮕﺎر ﺷﺪ‪.‬‬

‫ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ )ع(‬

‫*ھﺮ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﻧﺸﻨﺎﺧﺖ ﻧﺎﺑﻮد ﺷﺪ‪.‬‬

‫ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ )ع(‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق )ع(‬

‫*ﺻﺮاط اﻟﻤﺴﺘﻘﯿﻢ ھﻤﺎن ﺧﻮد ﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫*ﺧﺘﻢ ﻧﺒﻮت ﺳﺮ آﻏﺎز ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ ﺑﻌﻨﻮان ﺗﻨﮫﺎ راه ھﺪاﯾﺖ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫*ھﺴﺘﯽ ﺧﺎص اﻧﺴﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﺧﻮد‪-‬آﮔﺎھﯽ اﺳﺖ‪.‬‬

‫اﺑﻦ ﻋﺮﺑﯽ‬ ‫ھﮕﻞ‬

‫*ﺗﻨﮫﺎ راه ﻓﺎﺋﻖ آﻣﺪن ﺑﺮ ﺟﺒﺮ ﺗﺎرﯾﺦ ‪ ،‬ﺧﻮد‪ -‬آﮔﺎھﯽ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪165‬‬

‫ﻣﺎرﮐﺲ‬


‫اﻧﯿﺸﺘﻦ‬

‫*ﻋﻠﻢ ﺣﻘﯿﻘﯽ و ﭘﺎﯾﺪار ﺟﺰ از ﻃﺮﯾﻖ ﺧﻮد ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻣﻤﮑﻦ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد ‪.‬‬

‫ﯾﻮﻧﮓ‬

‫*راز ﻣﻘﺪﺳﺎت و اﺳﺎﻃﯿﺮ ﺟﺰ از ﻃﺮﯾﻖ ﺧﻮد‪-‬ﮐﺎوی درک ﻧﻤﯽ ﺷﻮد‪.‬‬

‫*دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻣﻘﺎم وﻻﯾﺖ ﺑﺮھﻤﮕﺎن ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ وآن راه ﺧﻮد ﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ ﻋﻼﻣﻪ ﻃﺒﺎﻃﺒﺎﯾﯽ‬ ‫ﮐﺮﯾﺸﻨﺎ ﻣﻮرﺗﯽ‬

‫*اراده و اﺧﺘﯿﺎر آدﻣﯽ ﺑﻤﯿﺰان ﺧﻮد ﺷﻨﺎﺳﯽ اوﺳﺖ‪.‬‬

‫*ﻧﺠﺎت اﻧﺴﺎن از ﺟﺒﺮ ھﺎی ﺑﯿﺮوﻧﯽ ﺟﺰ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺧﻮد‪-‬آﮔﺎھﯽ ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬

‫دﮐﺘﺮ ﺷﺮﯾﻌﺘﯽ‬

‫*از زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ روی ﺑﺨﻮد ﻧﻤﻮدم راه ﺧﺪا را ﯾﺎﻓﺘﻢ ‪.‬‬

‫ﮔﺎﻧﺪی‬

‫*ﺑﻪ ھﻤﻪ ﻣﺮدم وﺻﯿﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﻢ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﻮد ﺷﻨﺎﺳﯽ روی آورﻧﺪ‪.‬‬

‫آﯾﺖ اﷲ ﺧﻤﯿﻨﯽ‬

‫ﻣﺼﺎﺣﺒﻪ اي ﺑﺎ ﺧﺪا‬ ‫*ﺧﺪاوﻧﺪا ﭼﺮا ﻣﺮا آﻓﺮﯾﺪی ؟‬ ‫ج‪:‬ﺑﺮای اﯾﻨﮑﻪ ھﻤﯿﻦ را ﺑﭙﺮﺳﯽ!‬ ‫****‬ ‫*ﺧﺪاوﻧﺪا ﻣﺮا از ﭼﻪ آﻓﺮﯾﺪی ؟‬ ‫ج‪ :‬از ﺧﻮدِﺧﻮدم!‬ ‫****‬ ‫*ﺧﺪاوﻧﺪا ﭼﺮا اﯾﻨﺴﺎن ﮐﺎﻓﺮم ؟‬ ‫*ج‪:‬زﯾﺮا ﺑﺮ ﺟﺎی ﻣﻦ ﻧﺸﺴﺘﻪ ای و ﺧﻮدت را ﺑﺎ ﻣﻦ اﺷﺘﺒﺎه ﮔﺮﻓﺘﻪ ای‪ .‬از ﺟﺎی ﻣﻦ‬ ‫ﺑﺮ ﺧﯿﺰ !‬ ‫****‬ ‫*ﺧﺪاوﻧﺪا از ﻣﻦ ﭼﻪ ﻣﯽ ﺧﻮاھﯽ ؟‬ ‫ج‪:‬ﺧﻮدِﺧﻮدت را !‬ ‫****‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪا وﻋﺪه ﻧﻤﻮده ای ﮐﻪ دﻋﺎھﺎﯾﻢ را ﻣﺴﺘﺠﺎب ﻧﻤﺎﺋﯽ ﭘﺲ ﭼﺮا ﻧﻤﯽ ﻧﻤﺎﺋﯽ ؟‬ ‫ج‪:‬ﻧﻤﻮده ام ‪ .‬ﺗﻮ در ﻧﺴﯿﺎﻧﯽ !‬

‫‪166‬‬


‫****‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪا اﯾﻨﮫﻤﻪ ﺗﻀﺎد از ﭼﯿﺴﺖ ؟‬ ‫ج‪:‬از ﺟﮫﻞ ﺗﻮﺳﺖ !‬ ‫****‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪا آﯾﺎ ﻣﺮا دوﺳﺖ ﻣﯽ داری ؟‬ ‫ج‪:‬اﯾﻦ ﺳﺌﻮاﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ھﺮ ﮐﺲ از ﻣﺤﺒﻮب ﺧﻮد دارد!‬ ‫****‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪا ﭘﺲ ﮐﯽ و ﮐﺠﺎ ﺗﻮ را ﺧﻮاھﻢ دﯾﺪ؟‬ ‫ج‪:‬ھﻢ اﮐﻨﻮن و ھﻤﯿﻦ ﺟﺎ!‬

‫»رواﻧﺸﻨﺎﺳﯽ ﮐﻔﺮ«‬ ‫* ﮐﺎﻓﺮ ﺑﺨﯿﻞ اﺳﺖ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺳﻼﻣﺖ و ﻋﺰت ﺧﻮدش ‪.‬‬ ‫* ﮐﺎﻓﺮ ﻣﻨﮑﺮ اﺳﺖ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً واﻗﻌﯿﺘﮫﺎی وﺟﻮد ﺧﻮﯾﺶ را‪.‬‬ ‫* ﮐﺎﻓﺮ ‪،‬دﺷﻤﻦ دوﺳﺖ ﺧﻮﯾﺶ اﺳﺖ و دوﺳﺖ دﺷﻤﻨﺎن ﺧﻮﯾﺶ‪.‬‬ ‫* ﮐﺎﻓﺮ از آراﻣﺶ ﺑﯿﺰار اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫* ﮐﺎﻓﺮ از ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ دﯾﮕﺮان اﺣﺴﺎس ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و از ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﯽ دﯾﮕﺮان ھﻢ ا ﺣﺴﺎس ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ ‪.‬‬ ‫* ﮐﺎﻓﺮ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻗﻠﺒﺎً ﻋﺰﯾﺰاﻧﺶ را دوﺳﺖ ﺑﺪارد ‪.‬‬ ‫* ﮐﺎﻓﺮ وﻗﺎﺣﺖ را ﺻﺪاﻗﺖ ﻣﯽ داﻧﺪ و ادب را رﯾﺎﮐﺎری ‪.‬‬ ‫* ﮐﺎﻓﺮ از ﺗﻨﮫﺎﯾﯽ ھﻤﭽﻮن ﻣﺮگ ﻣﯽ ھﺮاﺳﺪ ‪.‬‬ ‫* ﮐﺎﻓﺮ ارزش ھﺮ اﻣﺮی را در ﻗﯿﻤﺖ آن ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ ‪.‬‬ ‫* ﮐﺎﻓﺮ ﯾﺎ ﻣﻨﮑﺮ ﻋﺎﻟﻢ ﻏﯿﺐ اﺳﺖ و ﯾﺎ ﺧﺮاﻓﺎﺗﯽ ‪.‬‬ ‫* ﮐﺎﻓﺮ ﯾﺎ ﭼﺎﭘﻠﻮﺳﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﯾﺎ ﻓﺤﺶ ﻣﯽ دھﺪ ‪.‬‬ ‫* ﮐﺎﻓﺮ در اﻧﺠﺎم وﻇﯿﻔﻪ اﺣﺴﺎس اﯾﺜﺎر ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪.‬‬ ‫* ﮐﺎﻓﺮ از ﺧﻮد ﮔﺬﺷﺘﮕﯽ را ﺟﻨﻮن ﻣﯽ داﻧﺪ ‪.‬‬ ‫* ﮐﺎﻓﺮ ﻓﺮاری از واﻗﻌﯿﺖ و ﻋﺎﺷﻖ ﺷﻌﺮ و اﻓﺴﺎﻧﻪ و ﺧﻮاب و ﺧﯿﺎل اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫* ﮐﺎﻓﺮ دو آرﻣﺎن دارد ‪ :‬ﺛﺮوت و آزادی ﺑﯽ ﻗﯿﺪ و ﺷﺮط ‪.‬‬ ‫* ﮐﺎﻓﺮ ھﺮ ﮐﺎری ﮐﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﺑﺮای ﺟﻠﺐ ﻧﻈﺮ دﯾﮕﺮان اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫* ﮐﺎﻓﺮ در ﻗﺒﺎل ﻣﺤﺒﺖ اﺣﺴﺎس ﺣﻘﺎرت ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪.‬‬ ‫* ﮐﺎﻓﺮ از ﻧﻈﻢ و ﻧﻈﺎﻓﺖ دﭼﺎر ﮐﻼﻓﮕﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد ‪.‬‬

‫‪167‬‬


‫»ﭼﻨﺪ راز درﺑﺎرة دروغ و رﯾﺎ«‬ ‫*دروغ ﻣﯽ ﮔﻮﺋﯽ و رﯾﺎ ﻣﯽ ﮐﻨﯽ ﮐﻪ ﮐﺴﺐ اﻋﺘﻤﺎ د ﮐﻨﯽ در ﺣﺎ ﻟﯿﮑﻪ ﺑﺎﻻﺧﺮه آﻧﺮا ﻧﺎﺑﻮد ﻣﯽ ﺳﺎزی زﯾـﺮا دروغ‬ ‫ﻣﺤﮑﻮم ﺑﻪ رﺳﻮاﺋﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ دروﻏﮕﻮﺋﯽ ‪ ،‬ﺣﻤﺎﻗﺖ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫****‬ ‫*دروغ ﻣﯽ ﮔﻮﺋﯽ ﺗﺎ در ﻧﺰد دﯾﮕﺮان زﯾﺒﺎ وﻟﯽ در ﻧﺰد ﺧﻮدت زﺷﺖ ﺷﻮی‪.‬‬ ‫****‬ ‫*دروﻏﮕﻮﺋﯽ و رﯾﺎ ﻣﻮﺟﺐ دو ﮔﺎﻧﮕﯽ و ﺗﻨﺎﻗﺾ در ﺳﯿﺴﺘﻢ اﻋﺼﺎب و روان ﺷﺪه و ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً اﯾﻦ ﺟﺪال ﺑـﻪ ﺑـﺪن و‬ ‫ھﻤﻪ اﻋﻀﺎء و ﺟﻮارح ﺳﺮاﯾﺖ ﻣﯿﮑﻨﺪ و ﺗﻦ را ﻧﯿﺰ ﺑﯿﻤـﺎر ﻣـﯽ ﺳـﺎزد‪ .‬دروﻏﮕـﻮﺋﯽ ﺗـﻦ و روان را ﺑـﻪ ﻓـﺴﺎد ﻣـﯽ‬ ‫ﮐﺸﺎﻧﺪ ‪.‬‬ ‫****‬ ‫*دروﻏﮕﻮ ﺑﺘﺪرﯾﺞ دروغ ﺧﻮد را ﺑﺎورﻣﯽ ﮐﻨﺪ و اﯾﻦ اﺳﺎ س ﻧﺴﯿﺎن و ھﺬ ﯾﺎن و ﺟﻨﻮن اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫****‬ ‫*آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ دروغ و رﯾﺎ ﻣﯽ ﺷﻮد ﺗﻼ ش ﺑﺮای ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺗﺄﯾﯿﺪ از دﯾﮕﺮان اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﻣـﺮدم ﭘﺮﺳـﺘﯽ ﻋﻠـﺖ‬ ‫اﻟﻌﻠﻞ دروﻏﮕﻮﺋﯽ ﺑﻌﻨﻮان امّ اﻟﻔﺴﺎد و اﺳﺎ س ﮐﻔﺮ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫****‬ ‫*ﺗﻼش ﺑﺮای ﻣﺤﺒﻮب ﺷﺪن ﻋﻠﺖ دروغ و رﯾﺎ ﻣﯽ ﺑـﺎ ﺷـﺪ ﮐـﻪ ﻧﮫـﺎ ﯾﺘـﺎً ﻣﻮﺟـﺐ ﻧﻔـﺮت ﻣـﯽ ﺷـﻮد‪ .‬ﭘـﺲ »دروغ‬ ‫«ﺑﺮاﺳﺘﯽ دروغ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫****‬ ‫*ﺗﻼش ﺑﺮای اﺛﺒﺎت ھﺴﺘﯽ ﺧﻮﯾﺶ ﻣﻨـﺸﺎء ھﻤـﻪ دروﻏﮫـﺎو رﯾﺎﮐﺎرﯾﮫـﺎ ﺳـﺖ زﯾـﺮا ﻓﻘـﻂ ﺧﺪاﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺻـﺎﺣﺐ‬ ‫ھﺴﺘﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫****‬ ‫*رﯾﺎﮐﺎری دﯾﻨﯽ‪ ،‬ﺑﺪ ﺗﺮﯾﻦ رﯾﺎ ﮐﺎرﯾﮫﺎ ﺳﺖ )ﻧﻔﺎق (زﯾﺮا ﻓﺮدی ﻣﯽ ﺧﻮاھﺪ ﺛﺎﺑﺖ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻓﻘﻂ ﺑﺎ او و ﻓﺮﻗۀ‬ ‫اوﺳﺖ و ﻻ ﻏﯿﺮ ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﺧﺪا ﻣﺎل اوﺳﺖ‪.‬‬

‫درد دل ﯾﮏ ﺧﻮد ﭘﺮﺳﺖ‬ ‫روزی ﯾﮑﯽ از ﺑﺴﺘﮕﺎﻧﻢ ﭼﻨﯿﻦ درد دل ﻣﯽ ﮐﺮد‪»:‬ﺑﻨﻈﺮ ﻣﻦ ﺑﺪﺗﺮﯾﻦ ﻣـﺮدم دﻧﯿـﺎ اﯾﺮاﻧـﯽ ھـﺎ ھـﺴﺘﻨﺪ‪ .‬و ﺑـﺪﺗﺮﯾﻦ‬ ‫اﯾﺮاﻧﯽ ھﺎ ھﻤﺸﮫﺮﯾﮫﺎی ﻣﺎ ھﺴﺘﻨﺪ‪ .‬واﻣﺎ ﺑﺪﺗﺮﯾﻦ ھﻤﺸﮫﺮﯾﺎن ﻣﺎ ھﻢ ﻓﺎﻣﯿﻞ ﺧﻮد ﻣﺎ ھﺴﺘﻨﺪو‪«...‬ﺑﻪ اﯾﻨﺠـﺎ ﮐـﻪ‬ ‫رﺳﯿﺪ ﺑﻪ ﻧﺎﮔﺎه رﻧﮓ از ﺻﻮرﺗﺶ ﭘﺮﯾﺪ و ﺑﻪ ﻟﮑﻨﺖ اﻓﺘﺎد ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻢ ‪:‬ﯾﮏ ﺟﺎم دﮔﺮ ﺑﮕﯿﺮ ! ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺨﺪا ﮐﻪ ﻧﺘﻮاﻧﻢ !‬

‫‪168‬‬


‫»ﻓﻠﺴﻔﮥ ﺧﻮد ﮐﺸﯽ«‬ ‫ﺑﻪ ﻟﺤﺎﻇﯽ ﻋﺼﺮ ﺟﺪﯾﺪ را ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻋﺼﺮ ﺧﻮد – ﮐﺸﯽ ﻧﯿﺰ ﻧﺎﻣﯿﺪ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﮐﻞ اﯾﻦ ﺗﻤﺪن را ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺗﻤﺪﻧﯽ‬ ‫ﺧﻮد – ﺑﺮ اﻧﺪاز داﻧﺴﺖ زﯾﺮا دارای ذاﺗﯽ ﮐﺎﻓﺮاﻧﻪ اﺳﺖ و ﮐﻔﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی اﻧﮑﺎر ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ اﺳﺖ‪ .‬ﻟﺬا ھـﺮ ﮐـﺴﯽ‬ ‫ﮐﻪ از اﺻﻮل ﮐﺎﻓﺮاﻧﻪ اﯾﻦ ﺗﻤﺪن ﮐﻪ دارای ﻣﺎھﯿﺘﯽ ﻏﺮﺑﯽ اﺳﺖ ﺑﯿـﺸﺘﺮ ﭘﯿـﺮوی ﮐﻨـﺪ زودﺗـﺮ ﺑـﻪ ﺧـﻮد – ﮐـﺸﯽ‬ ‫ﻣﯿﺮﺳﺪ‪ .‬ﻣﯽ داﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﺧﻮد –ﮐﺸﯽ ﻧﯿﺰ ﻣﺜﻞ اﮐﺜﺮ ﭘﺪﯾﺪه ھﺎی اﯾﻦ دوران از ﻏﺮب آﻏﺎز ﺷﺪ ‪.‬و ﺑﺼﻮرت ﻓﺮھﻨﮕﯽ‬ ‫ﺟﮫﺎﻧﯽ در آﻣﺪ ‪ .‬در ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ ﺣﺘﯽ ﺷﺎھﺪ ﺑﺮوز ﻓﻠﺴﻔﻪ ھﺎﺋﯽ از اروﭘﺎ ھﺴﺘﯿﻢ ﮐﻪ ﺗﻮﺟﯿﻪ و ﺗﻘﺪﯾﺲ ﺧـﻮد –‬ ‫ﮐﺸﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﻣﯽ داﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻟﺤﺎﻇﯽ ‪ ،‬ارﺳﻄﻮ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﻏﺮب اﺳﺖ و ﺑﺴﯿﺎری از ﭘﯿﺮوان او ﻣﺜﻞ ﻟﻮﮐﺮﺗﯿﻮس و از ﺟﻤﻠﻪ ﺧـﻮد‬ ‫او ﻣﺮﺗﮑﺐ ﺧﻮد ﮐﺸﯽ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬در ﮐﺸﻮر ﻣﺎ ﻧﯿﺰ ﮐﺴﯽ ﭼﻮن ﺻﺎدق ھﺪاﯾﺖ ﺑﻪ دام ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻧﯿﮫﯿﻠﯿﺴﺘﯽ ﺳﺎرﺗﺮ و‬ ‫ﮐﺎﻣﻮ و ﮐﺎﻓﮑﺎ اﻓﺘﺎد و ﺧﻮد ﮐﺸﯽ ﮐﺮد ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ رواﻧﺸﻨﺎﺳﯽ ‪ ،‬ﺧﻮد ﮐﺸﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﻏﺎﯾﺖ ﺧﻮد – ﭘﺮﺳﺘﯽ و ﺧـﻮد – ﻣﺤـﻮری ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﺗـﺎ آﻧﺠـﺎ ﮐـﻪ‬ ‫ﺧﻮدﯾّﺖ ﻓﺮد ھﻤﭽﻮن دﯾﻮی ﺑﻪ ﺟﺎﻧﺶ ﻣﯽ اﻓﺘﺪ و از ﺻﺎﺣﺒﺶ اﻧﺘﻘﺎم ﻣﯽ ﺳﺘﺎﻧﺪ‪ .‬و ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻣﻌﺮﻓﺖ دﯾﻨﯽ ﻣﯽ‬ ‫داﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﮐﻔﺮ ھﻤﺎن ﺧﻮد ﭘﺮﺳﺘﯽ و ﻣﻨﯿّﺖ اﻓﺮاﻃﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در واﻗﻊ ﯾﮏ ﻓـﺮد ﺧـﻮد – ﭘﺮﺳـﺖ ﺑﺠـﺎی اﯾﻨﮑـﻪ‬ ‫»ﺧﻮد « و ﻣﻨﯿّﺖ را در ﻧﻔﺲ و اﻋﻤﺎل ﺧﻮد ﺳﺮ ﮐﻮب و ادب ﻧﻤﺎﯾﺪ و آﻧﺮا ﺗـﻀﻌﯿﻒ ﺳـﺎزد و ﺑﮑـﺸﺪ‪ ،‬ﺗـﻦ ﺧـﻮد را‬ ‫ﺑﺠﺎی ﻧﻔﺲ ﺧﻮد اﺷﺘﺒﺎه ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﻪ ﻗﺘﻞ ﻣﯽ رﺳﺎﻧﺪ‪ .‬در ﺣﻘﯿﻘـﺖ ﻧﻔـﺲ او از ﺗـﻦ او ﮐـﻪ ﻗﻠﻤـﺮو اﻋﻤـﺎل ﺧـﻮد‬ ‫ﭘﺮﺳﺘﺎﻧﻪ اﺳﺖ اﻧﺘﻘﺎم ﻣﯽ ﮔﯿﺮد‪ .‬ﺗﻤﺪن ﻣﺪرن ﻗﻠﻤﺮو اﺻﺎﻟﺖ ﻓﺮدﯾّﺖ و ﺧﻮد ﭘﺮﺳﺘﯽ و آزادﯾﮫﺎی ﺑﯽ ﻗﯿﺪ و ﺷﺮط‬ ‫اﺳﺖ و ھﻤﯿﻦ اﻣﺮ زﻣﯿﻨۀ رواﻧﯽ ﺧﻮد ﮐﺸﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﺧﻮد ﮐﺸﯽ ﻣﻌﻠﻮل آزادﯾﮫﺎی ﺑﯽ ﻗﯿﺪ و ﺷﺮط اﺳﺖ‪.‬‬

‫»آﺧﺮﯾﻦ ﻣﺤﮏ«‬ ‫ﺟﻤﻊ ھﺴﺘﯽ را ﺑﺰن ﺑﺮ ﻧﯿﺴﺘﯽ‬

‫از ﺣﺴﺎﺑﺖ ﺗﺎ ﺧﺒﺮ دارت ﮐﻨﻢ‬ ‫)ﺻﻔﯽ ﻋﻠﯿﺸﺎه(‬

‫ﺑﻪ ﻟﺤﺎﻇﯽ ﻋﺮﻓﺎن ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﻣﮑﺘﺐ اﺻﺎﻟﺖ ﻓﻨـﺎء در ﻗﻠﻤﺮوﻓﻠـﺴﻔﻪ ﻋـﯿﻦ ﻧﯿﮫﯿﻠﯿـﺰم اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﻓﻠـﺴﻔﻪ ﻧﯿـﺴﺖ‬ ‫اﻧﮕﺎری ھﻢ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ھﻤﻪ ﻋﺎرﻓﺎن ﺑﺰرگ ﺟﮫﺎن را ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻧﯿﮫﯿﻠﺴﺖ‬ ‫داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺟﺰ ارزﺷﮫﺎی ﻣﻄﻠﻖ و ﺗﻮﺣﯿﺪی‪ ،‬ﻣﺎﺑﻘﯽ را ﻧﻔﯽ و ﺑﺎﻃﻞ ﻣﯽ ﺳﺎزﻧﺪ و ﻟﺬا در ﻧﺰد ﻋﺎﻣﻪ ﻣﺮدﻣﺎن ﺑﻪ‬ ‫ﺟﻨﻮن و اﻟﺤﺎد ﻣﺘﮫﻢ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ زﯾﺮا ھﯿﭻ ارزﺷﯽ را در دﻧﯿﺎ ﺑﮫـﺎ ﻧﻤـﯽ دھﻨـﺪ‪ .‬ﺑـﻪ ھﻤـﯿﻦ دﻟﯿـﻞ ﺟـﺰ ﻋﺎﺷـﻘﺎن‬ ‫ﺣﻘﯿﻘﺖ در اﯾﻦ وادی دﭼﺎر ﺗﻨﺎﻗﻀﺎت ﻋﻈﯿﻢ ﺗﺎ ﺳﺮ ﺣﺪ ﺟﻨﻮن ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ زﯾﺮا ﻣﻔﺎھﯿﻢ ﺗﻮﺣﯿﺪی ھﯿﭻ اﻣﮑﺎن ﺑﺎزی‬ ‫ﺑﻪ ﺑﺸﺮ ﻧﻤﯿﺪھﺪ‪ .‬ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ھﻤﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ دﻻﯾﻞ دﻧﯿﻮی و ﺑﺎﻟﮫﻮﺳﺎﻧﻪ وارد اﯾـﻦ ﻋﺮﺻـﻪ ﻣـﯽ ﺷـﻮﻧﺪ‬ ‫دﭼﺎر ﻧﺪاﻣﺖ ھﺎ و ﺧﺴﺎرت ھﺎی ﺑﺰرﮔﯽ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ زﯾﺮا ﺑﻪ ﺑﻄﺎﻟﺖ و رﺳﻮاﺋﯽ و ﻧﺎﮐﺎﻣﯽ ﺑﺰرگ ﻣﺒﺘﻼ ﻣﯽ ﮔﺮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫واﻗﻌﯿﺖ اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﻋﺮﻓﺎن و ﻣﮑﺘﺐ ﻧﯿﺴﺖ اﻧﮕﺎری ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ اﻣﮑﺎن ﺧـﻮد ﻓﺮﯾﺒـﯽ ﺑـﻪ اﻧـﺴﺎن ﻧﻤـﯽ دھـﺪ و ھـﺮ‬ ‫ﮐﺴﯽ اﮔﺮ ﺑﺨﻮاھﺪ ﺑﺎ ﺧﻮد ﺻﺎدق ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺪاﻧﺪ ﮐﻪ در ھﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪ از زﻧﺪﮔﯽ ﺑﻪ ﭼﻪ ﭼﯿﺰ ﻣﺎﻧﺪﮔﺎری رﺳـﯿﺪه ﮐـﻪ‬ ‫ﺟﺎوداﻧﻪ ﺑﺎﺷﺪ و ﺗﻮﺷﻪ آﺧﺮﺗﺶ ﺷﻮد ﮐﺎﻓﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﮐﻞ ﻣﻔﺎھﯿﻢ و داﺷﺘﻪ ھﺎی زﻧﺪﮔﯿﺶ را ﺑﻪ »ﻧﯿـﺴﺘﯽ «ﺑـﻪ‬ ‫ﻣﺤﮏ ﺑﺰﻧﺪ و ﺑﺒﯿﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻣﺮﮔﺶ از وی ﭼﻪ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽ ﻣﺎﻧﺪ‪ .‬و اﮔﺮ ﭼﯿﺰی ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺪاﻧﺪ ﮐـﻪ ﻓﻘـﻂ ﺑـﺎزی‬ ‫ﮐﺮده و ﺧﻮد را ﻓﺮﯾﻔﺘﻪ اﺳﺖ و ﺑﺎ ﻣﺮﮔﺶ ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﺑﺮ ﻋﺮﺻﻪ ﻧﺎﺑﻮدی ﮐﻪ ھﻤﺎن دوزخ اﺳـﺖ وارد ﺧﻮاھـﺪ ﺷـﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﻤﻊ ھﺴﺘﯽ را ﺑﺮ ﻧﯿﺴﺘﯽ زدن ﻣﻮﺟﺐ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﻓﻘﻂ ارزﺷﮫﺎی ﺧﺪاﺋﯽ ﺑﺸﺮ ﺑﺎﻗﯽ ﺑﻤﺎﻧﺪو ﻻ ﻏﯿـﺮ ‪ .‬زﯾـﺮا‬

‫‪169‬‬


‫ﺟﺎوداﻧﻪ ﻓﻘﻂ ﺧﺪاﺳﺖ و ﻓﻘﻂ ارزﺷﮫﺎ و ﺗﻼﺷﮫﺎی ﺧﺪا ﭘﺴﻨﺪاﻧﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎوداﻧﻪ اﺳـﺖ و ﻣـﺎﺑﻘﯽ ﺑـﺎ ﻣـﺮگ‬ ‫اﻧﺴﺎن ﻧﺎﺑﻮد اﺳﺖ‪ .‬در واﻗﻊ ﻧﯿﮫﯿﻠﯿﺰم ﻣﻘﺪﻣﻪ ای ﻻزم ﺑﺮ ﻋﺮﻓﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﻋﺮﻓﺎن در ﻗﻠﻤﺮو ﻣﻨﻄﻖ و ﻣﻔﺎھﯿﻢ ﺻﺮﻓﺎً‬ ‫ذھﻨﯽ ﻋﯿﻦ ﻧﯿﮫﯿﻠﯿﺰم اﺳﺖ ‪ .‬ﺟﺎوداﻧﮕﯽ ﻣﻔﺎھﯿﻢ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﺗﻤﺎﻣﺎً ﻗﻠﺒﯽ وروﺣﺎﻧﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪو وﻟﺬا ﮐﻤﺎل ذھﻨﯿﺖ‬ ‫ﺑﺸﺮ ﺑﻪ ﻧﺎﺑﻮدی ﻣﯿﺮﺳﺪ وزان ﭘﺲ اﻣﮑﺎن ﺗﻮان رﺟﻮع ﺑﻪ دل و روح ﺧﻮد را دارد ﮐﻪ ﻗﻠﻤﺮو ﺟﺎوداﻧﻪ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫آﻧﺎن ﮐﻪ ﺳﻮراخ دﻋﺎ را اﺷﺘﺒﺎه ﮔﺮﻓﺘﻪ اﻧﺪ‬ ‫*ﺳﻮراخ دﻋﺎی زﻧﺎن ﮐﺎﻓﺮ ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺗﻨۀ آﻧﮫﺎﺳﺖ ‪.‬‬ ‫*ﺳﻮراخ دﻋﺎی ﻣﺮدان ﮐﺎﻓﺮ ﺟﯿﺐ آﻧﮫﺎﺳﺖ ‪.‬‬ ‫*ﺳﻮراخ دﻋﺎی اھﻞ رﺷﻮه ‪ ،‬درز ﻗﻠّﮏ ﺧﯿﺮﯾﻪ ھﺎﺳﺖ ‪.‬‬ ‫*ﺳﻮراخ دﻋﺎی ﺟﮫﺎن ﺧﻮاران ‪ ،‬دھﺎن آﻧﮫﺎﺳﺖ ‪.‬‬ ‫*ﺳﻮراخ دﻋﺎی ﺑﺨﯿﻼن ‪ ،‬ﺑﯿﻨﯽ آﻧﮫﺎﺳﺖ ‪.‬‬ ‫*ﺳﻮراخ دﻋﺎی دزدان ‪ ،‬ﺳﻮراخ ﻗﻔﻞ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫*ﺳﻮراخ دﻋﺎی ﻣﺮده ﭘﺮﺳﺘﺎن ﻗﺒﺮ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫*ﺳﻮراخ دﻋﺎی ﺑﯽ ھﻮﯾّﺖ ھﺎ ‪ ،‬ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮن اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫***‬ ‫ﺳﻮراخ دﻋﺎی ﺣﻘﯿﻘﯽ دل اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﺧﺪاﺳﺖ ﮐﻪ درﺑﺶ ﺟﺰ ﺑﻪ ﺗﻮﺑﻪ و ﻋﻤﻞ ﺻﺎﻟﺢ و ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ‬ ‫ﮔﺸﻮده ﻧﻤﯽ ﺷﻮد ‪.‬‬

‫ﻣﺴﺘﯽ و راﺳﺘﯽ‬ ‫در ﺿﺮب اﻟﻤﺜﻠﯽ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﻨﺪ ‪ :‬ﻣﺴﺘﯽ و راﺳﺘﯽ ! آری اﯾﻦ درﺳﺖ اﺳﺖ وﻟﯽ آن راﺳـﺘﯽ ﮐـﻪ در ﻣـﺴﺘﯽ ﺑـﺮ‬ ‫زﺑﺎن ﻣﯿﺂﯾﺪ ﻓﺘﻨﻪ آﻓﺮﯾﻦ اﺳﺖ زﯾﺮا ﺑﻪ اراده ﻧﺒﻮده و در ﺳﯿﺮ ﻃﺒﯿﻌﯽ زﻧﺪﮔﯽ رخ ﻧﺪاده اﺳﺖ و ﻟﺬا ﻣﻮﺟﺐ ﻋﺪاوﺗﮫﺎ‬ ‫ﺷﺪه و ﺑﻪ ﺗﮫﻤﺘﮫﺎﻣﯽ ﮔﺮاﯾﺪ و ﭼﻪ ﺑﺴﺎ آن راﺳﺘﯽ ﺗﺤﺮﯾﻒ و اﻧﮑﺎر ﻣﯿﺸﻮد ‪ .‬ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ در ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ آﻣﺪه‬ ‫آﻧﮕﺎه ﮐﻪ ﺑﺎ دوﺳﺘﺎن ﺧﻮد ﺧﻤﺮ ﻣﯽ ﻧﻮﺷﯿﺪ ﺷﯿﻄﺎن در ﻣﯿﺎن ﺷﻤﺎ ﻓﺘﻨﻪ و ﻋﺪاوت ﻣـﯽ اﻓﮑﻨـﺪ ‪ .‬زﯾـﺮا آدﻣـﯽ در‬ ‫ﻣﺴﺘﯽ اﻋﺘﺮاﻓﺎﺗﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ در ھﺸﯿﺎری ﭘﺸﯿﻤﺎن ﻣﯿﮕﺮدد وﻟﯽ رازی را ﺑﻪ ﻧﺎ اھﻠﯽ ﺳﭙﺮده و ھﻤﻮاره ﻣﯽ‬ ‫ﻟﺮزد و ھﻤﺎن ﺣﺪاﻗﻞ اﻋﺘﻤﺎد ھﻢ از دﺳﺖ ﻣﯽ دھﺪ و ﮐﯿﻨﻪ ﻣﯿﮑﻨﺪ و اﯾﻦ اﺳﺖ اﻟﻘﺎی ﺷﯿﻄﺎن ‪ .‬ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ‬ ‫دوﺳﺘﯿﮫﺎی ﻣﺤﺎﻓﻞ ﻋﯿﺶ و ﻧﻮش ﻋﺎﻗﺒﺘﯽ ﻓﺠﯿﻊ دارﻧـﺪ ‪ .‬آن راﺳـﺘﯽ ای ﺑـﺮ ﺣـﻖ و ﺳـﻔﯿﻨۀ ﻧﺠـﺎت اﺳـﺖ ﮐـﻪ‬ ‫ﺑﻮاﺳﻄۀ ﻋﻘﻞ و اراده و اﻋﺘﻤﺎد و ھﻮﺷﯿﺎری ﺑﺎﺷﺪ ﻧﻪ ﺑﻪ ﻣﺪھﻮﺷﯽ و از ﺳﺮ ﻧﺎﭼﺎری ‪ .‬و ﻣﯿﺪاﻧﯿﻢ ﮐﻪ اﻣﺮوزه د‬ ‫رﺑﺴﯿﺎری از زﻧﺪاﻧﮫﺎ از ﻣﻮاد ﺳﮑﺮ آور ﺑﺮای اﻋﺘﺮاف ﮔﺮﻓﺘﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ‪.‬‬

‫‪170‬‬


‫دو ﻧﻮع آدم‬ ‫آدم ھﺎ ﺑﺮ دو ﻧﻮﻋﻨﺪ ‪ :‬آﻧﺎن ﮐﻪ از ﺧﻮد ﻣﯽ ﺗﺮﺳﻨﺪ وﻟﯽ از ﻣﺮدم ھﺮاﺳﯽ ﻧﺪارﻧﺪ ‪ .‬و آﻧﺎن ﮐﻪ از ﻣﺮدم ﻣﯿﺘﺮﺳـﻨﺪ‬ ‫وﻟﯽ از ﺧﻮد ھﺮاﺳﯽ ﻧﺪارﻧﺪ ‪ .‬دﺳﺘﻪ اول ﻣﺘّﻘﯿﺎن ھﺴﺘﻨﺪ و دﺳﺘﻪ دوم ﻓﺎﺳﻘﺎن ‪.‬‬ ‫آﻧﺎن ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﻮد ﻣﻔﺘﺨﺮﻧﺪ و در ھﺮ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻣﯽ اﻧﺪﯾﺸﻨﺪ و ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ھﯿﭻ ﺗﺮدﯾﺪی ﻧﺪارﻧﺪ ‪ .‬و آﻧـﺎن ﮐـﻪ از ﺧـﻮد‬ ‫ﺷﺮﻣﻨﺪه و ھﺮاﺳﺎﻧﻨﺪ و در ﭘﻨﺪار و ﮐﺮدار ﺧﻮد ﺷﺪﯾﺪآ ﺗﺄﻣﻞ ﮐﺮده و از ﺣﻤﺎﻗﺖ ﻧﻔﺲ ﺧﻮد اﯾﻤﻦ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ‪.‬‬ ‫آﻧﺎن ﮐﻪ رﺿﺎی وﺟﺪان را ﮐﻪ ھﻤﺎن رﺿﺎی ﺧﺪاﺳﺖ ﻣﺪ ﻧﻈﺮ دارﻧﺪ و آﻧﺎن ﮐـﻪ ﺑـﻪ ﺣـﺮف و ﻗـﻀﺎوت ﻣـﺮدم ﻣـﯽ‬ ‫اﻧﺪﯾﺸﻨﺪ و ﻧﮕﺮان ﻣﺮدﻣﻨﺪ ‪ .‬آﻧﺎن ﮐﻪ در ﻋﻘﻞ ﺧﻮد ﺷﮑﯽ ﻧﺪارﻧﺪ ‪ .‬و آﻧﺎن ﮐﻪ ھﻤﻮاره ﻧﮕﺮان ﺟﮫﻞ ﺧﻮﯾﺸﻨﺪ ‪.‬‬ ‫آﻧﺎن ﮐﻪ اھﻞ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ ھﺴﺘﻨﺪ ‪ .‬و آﻧﺎن ﮐﻪ ﻓﻘﻂ اﺳﯿﺮ ﻓﻮت و ﻓﻦ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ‪ .‬آﻧﺎن ﮐﻪ اھﻞ ﻣﻌﻨﺎ و ھﺪاﯾﺖ‬ ‫ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ و آﻧﺎن ﮐﻪ رﺷﺪ ﺧﻮد را ﻓﻘﻂ در ﻣﯿﺰان ﻗﺪرت ﻧﻤﺎﯾﯽ وﻣﺎﻧﻮر دادن ﻣﯽ داﻧﻨﺪ ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ دو ﻧﻮع آدم ھﻤﺎن ﻣﯿﺰان ﮐﻔﺮ و اﯾﻤﺎن ھﺴﺘﻨﺪ ‪.‬‬

‫ﺻﺪق ﺑﺎ ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ‬ ‫وﻗﺘﯽ از ﺻﺪق ﺑﺎ ﺧﻮد ﺳﺨﻦ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﯿﻢ در وھﻠۀ ﻧﺨﺴﺖ ﻣﯽ ﭘﻨﺪارﯾﻢ ﮐﻪ ﺑﺮاﺳﺘﯽ اﮔﺮ ﺑﺎ ھﺮ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺻﺎدق‬ ‫ﻧﺒﺎﺷﯿﻢ ﺑﺎ ﺧﻮد ﺻﺎدﻗﯿﻢ ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ ﻣﻨﻈﻮر از ﭼﻨﯿﻦ ﺻﺪﻗﯽ ھﻤﺎن ﭘﯿﺮوی از ھﻮﺳﮫﺎی آﻧﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ھﻤﻮاره‬ ‫ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﭘﺸﯿﻤﺎﻧﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬وﻟﯽ اﮔﺮ اﻧﺪﮐﯽ در اﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﺗﺄﻣﻞ ﮐﻨﯿﻢ در ﻣﯿﺎﺑﯿﻢ ﮐﻪ اﯾﻦ ادﻋـﺎﯾﯽ ﺑـﺲ ﮔﺰاﻓـﻪ‬ ‫اﺳﺖ زﯾﺮا ﺻﺪق ﺑﺎ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی درک و ﻣﻮاﻓﻘﺖ و ﺑﺎ ﮐﺪام ﺟﻨﺒﻪ از ﺧﻮد اﺳﺖ ‪ :‬دل و اﺣﺴﺎﺳﺎت آﻧﯽ ﺧﻮد ‪،‬‬ ‫اﻧﺪﯾﺸﻪ و ﺑﺎورھﺎی ﻋﻠﻤﯽ ﺧﻮد ‪ ،‬ﻏﺮاﯾﺰ ﺣﯿﻮاﻧﯽ ﺧﻮد ‪ ،‬آرزوھﺎ و آرﻣﺎﻧﮫﺎی ﺧﻮد ‪ ،‬ﺧﻮاب و ﺧﯿـﺎل ﺧـﻮد ‪ ،‬آﻣـﻮزه‬ ‫ھﺎی اﺧﻼﻗﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺧﻮد ‪ ،‬وراﺛﺖ ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ و ﻧﮋادی ﺧﻮد ‪ ،‬وﺟﺪان و ﻓﻄﺮت ﺧﻮد و‪ ....‬ﮐﺪام ﺧﻮد ؟ ﺑﺪون‬ ‫ﺷﮏ ﻧﻤﯿﺘﻮاﻧﯿﻢ در آن واﺣﺪ ﺑﺎ ھﻤﻪ اﯾﻦ ﺧﻮدھﺎی ﺿﺪ و ﻧﻘﯿﺾ در ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ﺻﺎدق و ﻣﻮاﻓﻖ ﺑﺎﺷﯿﻢ ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‬ ‫اﮔﺮ ﺻﺪق ﺑﺎ ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ﺗﺎ اﯾﻦ ﺣﺪ ﻧﺎﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺻﺪق ﺑﺎ دﯾﮕﺮان ﻧـﺎﻣﻤﮑﻦ ﺗـﺮ اﺳـﺖ ‪ .‬واﺿـﺢ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺑـﺮای‬ ‫ﺻﺎدق ﺑﻮدن ﺑﺎ ﺧﻮد ﻧﺨﺴﺖ ﺑﺎﯾﺪ ھﻤۀ اﯾﻦ ارﮐﺎن و ﻃﺒﻘﺎت وﺟﻮد ﺧﻮد را ﺷﻨﺎﺧﺖ و ﺳﭙﺲ آﻧﮫﺎ را ﻣﺘﺤﺪ ﻧﻤﻮد و‬ ‫ﻧﮫﺎﯾﺘﺎً ﺑﺎ آن ھﻮﯾﺖ ﯾﮕﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﺗﻮاﻓﻖ رﺳﯿﺪ ‪ .‬آﯾﺎ اﯾﻨﻄﻮرﻧﯿﺴﺖ ؟ اﮔﺮ اﯾﻨﻄﻮ راﺳﺖ ﭘـﺲ ﺻـﺪق ﺑـﺎ ﺧـﻮد از ھﻔـﺖ‬ ‫ﺧﻮان رﺳﺘﻢ ﺳﺨﺖ ﺗﺮ اﺳﺖ ﻣﮕﺮ اﯾﻨﮑﻪ راه دﯾﮕﺮی داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬و اﻣﺎ راه ﻋﻤﻠﯽ اﯾﻦ ﺻﺪق ھﻤﺎن راه ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫اﺳﻼﻣﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻃﺎﻋﺖ ﺑﯽ ﭼﻮن و ﭼﺮا از ﯾﮏ ﯾﺎر ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻣﻮﺣﺪ و ﺻﺎدق اﺳﺖ ‪ .‬و‬ ‫از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ھﻤﻪ اﻧﺴﺎﻧﮫﺎ دارای ﻧﻔﺲ واﺣﺪه ھﺴﺘﻨﺪ ﭘﺲ اﻃﺎﻋﺖ از ﯾﮏ اﻧـﺴﺎن ﺻـﺪﯾﻖ ﺗﻨﮫـﺎ راه رﺳـﯿﺪن ﺑـﻪ‬ ‫ﻣﻘﺎم ﺻﺪق اﺳﺖ ‪.‬‬

‫ﻣﺼﺎﺣﺒﻪ اي ﺑﺎ »ﻣﻦ«‬ ‫*س‪ :‬ﭼﺮا ﮐﺴﯽ ﻣﺮا دوﺳﺖ ﻧﺪارد ؟‬

‫‪171‬‬


‫ج‪:‬زﯾﺮا ﺗﻮ ﺧﻮدت ھﻢ ﺧﻮد را دوﺳﺖ ﻧﺪاری ‪.‬‬ ‫*س‪:‬ﭼﺮا ﻣﺮدم اﯾﻨﮫﻤﻪ ﺑﻤﻦ ﺗﮫﻤﺖ ﻣﯽ زﻧﻨﺪ ؟‬ ‫ج‪:‬زﯾﺮا ﺗﻮ ﺧﻮدت اﯾﻨﮫﻤﻪ ﺑﺨﻮد ﺗﮫﻤﺖ ﻣﯽ زﻧﯽ‪.‬‬ ‫*س‪:‬ﭼﺮا ﮐﺴﯽ ﻗﺪر ﻣﺮا ﻧﻤﯽ داﻧﺪ ؟‬ ‫ج‪:‬زﯾﺮا ﺗﻮ ﺧﻮدت ﻗﺪر ﺧﻮد را ﻧﻤﯽ داﻧﯽ ‪.‬‬ ‫*س‪:‬ﭼﺮا ﮐﺴﯽ ﻣﺮا درک ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ ؟‬ ‫ج‪:‬زﯾﺮا ﺗﻮ ﺧﻮدت را درک ﻧﻤﯽ ﮐﻨﯽ ‪.‬‬ ‫*س‪:‬ﭼﺮا ﮐﺴﯽ ﺑﻤﻦ اﻋﺘﻤﺎد ﻧﺪارد ؟‬ ‫ج‪:‬زﯾﺮا ﺗﻮ ﺑﺨﻮدت اﻋﺘﻤﺎد ﻧﺪاری ‪.‬‬ ‫*س‪:‬ﭼﺮا ﻣﻦ ﺧﻮدم را ﻗﺒﻮل ﻧﺪارم ؟‬ ‫ج‪:‬زﯾﺮا وﺟﻮد ﻧﺪاری ‪.‬‬ ‫*س‪:‬ﭘﺲ آﻧﮑﻪ وﺟﻮد دارد ﮐﯿﺴﺖ ؟‬ ‫ج‪:‬او ﺧﺪاﺳﺖ ‪.‬‬

‫اﺣﺴﺎس ﻧﺎﺑﻮدي»ﻋﺼﺮ ﭘﻮﭼﯽ«‬ ‫دردم از ھﯿﭻ اﺳﺖ ودرﻣﺎﻧﻢ ﺑﻪ ھﯿﭻ!‬ ‫ﺑﻪ ﻟﺤﺎﻇﯽ ﻋﺼﺮ ﺟﺪﯾﺪ را ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻋﺼﺮ ﻧﺎﺑﻮدی ﺑﺸﺮ داﻧﺴﺖ‪ .‬اﻣﺮوزه ھﺮ ﮐﺴﯽ از ﭘﯿﺮ و ﺟﻮان و ﻓﻘﯿﺮ و ﻏﻨﯽ و‬ ‫ﺷﺮﻗﯽ وﻏﺮﺑﯽ و ﮐﺎﻓﺮ و ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ دﭼﺎر ﭼﻨﯿﻦ اﺣﺴﺎﺳﯽ اﺳﺖ ﮐـﻪ ﻋﻤﻮﻣـﺎً ھـﯿﭻ دﻟﯿـﻞ ﻣﻨﻄﻘـﯽ ھـﻢ‬ ‫ﻧﺪارد‪ .‬اﯾﻦ وﺿﻌﯿﺖ رواﻧﯽ از اﺣﺴﺎس ﭘﻮﭼﯽ آﻏﺎز ﺷـﺪه و ﺑـﻪ اﺣـﺴﺎس ھـﺮاس از ﻧـﺎﺑﻮد ﺷـﺪن ﻣﯿﺮﺳـﺪ ﮐـﻪ‬ ‫آﺳﺘﺎﻧۀ اﻋﺘﯿﺎد و ﺧﻮد ﮐﺸﯽ و ﺟﻨﻮن و ﺟﻨﺎﯾﺖ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﻧﯿﭽﻪ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻓﯿﻠﺴﻮف آﯾﻨﺪه ﺗﺎرﯾﺦ ﺗﻤﺪن ﻏﺮب ‪ ،‬ﻋـﺼﺮ ﺟﺪﯾـﺪ را ﻋـﺼﺮ ﺣﺎﮐﻤﯿّـﺖ ﺟﮫـﺎﻧﯽ ﻧﯿﮫﯿﻠﯿـﺰم )ﻧﯿـﺴﺖ‬ ‫اﻧﮕﺎری ( و ﺧﻮد را ھﻢ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ اﯾﻦ ﻋﺼﺮ ﻧﺎﻣﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺧﻮد او ﻧﯿﺰ در ﻗﮫﻘﺮای اﯾﻦ ھﯿﭽﯽ و ﭘﻮﭼﯽ ﺳﻘﻮط ﮐﺮد و‬ ‫ده ﺳﺎل آﺧﺮ ﻋﻤﺮش را در ﺟﻨﻮﻧﯽ ﺑﺲ ﻋﺠﯿـﺐ ‪ ،‬ﺧـﺎﻣﻮش ﻣﺎﻧـﺪ و ﻓﻘـﻂ ﻧﻈـﺎره ﮐـﺮد‪ .‬او ﺗﺮاژﯾﮑﺘـﺮﯾﻦ ﺳـﯿﻤﺎی‬ ‫ﻓﻠﺴﻔۀ ﻏﺮب اﺳﺖ‪ .‬در ﻓﻠﺴﻔۀ او از ﻣﻄﻠﻖ ﮐﻔﺮ ﺗﺎ ﻏﺎﯾﺖ اﯾﻤﺎن ﺣﻀﻮر دارد و ﻟﺬا ھﺮ ﮐﺴﯽ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺧﻮد را ﺑﺎ‬ ‫او ھﻢ ذات ﭘﻨﺪارد‪ .‬ﺑﺮﺧﯽ او را ﻧﺎﺑﻐﻪ و ﺑﺮﺧﯽ او را دﯾﻮاﻧﻪ ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺮﺧﯽ ھﻢ ﻗﺪﯾﺴﺶ ﻣﯽ ﭘﻨﺪارﻧﺪ ﺑﺮﺧﯽ‬ ‫ھﻢ ﻋﯿﻦ ﺷﯿﻄﺎن‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل او ھﻤﻪ وﺟﻮه اﻧﺴﺎن ﻣﺪرن را در ﺧﻮد دارا ﺑﻮد و ﮐﺎﻣﻠﺘﺮﯾﻦ اﻧﺴﺎن ﻣﺪرن ﻣﺤﺴﻮب‬ ‫ﻣﯽ ﺷﻮد ‪.‬‬ ‫ﺑﮫﺮﺣﺎل اﺣﺴﺎس ﭘﻮﭼﯽ و ﻧﺎﺑﻮدی ﺑﺸﺮ ﻣﺪرن ﭼﻨﺪ ﻋﻠﺖ ﻣﻨﻄﻘﯽ دارد‪:‬‬ ‫‪1‬ﺷﮑﻢ ﺳﯿﺮی و ﻋﯿﺎﺷﯽ و ﻣﺼﺮف ﭘﺮﺳﺘﯽ و آزادﯾﮫﺎی ﺑﯽ ﻗﯿﺪ و ﺷﺮط‪.‬‬‫‪2-‬ﺑﻪ ﮐﺎم رﺳﯿﺪه ﮔﯽ ﺳﺮﯾﻊ ‪.‬‬

‫‪172‬‬


‫‪3‬داﻧﺎﺋﯽ و اﻃﻼﻋﺎت ﺑﯽ ﺧﺎﺻﯿﺖ و ﺑﯽ ﻣﻌﻨﺎ ﮐﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﺳﻮاد آﻣﻮزی اﺟﺒﺎری و رﺳﺎﻧﻪ ھﺎی ﺟﮫﺎﻧﯽ و اﻧﻔﺠﺎر‬‫اﻃﻼﻋﺎت اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫‪4‬ﺗﻀﺎد ﻓﺰاﯾﻨﺪه ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﺑﯿﻦ ﻓﻘﯿﺮ و ﻏﻨﯽ ‪.‬‬‫‪5‬ﻧﺎاﻣﻨﯽ ﺣﺎﺻﻞ از اﻣﺮاض ﻻ ﻋﻼج و ﺳﻼﺣﮫﺎی اﻣﺤﺎی ﺟﻤﻌﯽ ‪.‬‬‫‪6‬ﻧﺎﺑﻮدی اﻋﺘﻤﺎد و وﻓﺎ و ﻣﺤﺒﺖ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً در ﺧﺎﻧﻮاده ھﺎ ‪.‬‬‫‪7‬ﺳﺒﻘﺖ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی از اراده ﺑﺸﺮی ‪.‬‬‫‪8‬آﺛﺎر رواﻧﯽ آﻟﻮده ﮔﯿﮫﺎی ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﻣﺜﻞ وآب و ھﻮا و آﻟﻮده ﮔﯿﮫﺎی ﺻﻮﺗﯽ و اﻣﻮاج ﻣﺎھﻮاره ای ‪.‬‬‫وﻟﯽ ﺑﻨﻈﺮ ﻣﺎ ﻋﻠﺖ اﻟﻌﻠﻞ اﯾﻦ ﭘﻮﭼﯽ و ﻧﺎﺑﻮدی واﻗﻌﻪ اﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎ آﻧﺮا آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن و ﻗﯿﺎﻣﺖ ﻣﯽ ﻧﺎﻣﯿﻢ ﮐـﻪ‬ ‫ﻋﺮﺻﻪ ﻇﮫﻮر اﻋﻤﺎق ﻧﻔﺲ ﺑﺸﺮ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﻗﻠﻤﺮو ﻇﮫﻮر ﺣﻖ و روﯾﺎروﺋﯽ ﺑﺎ ﺧﺪاوﻧـﺪ ﮐـﻪ‬ ‫ﻏﺎﯾﺖ ﻗﯿﺎﻣﺖ اﺳﺖ‪ .‬ﻇﮫﻮر ﺣﻖ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ اﺑﻄﺎل ﻧﻔﺲ ﺑﺸﺮ ﮔﺸﺘﻪ اﺳـﺖ و ﺑﯿﮫـﻮده ﮔﯿﮫـﺎی اﻣﯿـﺎل و آرزوھـﺎ و‬ ‫ﺑﺎورھﺎی دﯾﺮﯾﻨﻪ اﻧﺴﺎن در ﻃﻮل ﺗﺎرﯾﺦ ‪ .‬ﺑﺴﯿﺎری از اﺻﻮل ﺑﺪﯾﮫﯽ ﻋﻠﻢ در ﺣﺎل اﺑﻄﺎل اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺴﯿﺎری از ﻗﻮاﻋﺪ‬ ‫و ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ در ﺣﺎل اﻧﻘﺮاض اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺴﯿﺎری از ﺑﺎورھﺎ و ﻣﻘﺪﺳّﺎت ﮐﮫﻦ در ﺣﺎل ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و‬ ‫ﺑﻄﺎﻟﺖ و دروغ ﺑﺴﯿﺎری از اﯾﺪه اﻟﮫﺎی ﺑﺸﺮی ﻣﺤﻘﻖ ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ و ﺑﺴﯿﺎری از آرﻣﺎﻧﮫﺎ و اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژﯾﮫﺎ در ورﻃﻪ‬ ‫ﻋﻤﻞ ﺑﻪ ﭘﻮﭼﯽ رﺳﯿﺪه اﻧﺪ و ﺑﺴﯿﺎری از ادﻋﺎھﺎ رﺳﻮا ﮔﺮدﯾﺪه اﻧﺪ و ھﺮ ﮐﺴﯽ در ﻧﺰد ﺧﻮدش ھﯿﭻ و ﭘﻮچ ﺷﺪه‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬و اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ اﺟﺘﻨﺎب ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ ﻋﺼﺮ ﺧﺮد ﮔﺮاﺋﯽ و ﻋﻠﻢ ﭘﺮﺳﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎری از ﻋﺮﻓـﺎی ﻗـﺪﯾﻢ ﻗﺮﻧﮫـﺎ‬ ‫ﭘﯿﺶ از اﯾﻦ ﺑﻪ آن رﺳﯿﺪه و ﺑﻄﺎﻟﺖ ﻋﻘﻞ ﻋﻠﯿﺘّﯽ را درک ﻧﻤﻮده ﺑﻮدﻧﺪ ‪.‬‬ ‫ﺑﺸﺮﯾّﺖ ﺑﺮ آﺳﺘﺎﻧﻪ ﻋﻘﻞ و ﻋﻠﻢ و ﻋﺸﻖ و آرﻣﺎن ﺑﺮﺗﺮی ﻗﺮار دارد و ﻧﯿﺰ دﯾﻦ و آﺋﯿﻦ ﺑﺮﺗﺮ و ﺗﻤﺪﻧﯽ دﮔﺮ‪ .‬وﻟﯽ ﺗـﺎ‬ ‫ﯾﺎﻓﺘﻦ درب اﯾﻦ اﻧﺴﺎن و ﺟﮫﺎن دﮔﺮ ﻗﺮﺑﺎﻧﯿﺎن ﺑﺴﯿﺎر ﺧﻮاھﻨﺪ ﺑﻮد و ﻧﺴﻞ ھﺎی ﻣﯿﻠﯿﻮﻧﯽ و ﻣﯿﻠﯿﺎردی ﻓﺪا ﺧﻮاھﻨﺪ‬ ‫ﺷﺪ‪ .‬و ﻧﯿﮫﯿﻠﯿﺰم ھﻤﭽﻮن ﻣﺴﻠﺦ ﯾﮏ دوره از ﺗﺎرﯾﺦ رخ ﻧﻤـﻮده و ﺑـﺸﺮﯾّﺖ را ﺑـﻪ ﻓﺮاﺳـﻮی ﺗـﺎرﯾﺦ ﻣـﯽ ﺧﻮاﻧـﺪ و‬ ‫ﭘﺮوﻧﺪۀ ﻣﺪرﻧﯿﺰم را ﻣﯽ ﺑﻨﺪد وﺟﮫﺎن ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﭘﺴﺖ ﻣﺪرن را اﻓﺘﺘﺎح ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮای ﻧﺠﺎت از اﯾﻦ ﻣﺴﻠﺦ ﺗﺎرﯾﺨﯽ‬ ‫اﯾﻤﺎﻧﯽ ﻧﺎب و ﻣﻌﺮﻓﺘﯽ ﻗﻠﺒﯽ و ﻋﺸﻘﯽ ﺧﺎﻟﺺ ﻣﯿﻄﻠﺒﺪ‪ .‬دﯾﮕﺮ ﻣﺬھﺐ ﺷﺮک و ﻧﻔﺎق ﺑﮑﺎر ﻧﻤﯽ آﯾﺪ ‪.‬‬

‫آﯾﺎ ﺷﻤﺎ ﻫﻢ ﺣﯿﻒ ﺷﺪه اﯾﺪ ؟‬ ‫ھﺮ ﮐﺴﯽ اﻋﻢ از ﻓﻘﯿﺮ و ﻏﻨﯽ ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻢ و ﻋﺎﻣﯽ ‪ ،‬ﮐﺎﻓﺮ و ﻣـﺆﻣﻦ ‪ ،‬ﺷـﮫﺮی و روﺳـﺘﺎﺋﯽ و زن وﻣـﺮد دارای اﯾـﻦ‬ ‫اﺣﺴﺎس اﺳﺖ ﮐﻪ ﮔﻮﺋﯽ ﻋﻤﺮش ﺣﯿﻒ و ھﺪر ﺷﺪه و ﮐﺴﯽ ﻗﺪر او را آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﺑﺎﯾـﺪ ﻧـﺸﻨﺎﺧﺘﻪ اﺳـﺖ‪ .‬اﯾـﻦ‬ ‫اﺣﺴﺎس اﺳﺎﺳﺎً ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻗﺪر ﻧﺸﻨﺎﺳﯽ دﯾﮕﺮان ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ اﺳـﺖ‪ .‬وﻟـﯽ ﻣﻌﻠـﻮم ﻧﯿـﺴﺖ ﮐـﻪ اﯾـﻦ‬ ‫اﻧﺴﺎن ﺣﯿﻒ ﺷﺪه آﯾﺎ ﺧﻮدش ﻗﺪر ﺧﻮد را آﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ ﯾﺎ ﻧﻪ‪ .‬و اﮔﺮ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ آن ﻗـﺪر و‬ ‫ﺣﻖ ﭼﯿﺴﺖ؟‬ ‫اﯾﻦ اﺣﺴﺎس ﮐﻪ ﯾﮏ اﺣﺴﺎس ﺟﮫﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ ھﺴﺖ دال ﺑﺮ ﺣﻘﯿﻘﺘﯽ اﺳﺮار آﻣﯿﺰ اﺳﺖ و آن ﺣﻖ و ﻋﻈﻤـﺖ روح‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ در وﺟﻮد اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮاﺳﺘﯽ ھﺮﮔﺰ ﻧﻪ ﺑﻮاﺳﻄﻪ دﯾﮕﺮان و ﻧﻪ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺧﻮد ھﺮ ﮐﺴﯽ ﺷـﻨﺎﺧﺘﻪ‬ ‫ﻧﻤﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﺪون ﺷﮏ دﯾﮕﺮان ﻗﺮار ﻧﯿﺴﺖ و ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺣﻖ و ﻗﺪر ﻣﺎ را ﺑﮫﺘﺮ از ﺧﻮد ﻣﺎ ﺑﺸﻨﺎﺳﻨﺪ و ﺗﺼﺪﯾﻖ‬ ‫ﮐﻨﻨﺪ ‪.‬‬ ‫دﯾﮕﺮان ھﻢ ﻗﺪر »ﻣﻦ« را ﺑﮫﻤﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﮐﻪ ﻣﻦ ﺧﻮدم ﻣﯽ ﺷﻨﺎﺳﻢ ﺧﻮاھﻨﺪ ﺷﻨﺎﺧﺖ ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ اﺣﺴﺎس ﺣﯿﻒ در ھﺮ ﺑﺸﺮی ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ اﺣﺴﺎس ﻧﺎﺑﻮدی و ھﻼک ﺷﺪه ﮔﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﻋﻠﯽ )ع( ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ‬ ‫»ھﺮ ﮐﻪ ﻗﺪر ﺧﻮد را ﻧﺸﻨﺎﺧﺖ ﻧﺎﺑﻮد ﺷﺪ » ‪.‬‬

‫‪173‬‬


‫ھﻤﻪ ﺗﻼﺷﮫﺎی آدﻣﯽ در زﻧﺪﮔﯽ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻘﺼﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺪر و ﺣﻖ و ﻋﻈﻤﺖ ﺧﻮد را آﺷﮑﺎر ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﺑﻪ‬ ‫دﯾﮕﺮان ﺑﺸﻨﺎﺳﺎﻧﺪ و ﻧﯿﺰ ﺑﺨﻮدش ﺑﺒﺎوراﻧﺪ‪ .‬در واﻗﻊ »ﺧﻮد ﺷﻨﺎﺳﯽ « ﯾﮏ ھﺪف ذاﺗﯽ در ھﺮ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﻏﺮﯾﺰﺗﺎً ﻋﻤﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ وﻟﯽ از اﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﻋﻤﻮﻣﺎً ﺑﮫﻤﺮاه ﺗﻌﻤﻖ دروﻧﯽ و ﻣﮑﺎﺷﻔﺎت روﺣـﺎﻧﯽ و ﺷـﻨﺎﺧﺖ ﻋﺮﻓـﺎﻧﯽ‬ ‫ﻧﻔﺲ ﻧﯿﺴﺖ ﻣﻮاﺟﻪ ﺑﺎ ﺷﮑﺴﺖ و ﻧﺎﮐﺎﻣﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد و اﻧﺴﺎن را از ﺣﻖ و ﻗﺪر و ﻣﻨﺰﻟﺖ ﺧﻮﯾﺶ راﺿـﯽ ﻧﻤـﯽ‬ ‫ﺳﺎزد ‪.‬‬ ‫آدﻣﯽ ذاﺗﺎً دارای اﺣﺴﺎس ﺧﺪاﺋﯽ اﺳﺖ ﭼﻮن ﺣﺎﻣﻞ روح ﺧﺪاﺳﺖ و ﮐﻞ ﺗﮑﺒﺮ و ﻏﺮورش از ھﻤﯿﻦ ﺑﺎﺑﺖ اﺳﺖ‬ ‫و ﺗﻮﻗﻌﺶ از دﯾﮕﺮان ﻧﯿﺰ ذاﺗﺎً ﺑﺮ ﺣﻖ اﺳﺖ وﻟﯽ ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﺗﻮﻗﻌﯽ را از ﺧﻮدش ﻧﺪارد‪ .‬آدﻣﯽ اﻧﺘﻈﺎر‬ ‫دارد ﮐﻪ دﯾﮕﺮان زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد را رھﺎ ﮐﻨﻨﺪ و ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ او ﺑﭙﺮدازﻧـﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑـﻪ ﺧـﻮدش ﭼـﻪ ﺑـﺴﺎ ﺳـﺎﻋﺘﯽ از‬ ‫ﻋﻤﺮش را ھﻢ ﺻﺮف اﯾﻦ ﮐﺎر ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬او ﻓﻘﻂ ﻣﯽ ﺧﻮاھﺪ ﺧﻮدش را ﺑﻪ دﯾﮕﺮان ﻣﻌﺮﻓﯽ و ﺛﺎﺑﺖ ﮐﻨﺪ وﻟﯽ ﻧـﻪ‬ ‫ﺑﺨﻮادش ‪ .‬ﮔﻮﺋﯽ ﮐﻪ ھﺮ ﮐﺴﯽ در درون ﺧﻮدش آن ذات ﮐﺒﺮﯾـﺎﯾﯽ ﺧـﻮد را درک ﮐـﺮده و اﻃﻤﯿﻨـﺎن دارد و ﻟـﺬا‬ ‫ﻧﯿﺎزی ﺑﻪ ﺗﻌﻤّﻖ و ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﺪارد‪ .‬در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ اﯾﻦ ﯾﮏ اﺣﺴﺎس ﮐﻮر و ﻏﺮﯾﺰی اﺳﺖ و آدﻣﯽ را ﮐﻔﺎﯾﺖ ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ ‪.‬‬ ‫اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻣﯿﺰاﻧﯿﮑﻪ ﺧﻮدش ﻗﺪر ﺧﻮد را درک ﻣﯿﮑﻨﺪ دﯾﮕﺮان ھﻢ ﺑﺎﻻﺧﺮه ﻗﺪر او را ﺗﺼﺪﯾﻖ ﺧﻮاھﻨﺪ ﮐﺮد‪ .‬وﺟﻮد‬ ‫اﻧﺴﺎﻧﮫﺎی ﺑﺰرگ ﺗﺎرﯾﺦ دال ﺑﺮ اﯾﻦ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ‪ .‬ھﺮ ﮐﻪ ﻗﺪر ﺧﻮد را ﺑﺸﻨﺎﺳﺪ دﯾﮕﺮان ھﻢ دﯾﺮ ﯾﺎ زود ﻗﺪرش را‬ ‫ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ھﺮ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﺑﺸﻨﺎﺳﺪ دﯾﮕﺮان ھﻢ او را ﺧﻮاھﻨﺪ ﺷﻨﺎﺧﺖ ‪.‬‬

‫درد ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ‬ ‫ﺷﺎﯾﺪ در ھﯿﭻ ﺑﺮھﻪ اﯾﯽ از ﺗﺎرﯾﺦ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﯾﻦ دوران‪ ،‬ﺑﺸﺮ اﯾﻨﭽﻨﯿﻦ اﺣﺴﺎس ﺗﻨﮫﺎﯾﯽ ﻧﮑﺮده اﺳﺖ و ﮔﻮﯾﯽ ﺗـﻦ ‪،‬‬ ‫ھﻤﺎن زﻧﺪاﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎ را در ﺧﻮد ﻣﺤﺒﻮس ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ھﯿﭻ ﮐﺲ ﻣﺎ را درک ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ و ﺣﺘﯽ ھﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺧﻮاھﯿﻢ ﺑﺮای دﯾﮕﺮی درد دل ﮐﻨﯿﻢ ﺗﻨﮫﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺷﻨﻮﻧﺪۀ‬ ‫ﻧﺼﯿﺤﺖ ھﺎی وی ﺑﺎﺷﯿﻢ ‪ .‬اﻣﺎ ھﻤۀ ﻣﺎ از ﻧﺼﯿﺤﺖ ﺧﺴﺘﻪ ﺷﺪه اﯾﻢ ‪ .‬ازھﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﺪﻧﯿﺎ آﻣﺪﯾﻢ ﻣﺎ را ﻧﺼﯿﺤﺖ‬ ‫ﮐﺮدﻧﺪ و ﺑﻪ ﻣﺎ ﮔﻔﺘﻨﺪ ﺧﻮب ﺑﺎﺷﯿﺪ ‪ ،‬راﺳﺘﮕﻮ ﺑﺎﺷﯿﺪ ‪ ،‬ﺑﺎ ﮔﺬﺷﺖ ﺑﺎﺷﯿﺪ ‪ ،‬ﺑﺨﺸﻨﺪه ﺑﺎﺷﯿﺪ و‪ ......‬و ﻣﺎ ھﺮ ﭼـﻪ در‬ ‫اﻃﺮاف ﺧﻮد ﮔﺸﺘﯿﻢ ﺗﺎ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻣﮫﺮﺑﺎن ‪ ،‬ﺑﺎﮔﺬﺷﺖ ‪ ،‬راﺳﺘﮕﻮ و‪ ...‬را ﺑﻌﻨﻮان اﻟﮕﻮ ﺑﯿﺎﺑﯿﻢ ‪ ،‬ﻧﯿﺎﻓﺘﯿﻢ‪ .‬ﺑﻪ ﻣﺎ ﮔﻔﺘﻨﺪ‬ ‫ﭘﯿﺎﻣﺒﺮان ﺧﺪا ﭼﻨﯿﻦ ﺑﻮده اﻧﺪ اﻣﺎ ‪١٤٠٠‬ﺳﺎل اﺳﺖ ﮐﻪ دﯾﮕﺮ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮی ﻇﮫﻮر ﻧﮑﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﮐﻪ اﮔﺮ ھﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﺑﻮده‬ ‫اﺳﺖ ﻣﺎ را ﭼﮑﺎر ؟‬ ‫در ﺗﻤﺎم ﻋﻤﺮﻣﺎن در ﺟﺴﺘﺠﻮی اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﻮدﯾﻢ ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧﯿﻢ ﺑﻪ او اﻋﺘﻤﺎد ﮐﻨﯿﻢ ‪.‬ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻣﺎ را ﺑﺎ ﺗﻤﺎم زﺷـﺘﯽ‬ ‫ھﺎﯾﻤﺎن دوﺳﺖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﺣﻘﺎرت ﺑﻪ ﻣﺎ ﻧﻨﮕﺮد‪.‬‬ ‫دوﺳﺘﺎن زﯾﺎدی ﭘﯿﺪا ﮐﺮدﯾﻢ اﻣﺎ ھﯿﭽﮑﺪام ﺑﻪ ﻣﺎ وﻓﺎ ﻧﮑﺮدﻧﺪ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻣﺎ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ آﻧﮫﺎ وﻓﺎ ﻧﮑﺮدﯾﻢ‪.‬‬ ‫دوﺳﺖ ﻧﺪاﺷﺘﯿﻢ دﯾﮕﺮان ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﺣﻘـﺎرت و اھﺎﻧـﺖ ﺑـﻪ ﻣـﺎ ﺑﻨﮕﺮﻧـﺪ ﭘـﺲ ﻣﺠﺒـﻮر ﺑـﻮدﯾﻢ ﺗﻤـﺎﻣﯽ ﺿـﻌﻒ ھـﺎ‪،‬‬ ‫ﺷﮑﺴﺖ ھﺎ و ﯾﺄس ھﺎی ﺧﻮد را در دروﻧﻤﺎن ﭘﻨﮫﺎن ﮐﻨﯿﻢ و ھﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ دﯾﮕﺮان ﻣﯿﺮﺳﯿﻢ ﻧﻤﺎﯾﺸﯽ از ﻟﺒﺨﻨﺪ‬ ‫و ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﯽ ﺑﺮ ﭘﺎ ﮐﻨﯿﻢ ‪.‬‬ ‫و آﻧﻘﺪر در اﺛﺒﺎت ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﯽ و ﺷﺎدﯾﻤﺎن ﺑﻪ دﯾﮕﺮان ﻧﻘﺶ ﺑﺎزی ﮐﺮدﯾﻢ ﮐﻪ ﺧﻮدﻣﺎن ﻧﯿﺰ ﻓﺮاﻣﻮش ﮐﺮدﯾﻢ ﮐﻪ درد‬ ‫واﻗﻌﯽ اﻣﺎن ﭼﯿﺴﺖ و ﺗﻨﮫﺎ ﭼﯿﺰی ﮐﻪ از ﺧﻮدﻣﺎن‪ ،‬ﺑﯿﺎدﻣﺎن ﻣﺎﻧﺪ اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ آراﻣﺶ ﻧﺪارﯾﻢ ‪ .‬و ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿـﻞ‬ ‫ﻣﺠﺒﻮر ﺷﺪﯾﻢ دﺳﺖ ﺑﻪ داﻣﺎن ﻣﺮدم ﺷﻮﯾﻢ و ﻋﻠﺖ ﺑﯽ ﻗﺮاری اﻣﺎن را از آﻧﺎن ﺑﭙﺮﺳﯿﻢ‪ .‬ﻣﯽ داﻧﯿﺪ آﻧﺎن ﺑﻪ ﻣﺎ ﭼﻪ‬ ‫ﮔﻔﺘﻨﺪ ؟‬

‫‪174‬‬


‫ﮔﻔﺘﻨﺪ ﺗﻤﺎم درد ﺷﻤﺎ از ﺑﯽ ﭘﻮﻟﯽ اﺳﺖ اﮔﺮ ﭘﻮﻟﺪار ﺷﻮﯾﺪ آراﻣﺶ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﯿﺪ‪ .‬ﻣﺎ ﻧﯿﺰ ﺣـﺮف آﻧـﺎن را ﭘـﺬﯾﺮﻓﺘﯿﻢ و‬ ‫ﺑﺮای ﭘﻮﻟﺪار ﺷﺪن دﺳﺖ ﺑﻪ ھﺮ ﮐﺎری زدﯾﻢ و ﺳﭙﺲ ﺧﺎﻧﻪ ﺧﺮﯾﺪﯾﻢ ‪،‬ﻣﺎﺷﯿﻦ ﺧﺮﯾﺪﯾﻢ و ﻟﻮازم ﻟﻮﮐﺲ ﺑﺮای ﺧﺎﻧﻪ‬ ‫اﻣﺎن ﺗﮫﯿﻪ ﮐﺮدﯾﻢ ‪ .‬ﭼﻨﺪ ﺻﺒﺎﺣﯽ ﺟﻤﻊ آوری ﭘﻮل ﻣﺎ راﺑﻪ ﺧﻮد ﻣﺸﻐﻮل داﺷﺖ اﻣﺎ دﯾﺮی ﻧﮕﺬﺷﺖ ﮐﻪ درﯾﺎﻓﺘﯿﻢ‬ ‫ﮐﻪ ﭘﻮل ﻧﯿﺰ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻪ ﺗﻨﮫﺎﯾﻤﺎن را از ﻣﯿﺎن ﺑﺒﺮد و ﻣﺎ ھﻤﭽﻨﺎن در درون ﺧﻮد ﻏﺮﯾﺐ و ﺑﯽ ﮐﺴﯿﻢ ‪ .‬ﭼﺮا؟‬ ‫ﺑﺮای اﯾﻨﮑﻪ ھﻤﺎن اﺑﺘﺪا ﭘﺎﺳﺦ را داده ﺑﺎﺷﯿﻢ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﮕﻮﺋﯿﻢ ﮐﻪ ﺗﻨﮫﺎﯾﯽ ﺑﺸﺮ اﻣﺮوز‪ ،‬ھﯿﭻ ﻋﻼﺟﯽ ﻧـﺪارد و ﺷـﺎﯾﺪ‬ ‫ﺑﺘﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺗﻨﮫﺎ راه ﻋﻼج آن ‪ ،‬ﭘﺬﯾﺮش آن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬ ‫ﺗﻨﮫﺎﯾﯽ ﺑﺸﺮ اﻣﺮوز ﻧﺸﺄت ﮔﺮﻓﺘﻪ از دوراﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در آن زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ‪ .‬دوراﻧﯽ ﮐـﻪ آﺧﺮاﻟﺰﻣـﺎن ﻧﺎﻣﯿـﺪه‬ ‫ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ .‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در ﻗﺮآن ﻣﯽ ﺧﻮاﻧﯿﻢ ‪»:‬ﻗﯿﺎﻣﺖ ان ﮔﺎه اﺳﺖ ﮐﻪ ھﺮ ﮐـﺴﯽ ﺗـﮏ و ﺗﻨﮫـﺎ ﻣـﯽ ﺷـﻮد و‬ ‫ھﯿﭽﮑﺲ را ﯾﺎری ﮐﻤﮑﯽ ﺑﻪ دﯾﮕﺮان ﻧﯿﺴﺖ و ﺟﺰ ﺧﺪا ﯾﺎوری ﻧﻤﯽ ﯾﺎﺑﺪ»‪.‬‬ ‫ﺗﺠﺮﺑۀ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻧﺸﺎن داده اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺸﺮ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﺠﺒﻮر ﻧـﺸﻮد روی ﺑـﻪ ﺧـﺪا ﻧﻤـﯽ ﮐﻨـﺪ‪ .‬و ﺣـﺎل ھﻤـﺎن‬ ‫دوراﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺸﺮ ﻣﺠﺒﻮر اﺳﺖ ﺑﺮای رﺳﯿﺪن ﺑﻪ آراﻣﺶ ‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ روی ﮐﻨﺪ زﯾﺮا دﯾﮕﺮ ھﯿﭻ ﭼﯿـﺰ ﺑـﻪ او‬ ‫آراﻣﺶ ﻧﻤﯽ دھﺪ ‪.‬‬ ‫اﮔﺮ ﮐﻤﯽ ﺑﻪ اﻋﻤﺎل روزﻣﺮۀ ﺧﻮد دﻗﯿﻖ ﺷﻮﯾﻢ در ﺧﻮاھﯿﻢ ﯾﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎری از اﻋﻤﺎﻟﯽ ﮐﻪ ھﺮ روزه آن را ﺗﮑﺮار‬ ‫ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ ﺗﻨﮫﺎ ﺑﺮای اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻤﯽ ﺧﻮاھﯿﻢ ﺗﻨﮫﺎﯾﯽ اﻣﺎن را ﺑﭙﺬﯾﺮﯾﻢ و ﺑﻪ ھﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﭘﻨﺎه ﻣﯽ ﺑـﺮﯾﻢ ﺑـﻪ ﺟـﺰ‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ‪.‬‬ ‫ﺳﺎﻋﺘﯽ در ﺧﯿﺎﺑﺎن ھﺎ ول ﻣﯽ ﮔﺮدﯾﻢ و ﭘﺴﺮ ﺑﺎزی و ﯾﺎ دﺧﺘﺮ ﺑﺎزی ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ وﯾﺎ ﺑﻪ ﺧـﻮد اﻟﻘـﺎ ﻣـﯽ ﮐﻨـﯿﻢ ﮐـﻪ‬ ‫ﻋﺎﺷﻖ ﺷﺪه اﯾﻢ ‪،‬ﺳﺎﻋﺘﯽ ﭘﺎی ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮ ﻣﯽ ﻧﺸﯿﻨﯿﻢ و ﭼﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ و ﯾﺎ ﺑـﻪ ﻣﻮﺑﺎﯾﻠﻤـﺎن ور ﻣـﯽ روﯾـﻢ ‪ ،‬ﺑـﻪ‬ ‫ﻣﯿﮫﻤﺎﻧﯿﮫﺎی ﮐﺴﻞ ﮐﻨﻨﺪه و ﯾﺎ دوره ﮔﺮدﯾﮫﺎی ﻣﻀﺤﮏ ﻣﯽ روﯾﻢ و ﺑﺎ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐـﻪ از آﻧﮫـﺎ ﺧﻮﺷـﻤﺎن ﻧﻤـﯽ آﯾـﺪ‬ ‫راﺑﻄﻪ ﺑﺮﻗﺮار ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ و ‪.....‬‬ ‫ﺗﻤﺎم اﯾﻨﮫﺎ ﺑﺮای اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻨﮫﺎﯾﻤﺎن را ﻧﺎﺑﻮد ﺳﺎزﯾﻢ اﻣﺎ ھﯿﭻ ﻣﻮﻓﻘﯿﺘﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد و ﺑﺎز ﺗﻨﮫﺎﯾﯽ ﭼﻮن‬ ‫ﺑﺎری ﺳﻨﮕﯿﻦ ﺑﺮ روﺣﻤﺎن ﻓﺮود ﻣﯽ آﯾﺪ ‪.‬‬ ‫و در اﻧﺠﺎم ھﻤﯿﻦ ﺗﻼﺷﮫﺎی ﻣﺬﺑﻮﺣﺎﻧﻪ ﺑﺮای ﻓﺮاراز ﺗﻨﮫﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ ﺑﺴﯿﺎری از ﮔﻨﺎھﺎن ﻣـﯽ ﺷـﻮﯾﻢ‬ ‫ﺑﺪون اﯾﻨﮑﻪ واﻗﻌﺎً اراده ﺑﻪ اﻧﺠﺎم آن داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ ‪.‬‬ ‫آری دﯾﮕﺮ ھﯿﭽﮑﺲ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺎ را درک ﮐﻨﺪ وھﻤﻪ ﻣﺎ ‪،‬در درون ﺧﻮد ﻣﺤﺒﻮس ﺷﺪه اﯾﻢ ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ ﺗﻤﺎم اﺣﺴﺎس ﺗﻨﮫﺎﯾﻤﺎن ﺑﻪ اﯾﻦ دﻟﯿﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮاﻣﻮش ﮐﺮده اﯾﻢ ﮐﻪ در دروﻧﻤﺎن ﯾﮑﯽ وﺟﻮد دارد ﮐﻪ از‬ ‫ھﻤﺎن ﺑﺪو ﺗﻮﻟﺪ در اﻧﺘﻈﺎر ﻣﺎﺳﺖ ‪ .‬اﮔﺮ ھﻤﯿﺸﻪ او را ﻓﺮاﻣﻮش ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ ﺑﻪ اﯾﻦ دﻟﯿﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ او از ﺧـﻮد ﺟـﺰ‬ ‫ﻧﺎﻣﯽ ﺑﺎﻗﯽ ﻧﮕﺬاﺷﺘﻪ اﺳﺖ ‪.‬او از ھﻤﺎن زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺟﮫﺎن ھﺴﺘﯽ را ﺧﻠﻖ ﮐﺮد در اﻧﺘﻈﺎرﻣﺎن ﺑـﻮد ﮐـﻪ ﺷـﺎﯾﺪ‬ ‫روزی ﺑﻪ او روی ﮐﻨﯿﻢ و ﺗﻨﮫﺎ او را دوﺳﺖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ و ﺗﻨﮫﺎ از او ﯾﺎری ﺑﺨﻮاھﯿﻢ زﯾﺮا ﺗﻨﮫﺎ او ﺑﻮد ﮐـﻪ ﻣـﺎ را‬ ‫دوﺳﺖ داﺷﺖ ﺑﻪ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﺧﻠﻘﻤﺎن ﮐﺮد ‪.‬‬ ‫ھﻤﯿﺸﻪ ﻧﮕﺎھﺶ را در دروﻧﻤﺎن اﺣﺴﺎس ﻣﯽ ﮐﺮدﯾﻢ اﻣﺎ ھﯿﭽﮕﺎه ﻧﺨﻮاﺳﺘﯿﻢ ﺑﻪ ﻧﮕﺎه ﻣﻨﺘﻈﺮ او ﭘﺎﺳﺦ دھﯿﻢ ‪ .‬او‬ ‫ھﻤﯿﺸﻪ و در ھﻤﻪ ﺣﺎل ﺑﺎ ﻣﺎ ﺑﻮد اﻣـﺎ آﻧﭽﻨـﺎن ﺻـﺪاھﺎی ﺑﯿـﺮون ﺑﻠﻨـﺪ ﺑـﻮد ﮐـﻪ ھﯿﭽﮕـﺎه ﺻـﺪای ﺧـﺎﻣﻮش او را‬ ‫ﻧﺸﻨﯿﺪﯾﻢ ‪ .‬ﺑﻪ ھﻤﻪ ﻟﺒﺨﻨﺪ زدﯾﻢ و ﭼﺎﭘﻠﻮﺳﯽ ھﻤﻪ را ﮐﺮدﯾﻢ و ﻓﻘﻂ ﺑﻪ او ﻟﺒﺨﻨﺪ ﻧﺰدﯾﻢ ‪.‬‬ ‫ھﻤﻪ ﻣﺎ را ﺗﻨﮫﺎ ﮔﺬاﺷﺘﻨﺪ ‪ ،‬ھﻤﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ ﺧﯿﺎﻧﺖ ﮐﺮدﻧﺪ ‪ ،‬ھﻤﻪ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ اﺑﺰار ﺑﻪ ﻣﺎ ﻧﮕﺎه ﮐﺮدﻧﺪ وﺗﻨﮫﺎ او ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﺎ‬ ‫را ﺗﻨﮫﺎ ﻧﮕﺬاﺷﺖ و ﺑﻪ ﻣﺎ ﺧﯿﺎﻧﺖ ﻧﮑﺮد ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﺑﯿﺎﯾﯿﺪ ﺗﻨﮫﺎﯾﻤﺎن را در دﻧﯿﺎ ﺑﺎ ﺗﻤﺎم ﺗﻠﺨﯽ اش ﺑﭙﺬﯾﺮﯾﻢ و دﺳﺖ از ﺗﻼﺷﮫﺎی ﻣﺬﺑﻮﺣﺎﻧﻪ ﺑﺮای اﺛﺒﺎت ﺷﺎدﻣﺎﻧﯽ‬ ‫و ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﯽ اﻣﺎن ﺑﺮدارﯾﻢ و در اﯾﻦ ﺷﺒﮫﺎی ﻗﺪر ﺑﺎ ﺧﻮدﻣﺎن ﺧﻠﻮت ﮐﻨﯿﻢ و ﺑﺮای ﺳﺎﻋﺘﯽ ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮن را ﺧﺎﻣﻮش‬ ‫ﮐﻨﯿﻢ ‪ ،‬ﻣﻮﺑﺎﯾﻠﻤﺎن را ﺧﺎﻣﻮش ﮐﻨﯿﻢ ‪ ،‬ﺑﺎ ﮐﺴﯽ ﭼﺖ ﻧﮑﻨﯿﻢ و ﺑﻪ ﺧﯿﺎﺑﺎن ﻧﺮوﯾﻢ ‪ ،‬ﭼﯿﺰی ﻧﺨﻮرﯾﻢ و و‪......‬و ﺗﻤﺎﻣﯽ‬ ‫آدم ھﺎﯾﯽ را ﮐﻪ وارد ﺧﻮد ﺳﺎﺧﺘﻪ اﯾﻢ ﺗﺤﺖ ھﺮ ﻋﻨﻮاﻧﯽ )دوﺳﺖ ‪ ،‬ھﻤﺴﺮ و ﻓﺮزﻧﺪ و ﻣﻌﺸﻮق ‪،‬ھﻤﮑﺎر و‪(...‬از‬ ‫ﺧﻮد ﺑﯿﺮون ﮐﻨﯿﻢ و از ھﻤﻪ ﻣﮫﻤﺘﺮ ﺑﻪ ﭘﻮل ﻓﮑﺮ ﻧﮑﻨـﯿﻢ ﮐـﻪ اﮔـﺮ ﺗﻮاﻧـﺴﺘﯿﻢ ﭼﻨـﯿﻦ ﮐﻨـﯿﻢ آﻧﮕـﺎه او را در دروﻧﻤـﺎن‬ ‫ﺧﻮاھﯿﻢ ﯾﺎﻓﺖ و ﺑﺎ ﯾﺎﻓﺘﻦ او دﯾﮕﺮ ھﯿﭽﮕﺎه ﺗﻨﮫﺎ ﻧﺨﻮاھﯿﻢ ﺑﻮد ‪.‬‬

‫‪175‬‬


‫ﺑﮕﺬارﯾﺪ ھﻤﻪ ﺑﻔﮫﻤﻨﺪ ﮐﻪ ﭼﻘﺪر ﺗﻨﮫﺎ و ﻣﺤﺰوﻧﯿﻢ و ﺑﮕﺬارﯾﺪ ﮐﻪ ھﻤﻪ ﺑﻔﮫﻤﻨﺪ ﮐﻪ آدم ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﯽ ﻧﯿﺴﺘﯿﻢ و اﺻﻼً‬ ‫ﺑﮕﺬارﯾﺪ ھﻤﻪ ﺑﻔﮫﻤﻨﺪ ﮐﻪ ﭼﻘﺪ رﺟﺎھﻞ و اﺣﻤﻖ و دﯾﻮاﻧﻪ اﯾﻢ و‪...‬‬ ‫دﯾﮕﺮ ھﯿﭻ ﭼﯿﺰ اھﻤﯿﺘﯽ ﻧﺪارد زﯾﺮا اﮐﻨﻮن او را ﮐﻪ ﺗﻨﮫﺎ ﮐﺲ ﺑﯽ ﮐﺴﺎن اﺳﺖ در ﺧﻮد ﯾﺎﻓﺘﻪ اﯾﻢ‪.‬‬

‫»اﯾﺜﺎر«ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﺎده ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎ‬ ‫ﻣﻌﻨﺎی وﺟﻮد ھﺮ اﻧﺴﺎن و ﻣﻌﻨﻮﯾﺖ او ھﻤﺎن ﻣﺎده و دﻧﯿﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑـﺎ آﮔـﺎھﯽ و اﺧﺘﯿـﺎر ﺑﺨـﺎﻃﺮ ارزﺷـﯽ از‬ ‫دﺳﺖ ﻣﯽ ﻧﮫﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺎده از دﺳﺖ رﻓﺘﻪ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر در وﺟﻮد ﻓﺮد ﻣـﯽ ﺷـﻮد و ﺑـﻪ او اﺣـﺴﺎس‬ ‫وﺟﻮد ﻣﯽ ﺑﺨﺸﺪ‪ .‬ﭘﺲ اﺣﺴﺎس وﺟﻮد ھﺮ ﮐﺴﯽ ﺑﻤﯿﺰان اﯾﺜﺎر اﺳﺖ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ وﺟﻮد اﻧﺴﺎن ﻣﺤﺼﻮل اﯾﺜـﺎر ﻣـﯽ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻣﻮﺟﻮدﯾﺖ ﻣﺎدی او در ﺟﮫﺎن ﻧﯿﺰ ﺣﺎﺻﻞ اﯾﺜﺎر ﺧﺪاوﻧﺪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اوﺳﺖ ﺗﺎ آن ﺣﺪ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ‬ ‫از ﮐﻞّ ﻣﻮﺟﻮدﯾﺖ ﻣﺎدی ﺧﻮد ﮔﺬﺷﺘﻪ و ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻣﻄﻠﻖ ﺷﺪه اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ھﻤﺎﻧﻄﻮرﮐﻪ آدﻣﯽ آﻧﮕﺎه ﮐﻪ ﻣﻌﻨﻮﯾﺘﯽ از ﺧﻮد را ﻣﯽ ﻓﺮوﺷﺪ و ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ دﻧﯿﺎ ﻣﯿﮑﻨﺪ دﭼﺎر ﻗﺤﻄﯽ وﺟـﻮد ﻣـﯽ‬ ‫ﮔﺮدد و اﯾﻦ ﺧﺴﺎرﺗﯽ ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺟﺒﺮان اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣـﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ ﮐـﻪ اﯾﻤـﺎن ﺧـﻮد را ﻣﻔﺮوﺷـﯿﺪ‪.‬‬ ‫اﯾﻤﺎن ھﻤﺎن اﺣﺴﺎس وﺟﻮد ﺟﺎوداﻧﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑـﻪ اﻣـﻮر دﻧﯿـﻮی دﭼـﺎر ﻧﻘـﺼﺎن ﺷـﺪه و آدﻣـﯽ را ﺑـﻪ‬ ‫ﻗﺤﻄﯽ وﺟﻮد ﻣﯽ اﻧﺪازد ﮐﻪ اﻧﻮاع ﻋﺬاﺑﮫﺎﺳﺖ ‪.‬‬ ‫اﯾﺜﺎر ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی از ﺧﻮد ﮔﺬﺷﺘﮕﯽ ﺑﯽ ﺗﻮﻗﻊ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎده ﻣﯿﺮای وﺟﻮد ﺑﺸﺮ را ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺟﺎوداﻧﻪ ﻣﯽ‬ ‫ﺳﺎزد و اﯾﻦ ﺗﻮﺷﻪ آﺧﺮت اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ ﺑﺪون ﻣﺎده اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯿﺘﻮاﻧﺪ ﺻﺎﺣﺐ وﺟﻮدی ﻣﺤﺾ و ﺟﺎوداﻧﻪ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ھﻤﺎن ﺧﻮدی اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﺎﻟﺼﺎﻧﻪ ازﻣﺎده وﺟﻮد اﻧﺴﺎن ﺟﺪا ﺷﺪه و ﺑﺪون آن اﺳﺘﻘﻼل و وﺟﻮد ﯾﺎﻓﺘﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ وﺟﻮدی ﺧﺪاﯾﮕﻮﻧﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﭘﯿﺮوی از اﺧﻼق ﺧﺪا ﺣﺎﺻـﻞ ﺷـﺪه اﺳـﺖ ‪ .‬آدﻣـﯽ در ﯾﺎﻓﺘـﻪ ھـﺎ و‬ ‫داﺷﺘﻪ ھﺎﯾﺶ اﺣﺴﺎس ﻧﺎﺑﻮدی ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و در اﻧﻔﺎق از اﻧﮫﺎ اﺣﺴﺎس وﺟﻮد ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ‪ .‬ﺣﻖ ﺑﺎ اﯾﺜﺎر اﺳﺖ‪ .‬ﻋﺎﻟﻢ‬ ‫ھﺴﺘﯽ ﻗﻠﻤﺮو اﯾﺜﺎر اﺳﺖ زﯾﺮا ھﯿﭻ ﭼﯿﺰی ﺑﺮای ﺧﻮدش ﻧﯿﺴﺖ و ﺑﺪﯾﻨﮕﻮﻧﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ھﺮ ﭼﯿﺰی ﺧـﻮدش ﻣـﯽ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬ ‫و ﻧﮑﺘﻪ آﺧﺮ اﯾﻨﮑﻪ اﯾﺜﺎرﮔﺮ واﻗﻌﯽ ﻧﻪ ﺗﻨﮫﺎ ھﺮﮔﺰ ﻃﻠﺒﮑﺎر ﻧﻤﯽ ﺷﻮد و ﮐﯿﻨﻪ ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ از ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﯾﺜﺎر او‬ ‫را ﻣﯽ ﭘﺬﯾﺮﻧﺪ ﻗﻠﺒﺎً ﻣﻤﻨﻮن اﺳﺖ و ﻣﻨّﺖ ﻣﯽ ﮐﺸﺪ زﯾﺮا اﺟﺮش را از ﺧﺪا ﻣﯽ ﮔﯿﺮد ‪.‬‬

‫ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﯽ‬ ‫ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﯽ ﯾﮏ اﺣﺴﺎس اﺳﺖ ‪ :‬اﺣﺴﺎس رﺿﺎﯾﺖ ! اﯾﻦ واﺿﺢ ﺗﺮﯾﻦ وﻣﺤﺴﻮس ﺗﺮﯾﻦ وﺟﮫﺎﻧﯽ ﺗﺮﯾﻦ ﺗﻌﺮﯾﻒ از‬ ‫ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﯽ اﺳﺖ واﻣﺎﻣﺴﺌﻠﻪ اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ اﺣﺴﺎس رﺿﺎﯾﺖ ازﭼﻪ ؟!‬ ‫ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﯽ داﻧﯿﻢ ﮐﻪ اﻧـﺴﺎﻧﮫﺎی ﻣﺘﻔـﺎوت درﺷـﺮاﯾﻂ ﯾﮑـﺴﺎن اززﻧـﺪﮔﯽ اﻗﺘـﺼﺎدی واﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ وﺳﯿﺎﺳـﯽ‬ ‫واﻋﺘﻘﺎدی دارای اﺣﺴﺎﺳﺎت ﻣﺘﻔﺎوت وﺑﻠﮑﻪ ﻣﺘﻀﺎد درﺑـﺎره ﺑﺨـﺖ ﺧـﻮد ھـﺴﺘﻨﺪ ‪.‬درﺷـﺮاﯾﻄﯽ ﯾﮑـﺴﺎن ﯾﮑـﯽ‬ ‫اﺣﺴﺎس ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﯽ دارد ودﯾﮕﺮی ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ ‪ ،‬ﻣﺜﻞ دوﻓﺮزﻧﺪ ازﯾﮏ ﺧﺎﻧﻮاده ‪ .‬ﭘﺲ ﻣﺴﻠﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻮﺿﻮع اﯾﻦ‬ ‫اﺣﺴﺎس ﯾﮏ ﭘﺪﯾﺪه ﺑﯿﺮوﻧﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ وﺟﻮد وﻣﺎھﯿﺖ ﺑﺎﻃﻨﯽ ﺧﻮد ﻓﺮداﺳﺖ ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ اﺣﺴﺎس ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﯽ ﯾﺎ‬ ‫ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ ﻣﺮﺑﻮط ﻣﯽ ﺷﻮد ﺑﻪ اﺣﺴﺎس رﺿﺎﯾﺖ ﯾﺎ ﻋﺪم رﺿﺎﯾﺖ از ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ وﻧﻪ ازدﯾﮕـﺮان وﺷـﺮاﯾﻂ اﻗﺘـﺼﺎدی‬ ‫وﻓﺮھﻨﮕﯽ و‪ . ...‬ھﺮﭼﻨﺪ ﮐﻪ اﮐﺜﺮآدﻣﮫﺎ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺟﮫﻞ وﻏﻔﻠﺖ ازﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ھﻤﻮاره ﻋﻠﺖ ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ ﺧﻮد را ﻋﻮاﻣﻞ‬ ‫ﺑﯿﺮوﻧﯽ ﻣﯽ ﭘﻨﺪارﻧﺪ‪ :‬واﻟﺪﯾﻦ ‪ ،‬ﺣﮑﻮﻣﺖ ‪ ،‬ﻓﺮھﻨﮓ ‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎد ‪ ،‬ﺳﯿﺎﺳﺖ ‪ ،‬زﻣﺎﻧﻪ و‪ ....‬وﺳﺮﻧﻮﺷـﺖ وﺣﺘـﯽ ﺧـﺪا ‪.‬‬

‫‪176‬‬


‫اﯾﻨﮫﺎ ھﻤﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ﻏﯿﺮﺧﻮدی ھﺴﺘﻨﺪ ‪ .‬وﮐﺎذب ﺑﻮدن اﯾﻦ اﺣﺴﺎس واﻧﺪﯾﺸﻪ ھﻤﯿﻦ ﺑﺲ ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ اﻧـﺴﺎﻧﮫﺎﺋﯽ‬ ‫ھﺮﮔـﺰ ﻋﻠــﺖ ﺧﻮﺷــﺒﺨﺘﯽ ﺧـﻮد را دﯾﮕــﺮان وﻋﻮاﻣــﻞ ﻏﯿﺮﺧـﻮدی ﻧﻤــﯽ داﻧﻨــﺪ وﺑﻠﮑـﻪ اﺗﻔﺎﻗــﺎ ھــﻮش واﺳــﺘﻌﺪاد‬ ‫وﭘﺸﺘﮑﺎرﺧﻮد راﻋﻠﺖ ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﯽ ﺧﻮد ﻣﯽ داﻧﻨﺪ ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﺧﻮﺑﯽ راازﺧﻮد وﺑﺪی را از ﻏﯿﺮﺧـﻮد ﻣـﯽ داﻧﻨـﺪ ‪ .‬ﺑـﻪ‬ ‫ﻟﺤﺎظ اﻋﺘﻘﺎد دﯾﻨﯽ اﯾﻦ ھﻤﺎن ﮐﻔﺮاﺳﺖ ﮐﻪ درﻗﺮآن ﻧﯿﺰ ذﮐﺮش رﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺎﻓﺮان ﻋﻠـﺖ ﺑـﺪﺑﺨﺘﯽ ﺧـﻮد را‬ ‫واﻟﺪﯾﻦ وﻓﺮزﻧﺪان وﻣﺮدﻣﺎن ورھﺒﺮان وﻣﻌﻠﻤﺎن و‪ ...‬ﻣﯿﺪاﻧﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ دروغ اﺳﺖ وﺧﻮد ﻣﯽ داﻧﻨﺪ ﮐﻪ دروغ ﻣـﯽ‬ ‫ﮔﻮﯾﻨﺪ ‪.‬‬ ‫درﯾﮏ ﮐﻼم اﺣﺴﺎس ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﯽ ﯾﺎ ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ ھﻤﺎن اﺣﺴﺎس رﺿﺎﯾﺖ ﯾـﺎ ﺷـﮑﺎﯾﺖ ازﺧﻮﯾـﺸﺘﻦ اﺳـﺖ درﻧﻔـﺲ‬ ‫وآﮔﺎھﯽ اﻧﺴﺎن ‪ .‬ﺑﻪ ﺑﯿﺎن دﯾﮕﺮ اﯾﻦ اﺣﺴﺎس ﺣﺎﺻﻞ رﺿﺎﯾﺖ ﯾﺎ ﺷـﮑﺎﯾﺖ وﺟـﺪان اﻧـﺴﺎن ازﻋﻤﻠﮑﺮدواﻓﮑـﺎروراه‬ ‫وروش اوﺳﺖ ‪ .‬ﮐﺴﯽ ﮐﻪ وﺟﺪاﻧﺶ ازاوراﺿﯽ ﺑﺎﺷﺪ درھﺮﺷﺮاﯾﻂ ﮐﻤـﺎﺑﯿﺶ اﺣـﺴﺎس ﺧﻮﺷـﺒﺨﺘﯽ دارد ﮐـﻪ‬ ‫ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از آراﻣﺶ ‪ ،‬اﺗﮑﺎﺑﻪ ﻧﻔﺲ ‪ ،‬ﻗﻨﺎﻋﺖ ‪ ،‬ﺻﺒﺮ ‪ ،‬ﻋﺰت ﻧﻔﺲ و‪.... .‬‬ ‫واﻣﺎوﺟﺪان ﭼﯿﺴﺖ ؟ ﮔﻮﺋﯽ وﺟﺪان ﮐﺎﻧﻮﻧﯽ ازروح ودل وروان اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ھﺮﮔﺰ ﻗﺎﺑﻞ ﻓﺮﯾﺐ ﻧﯿﺴﺖ وﺑـﻪ‬ ‫ھﯿﭻ ﻓﻠﺴﻔﻪ ورﻓﺘﺎری ﻧﻤﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ دروغ وی را راﺿﯽ ﻧﻤﻮد ‪ .‬ﮔﻮﺋﯽ وﺟﺪان ھﻤـﺎن ﻣﻨﻈـﺮ ﭘﺮوردﮔـﺎر ﺑﻌﻨـﻮان‬ ‫ﻗﺎﺿﯽ ذات اﺳﺖ ‪ .‬ﮔﻮﺋﯽ وﺟﺪان ﻧﻮﻋﯽ ھﺸﯿﺎری وﺑﺼﯿﺮت وآﮔﺎھﯽ روح اﺳﺖ وﻧﻪ آﮔﺎھﯽ ارادی اﻧﺪﯾـﺸﻪ ‪.‬‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﮐﻪ وﺟﺪان ھﻤﺎن دل اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل دﻋﻮاﺑﺮﺳﺮﺟﺎﯾﮕﺎه وﺟﻮدی وﺟـﺪان ﺗﻔـﺎوﺗﯽ ﭘﺪﯾـﺪ‬ ‫ﻧﻤﯽ آورد وﻣﮫﻢ اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺎﻧﻮﻧﯽ دروﺟﻮد اﻧﺴﺎن ﺣﻀﻮر دارد ودرواﻗﻊ ھﻤﺎن اﻟﻮھﯿﺖ وﺟﻮد اﻧـﺴﺎن‬ ‫ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬وﺟﺪان ھﻤﺎن ﺷﺎھﺪ وﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺮﺧـﯽ اﯾـﻦ اﻋﺘﻘــﺎد رادارﻧـﺪ ﮐــﻪ اﻧـﺴﺎن ﻣـﯽ ﺗﻮاﻧــﺪ ﺑـﻪ واﺳــﻄﻪ ﺧـﻮد‪-‬ﻓﺮﯾﺒـﯽ ﯾﺎاﺳــﺘﻤﺮار درﺳـﺘﻢ ‪ ،‬وﺟــﺪان‬ ‫ﺧﻮدراﺑﮑﺸﺪ وﯾﺎ ﺑﻪ ﺧﻮاب ﺑﺮد وازﮐﺎرﺑﯿﻨﺪازد ‪ .‬ﺗﺒﮫﮑﺎران واﺷﻘﯿﺎی ﺣﺮﻓﻪ ای ﻧﻤﻮﻧﻪ ای ﺑﺮاﯾﻦ ﻣﺪﻋﺎ ﺗﻠﻘﯽ ﺷـﺪه‬ ‫اﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ آﺳﺎﻧﯽ دﺳﺖ ﺑﻪ ھﺮﺳﺘﻤﯽ ﻣﯽ زﻧﻨﺪ وﺑﺴﯿﺎر ھﻢ ﺷﺎد وازﺧﻮد راﺿﯽ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ رﺳﻨﺪ‪ .‬وﻟﯽ ﺑـﻪ‬ ‫ﻧﻈﺮ ﻣﺎ اﻣﮑﺎن ﻧﺪارد وﺟﺪان اﻧﺴﺎن ﻧﺎﺑﻮد ﺷﻮد ﯾﺎ ﺣﺘﯽ ﺑﻪ ﺧﻮاب رود ﺑﻠﮑﻪ آﻧﮕﺎه ﮐـﻪ ﺑـﺸﺮی ﺣﺠﺘﮫـﺎی ﻋﻘﻠـﯽ‬ ‫ودﯾﻨﯽ واﺧﻼق را درﻃﻮﻻﻧﯽ ﻣﺪت ﻧﺎدﯾﺪه ﮔﺮﻓﺖ وﺑﻪ ﺳﺘﻢ اﺻﺮار ورزﯾﺪ وﺟﺪان ھﻢ ازاوﻗﮫﺮﮐﺮده وﺑـﻪ اﻋﻤـﺎق‬ ‫ﻧﺎﺧﻮدآﮔﺎه ﻓﺮو ﻣﯽ رودواﻓﺴﺎرﺻﺎﺣﺒﺶ را ﺑﻪ ﺧﻮدش ﻣﯽ دھﺪ ﺗﺎ ﮔﻢ ﺷﻮد ‪ .‬ﺑﯿﺎن ﭼﻨﯿﻦ وﺿﻌﯽ درﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ‬ ‫ﻣﺬﮐﻮراﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮﺧﯽ از ﮐﺎﻓﺮان را ﺑﺤﺎل ﺧﻮد ﻣﯽ ﻧﮫﺪ ﮐﻪ ﺗﺎﭘﺎﯾﺎن ﻋﻤﺮﺷـﺎن ﻏـﺮق درﺣﯿـﺎت ﺟـﺎﻧﻮری‬ ‫ﺑﺎﺷﻨﺪ وآﻧﮕﺎه ﭘﺲ ازﻣﺮگ ﺑﻪ ﺣﺴﺎﺑﺸﺎن ﻣﯽ رﺳﺪ ‪ .‬وﻟﯽ ﻣﯽ داﻧﯿﻢ وﺷﺎھﺪﯾﻢ ﮐﻪ ﺣﺘﯽ ﺗﺒﮫﮑـﺎران ﺣﺮﻓـﻪ ای‬ ‫وﺑﻪ اﺻﻄﻼح ﺑﯽ وﺟﺪان ھﺎ ھﻢ ﺑﺮاﺳﺘﯽ آراﻣﺶ وﻋﺰت وﻟﺬﺗﯽ ﻧﺪارﻧﺪ وﻟﺬا ﻣﺠﺒﻮرﻧﺪ ﺧﻮد راﻏﺮق درﻣـﺴﮑﺮات‬ ‫وﻣﺨﺪرات وداروھﺎی ﻣﺴﮑﻦ وروان ﮔﺮدان ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺧﻮدرا ﺗﺤﻤﻞ ﮐﻨﻨﺪ ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ وﺟﺪان ﺣﺘﯽ درﺣﺎﻟﺖ ﻗﮫﺮ‬ ‫وﻏﻀﺐ ھﻢ ﺑﻪ ﺻﺎﺣﺒﺶ اﺟﺎزه ﻧﻤﯽ دھﺪ ﮐﻪ ﺣﺘﯽ در ﻋﯿﻦ ﻋﯿﺎﺷﯽ ﺧﻮش ﺑﮕﺬراﻧﺪوﻟﺬت ﺑﺮد‪.‬‬ ‫درواﻗﻊ وﺟﺪان ھﻤﺎن ﮐﺎﻧﻮن وھﺴﺘﻪ ﻣﺮﮐﺰی »وﺟﺪ« اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣـﺼﺪر »وﺟـﻮد« ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ‪ .‬وﺟـﺪان ھﻤـﺎن‬ ‫آﺷﯿﺎﻧﻪ ﮔﻮھﺮه وﺟﻮد اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﺪاﺳﺖ ‪ .‬ﺑﻪ زﺑﺎن ﺳﺎده ﺗﺮ وﺟﺪان ھﻤﺎن روح ﺧﺪا دراﻧـﺴﺎن اﺳـﺖ واﯾـﻦ ﺑـﻪ‬ ‫ﻏﯿﺮاز روان ﺑﺸﺮی ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫درﻓﺮھﻨﮓ رواﻧﺸﻨﺎﺳﯽ ﻣﺪرن ‪ ،‬وﺟﺪان را ‪ Super ego‬ﯾـﺎ‪ Alter ego‬ﻣـﯽ ﻧﺎﻣﻨـﺪ ‪ ،‬ﯾﻌﻨـﯽ ﺧـﻮدﺑﺮﺗﺮ ﯾـﺎ آﮔـﺎھﯽ‬ ‫ﻣﺎوراﺋﯽ‪.‬‬ ‫ﺑﺎاﯾﻦ اوﺻﺎف ﻣﯽ ﺗـﻮان ﮔﻔـﺖ ﮐـﻪ ﻣﯿـﺰان رﺿـﺎﯾﺖ ﯾـﺎ ﺷـﮑﺎﯾﺖ ﺧـﺪا ازاﻧـﺴﺎن ھﻤـﺎن ﻣﯿـﺰان اﺣـﺴﺎس وﺟـﻮد‬ ‫واﺣﺴﺎس ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﯽ ﯾﺎ ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ اﺳﺖ زﯾﺮا اﺣﺴﺎس ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ ھﻤﺎن اﺣﺴﺎس ﭘﻮﭼﯽ وﻧﺎﺑﻮدی اﺳﺖ‪.‬‬ ‫واﻣﺎرﺿﺎی ﺧﺪا از ﺑﺸﺮ ﺑﺮ ﻣﯿﺰان دﯾﻦ اوﺳﺖ ‪ .‬اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻣﯿﺰاﻧـﯽ ﮐـﻪ ﺗﻘـﻮی وﺳـﺨﺎوت وﻧﯿﮑﻮﮐـﺎری وﮔﺬﺷـﺖ‬ ‫وﻗﻨﺎﻋﺖ وﻣﺤﺒﺖ اﺧﺘﯿﺎر ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﺑﻪ رﺿﺎی وﺟﺪان ﯾﻌﻨﯽ اﺣﺴﺎس ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﯽ ﻣﯽ رﺳﺪ ھﺮﭼﻨﺪﮐﻪ ﻓﻘﯿﺮ وﺗﻨﮫﺎ‬ ‫وﺑﻠﮑﻪ زﻧﺪاﻧﯽ ودرزﻧﺠﯿﺮﺑﺎﺷﺪ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﻣﯽ ﺷﻮد ﺗﺎ اﻣﺎم ﻣﻮﺳﯽ ﮐﺎﻇﻢ )ع( را ﺗﺎآن ﺣﺪ ﺷﮑﻨﺠﻪ ﮐﻨﻨـﺪ‬ ‫اﺣﺴﺎس رﺿﺎﯾﺖ وﻟﺒﺨﻨﺪ وی ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ زﻧﺪان وﺷﮑﻨﺠﻪ ﺑﻮد زﯾﺮا ﺧﺪاﯾﺶ ﯾﻌﻨـﯽ وﺟـﺪاﻧﺶ ازوی راﺿـﯽ ﺑـﻮد‪.‬‬ ‫ﻋﻠﯽ )ع( ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﻣﯿﺰان رﺿﺎﯾﺖ ﺧﺪا ازﺷﻤﺎ ھﻤﺎن رﺿﺎﯾﺖ ﺷﻤﺎ ازﺧﻮدﺗﺎن اﺳﺖ زﯾﺮا ﺧﺪاوﻧﺪ ھﻤﺎن ﺧـﻮد‬ ‫ﺧﻮد ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ﺷﻤﺎﺳﺖ‪.‬‬

‫‪177‬‬


‫وﺟﻮد اﻧﺴﺎن ﺑﺮﻗﻮاﻧﯿﻦ وﻓﻄﺮﺗﯽ ﺧﻠﻖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ واﺳﻄﻪ ﺷﻘﺎوت وﺧﻮدﭘﺮﺳﺘﯽ وﺳﺘﻢ و ﺑﺪ‬ ‫ﻋﮫﺪی وﺣﺮام اﺣﺴﺎس ﺧﻮﺷﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪواﺣـﺴﺎس ﺳـﻌﺎدت ﮐﻨـﺪ ‪ .‬اﯾـﻦ اﻣـﺮدال ﺑـﺮ ﻓﻄـﺮی ﺑـﻮدن دﯾـﻦ‬ ‫واﺧﻼق اﻟﮫﯽ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺧﻮد را ﺷﻨﺎﺧﺖ؟‬ ‫"ھﺮﮐﻪ ﺧﻮد را ﺷﻨﺎﺧﺖ ھﻤﻪ ﭼﯿﺰ را ﺷﻨﺎﺧﺖ‪ ".‬ﻋﻠﯽ )ع(‬ ‫ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ ﺑﻪ ﻟﺤﺎﻇﯽ اﻣﺮی ﺳﮫﻞ وﻣﻤﺘﻨﻊ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﺑﺪﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﮐـﻪ ﻋﺎﻣـﻪ ﻣﺮدﻣـﺎن ﻣـﯽ ﭘﻨﺪارﻧـﺪ ﮐـﻪ اﮔـﺮ‬ ‫ھﯿﭽﮑﺲ و ھﯿﭻ ﭼﯿﺰ را ھﻢ ﻧﺸﻨﺎﺳﺪ ﻻ اﻗﻞ ﺧﻮد را ﻣﯽ ﺷﻨﺎﺳﻨﺪ ‪.‬و ﻟﺬا دﻋﻮت ﺑﻪ ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ در ﻧﺰد اﮐﺜﺮﯾﺖ‬ ‫ﻣﺮدم ﻋﺎﻣﯽ و ﺣﺘﯽ ﺗﺤﺼﯿﻞ ﮐﺮدﮔﺎن و ﻋﻠﻤﺎ دﻋﻮﺗﯽ ﻣﮫﻤﻞ و ﺗﻌﺎرﻓﯽ ﺷﺎﻋﺮاﻧﻪ اﺳﺖ‪.‬ﭼـﺮا ﮐـﻪ ھﺮﮐـﺴﯽ ﺑـﻪ‬ ‫ﺧﻮدش ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪:‬ﻣﻦ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﻣﯽ ﺷﻨﺎﺳﻢ زﯾﺮا ﻣﯽ داﻧﻢ ﮐﻪ ﻧﺎﻣﻢ ﭼﯿﺴﺖ؟و ﺷﻤﺎره ﺷﻨﺎﺳﻨﺎﻣﻪ و‬ ‫ﺣﺴﺎب ﺑﺎﻧﮑﯽ ام را ﻣﯽ داﻧﻢ و ﺑﺨﻮﺑﯽ ﺑﺮ آرزوھﺎﯾﻢ واﻗﻔﻢ و ‪ ...‬و ﺧﻼﺻﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﯽ داﻧﻢ ﮐﻪ ﭼﻪ ﮐﻨﻢ‪.‬‬ ‫درﺳﺖ ﺑﺮ ھﻤﯿﻦ اﺳﺎس اﺳﺖ ﮐﻪ ھﺮ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺳﺨﻦ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ را ﻣﯽ ﺷﻨﻮد ﮐﻪ " ﺧﻮد ﺷﻨﺎﺳـﯽ ﺧـﺪا‬ ‫ﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ" ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﺮ او ﻣﺸﺘﺒﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐـﻪ ﭘـﺲ ﺧـﺪا را ھـﻢ ﻣـﯽ ﺷﻨﺎﺳـﺪ و اﺻـﻼ ﺧـﻮد‬ ‫ﺧﺪاﺳﺖ‪.‬وﻟﯽ آدﻣﯽ ﻓﻘﻂ اواﺧﺮ ﻋﻤﺮ ﺧﻮﯾﺶ ازﭘﺲ درﯾﺎﺋﯽ ﻧﺎﮐﺎﻣﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑـﻪ ﻧﺎﮔـﺎه اﺣـﺴﺎس ﺑﯿﮕـﺎﻧﮕﯽ‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺧﻮد ﭘﯿﺪا ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﺑﺎور ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺮاﺳﺘﯽ ھﺮﮔﺰ ﺧﻮد را ﻧﻤﯽ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ و ھﻤﯿﺸﻪ از ﺧﻮد‬ ‫ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻘﻮل ﻋﻠﯽ )ع( ﺧﻮد ﺷﻨﺎﺳﯽ ﮐﻢ ﻣﺸﺘﺮی ﺗﺮﯾﻦ ﻋﻠﻤﮫﺎﺳﺖ ‪.‬ھﻤﻮ ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ " ھﺮ ﭼﯿﺰی ﺑﻪ ﺿﺪش ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ‬ ‫ﻣﯽ ﺷﻮد " اﯾﻦ ﺣﻘﯿﻘﺖ در وادی ﻓﻠﺴﻔﻪ و ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺑﺸﺮی از ﺑﺪﯾﮫﯿﺎت اﺳﺖ ‪.‬ﮐﻢ ﻣﺸﺘﺮی ﺑﻮدن ﺧﻮد ﺷﻨﺎﺳﯽ‬ ‫ﺑﺪان دﻟﯿﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﺮای ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻧﻘﺲ ﺧﻮﯾﺶ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺿـﺪ اﻣﯿـﺎل ﻧﻔـﺲ ﺧـﻮﯾﺶ ﻣﺒـﺘﻼ‬ ‫ﺳﺎزد و ﺑﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﺧﻮﯾﺶ ﺟﮫﺎد ﮐﻨﺪ‪ .‬و اﯾﻦ ھﻤﺎن ﻣﮑﺘﺐ اﻧﺒﯿﺎی اﻟﮫﯽ ﯾﻌﻨﯽ راه ﺗﻘﻮی اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﭘﺮ واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﮑﺘﺐ ﺧﻮد ﺷﻨﺎﺳﯽ ھﻤﺎن ﻓﻠﺴﻔﻪ دﯾﻦ ﺧﺪا و ﻣﻘﺼﻮد دﯾﻦ اﺳـﺖ ﺗـﺎ اﻧـﺴﺎن در‬ ‫اﯾﻦ وادی ﺑﻪ ﺧﺪاﺷﻨﺎﺳﯽ ﺑﺮﺳﺪ ﮐﻪ ذات ﺧﻮد اﻧﺴﺎن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ورود ﺑﻪ دﯾﻦ و ﻗﻠﻤﺮو ﺗﻘﻮی ھﻤﺎن ورود ﺑﻪ ﻋﺮﺻﻪ ﺧﻮد ﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ‪.‬وﻟﯽ اﯾﻦ ﻓﻘﻂ ﻣﻘﺪﻣﻪ راه اﺳﺖ و‬ ‫آﻧﮑﻪ در اﯾﻦ راه ﺑﻪ ﭘﯿﺶ ﻣﯽ رود اﮔﺮ ﺻﺎدق ﺑﺎﺷﺪ درک ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﯿﺶ از اﯾﻦ ﺗﻮان اداﻣﻪ راه ﻧـﺪارد ﺑـﻪ دو‬ ‫دﻟﯿﻞ ﮐﻠﯽ‪ :‬اول اﯾﻨﮑﻪ ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﯽ ﺑﯿﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺨﻮدی ﺧﻮد ﺗﻮان ﺑﺴﯿﺎری از ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ دارﯾﮫﺎ و رﻋﺎﯾﺖ ﺗﻘـﻮی را‬ ‫در ﺑﺴﯿﺎری از اﻣﻮر ﻧﺪارد و ﻧﻔﺲ اﻣﺎره او را ﺑﻪ ارﺗﮑﺎب ﺑﺴﯿﺎری از ﺧﻄﺎھﺎ و ﮔﻨﺎھﮫﺎ ﻣﯽ ﮐﺸﺎﻧﺪ و ﺑﻪ ﮔﺮﻓﺘﺎری‬ ‫و ﺗﺒﺎھﯽ ﻣﯽ اﻧﺪازد‪.‬و ﺧﻼﺻﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺧﻮدش ﺣﺮﯾﻒ ﺧﻮد ﻧﻤﯽ آﯾﺪ‪.‬و دوم اﯾﻨﮑﻪ درک ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ ﭼـﻪ ﺣـﺪی‬ ‫ﻗﺪرت ﺧﻮد ﻓﺮﯾﺒﯽ دارد و ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺧﻄﺎھﺎﯾﺶ را ﺑﺮای ﺧﻮد زﯾﺒﺎ ﺳﺎزد و دﭼﺎر ﻏﺮور و ﺟﮫﻞ و ﺟﻨﻮن ﮔﺮدد‪.‬‬ ‫اﻣﺮ ﮐﻠﯽ دﯾﮕﺮ اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ھﺪف از دﯾﻦ و ﺗﻘﻮی ﺷﮑﺴﺘﻦ ﺗﮑﺒﺮ و ﻏﺮور ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﺳـﺎس ﮐﻔـﺮ و ﻓﺮﯾـﺐ اﺳـﺖ‬ ‫وﻟﯽ آدﻣﯽ ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﺑﻪ واﺳﻄﻪ اﺣﮑﺎم دﯾﻦ ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ ﮐﺒﺮ و ﻏﺮوری ﺑﺴﯿﺎر وﯾﮋه و ﻟﻄﯿﻒ ﻣﯽ ﮔﺮدد و ﮔﺎه ﻣﺒـﺪل‬ ‫ﺑﻪ ﯾﮏ دﯾﻮ ﻣﻘﺪس ﻣﺜﻞ اﺑﻦ ﻣﻠﺠﻢ ﻣﯿﺸﻮد ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ اﯾﻨﮑﻪ»ﺧﻮد«ھﺮﮐﺴﯽ ذاﺗﺎ ﺧﻮد ﭘﺮﺳﺖ و ﺧﻮد ﻓﺮﯾﺐ اﺳﺖ و‬ ‫ﺑﻘﻮل ﺣﺎﻓﻆ ﺧﻮد ھﺮ ﻓﺮدی ﺣﺠﺎب ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ اوﺳﺖ ‪ .‬ﭘﺲ در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﻄﻮر ﻃﺒﯿﻌـﯽ ﻧﯿﺎزﻣﻨـﺪ ﯾـﺎری ﯾـﮏ اﻧـﺴﺎن‬ ‫ﺻﺪﯾﻖ و ﻋﺎرف و ﭘﺎک اﺳﺖ ﮐﻪ وی را دوﺳﺖ ﺑﺪارد و ﺑﻪ او اﻋﺘﻤﺎد ﮐﻨﺪ‪.‬اﯾـﻦ ھﻤـﺎن ﻣﻌﻨـﺎی اﻣـﺎم ﯾـﺎ ﭘﯿـﺮ و ﯾـﺎ‬ ‫ﻣﺮﺷـﺪ ﻣﻌﻨــﻮی ﻣــﯽ ﺑﺎﺷــﺪ‪.‬ﯾﻌﻨــﯽ ﯾــﮏ اﻧــﺴﺎن ﻣـﻮﻣﻦ دﯾﮕــﺮی ﮐــﻪ ﻻ اﻗــﻞ اﻧــﺪﮐﯽ از ﻣــﻦ ﺻــﺎدﻗﺘﺮ و ﻋــﺎرﻓﺘﺮ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪.‬ھﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗﺮان ﮐﺮﯾﻢ ﻣﻮﻣﻨﺎن را اوﻟﯿﺎی ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻧﺎﻣﯿﺪه اﺳﺖ و اﯾﻦ ﺣﻖ اﻣﺎم و ﭘﯿﺮ ﻃﺮﯾﻘﺖ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬‬

‫‪178‬‬


‫و ﺑﯽ ﭘﯿﺮ ﻧﻤﯽ ﺗﻮان ﺳﺪ ﺧﻮد و ﻣﻨﯿﺖ را ﺷﮑﺴﺖ و ﺑﻪ ﺑﺎﻃﻦ ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ راه ﯾﺎﻓﺖ و روی ﺑﺴﻮی ﺧﺪا ﻧﮫﺎد ﮐـﻪ‬ ‫ھﻤﺎن ذات و ﺣﻖ" ﺧﻮد " اﻧﺴﺎن اﺳﺖ‪.‬‬

‫»ﺧﻮد« ﭼﯿﺴﺖ ؟‬ ‫*ﻋﺸﻖ ھﻤﺎن ﺧﻮد‪ -‬ﭘﺮﺳﺘﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫*ﮐﻔﺮ ھﻤﺎن ﺧﻮد – اﻧﮑﺎری اﺳﺖ‪.‬‬ ‫*ﺟﻨﻮن ھﻤﺎن ﺧﻮد – ﻓﺮاﻣﻮﺷﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫*ﻋﺮﻓﺎن ھﻤﺎن ﺧﻮد – ﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫*ﺗﻮﺣﯿﺪ ھﻤﺎن ﺧﻮد – ﺧﺪاﺋﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫*ﺗﻘﻮی ھﻤﺎن ﺧﻮد – داری اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫*آزادی ھﻤﺎن ﺧﻮد – رھﺎﺋﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫*ﻋﺒﺎدت ھﻤﺎن ﺧﻮد – ﺑﺮاﻧﺪازی اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫*ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﯽ ھﻤﺎن ﺧﻮد – رﺿﺎﺋﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫*ﺗﻨﮫﺎﺋﯽ ھﻤﺎن ﺧﻮد – ﮐﻔﺎﺋﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫*ﻏﺮور ھﻤﺎن ﺧﻮد – ﻓﺮﯾﺒﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫*ﺑﺨﻞ ھﻤﺎن ﺧﻮد – ﺧﻮاری اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫*ﺗﮑﺒﺮ ھﻤﺎن ﺧﻮد – ﺑﺮﺗﺮ ﺑﯿﻨﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫*ﻋﺎدت ھﻤﺎن ﺧﻮد – ﮐﺎری اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫*ﺗﺰﮐﯿﻪ ھﻤﺎن ﺧﻮد – ﺳﺎزی اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫*ﺗﺨﺪﯾﺮ ھﻤﺎن ﺧﻮد – ﮐﺸﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫*ﺧﻮاب ھﻤﺎن ﺧﻮد – ﻓﻨﺎﺋﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫*ﻋﻘﻞ ھﻤﺎن ﺧﻮد – ﻣﮫﺎری اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫*اﺳﺘﻤﻨﺎء ھﻤﺎن ﺧﻮد – زﻧﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫*اﯾﻤﺎن ھﻤﺎن ﺧﻮد – ﺑﺎوری اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫*ﺧﺪا ھﻤﺎن ﺧﻮد – آﺋﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫«*ﺧﻮد «ھﻤﺎن ﻋﺪم اﺳﺖ ‪.‬‬

‫ﺳﺨﻨﯽ ﺑﺎ ﺟﻮاﻧﺎن‬ ‫)ﺳﺎﻋﺘﯽ در ﺧﻮد ﻧﮕﺮ ﺗﺎ ﮐﯿﺴﺘﯽ(‬

‫‪179‬‬


‫ﯾﮏ ﺟﻮان ﺣﺪود ﺑﯿﺴﺖ ﺳﺎﻟﻪ ‪ ،‬زﻧﺪه ﺗﺮﯾﻦ ‪ ،‬ﭘﺎﮐﺘﺮﯾﻦ ‪ ،‬و ھﻮﺷﯿﺎرﺗﺮﯾﻦ ﻣﻮﺟﻮد ﻋﺎﻟﻢ ھـﺴﺘﯽ اﺳـﺖ ‪ .‬ﻋـﺸﻖ و‬ ‫اﯾﻤﺎن و ﻗﺪرت ادراک و ﺟﮫﺎن ﺑﯿﻨﯽ و ﺣﻖ ﭘﺮﺳﺘﯽ ﺑﻄﻮر ﻓﻄﺮی در وﺟﻮدش در ﺣﺎل ﻏﻠﯿﺎن و ﺟﻮش و ﺧﺮوش‬ ‫اﺳﺖ ‪ .‬ﺟﻮاﻧﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﯾﮏ ارزش اﻟﮫﯽ و روﺣﺎﻧﯽ اﺳﺖ و ﻟﺬا ھﻤـۀ اھـﻞ ﺟﻨـﺖ ﺟـﻮان ﻣـﯽ ﺷـﻮﻧﺪ و در‬ ‫ﺟﻮاﻧﯽ ﺟﺎوداﻧﻪ ﻣﯽ ﮔﺮدﻧﺪ ‪ .‬ﺣﻀﺮت رﺳﻮل اﮐﺮم )ص( در ﮔﺰارﺷﯽ از ﻣﻌﺮاﺟﺶ ‪ ،‬ﺟﻤﺎل ﭘﺮوردﮔﺎر را ﺑـﻪ ﯾـﮏ‬ ‫ﻣﺮد ﺟﻮان ﺗﺸﺒﯿﻪ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ ‪ .‬ﺟﻮاﻧﯽ در ﮔﻮھﺮه اش دارای ﮐﻤﺎل اﺳﺖ و ﻣﻄﻠﻖ را ﻣﯽ ﺟﻮﯾﺪ و آﻧﮑـﻪ اﯾـﻦ‬ ‫ﮔﻮھﺮه را ﺑﻪ راه ﻋﺸﻖ و ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﮑﺸﺎﻧﺪ آن را ﺑﻪ ﺑـﺎر ﻧـﺸﺎﻧﺪه و ﺟﺎوداﻧـﻪ ﺳـﺎﺧﺘﻪ اﺳـﺖ ‪ .‬و آﻧﮑـﻪ آن را ﺑـﻪ‬ ‫ﻏﻔﻠﺖ و ﺑﺎزی ﺑﮕﺬراﻧﺪ ﺟﺎوداﻧﮕﯽ را ﺑﻪ ھﺪر داده اﺳﺖ ﮐﻪ اﺣﯿﺎی دوﺑﺎره اش ﺑﻪ ھﺰار ﺟـﺎن ﮐﻨـﺪن اﺳـﺖ ﮐـﻪ‬ ‫ﺑﻨﺪرت ﻣﻤﮑﻦ ﻣﯽ آﯾﺪ ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﺷﻤﺎ ای ﺟﻮاﻧﺎن ‪ ،‬ﺟﺎوداﻧﮕﯽ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺑﺎزی ﻧﮕﯿﺮﯾﺪ ﮐﻪ ﺑﺮای ﺑﺎزی آﻓﺮﯾﺪه ﻧﺸﺪه اﺳﺖ ‪ .‬اﯾﻦ