Issuu on Google+


'-! rrton.


;

.... . ·...

·'

:· <

4. ,

..

:

••

. .... � ....

.;� , )

!..r'}

.

...

�: ..

' "·

'

. ,J'. ,., :,

.. �

.

.

... :

.

: �

-

�.

•• •v<Ç .. .,.,. , ; , .-·

' •'

·����

;•:

. .j ....:ı .

·:�:�ttJ�·

,

-

l; k

....

->.

*

··-

..

/

-'

;

::

.�

-�

.. · . ..;,

-

>f!: -� �

:-

.�

·=:·..

.

/

�·

ll'�!"!"'!"''!"'--- . .·

--

. ..

.> :-•..

.

-.

·: ::--:

.... -<

�-:-::.

.i . .. ,. . ·.�

.

. '

/ .

. -�

··;. ·�

..

• ,:j

. . ....

.

. .......

.. �::: :_',� •.

.:� ..

-.


SOSYAL TARİH DİZİSİ 1

KOMÜNiST MANİFESTO Şefik Hüsnü Çevirisi


Aydınlık Külliyatı

Numero: 9

Komünist Beyannamesi Karl Marks ve Fridrih Engels

Nakli Doktor Şefik Hüsnü Çevrimyazı ve Sözlükçe:

Şeyda OGUZ

Aydı nl ı k Şehzade Başı- Evkaf Matbaası 1923 - 1339

Fiyatı 10 kuruştur.


BASKI

YERİ VE YILI

İSTANBUL, 2008 MART


YAYINEYİNİN NOTU Yazılışından 160, Türkçe'de yayınlanışından 85 yıl sonra, Komünist Mani· festo'yu, yazanlara ve çevirenlere saygı olarak yayınlıyoruz. Komünist Manifesto, ilk olarak Mustafa Suphi tarafından Türkçe'ye çevril­ meye başlanmış, ancak çeviri tamamlanamamış. 1919-20 tarihli bu yarım kalmış metni de çeviri metnin arkasma ekledik. 160.

yıla ar magan

olarak

yayınladı§ımız

Komünist

Manifesto'nun

ilk

Türkçe tam çevirisi olan Dr. Şefik Hüsnü Degmer'in TÜSTAV'ın Internet site­ sinde yayınlanan bu metnin! vakıf yönetiminden Izin alarak yayınlıyoruz. Kendilerine teşekkür ederiz. Yayınevi olarak bizler, metnin aslına hiç dokunmadan sadece daha okuna­ bilir olması amacıyla sadeleştirmeler yaptık. Yeni harfiere aktarılan orijinal metin günümüzde pek anlaşılır degildi. Daha anlaşılır kılmaya çalıştık. Ek ola­ rak ver digirniz Mustafa Suphi'nin yarım kalmış çevirisine ise hiç dokunmadık. Kitabın girişine Dr. Hikmet Kıvılcımlı'nın 1968 yılı Agustos ayında Türk So­ lu dergisinde yayınlanan, "Şefik Hüsnü v e Reşat Fuat Üzerine'' başlıklı anma yazısını da aldık. Bu benzersiz anma yazısıyla da, hem Şefik Hüsnü, hem Re­ şat Fuat hem de Dr. Hikmet Kıvılcımlı'yı tekrar saygıyla hatırlamış oluyoruz. Karl Marks-Friedrich Engels'e ve çeviren Dr. Şefik Hüsnü Degmer'in anısı­ na yayınladığımız bu kitabı kolektif bir çaba olarak hazırlayıp sunduk. Emek­ teri ve katkıları geçen tüm arkadaşlara ay rıca teşekkür ederiz.


İÇİNDEKİLER

Şefi k Hüsnü ve Reşat Fuat Üzerine

. ...

. . .. . . . . . . . . .. . . . ... .... . . . . .. . . ... . . .. . . . . ... 9

Birkaç Söz.................. . . ............................. ......... . . . . . . . . . ! . . . ..... . . . . .. . l3 Komünist Beyannamesi ........•••...... . . .. . . ............. . . . . . . . . . . ............ . ...... ıs

ı. Burjuvazi ve Proletarya................. . . . . .. . . .............. ..... . . . . ............ . .17 II. Proleterler ve Komünistler . .. . . . . . . . . . . .. ...... . . . . .. . .. . ... . . . . . . . ... . .... .... . . . . 31

III. Sosyalist ve Komünist Edebiyatı . . . . ....... .... . . . .. . . . . . . . . . . .......... . . . .... . 4 1 Mustafa Suphi (Yarım kalmış) Manifesto Çevirisi . . . . . . . . . .... . .... ........ . . . ..SS


ŞEFIK HOSNO VE REŞAT FUAT OZERlNE I-

İKİ TEMEL DİREGİ

Müslüman Türkiye'nin fakir fukara emekçi yıgınlarının ger­ çek ülküsü, temel direklerinden birini yitirdi. Fakir fukaranın kurtuluş yolunda yani

PROLETARYA SOSYALiZMi yolunda Re­ GELGEÇ varlıgını topraga ver­

şat Fuat Baraner kardeşimizin

dik. Hepimiz oradan geldik, oraya gidecegiz. Varlıgın tek degiş­ mez kanunu bu. Namık Kemal: "Dünyaya geliş hüner degildir" demiş . Dogru. Gelişte hiç kimsenin bir "hüneri'' yok ama "GİDİŞ" elbet hüner­ dir. Tutulacak yolu seçmek hünerdir. İnanç yolunun sonuna dek, dagları gögüsleye gögüsleye, cöngül ormanlarını aça aça

ilerlemek hünerdir. Atina Kentinin peygamberi Solon, bizim vaktiyle Karya adı­ nı almış Ege topragımızda Dünya hazinelerine sahip Karun'a: "Sonunu bilmiyorum" demişti. Ve Karun, alevler içinde yanar­ ken: "Solon! Solon!" diye inlemişti.

Sonuna dek, gözünü bu­

daktan sakınmaksız ın, inanç yolunda ŞAŞlRMAMlŞ, kimseyi ŞAŞIRTMAMIŞ ve KÜÇÜLMEMiŞ insanlara, bir ülkünün temel direği denir. Reşat kardeş fakir fukara emekçi yığınlarım1zın o temel direklerindendi. Sınıflı toplumda

inanç temel direkleri seyrek yetişirler.

Öyle bir temel diregimizi daha, Türkiye Finans Kapitalinin az­ gın günlerinde, 1959 yılında yitirmiştik. Onun gelgeç varlıgının gömülüşüne bile felek bizi yetiştiremediydi. 15

A g u s to s

1968 9


g ünü ikisini birden andık. 9 y ı l ö nce, sessizce, d i lsizce devrilen o temel di reğ i miz, fakir emekçi y ıgınları mızın yani BİLİMCİL SOSYALiZMiN, ilk

(ama

uydurma i l k degi l, g erçekten ilk)

sa·

yıh öncüsü Dr. Şefik Hüsnü Degmer idi.

II- BİR ANI Bu i k i t eme l diregi n i n hiç unutmadıgı m b i ranısı va rdı r Şefi k Hüsnü liderd i . 1920-2 ı yı Ila rı e mperyal ist zırh l ı la rı .

şim d i ki gibi, Yı ldız Sa rayı önünde Tü rkiye fakir fu ka ra s ı n ı yıld ı r­ ma k içi n topla rı nı üzerimize çev i rm işti . Ka hı rlı , karani ı k, kısır, nankör y ı l lar sonsuzmuş gibi görünüyo rdu . 1923 y ı l ı Birinci M i l­ Kurtuluş Hareketi SiYASİ zafe re erdi . Beş o n i ş çiden başka

li

k imse işi anl a mıyord u . Gözyaşı, z i fos, beş parmakta on kara yağdı. Küskün, bezg i n degildik. Aydınlık dışarida kapanmış, içimizde açılmıştı. Henüz bir

yal ç ı n

yamaçtan

kopulmuş,

bi r

korkunç uçuruma

düşül müştü. Ölenler g itmiş, ka la nlar ise yetecekti . B i r b ogaz vapurunun göze çarpmaz si nti nesi n e Şefik Hüsnü ile i nmiştik. Ayakta durabiimiş kardeşleri, parmak hesa bıyla sayıyor, ölçü­ yar, biçiyorduk. Ki me güvenecekti k? Hepsi topu topu gene: "Sen, ben, bizim oğ l a n !

"

kalmışt ı k .

Şefik Hüsnü pem be paşa çocuğ u yüzünden h i ç tü kenmeyen uslu iyi mserli ğ i ile g ü l ümsedi . Tan ınmamak için uzattığı sivri "müsyü" sakalını sıvazlad ı . Sarı "Ma kedonya b ı yı klarının" a ra­ sında n, dost Sel a n i k şivesiyle yavaşça fısıld a d ı: -Dur bakalım . . ded i . B i r çocuk va r, Almanya'dan g eldi. .

-Orada mı? -Evet . .. dedi. Okuyor. Sevinçle sordum: -Nasıl bir çocuk? -Karayağ ız. H emen hemen sen yaşta . . . ded i . Cid d i . Çok çalışıyor. Ondan umutl uyu m. İyi yetişecek. Görürsün. Adı n ı söyled i . Oracıkta unuttu m . Adlar a kılda mı kalır? 1931-1932 yı l la rı, Elazığ'dan dön müştüm. Tekke odasının ıo


alacakara n l ıgında b i r esmer del ikanlı yokla maya gel d i . Bazı kimseleri anlayam ıyord u. (Anlamadıkları tip ti p k u rusı kı yol ar­ kadaşıydılar.) Üzülüyordu . Kimi küçük lük lere "Papaza kızabilirdi. Orucu bozacakmıyd ı?" "Hayır!" dedi ya­ g ızca del ikan l ı . Ası l konuya g eçtik . Bu genç adam, Şefik H üs­ nü'nün dört beş y ı l önce umut bag lad ıgı "ÇOCUK"tu. Ad ı Reşat. .. .

Şimdi gönlümüzde Şefik Hüsnü ile yan yana yaşayan Re­ şat Fu:at Baraner!

III. ARKADAŞ YOLDAŞ Ki mdi o ka ragün ülkücüsü iki i n san?... Ayrıntıla rına g i rme­ yelim. Arap "El insa n ha litat-ül hata ven n i sya n ! " demiş. Derviş Yu­ nus: "Ben aşı k-ı biçareyim, Baştan ayaga ya reyim!" demiş. İn­ san olara k Şefik ve Reşat ü l kücü leri m i z de elbet: "yan l ışla rın ve u n u tkanl ıkla rın karışımı", "Baştan aşagı yare" idiler. Ne var ki, ömürlerinin sonuna dek inançta şaşırmadılar, şaşırt­ madılar, inançta k üçülmediler.

Onları bir tek sözcük özetleyebi l i r: ARKADAŞLIK. H er yolda oldugu g ibi, emekçi fukara ülküsü yol u na d üşmüş SOM savaşçı lar için de iki tü rlü arkadaş vardır. Biri s i , hergün, adım başında tümen tü men rastlad ıgım ı z ar­ kadaş ka l abalı g ı . Bunlara Al manla r "Mitlaufe" derler. Len i n de yerinde kull anır bu deyimi. Anlam ı: "Yol seyirtici l eri" demektir. Sizinle b i r koşu yolda seyirtir, gösterişçi, yol arkadaşları . . . Bun lara h a l k ı m ı z "KURUSIKI ARKADAŞLAR" der. Kurusıkı arkadaşların çog u , yol tepsi g ibi düz, üstüne bal dök yala oldukça, en önde sey i rt meye bay ı l ı rlar. Kısa mesafe koşuculukla rında hep "İLK BAŞTA" g elirler. İçleri nde dünya şa mpiyonu atletler bile bu lunu r. Derken, hava azıcı k bozmaya görsü n. En ba l dök yala bur­ juva sosyalizminin asfa l tı bile dönemeçsiz ol maz. H ele yol ya l­ çın yamaç/ara, göz karartıcı uçurumla ra daya ndı m ı , o kimse­ cig i begen meyip, kend isinden öne adam geçi rmeyen "Seyi rt­ meciler"i a radınsa bul! Ansız ın: "Sen, b en, bizi m og lan" ka lll


mışsınızdır. Azınlıkta kalışınızı aptallıgınıza vere nler, buldukça kasıla

cesaret

kasıla "ANARŞİSTLİK" bilemedin: "FAŞiZME

ORTAM HAZIRLAMA" sayanlar, hep o tümen

tü men

türedi Mit­

laufeler, kurusıkı yol arkadaşlarıdırlar. Şefik Hüsnü ve Reşat Fuat, o "Mutlu-Kutlu", "Başarılı", hat­ ta "Aşırı" Mitlaufe lerden değildirler. Sık sık boğucu savaşlarda

kılıç artıgı olmuş, yenilmiş, ama yok e dilememiş: Sen, ben, bi­ zim ogla nla r dan dır . inançlı Arap Emiri Tarık Bin Zeyyad, Septe Bağazı'nı geçer geçme z, b ütün gemilerini yaktı. Çok ihtiyatlı kurnaz tilkilerden olsaydı, k ıyı kaya lı k ları arasında gemi ci k ler, kaça mak kayıklar sak lardı .

Avrupa'ya,

Asya'ya kaçardı. Kaçardı

ama,

geçti§i

"Darboğaza" adını bırakamazdı. Septe Bogazı'na, "Cebel-i Ta­ rık Bogazı" denemezdi. "BURJUVA SOSYALiZMi", küçülmüşte­ rin kolay rütbesidir.

Şefik Hüsnü ve Reşat Fuat inanç bogazını geçince,

kaça­

cak bir te k sal bırakmayan arkadaşlık er meydanının erleridir­

ler.

PROLETARYA SOSYALİSTİ'dirler. Onların arkadaşlıkia­

rına b aşka bir ad g er ek ir. Tarihimizde ömür boyu yalnız savaşın emrinde yaşamış in­

san geleneği e skidir. Yeniçeriler, çocuk yaşlarında a n a kuc a ­ gından, baba ocagından alındılar. Bir yol Hacı Bektaş Ocağı'na ayak b astılar mı, artık savaştan ölüm var dönüm yoktu. Ölen şehit olur, kalan gazi olurdu. Yoldan a yrı la n olmazdı. Bahtsı z yeniçeri atalarımız bu ölüm dirim arkadaşlığına "YOLDAŞLIK" demişler. Ne yazık ki bu derin anlamlı gelenekcil sözcük, hak ettigi saygıyı ve ilgiyi görmüyor. Reşat Fuat ve Şefik Hüsnü, ge lgeç varlıkları zamanında ol­

duğu gibi, ebedi varlıklarında da yan yana ve baş başa, dev­ rimci insancıl yolun iki ölmez jalonu, yol gösterici şakülü ola­ rak hayırla anılacaklardır. Devrimci için bundan b üyük rütbe var mıdır?

Dr. Hikmet Kıvılcımlı Agustos ı 968 12


BİRKAÇ SÖZ Bugün dilimize akta rma frrsatrnr buld u ğum u z bu ta rihi be­ yann ame (manifesto), b u n dan tam 75 y ı l önce meşhu r Alman d ahis i ve u lus l ara ra sı i şçi d evrimi teorisyeni Kari Marks ve yo l ­ d aşı Friedrich Enge l s tarafından kaleme alınmıştır.

O z a m a n l a r Ko m ü n i s t l e r Birl i ğ i a d ı altında g izli ça l ışa n ULUSLARARASI İŞÇi DERNEGİ, 184 7 yılı Kas ı m a y ı n d a Lon­ d ra'da ya p ı la n kongresinde d e v ri mci b a k ı ş a ç ı sını b i l i msel b i r şe k i l d e

yorumlayan

bir

belgenin

ya y ı m l a n m ak

ü ze re

yaz ılmasını k a ra r a l tına a l mış; ve bu g örevi M a rks ve Engel s'e vermişti. Birkaç ay s o n ra, 1848 Ş u b a t Dev ri m i' nden önce, b u şahe­ ser yazı l m ış, Lond ra'ya gönde ri l m işti . İl k

bask ı s ı

A l m a nca

yap ı l m ı ş.

Aynı

yılın

Haz i ran ında

Fransızca'ya çe v rilm iş . ingil izeesi 1850'de, Rusçası 1860'da yayımla n m ı ş . Ve g ü nü müze gel i nceye k a d a r, bu d i llerde yen i bask ı l a r ı ç ı ktığ ı gi b i , b ü t ü n d ü nya d i l l eri n e de akta rı l m ıştır. Er­ menice, Yahudice ve

Çi nees i çıkmış

olan b u edebi ve bil i m sel

a n ı t eser, üzü l e rek bel i rteyim ki şim d iye kadar Türk d i l i ne çev­

rilmemişti. A n ado lu i şçi ve köyl üsünün gücü n e dayanan devrimcilerin gerçekleşti rmeyi b aşa rd ı kla rı ha lkçı devrim i n veri m l i so n u ç­ l a rından b i ri de,

bu üzücü boş luğ u d o l d urma i mkanını bize

hazırlamış o lmas ı dır. Mem l e keti m izde b irb iri ni ta kip eden kişi­ sel yöneti mler, her konuda o l d u ğ u g i bi, f i k i r a l a n ı nd a da d i ğ e r m ill etlerden g e ri ka l m a m ıza sebep o l m u ş l a rd ı . İ n sanl ı ğ ı n fi kir­ sel evrimi n i n öne m l i b i r a ş a m a s ı nı kaydeden bu kıymetli ese13


rin, ancak bugün y a zı l dıg ında n 75 yıl son ra- d i l i mize çevri l ­ mesi ve Türk aydınlarına ve işçi sınıfına sunulabilmesi bug ü ne kadar içinde yaşadıgımız acıklı d u rumu g österen etki l i bi r ö r­ nekt i r. M i l letin kendi g ücüyle ege me n l ik ve sattanatı ele a l ­ ması bu dayanılmaz duruma son verdiginden, bundan sonra bil imsel ve e konomi k g elişme vad isinde d i ge r m i l letlerle b i r safta yürüyecegi mizden umutluyuz. E l i m iz de n g e l d i g i kad a r açık bir d ille ve daima esas metne sadık kalmaya çalışa rak , Komünist BEYANNAMESi (MANİFESTO)ni Türkçe'ye çev i rmek -

­

l e bu u m u d u n gerçekleşmesine naçizane bi r hizmette bulu n ­ d ug u m u z k ana at i n dey i z .

Yazıldıgı zamanın olaylarını

ve pa rti t a rtış m alarını yansıtan pek sınırlı noktalar ayrı tutulacak olursa, üzeri n e y ığ ı lan se­ neler bu beyannameyi ne eskitm iş, ne de ihtiyarlatmıştır. İçerdigi as ı l konular ana hatlarıyla bugün içi n de uygu l a n a b i­ l i r du rumda d ı r. Kapitalist toplu mu n çel işkileri ni ve o n l arı n de­ va m lı olarak ortaya çıkardıgı sosyal mesele leri ve proleta rya hareketleri ni bu kita b ı n ışıgıyla a y dınlat m ak şimdi de m ü m ­ kündür. Komü nist Beyannamesi, devrim önderlerinin elinde bir a n a htar görevi g ö rmektedir. Türk işçi l erini n onu s ı radan b i r eser gibi okumay ı p , her cü mlesi üzerinde der i n d e r i n dü­ şü n meleri; ve bi r dua k i ta b ı g i bi daima cepleri nde taşımalan ve s ı n ı fsa l hare ketlerini oradaki g erçekiere g ö re düzen leme­ leri temenni olunur.

Dr. Şefik Hüsnü

14


KOMÜNİST BEYANNAMESi ı. Bir hayalet, komünizm haya leti bütü n Avrupa'yı dolaş­

ma ktadır. İhtiya r Avrupa'n ı n bütü n iktida r ma kamları Papa ve Çar, Meternih ve Gizo, Fransız radikalleri, Almanya polis/eri bu haya l e ti kuşatıp sıkıştırmak içi n b i r kutsal haç l ı se fe ri tertibi i l e bi r l i k o ldular. İktidarda ki hasımla rı tarafında n kom ü nist diye suçla n­ ma mış; komünistlik suçlaması nı nam ussuz bir işaret gibi, aynı zamanda daha ilerici muhaliflere v e rakipleri olan gerici parti­ lere ka rşı yöneltmemiş bir m uhalefet pa rtisi gösterilsin. Bundan katmerli bir ders çı karmak lazımd ı r. Öncelikl e şu ki bugünden komünizm bütün Avru pa devletle­ ri tarafı ndan bir güç olara k kabul ediliyor.

İkinci olarak, bakış a çılannı, amaçla rını, egilimlerini açıktan açıga bütün dü nya n ı n gözü ö nünde yoru m la mak; kom ünizm hayaletinin çocu kça masa l ı na ka rşılık partinin resmi görüşle ri ni ortaya koymak zam a n ı komünistler için gelip çatmıştır. Çeşitl i m i l l etiere mensup komünistler Londra'da toplanara k aşagıdaki beyannameyi kaleme a ldılar ve bu beyanname ingi ­ liz, Fransız, Al ma n , İtalya n , Flaman ve Da nimarka dil lerinde yayı m la nıyor. ­

ıs


I BURJUVAZi VE PROLETARYA 2. Bugüne kada r bütün insan top l u l ukla rı n ın tari h i , s ı n ıfla rın kavga l a rı tari h i dir . Serbest insan ve es i r, seç k i nler ve h a l k , a s i l ve köle, u sta ve ç ırak, b i r ke lime i l e ezenler v e ezil enler s ü rek­ li bi r çatış ma hali nde, bi rbirine ka rş ı gögüs gere rek bazen el altında n baze n açıktan açıga a ra lıksız b i r m ücadeleyi deva m ettirdi l er. Bu m ü ca d e l e her seferi nde bütün toplu m u n d evri m­ ci bir tarzda karm a ka rışı k o l masıyla veya karşı ka rşıya gelen iki sın ı fı n ma hvıyla sonuçlanırdı. Tari h i n zama n ı m ı zda n önceki devirleri nde hem en her yerde to p l u mun çeş itli s ınıfla rı n ka rma b i r örgütle n m es i n i arz ettig i n i görür ü z . Ve h e r yerde, toplumda k i çeşitl i sosyal katmanla rın derecelenmesi n i b u l u ru z . Böylece eski Roma'da seçkinler, şo­ valyeler, ha lk, esi rl er; ortaçagda derebeyl e r, ya rdımc ı la rı , u s­ t a l a r, ç ı raklar ve kö l e ler; faz l a olarak da bu s ı nıfla rın her b i rin­ de ayrı b i r ta k ı m zü m reler v a rd ı.

3. Bugünkü to p l u m -derebey lik toplu munun devri l mesi n den dagan burjuva to plumu- s ı nıf çelişki leri n i o rtada n kald ı rmad ı . O , ancak ö ncek i l erin yerine ye n i s ı n ı fla r, ye n i zul ü m yöntemle­

ri, yen i m ü cadele şek i lleri getird i . 4 . Bu n u n l a b i rl ikte devr i m i z b urjuva devri, b e l irgin b ir öze l ­

l i g e sa h i pti r . O , s ı n ı f çel i ş k i leri n i b a s i tleşti rd i. G i ttikçe b ü t ü n to p lum

iki

k a rş ı t cepheye,

dogrudan dog ruya

iki

m u ha l i f

sınıfa, b urj u va zya ile prol etaryaya ayrı l ı yor. O rtaçag kö l e l eri 17


i l k kasa ba ları n bu rjuvala rı n ı d og u rd ula r. Bu kasa ba burjuvaz i ­ sind e n çagdaş burjuva zi n in ilk toh u mla rı gel işti. Amerika'n ı n keşfi, Afrika'nı n etrafının dolaşı lması, yü kselen burjuvazyaya yeni bir zemin oluştu rdu . Dogu Hindistan ve Çin pazarı, Amerika'nın sömürg eleşti rilmesi, sömürg elerle yapılan ticari d egişim, degişim araçla rının ve genel olarak emtia çeşit­ l erinin artışı, buharlı gemi ve sanayiyi o z a ma na kadar görül­ memiş b i r biçimde g eliştirdiler, aynı zamanda yık ı l a n derebeyi toplumu nun bünyesi nde var olan devri mci u n s u ru n büyümesi­ ni hızlandırdılar. Bundan son ra yeni pazarlar açı ldıgı ora nda artan ihtiyaçl ara derebeylik ve lonca şeklindeki sı nai işletme artı k yetmiyord u .

i ma lathane ta rafında n

onun

yeri ne geçti. Ustalar, orta ta baka sanayici l e r

i t i l d i l er. Çeş i t l i esna f k u ru luşl arı a rasındaki iş bölümünün ye rin e a tölye içindeki iş bölümü geç­ ti. Lak i n pazarların genişlemesi, ihtiyaçların artması dur­ maksızın deva m etti. Son u n d a, ima latha n e d e yetmemeye başlad ı . Su buharı ve makinecilik de sanayi ü retimine devrim getird i . imalathane yeri n i modern büyük sanayiye b ı ra ktı . Kü­ çük sanayi burjuvazyası, yerini sanayi milyonerlerine, gerçek sanayi orduları reislerine, modern bu rjuva la ra b ı ra kt ı . bir

k e n a ra

Amerika'nın keşfi dünya paza rını mümkün k ılmıştı . Büy ü k sanayi

onu hayata geçirdi. Dü n ya pazarı; ticaret, deniz v e k a ­ gelişm esi içi n öne mli bi r nede n o ldu. Öyle bir ge­

rayollarının

lişme ki onun karşı etkisiyle sanayi büyüyordu ve sanayinin, ti­ careti n , deniz yolları n ı n , demiryollarının her yeni gelişi mi, bur­ juvazyanın

ileriye yeni b i r a d ı m ını kaydediyo rd u . O,

bu

suret­

l e, sermayesini daha da arttı rıyor, d e re beyilgin kal ıntısı ve mi­ rası olan diger sosyal sı nıfların tümünü daha geri lere itiyordu. 5. Böylece çagdaş burjuvazya; uzun bir gelişi min, ü reti m ve ulaştırm a yöntemlerinde bir dizi devrimin ürünü o la ra k ortaya çıkmaktad ı r. Yü kselmesinin her bir aşamasında burjuvazya, a yn ı güçte bir siyasi i lerleme de meydana geti rmişti r. Tımar sa h i bi dereıs


beylerin ta hakkümü a lt ında e z i len b i r s ı n ıf, na h iyelerde güçlü ve ba g ı msız b i r to p l u l u k, b u rada bir şe h i r cumhuriyeti; ötede kraliyetin vergi ve angaryasıyla y ü k ü mlü üçüncü kes i m , sonra i mal athane devrinde aristokrat h ü kümdarl ıkta o l d u g u kadar m utlak h ü k ü m d a rl ı kta d a soyluta ra karşı bir d enge u ns u ru , ne şeki lde olursa olsun

b ü tün hükümdarlıkların temel

taşı ve

baş l ıca esa s ı olan b u rj uvazya, büyük sanayin i n ve dünya pa ­ zarının o l u şumunda n beri k ı l ıcının h a k k ı o l a rak çagdaş temsili devl ette bütün s i ya sete h a kim oldu . Çag daş h ü kü met i ktid arı , bütün

burjuva sınıfının

ortak

çıkarını

tanzim ve i dare eden bir

vekalet h eyetinden ba şka bir şey deg i l dir.

6. B u rjuvazya n ın tar i h i ro lü her şeyd en evvel devrimciymiş­ çesine bir ro l d ü. Burjuvazya iktida rı n ı kurd u g u her yerde bütün patriy a rkal, pede rane ve şairane derebey l i k şartl a rı n ı ta h ri p et­ ti. insa n l arı dog u şta n amirlerine baglayan derebey l i g i n çeş i t l i ve karm a karışık bag ları n ı merhametsizce kopard ı . Duyguta rl a hiçbir alakası olmayan, ç ı rçıplak çıkarl a rd a n, önced en ödeme­

nin

zaru ri

gereklerinden

başka

bir

ba glant ı nın

insa n l a r

arasında devam ı n ı istemed i . Dinda rca heyecan l a rı n , asilee h a m l e l erin, burjuva hassa si­ yeti n in kutsal ti treyişleri n i , bencifce hesapçı l ı g ı n sog u k dalga ­ lan i çinde bogdu. insanın kişisel on urunu değişim değeri şek­ li nde nakde çev i rdi. Ve o kadar hamaset ve heyecanla tak i p edilmiş ve o kada r pa h a l ıya m a l o l m u ş h ü rriye t l e r yeri ne ya ln ızca insafsız ve ruhsuz t i ca ri fa a l i yet hürriyeti ni getird i . Özetl e , din v e s i yasetin ald atıcı kostü m ü altında gizlenmiş sö­ mürü yerine, açı ktan açı ğ a , hayas ızca, dog rudan d o g ruya ka­ ba ve katı bir tarzda yapılan sömürü y ü geçi rd i . Bu rjuvazya o zamana kad ar, dinda rca bir dikkatle h ü rmet ve t a kd i r ed i l en i nsani faaliyetterin tamamını kaplayan yard ı z i a rı kazı d ı . Dokto­ ru, h u k u kçuyu, ra h i b i , şai ri, a limi kendine bag l ı ü cretli işçiler hal i ne getird i. Bu rjuvazya evli lig in övünç kaynağı ol an, heye­ can ve d u y g u peçesini y ı rttı . Artı k evfilik bagı, para işinden başka b i r şey o l m u yo rd u .

Burjuvazya o rtaçagda

geric i l i ğ i n 19


hayran

olduğu vahşi bir kuvvetle yayılman ı n

nasıl mantıklı bir

tarzda nefret edilecek bir tembel!ige vardığını açıktan a ç ı ga

g östermedlg i bir tarzda gösterdi. M ısır piramit­ lerinden, Roma köprülerinden ve gotil< katedral lerden başka akıl la ra du rgunluk veren şeyler meydana getirdi. H aç l ı seferle­ rine ve fetihlere hiç benzemeyen mücadeleler yaptı. 7. Üretim aletlerin in -üreti m şartları nı n- yani sosyal şa rt­ ların toplamının ara l ıksı z değişme ve d evri m i sayesinde burju­ pat etti.

Kendisinden evvel

is­

kimsenin

insan faaliyetinin nelere kadir o ldu g unu

vazya

varlığını sü rdü re bi l ir . Buna karşılık, eski üretim oldugu gibi deva mı geçmişteki toplum sınıflarının

anca k

yönteminin

va rlık şartı idi. Burjuva devriminin ayırt edici özelliği üretimin sürekli deg işmesi , sosyal şartların dur­ maksızın sarsıl mas ı , sons uz bir düzensizlik ve k ış k ı rtm ad ı r . O zamana kadar pasl a rı ve yosunları içinde donmuş gibi bozul­ madan d u ra n sosya l bağ lantıla r, eski ve saygıdeger fikir ve alışkanl ıklada beraber kesintiye ugruyor; yeni örgütlenmenin b a g l a ntı l a rı sag l amlaşamadan y ı pra nıyor. Soylulugun ve isti k ­ rarı n ruhunu oluşturan her şey toza dumana karışıyor. Kutsal o l a n her şey saygısız l ı g a u g ruyor. En sonunda, insanlıgın varlığını ve insan ilişkilerini, insa n la rı n hayale kapı lmadan tümü için birinci

a paçık bir gözle incelemeleri gere kiyor.

8. Ürettiklerine gittikçe daha geniş pazarlar bulup açmak

i htiyacı burjuvazyayı bütün dünya yüzeyinde telaş içinde ko­ şuşup didinmeye teşvik eder. Her yere bumunu s okm as ı , her yere

yerleşmesi, pazarlama

şebekelerinin

her tarafa girmesi

gerekir.

Ciha n pazarı n ı

dolayısıyla, bu rj uvazy a bütün memleketler/n üretimine ve tü ketimine kozmopolit bir şekil verdi. Gericileri fazlasıyla üzerek s anay i y i milli temelinden mahrum etti. Eski mill i sanatlar mahvedildi ve tahriplerine her sömürmesi

gün devam ediliyor.

Bunlar

yer l eri n i yeni sanayiye bırakıyorlar. Bu

nin k a bul ü za

bütü n

medeni milletler için bir ö l üm

yeni

sanayi­

kal ı m mesele­


siydi. Bu sanayi, sadece yerli hammaddeyi işlemekle yetinmi­ yor. Fakat en uzak yerlerden getirilmiş hammaddeyi de kul­ lanıyor. Ve yalnız yerli halkın tüketimi için üretmiyor. Fakat bü­

tün cihan için çalışıyor. Mahalli sanayinin karşılayabildigi eski ihtiyaçlar yerlerini teskin ve tatmini en uzak memleket ve ik­ limler

üretiminin

kullanımına

baglı

olan

yeni

ihtiyaçlara

bıraktılar. Mahalli ve milli varoluşların rahat ve sufiyane sulh ve sükünuna sıgın ak teşkil eden eski sınır engelleri, milletlera­ rasında sıkı ve karmaşık bir dayanışma oluşturan degişimin sonsuz karışıklıgı ile karşılaşıp yıkıldılar. Bu konuda maddi üre­ tim, manevi üretim, hepsi birdir. Her milletin oluşturdugu fikri eserler, tümünün ortak malı oluyor. Dar görüşlü özel eserlerin modası geçti. Milli ve mahalli ede biyatların çeşitlenmesinden bir cihan ede biyatı dogmaktadır.

9. Üretim aletlerinin tamamını harikalar gösteren bir sürat­ le mükemmelleştirmek ve ulaşımı karşılaştırma kabul etmez bir derecede kolaylaştırmak suretleriyle burjuvazya en barbar, ilkel kavimlere varıncaya kadar medeniyeti yaymıştır. Ürünle­ rinin ucuzlugu bütün Çin Setleri'ni deviren; yabancıya karşı besledikleri kinde en kararlı olan vahşileri bile teslim olmaya mecbur eden bir agır topçu kuvveti mahiyetindedir. Burjuvaı­ ya yeryüzünde yaşayan bütün kavimleri mahvalmak tehdidi karşısında kendine özet üretim yöntemini kabule ve medeniyet denilen şeyi memleketlerine ithale

-

yan i bizzat kendilerini de

burjuvalaştırmaya- zorlar. Bir kelime ile kendi tanımına uygun bir dünya meydana getirir.

10. Burjuvazya şehiri köyün hakimi durumuna getirdi. Mu­ azzam şehirler yarattı. Şehirlerin ahalisini köylerinkine göre sonsuz bir derecede arttırdı. Ve ahalinin önemli bir kısm ını köy hayatının kalın kafalıhgından kurtardı. Nasıl köyü şehrin haki­ miyeti altına koymuşsa vahşi ve yarı vahşi memleketleri de medeni memleketlerin bagımlılıgına geçirdi: Köylü halkı bur­ juva milletlerin, doguyu batının hakimiyeti altına koydu.


11.

Burj uvazya g itti kçe ü reti m i n ,

emiakin ve a h a l i n i n

dagın ı kl ıgının önüne geçmektedi r. A h a l i y i toplayıp, üretim a raçla rı n ı merkezi leştirip, emlak i az sayıdaki elde bi riktirdi. Bu­ nun zaruri neticesi siyasi merkeziyet oldu. Her biri özel çı kar­ lara, kanunlara , hükümetlere, g ü m rüklere sah i p , sadece birle­ ş i k bagı msız vilayetler d iğerleri ne katılı p o n larla yoğruldu . Aynı h ükü mete, aynı kanunlara, ortak bir sınıf çıkarı na ve ortak bir gü mrük sınırı na sahip bir tek millet hal i ne getirildi. 12. Bu rj uvazya bir asırı bile doldurmayan s ı n ı f hakimiyeti esnası nda, daha evve l k i kuşakları n top l u halde yapabildikleri ni geri lerde bıra kan, çok daha ka labalı k ve daha sıkı, muazzam üretici kuvvetler ya rattı. Ta bii kuvvetiere boyun eğdi rilişi, ma­ kineler; kimya nın sanayi ve ziraatte kul la nılışı; bu harlı vap u r­ lar, şimendiferler, elektrikli telgraflar, boylu boyunca kıtaların ekilebi l i r hale g etirilişi; nehirlerin ulaşıma elverişli kıl ınması; zem inden fışk ı ra n halk k itleleri; toplu msal emeğin bağrı nda bu kadar muazzam üretici g üçler uyuduğunu, vaktiyle hangi ku ­ şaklar şüphe ve hayal etmeye cesaret etmişti? 13. Şu halde derebeylik toplu mundan, burjuvazyanın oluşu­ munu mümkün kılan üretim ve ulaştırma araçla rının doğduğu­ n u gördük. Ve gelişimlerinin bir aşaması nda bu üretim yön­ temleri ve ulaşı m araçları; derebeyli k toplumunun üretim ve değişim şartla rıyla, üretim ve ziraatın derebeyl i k teşkilatıyla, bir kelime ile mülkiyetin derebeylik şe kli ile uyuşması mümkün o lmaya n bir ha le gel mişti. Bütün bu yöntem ü retime destek olacak yerde, onu zorlaştıra n zincirler haline gelmişti . Bu zin­ cirleri k ı rmak gerekiyordu; ve onla r nihayet k ı rıldı . Bu yönetim tarzının harabeleri üzerinde serbest rekabet ve ondan mantıken kaynaklanan sosyal ve siyasi teşkilat, bu rj u ­ vazya sını fı n ı n siyasi ve ekonomik mutlak ha k i miyeti o l uştu. 14. Bugün buna benzeyen bir ha reket ve bir değişim ile

karşı karşıyayız. Üretim ve tüketimin burjuva şartları, mülkiye­ t i n burjuva usu lü, g üçlü üretim ve degişim araçla rının harika ­ larını fışkırta n şimdiki burjuva toplu mu, davet edip cisimleştir22


digi yeraltı kuvetlerini itaat altına almaktan aciz bir sihirbazdır. Onar onar birkaç defa devreden senelerden beri sanayi ve ti­ caretin tarihi, çağdaş üretici güçlerin çagdaş üretim yöntemine karşı isyanının tarihinden başka bir şey degildir. Halbuki ken­ disine karşı isyan edilen mülkiyet usulü, burjuvazyanın bizzat varlığı ve hakimiyeti ile eştir. Zaman zaman tekrarlayan, her defasında daha tehditkar bir biçimde bütün burjuva toplumu­ nun varlığını söz konusu ettiren ticari krizleri anmak yeterlidir. Her ticari kriz her defasında ortaya çıkarılmış olan üretimin önemli bir kısmının tahrip edilmesi sonucunu vermekle kal­ maz; aynı zamanda eskiden kazanılmış üretim güçlerinin de önemli bir kısmının yok olması sonucunu verir. Her kriz ata­ larımızın anlamsız bulacagı toplumsal salgının ortaya çıkışıdır. Bu bir aşırı üretim salgınıdır. Birdenbire toplum kendini ani bir barbarlık haline dönmüş bulur. Sanki bir kıtlık, genel bir imha savaşı onun yaşam araçlarını aniden kesiverir. Sanayi ve tica­ ret yok olmuşa benzer. Bu neden? Zira,

bu toplumun medeni­

yeti çok geliyor. Üretim araçları gereginden fazladır. Sanayi, ti­ caret aşırı dereceyi bulmu ştur. Bu andan itibaren e mri altında olan üretici güçler artık burjuvazya mülkiyetinin duru munu desteklemez olur. Aksine büyümelerinde, bu mülkiyetın dar öl­ çülerini harikulade bir derecede zorlamışlardır. O zaman bu mülkiyet onlara en gel olur; ve bu engeli ortadan kaldırmakla bütün burjuva toplumuna da düzensizlik ve karışıldık getirirler. Onun mevcudiyetine varıncaya kadar tehdit ederler. Burjuva varlığının şartları, üretimine hizmet ettigi bütün servetleri ken­ disine maletmek imkanını azaltır. Bu krizlerden kurtu lmak için burjuvazyanın kullandıgı usuller han gileridir? Bir taraftan zor kullanarak birçok üretici güçlerin imhası, diger taraftan da ye­ ni pazarların fethi ve eski pazarların daha derin sömürüsüdür.

Bu hareket tarzı neye yarar? Açıkça görünüyor ki, daha çok sa­ n ayiyi ilgilendiren daha müthiş krizler hazırlamaya ve bu kriz­ Ierin önüne geçecek araçları daha da azaltmaya yarar. 23


ıs. Bu suretle burjuvazyanın derebeyilgi yere serrnek için kullan dıgı silahlar şimdi kendi aleyhine dönüyor. Hepsi bu ka­ dar degil! Burjuvazya yalnız kendisine ölüm silahları yapmadı. Bu silahları kullanacak adamları da, modern işçi sınıfını, prole­ terleri de ken disi dogurmuş oldu. Burjuvazya yani sermaye bü­ yüdükçe, proletarya da -iş buldukları sürece geçim araçlarına sahip olan ve emekleri sermayeyi arttırdıgı sürece iş bulan mo­ dern işçi sınıfı da- aynı derecede büyür. Bu işçiler kendilerini perakende olarak satmak mec buriyetindedirler. Diger herhan­ gi ticari eşya gibi bir maldırlar ve bundan dolayı rekabetin bü­ tün degişimlerinden, piyasanın bütün sonuçlarından dogan ak­ si tesire ugrarlar. Makineciligin

gelişimi

ve

bölümü

sonucu

her

türlü

bagımsızhktan mahrum olan iş, işçi için bütün çekiciligini kay­ betmiştir.

O, makin enin bir eklentisi olur. Ve kendisinden en basit ve en tekdüze, en kolay ögrenilebilen iş talep olunur. Bugün bir işçi tutmak için yapılacak masraf yaşamaya ve neslin de­ va mına gerekli olan şeylerin bedelinden fazla degildir. Halbuki bir malın -şu halde "iş"in de- fiyatı onu üretmek için gereken masrafa eşittir. İş çetinleştikçe ücret azalır: Makinecilik ve iş bölümü geliştikçe aynı oranda iş saatlerinin artışı, belirli bir za­ man zarfında talep edilen işin arttırılması ve makinaların hare­ ketinin hızlandırılması, ilh... suretleriyle sarf edilen iş toplamı o oranda çogalır.

16. Modern sanayi, patriyarkal usta başının küçük imalatha­ nesini, sanayi sermayedarının büyük fabrikasına dönüştürdü. Sayısız işçiler birbiri üzerine istif edilmiş askeri bir tarzda teş­ kilat altına alınmıştır. Bunlar san ayinin sıradan askerleri, nefer­ leridir. Ve onlara nezaret etmek için bütün bir subay ve küçük subay düzenegi mevcuttur.

Burjuvazya sınıfına,

burjuvazya

hükümetine köle olmaları yetmez. Her gün her saat makineye, usta başına ve bilhassa burjuva fa brikatöre de uşaklık ederler. 24


Açıktan açıga tek hedef olarak maddi çıkarını ilan ettigi oran­ da, bu despotluk çok fazla miskin, kindar ve bıktırıcıdır.

17. El işi ne kadar az ustalık ve daha az fiziki güç gerekti­ rirse, yani modern sanayi ne kadar çok gelişirse, kadın ve ço­ cuk işi o kadar çok erkek işinin yerini alır. Cinsiyet ve yaş fark­ larının artık işçi sınıfı için toplumsal önemi kalmaz. Artık yalnız yaş ve cinse göre, çeşitli masraflara yer açan iş aletleri vardır.

18. İşçinin fabrika sahibi tarafından soyulması, iş ücreti kendisine nakden ödenmekle biter bitmez; hemen burjuvaı­ yanın

diger kısımları,

karşılıgı

borç

ev sahibi,

verenler,

ilh...

perakendeci tüccar,

her

taraftan

onun

rehin

üzerine

saidırırlar. Es ki zamanın aracı sınıfların ın, küçük sanatkarların, tüccar­

lar ve irat sahiplerinin, esnaf ve köylülerin küçük sermayeleri bir gün büyük sanayi işletmeciliğine yetmez ve büyük serma­ yedarların rekabetlerine dayanamadıklarından yenik düşerler. Yahut

da

becerileri

yeni

üretim

yöntemleri

ile

değersiz

bırakılara k yavaş yavaş proletarya durumuna düşerler. Böyle­ ce proletarya halkın bütün sınıflarından üyelerle çoğalır.

19. Proletarya çeşitli gelişme aşamalarından geçer. Ancak doğar doğmaz da burjuvazyaya karşı mücadele etmek zorun­ dadır. Başlangıçta,

bu

mücadele

işçilerin

kendilerini doğrudan

dogruya ferden sömüren burjuvaziye karşı mücadelesidir; bu mücadeleyi yapanlar öncelikle tek tek işçiler, sonra bütün bir sanayi kolunun bir merkez etrafında toplanmış işçileridir. Bun­

lar hücumlarını yalnız mevcut burjuva üretim şartlarına yö­ neltmezler. Üretim araçlarına karşı bile yöneltirler. Yabancı ve rakip malları tahrip ederler. Makinaları parçalarlar. Fabrikaları yanı;ına verirler. Ortaçağın mahvolmuş işçilerinin şartlarını di­ riltml ye çabalarlar.

20. Bu evrede işçiler memleketin her tarafına dağılmış ve reka betle

parçalanmış

bir

kalabalık

yıgınsal dayanışması, henüz onların

oluştururlar.

İşçilerin

kendi toplanmalarından 25


i le ri g e lmez . Ancak a rtık onla ra başv u rm aya mecbur kalan ve bütü n proletaryayı kendi

siyasi amaçlarına varmak için hareke­

te g eti rm ey e henüz g ü cü yeten burjuvazya nın yöneti m i a ltında toplanmalannın neticesidi r.

Sonund a , gelişmenin bu aşa­

ması nda işçiler gerçek düşmania rına karşı mücadele etmezler. Ancak, düşmanla n n ı n düşmanlarına, mutlak h ük ü mda rl ı g ı n son kahntılanna ka rş ı, m ü l k sa h i p l e r i , sanayi dışı bu rvuval a ra, küçük burjuvalara karşı h ü c u m ederler. Böylece bütün ta ri h i hareketin yönetimi b u rjuvazyan ı n eli nde to p la n ı r. O

zaman el­

de edilen her zafer, bu burjuvazyan ı n zafe ridir. 2 1 . Lakin sana y i n i n gelişmesi proletaryayı yalnız sayıca

arttırmaz. O n u d a ha yog u n kitl eler h a l inde toplar, k u vveti b ü ­ yü r . V e pro l eta ry a bu kuvveti ni h issetm e kle d a h a

da kuvvetle­

nir. M aki n e leş m e , işi n türüne göre olan fa rkl a rı giderip, hemen

her yerde ücreti eşit bir alçak seviyeye i nd l rg ed ik çe , çeşitli pro­ letarya zümreleri a rasındaki çıkar ve yaşa m farkları da ortadan kalkar. Fakat b u rjuvaları n ara larında g eçe rli olan ve tica ri kriz­ leri doguran rekabet d olayısıyla bu işçi ücreti g ün d e n g ü ne da ­ ha sık olara k d a l g a l a n m a l a ra ugrar. Makineciligin kesi ntisiz g eli şi mi ve evrimi h ı z kaza n d ı kça iş­ ç i l eri n topluluk şartla rı g ittikçe daha çok söz konusu o l u r ve g itti kçe

tek tek iş çi l e r i l e tek tek burj u va a rasındaki çarpışma­

la r iki sı nıf a rasındaki çarpışma n i t e l i g i n i kazanır. Başlang ıçta işç i l e r burj u v a l a ra

karşı toplantıla r yapmaya baş l a rlar. Birleş­

melerinin h edefi ücretl e ri n i n savu n m as ı d ı r.

Son ra muhtemel

isyanlar için y ıg ı n a k yapmak amacıyla d eva m l ı birlikler k u r­ maya kadar g iderler. Bazı yerlerde mücadele i sya n a d ö n üşü r . 22. Bazen işçiler galip de gelirler. Fakat bu geçicidir. Bu h ü ­ cu m l arın g erçek

kazancı, dog rudan do g ruya başarı nın sag­

lad ı ğ ı çıkar değildir. B u kazanç işçiler a rasında gittikçe yayılan b i rl i kten iba rettir. Bu b i rlik, büyük sanayinin meydana geti rd i ­

gl v e d eg i şik yerlerdeki işçilere karşıl ı kl ı ilişkilere girişme im­ kanı veren çok sayıda ki ulaşı m a raçları sa y esi n de kolay l ı k o l uş26


tu rmuştur. Her taraftaki aynı türden, çok sayıdaki yerel müca ­ deleterin merkezi anlamdaki bir tek m il l i mücadeleye, b i r sınıf mücadelesine dönüşmesi için yalnız baglantıya ihtiyaç vardır. Lak i n her sınıf mücadelesi bir siyasi mücadeledi r. Ortaçagda, ancak ü l ke içindeki yollarla işleyen burjuvala rın oluşturmak için asırlarca za man harcadıkları b i rligi şimendiferler sayesinde modern p roleterler pek az y ılda ot uştu rd u l ar . 23. Bunu nla birlikte, bir proletarya sınıfı ve sonucunda bi r p roletarya siyasi partisi oluştu ran bu b i rl i k h e r d a ki ka işçiler a rası ndaki rekabet dolayısıyla yeniden k ı rı l ı r. Lakin daima da daha kuvvetli, da ha

pek işm iş,

daha kudretli olarak tekrar k u ­

rulur. Burjuvazyanın iç kavga ve çekişmelerinden yararlana­ ra k, proletarya s ı n ıfı , zorlaya rak işçi lerin çı karl a rı n d a n bazıları n ı b i r kanu n şekli nde tan ıtmayı başarırlar. İng iltere d e 1 0 saatlik işg ü n ü kanunu bu türdendir. 24. Eski toplumda meydana gelen bütün çarpışmala r, b ir­ çok olayd a p ro l eta ry a n ı n o l g u nlaşması n ı kolaylaştınrlar. Bur­ '

juvazya ara lıksız b i r mücadeleye girişmiştir: Başlang ıçta a ris­ tokrasiye karşı sonra sanayi n i n i l e rlem esiyle çıkarları boz ulan b urj u va kısımlarına karşı ve her za ma n da bütün yabancı memleketler burjuvazya s ı na karşı. Bütü n bu mücadelelerde o, proletaryaya başvurup onun yard ı m ı n ı talep eder ve böylece onu siyasi ha rekete yöneltmek zorunda ka lır. Böylelikle prole­ taryaya, kendi o l uşumuna hizmet eden egitim araçlarını ver­ miş olur. Yani b u rjuvazi proJeta ryaya kendisine karşı çevrile­ cek silahları vermiş o l u r. 25. Bundan başka gördügümüz g ibi, sanay i n i n i l erlemesi proletaryaya hak i m s ı nıftan büyü k kesi m leri ilave eder. Veya h iç deği lse onların varl ı ğ ı n ı tehdit eder. Sınıfları nda n d üşmüş b u b u rjuvalar da proletaryaya b i rçok eg iti m araçları tem i n ederler. Özetle, sınıf m ü ca d e l esi son a niarına yaklaştıgında hakim sı nıfı n ve bütü n eski top l u m u n çözü l mesi öyle bir şid­ dete, öyle bir sert l ige ulaşır ki i ktidar maka m ı na sa h i p o l a n la r­ dan küçük b i r gru p kendi sınıfı ndan ayrı l ır ve gelecege sa h i p


olan devri mci s ı nıfa kat ı l ı r . N asıl vaktiyle a s i l le r i n b i r kısmı burj uvazyaya geçmişse tıpkı bunun g i b i zam a n ı m ııda burju ­ vazya n ı n b i r kısmı proleta ryaya geçer. Ve bilhassa bu ha l ta­ rihi ha reketi n topluca kavra nm a s ı n a kadar y ü kselebilen b i rkaç b u rjuva fikir ada mı için geçerlid i r. 26. Zamanımııda burjuvazyaya muhalefet eden bütün s ı n ıflardan yalnız proletarya g erçekten devri mci bir sınıftı r. Bü­ yük sanayi karşısında d iger sınıfla r erir ve ma hvolurlar. Prole­ tarya ise en katıksız ü rü n ü olarak ondan dogar. Aradaki sınıflar, küçük sanatkar, küçük tücca r, esnaf ve köy l ü ler; burjuvazyaya ancak tehlike a ltında bul una n ken d i o r­ ta halli sınıf varl ıkları n ı koru mak i çin hücum ederler. Bundan dolayı devri mci degil, fakat m u hafazakardı rlar. Daha i leri gide­ rek onla ra g erici d iyebi l i riz; z i ra tari h i n çark ı n ı tersine çevi r­ mek g i ri şi m i nde b u l u n u rl a r. Ya hut devrimci ise le r, proleta rya içinde kaynaşmaya mahkum b u l u ndu kları n ı kavradıkla rı için devrimci d i rler. B u takdirde, şimd iki çıkarları nı deg i l , lakin gele­ cekteki çıkarlarını savunu rlar. Kendi bakış açı ları nı b ı raka rak proletarya n ı n bakış açısına g eçerler. Serseri pro letaryaya, eski toplu mun en süfli tabaka larını teşki l eden bu süprüntülere g e l ince bazen pro l eta rya devri m i o n u d a a n i b i r sarsıntı ile hare keti içine sürükler. Bu n u n la be­ raber, hayat tarzı kendisini, daha ziyade geri ci ma nevra lar içi n satı n a l ınmaya rıza göstermeye egi l i m l i kılacaktı r. 27 . Eski topl u m u n varl ı k şartla rı, proletarya için beli rlenen va rhk şartları a racı l ı g ı yla im ha olu nmuştur. Pro letarya nın mü 1 k ü yoktu r. Onun e ş ve çocukları ile ilişkisinin a rtık b u rjuva ai­ le baglarıyla hiç ala kası yoktur. İ ngiltere ve Fransa, Amerika ve A l manya'da hep aynı ola n m odern sınai iş ve sermayeni n çağdaş boyu nduru g u ona her m i l l i öze l l i g i n i kaybettirmiştir. Kan u n lar, a hlak, d i n , o n u n içi n her biri arkasında b i r b u rjuva menfaati gizleyen burj uva batıl i na nçları nda n ibarettirler. 28. Ş i m d i ye kada r birbiri n i takiben i ktidara el koyan b ü t ü n s ı n ıfla r, bütün toplumu, k e n d i iratlarını g üvence a ltına a lan 28


şartlara mah kum etmek suretiyle, kazanılmış e ko nom i k du ­

ça b alıyor l ardı . Proleterler, şim diye kadar kendi l erin e bir g e l i r h i ssesi v e r i l e n y ö n t e m l e r i ortadan k a l d ırm a k suretiyle a nc a k to p l u m s a l ü retici g üçleri elde ede­ bi leceklerd i r. Yani d e m ek oluyor ki ir a d ı n dagıtımı h a k k ı n d a m evcut b ü tün idare yöntemleri n i o rtadan kaldırma lıdırlar. Proleterlerin ken d ileri n e a i t korunacak hiçbir şeyleri yoktur. Aksi ne, şimd iye ka d ark i b ü tün özel g üven c e/ e ri bütün özel rumlarını korumaya

,

koruma s is te m in i tahrip etmeHdi rler.

29. Ş i m d iy e kadarki bütün hareketler azınlıklar tarafından y a h ut azın lıklar yararına yapılmış hareketlerdi. Proletarya hare­ keti büyük çog u n lug u n, büyük çogunluk yara n na h are ke tid ir

.

E g er şimdiki

toplumun en a l t

olan

bag ı m sız

tabakası olan prole­

tarya ayaklanaca k, başını kaldıracak olursa bu is yan patlam ası

devleti ol uştura n üst ta bakaları da beraber alıp

g ötürür.

30. Prol e ta rya nı n b urjuva zy a ya karşı mü ca d elesi e s as ı n da ,

öy le ol mamakla bera be r, şeklen bir mil li m ücadele olacaktır. Besbe l l i k i her mem leketin proleta ryası i lk önce ke n d i burj u ­

vazya sının hakkından

g el m ek

m ec bur i yet i n de d ir .

Bu tarzda proletarya g el iş i m i n in en g e nel evrel erini tanımla­

gizli olarak var olan iç savaşı açı k bir devrim halinde patlad ıgı ve bu rjuvayı zorl a devirerek makla bug ü nk ü toplumda az ço k

proletaryanın kendi ha kimiyetini kuracagı nokt a ya kadar tak i p ettik.

3 1 . Bug üne kadar büt ü n top lum lar, g ö rdük k i ezen ve ezi­ len sın ıfların çel i şk i ler i üzerine d a ya n m ışt ır. Fakat bir sınıfı eze­ b i l m e k için, onun

h iç

deg i lse esirlik hayatını devam ettirebile­

cek şartlan hazırlamak lazım g eli r . K ö l e, kölel i kten n a h i ye n i n

Nasıl ki d erebeylik m ut l a kı ye t i n bo­ yundurugu altı nda küçük burjuva, burjuva olmuştu . Modern iş­ çi aksine sana yinin ilerle mesi ile yükselecegine gittikçe daha d e ri n bir s u rette bizzat ken d i sınıf şartlarının al t ı n a düşüyor . İşçi, yo k s ul ve fak ir oluyor. Ve fakirlik halkın ve servetin art­ mas ı nd a n d a ha ça bu k büyüyor. Böy l ece açı kça m e y d a n a ü yesi sırasına yü kselmişti .

29


; ı k ıyor ki bu rj uvazya n ı n b u n d a n böy l e to p l u m u n h a k i m s ı n ıfı ı l a ra k kal maya ve kendi s ı n ı fı n ı n v a rl ı k şartla rı n ı itaat ed i l e n , i r ka nun g ibi to p l u m a ka bu l ettirmeye gücü yetmez. H ü kü m e t

�tmeye kabi l i yetsiz olmuştu r. Z i ra a rt ı k es i rl e ri n e esa rete kat­ a n m a k için ge reken geçim a ra ç la rını sağ l a m a kta n acizd i r. On­ ann öyl e bir ha l e d üşmes ine rıza g östermesi icap ediyor k i bu ı a l d e o n l a r ta rafından doyu ru la cag ı n a ken d i s i n i n o n l a rı doyu r­ nası ge rekiyor. To plum a rt ı k bu b u rj u vazya h a k i m iyeti a l tında raşaya maz. Ya ni artık burj uva zya n ı n va rl ı ğ ı to p l u m hayatı ile ıyumlu d eg i ld i r .

32. Burjuvazya n ı n varlığ ı n ı n v e ha k i m iyeti n i n bağ l ı ol d u ğ u )a şhca şart, sermaye n i n özel kişi l e r e l i n d e b i rikip top l a n m as ı , •ermaye n i n şe ki ilenişi ve çoga l ı şıdı r. O n s u z se rmayen i n var ) l a m ayacağ ı ş a rt d a ü cretl i işçi l i kti r. Ü cretli işçi l i ğ i n te k d aya­ ıa ğ ı işçi l eri n ke n d i a ra la rı ndaki reka betti r.

Fa kat bu rj uvaı­

'anın kasıtsız ve d i renmesiz ya panı b u l u n duğu sanayi n i n i ler­ em esi , işçi leri rekabet i le böl ü n ü p tek tek ka l maya deva m �d ecek ye rde de rne kler vasıtasıyla onların d evrimci birlikleri n i )luşturu r . Böylece b ü y ü k sanayi n i n kendi gelişi m i , burj uva ı­ ra n ı n daya n d ı g ı m ü l k a l m a ve ü retim esası n ı tem e l d e n ta h ri p �d iyor. Her şeyden evvel b u rj uvazya ke n d i meza r kazı e t ia rı n ı i retiyo r. Burjuvazya n ı n h a r a p olması, pro l eta rya n ı n zaferi, her k i si d e eşit derecede kaçı n ı l mazd ı r .

30


II

PROLETERLER VE KOMÜNiSTLER 3 3 . Ko mü nistl e ri n

d i ger proleterlerle olan i lişkisi nedir? Ko­

mü nistler, di g er işçi parti leri karşısında ayrı bir parti ol uştur­ mazlar. Proletaryanınkilerden ayrı bir menfaatleri yoktur. İ şçi hareketine uy g u la m a k

a macıyla

ayrı prensipler, esaslar koy­

mazlar. Komünistlerle d iger işçi parti leri ara s ı ndaki fark sundan iba rettir : 1 - Proleterlerin çeşitli u l usal mücadelelerinde komü­ nistler, ulusa lcılıktan b a g ı msı z ve bütü n proletaryanın ortak çıkarlarına dikkat çekerler ve deger v erirle r ; 2- Proletarya ile burjuvazya arasındaki mücadelenin g eçi rd igi çeşitli aşamalarda, komünistler, daima bütün hareketin çıkarları nı temsil ederler. 34.

Demek o l uyor ki ko m ünistle r, uygulamada bütün ü lke­

lerdeki işçi partilerinin en d i rençli kısmı ve işçiye d u rmadan ye­ ni bir istek verenidir. Teo ride proleta rya kitlelerine naza ran, p rol e ta rya hareketinin şartlarını , akışını ve genel son u çları nı b i lince çıka rtmaktan kaynaklanan bir üstü n l ü g e sahiptirler. Yakın gaye, komünistler için, d iger proletarya partileri ile bir­ dir: Proletaryanın sınıf haline gelmesi, bu rjuva h a k im iyet i n i n devrilmesi, proletarya tarafından siyasi iktidarın ele geçiril mesi. 35. Komünistterin teorik fikirleri, asla şu veya bu dünya re­

formistleri ta rafında n b u l u n m uş ve keşfedi lmiş fikirler ve esas­ la ra daya n m a z O fi kirle r ancak, va r olan bir s ı n ıf mücadelesi ile gözümüz önünde cereyan eden bir tari hcil hareket gibi ger­ çekten var ola n şartla rın genel ifadesidirler. Va r olan mülkiyet .

31


şartlarının ortadan kal d ı rılması sadece kom ü n izme has bir öze l l i k deg i ld i r. 36. M ü lk iyet şa rtları n ı n tamamı devamlı olara k bir tari hcil

dönüşüme, bir ta rihcil deg işime u g ram ıştı .

Mesela, Fransa i htilali, burjuva mülkiyeti leh ine derebeylik mül kiyet i n i ortadan kald ırdı . La k i n da ha sonra k i bu rjuva bi rey­ sel m ü l kiyet i ; sınıf zıtl ı kları ve insa n ı n insan ta rafında n söm ü ­ rülmesi şartları a ltında ürünün üreti m v e tüketimleri n i n yer a ld ı g ı d u ru m u n son ve m ü ke mmel ifadesidir. Bu b a k ı m d a n , komü nistler, gerçekten teorileri n i ş u sloganla ifade etmekte haklıd ırlar: Ö zel m ü lkiyetin o rtada n kald ırı l m ası . 37. Bireyin çalışmasıyla, bireysel olara k kazanıl mış mülkü

orta d a n kal d ı rmak istedig imizden dolayı biz komünistlere çok defa saldırıda bulunuldu . Deni liyar ki bu m ü l k , kişisel her özg ü r­ l ü g ü n, her faaliyeti n , kişisel bagımsızl ı g ı n temelini o l u şturur. Acaba, çalışma faa l iyeti ile, ha k edi lerek kaza n ı l m ış olan bu mülk hangisidir? B u rjuva m ü lkiyetinden evvel v a r ola n küçü k bu rj uva, küçük köylü mülkiyeti nden mi söz ediliyor? Onu, b i ­ zim ortadan kaldırmamıza ihtiyaç yoktur. Sa nayini n gel işmesi ş i md iden o n u o rtadan kald ırmıştı r ve her g ü n b i ra z daha o rta­ dan ka l d ı rıyor. Yoksa halihazır burjuva k işisel mül kiyetinden m i söz ediliyor? O

halde, aca ba ü cretli iş, proJeteri n işi bu pro leter için yeni­

den onlara m ü l ki yet ya ratıyor mu? Kesin l i kle degil . Sermaye­ y i ; ya n i ücretl i işi sömüre n ve söm ü rü i çi n g ündeli kçi i şçileri n sayısını arttırma ksızın çoga lması m ü m kün olmaya n m ü l kiyeti m eydana g eti riyor. Bugü nkü şekl i nd e mülkiyet, sermaye ve ü cretli işin m u halif kutu p l a rı arasında gider gelir. Bu ka rşıtl ı g ı n i ki kutbu n u i nceleyel i m . 3 8. Sermayeda r olm a k , ya l n ız herhangi b i r k iş isel d u ruma

sa h i p olmak d eg i ld i r : Bel ki üreti mde bir top l umsa l mevki işg a l etmeyi gerekti rir. Zira sermaye orta klaşa b i r kazan çtır v e a n32


cak b i rçoklan n ı n orta klaşa çalışmasıyla faaliyete geti ri lebilir ve hatta son t a h l ilde topl u m u n b ü tü n üyeleri n i n orta klaşa çal ışmasıyla a ncak veri mli olabilir. O halde, sermaye b i r şa hsa bağlı bir güç deg i l, toplumun onsuz olunmaz olan, sosya l bir g ücüd ü r . Bu na daya n a rak, sermaye bütü n top l u m kesimlerinin ortak� laşa m a l ı say ı ldıgı takd i rde kişisel m ü l ki yet , o rtaklaşa m ü lkiye� te d ö n ü ş m ü ş olmaz. Dönüşmüş olan yal n ız m ü lki y et i n toplu msal özel l iğidir. O b i r sı nıf mülkiyeti olma kta n çıkar. 39. Geçelim ücretli işe . Ü cretli işin ortalama a l ı m fiyatı, as­ g a ri iş ücretid i r. Yan i işçiyi, kendi işçi şa rtları a ltında yaşatma k için g ereken yaşa m a raçları n ı n topla mı kada rd ır. Ücretli işç i n i n çalışmasıyla elde ettigi şey a ncak hayatını sürd ü rm eye yeter, elinde fazla bir şey kalmaz. Biz hayatı sadece devam ettirmek maksadıyla, kişinin, çalışmas ı n ı n ü rü nünü elde etmesi hakkını o rtadan kaldırmayı asla istemiyoruz. Bu mülk edinme kendisi­ ne b a ş ka l a rı n ı n çalışması üzeri nde bir i ktida r saglamaya yete­ cek bir net gelir bıra kmaz. Fa kat biz, işçiyi, a n ca k sermayeyi arttırmak için yaşata n , egemen sı n ıfın çıkarları gerektird iğ i s ü ­ rece yaşattıran bir dagıtı m ta rzında ki bütün sefi llikleri ortadan kald ı rmak istiyo ruz. 40. Burjuva toplumunda can l ı iş, ancak sermayede top­ la nmış ola n i şi arttırmak içi n bir a raçtır. Kom ü nist topl u mda, top l a n m ış olan iş işçilerin hayatı nı genişletmek, zengin leştir­ rnek ve uya ndırm a k iç i n bir a raçtan iba ret o l aca kt ı r Burjuva toplu munda geçmiş, şimdiki zaman ü zerinde salta­ nat s ü rer; ko m ü n ist toplumda şi m di k i za m a n geçmiş üzeri nde saltanat sürecektir. Burjuva top l umunda bag ımsız ve kişisel olan, sermaye d i r ; halbuki çal ışa n birey ne bag ı msızlığa sahip­ tir ne de kişilige. Bu d u ru m u o rta d a n kal d ı rmak, işte burjuvazya n ı n kişiligi ve hü rriyeti ortadan ka l d ı rma ded ig i şey ! Hakkı da var. Ve h i ç şüphesiz, burjuva kişi lik, bağ ı msızl ı k ve hürriyetini ortadan kaldı rmak amaçlanıyor. ,

.

33


4 1 . Burj uva ü reti m i n i n şu andaki şartları altında hü rriyet

den i lince

tica ret

hürriyeti , a l ı m satım hürriyeti a n laşılır.

Fa kat a rtık hiçbir ca nbazlık tü rü ka lmazsa

doğal olarak

can ­

b a z l ı k serbest!@ de kalmayaca ktır. Serbest satıcı l ı kla ilg ili b ü ­ tün pa rla k cümleler v e şimdiki burjuvazya nın bütün diger ser­ bestçe atı p tutma ları, ancak o rtaçagın bazı kayıt ve şartlara baglı ca nbazl ıgına ve kul köle durumundaki burjuva ayd ınlıg ına oranla bir anlam taşır. Her tü rlü alışverişin, üretimin bütü n burj uva şartlarının ve bizzat burjuvazyanın komü nizme uygun o lara k ortadan kald ırıl ması karşısında b u n la rın hiçbi r anlamı olamaz . ( * ) 42. Özetle,

a n la d ıg ı n ız manadaki mülkiyeti ortadan kaldırmak i stedi g im i zden şikayet ediyorsunuz. Ve gerçekten de istedigirniz budur. Çal ı ş m a n ı n sermayeye, paraya , gelire a rtık çevri lemed i g i ­ sizi n

ni; kısaca tekel a ltına alınabilen bir sosyal i ktidara dönüştü rü­ lemed i g i ni ; yani k i şisel mül ki yeti n a rt ı k burj u va m ü l kiyeti ha­ l i ne gelemed i g i n i görünce, kiş i n i n ortadan kaldırıldıg ı nı ilan ediyorsu nuz . Demek ki kişi n i n , bu rjuva, m ü l k k i mse

o l madığını

sa hibi

itiraf ediyorsu nuz . Ve bu

burjuvada n

k i şi ,

başka

kes i n l i kle orta­

dan kaldırıl malıdır. Komünizm hiçbir k imsenin top l u msal ürünleri elde etmesini engel lemez ;

l a k i n bu ü rü n le ri elde edere k başka l a rı n ı n

çalışmasını kendisine tabi kılmak i ktidarını

yok

eder.

43. Bireysel m ü l kiyeti n ortadan kald ırılması nın her türlü fa­

a liyet i n kes i n tiye ugramasına ve g enel bir haylazlıgın he rkese bu laş ması na yol açacagı şekli nde bir itiraz ileriye sürüld ü . ( • ) Bur<ıya aşagıdaki paragrafın eklenmesi gerekmektedir. ( Dr. Şeflk Hüsn ü ) özel mülkiyeti kaldırmak istememizden dolayı bizi eleştiriyorsunuz . Fakat varolan top­ lumunuıda kişisel mülkiyet toplum üyelerinin onda dokuzu için zaten kaldırılmıştır. Bu mül­ kiyeti mümkün kılan aslında bireylerin onda dokuzunun tasarruf hakkından mahnum olma­ sıdır. Şu halde sizin bizi kaldırmayı düşünmekle suçladıgınız öyle bir mülkiyettir ki toplu­ mun mutlak çogunlugunun her türlü varlıktan yoksun yaşaması zaruretini doguruyor. 34


Böyle olsayd ı, burjuva topl umu, d a ha çokta n haylaz l ı g ı i ç i n ­ de mahvalup g idecekti . Çünkü bu toplumda çalışa nlar zen g i n olmuyorlar v e zen g i n ola n lar ça lışanla r deg i ldir. Kuşkulanılan şey şu basit gerçege va rı yo r Artık sermaye ka lmayı nca ücret­ li iş de kalmayacaktır. 44. Kom ünizmin maddi şeyleri ü reti m ve dag ıtım tarzı n a karşı yapılan itirazlar zihinsel ürünlerin gelecekteki yaratım ve d ağ ıtım tarzına da yöneltilir. Bir burjuvaya gö re sınıf mül kiye­ tinin ortadan kaldırı lması, nasıl ü retimin kend isinin kesintiye ugraması anlamına gelirse; bu ta rzd a sınıfsal egitim ve ögreti­ m i n ortadan ka ld ı r ılmas ı da, ta mamen egitim ve ög retim i n or­ tada n kaldırılması o l u r. Onun, kaybında n dolayı üzüntü duyd u g u bu terbiye i nsa n ­ ların çok büyü k çogunlugu için , kendilerini m ak i ne hal i ne geti­ ren bir h ayv a n terbiyesinden ibarettir. 45. Eger bütün ta rtışma m ız hürriyet, kültür, huku k, i l h ... gi­ bi b u rj uva kavra m la rı yl a , b u rjuva m ü l kiyeti n i n orta d a n kald ı rı l ması noktasında yogunlaşacaksa , bizimle tartışmakta n vazgeçiniz ! Bizzat kendi fikirleriniz bile, ü retim v e m ü l kiyeti n burjuva şartlarından doğmamış m ı dır? Nasıl k i sizin hukuku­ nuz, yasa şekline sokul muş, kend i sınıfınızın a rzu ve i stegidir. Ve bu i stegi n konusu s ı n ı fınızı n, maddi hayat şa rtları tarafından belirlenmiş degil midir? Tarihten gelen; fakat bizzat ü retimin kendisinin gelişmesiy­ le sona erecek olan size ait üretim ve mülkiyet şartlarını çı karcı b ir yorum ile ta biatı n ve aklın e bedi kanunları şekline sokuyor­ sunuz. Bu, hakim sınıf i ke n d üşmüş olanla r s ı ra s ı n a geçen b ü ­ tü n sın ıflar i le a ranızda ortak b i r paylaşımd ır. Kadim m ü l kiyetin, dere b eylik mülkiyetinin dogup son buldu ğunu kavrıyorsunuz. Burjuva m ü l kiyeti i çin aynı son u tasavvu r etmeye cesaret edememeye mahkumsunuz. 4 6 . Bize denil iyar ki, biz aileyi ortadan kaldırı yormuşuz. Ve kom ü nistleri n bu yüz kızartıcı ve utandırıcı niyetleri, en rad ikal düşü nenleri b i le nefret ett i riyor. .

­

3


Bugü nkü a i le, bu rjuva a i l esi sermayeye, kişisel zeng i n leş­ meye daya n ıyor. O , büyü k bi r g elişme h a l i nde, a ncak b u rj u ­ vazya içi n mevcuttur. Lak i n bu rj uva a i lesi n i p roJeterierin mec­ b u ri a i lesi z l i ğ i ve genel fuhuş tamamlar. Bu rjuva ai lesi, onu söylemeye g e rek yok kendisi n i ta mam­ layan neticesi i le beraber son bulaca k ve her ikisi sermaye ile b i r li kte ortada n kalkacaktır. Çocu kları n ebevey n i tarafı ndan söm ü rülmesine son vermek isteyişi mi z i mi ö ne sürüyorsunuz? Öyle ise, evet b i z bu ci naye­ ti itira f ediyoruz . 4 7 . Diyorsunuz ki, a ile terbiyesi yerine sosya l terbiyeyi koy­ makla, en şefkatli bağlan kopa rıyormuşuz. Fa kat s iz i n terbiyeniz de toplum tarafı ndan bel irlenmemiş midir? Terbiye, bütün araçları eli altı nda bulunduran toplumun dog rudan doğ ruya veya dalay l ı müdaha le etmesiyle, içi nde terbiye ettiğiniz toplu msal şa rtlarla, mektep ve ilh ... i l e bel i r­ len miş değ i l midir? Terbiye üzeri ne top l u m u n etkili olması d u ­ r u m u kom ü n istterin b i r ica d ı deg i ldir. Madem k i o esasen mev­ cuttu o n l a r terbiyenin nite l i k le rini degişti rmekfe yetiniyor!ar. K o mü nistl e r terbiyeyi hakim sı nıfı n n ü fuzundan kurta racak­ lard ı r . Büyük sanayi neticesinde bütün aile bag la rı parça land ı ğ ı ve çoc u k l a r a d i ticari emtiaya v e i ş a l etleri ne dönüştü rüldügü ora nda, bu rj uvazya n ı n aile ve terbiyeye ebeveyn ve çocukla r a rası ndaki şefkat l i i l işkiye d a i r kuru l a k ı rd ı la rı gü nden g üne d a ­ ha i ğ renç b i r ma nza ra a rz etmektedir. 48. Bütün bu rj uvazya : " fakat si z kom ü n istler k ad ı n ları da m ü şterek k ı l mak i stiyors u n uz ! " d iye b ize bir ag ı zd a n haykırıyor. Burjuva için karısı s ı radan b i r ü retim aleti d i r . Ü re­ tim aletlerinin sosyal l eşti rileceğini işitince bütün tabiatıyla sos­ yalleşti rmenin kadı nları da kapsayacağı a k l ı n a g el iyor. Gerçekte kadınları n s ı radan üreti m ara ç l a rı d u ru munda bu ­ l u nm a la r ı na son verme n i n söz konusu o l d u g u zihn i n i n ke­ n a rı ndan bile g eçmiyor. Zaten komü nistleri n g ündemleri nde bul unduğu iddia e d i l e n , kad ı n la r ı n m ü şterek ol ması d urum u na karşı burjuvaları mızın 36


h i ssettikleri pek yü ksek bir derecede a h l a k i korku ve fobi ka ­ da r g ü lünç bir şey o l a maz. On l a r ı n m üşterek o l m ası n ı prog ­ ra m iarı na katmaya komünistlerin i htiyaçları yoktu r. Bu o rtakl ı k hemen ezelde n beri mevcuttu r. Burjuvala ra gelince, o n l a r el a l tında n, işçileri n i n kadın ve kıziarına ve a n maya bile gerek g ö rmedigirn iz resmi bir fah işelige sah i p o l makla yeti n meyerek, birb i rleri n in eşierini ka rşıl ı k l ı igfal etmekten d ünyada d a ha bü­ y ü k bir zevk tanımazlar. Bu rj u va

e v l i l iQ i ,

g e rçekte

evli

kadı n l a rı n

m ü şterek

k ı l ı n masıdır. Komünistlere o l sa olsa şi mdiye kadar i kiyüzlül ü k perdesi a l tı nda o l a n bu ortaklıgı açı kta n açıga kabul v e resm i ­ l eştirrnek istemelerinden dolayı sa ldırı la b i l i r . Bu nunla bera ber açıktır ki, üreti m i n b u g ü n k ü şartları o rtada n kaldırı l ma kla, bu­ n u n dogurdugu kadın ortakl ıgı da, ya n i resmi olan ve o l maya n fah işelik de yok edi l miş olaca ktı r. 49.

B i r d e komünistleri n vata n ı

ve milliyeti o rtadan

kald ı rm a k istemelerinden şikayet ed iliyo r. İşçinin vatanı yoktur. Sahip olmadı kları bir şey onlardan ko­ parı l a ma z . Şüphesizdir ki, proleta rya öncelikle siyasi iktida rı ele geçirmek, m i l l i ha k i m s ı n ıf d u rumu na g elmek ve b i zzat

kendisi mi llet h a l i nde şeki llenmek mecb u riyeti ndedi r. Ve böyle olursa bir m i l l i yet€ bagl a n ı r. Fakat bu, burjuvazy a n ı n anladıgı a n la m da bagl ı l ı k o l a m az . Burjuvazya n ı n bizzat geliş i m i , serbest ticareti n ve c i h a n pa­ zarı n ı n gelişmes i, sa nayi ü reti m i n i n ve son u cu nda geçim şa rt­ larının tekdüzeleşmesi ile yavaş yavaş m i l letler a rası nda ki sın ırla r ve çelişki l e r sil i n i r. Proletaryanın hakimiyeti onları büs­ bütün silecek. H iç d egitse bütü n mede n i memleketler proletar­ yası n ı n bi rleş i k h a reketi onu n kurtu luş şartlarının b i rincileri n­ dendi r. İnsanın i nsan tara fı ndan söm ü rül mesi o rtada n ka lktıkça, m i l letieri n

m i l letler ta rafı nda n

sö m ü r ü t mesi d e orta d a n

kaldırılacaktı r. 37


M i l letler arasındaki hu s u m et mil letierin içindeki sı nıfları n çe­ lişki leriyle bera ber yok olacaktır. SO. Komü nizme karşı d ini, felsefi veya bir keli meyle fik ri bir b a k ı ş a çı s ı y l a y ö n e l ti l e n i t ha m l a r a y rı n t ı l ı tartışma l a ra deg­ mezler. İ n sa n l a rı n fi k i r l e ri n i n , maddi görüşleri n i n oldugu kadar so­ y ut b i l g i l eri nin ve bir kelimeyle vicdanla rın ı n , b i l in çle rin in ge­ çim şartlarına, toplu msa l ilişkileri n e ve sosyal hayatia rına gö­ re değişip dönüştügünü anlamak içi n d erin bir g özleme i htiyaç var m ı d ı r? Fikirl eri o tari hi, fikri ü retimin maddi ü retim i l e bir arada bir t a rz d a dönüştü g ü n ü ispat et m i yo r da neyi ispat ediyor? Bi r dö­ neme ha k i m ola n fiki rler, daima hakim sın ıfın fikirleri o l muştur. Bütün b i r to p l um u ihtilale vere n fikirlerden bahsolunur. Bu şek ild e a ncak şu fi kir ifade edilmiş o l u r : Yeni bir toplumun un­ surları eski top l u m içinde oluşm uştur; eski fi kirl e ri o çözülmesi, es k i geçi m şartlarının bozu l masına paralel y ü rü m e kt edi r . Eski dü nya n ı n y ı k ı lacagı s ı radadır ki, eski dinler H ı ristiyanl ık ta­ rafından m ag l u p edilmişti. Hı ristiya n fi kirlerinin de 1 8 . asırda Ayd ınla nma felsefesi karşısında b ozg u n a u ğ ra ması, o karmaşa­ da de rebey li k top l u mu ile o dönem ihtilalci olan buıjuvazya n ı n b i r ö l ü m k a l ı m muharebesine g i rmiş ol mala rından ileri geliyor­ d u . Din hürriyeti fikirleri , a ncak i l i m sahasında serbest rekabe­ t i n ha ki m i ye t i n i i l a n ed iyo rdu s ı. "Şüphesiz" deni lecek ki " d i n i , a h la k i , felsefi, siyasi, hu­ kuki i l h . . . fikirler ta rihi gelişim içinde degişmişlerdir. Lakin din, a hl a k , felsefe, s i ya s e t, h u ku k o değişi me rag me n sabit k a l m ı şla rdır. H ürriyet, adalet ve ilh ... g i bi her top l u m idaresi için doğ ru ola n e bed i gerçek ler yok mud u r? İ şte komü nizm bu e bedi ger­ çekleri ortadan kaldırıyor. Dini, a h lakı ye n i l eşt i receğ i n e on ları yok ediy or . Bu suretle ta ri hi n bugüne kadar ola n seyrini i n k a r ediyor demekti r. " Bu ithamlar ne demeye geliyor? Bütü n topl umsal hayatın şi mdiye kad a r olan ta ri h i n i n zemberegini sınıf çel i ş k il eri oluş­ turmuştur. Bunun ancak şekli çeşitli devirlerde değişti. .

38


laki n çelişkiterin şeklindeki bu degişmelere rag me n g eçen asırlar sırasında sabit ka lan olay toplu m u n bir kısm ının d ig er kısım ta rafından söm ü rü lmesidir. Şu halde bütün ası rların top­ l u msal bilincinin çeşit çeşit ve uyumsuz olma kla bera ber bazı orta k biçi m l er göstermesi nd e şaşı lacak ne vard ı r? Bu bilinç bi­ çimleri a ncak s ı n ı f çelişkileri n i n toptan yok ol masıyla toz gibi dökülüp yok olacaktır. Komünist devrimi, mülkiyetin geleneksel biçimiyle kökl ü b i r biçimde bagla rı n ı koparacaktır. B u d evrim in oluşu m u es­ nasında geleneksel fiki rlerle de köklü bir tarzda bag ları kopa r­ m a n ı n g erekli olmasında şaşı lacak olan ned i r? 5 2 . Fa kat burjuvaz i n i n komünizme yaptı g ı bu itirazları b i r tarafa bıraka l ı m . Yukarıda gördük ki, işçi devri m i n i n ilk g i rişimi proletaryayı saltanat süren sınıf haline g etirmek, ha l kçı idare­ yi başlatmak olaca ktır. Pro letarya siyasi üstünlügünü, yavaş yavaş bütün sermaye­ l eri burj u vazinin e l inden a l mak, devletin, ya n i ha kim sınıf ol­ muş proletarya nın e l lerinde üreti m a l etlerini merkezileştirmek ve mümkü n oldugu kadar çabuk ya rarl a n ı l a b i l i r üretici kuvvet­ ler kitles i n i a rttı rmak hususu nda k u l lanacaktır. 5 3 . Bu, tabii olarak, başlarda mülkiyet hu kukuna ve üreti­ min burjuvaca şartlarına despotça sald ı rmayı gerektirecektir. Ö yle bazı tedbirler uygulanacaktır ki, şü phesiz yetersiz sayıla­ caklar v e onlarla yetinilemeyecek. Ve bir defa hare ket başlad ı mı yeni tedbirlere vard ı nlaca klar ve bu nlar bütün üretim idare­ sini temelden d eg iştirmeye a ra ç o lara k çok gere k l i b u l u naca k ­ lardır. B u ted birleri n çeşitli memleketlerde fa rkl ı uyg ulanaca k­ ları açıktır. Bununla beraber gelecekteki ted birler hiç olmazsa i leri memleketlerde genel olara k uygulanacakla rd ı r : ı . E m l a k v e gayrı menkullerın kamu laştırılması, e m l a k ve gayrımenkul gelirlerinin devlet harcamaları na a yrılması . 2 . Gayet gelişmiş vergiler. 3 . M i rasın kal d ı rı l ması. 4 . Bütün göç edenler ve asilere ait mülkieri n zaptedil mes i . S . Degerin, devlet sermayeleri v e mutlak b i r tekel oluştura n bir m i l l i banka a racılıgıy la d evletin elinde toplanması. 39


6.

U laştı rma sa nayi n i n devlet elinde topla n ma s ı .

7 . Genel b i r plana uyg u n olara k m i ll i i ma lathaneleri n , m il l i

ü retim a l etleri n i n çoga ltılması, ta rıma uyg u n a ra z i l eri n açıl ması ve topra g ı n ısl a h ı . 8. İ ş i n herkes içi n eşit ol ma mecbu riyeti, özel l i kle z i raat içi n sanayi o rd u ları oluştu ru lmas ı . 9 . Z i raatla sanayi faaliyeti nin birligi, şehir i l e köy a rası nda­ ki fa rkları yavaş yavaş gidermeye hizmet eden b ü tün ted birle­ rin hazırlan ması . 1 0 . Bütün çocu kların genel ve pa rasız tahs i l ve egi t i m i . Ço­ c u kları n bug ü n hala fabrika l a rda çalışt ı n l ması na son veri lmes i . Eğitim i l e maddi üretimin b i rligi v e i l h . . . 54. Du ru ml a rın gel işmesiyle s ı n ı f farkla rı yok olunca ve b ü ­ t ü n ü reti m şi rket hal inde o l a n ki mselerin el lerinde toplanı nca iktidar makam ları siyasi özel l i k l eri ni kaybedeceklerdir. Dog ru söylemek gerekirse siyasi iktidar, d iger b i r sınıfı ezmek a macıyla bir sınıfın teşki lat a ltına a l ı n m ış i ktidarıdır. Burjuvaz­ yaya ka rş ı mücadelesinde zaru ri bir tarzda sın ıf birl igini mey­ dana getirecek, bir devri m i l e h a k i m s ı n ı f hal i ne gelecek ve ha ­ k i m s ı n ıf sıfatıyla zor ve şiddet k u l lanara k ü ret i m i n eski şart­ ları nı giderecek olan proletarya aynı darbe ile bu ü retim şart­ larıyla bera ber bizzat s ı n ıf çelişkisine yol aça n şa rtla rı da, ya ni bizzat sın ıfla rın va rl ı g ı n ı da gidermiş oiaca k, böylece kendi üs­ t ü n l ü g ü n ü n d e sınıf üstü n lü g ü olma özel l igini g iderecekti r. Sınıfları ve sı nıf çelişk i leri ile eski bu rj u va toplu m u n yerine herkes i n serbest gelişimi top l u m u n se r best gel işi m i n i n şa rtı o l a n bir orta k l ı k oluşaca ktı r.

40


lll

SOSYALİST VE KOM Ü N İST E D E BiYATI ı . Gerici Sosy alist l i k

A ) Derebey lik Sos yalizmi S S . Tari h i vaziyetleri g ereg i , dere beyl i k za m a n ında n ka l m a Fra n s ı z asil zade leri , g ü n ü m ü zde b u rjuva top l u m u a l ey h i n e h ü ­ c u m k i ta p la rı yay ı m la mak zoru nda k a l m ışlard ı r. 1 83 0 Tem m u z devri m i n d e Fra n sa 'd a ve " refo rm " h a re keti esnasında İng i lte­ re'de kend i leri n i yeniden mag l u p eden yeni yetme ve ig renç b u rj u vazyaya k a rş ı d i ş b i l i yorl a rd ı . Onlar için artık cid d i b i r siya s i mücadele söz konusu deg i ld i . Elleri n den gelen ya l n ı z edebi çe k i şmelerd i . La ki n edebiya tta bile h ü kümdarl ıga dönüş devri n i n bayatlamış boş sözleri a rtı k kat­ l a n ı l maz ol muştu. Muha bbet kazanmak için asilzadeler bizzat ke n d i çı karla r ı n ı n söz ko nusu olma d ı g ı n ı za n netti rme k mecburi­ veti nde ka ld ılar. Burju vazyaya karşı olan suçla ma ları n ı görü nüş­ te sömürülen işçi sınıfı n ı n çıka r l a rına h iz met etmek üzere düzen­ l i yorlard ı . Bu suretle ye n i efendileri ne karşı b i r taraftan kulagına az ço k tehd itkar keha netler fıs ı l daya ra k ha ka ret içeren şa r k ı l a r söylemek suretiyle g a m dagıtmış o l u yorlard ı . Derebey l i k sosya l i z m i b u şek i l d e m eyda n a geld i . B u , h i civ ile m iza h a ras ı n d a bir şeyd i r . Onda geçm işi n y a n k ı l a rı ve he­ m e n hemen geleceg i n g ü rle m e l e ri h isso l u n u r. Ba zen bu rj u vaı­ yayı b i r acı n ü kte l i ve k a n a l ı c ı el eştiri ile k a l bi n d e n ya ra l ar. Bu edebiyat, y a k ı n çag ta ri h i n i a n l a m a k k o n u s u n d a kes i n yeters iz­ I l g i ile daima g ü l ü nç o l m u ştur. 41


56. Bu adamlar bayra k yerine, serseri p roJeterierin heybe­

sini omuzlarla r ve böylece halkı i syan et ti rme ye ça l ı ş ı rla r . Fa­ kat onları tak i p etmeye başlar başlamaz d ere b eyli ğ i n soy lulu k a rm a l a rı k undura la rı n ı n a rkası nda görülmekte ve ahali kahka­ h a la rla g ü lrnekten ka tı l ma kt a d ı r . Fra nsa'n ı n bazı kral taraftar­ l a rı i le ingiltere gençliği bu eğlenceli ma nzarayı sunmuşlard ı r. De re b eyl e ri kendi işletme y önte m le ri n i n

şeklen b u rj uva i ş ­

letme yö n temleri nden başka old u ğ u n u ispat ettikl eri zaman or­ ta ça ğ c ı l

işletmenin b u g ü n mevcut o lm aya n büsbütün başka

durumlar ve şartlar iç i nd e ya p ı l d ı ğ ı nı

söylemeyi u n u t u rt a r .

l a rı n ü stü n l ü k za m a n l a rında proleta rya olm a d ı ğ ı n ı ri

z a ma n e k lerneyi u n u turlar k i d e re b eyl i k

On­

is pat etti kle­

sosyal d ü ze n i i çi n d e

zaruri bir biçimde bugünkü bu rjuvazya çiçek a ç m ı ştır. 57. Bununla beraber, eleştiriterinin gerici eğ i l i m le ri n i gizle­ yemezler.

Burjuvazyayı başl ıca s u ç l a d ı k l a rı şey

n atla bütün

es k i sosyal d ü zen i

a ks i n e salta­

y ı ka ca k olan b i r s ı n ıfı n

gelişimi­

ne meydan ve r me s id i r . Burju vazyayı s u ç la d ı k l a rı şey b ir p role­ ta rya do ğ u r m a kta n Bunun

içi nd i r

ço k d evri mci bi r p ro leta rya do ğ u r m a s ı d ı r .

ki siya se te n

işçi sın ıfı na karşı kullanılan bütün

zor ve şiddet tedbirlerine iştirak ederler. Ve özel haya t l a rınd a muhteşem cümlelerine ra ğ m e n sanayi çöplüğünün altı n elma­ ları n ı d ü ş ü rm ey e tenezzü l

ederler. Sadakat, iyi niyet ve de re ­

beyl i k şerefi yerine ta m b i r h ı rsla yü n , pa nca r, ispirto ticareti­ ni koy m as ı n ı

b i l i rl e r .

58. Din ada m l a rı daima d e re bey l e rl e bera ber ha re k et et­

miştir. Bundan d ol a y ı

d i ne daya l ı s os ya l i z m d e re b eyi sos yal i z­

m i ile bera ber g i d e r . H ı ri s ti y a n d e rvi şl i ği n e bi r sosy a l i z m re n g i vermek k ad a r k o l a y

kiyete,

bir şey yoktur.

Hıristi ya nl ı k d a kişisel

evlil i ğ e , devlete karş ı koy madı m ı ? B u n ları n

lik yapmayı, dilenciliği, bekar yaşamayı,

mül­

ye ri n e iyi­

v ü cuda işkence yap­

mayı, ma nastı rlarda inziva hayatı n ı ve k i li s e yi tavsiye etmedi

mi? H ı ri s t iya n sosyalizmi , asilzadelerin kinleri ni rahibin kutsa­

ması için okunmuş bir sudur. 42


B) Küçük Burjuvaların Sosyalizmi 59. Derebey l i k aristokrasyası b u rj uvazya n ı n h a ra p etti g i b i ricik s ı n ı f deg i l d i r. Geçim şartl arı d u m u ra u ğ rayan, bu rj uva top l u m u içi nde yavaş yavaş m a hvo l a n diğer s ı n ıfla r da va rd ı r. B u g ü n k ü serm ayed a r burj uvazyadan ö nce a racı l ı k döneminin küçük b u rj uvazya s ı ve bir k üçük z i raatç ı l a r sın ıfı vard ı . Bu s ı n ıf s ı n a i ve tica ri gelişi m i geri ka l m ı ş memleketlerde büyüme ha­ l i nde olan burj uvazi yanı nda sö n ü k bir b itkise l h ayat g eç i r­ me kted ir. Bu nda n başka g ü n ü m ü zd e meden iyet i n ta m

bir gelişme

gösterdiği memleketlerde de yen i bir küçük b u rj u vazya ol uştu . Bu sınıf pro l eta rya i l e burj uvazya a rasında dalgala n ı r ve b u rj u ­ v a top l u munun kes i l d i kçe d·a ima yeniden ç ı k a n b i r kuyrugu d e­ reces i nd e d i r. Fa ka t rekabe t bu s ı n ıfı n b i reyleri n i p roletarya içi­ ne dö kmekted i r. Büyük san ayi n i n gelişimi neticesi ayrı bir sınıf olara k varl ı klarını s ü rd ü rmel eri i mka nının yok ol m a k üzere bu­ l u n d u ğ u n u i l g i l i le r fa rk etmekted i rler. Ve o zama n , tica ret, sa­ nayi ve ziraatta usta başılar ve hiz metkarlar tarafı nda n yerleri tutu lmuş olaca ktır.

60. Fransa g i bi ahalisi n i n ya rısı ndan çog u köy l ü sı n ı fı nd a n o l uşa n m e m l e ketlerde b u rj uvazyaya karşı proleta rya n ı n d a ­ vası n ı savu n u p bu rjuva idaresi n i e leştirirken yaza rların küçük bu rj uvazi ve köy l ü kavra m l a rı n ı esas ka bul etmeleri ve işçi çıkarları n ı bir küçük burj uva ba kış açısı ndan ele a l maları pe k tab id i r ve böylece bir küçük bu rjuva sosya l izmi o luşm uştu r. Bu, edebiyatın reisi y a l n ız Fransa için d eğ i l , İng ilte re için de Sismond i 'd i r. Bu

sosya lizm olağanüstü b i r ineelikle ü reti m i n

ş a rt l a rı n a

bağ l ı

çe lişkil eri

ta h l i l etti.

bugünkü

Ekonomi uzma n l a rı n ı n

iyimser savu n m a l a rı n ı n tem e l i n de b u l u n a n i kiyüz l ü l ü g ü çıplak olara k gösterd i .

Redded i l mesi m ü m kü n olmaya n bir ta rzda

makineci liğ i n ve iş b ö l ü m ü n ü n y ı kıcı etk i lerini, sermayelerin ve g ayri me n k u l l erin to p l a n ma s ı n ı , a ş ı rı ü retim krizleri n i , küçük 43


b u rj u v a l a r ı n ve köy l ü l e r i n g id e re k sön mel eri z a ru reti n i , prole­ tarya n ı n sefa l eti n i , ü reti m a n a rş i si n i , serveti n d a g ı l ı m ı n d a gö­ ze çarpan o ra nsız l ı k l a rı , m i l letler a ras ı n d a k i b i rb i ri n i n sa n a y i le ­ ri n i y ı k m a savaş l a rı n ı , e s k i a l ış k a n l ı k l a rı n , a i l e i l i ş k i l e ri n i n , m i l ­ l etierin çözü l ü p dag ı l m a s ı n ı red d ed i l mez b i r biçimde is pa tlad ı .

6 1 . Fa kat b u sosya l i z m i n o l u m l u içerig i h a n g i s i d i r? Ya esk i ü reti m ve u l aştırma usu l l eri n i n ve o n l a r l a bera ber e s k i m ü l k i ­ yet i d a res i n i n ve bütü n eski to p l u m u n g eri g e l m es i n i istiyor, y a h ut da bu g ü n k ü ü retim ve u l aştı rma a raçları n ı ; y e n i ü reti m yönte m i n i n tem e l i n i y ı ktı g ı ve y ı k ı l m a ması m ü m k ü n o l m a y a n yaşla n m ı ş m ü l k i yet k a l ı b ı içi ne s ı k ı ştı rmayı a rzu ed i yo rl a r. H e r i k i i ht i ma l d e de k ü ç ü k b u rj u va sosya l i z m i gerici ve ha ­ yalci d i r. Ü retimde ! o nca yönte m i , z i ra a tte ba bad a n kalma y ö n eti m , i şte b u sosya l i z m i n s o n söz ü . Sonra la rı b u sosya l i z m h a y a l k ı rı k l ıg ı na ug ra m ış m i ski n l ig i n verd i g i b i r a l ça k l ı g a d ü şmüştür.

C) Alman Sosyalizmi Yahut Gerçek Sosyalizm 6 2. Fransa 'nın k o m ü n ist ve sosya l ist ede biyatı h a k i m b i r b u rj u vazya n ı n bask ı s ı a l t ı nd a d og d u . Bu, bas k ıy a ka rşı m ü ca ­ d e l e n i n e d e b i bir ifad esi d i r. Bu e d e b iyat A l m a n ya 'y a bu rj u vaı­ ya n ı n h e n üz dere bey l i k des potl u g u na ka rşı m ücad e l eye baş­ lad ı g ı s ı ra l a rda i t h a l ed i l d i . A l m a nya 'da fi l ozoflar veya fe lsefe ve n ü kted a n l ı k k ı l ı g ı n ı ta ş ı ya n l a r b u na c a n ha v l i i l e s a rı l d ı la r. Ya l n ı z u n u ttu l a r k i A l ­ m a n y a 'ya b u Fra nsı zca yaz ı lan i t h a l etmekle o raya a y n ı za­ manda F ra n sa hayat şart l a rı d a i t h a l e d i l miş o l muyord u . A l ­ m a n y a şartla rı n a göre b u ese rleri n u y g u l a n a b i l i r b i r k ı y meti yoktu . Bu n l a r a rt ı k sad ece b i r e d e b i gösterişten i ba ret ka l ı y o r­ d u . G e rçek i nsa n tabiatı n ı n şeki l l e n d iri l mesine d a i r boşu n a b i r teorik i ncelemeden i b a ret g öz ü kt ü l e r . B u n a benzer b i r d u ru m d a ha ö n ce 44

1 8 . ası rd a d a o l muştu . Fra nsız i h t i l a l i n i n ta l e p l e r i o


za ma n ı n A l m a n fe lsefe c i l e ri n e a ncak " p ra ti k a k l ı n " g e n e l ta ­ l e p leri g i b i göz ü k m üştü . Fra n s ı z i h t i l a l c i b u rj u va z ya s ı n ı n i ra ­ d es i n i n to p l u g ö rü n üşü o l a n ey l e m l e r d e , o n l a ra g ö re saf i ra ­ d e n i n , o l m a s ı g e re k t i ğ i g i b i o l a n i rade n i n , ge rçek i n sa n i ra d e ­ s i n i n i fadesi i d i .

63 . Bu A l m a n ed e b i yatçı l a rı n ı n gayre t i , y e n i Fra ns ı z fi k i rl e ­ ri n i k e n d i e s k i felsefi b i l i nçleri i l e uzlaştırmaya, eski felsefe l e ri ­ n i n b a k ı ş açısı nd a n Fra n sız fi k i rleri n i a n l a m aya yog u n l a ştı . Bu fikirleri bir yabancı d i l gibi tercüme s uretiyle temsil ettiler. R a h i p l e r i n n a s ı l eski d i n l e rle i l g i l i k l a s i k eserl eri n e l yazı l a rı n ı a n l a m sız b i r ta k ı m u l v i h i kayel e rle ö rt rn e k a l ı şka n l ıg ı nd a o l d u k ­ l a rı b i l i n i r. A l m a n edebiyatçı l a rı d i n s i z Fra n s ı z e d e b i yatı na ka rşı aksi

yönde

hareket etti l e r.

Fransız

eserl eri n i n

esas

metni

a l t ı n d a n kendi saçma felsefi kavrayı ş l a rı n ı geçird i le r. Onla rın ese rle ri, mevcut para i l işkileri n i n Fra ns ı z eleşti ri l eri n i n a rkas ı n a " g e rçek i n sa n doğası n ı n yabancılaşmas ı " d iye yazd ı k l a r ı , bur­ j uva devleti n i n Fra n s ı z eleşt i ri s i a l tına " soyut evrensel l ig i n üs­

tünlügünün

ortadan kald ı rı l m a s ı " d iye yazdıkları a n la ş ı l m a z

ya z ı la rd a n i b a re t kald ı . Ta rtışm a l ı Fra n s ı z ta h l i l i yeri ne b u acayi p felsefe d i l i ni n ko n ­ m a s ı n a onla r ta rafı nda n " e y l e m felsefesi ", "gerçek sosya l i z m ", "A l m a n

sosya l iz m

i l i m i ",

" s o sya l i z m i n

felsefi

te m e l l e ri n i n

a raştı r ı l m a s ı " i l h . . . ünvan iarı veri ld i . Fra n s ı z sosya l i z m v e ko m ü n i z m i böy l ece e rkeklikte n m a h ­ r u m , ad eta ig d i ş ed i l m iş b i r yaratık ha l i ne geti ri l d i . B i r s ı n ı fı n d i g e r b i r s ı n ı fa karş ı m ü ca d e l e si n i n i fadesi o l ma d ı g ı nd a n , A l ­ m a n la r,

Fra ns ı zları n dar g ö rüşlerin in ü s t ü n e y ü kseldikle ri n i,

g e rçek i h t iyaç l a rı n d avasını d eg i l , ge rçeğ i n ihtiyaçl a rı n ı n d a ­ va s ı n ı savund ukla rını i d d i a ed iyord u l a r. Pro J eterierin çı karı n ı d e g i l , fa kat ge rçek i nsa n dogası n ı n , b i r s ı n ıfa mensup ol mayan, herh a n g i bir gerçe k l i k l e a l a ka s ı ol maya n, fa kat fe l sefi fa n taz­ ya n ı n s i s l i s e m a l arı nd a var olan g e n el o l a ra k i n sa n ı n çıka rla rını s a v u n d u k l a rı n ı iddia e d i yorlard ı . 45


64. B u n u n l a beraber, pek resmi b i r cidd iyet i l e boru sed a ­ larıyla h e r alanda b u Alman sosya l i z m i çok geçmeden, i l k b i lgi taşıyan safl ığını kaybetti . Burjuvazy a n ı n d e rebeylige ve d espoti k kra l l ığa karşı ola n m ücadelesi , bir kel i me i l e hü rriyetçi hare ket, Alma nya 'da ve bilhassa Prusya 'da d aha çok ciddiyet kazand ı . "Gerçek" sosyalizm savaşç ı l a r ı , siyasi h a re kete ka rşı to p ­ lumsa l talepleri koy mak, hü rriyetçi l ige, temsil yö nte m i ne, bur­ juva reka beti ne, bu rj uva bas ı n yayın serbestliği ne, burjuva h u ­ kukuna, burj uva eşitl i kçi l i k ve h ü rriyetine karşı bed d u a l a r sa ­ vurmak, halk kitlelerine nasıl b u rjuva hareketiyle h içbir şey ka­ zana mayacaklarını ve her şeyi kaybedeceklerini öğretmek için

bu fırsatı ganimet bildiler. Fransız eleşti risi ne bug ünkü burjuva toplumu i l e onun gerekti rdiği maddi ş a rtları ve bu şartlara uya n siyasi ya p ı n ı n va r o l masıyla ulaş ı l a b i leceğ i n i bu eleşti rinin a d i bir tekra nndan başka bir şey olmayan Alman sosya lizmi tam za m a n ı nd a u n u tuyord u . B u n l a r öyle şartlar idi ki Al ma nya için ö ncel ikle oluşması nı sağ lamak gerekird i .

65. Alma nya'nın m utla kiyet i d a res i , ra h i p ler, mektep hoca­ l a rı, emlak ve çiftl ik sahi pleri ve b u n la rın ya rd ı mcıları, bu sos­ yalizmin i l kelerinde, büyüme h a l i nde ve tehdit ed ici b u rjuvaı­ yaya ka rşı tepki vere b i l mek içi n ke ndi lerine lazım o l a n korku­ l uğu bulmuşlard ı . Sosya lizm, Alman işç i leri n i n isyan ateşine karş ı , h ü kü metin uyg u ladığı, kamçı ve tüfek d a rbesi şeklindeki sertliğin içi nde sakla ndığı bir şekerleme kabuğu gö revi görd ü . Böylece "gerçek" sosyal izm, h ü kü metlerin elinde bu rjuvaı­ yaya karŞı b i r silah haline gel d i . Ve zaten, en ya k ı n hedefi, ge­ riciliğin ç ı ka rlarını, küçük A l m a n şehir burjuvazyası n ı n çı kar­ ları n ı savunmakt ı . Al ma nya'da 1 6 . asrın yadigarı olan ve o za­ mandan beri d a ima çeşitl i şeki llerde tazelenen küçük b u rj uvaz­ ya, şimdiki i d a renin gerçek sosyal temelleri n i oluştu rur.

66. Küçü k burj uvazya n ı n koru n ması demek, bugünkü Al­ m a n i d a resi n i n koru nması demektir. Önce sermayenin merke­ zi leşmesi dolayısıyla, i k i nci o l a ra k da bir i ht i l a l c i proleta rya do46


�urd uğ u için, sermayedar burj uvazya n ı n s iyasi ve sına i üstü n ­ I ü Çl ü b u k üçü k b u rj uvazyayı açı kça b i r y ı k ı l m a teh d id i a l tında b u l u nd u ru r.

"Gerçek" sosya l izm, ona,

hem sermayed a rl ı ğ ı ,

hem de p roleterleşmeyi ze h i r ed eceğe benziyord u ; ve o n u k u l ­ lanma kla bir taşla iki kuş vurulmuş o l aca ktı . Bu su retle sosya­ lizm bir salg ı n hızıyla yayıld ı .

O, bu tasavvu rl a rı n hafif d okusuyla dokunm uş, d i l açı klığı v e nükted a n l ı k çiçekleriyle işlen m i ş v e s a n k i ateşli v e sevda l ı b i r h assas l ı k şeb nemiyle doyuru r m u ş bir elbiseden ibaretti. Alman sosya l i stleri, bu uça r kaça r örtü a ltında "sonsuz gerçekleri n i n " sefil iskelet i n i s a k l ı yo rl a rd ı . Fa kat b u örtü a ltı nda, malları s ü ­ ratle o rtaya sü rüyo r l a rd ı .

Bir tarafta n da, A l m a n sosy a l iz m i g ittikçe, bu küçük burju­ vazyanın s u n 'i bir beceriye s a h i p avu katı olmayı görev b i l d i . Al man m i l leti, onun tarafı ndan, ta bii m i llet, A l m a n m a ce­ racısı ta b i i insan ilan ed i l d i . Bu insa n ı n her bir a lçakl ığına, gizli, deri n ve sosya l ist bir a n l a m yü kleyerek o n l a rı n ters bir anlam­ da açı kla nmasını m ü m kün kıldı. "Vahşi bir tarzda yı kıcı" kom ü ­ n ist mektebine karşı sesi n i yü kselterek, sayesi nde bütün sınıf müca deleleri nin üstünde uçtuğu tarafsızlığına büyü k bir kıymet vererek, fi kri n i sonuna kada r takip ed iyord u . Alma nya'da dola­ şa n bütü n -sözüm ona- sosya l i st, kom ü nist yaz ılar, pek a z is­ tisna i le, bu sinirlend i rici ve kirl i edebiyatın malıdır.

2. Tutucu veya Burj uva Sosyalizmi 67. Burjuvazya n ı n bir kısmı sosyal ra h a tsızlı ğ ı n ı burjuva toplumunun deva m ı n ı sa g la m a k a macıyla tedavi etmeye g i ri ­ ş i r . İ ktisatçılar, i y i l i kseverler, i nsa n severler, i şçi sınıfı n ı n d u ru ­ m u nu iyi leştirme ve hayır işleri n i d üzen leme, hayva n l a rı ko ru­ m a ve nefısle m ü cadele d ernekleri kurma kla u g raşa n l a r ve oda l a rı na kapa n m ı ş ça l ışan çeşit çeşit yen i l i kçiler bu zümre­ d endirler.

Birço k d eta y l ı tasa r ı l a r b u

b u rj uva sosya l iz m i n in

hazırlan ması ve sağia mca yer etmesi içi n k u ll an ı l m ıştır. Örnek olarak Proud hon 'un Seta leti n Felsefesi isi m l i eseri n i a l acağ ı z . 47


B u rj uva sosya l istleri za ruri b i r biçi mde, ş i m d i k i to p l u m şart­ l a rı n ı n gere k t i rd i g i te h l i ke ve m üca delel ere ug ra m ad a n , o n u n g eç i m ş a rtl a rı n ı sü rd ü rm e k isterler.

Ş i m d i ki topl uma ta ra f­

ta rdır l a r ; fak a t o n u i hti l a l ve dag ı l m aya sü rü k l eyen u n s u rl a r­ d a n ayı k la n m ı ş o l a ra k , bu rj uva zya yı p ro l eta ryasız o l a ra k ister­ ler. N a s ı l olu r d a i ç i nd e sa lta n a t s ü rd ü g ü a l e m , b u rj uvazya için mü mkün

d ü nya l a rı n

en

alası

o l ma z?

Bu

i y i mser d ü şü nce

tarz ı n d a n bu rj u va sosya l i z m i b i r s i stem veya b i r metot tas l a g ı çı karıyo r. Bu s istem leri o l u şturmaya v e b u y e n i K u d ü s - i Şerif'e d a h i l o l maya, pro leta ryayı teşv i k ed iyor. B u n u n la d e mek isti­ yor k i , p ro l e t a rya h a z ı rd a k i top l u m a raz ı o l m a l ı d ı r ve a ncak o n u n h a k k ı n d a k i k i n d a r fik r i n i a tm a l ıdır.

68. Bu rj uv a sosya l iz m i n i n bu kadar k u ra l l a ra daya nmayan fa k a t daha p ra t i k bir diger şek l i , ne yönde o l u rsa o l su n bir si­ yasi degişi m i n işçilere h i ç bi r ya ra r sag l a m ad ı g ı n ı ve a n ca k ha­ yatın maddi şa rt l a rı n ı n, ekono m i k şartla rı n degiş i m i n i n onla ra h izmet edeceg i n i ispat ederek, ken d i leri n i h erha ng i bir i h t i la lci h a rekette n nefret etti rmeye ça l ışt ı . Fakat bu sosya l i st l e ri n , ha­ yatın m a d d i şartl a rı n ı n deg i şi m i ded i g i şeyde, ü reti m i n b u rj u ­ va şartların ı n , a nca k d evri m l e ortad a n k a l d ı rı l ması n ı n m ü m kü n o l ması a sla söz ko nusu deg i l d i r. B u ifade i l e esase n , es k i ü re­ tim şa rt l a rı n ı n deva m ı ol aca k o l a n bel irl i bir yönetim refo rmu kasted i l me kted i r. Bu refo rm serm aye v e e m e g i n i l i ş k i l e r i n d e h i ç b i r şeyi d e g i şt i rmeyece kti r. O l s a o l sa bu rj u va z i n i n h ü k ü met ve ekonomi yö neti m i n i n masra fl a rı n ı azaltacaktır. Burj u va sosya l i z m i g e rçek ifades i n i , a nca k so n u n da vard ı g ı a d i l afebe l i g i ya kıştı rma la rında b u l u r. S e rbet degiş i m . İşçi

sınıfı n ı n

ç ı ka r l a rı a d ına ! Koru macı l ı k

ka n u n l a rı . İ şç i s ı n ı fı n ı n çıkarl a rı a d ı na ! H ü cre u s u l ü n d e h a p i s ­ h a n e l e r . İ şçi s ı n ıfı n ı n çı k a r l a rı adına ! İşte b u rj uva sosya l i z m i ­ n i n son sözü v e b i ricik cid d i söz ü . Burj u va sosya l iz m i , Burj u v a l a r b u rj u v a d ı r l a r . İ şçi s ı n ı fı n ı n çı k a r l a rı ad ı na ! d e m e kte n i b a rettir. 48


3. E leşti re l H a ya l i Sosyalizm ve Komünizm

G ü n ü müzün bütün büyü k i htilalle ri n d e, p roletarya n ı n ta­ lepleri n i ifade eden edebiyatta n burada söz etmeyecegiz. ( Ba­ böf'ü n yaz ı ları i l h ... ) 69. Pro l etarya n ı n, genel karışıklıklar sırasında, derebeyl iğin yönetim i devri ldiğ i zamanlard a kendi s ı n ıf çıka rlarını tan ıtmak için yaptıgı ilk g i rişimler zaruri olara k başarısız oldular. Z i ra proletarya kend isi ancak g eliş i m i n in da ha başlangıcında bu lu­ nuyord u . Z i ra ku rtuluşunun maddi şa rt ları -ki ö zel l i k le burju­ vazya dönemi n i n ü rü nüdürler- henüz oluşmamışt ı . Bu i l k pro­ l eta rya hareketleriyle birlikte o luşa n edebiyat i ster istemez ge­ rici bir ruh taşır. Dünya çapında bir d isip l i n ve ka ba b i r eşitl ik­ çilik ister. 70. Gerçekten sosyalist ve kom ü nist sistemler, Sen Simon, Furye ve Ovu n'u nkiler ilh ... tamamlanmamış b i r biçimde b u rj u ­ vazya ve proletarya a rasında henüz başlaya n mücadeleni n başları nda o rtaya çıktılar. Bu n l a r yu ka rıda ta nı mlanmıştı r : ( ba k ı n ız : Burjuvazi v e Proletarya 1 9 -20- 2 1 ) Bu sistemlerin kurucu la rı, sınıf çelişkileri, hakim s ı n ı f içinde e rimeye ve çözülmeye etki eden unsurları n faa liyetleri n i açıkça a yı rt ediyo rl a r. Fa kat p roletaryan ı n k e n d i s i n e has o l a n bağ ı msız a z m i v e siyasi hareketi ni fark e d i p a y ı ramıyo rla r. S ı n ı f çelişki lerinin g elişimi , sa nayinin g e l i şimiyle b i rli kte ol ­ dugu halde; bu ada m l a r proleta rya nın kurtul uşunun şartları n ı d a o luşmuş b u l mazl a r ve b i r top l u m bi li m, yani b u şartları oluş­ turmaya uygun sosyal kanunla r araştırmasına koyu l u rlar. Mevcut olmayan sosyal faa liyet yerine, kişisel fikri buluş­ la rın ; kurtuluşun tari h i şartları yerine, haya li şartlar; sı nıf ha­ yatına yavaş yavaş ve kendiligi nden a l ışan bir pro letarya örg ü­ tü yeri ne, g üçlükle kendileri n i n d og u rd ukla rı b i r to p lu m örg ü ­ tünü geçird i ler. Bütü n dünyanın gelecek ta rihi, o n l a r i ç i n ken­ d i toplum planlarının uyg u l a maya kanmas ı n a ve pro paga n ­ dasına ind i rg enir. 49


7 1 . Bu projelerde, gerçeg i söylemek gere k i rse, o n l a ra göre en acı çeken s ı n ı f olan, özel likle çal ışa n sı n ı fı n çı ka rla rını sa­ vundu klannı kavra m ışla rd ı . Bütün sınıfları n en çok acı çeken i o l masından dolayı, onla r içi n p roletarya vard ı . Gözled i k leri sınıf mücadelesin i n henüz olg unlaşma mış geli­ şimi ve b izzat kendi m a l i d u rumları son ucu, ken d i l erin i b u sınıf çelişki lerinin üstü nde saymala rını gerekti riyord u . Islah etmek istedi kleri , en mutlu olan la rı da dahil oldugu halde bütün in­ sanların yaşayış ta rzı d ı r. Bun u n içind i r ki a y ı rt etmeksizin bü­ tün topl u ma veya tercihan hakim sınıfa başvurmaktan g eri d u ­ ramazlar. Top l u m la rın e n iyisi n i n , m ü m k ü n ola n e n m ü kemmel planın kendileri n i n k i o l d u g u n u a n l a m a k için sistemleri n i a nla­ mak yetmez m i ? H e r siyasi faa l i yeti, özel l i k l e h e r devrimci faaliyeti redd et­ meleri de mantık l ı d ı r. Refo rmist yol l a rdan amaçları na u laşmak idd iasındad ı rla r. Küçük ölçekte yapı lmış ve b u ndan dolayı za­ ru ri ola ra k başarısızlıga ugra m ış tecrü beler, yeni sosyal İncil'e, i k na kuvvetinin açacag ı yolu g österen örnekler o l malıd ır. Gelecekteki toplumun bu haya l i tasavvurlan, proletaryanın henüz pek ilkel bir gelişim aşamasında oldugu için, kendi duru­ mu hakkında ancak hayal i bir bilgiye sahip olduğu bir zamanda ortaya çıkıyor. Onlar, toplumun dünya çapında bu degişimine dogru, proletaryanın ilk ve içgüdüsel çabası nı gösterirler. 72. Fakat bu sosyalist ve komünist yazılarda, eleşti rel kısımlar vard ı r. Ş i md i k i topl umun temel lerine saldı rırlar. İşçile­ ri ha ri kulade b içimde ayd ı n l atmaya uyg u n m a l z em e yıgdılar. Gelecekteki topl u ma yönelik o l u mlu teklifleri ne g eli nce, mese­ la beldeler ile köyler a rasındaki çelişkinin, a i le n i n , kişisel g i rişi­ m in, ücretl i işin ortadan kaldırılmasına, sosyal uyumu i lana, devletin sadece ü reti m i ida re eden b i r cihaza dönüşmesi egili­ mini önermeye gelince, bun ların ma nası sadece s ı n ı f çelişkile­ rin i giderme g eregi demektir. H a lbu k i bu çelişkiler henüz baş­ lad ıgında n, bu planları hazırlaya nlar, onları n ancak başlang ıç­ ları n ı ta nıya bi l mişlerd i r ve başlangıçta sı n ı f çelişkisi henüz beso


lirg i n bir biçim a l ma m ış t ı Bu ndan dolayı yapı lan teklifler a nca k hayali bir a n la ma sah i ptir. 73. Tari h i hareketin önemi arttı g ı oranda, e leştirel sosya ­ lizm ve komüniz m i n önemi aza lmaktad ır. Sınıf çatışması na g i ­ rişi l d i g i ve savaşların h u d ud u deri n l eştigi oranda b u çatışma n ı n üstüne çı k m a k v e o n u gidermek i ç i n ya p ıla n b u hayal kurma gayreti, uyg ulamada daha başarısız ve teorice daha hakl ı ol­ maktad ır. Birçok bakış açısı ndan bu sistemlerin kurucuları katı ksız re­ formcudurlar. i zah edilen sebeplerden dolayı, ög rencileri h izip­ ler oluştu rmaktan kendilerini alamazlar. Onları geride bırakan p roletarya n ı n tarihi gelişimi ka rşısında büyük üstadları n eski­ mi ş fikirleri ne saplanıp kalırlar. S ı n ı f çatışmasının şiddetini azaltmaya, aşı nlar arası nda a ra bulmaya çabalamalan mantı kl ı d ı r. G e çmişte oldugu g ibi ufak tefek tecrü belerle sosyal hayallerinin gerçeldiginin ispa tla nma­ sını, soyut "falanster"ler[ * ] kuru l masını, iç sömürgeler ya pma­ yı, küçü k i kari ler[**] o luştu rulmasını hayal ederler. Yeni Ku­ düs'ün ufacık uyruklarını çı k a rı rlar. Gerçe k bir zem in üzerine bu i spanya sato l a rını bina etmek içi n kalbe, burjuva cömertli­ g i nin esirgemesi ne başvurma l arı g erekir. Yavaş yavaş, y ukarı­ da inceleme altı na a l ınan gerici sosya listlerden birinin züm re­ si n e g eçerler ve onlardan daha usu l ü n e uygun bir şekilde bir bilgiçlik ve sosyal bilimlerinin muci ze yarata n etkileri hakkı nda­ ki tutucu ve fanatik kanaatleriyle ayrı l ı rlar. Bun u n içindi r ki işçilerin her tü rl ü siyasi hareketine şiddetle karşı çıka rla r. Zira böyle h a reketler ye n i İ ncil'e göre bir inan­ cın yok olmasını gerektirecekti . Bu sebeple, İ ng iltere Ovencilerinin, Şa rtizme karşı Fransız Fu ryevistleri nin re form c u l u g a ka rşı yaptıkları gibi geric i l i kte bu lunurla r. .

[ * ) , [ " * ] Engels

1 888

tarihli ingilizce baskıya k o yougu

natta

bu iki kavramı şöyle

açıklıyor: "Phalansteres, Charles Fourier'nin kurmayı planladıgı sosyalist kolaniler i d i ; ikarya ise Cabet'nin k e n d i ütopyasına, d a h a sonrala rı

da

Amerikan komünist

kolonilerine verdigi isimlerd i . " [Yayınevinin notu]


74. İ kinci bölümde açı klanan noktal a r, yeni açıklamaya

gerek kalmaksızın, kom ü n istleri n şimdiden kurm uş oldukları a mele partileriyle, i n g i ltere Şartistleriyle, Kuzey Amerika'nın ta rım reformcu larıyla ola n i l işkisini bel i rlemeye yeterlid i r. Şüphesizdir ki, o n l a r da arnele sın ıfının en yakın, derhal ger­ çekleşecek gayeleri, çıkarl a rı için mücad eleye atılırlar. La k i n şu a ndaki ha rekette, kendilerini meşgul eden ve savundu kları, aynı za manda bu ha reketin geleceg i d i r. Fransa 'da komünistler muhafazakar ve rad ikal burj uvazyaya ka rşı, d emokrat sosya­ list partilerine katılaca k l a rd ı r. Fakat bunun için, d ev rimci gelenekten gelen ham leleriyle karışık hayal ler ka rşısı nda tam b i r eleşti ri bag ı msızlıg ını koruma ktan vazgeçmeyeceklerd i r. isviçre'de, rad i kallere destek verecekler, fa kat u n utmaya­ cak!ardır ki bu parti karmakarışık unsurların bir karışımıdır ve içinde sosyalist demokratlar, sadece burjuva radi ka llerle yan­ yana bulu nurlar. Polonya'da, komü nistler, m i l l i kurtuluşun şa rtı olara k, ta­ rı msal b i r reformu i leri sü ren pa rtiye, yani 1 840'da Krakova is­ yanını tahrik eden partiye d estek verecektir. Almanya'da, Komü nist Partisi, A l man bu rjuvazyası nın dev­ ri mci vazifes i n i ele a l d ıg ı ta kdird e onun y a n ı n d a mücadelede bu lu naca ktı r: Burjuvazya i le bera ber mutl a k hü kümdarlıga, derebey l i k arazi mül kiyetine ve küçük b u rjuvaziye ka rşı müca­ d elede bulunacaktır. 75. Fa kat proletarya i l e b u rjuvazi arasında varolan ve onla­ rı birbirine düşman kılan mu halefeti , m ü m k ü n oldugu kadar açık bir tarzda işçilerin b i l inçlerine kazımayı hiçbir dakika b i le u nutmayaca kla rd ı r . Bu rj u vazinin zaferi sonucu gerçekleşecek olan sosya l ve siyasi şa rtları n ve her biri Alma n işçisi n i n kullan­ mas ı n ı bil d i g i sila h lar g i b i , bizzat o burjuvazyaya karşı dönme­ l idir. A l ma nya gerici sın ıfları n ı n d üşmesi nden son ra, burjuvazi­ ye karşı mücadele ertelen meksizi n başlama l ıd ı r . 7 6 . Komünistterin nazar-ı dik katini çekecek bilhassa A l m a n ­ ya'd ı r. Al manya b i r bu rj uva devriminin a rifesindedi r. Almanya 52


bu devri mi, ne İ n g i l tere'nin 17. asırda ne de Fra nsa'n ı n 1 8 . asırda tasavvur b i le etme d i kleri b i r derecede g el işmiş b i r Avru­ pa m edeniyeti ve proletarya s ı nıfı ka rşısında ya pacaktı r. Alman b u rj u va d evri m i , ister istemez ve şüphesiz bir pro letarya dev­ ri m i n i n ilk öncüsü o l acaktır. 77. Bir kel i m e i l e komünistler, her memlekette, va rola n sosya l ve siyasi d u ru ma karşı ola n tüm devrimci ha reketlere yard ı m edeceklerd i r. Bütü n bu hare ketlerd e, ön safiara koyacak l a rı mesele, ko­ münistler için esaslı olan mesele, mülkiyet meselesidi r. Hatta bu mesele hakkında tartışma hen ü z kesi n bir şekilde başlama­ mış olsa bile gerçek böyled i r. N i hayet, bu tarzda, kom ü n i stler, her mem leketin demokrat partileri arasında birl i k ve u zlaşma için çalışacakla rdır. ( 1 ) Komünistler, fikirlerini v e tasavvurlarını saklamayı kendile­ rine yakıştırmazlar. Açı kça i la n ederler ki amaçları anca k ve a ncak geleneksel bütün sosyal düzenin şiddetle d evril mesiyle gerçekleşecekti r. Bi r komü nist devrimi ihtimali ka rşısında titre­ rnek ha kim sınıfiara d üşer. Bu i şte zincirlerinden başka, prole­ terlerin kayıp edecek b i r şeyleri yoktur ve bu yol la bütün b i r d ü nya kazanmış olacaklard ır. BÜTÜN DÜNYA İŞÇiLERİ BİRLEŞİNİZ!

Demokrat Sosyalist ismini taşıyan s i y asi partide, "Ledru Ro· "Lui Blan'ın" temsil ettiğ i parti idi. Şimdiki Almanya'nın demokratik sos­ yalizminden dağlar kadar fa rkl ı idi. [ F . Engels'in notu ]

[ 1] O

zaman

Fransa'da

len'in", edeblyatta

53


10) MUSTAFA SUPHİ'NİN (YARIM KALMIŞ) MANİFESTO ÇEVİRİSİ: Baku 'dayken bana, Türkiye 'ye götiirmem için, üstünde Poesie sözcüğ!J ba ­ siii, sayfa kenar/art ya/diZI! ciltli bir defter verildi. İçinde, M. Suphi'nin kendi el­ yanswla başlad1ğ1, fakat bitiremedigi bir Manifest çevirisi var. Bu yadigfmn Türkiye 'de saklanması için gösterilen temiz yurtseverlik duygulan önünde say ­ gwla e§i/irim. Ülkemizde, bu defteri teslim edebilecegim u ygun bir Devrim Ta ­

rihi Müzesi kuruluncaya değin, bunu emanet olarak kendim saklamak niyetin ­ deyim. Aşağ1da çevrimyaziSI sunulan belge, alt1 imza ta nrn 1 ş olc.rak defterin başma yapJştm!mJştl. Yalmz başliğı Arap harfleriyle elyaziSI, metni ise Kiril alfabesiy­ le Azerbaycan dilinde daktiloyla yaztlmtşttr.

"İzahat Türkiye Komü nist Partisi'nin barıisi Mustafa Suphi a rka d a ş ırı elyazması o l a n defteri ben 1 930'uncu yılda K ırı m Simferopol [Ak Mescit) şe h ri n de mual l i m Osman Efendi'den a l d ı m . Mustafa S u p h i a rkadaş 191 8'i nci y ı l d a Moskova'da neşri n e başladığı Yeni bu

D ü nya Türkçe Komünist gazetesini 1 9 1 9'uncu y ılda (Tü rkiye'ye yakın old u g u

için) Si mferopol şehrin e naklederek orada neşri ne devam eder. Biraz vakitten son ra Vrangel ordus u tarafından işgal o l unan Simferopol 'den uza k la ş m a k mec­ b uriveti n d e kalan M u stafa Su ph i arkadas bazı elyazmalarıyla bera ber te rcü m e ­ den yazm a kt a olduğu bu defteri de Osman Efendi'ye saklamak içi n veri r . ( " ) 1 9 20'inci yılda Si mferopol tekra r Sovyetler ü lkesine geçer v e Komünist ga­ z ete s i olan Ye n i Dü nya gazetesi tekra r Kırım Ablostnoy [ Bölge] Komitesinin naşiri resmi organı olarak çıkmaya başlar. 1 9 30'uncu yılda bu g a ze te n i n o n yı l ­ l ı k bayramı teşkil o l u n d u . Ben tesadüfi olarak bu bay ramd a Osman Efendi ile ( • ) Suphi,

esaret hayatında bütün kapitalin, köpekleri o l a n emperyalistlerin, sahte

k a n l ı ko­ medilerini, biJttın prOleter alemine karşı heSapSIZ ihanetlerini teşhir için yazmış Olduğu pek degerli eserini maatessüf ne ş re muvaffak olarnam ı şt ı r . ( Dlpnotu : ) Bu eser, Denıkin'in Kırım'ı lşgali arifesinde Kırmızı Ordu ile Odesa'ya giden Suphi tarafından Osma n namın­ da ye rli bir yoldaşa muhafaza edilmek tızere bırakılmıştı. Maateessüf bu genç de bu ese­ ri yakmaya mec b u r olmuştur. " Ali Yazıcı 'nın, 28-29 Kiinımusani 1 921 - Karadeniz Kıy11annda Parçalanan Mustafa sosyalist ve milliyerçilerin yirminci asırda medeniyet maskesi altında oynadık/arı

Suphi ve Yoldaşlannm İkinci Yildönümleri ad lı anma kitabındaki M. Suphi ustüne yazısın­

dan ( M oskova : Kızıl Şark Matbaası, 1 9 2 3 ) . s . S. ss


tan ı ş

oldu m .

O, ben i m Türkiye Komünisti oldugumu b i l d ikten sonra Mustafa

Suphi arkadaşın elyazma ları n1 sakla m a k için götürmemi teklif ett i . Bizim için çok k 1ymetl i o lan bu aziz hat1ray1 bu vakte kadar ben g öz bebe g i m gibi sa kla­ makta y ı m .

1920'inci y 1 l d a n An ka ra Kom ü n ist Partisi Merkezi Kom itesi

Kadiniar Ş u be

M üdiresi, hal-i haz1rda Sovyet ül kes i parti uzvu, şahsi pensiyac1 [emekli ] Ce· mile N uşirvanova . "

56


( s.

1)

KOMÜNiST BEYANNAMESi

Yazan : K. Marx ve F. Engels - 1 8481

-

B i r haya let, komü nizm hayaleti Avrupa 'yı b ü y ü lemişti r. . İhtiyar Avr u ·

pa 'n ın b ütü n Iktidar ma ka m l a rı, Papa v e Çar Metternich v e Gu izot, Fransız ra­ dikalleri, Almanya pol isle ri, bu haya leti kuşatıp sıkıştırmak için bir m ukaddes E h l - i Salip tertibiyle ittihat ettiler. İktidardaki m u h a s ı m lan ta rafında n komünist d iye ith a rn edilmemiş, kom ü­ nizm it\'\amım muhtel -i namus bir alarnet 9ibi aynı zamanda daha terakkiper­ ver mu hal i f rica l i n e ve

m uh

a sı mla rı

o l a n mürted partilere karşı tevcih (s. 2)

etmemiş bir mu halefet pa rtisi zikredils i n . Bundan bir m uzaa f ders çıkarmak lazımdır. Evvela : şu ki , bug ü n komünizm bütün Avrupa devletleri ta rafından bir kuv ­ vet diye ka b ul ediliyor. Saniyen : nokta- i nazarlarını , gayeleri ni, temay O l l erin i açıktan açıga bütün dünya n ı n gözü önünde şerh etmek, komün ist hayaletinin çocukça masalı na muka bil, parti n i n resmi beya n n a mesi n i koymak za ma nı, komünistler içi n ta ­ mamen h uhil etmiştir. Mu htelif milletiere mensup partiler Londra 'da bil içti ma atideki beyan nameyi kaleme a ldıfa r ve bu beya nn a me, İngiliz, Fransız, Alman, İtalyan, Fla m a n ve Da nimarka lisanlannda intişar ediyor.

57


(s. 3 )

2

-

1 Burjuva ve Proleter

Bugüne kadar insan cemiyetinin tarihi, sı nıfların kavgaları tarihidir.

Serbest insan ve esir, havas ve avam, asil ve memluk, usta ve çırak, bir kelimeyle: ezenler ve ezilenler nihayet bu lmaz bir mü nazaada birbirine karşı göğüs gererek bazen elaltı ndan, bazın açı kta n açığa fasılasız bir mücadeleyi devam ettirdi ler. Bu mücadele bazen bütün cemiyetin inkılabi bir tarzda kar­ ma- ka nşık olmasıyla, bazen de karşı ka rşıya gelen iki sınıfın mahvıyle netice­ lenirdi. Za man ımıza takaddüm eden ta rihi devirlerde hemen her tarafta görürüz ki, cemiyet müteferrik sı nıfların muhtelit bir teşkilatını arzeder ve heryerde müte­ nevvi içtimili meratibin teşrifatını bu l u ruz. Böylece Eski Roma'da ayan, şoval­ yeler; avam, esirler; kurun-u vustada derebeyler, ustalar, çıraklar, köleler ve hemen ( s . 4) bütün sınıfların bir hususi teşrifatı vardı. 3 Hazır cemiyet, derebeylik cemiyetinin devrilmesinden dogan burjuva cemiyeti-sı nıf zıddi-yetlerin i ilga etmedi. O ancak, evvelkilerin yerine yeni sı­ nıflar, yeni zulüm !htimal leri, yeni m ücadele şekilleri ikame etti. Devrimiz, burjuvazi devri hiç değilse bir sınıf-ı mümeyyize ma/iktir. O sınıf zıddiyetleri ni basitleştirdi. Gittikçe bütün cemiyet iki muhasım cepheye, dogru­ -

dan dogruya muhalif i ki sınıfa , burjuvazya ile proletaryaya ayrıl ıyor. Kurun-u vusta köleleri, ilk nah iyelerin burjuvalarını dogurdular. Bu nahiye burjuvazyasından asri burj uvazya nın ilk tohum ları i nkişaf ettiler. Amerika'n ın keşfi, Afri ka'nın etrafında dairenmadar seyrüsefer, yükselen burjuvazyaya yen i bir zemin temin ettiler. Şarki Hindistan ve Çin pazarı, Ame­ rika 'nın müstemleke haline kalbi, müstemlekelerle ticari münasebet ve müba­ delat, mübadele vesaitinin, umumiyet üzere emtianın tenevvüü, buharlı sey­ rüsefain ve sanayi, o zamana (s. 5) kadar görü lmemiş bir terakkiye mazhar kıldılar ve aynı zamanda yıkılan derebeylik cemiyetinin kalbgahından mevcut i nkı lapçı unsurun büyümesini tesri ettiler. 4 Bundan beri, yeni pazarlar açıldıgı nisbette arta n ihtiyaçlara derebey­ lik veya lonca şeklinde sınai işletme artık elverm iyord u. imalathane onun ye­ rine geçti. Ustalar mutavassıt sınai sınıf tarafından bir kenara atıldılar ve muh­ telif esnaf cemiyetleri arasında vuku bulan taksim-i ama l yerine, atelye içinde­ ki taksim-i a m a l ka im oldu. La kin paza rları n tevessu u, ihtiyaçların artması, te­ va kkufsuz devam etti . Kifayet etmemek sırası nihayet ima lathaneye geldi. Sı­ nai istihsali de su buharı ve makinecil i k inkılap ettirdi . -

59


İmafathane yerini asri büyük sanayie bıraktı. S a na yin küçük b u rj uvazyası yeri n i sanayi m i l yonerlerine, h a kiki sa nayi ordulan reislerine, asri burjuvalara terk etti . (s.

6)

Ameri kanın keşfı d ünya paza rını mümkün k ı l mıştı . Büyük sa nayi onu

tahakkuk ettirdi. Dü nya pazarı ; ticaret, seyrüsefa i n , kara yolları i çi n azim bir in kişaf sebebi teşkil ett i . Öyle bir i n k işaf k i , onun da aks-i tesiriyle sanayi bü­ yüyordu ve sanayiin, ticaretin, seyrüsefe ri n , demiryolları n ı n , her yeni itti sa ı , burjuvazya n ı n i leri; b i r yeni hatvesini kayded i yord u . O bu suretle sermayele­ rin i daha ziyade arttırıyor,

derebeyliğin

bekayası ve mirası olan diğer içti mai

sını fların heyet-i mecmuasını daha gerilere tardediyord u .

5

-

Böylece, asri burjuvazya; uzun b i r ink işafı n , istihsa l usulü nde v e nakil

vasıtala rın da bütün bir silsile-i inkı labat ı n ma hsulü olarak arz-ı vücut etmekte­ dir. Yükselmesinin her müteakip kademesinde bu rjuvazya aynı cesamette bir siyasi terakki vücuda getirmiştir. Derebeyl i k asha b · ı timarinin tahakkümü a l ­ tında ezilen b i r sınıf; na hiyeler d e , sah i b - i i ktidar v e müstakil b i r cemiyet, Bu­ rada müstakil beledi cumhu riyet, ötede vergilere ve angaryaya tabi üçüncü {s. 7) kuvvet: sonra imalathane devri g e lince aristokrat hükümda rlıkta olduğu ka­ dar mutla k h ükümdartık da -asaletle m uvazene husu le getiren bir dara ; n e şe­ kilde ol ursa olsunlar tekmil h ü k ümdarl ı k l a rın temel taşı ve başlıca esası i ken . . . burjuvazya; büyük sanayiin v e cihanşümul paza rın tesisi, hakk-ı fetih olarak a sri temsili devlette tekmil haki miyet-; siyasiyeyi tesl i m etti . Asri hü kumet i k · tidan, bütün burjuva sınıfının m üşterek menfaatleri ni tanzim v e idare e d e n bir hey 'et -i merfu'adan başka bir şey degildir.

6

-

Tarihte bu rj uvazya n ı n rolü herşeyden evvel inkılapcuyane b i r rol idi.

burj uvazya i ktidara vazıyed ettigi heryerde içtimai maişetin bütün pederane ve şaira ne derebeylik şartla rını ta hri p ett i . Her ademi doğuş icabatı mMevk i n d e b u l u n a n insan l a ra rapteden derebeyl igin karışık v e m ütenevvi rabıtalarını mer­ hametsizce kırdı. Hissiyat ile hiçbir alakası olmayan

çırçrplak

menfaatten ve

bervech-i peşin tediyenin zaruri icabatından [ başka] bir rabıta nın i nsa nla r a ra ­ s ı n d a devam etmesini a rzu etmed i . ( s.

8)

Dindarane heyeca n l a rın, asilane

ham leleri n , burjuva hassasiyetinin kutsi zerreferini, hesabi hodbin!igin soguk mevceleri içinde bogdu. şah s-ı beşerin haysiyetini, mü badele kıymeti şeklinde nakde tahvil etti ve o kadar hararet ve heyeca ntarla takip edilmiş ve

o

kadar

paha lıya malolm uş, b ütün h ü rriyetler yerine, yalnız olara k , ru hsuz m uamelat· ı ticariye h ürriyetini tesis etti. Hülasa din ve siyasetin aldatıcı kostü mü altında tebdil-i kıyafet etmiş istismar yerine, açıktan a çıga, hayasızca, do§ru dan

doğ­

ruya, dü rüstane bir tarzda ya pılan istismarı ikame etti. Burjuvazya

o

zamana kadar d i ndarane bir hiss-i riayetle, hürmet ve takdir

edilen beşeri faaliyetlere müteallik vazifelerin cümlesini, zahiri yaldızlarından tecrit ett i . tabibi, hukukşinası, rahibi şa iri , alimi kendi tabiyetinde ecirler hali­ ne getird i . burjuvazya izdivacın medar- ı iftiharı olan heyecan ve hassasiyet ni­ kabını yırttı ve artık izdlvaç ra bıtası bir para işinden başka bir şey o lmuyordu. {s.

9)

Burjuvazya, kuru n-u vustada i rticaın hayran olduğu vahşiyane kuvvetle

i ntişa rın, nasıl pek ma ntıki bir tarzda en menfur bir tembe l l ige m üncer oldu­ gunu açıktan açığa ispat etti. Kendisinden evvel kimsenin gösteremediği bir tarzda insan faaliyeti n i n nelere kfıd i r o l d u g u n u gösterd i .

60


Mısır ehramlarından, Roman köprü /e ri nde n , Gotik katedrallerinden daha pek başka m u ha yyi ri l

u kul

şeyter vücuda getirdi. Eh l-i S a tipie re ve fütuhatlara h i ç ben­

zemeyen mü cadel e le r ya ptı .

7

-

Bu rj uva zya n ı n sadece mevcudiyeti istihsaı �aletlerinin (yani, isti h s a ı

şeraitinin) ve içtimai seraitin hey'et-i mecmuasının bitafasıta ta h a vvüt ve te­ bed d ül ü n ü farz ede r . Bila kis e ski isti hsaı usulü nün o l d u g u gibi id amesi , mazi­ deki sınai sın ıfların cümlesi içi n esaslı bir :;arttı. Burjuva devri n i n atarnet-i fa­ ri kası, i stihsa l i n bitMasıla takatlü batı, iç tim.3i seraitin d u rma ksı zın sarsılması, ebedi b i r asayişsizlik ve tah ri kattır.

(s. 10)

O zamana kadar paslar ve yosun­

t a r içinde tutmuş gibi layeteg a yy e r d u ra n içtimai rabıtalar atik ve saya n - ı h ür­ met faki r ve itikat mevkep l eri yl e bera ber i n kı taa u gru yor . Yeni teşekkütatı n ra ­ bıta/a rı , sa labet peyda ederneden yıpranı yor. Zade g an ll gın ve istikrarı n ru h u ­ n u teşki l ede n herşey h ürmetsiz l ige maruz ol uyor. nihayetünnihaye, beşeriye­ tı n me vcudi yetini ve beşeri münasebetleri insanların hayale ka pılmayan a pa ­ ç ı k b i r gözle tet k i k etmeleri icap ediyor.

8

-

Mahsulatına g i tt i kçe daha g e n i ş pa z a r l a r b u l u p açmak i h ti ya cı, b u rj u ­

vazyayı bütün kü re - i a rz sathı üzerinde telaş içi nde koşuşup didin meye teş­

v i k eder. Heryere b u rn u nu sokması, heryerde yerleşmesi m ü badelatını n şe­ beke lerinin her tarafa gi rmesi icap eder.

(s. ı 1 )

M ü rte ci l eri pek z i yade m ü ­

kedder ederek sanayi milli temelinden ma hrum etti. Eski milli sanatlar mah­ vedi ld i. Tahriplerine her gün devam ol u n uy or. Bunlar yerleri ni yeni sanayie terk ed iyorlar. Bu berildlerin kabu l ü milletler

için bir hayat ve memat mesetesidir. Bu sa n a yi sadece yerli mevadd-ı i ptid a ­ iyeyi işlemek le iktifa etmiyor, fakat en u z a k hava ti cten getiri l m i ş mevadd-ı i p ­ tida iyeyi işle mek l e iktifa etmi y o r , fa kat en uzak hava/ iden geti ril m i ş mevadd-ı iptid aiyey i de k u l l a n ıyo r ve yalnız yerl i n in istihtakatı için ima etmi yor, fakat bü­

tün ci h a n içi n ça l ışıyo r. Mahalli sanayin ta tm in ett ig i eski i htiyaç l a r , yerleri n i ; teskin ve tatmini en uzak memleket v e ik l i m ler mahsulatının istimaline vabes­ te olan yen i ihtiyaçlara bıraktılar. M a h a l li ve mi l li mevcudi yetterin asüde ve so­ fiyane s u l h

ve

sükü n u na me/ce teşkil eden eski h u d u t ma n i a t arı ; m i lletter a ra ­

s ı n da sı kı ve m u h te l i t bir tesa nüt tevlit eden mü bade/a tm n a m ütenahi ihtilata­

tı m u vacehesinde yıkt ı lar. (s. 1 2 ) Bu hususta m a ddi istihsal, manevi istihsaı hepsi bird ir . He r mi l letin h u s u l e g etirdlgi fi kri asar, cüm l e s i n i n m ü şterek malı oluyor. Mahd ut görüştü, hususi eserleri n medası geçti : milli ve ma ha ll i edebi­ yatların tenevvuundan bir cihan edebiyatı doguyor.

9

-

istihsaı a l etl erini n heyet-i mecmuasını harikanüma bir süratle m ükem­

meıtestirmek ve hay-i ka bil-i mukayese bi r derecede nakliyatı kolayiaştırma suretiyle, b u rj u va zya, en ba rbar i ptiai efa/e varınca ya kad a r mevcud iyeti tes­ mil etmiştir.

Mahsu latı n ı n eh veniyeti, bütün Sed d - i

Çi nleri va ra n ; ecnebiye karşı bes­

tedi kteri kinde en seba tkar olan vahşileri bile tes l i m olmaya mecbur eden bir ağır topçu k u v veti mah iyeti ndedir. Yery üz ü n d e yaşay a n bütün a kva m ı , mah­ valmak teh d i d i ka rş ı sında , ken disine m a hsus istihsal u s u l ü n ü kabule ve me­ den iyet tabir o t u n a n şeyi meml eketl eri ne ithate, y a n i bizza t kend i te r i n i de b u rjuvatasmaya icbar eder, b i r ke l i meyle ken d i tasvirine müşabih b i r d ü nya imal eder. ( s . 1 3 ) 61


10

-

Burjuvazya, şehri, köyün h a k i m i vaziyetine getird i . Muazzam şehirler

h a l ketti . Şehirlerin ahalisini, köylerinkinden namütenahi bir derecede ziyade arttırdı ve a ha l i n i n mühim bir kısmını köy hayatı nın ka l ı n kafa lılıgından ku rtar­ dı. Köyü şehrin taht-ı hakimiyetine vaz�ttiği gibi, va hşi veya yan-va hşi me m le­ ketleri de medeni memleke t/erin tabiyetine geçirdi, köylü ahalisini burjuva aha­ lisinin, Şarkı Garbın taht-ı tabiiyetine koydu.

11

-

Bu rjuvazya gittikçe isti hsa l in, emiakin ve ahali n i n parçalanmasının

önüne geçmektedir. Ahaliyi teksif, istihsal vesaitini temerküz, emlaki küçük adette ellerde teraküm ettirdi . Bunun meş'um neticesi siyasi merkeziyet oldu . Sadece itti hat etmiş, herbiri h ususi menfaatlere, kanunlara, h üku metlere, güm rüklere malik müsta kil vi layetler yekdigere mezcedilip (s. 14) bir arada yoğuruldu. Ayn ı hüku mete, aynı kava n ine, müşterek bir sınıf menfaatine ve müşterek bir güm rük h u d uduna malik bir tek ma dde haline kalbed i l d i .

12

-

Burjuvazya ancak b i r asırdan beri h a kim sınıf vaziyetinde olduğu hal ­

d e m ucizenüma adedi v e hay retaver kudredi, daha evvelki ensalin müçtem ian yapa bild iklerini gerilerde bırakan müstakil kuvvetler hal kett i . Ra m edilen tabii kuvvetler, m a k i neler, sanayi ve ziraate tatbik edilen kimya, buharl l vapurlar, şimendüferler, elektri kli telgraflar; yeniden açı lan boylu boyunca kıt'alar; sey­ rüsefere salih k ı l ı n m ış nehirler, zem i n den fışkıran halk kitleleri; içtimai sayi n sinesinde bu kadar muazzam müstahsil k u vvetler uyudugunu va ktiyle h a n g i nesil şüphe v e tahayyül etmeye cesaret etmişti ! (s. 1 5 )

13

-

Böylece derebey l i k cemiyetinden, b u rjuvazya n ı n teşek külü­

nü mümkün kılan istihsal ve i stihlak vesai t i nin doğ d u ğ unu gördü k . İnkişafla­ rın ı n bir raddesinde, bu isti hsal usulleri n i n ve n a k i l vasıta l a rı n ın derebeylik cemiyeti n i n istihsal ve m übadele şeraiti ile imalat

ve

ziraatın dere bey l i k teş­

kilatıy l a , bir kelimeyle m ü l k iyet i n dere bey l i k şekliyle gayr-i kabil-i tevfi k bir h a l e geldiğini gördü k . Bütün bu usul - ü i stihsa l e müzaheret edecek yerde onu işkal eden zencirler h a l i ne gelmişti. B u zencirleri k ı rm a k icap e d iyordu ve on­ l a r nihayet k ı rı l d ı . B u usul-ü idarenin h a ra beleri üzerinde serbest rekabet v e o n d a n ma ntıken inşiab eden içti ma"i ve siyasi teşkilat burjuva sı nıfının siyasi v e iktisadi ha ki­ m iyet - i mutlakası teessüs etti.

14

-

Bugün buna müşabih bir pro sesüs, bir tahavvül muvacehesindeyiz.

istihsal v e isti hlakın bu rjuva şeraiti, m ülkiyetin b u rjuva (s.

16)

usulü, kudret­

l i istihsal ve mübadele aletlerinin h a rikalarını fışkırtan ha l - i haz ı r burjuva ce­ miyeti . . . . davet v e tecessüm ettirdiği tahtezzemin kuvvetleri itaat altına al ­ maktan aciz b i r sihi rbazdır. Onar onar birkaç defa devreden senelerden beri sa nayi ve ticaretin ta rih i , a sri müsta hsil kuvvetlerin, asri istihsal u s u l ü ne kar­ şı isyanının tarihinden başka bir şey degildir. Ha lbuki kendisine karış isyan edi­ len

mülkiyet

usulü,

burjuvazyanın

bizzat

mevcudiyeti

ve

ha kimiyeti

ile

tevemdir. Z a m a n z a m a n tekerrü r e d e n , her defasında daha tehditkar "buhran­ lar"ın bütün b u rj uva cemiyetinin mevcudiyeti n i mevzuubahs ettirdiğini zikret­ mek kifayet eder. Her ticari buhra n, her defasında vücuda geti rilmiş olan mah­ sutattan mü h i m bir kısm ı n ı n tahrip edilmesini intaç eylemeyle kal maz; aynı za ­ ma nda mukaddema tem i n edilmiş (s.

17)

müsta hsil kuvvetlerin de yokol m a ­

s ı n ı m u c i p olur. H e r buhran ecdad ı m ı z ı n ma nasız bu lacağı b i r sa lgının z u h u ru 62


dur. Bu bir fart·ı istihsal bu hra n ı d ır. B i rdenbire cemiyet, ani bir barbarlık h a l i · ne rücu eder. Sa nki bi r kıtl ı k, u m u mi b i r tahrip h a r b i o n u n vesait· i ma işeti n i bağteten kesiverir. Sanayi v e ticaret yokolmuşa benzer. B u neden"> Zira, b u cemiyetin medeniyeti çok geliyor, vesait-1 istihsaliyesi lüzumundan fazladır, sanayi, ticaret ifrat dereceyi bul muştur. Bu andan bilitibar em ri altında olan müstahsll kuvvetler, artık bu rjuvazya mülkiyetinin vaziyeti ni takviye etmezler. Bilakis büyümelerinde bu mülkiyetin dar nisbetlerin i harikulade bir derecede tecavüz etmiştirler. O zaman bu mülkiyet onlara engel olur ve bu engeli ıskat et­ mekle bütün burjuva cemiyetine de adem-i int izam ve tezepzüp iras ederler. (s.

18)

O n u n mevcudiyetine varıncaya kadar tehdit ederler. Burjuva mevcudiyetinin

şeraiti, istihsaline hizmet ettiği bütün servetleri, kendisine mal etmek imkanını azaltır. Bu buhranlarda n kurtulmak için burjuvanın kullandığı usuller hangileri· d i r? Bir taraftan cebren birçok m ü şterek kuvvetlerin imhası, diğer taraftan yeni pazarların fethi ve eski pazarların daha derinden istismarıdır. Bu tarz ha reket ne­ ye yarar? Aşikar görün üyor ki, daha çok sanayii alakadar eden daha müthiş b u h ­ ran lar ihza nna v e bu b u h ranlann önüne geçmek vesa itini d a h a ziyade tenkis et­ meye yara r .

15

-

Bu suretle, bu rj uvazyanın derebeyl iği yere serrnek i ç i n ku lla nd ığı si­

la hlar, şimdi kendi aleyhine dönüyor, h e psi bu kadar deği l ! Burjuvazya yalnız kendisine ölüm ge t ire n silahları imal etmedi. (s.

19)

Bu silahları istimal edecek

adamları da, a sri ameleleri, proleterleri de kendisi doğurmuş olacaktır. Burjuvazya, yani sermaye büyüdükçe proJetaryaya da işbuldukları müddet­ çe vesait-i taayyüse malik olan ve sayleri sermayeyi tezyit ettigi müddetçe iş bu­ lan asri arneleler sınıfı da aynı derecede büyüyor. Bu arneleler kendilerini pera­ kende olarak satmak ızdıranndadırlar. Diğer herhangi ticari eşya gibi bir maldır·

lar ve bundan naşi rekabetin bütün tahavvülatından, piyasanın bütün neticele­ rinden mütevellit aks-i tesire maruzdurlar.

Ma kineci l i ğ i n i nkişafı ve işbölümü neticesi her türl ü istiklalden ma hru m olan iş, işçi içi n bütün cazibesini kaybetmiştir. O makinenin adi b i r zeyli olur ve kendisinden en basit ve en yeknesak, en kolay öğrenilebilen iş talep olu­ n u r. Bugün b i r arnele tutmak için yapılacak ma sraf, yaşamaya ve nesl i n ida­ mesine (s.

20)

/üzumlu alan şeylerin bedelinden ziyade değildir. Ha l bu ki bir

malın su halde uiş"in de- fiyatı, onun istihsali için icap eden masarife m ualdir·

d ir.

is çetinleşti kçe

ücret tenakus eder, d a hası v a r : makinecilik ve işbölümü I n ­

kisaf ettikçe a y n ı tesebbüste i ş saa tlerinin tezyidi, muayyen b i r zaman zarlı n ­ da talep e d i l e n i ş i n a rttırılması v e mak inelerin hareketi tesri olunması, ila hir. . suretleriyle sarf edilen iş yekunu o nisbette çoğalır.

16

-

Asri sa na y i , patriyarkal ustabaşının küçük imalathanesini, sınai serma­

yedarı n büyük fabri kasına tahvil etti. Orada hesapsız arneleler birbiri üzerine is­ ti f edilm iş; askeri bir tarzda teşkilat altına al ı nmı ştır. Bu nlar sanayinin alelade askerleri, neferleridir ve onlara nezaret etmek için bütün bir zabit ve küçük za­ bit tesrifatı mevcuttur. Burj uvazya sın ıfına, burjuvazya hükumetine köle olma· ları yetmez, her g ü n , her saat makineye, müfettişe ve bilhassa burj uva fabri­ kacıya uşaklık ederler . Açıktan açıga yegane hedef alarak (s. 2 1 ) maddi men­ faati ilan ettiği nisbette, bu istibdat pek fazla miskince, kindar ve m üz'içtir. 63


17

-

El işi ne kadar da ha az meh aret ve daha az maddi kuvvet istilzam

eder, yani asri sa nayi ne kadar çok i n kişaf ederse, kadın ve çoc u k işi o ka dar çok erkek işi yerini alır. Cins ve yaş fa rklarının artık arnefe sınıfı için eh e mm i ­ yet-i içtimiliyesi kal maz .. Artık ya lnız yaş ve cinse göre m u h telif masrafları da i olan iş aletleri v a rd ı r.

18

-

Arnelenin fabrikacı tarafı ndan soyulması, iş ücreti kendisine nakden te­

diye edilmekle biter bitmez, derı�kap burjuvazinin diğer kısımlan, mülk sahibi, perakendeci tüccar, rehin mukabili borç verenler i lah ir. . . her taraftan onun üze­

ri ne saldırırlar. Eski za man ı n m utavassıt sı nıflar ı n ı n , küçük sanatkarlarının, tüccarlar ve i rat s a h iplerinin, esnaf ve köy l ü lerin küçü k sermayeleri, büyük sa nayi işlet­ mesine kifayet etmez (s. 22) ve b üy ü k sermayed a rla r ı n rekabetine dayana­ madıklarından mağ l u p d üşerler yahut da meha retleri yeni istihsal usu l leriyle kıymetsiz b ı rakı l a rak tedricen proletarya veziyet i ne sukut ederler. Böylece proletarya ahal i n i n bütün sın ıfi a rı n a mensup azalarla çoğ a l ı r .

19

-

proleta rya n ı n geçird iği i n kişaf safahatı müteaddittir. Lak i n doğar doğ­

maz b u rj uvazyaya karşı miicadele etmek mecbu riyetindedir. Mebadide bu mü­ cadele a rneieierin kendilerini doğrudan doğruya ferde n istismar ede n , bu rj u­ vazyaya karşı b i r mücadelesidir. Buna ba şlayan lar evvel emirde m ünferit işçi­ ler, bila hare bütün sa nayi şubesinin bir merkez etrafı nda tecem m u etmiş

ce­

m iyetlerdir. Bunlar hücum larını y a l n ı z mevcut burjuva istihsal şeraitine tevcih etmezler. i st i hsa l aletlerine karşı bile alın ırlar. Ecnebi ve ra kip emtiayı tahrip ederler. Ma kineleri parçala rlar, özn ileri [? Fabrikaları] yangına verirler. Kuru n ­ u v u sta n ı n mahvolmuş a rnelesinin şeraitini i h y a etmeye çabala rla r . (s. 2 3 )

20

-

Bu safhada işçiler memleketin her tarafına d a g ı l m ı ş v e rekabetle par­

ça lanmış bir kalaba l ı k teşkil ederler. Arnele kitlesinin tesan üdü h usul bulursa, bu henüz onların bizzat tecem m u u n d a n ta ne vusii l için harekete getinneye he­ n ü z kad i r bulu nan b u rjuvazyanın ida resi a ltında toplanı rlar. Bin netice tekamü­ l ü n ü n bu raddesinde cemiyetler hakiki düşm a n i a rı na karşı m ücadele etmezler. Lakin düşmanları n ı n düşmanlarına,

mutfa k

hükümdarlıgın

son bakiyelerine

ka rşı, esh a b - ı emlake , sanayi m ü ntesibi olmayan burjuvalara, küçük burjuva­ lara karşı hücum ederler. Böylece bütü n tarihi h a reketin idaresi b u rj uvazyanın eli nde temerküz eder. O zaman elde e dilen her muzafferiyet burjuvazya n ı n bir muzafferiyetidir.

21 -

Lakin sanayinin inkişaf1 proletaryayı yalnızca adetçe tezyit etmez, onu

daha kesif kitleler hal inde tece mmu etti rir. (s. 24) Proletarya kuvvetini hisset­ mekle daha ziyade kuvvetlenir. Mihaniki alat, işin nev'ine göre olan farkları izale ve hemen her yerde ücreti m üsavi b i r a lçak seviyeye i rca ettikçe m uhte­ lif proletarya zü mreleri arasında ki menfaat ve tarz-ı maişet fa rkları da ortadan kalkar. Fakat burjuvaların a ra ları nda cari olan ve ticari buhra n l a rı i ntaç eden reka­ bet dolayısıyle bu arnele ücreti g ünden güne daha sık olarak temevvücata ma­ ruz kalır. Maki neciliÇin bilili nkıta i n kişafı ve teka m ü l ü kes b - i sürat ettikçe a rnelenin tekmil şeraiti gittikçe daha ziyade mevz u ubahs o l u n u r ve m ü n ferit arnele i l e m ünferit burjuva arasın daki çarpışmalar i k i sınıf beynindeki ça rpışm a l a rı n ev-

64


safını daha ziyade ibraz eyler. Mebdede ameleler, burjuvalara karşı toplantı lar yapmaya başlarlar. İttihatlarının hedefi üc re tl e r i n i n müda faa sıdır. Sonra m u h ­ temel isyan la r için mühimmat bi riktirmek masadıyle deva mlı cemiyetler tesisi­ ne kadar g i d e rle r . (s. 2 5 ) Bazı yerlerde m ü ca d e le isyana m ü n ka lip olur. 22 - Bazen arnele bir galebe temin ederler. Fakat bu geçicidir. Bu hücum­ ların hakiki karı, d o ğ u da n doğruya m uvaffakiyetin verdig imenfaat değildir. Bu kar, a rnele arasında gittikçe intişar eden birlikten iba rettir. Bu birlik bü y ü k sa­ nayinin vücuda getirdiği ve muhtelif mahallerin a melesine, mütekabil münase­ betlere girişrnek i mka nını veren nakil vasıtaları sayesinde suhulet pe y d a et­ miştir. Halb uki bu ittihat husul bulunca, aynı nev'iden mahalli mücadelelerin teaddüdü mütermerkiz istikametli bir tek m illi mücadeleye, bir sınıf m ücade­ lesine tahavvül eder. La kin her sınıf m ü ca deles i bir siyasi m ücadeledir. Kurun­ u vustada a nca k dahili mem leket yollarıyla işleyen burjuva ların, ta hakkuk et­ tirmek için asırlarca zaman sarf ettikleri birliği şimendüferler sayesinde prole­ terler, pek a z zaman zarfında ta hakk u k etti rdi le r 23 - Maamafih, proletarya sı n ıfı ve neticeten proletarya siyasi partisi, hak ile bu teşkilat beynindeki (s. 26) re kabet dolayısıyle yeniden k ı rıl ır. L.3 ki n dai ­ ma da her dakika arneleler daha kuvvetli, daha sell!betli, daha kudretli olarak kurulur. Burjuvazyanın dahili n uünazaa ve m ünaferetterinden bitistifade, prole­ tarya sınıfı cebren ve kanun vasıtasıyle işçilerin menfaatlerinden bazılarını ta­ nıtmaya muvaffak olurlar. İngiltere'de de on saatlik gün ka n u n u bu nev'idendir. 24 - Eski cemiyette tahaddüs eden bütün çarpışma lar, birçok vekayide proletaryanın teka mülünü teshil ederler. Burj uvazya fasılasız bir mücadeleye girişmiştir. Evvela : a ristokrasiye karşı, sonra sa n ayi n i n tera kkisiyle menfaatle­ ri ha leldar olan burjuvazi kısımla rıncı karşı . . Bütün bu m ücadelelerde o, pro­ letaryaya m üracaat, onun müzaheretini talep ve böylece onu siyasi ha reke te sevketmek ısdıranndadır . Böylelikle proJetaryaya kendi teşekkülüne hizmet e d e n vesait-i terbiyeviyey i ita etmiş olur. Burjuvazi proletaryaya karşı çevrile­ cek silahlar vermiş oluyor. (s. 27) 25 - Bundan maada, görd üğümüz gibi, sanayinin tera kkisi proletaryaya hakim sınıftan ces im kısım ları i lave eder veya hiç değilse onları n mevcudiyeti­ ni tehdit e d e r . ,

.

.

Sınıfların d a n sukut etmiş bu burjuvalar dah i proletaryaya b i rçok vesait-i terbiyeviye temin ederler. Hü lasa : sınıf mücadelesi kat'i bir dakikasına her ya k laştığı zaman hakim sı­ nıfın ve bütün eski cemiyetin inhlfal arneliyesi öyle bir şiddet, öyle bir huşunet ihraz ed er ki, iktidar makamına sahip olan lardan küçük bir g rup ke nd i sı nıfı n ­ d a n ayrılır. V e i sti k ba l kendisine a it ola n i n k ıla pçı sınıfına ilti h ak eder. Nasıl vaktiyle ahalinin (a ristokra sinin] bir kısmı burjuvazyaya geçm isse, tıpkı bunun gibi zaman ımızda, burjuvazyanın bir kısmı proletaryaya geçer ve bilhassa bu hal tarihi ha reketin hey'et-i mecm uasının idrakine kadar yükselebilen birkaç burjuva flkriyatçısı içi n vaki ol ur. 26 - Zamanımııda burjuvazyaya muha lefet eden bütün sınıflardan yalnız proletarya haki katen inkıla pçı bir sın ıftır. Büyük sanayi muvacehesinde d i ğ e r s ı n ı fl a r e ri r ve mahvolurlar. Proletarya ise en halis mahsu lü gibi ondan n e şet 65


eder. Mutavassıt sı nıflar, küçük sanatkar, ( s . 2 8 ) küçük tüccar, esnaf ve köy­ l ü ler burjuvazyaya a n ca k teh l i ke altı nda bu l unan kendi mutavassıt sın ıflar mevcudiyetlerini siyanet etmek için hüc.um ederler. Buna mebni inkılapçı de­

g i l , fa kat muhafazaka rdı rlar. Daha i leri g i d e rek onl ara mü rteci diyebi liriz. Z ira ta rih i n çarkı n ı ters i ne çe­ v i rmek teşebbüsünde b u l u n urlar. Ya h ut i n k ı lapçı iseler, proletarya içinde h a l ol maya ma hkOm b ulund uklarını idrak ettikleri i ç i n inkılapçıdırlar. Bu takdirde h a l - i hazır menfaatleri n i d e g i l , lakin m üstakbel menfaatlerini m üdafaa eder­ ler. K e n d i n o kta -i nazariarı n ı terkederek proletarya nokta-i nazarına geçerler.

Serseri proJetaryaya eski cemiyetin en süfli tabakaları n ı teşkil eden bu sü p­ rüntü de gel ince, bazen proletarya inkıla bı onu da a n i bir sarsıntıyle, ha reketi içi­ ne sü rü k l er. Maamafih (s. 29) vaziyet-i h ayatiyesi kendisini daha ziyade irticai

manevralar için, satın alınmaya rlı y - u rıza göstermeye mütemayil kılacaktır.

27

E ski cemiyetin mevcudiyet şeraiti, proJetaryaya tayin edilen mevcudi­

-

yet şa rtları vasıtasıyle tahrip olunmuştur. Proletaryanın m ülkü yoktur. Onun zev­ ce ve çocuklarıyla münasebetinin artık burjuva rabıtalarıyle hiç alakası yoktur. Asr1,

sınai

iş içinde, ing iltere, Fransa , Amerika ve Almanya için aynı olan serma­

yeye asri tabiiyeti altında her milli hususiyetini kaybetmiştir. Ka nu n lar, ahlak,

din, on un için herbiri arkasında bir burjuva menfaati gizlenen burjuva itikadat-ı batılasından ibarettirler.

28

-

Şimdiye kadar yekdigerini müteakıp, iktisada vaz'ıyed eden bütü n s ı ­

n ıflar, t e k m i l cemiyeti kendi iratları n ı tem inat a ltına koyan şartlara mahkÜm

etmek suretiyle kaza nılmış vaziyet - i iktisadiyelerini muhafaza etmeye çabalı­ yorlardı. Proleterler şimdiye kadar kendileri n e bir gelir h issesi verilen usulleri ilga et­

mek s u retiyle, ancak içtimai m ü stahsil kuvvetleri (s. 30) elde edebileceklerdir. Ya ni demek oluyor ki, i radın tevzii h a kkında mevcut bütü n idare usulünü ilga etmelidir. Proletary a n ı n kendisine alt siyanet edilecek h içbi r şeyleri yoktur. Bilakis

şimdiye kadar ki bütün h ususi teminatları, bütün hususi m uhafaza tertibatı n ı ta hri p e tm e l i d i rle r .

29

-

Şimd iye kadarki bütün içtimai hareketler, eka\liyetler tarafından ya­

h ut ekalliyetler menfaatine ya pılmıştı. Proletarya hareketi ekseriyet-i azime­ nin, ekseriyet-i azime menfaatine hareketidir. Eger cemiyet- i hazıranın en süf­ li tabakası olan proletarya ayaklanacak, başını k a l d ı racak olursa bu isyanın in­ filakı, resmi cem iyeti teşkil eden tabakat-ı al iyeyi bera ber a lı p getirmesi iktiza eder.

30

-

Proletaryan ı n b u rj uvazyaya karşı mücadelesi, esasında öyle olma­

makla beraber, şeklerı bir milli mücadele olacaktır. Bedihidir ki, her memleke­ tin proJetaryası evvel e m i rde kendi burjuvazyasının h a kkı nda n gel mek mecbu­ riyetindedi r. Bu tarzda, proletarya (s. 3 ı ) inkişafının en um umi safahatın ı tas­

vir etmekle, ha l-i hazır cemiyette az çok g i z l i olarak mevcut vata ndaş muha ­ rebesini açık b i � inkılap halinde infilak ettiği ve burjuvazyayı cidden devirecek, proletarya n ı n ke n d i hakim iyetini tesis edecegi noktaya kadar tak i p ettik.

31

-

Bu güne kadar bütün ce m i yetl e r i gördük ki, eze n ve ezilen sınıfiann

z ı ddiyeti üzerine istinat etmiştir. Fakat bir sın 1fı ezebilmek için on un hiç degil66


se esi r l i k hayatını devam ettirebilecek şeraiti tem i n etmek l a zım g el i r . Köle, kölel i ğ i ne ragmen nahiyenin ( komünanın) ilzası s ı rasına yükselmişti; derebey­ lik mutlakıyetinin boyun du ru g u altı nda küçük b u rj uva , burjuva o l muştu. Asri a ma l e , bilakis sa nayinin tera kkisiyle y ü kseıecegine gittikçe d a h a deri n bi r

su­

rette bizzat kendi sınıf şera iti n i n d u n u n a sukut ediyor. İşçi yoksul fa k i r o l u yo r ve fakirl i k a ha li n i n ve servetin artmasından da ha çabuk b üyüyor. Böylece aşi­ kar olarak ta h a k ku k ediyor ki, burjuv azya bundan böyle cemiyetin (s. 32) h a ­ kim sın ıfı o l a ra k ka l m aya v e ken di s ı n ı f mevcudiyet! şartları nı m util bir ka n u n g ibi cemiyete kabul ettirmeye m u ktedir değildir. H ükumet etmeye kab i l iyetsiz ol muştur. Zira artı k esirlerine esarete tah a m m ü l için icap eden esba b - ı taay­ y üşü temin etmekten acizdir. Onların öyle bir hale dü ş mes i n e rıza gbstermesi icap ediyor ki, bu halde onlar vasıtasıyla doyunaca ğına, kendisi o n la rı doyur­ ması lazı mdır. Cemiyet artık bu rj uvazya hakim iyeti a l tı nda yaşayamaz, y a n i a rtık burjuvazya n ı n mevcudiyet! cemiyetin hayatı i l e kilbil-i tevfi k d e ğ i l d i r .

32

-

BurJuvazyanın mevcudiyetinin ve hakimiyetinin başl ıca merbut bul u n ­

dugu şart, eshas-ı hususiyenin elinde servetierin terakümü, sermayenin teşek­ külü ve tezayüdüdür. Onsuz sermayeni n mevcut olamayacagı şartı da, ücretli iş­ çiliktir. Ucretli işçiliğin yega ne istinatgahı, a rneieierin kendi aralannda ki rekabet­ tir. Fakat b u rjuvazya nın bila kasd ve mukavemet ilmili bu lundugu sa nayi nin te­ rakkisi arneleleri rekabet i le hill - i i nfiratta idame edecek yerde, cem iyetler vası­ tasıyle on/ann inkılapçı ittihatlarını vücuda getird i . Böylece büyük sanayinin ken­ di in kişafı, burjuvazyanın istinat ettiği i stiml il k ve istihsal usu l ü n ü temel inden tahrip ediyor. (s. 33 ) her şeyden evvel, burju vazya kendi mezar kazKilarını hu­ sule geti riyor. Burjuvazyanın harabiyeti ve proleta rya nın zaferi mütesaviyen her ikisi de gayr-i kilbil-i içtinaptır.

67


2 Proleterler ve Komünistler

Komünistlerin diğer partilerle olan münasebeti nedir? Komünistler diger arnele pa rti leri m uvacehesinde ayrı bir parti teşkil et­ mezler. Proleta ryanınkilerden ayrı gayrı menfaatleri yoktur. Arnele hareketine tatbik etmek kastıyla ayrı prensipler, esaslar vaz etmezler. Komünistlerle diğer arnele tırka ları arasındaki fa rk sundan i barettir. ı . Proleterlerin muhtelif milli m üca delelerinde, Komünistler, mill iyetten müsta kil ve tekmil proletaryaya müşterek olan menfaatlere nazar-ı d ikkat celp ederler ve kıymet verirler. 2. Proletaryayla burjuvazya arası ndaki m ücadelenin geçirdiği mu htelif saf­ halarda, Komü nistler ta m hareketin menafi ini temsil ederler. 34 Demek oluyor ki, Komü nistler, tatbikatta bütün meml eketlerdeki arnele partilerinin en sabitkadem kısmını ve ameleye biiMasıla yeni bir sevk verenidir. Nazariyatta proletarya kitlelerine nazara n , proleter hareketi nin şe­ raitini, ceryanını ve umumi neticelerini idrak etmekten münbais faikiyete ma­ li ktirler. (s. 34) Yakın gaye Komünistler için, diğer proletarya fırkalarıyla birdir. Proleta ryanın sınıf halinde teşkili, burjuvazya hakimiyetinin devrilmesi, proletarya tarafı ndan siyasi iktidarın zaptedilmesi. 35 Komünistlerin nazari telakkiyatı , katiyen şu veya bu ci han ısiahatçı ­ Iarı tarafı ndan kesf ve icat edilmiş fiki rler ve esaslar üzerine istinat etmez. O telakkiyat ancak mevcut bir sınıflar mücadelesi ile gözümüz önü nde ceryan eden bir tarihi hareket g ibi bilfi il mevcut şartların umumi ifadesidirler. Mevcut mülkiyet şartları nın ilgası komünizmin hususi bir vasfı değildir. 36 Mül kiyet şartlarının cümlesi mütemadiyen karışıklıklara, degişmelere m a ru z bulunmuştur. Mesela : Fra nsız ihtilali, bu rjuva mü lkiyet lehine derebey lik mül kiyetini i lga etti. Ulkin ezmine-i mütaahhara, burjuva ferdi mü lkiyeti; bir sınıf mücadelesi ve i nsanın insan tarafından istismarı şartlan a ltında mahsu lat, istihsal ve is­ tim lakinin vuku buldugu vaziyetin son ve mükemmel ifadesidir. (s. 3 5 ) . Bu itibarla Komünistler, fı lhakika naza riyelerini şu terkip ile ifade etmekte haklıdırlar: Ferdi mü!kiyetin ilgası 37 Ferdin sayiyle şah si olara k kazan ılmış mülkü ilga etmek isted iği m i z ­ d e n dolayı b i z Komünistlere çok defa taarruzda bulunuld u . Deniliyar k i , bu mülk, her hü rriyetin, her faa liyeti n, hür istikla l - i şahsiyetin temel ini teşkil eder. Acaba, say ile, faaliyetle, istihkak ile kazanılmış olan bu mülk hangisidir? Burjuva mülkiyetinden evvel mevcut olan küçük burjuva, küçük köylü mülki33

-

-

-

-

...

-

69


yetten mi bahso l u nuyor? O n u bizim i l g a etmemize i htiyaç yoktur. Sanayiin i n ­ kişafı onu şi mdiden i l g a etmiştir ve herg ü n b i raz d a h a ilga ediyor. H a l - i hazır burj uva ferdi m ü l kiyetten mi ba hso l u nuyor? O halde, aca ba ücretli iş, proleterin işi, bu proleter için bir müik tev lit ed i­

yor m u ? Katiyen değil .

Amele,

ücretli işi istismar eden ve gündelikçi işçilerin

m iktarını tezyit etme ksizin (s. 36) çoga lması m ü mk ü n olmayan mü lkiyeti vü­ cuda getiriyor. Bu günkü şek l i n d e m ü l kiyet, sermaye ve ücretl i işin m u h a l i f k u ­ tu pları arasında hareket eder. Bu tez a d ı n i k i l<utbu n u tetkik edel i m .

38

-

Sermayedar o l m a k herhangi bir şahsi vaziyete ma lik olmak değ i l d i r .

İstihsa lde

bir içti mal

mev k i

i ş g a l etmeyi istilzam eder. Zira sermaye müşterek

b i r hasılattı r ve ancak birçoklarının müşterek sayiyle faa liyete getiri lebi l i r ve h atta son tahl ilde cemiyetin bütün a z a l a n n ı n sayiyle a ncak semeredar o l u r . O halde, sermaye b i r şahsa merbut b i r kudret degil, cemiyetin lazı m - ı gayr-i müfarıkı o l a n bir k u d rettir. Buna binaen sermaye, bütünü cemiyet azalannın müşterek mah addedildiği takdirde şahsi m ü l k iyet, müşterek mülkiyete kalbedilmiş ol maz . Tebedd ü l eden m ü l k iyetin içtimal vasfıd ı r. O bir sınıf m ülkiyeti olmaktan çıkar.

39

-

Geçe l i m ü cretli işe.

Ücretli işin vasati alım fiyatı, asgari ücrettir. ( s . 3 7 ) Yan i işçiyi, ke n d i işçi şe­ raiti altında yaşatmak için icap eden taa y yüş vasıtalarının

mecmuu kadard ı r.

Ücretli işçi n i n , sayiyle elde ettiği şey, anca k hayatını idameye kifayet eder. E l i n ­ de fazla bir şey kalmaz. Biz hayatı sadece devam etti rmek maksadıyle, şahsın sayi n i n mahsu l ü n ü elde etmesi hakkını ilga etmeyi asla istem iyoruz. Bu temel­ lük kendisine başkala rın sayi üzerinde bir iktidar temin etmeye kafi; bir safi irat bırakmaz. Fakat biz işçiyi, ancak sermayeyi arttırmak için yaşatan, hakim sını­ fın menafii icabına göre onun hayatını tehdit eden bir tevzi usul ündeki bütün sefaletieri ilga etmek istiyoruz.

40

-

B u rj uva cem i yeti nde, canlı iş, a nca k sermayede tera k U m etmiş ola n

i ş i arttırmak için b i r vasıtad ı r . K om ü n i s t cemiyetinde, tera k k ü m etm iş i ş , işçi­

lerin hayatını genişletmek, zenginletmek ve tenmiye etmek için bir vasıtadan i b a ret olacaktır. Burjuva cemiyet i n d e mazi hal üzerinde saltanat sürer. (s. 38) Komünist ce­ miyetinde h a l mazi üzerinde saltanat sürecektir. Burj uva cemiyetinde müsta ­ kil ve şahsi o l a n ser mayed i r ; çalışan fert ne istiklale maliktir, ne şahsiyete. Bu vaziyeti ilga etmek; işte, burjuvazya n ı n şahsiyetini v e hürriyeti ilga de­ diği şeydir. H a k k ı da var ve hiç şüphesiz b u rjuva şa hsiyet, istiklal ve hürriye­ t i n i i lga etmek m u rat olu nuyor.

41

-

B u rj uva istihsa l i n i n hal-i hazır şeraiti altında hü rriyet d e n i li nce, tica­

ret h ürriyeti, a l ı msatım h ürriyet! a nlaşı l ı r . Fa kat artık hiçbir nev'i cambazlık kalmazsa, tabiatıyla cambazlık serbestisi de kalmayacaktır. Serbest satıcılığa m ütea l l i k bütün parlak cümleler ve hal-i haz ı r bu rjuvazyasının tekmil diger a h rarane atıp tutmaları, ancak kuru n - u vustan ı n kuyut v e şuruta tabi ca mbazlığına v e kul v e k ö l e vaziyetinde burjuvazyaya kıya­ sen bu manayı h a izdir. Her tü rl ü a lışverişin, istihsalin tekmil buıjuva şartlarının ve bizzat buıjuvazyanın Komünizme tevfikarı ilgası muvacehesinde bunların hiç­ bir manası olamaz. (s.

39)


42

-

Hü lasa : sizin a n l a d ı ğ ı n ı z manadaki m ü l kiyeti i l g a etmek istediğimiz­

den şikayet ediyors u n u z . Ve ha kik ate n de isted i ğ i m i z budur. Sayin

serm a ye ­

ye, p a raya, i rada artık ta hvil edilemediği n i ; kısaca, içtimai iktidarın bil kuvve inhisan n ı temin etmediğini, şahsi mülkiyetin burj uva mülkiyetine ka lbolmadı­ ğ ı n ı görünce, şahsiyetin i lga edi l d i ğ i n i i l a n ediyors u n uz. Demek ki,

size göre, şahıs, bu rj uva, hem mülk sahibi burjuva olduğ u n u iti­

raf ediyorsunuz. Muhakkak bir surette bu şah siyet ortadan ka ld ırı lmalıd ır. Komünizm h içbir kimse n i n içtimal mahsulatı elde etmesine muhalefet et­ mez. Lakin bu mahsulatı elde

etmek suretiyle aharın sayini k e n d i s i n e tabi kıl­

mak iktidarını hazfeder.

43 ve

-

Ferdi mülkiyetin ilgası, her türlü faa liyetin tevakkufunu mucip olacagı

u mumi bir haylazlıgın herkese sirayet edeceği itirazı i leriye sürül d ü . Böyle olsaydı, burjuva cemiyeti d a h a çok, haylazliğı içinde mahvo l u p g ide­

cekti. Zira bu cemiyette çalışanlar zengin olmuyorlar (s. 4 0 ) ve zengin olanlar ça lışanlar değildir. Kuşkul anılan şey şu müptezel h a k i kate m üncer o l u yo r : a r­ tı k sermaye ka lmayı nca ücretli iş de ka lmayacaktır. Komünizmin maddi şeyleri istihsal ve tevzi usul ü ne[ * ]

( * ] Mustafa Suphi'nin elyazmasının olduğu

defter burada

bitmiş. [Yayınevınin notu}

71


Marks engels komünist manifesto aydınlık yayınları