Page 1

Բնության մեջ և տեխնիկայում առավել հաճախ հանդիպում են շարժումներ, որոնց հետագծերը կորեր են: Այդպիսի շարժումները կոչվում են կորագիծ: Տիեզերական տարածության մեջ կոր հետագծերով են շարժվում մոլորակներն ու արհեստական արբանյակները, իսկ Երկրի վրա` բոլոր փոխադրամիջոցների, սարքերի և մեխանիզմների մասերը, գետերի ջրերը, մթնոլորտի օդը և այլն: ԱՐԱԳՈւԹՅՈւՆԸ ԿՈՐԱԳԻԾ ՇԱՐԺՄԱՆ ԴԵՊՔՈւՄ: Կորագիծ շարժման ակնթարթային արագություն կոչվում է ժամանակի տվյալ պահին կամ հետագծի տվյալ կետում մարմնի արագությունը: Ակնթարթային արագությունը մարմնի շարժման միջին արագությունն է, այն անվերջ փոքր Δt ժամանակամիջոցում, որն ընդգրկում է տվյալ t պահը.

Իսկ Δs-ն անվերջ փոքր Δt ժամանակամիջոցում մարմնի տեղափոծությունն է: Նկարում կետածով պատկերված հետագծով մարմինը A կետից տեղափոխվել է B կետ: Դիտարկենք այս կորագիծ շարժումը փոքր ժամանակահատվածներում: Ինչքան փոքր են


դիտարկվող ժամանակահատվածները, այնքան հետագծի յուրաքանչյուր տեղամաս քիչ կտարբերվի համապատասխան լարից, իսկ մարմնի շարժումը` ուղղագիծ հավասարաչափ շարժումից: Բացի դրանից` լարը գործնականում չի տարբերվի տվյալ տեղամասի կամայական կետում հետագծի տարված շոշափողից: Ուստի` կորագիծ շարժման դեպքում ակնթարթային արագությունը հետագծի յուրաքանչյուր կետում ուղղված է այդ կետում հետագծին տարված շոշափողի երկայնքով: Դրանում կարելի է համոզվել, օրինակ, հետևելով սրոցաքարի աշխատանքին: Եթե պողպատե ձողի ծայրը սեղմենք պտտվող սրոցաքարին, ապա սրոցաքարից պոկվող շիկացած մասնիկները կերևան կայքերի տեսքով: Այդ մասնիկները թռչում են այնպիսի արագությամբ, որպիսին ունեն սրոցաքարից պոկվելու պահին: Լավ երևում է, որ կայծերի թռիչքի ուղղությունը միշտ համընկնում է շրջանագծի այն կետով տարված շոշափողին, որտեղից պոկվել են մասնիկները:

Շրջանագծին տարված շոշափողով են շարժվում նաև ավտոմեքենայի


տեղապտույտ տվող անիվից պոկված ցեխաջրի ցայտերը:

Յուրաքանչյուր ժամանակահատվածում մարմնի տեղափոխությունը կարելի է հաշվել Δs=vΔt բանաձևով. Δs1=v1Δt1, Δs2=v2Δt2, Δs3=v3Δt3 և այլն: Գումարելով այդ բոլոր տեղափոխությունները` կստանանք մարմնի տեղափոխությունն ամբողջ շարժման ընթացքում` S= ΔS1+ ΔS2+ …+ ΔS3=v1Δt1+v2Δt2+ … +vnΔtn (վեկտոր) Համանման ձևով կարելի է հաշվել մարմնի անցած ճանապարհը`

S= ΔS1+ ΔS2+ …+ ΔS3=v1Δt1+v2Δt2+ … +vnΔtn Մոդուլով հաստատուն v արագությամբ կորագիծ շարժման դեպքում t ժամանակում մարմնի անցած ճանապարհը` s=v(Δt1 + Δt2 + … + Δtn)

Փակագծերում տրված գումարը մարմնի շարժման ամբողջ t ժամանակն է, ուստիէ մոդուլով հաստատուն արագությամբ շարժվելիս մարմնի անցած s ճանապարհն ուղիղ համեմատական է այդ ժամանակին` s=vt

Կոր գծով, մոդուլով հաստատուն արագությամբ շարժումը կոչվում է կորագիծ հավասարաչաթ շարժում կամ, պարզապես , հավասարաչափ շարժում: Իսկ նախապես հայտնի հետագծով հավասարաչափ շարժվող մարմնի դիրքաթվի


կախումը հետևյալ

ժամանակից

արտահայտվում է կերպ`

l= l0 + vt

ԱՐԱԳԱՑՈւՄԸ ԿՈՐԱԳԻԾ ՇԱՐԺՄԱՆ ԴԵՊՔՈւՄ: Կորագիծ շարժման արագությունն անըդհատ փոխվում է: Նույնիսկ այն դեպքում, երբ արագության մոդուլը հաստատուն է, արագության վեկտորը փոփոխվում է նրա ուղղության փոփոխման պատճառով: Եթե կորագիծ շարժման արագությունն ինչ-որ պահի եղել է v1 (վեկտորով), իսկ փոքր Δt ժամանակ անց` v2 (վեկտորով), ապա արագությանփոփոխությունը հավասար կլինի v2 (վեկտորով) և v1 (վեկտորով) վեկտորների տարբերությանը` Δv=v2-v1 , իսկ Δv/Δt հարաբերությունը ցույց կտա արագության վեկտորի փոփոխման արագությունը:

Անվերջ փոքր ժամանակամիջոցում արագության կրած փոփոխության և այդ ժամանակամիջոցի հարաբերությունը կոչվում է ակնթարթային արագացում կամ,պարզապես, արագացում. a=Δv/Δt (վեկտորով) • Եթե փոփոխվում է արագության վեկտորի մոդուլը, իսկ արագության վեկտորն ուղղված է նույն ուղղի երկայնքով, ապա մարմինը կատարում է ուղղագիծ անհավասարաչափ շարժում: • Եթե փոփոխվում է արագության վեկտորի ուղղությունը, իսկ մոդուլը մնում է հաստատուն,


ապա մարմինը կատարում է կորագիծ հավասարաչափ շարժում: • Եթե փոփոխվում են շարժման արագության վեկտորի և’ մոդուլը, և’ ուղղությունը, ապա մարմինը կատարում է կորագիծ անհավասարաչափ շարժում:

Fizika  

by Alex Babajanyan, Fizika Book

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you