Issuu on Google+

Referentieniveaus rekenen en taal: Nederland rekent op beter onderwijs Onderwijs moet beter, vindt de regering. Er komen taal- en rekentoetsen en de eindexameneisen worden aangescherpt. Onderwijzend Nederland bereidt zich aarzelend voor op het jaar 2014. Albert Lubberink Rekenen en taal zijn de pijlers van de kenniseconomie en

het inzichtelijk rekenen met rasse schreden achteruit gegaan.

daarom is het hoog tijd dat ze speerpunten van het onderwijs

Nederland maakt zich zorgen om de kwaliteit van rekenen- en

worden, aldus de regering. De referentieniveaus geven

taalvaardigheid. Vooral de discussies over pabo-studenten die

concrete handvatten voor toetsen. Ook bieden ze de mogelijk-

een onvoldoende halen op de taaltoets, en dus naar een

heid voor deze vakken een degelijk leerlingvolgsysteem op

andere opleiding moeten uitkijken, heeft in de media veel stof

te zetten, aan de hand van objectieve criteria. Die toetsen

doen opwaaien. Ook de taal- en rekenvaardigheid van werk­

verschillen per onderwijssoort.

nemers in de zorg en die van studenten aan de universiteit

Binnenkort zijn de referentieniveaus verweven in de (ver-

wordt in de discussies betrokken.

zwaarde) exameneisen. Reken en taal doen er weer toe. Een rekentoets en een taaltoets gaan verplicht deel uitmaken van

Doorlopende leerlijnen

de schoolloopbaan, zoals dat nu al op de pabo het geval is.

De eisen aan het onderwijs zijn vastgelegd in kerndoelen.

Zonder voldoende op beide toetsen heb je geen toegang tot

Daarvan afgeleid zijn leerlijnen ontwikkeld. Dat is vaak het

het centraal examen en kun je het diploma vergeten. Maar

werk van uitgevers, maar sommige scholen doen dat liever zelf.

voordat het zover is, stroomt er nog heel wat water door de

Het is de taak van de school geschikte leermiddelen te zoeken

Rijn en zweetdruppeltjes over de ruggen van kinderlijfjes.

of te maken. Kerndoelen geven weliswaar aan wat het eindpunt is, maar ze geven onvoldoende houvast voor de weg ernaartoe.

Aanleiding

‘Daar kunnen de referentieniveaus verandering in brengen. Ze

‘Hun hebben de taal verkwanseld’ schreef taalwetenschapper

geven ons meer houvast’, zegt Jannie Rijks, vmbo-directeur van

Jan Stroop in 1993. Hij laat in dat boek zien hoe de taal veran-

CS de Hoven in Gorinchem. Daar is ervoor gekozen zelf een

dert, onder invloed waarvan, waarom taalveranderingen verbete-

leerlijn rekenen en taal op te zetten. ‘We hebben op onze

ringen zijn en tegelijk droevig stemmen. De discussies over taal

vmbo-locaties veel allochtonen en veel kinderen uit zwaksociale

zijn eeuwigdurend. Ze gaan niet alleen over veranderend taalge-

milieus. Ook zien we dat veel leerlingen in het mbo uitvallen.

bruik. Ze gaan over spellen, de invloed van het Engels en straat-

Dat is vaak te herleiden tot een zwakke basis in het vmbo. Dat

taal, over losbandigheid, verloedering en ‘fout’ Nederlands.

trekken we ons aan. Taal- en rekenonderwijs hebben we tot

Parallel daaraan ontspint zich een discussie over rekenen.

speerpunt gemaakt.’

Sinds de ‘zakjapanner’ is toegestaan, is het hoofdrekenen en

Rijks signaleert een trend: ‘We zien dat leerlingen op de basisschool flink oefenen en een redelijke score op de CITO-toets halen. Eenmaal op het voortgezet onderwijs worden de rekenen taalvaardigheden bekend verondersteld en nauwelijks meer expliciet aangeboden. Dan daalt het vaardigheids- en kennis­ niveau geleidelijk. Er wordt te weinig onderhoud gepleegd.’ De Hoven heeft contact gezocht met het basisonderwijs in de regio. ‘We zijn begonnen met een warme overdracht om de aansluiting te verbeteren. Verder hebben we het vak rekenen opnieuw ingevoerd. Vanaf groep 8 tot en met het vmbo, en zo mogelijk nog langer, kunnen de leerlingen binnenkort een doorgaande leerlijn rekenen en taal volgen. Daarin speelt onze ELO een belangrijke rol. Het is zowel de database voor de

Overzicht van de referentieniveaus, doorlopende leerlijnen

26

COS jaargang 28 nummer 5 – 2011

ontwikkelaars, als de oefenomgeving voor de leerlingen.’


Rekenen op mbo, vo en po Waar taal welhaast automatisch wordt ingebed in het vak Nederlands, is de positie van het rekenonderwijs lastiger. In het vo is het meestal de sectie wiskunde die zich over het rekenonderwijs buigt, te beginnen bij remediërende lessen. Maar ook bij andere vakken waar rekenen een belangrijke rol speelt, zoals economie, natuur- en scheikunde, raken de rekenlessen steeds meer geïntegreerd. In het voorjaar van 2009 verscheen de online methode Rekenblokken voor het (v)mbo. ‘De directe aanleiding voor het

van de rekenmachine. We willen graag beleid ontwikkelen,

ontwikkelen van deze methode was de conclusie van de

maar we lopen nog in de mist.’

Expertgroep Doorlopende Leerlijnen dat de rekenvaardigheid

De methode bevalt overigens goed. Leerlingen krijgen rekenon-

van leerlingen sterk daalde’, vertelt Ronald Philipsen, marke-

derwijs op maat, kunnen thuis werken en krijgen een gedegen

tingmanager vo bij uitgeverij Malmberg. ‘Rekenblokken is

voorbereiding op de eindtoets die de school zelf aan het eind

volledig gebaseerd op het Referentiekader rekenen/wiskunde

van ieder schooljaar afneemt. ‘Het aardige van Rekenblokken

uit het rapport van de commissie Meijerink (Doorlopende

is’, zegt Kleinluchtenbeld, ‘dat we hem door de hele school

Leerlijn Rekenen/wiskunde)’. Er is veel aandacht voor niveau-

gebruiken. Ook eindexamenkandidaten HAVO-VWO hebben er

en tempodifferentiatie. We zien langzamerhand steeds meer

baat bij, al is dat dan vooral remediërend.’

scholen die geïnteresseerd zijn in ons werk.’ De wiskundemethoden ‘Getal en Ruimte’ en ‘Moderne Wiskunde’,

De referentieniveaus

samen goed voor ongeveer 80% van de markt, bieden wel

Basiskennis en -vaardigheden kun je op verschillende niveaus

rekenvaardigheid aan, maar Rekenblokken is vrijwel de enige

beheersen. Voor taal zijn er in totaal vier niveaus beschreven

aparte methode voor rekenvaardigheden in het voortgezet onder-

en voor rekenen/wiskunde drie. Daarbij wordt onderscheid

wijs. ‘Ondertussen werken ruim 60 scholen met Rekenblokken

gemaakt tussen een fundamenteel niveau (F) en een streefni-

en we zijn nog lang niet uitontwikkeld’, aldus Philipsen. ‘Het

veau (S). Het niveau 2F heb je nodig om maatschappelijk goed

Freudenthal Instituut kijkt kritisch over onze schouder mee en we

mee te kunnen doen.

onderhouden contact met alle gebruikende scholen.’

Om de gewenste niveaus te halen, moet er sprake zijn van doorlopende leerlijnen. De bestaande breukvlakken bij het overstappen naar een andere schoolsoort moeten verdwijnen. Eind 2009 zijn de referentieniveaus taal en rekenen definitief vastgesteld. Het afgelopen jaar is besteed aan het zo precies mogelijk vertalen van de omschrijvingen in concrete lesstof. De niveaus zullen binnenkort hun intrede doen in de examens en uitgevers hebben hun eerste stappen gezet op het pad van referentieniveaugebonden methodes. <<

Voorbeeld van een kernopgave ‘geldrekenen’, niveau 2F (eind vmbo BB)

Achtergrondinformatie: • Freudenthal Instituut: grafische voorstelling van de rekenstof van groep

Beleid ontwikkelen in de mist

3 basisonderwijs t/m klas 2 van het voorgezet onderwijs, inclusief

Ruim 800 leerlingen op het Staring College in Lochum en

voorbeeldopgaven. www.fi.uu.nl/rekenlijn

Borculo werken met Rekenblokken. Wiskundedocente José Kleinluchtenbeld startte in 2009 met alle brugklassen en nu wordt Rekenblokken door de hele school ingezet. De instap-

• Wie in één oogopslag een overzicht van de referentieniveaus en hun inhouden wil hebben, kan bij het APS posters bestellen/downloaden: http://tinyurl.com/taalposter-APS & http://tinyurl.com/rekenposter-APS

toetsen wezen al snel uit dat de meeste problemen bij de

• Malmberg: www.rekenblokken.nl (mbo en vo) & www.taalblokken.nl (mbo)

vmbo-leerlingen zitten. Het gaat dan om algemene rekenvaar-

• Jan Stroop, ‘Hun hebben de taal verkwanseld’ (2003), uitgeverij

digheden en struikelblokken als breuken, oppervlakte en redactiesommen. Maar ook toen de instaptoets in de vierde

Athenaeum-Polak & Van Gennep ISBN 9789025367435 • SLO: www.taalenrekenen.nl. Wie mee wil praten over de website en de

klassen werd afgenomen, kwamen nog hiaten aan het licht.

voorlichting over de in te voeren referentieniveaus kan contact opne-

Kleinluchtenbeld ziet dat er een discrepantie is tussen het

men met de SLO, Marian Nijhuis (m.nijhuis@slo.nl - (053) 4840336. Op

huidige niveau en het gewenste niveau. ‘We weten echter niet goed wat het definitieve niveau wordt van het rekenexamen. Als we de huidige CITO-toetsen nemen, dan scoren de meeste leerlingen de vereiste 75% goede antwoorden. Maar Rekenblokken is strenger, bijvoorbeeld in het (niet) toestaan

19 januari vindt een bijeenkomst plaats in Utrecht). • Ministerie OCW: www.steunpunttaalenrekenenvo.nl. Begin 2011 wordt een aantal regionale netwerken opgezet voor taal en rekenen in het vo. Er is nog ruimte: http://tinyurl.com/aanmelden-R-T-netwerk • Rapportages van de commissie Meijerink: www.slo.nl/nieuws/dll/

COS jaargang 28 nummer 5 – 2011

27


referentieniveaus rekenen en taal