Issuu on Google+

Ρητορικά Κείμενα Αρχαία Ελληνική Γραμματεία Θεωρητικής Κατεύθυνσης Β΄ Λυκείου

Ἰσοκράτου̋ «Περὶ εἰρήνη̋»

Επιμέλεια: Δρ Ιωάννης-Παναγιώτης Αμπελάς Φιλόλογος

1


2


ΙΣΟΚΡΑΤΟΥΣ, ΠΕΡΙ ΕΙΡΗΝΗΣ Κείµενο

Μετάφραση

[1] Ἅπαντε̋ µὲν εἰώθασιν οἱ παριόντε̋ ἐνθάδε 1. Όλοι ανεξαιρέτως βέβαια, όσοι ανέρχονται εδώ στο βήµα, συνηθίζουν να ταῦτα µέγιστα φάσκειν εἶναι καὶ µάλιστα σπουδῆ̋ ισχυρίζονται ότι αυτά για τα οποία πρόκειται ἄξια τῇ πόλει περὶ ὧν ἂν αὐτοὶ µέλλωσι αυτοί να συµβουλεύσουν, είναι σπουδαιότατα συµβουλεύσειν· οὐ µὴν ἀλλ’ εἰ καὶ περὶ ἄλλων και πάρα πολύ ενδιαφέροντα (ζητήµατα) για την πόλη· και όµως, αν για κάποια άλλα τινῶν πραγµάτων ἥρµοσεν τοιαῦτα προειπεῖν, πράγµατα ήταν ταιριαστό να λέει κανείς στον δοκεῖ µοι πρέπειν καὶ περὶ τῶν νῦν παρόντων πρόλογό του τέτοια περίπου, µου φαίνεται ότι είναι πρέπον και για τα σηµερινά (ζητήµατα), ἐντεῦθεν ποιήσασθαι τὴν ἀρχήν. από εδώ να κάνει κανείς την αρχή.

[2] ἥκοµεν γὰρ ἐκκλησιάσοντε̋ περὶ πολέµου καὶ εἰρήνη̋, ἃ µεγίστην ἔχει δύναµιν ἐν τῷ βίῳ τῷ τῶν ἀνθρώπων, καὶ περὶ ὧν ἀνάγκη τοὺ̋ ὀρθῶ̋ βουλευοµένου̋ ἄµεινον τῶν ἄλλων πράττειν. τὸ µὲν

οὖν

µέγεθο̋,

ὑπὲρ

ὧν

συνεληλύθαµεν,

τηλικοῦτόν ἐστιν. [14] Ἐγὼ δ’ οἶδα µὲν διότι πρόσαντέ̋ ἐστιν ἐναντιοῦσθαι ταῖ̋ ὑµετέραι̋ διανοίαι̋, καὶ ὅτι δηµοκρατία̋ οὔση̋ οὐκ ἔστι παρρησία, πλὴν ἐνθάδε

µὲν

τοῖ̋

ἀφρονεστάτοι̋

καὶ

µηδὲν

ὑµῶν φροντίζουσιν, ἐν δὲ τῷ θεάτρῳ τοῖ̋ κωµῳδοδιδασκάλοι̋·

καὶ

πάντων

ἐστὶν

δεινότατον, ὅτι τοῖ̋ µὲν ἐκφέρουσιν εἰ̋ τοὺ̋ ἄλλου̋ Ἕλληνα̋ τὰ τῆ̋ πόλεω̋ ἁµαρτήµατα τοσαύτην ἔχετε χάριν ὅσην οὐδὲ τοῖ̋ εὖ ποιοῦσιν, πρὸ̋ δὲ τοὺ̋ ἐπιπλήττοντα̋ καὶ νουθετοῦντα̋ ὑµᾶ̋ οὕτω διατίθεσθε δυσκόλω̋ ὥσπερ πρὸ̋ τοὺ̋ κακόν τι τὴν πόλιν ἐργαζοµένου̋.

2. Γιατί έχουµε έλθει για να πάρουµε µέρος στην Εκκλησία του ∆ήµου µε θέµα τον πόλεµο ή την ειρήνη, πράγµατα που ασκούν πάρα πολύ µεγάλη επίδραση στη ζωή των ανθρώπων, και για τα οποία είναι αναγκαίο αυτοί που αποφασίζουν σωστά να είναι πιο ευτυχισµένοι από τους άλλους. Η σπουδαιότητα λοιπόν εκείνων, για τα οποία έχουµε συγκεντρωθεί (στην Εκκλησία του ∆ήµου), είναι τόσο µεγάλη. 14. Εγώ βέβαια γνωρίζω ότι είναι δύσκολο να είµαι αντίθετος στις δικές σας προθέσεις και ότι µολονότι υπάρχει δηµοκρατία δεν υπάρχει ελευθερία λόγου, παρά µόνο εδώ στην Εκκλησία του ∆ήµου γι’ αυτούς που είναι εντελώς ανόητοι και που καθόλου δεν ενδιαφέρονται για σας, και στο θέατρο επίσης στους κωµικούς ποιητές· αυτό είναι και το πιο φοβερό απ’ όλα, ότι δηλαδή εκείνους που κάνουν γνωστά στους άλλους Έλληνες τα σφάλµατα της πόλης τόσο πολύ (τους) ευγνωµονείτε όσο ούτε τους ευεργέτες σας, εναντίον όµως εκείνων που σας επιπλήττουν και σας συµβουλεύουν, τόσο πολύ οργίζεστε, όπως ακριβώς οργίζεστε εναντίον εκείνων που κάνουν κάποιο κακό στην πόλη.

Ωστόσο αν και υπάρχουν (συµβαίνουν) [15] Ὅµω̋ δὲ καὶ τούτων ὑπαρχόντων οὐκ ἂν 15. αυτά, δεν θα µπορούσα να παραλείψω όσα ἀποσταίην ὧν διενοήθην. παρελήλυθα γὰρ οὐ σκέφτηκα (να πω). ∆ιότι έχω ανέβει στο βήµα χαριούµενο̋ ὑµῖν οὐδὲ χειροτονίαν µνηστεύσων, όχι για να σας ευχαριστήσω, ούτε να 3


ἀλλ’ ἀποφανούµενο̋ ἃ τυγχάνω γιγνώσκων πρῶτον επιζητήσω την εκλογή µου ως άρχοντα, αλλά µὲν περὶ ὧν οἱ πρυτάνει̋ προτιθέασιν, ἔπειτα περὶ για να εκφράσω τη γνώµη µου για όσα τυχόν γνωρίζω, πρώτα για όσα προτείνουν οι τῶν ἄλλων τῶν τῆ̋ πόλεω̋ πραγµάτων· οὐδὲν γὰρ πρυτάνεις, έπειτα για τις άλλες υποθέσεις τις ὄφελο̋ ἔσται τῶν νῦν περὶ τῆ̋ εἰρήνη̋ πόλεις· γιατί καµιά ωφέλεια δεν θα προκύψει από όσα έχουν αποφασιστεί τώρα για την γνωσθέντων, ἢν µὴ καὶ περὶ τῶν λοιπῶν ὀρθῶ̋ ειρήνη, αν δεν πάρουµε σωστές αποφάσεις και βουλευσώµεθα. για τα υπόλοιπα ζητήµατα της πόλης. 16. Υποστηρίζω λοιπόν ότι πρέπει να [16] Φηµὶ δ’ οὖν χρῆναι ποιεῖσθαι τὴν εἰρήνην µὴ κάνουµε (να συνάπτουµε) την ειρήνη όχι µόνο µόνον πρὸ̋ Χίου̋ καὶ Ῥοδίου̋ καὶ Βυζαντίου̋ καὶ µε τους Χίους και τους Ροδίους και τους Κῴου̋ ἀλλὰ πρὸ̋ ἅπαντα̋ ἀνθρώπου̋, καὶ Βυζάντιους αλλά και µε όλους τους ανθρώπους, και να εφαρµόζουµε τις συνθήκες χρῆσθαι ταῖ̋ συνθήκαι̋ µὴ ταύται̋ αἷ̋ νῦν τινε̋ όχι µόνο αυτές που τώρα µερικοί έχουν γεγράφασιν, ἀλλὰ ταῖ̋ γενοµέναι̋ µὲν πρὸ̋ προτείνει, αλλά και αυτές που έγιναν µεταξύ του Βασιλιά και των Λακεδαιµονίων, οι οποίες βασιλέα καὶ Λακεδαιµονίου̋, προσταττούσαι̋ δὲ επιβάλλουν να είναι αυτόνοµοι οι Έλληνες και τοὺ̋ Ἕλληνα̋ αὐτονόµου̋ εἶναι καὶ τὰ̋ φρουρὰ̋ να αποχωρήσουν οι φρουρές από τις ξένες ἐκ τῶν ἀλλοτρίων πόλεων ἐξιέναι καὶ τὴν αὑτῶν πόλεις και ο καθένας να έχει την πόλη του (να είναι κύριος στη χώρα του). Γιατί από αυτές ἔχειν ἑκάστου̋. τούτων γὰρ οὔτε δικαιοτέρα̋ (τις συνθήκες) δεν θα βρούµε (άλλες) ούτε δικαιότερες ούτε πιο συµφέρουσες για την εὑρήσοµεν οὔτε µᾶλλον τῇ πόλει συµφερούσα̋. πόλη µας.

4


ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ 1-2 Η σπουδαιότητα των θεµάτων Ερµηνευτικά σχόλια 1 οἱ παριόντε̋ ἐνθάδε· Είναι γνωστό ότι ο Ισοκράτης δεν µετείχε στους πολιτικούς αγώνες µε αγορεύσεις στη βουλή και στην Εκκλησία του ∆ήµου. Έγραφε απλώς «πολιτικά δοκίµια» για να επηρεάσει την πολιτική σκέψη όχι µόνο του ανώνυµου πλήθους, αλλά και των µεγάλων πολιτικών και στρατηγών της εποχής του, ακόµη και του βασιλιά της Μακεδονίας Φιλίππου. εἰ καὶ περὶ ἄλλων τινῶν πραγµάτων ἥρµοσε τοιαῦτα προειπεῖν· Πρόκειται για την «ελάσσονα προκείµενη» του συλλογισµού του, µε την οποία δέχεται ότι και κάποια άλλα θέµατα είναι σοβαρά, για να διατυπώσει το συµπέρασµα ότι το προς συζήτηση θέµα έχει ιδαίτερη βαρύτητα και αξίζει να αντιµετωπιστεί µε την προσήκουσα σοβαρότητα και υπευθυνότητα.

2 ἃ µεγίστην … ἀνθρώπων· Σωστά ο ρήτορας υπογραµµίζει τις ανυπολόγιστες συνέπειες που έχει στον βίο των ανθρώπων ο πόλεµος. ∆εν είναι µόνο οι υλικές καταστροφές, η απώλεια ψυχών και η απερίγραπτη δυστυχία που συνεπάγεται, αλλά πάνω απ’ όλα η εξαχρείωση των ηθών και ο εκτραχηλισµός των παθών. Αντίθετα η επικράτηση της ειρήνης αποτελεί την απαραίτητη προϋπόθεση για να προάγονται οι κοινωνίες, να προοδεύουν τα άτοµα και να αναπτύσσεται ο πολιτισµός.

 Ο ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΟΙΜΙΟΥ Ο Ισοκράτης στο προοίµιο του συγκεκριµένου λόγου επιχειρεί να

πετύχει τα

ακόλουθα: 1. Να προσελκύσει τη προσοχή (πρόσεξιν) και το ενδιαφέρον των ακροατών του τονίζοντας τη µεγάλη σπουδαιότητα του θέµατος που πρόκειται να συζητηθεί στην Εκκλησία του ∆ήµου.

5


2. Να ενηµερώσει το ακροατήριο για το προς συζήτηση θέµα (εὐµάθεια), το οποίο παρουσιάζεται µε επιγραµµατικό τρόπο αλλά σαφή, προδιαγράφοντας µάλιστα µε έµµεσο τρόπο τα αρνητικά αποτελέσµατα µιας τυχόν εσφαλµένης επιλογής. 3. Να κερδίσει την εὔνοια των Αθηναίων δείχνοντας πόσο υπεύθυνα και σοβαρά τις σπουδαίες υποθέσεις της πόλης. Για την επιτυχία των παραπάνω στόχων ο ρήτορας µετέρχεται διαφόρων εκφραστικών µέσων:  δραµατοποίηση µέσα από τις φράσεις: οἱ παριόντε̋ ἐνθάδε ἥκοµεν ἐκκλησιάσοντε̋ περὶ πολέµου καὶ εἰρήνη̋ ὑπὲρ ὧν συνεληλύθαµεν  περίφραση ποιήσασθαι τὴν ἀρχὴν  υπερβολή

ἅπαντε̋ … συµβουλεύσειν  επανάληψη

τὸ µὲν οὖν µέγεθο̋  πολυσύνδετο

περὶ πολέµου καὶ εἰρήνη̋ καὶ περὶ ὧν ἀνάγκη … ἄµεινον πράττειν  αντίθεση

ἅπαντε̋ µὲν … οὐ µὴν ἀλλὰ περί πολέµου – (περί) εἰρήνη̋ Η σπουδαιότητα του θέµατος και οι εκφραστικοί τρόποι που την επιτείνουν: I. µέγιστα II. µάλιστα σπουδῆ̋ ἄξια III. δοκεῖ µοι πρέπειν … ἀρχὴν IV. περὶ πολέµου καὶ εἰρήνη̋ V. ἃ µεγίστην ἔχειν δύναµιν … τῶν ἀνθρώπων VI. περὶ ὧν ἀνάγκη … πράττειν VII.

τὸ µέγεθο̋

6


 ΡΗΤΟΡΙΚΑ ΗΘΗ – ΠΑΘΗ 1. του «οµιλητή»: Ο ρήτορας διακρίνεται από το υψηλό αίσθηµα ευθύνης και την ανάλογη σοβαρότητα που απαιτείται στη συγκεκριµένη περίπτωση, καθώς η σηµασία του συγκεκριµένου θέµατος είναι τεράστια για τη ζωή των πολιτών και το συµφέρον της πόλης. 2. των «αντιπάλων»: Με έµµεσο τρόπο οι αντίπαλοι, δηλαδή οι άλλοι ρήτορες, παρουσιάζονται ως ανεύθυνοι πολιτικοί, που επιδιώκουν τον εντυπωσιασµό. 3. των «ακροατών»: Από την αρχή του λόγου προκαλούνται ευνοϊκά συναισθήµατα στους ακροατές για τον συγκεκριµένο ρήτορα.

Ερµηνευτικές ερωτήσεις 1. Ο ρήτορας απευθύνεται στις διανοητικές ή στις συναισθηµατικές δυνάµεις του ακροατηρίου ή και στις δύο µαζί; Να αναζητήσετε τα στοιχεία µέσα στο κείµενο. 2. Να καταγράψετε τις πληροφορίες που περιέχονται στο κείµενο και αναφέρονται τόσο σε επίπεδο πολιτικής ζωής και συµµετοχής των πολιτών στα κοινά, όσο και σε επίπεδο κοινωνικών αξιών. 3. Ποιο σηµείο του κειµένου θα χαρακτηρίζατε πυκνό σε ιδέες και ευθύβολο;

7


ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ 14 – 15 ΠΡΟΘΕΣΙΣ 16 14 Έλλειψη παρρησίας Ερµηνευτικά σχόλια δηµοκρατία̋ … παρρησία· Πολλές φορές ο λαός υποκινούµενος από τους δηµαγωγούς αντιδρούσε µε διάφορους αντιδηµοκρατικούς τρόπους στους ρήτορες εκείνους, που επιχειρούσαν να υποστηρίξουν κάτι αντίθετο προς το γενικότερο αίσθηµα. Φαίνεται ότι την εποχή εκείνη, µέσα του 4ου αιώνα π. Χ. η ελευθερία του λόγου ήταν πολύ περιορισµένη. «Παρρησία» ζητά την ίδια εποχή και ο ∆ηµοσθένης από τους Αθηναίους στο προοίµιο του Υπέρ της Ροδίων ελευθερίας λόγου του. τοῖ̋ µὲν ἐκφέρουσιν εἰ̋ τοὺ̋ ἄλλου̋ Ἕλληνα̋ τὰ τῆ̋ πόλεω̋ ἁµαρτήµατα· Επειδή οι κωµωδίες παίζονταν στη γιορτή των ∆ιονυσίων και συνέρρεαν στην Αθήνα πολλοί ξένοι, επόµενο ήταν να πληροφορούνται από τη διακωµώδηση και τη σάτιρα πραγµάτων και προσώπων όλα τα σφάλµατα της πόλης, τα λάθη, τις παραλείψεις και τις παρανοµίες της.

15 Αποφασιστικότητα και Ειλικρίνεια Ερµηνευτικά Σχόλια παρελήλυθα …· Είναι σαφής εδώ η θέση του ρήτορα: ο σκοπός της ανόδου του στο βήµα δεν είναι να πει λόγια που συνάδουν µε το κοινό αίσθηµα και προκαλούν επιδοκιµασία και ευχαρίστηση στους ακροατές του, αλλά να τους εκθέσει µε υπευθυνότητα, ειλικρίνεια και σοβαρότητα την ωµή πραγµατικότητα. οὐδὲν γὰρ … βουλευσώµεθα· Η σύναψη ειρήνης και η εδραίωση µιας ήρεµης ζωής δεν µπορεί να λύσει το γενικότερο πρόβληµα που αφορά την ανόρθωση και την πρόοδο της πολιτείας· χρειάζεται µια ρηξικέλευθη αναθεώρηση των δοµών και των θεσµών του κράτους και της κοινωνίας.

16 Η πρόταση ειρήνης Ερµηνευτικά σχόλια Χρῆσθαι ταῖ̋ συνθήκαι̋ µὴ ταύται̋ αἷ̋ νῦν τινε̋ γεγράφασιν, ἀλλὰ ταῖ̋ γενοµέναι̋ µὲν πρὸ̋ βασιλέα καὶ Λακεδαµονίου̋· Με την αναφορική πρόταση

8


εννοεί τους όρους για την ειρήνη που είχε προτείνει ο συντηρητικός πολιτικός και ρήτορας Εύβουλος και που, κατά τον Ισοκράτη, δεν ήταν συµφέροντες για την Αθήνα. Με τη φράση «ταῖ̋ γενόµεναι̋ …» εννοεί την Αντλκίδεια ειρήνη που υπέγραψαν το 387 π.Χ. µε τον Πέρση βασιλιά οι Σπαρτιάτες ως εκπρόσωποι των Ελλήνων.

Γιατί ο Ισοκράτης στην αρχή του λόγου του τονίζει τη δυσκολία να εναντιωθεί στις απόψεις των Αθηναίων; 1. για να προβάλλει εµφαντικότερα τον σκοπό του στους συµπολίτες του – ο οποίος δεν αντιστοιχεί στην παρούσα περίπτωση µε τον σκοπό των άλλων ρητόρων. 2. για να προσελκύσει την «πρόσεξιν» και το ενδιαφέρον των Αθηναίων σ’ εκείνα που προτίθεται να αναπτύξει. 3. για να προβληµατίσει κατά κάποιον τρόπο τους συµπολίτες του για την έλλειψη παρρησίας 4. για να εξασφαλίσει τουλάχιστον την ανοχή των Αθηναίων.

Να καταγραφούν οι λέξεις και οι φράσεις µε τις οποίες εκφράζεται η ειλικρίνεια και η ανιδιοτέλεια του ρήτορα. Η ειλικρίνεια: πρόσαντέ̋ ἐστιν ἐναντιοῦσθαι ταῖ̋ ὑµετέραι̋ διάνοιαι̋ οὐκ ἂν ἀποσταίην ὧν διενοήθην Η ανασφάλεια: οὐ χαριούµενο̋ ὑµῖν οὐδὲ χειροτονίαν µνηστεύσων

 ΡΗΤΟΡΙΚΑ ΗΘΗ – ΠΑΘΗ 1. του «οµιλητή»: µόνο ο ρήτορας έχει το σθένος να αντιπαρατεθεί µε τους άλλους δηµοκόπους που εκµαυλίζουν την πολιτική ζωή· αυτός µόνο έχει την ηθική δύναµη να αντισταθεί και να προασπίσει το συµφέρον της πόλης. 2. των «αντιπάλων»: παρουσιάζονται ξεκάθαρα ως δηµοκόλακες και δηµαγωγοί που παρασύρουν τον λαό σε αποφάσεις και πράξεις ολέθριες.

9


3. των «ακροατών»: οι Αθηναίοι πολίτες εµφανίζονται ως πολίτες ευκολόπιστοι και ράθυµοι, που αρέσκονται να ακούν µόνο τα ευχάριστα, και δεν έχουν τη δύναµη να σκεφτούν σοβαρά και να κρίνουν υπεύθυνα. Ωστόσο ο Ισοκράτης επιτυγχάνει να τους προκαλέσει κάποιον προβληµαυτισµό και να αρχίσουν έτσι να αναθεωρούν την έως τώρα στάση τους απέναντι στα µεγάλα θέµατα που αντιµετωπίζει η πόλη τους.

Ερµηνευτικές ερωτήσεις 1. Να αναζητήσετε στην ενότητα ιδέες που αφορούν την κατοχύρωση της ανεξαρτησίας και της αυτονοµίας ενός λαού, οι οποίες θα µπορούσαν να ακουσθούν και σήµερα. 2. Ποια επιχειρήµατα χρησιµοποιεί ο Ισοκράτης για να παρουσιάσει την αντιδηµοκρατικότητα του πολιτεύµατος της Αθήνας στην εποχή του; 3. Ποιοι ήσαν οι πρυτάνεις στην Αθήνα του 4ου αι., πώς εκλέγονταν και ποιες αρµοδιότητες είχαν; 4. Να αναζητήσετε στο κείµενο τις εκφράσεις του ρήτορα οι οποίες αποδεικνύουν ότι το µοναδικό του ενδιαφέρον είναι η επικράτηση της δικαιοσύνης και το εθνικό συµφέρον.

10


ΠΙΣΤΙΣ 17 – 27 (Aπό Μετάφραση) Ερµηνευτικά σχόλια 17 – 18 Ανάγκη να ακουστεί ο ρήτορας µέχρι τέλους … θα δώσω την εντύπωση πως µειώνω την πόλη …· Ο Ισοκράτης φοβάται να µην κατηγορηθεί για µειοδοσία µε την πρότασή του να δεχθούν οι Αθηναίοι την Ανταλκίδειο ειρήνη, περιοριζόµενοι στην άσκηση των κυριαρχικών δικαιωµάτων µόνο στα όρια της επικράτειας τους.

…αν όµως ακούσετε προσεκτικά …·

Ο Ισοκράτης δίνει και πάλι δραµατική

διάσταση στον λόγο του µετατρέποντας τους αναγνώστες του σε ακροατές.

Γι’ αυτά λοιπόν …· Η παράγραφος 18 παίζει ρόλο µεταβατικό για το πρώτο µέρος των Πίστεων· αποτελεί κατά κάποιο τρόπο δεύτερη Πρόθεση, µια και θέτει ο ρήτορας προς συζήτηση έµµεσα το θέµα «ειρήνη ή πόλεµος», αφού η ορθή απόφαση θα αποτελέσει τη βάση για τη σωστή αντιµετώπιση και άλλων γενικών θεµάτων.

19 – 21 Τα οφέλη της ειρήνης Ο ρήτορας αρχίζει µε το σχήµα «υποφοράς κι ανθυποφοράς». Η παρουσίαση της αγαθών της ειρήνης γίνεται µε αντίθεση, θετικό κι αρνητικό τρόπο παρουσίασης, αρχίζοντας µε τον αρνητικό τρόπο, για να δείξει τη µεγάλη αξία της ειρήνης και να εξάρει τα αγαθά και τα ευεργετικά αποτελέσµατά της. Τα επιχειρήµατα στηρίζονται κυρίως στο συµφέρον. Ο ρήτορας θέλει να εντυπωσιάσει το ακροατήριο, απαριθµώντας τα υλικά αγαθά που θα προκύψουν από την ειρήνη. Εξαίρεση αποτελεί η τελευταία και σπουδαιότερη επισήµανση που εκφράζει το ηθικό όφελος που θα έχει η Αθήνα εξασφαλίζοντας συµµάχους µε την αυθόρµητη προσέλευσή τους.

21 – 24 Η διπλωµατία οδηγεί σε πρόσθετα πλεονεκτήµατα Η απλοϊκότητα και η ευπιστία του Ισοκράτη αγγίζουν εδώ τα όρια της αφέλειας και δείχνουν τον αγνό κι ανιδιοτελή άνθρωπο, αλλά όχι τον έµπειρο πολιτικό. Από τον Ισοκράτη λείπει η πολιτική σκέψη και η διορατικότητα., όταν υποστηρίζει ότι

11


διεκδικούσαν τις αθηναϊκές κτήσεις από τον φόβο γειτνίασης προς µια πόλη µε επεκτατικές διαθέσεις. Στην παράγραφο 24 επαναφέρει στο προσκήνιο το σχέδιο αποικισµού που είχε παρουσιάσει το 380 π.Χ. στον Πανηγυρικό έχοντας την αφέλεια να πιστεύει ότι θα µπορούσαν οι Αθηναίοι να εκµεταλλευτούν ολόκληρη την Ασία. Αυτή τη φορά οι φιλοδοξίες του είναι µικρότερες, καθώς περιορίζεται µόνο στη Θράκη. Εδώ συνδέει την αντιµετώπιση ενός σοβαρού κοινωνικού προβλήµατος µε µια σωστή εξωτερική πολιτική, επιδιώκοντας να συγκινήσει τους συµπολίτες του κι ιδιαίτερα αυτούς από τα κατώτερα κοινωνικά στρώµατα.

25 – 27 Η Εκκλησία του ∆ήµου πρέπει να αποφασίσει και πώς θα διατηρηθεί η ειρήνη Ο Ισοκράτης γνωρίζει πολύ καλά την ψυχολογία του πλήθους, τις παλινωδίες και τις µεταπτώσεις που αυτό παρουσιάζει. Γι’ αυτό πιστεύει ότι δεν αρκεί να ψηφίσει απλώς η Εκκλησία του ∆ήµου την ειρήνη· πρέπει να παρθούν παράλληλα και τα αναγκαία µέτρα για τη διασφάλισή της.

… πρέπει να αποχωρήσουµε …· Με τη συγκεκριµένη φράση δίνει και πάλι δραµατική διάσταση στον λόγο του µετατρέποντας τους αναγνώστες σε ακροατές.

Ο Ισοκράτης εκφράζει την αντίθεσή του σε τρεις βασικές έννοιες: πολυπραγµοσύνη – δικαιοσύνη – πλεονεξία. Για τον Ισοκράτη η πολυπραγµοσύνη αποτελεί ανοιχτή κι απροκάλυπτη επέµβαση σε υποθέσεις άλλων πόλεων, είναι καθαρά επεκτατική πολιτική άρα άδικη. Η συγκεκριµένη αντίθεση αποκαλύπτει τον συντηρητισµό του.

Ερµηνευτικές ερωτήσεις 1. Να εξηγήσετε γιατί έχει τόση σηµασία για τον ρήτορα η συµφωνία ειρήνης µεταξύ των ελληνικών πόλεων. 2. Ποιες πρέπει να είναι οι σχέσεις των εταίρων µιας πολεµικής κι όχι µόνον, συµµαχίας; 3. Ο Ισοκράτης υποστηρίζει ότι «κανείς από τους ρήτορες … γι’ αυτά». Ποια θέση υιοθετεί απέναντι των ρητόρων; Τι φανερώνει αυτό για την προσωπικότητά του;

12


4. Να επισηµάνετε όλα τα ιστορικά στοιχεία που περιλαµβάνει σ’ αυτό το απόσπασµα του λόγου του ο Ισοκράτης και να αιτιολογήσετε την αναφορά του σ’ αυτά. 5. Πώς κατά την πρόταση του Ισοκράτους θα αυξηθούν τα έσοδά της πόλης των Αθηναίων, αν παραιτηθούν από τις ηγεµονικές επιδιώξεις τους; 

Ο ρήτορας θα είναι εκτενής για τους εξής λόγους: 1. Τα θέµατα που θα θίξει είναι πολύ σοβαρά και πολλά. 2. Κανένας ρήτορας ως τώρα δεν έχει µιλήσει γι’ αυτά. 3. Τα θέµατα αφορούν την εξωτερική πολιτική, και όχι την τετριµµένη καθηµερινότητα. Σχόλιο: Η αιτιολόγησή του είναι επαρκής αν λάβουµε υπόψη την προκατάληψη του ακροατηρίου και ότι θα απαιτηθεί ιδιαίτερη αναφορά για τα αγαθά της ειρήνης. Επιπλέον το θέµα απαιτεί ιδιαίτερες αναφορές στο παρελθόν της Αθήνας για τις σχετικές συγκρίσεις.

13


ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

Να δώσετε τη σηµασία των λέξεων, που ακολουθούν, αναλόγω̋ µε την εποχή, όπου εντάσσεται η καθεµία: " ἐκκλησιάζω - ἐκκλησιάζοµαι ἐκκλησία (5ο̋ - 4ο̋ αι. π. Χ.), εκκλησία (σήµερα) ".

Να επισηµάνετε συνώνυµα των ρηµάτων τη̋ αρχαία̋ ελληνική̋: φάσκω λέγω.

Να σχηµατίσετε σύνθετα και παράγωγα των ρηµάτων τη̋ αρχαία̋ ελληνική̋: φάσκω - λέγω.

Η λέξη " διατίθεµαι " χρησιµοποιείται σήµερα µε διαφορετική σηµασία από εκείνη̋ τη̋ αρχαία̋ ελληνική̋. Να σηµειώσετε την αντίστοιχη σηµασία τη̋.

14


 Να αντιστοιχίσετε τι̋ λέξει̋ τη̋ στήλη̋ Α µε τι̋ λέξει̋ τη̋ στήλη̋ Β µε κριτήριο την ετυµολογική του̋ συγγένεια: ἐναντιοῦσθαι

δηµοκρατικό̋

ἐκφέρω

νουθεσία

δηµοκρατία

αποφατικό̋

ἀποφαίνοµαι

εναντίωση

προστάττω

χρησιµοποιώ

χαρίζοµαι

προστακτική

χρῶµαι

χάρισµα

ἀφίσταµαι

εκφορά

αὐτόνοµο̋

απόσταση

νουθετῶ

αυτονοµηµένο̋

 Να αντιστοιχίσετε τη στήλη Α µε τι̋ λέξει̋ τη̋ στήλη̋ Β:

διὰ + νοῦ̋

χειροτονία

δῆµο̋ + κράτο̋

νουθετώ

πᾶ̋ + ῥῆσι̋

επίπληξη

νοῦ̋ + τίθηµι

δηµοκρατία

ἀπό + ἵσταµαι

πρόθεση

πρό + τίθηµι

απόσταση

ἐπί + πλήττω

διάνοια

χείρ + τείνω

παρρησία

Να συµπληρώσετε τα κενά των προτάσεων που ακολουθούν µε λέξει̋ που έχουν ετυµολογικ��� σχέση µε αντίστοιχε̋ του κειµένου σα̋: Ἐξ ἰδίων κρίνονται τά .......................................... Καί ἄφε̋ ἡµῖν τά ............................................. ἡµῶν. Τά καλά καί ............................. σοι προσφέροµεν.

15


Να γράψετε στη νέα ελληνική λέξει̋ απλέ̋ ή σύνθετε̋ που να έχουν το ίδιο θέµα µε τι̋ λέξει̋ που ακολουθούν: γιγνώσκων, τῆ̋ πόλεω̋, βασιλέα, ἔχειν.

Να σηµειώσετε δίπλα σε καθεµία από τι̋ λέξει̋ που ακολουθούν τη λέξη του κειµένου µε την οποία έχει ετυµολογική σχέση: φρόνιµο̋, περιφορά, διάθεση, παράσταση, καταφατικό̋, εκθετήριον, πολεοδοµία, αποθήκη, εισιτήριο, αναφορά.

16


17


ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ ΠΕΡΙ ΕΙΡΗΝΗΣ