Page 1

15"a 9

Iiinjyea JQ I sc na el

7

nre

o

ommort4taszn \Comes me- ince

r(Wrl ar

41

1

cr f.,11-4int in ano etfInvrt n'u

o rry4(áo

t-mtnoo turren

magote.-

2

41

Ci;711..1

1

1111 451V71

£4,11.n

a.w.s

Ottic

Llibre Verd de la ciutat de Girona (1144 - 1533)

oluo Z lero f

Christian Guilleré

1,11~.4

""15""*"•,,-

rftr FUNDACIÓ NOGUERA

cm ce- -40±0~, u er FlneltoIN ollecció Documents e l'Arxiu municipal


LLIBRE VERD DE LA CIUTAT DE GIRONA (1144-1533)


FUNDACIÓ NOGUERA

FUNDACIÓ NOGUERA

Col .lecció Llibres de Privílegis

Director Técnic:

JOSEP MARIA SALAS 1 TRAVÉ


FUNDACIÓ NOGUERA

Llibre Verd de la ciutat de Girona (1144-1533) Edició a cura de CHRISTIAN GUILLERÉ

Ajuntament

de Girona

FUNDACIÓ NOGUERA


Christian Guilleré Edita: Pagés Editors, SL Carrer Sant Salvador, 8 - 25005 Lleida Fotografia de la coberta: Josep M. Oliveras Primera edició: abril de 2000 ISBN: 84-7935-704-5 Dipósit legal: L-377-2000 Impressió: Arts Gráfiques Bobalá, S. L. Enquadernació: Fontanet


Próleg L'abundáncia i riquesa deis fons documentals de la ciutat de Girona és prou coneguda. La progressiva ordenació i catalogació deis principals fons arxivístics permet disposar d'un panorama forÇa complet de la historia institucional, cultural, social, patrimonial, urbana de la ciutat. Els riquíssims fons de l'Arxiu de Protocols custodiat avui a l'Arxiu Históric de Girona permeten l'exploració al detall d'aspectes variadíssims de la vida i costums de la societat gironina. Per la seva banda els arxius de caire institucional conserven series extenses i molt completes deis llibres d'actes, deis llibres de comptes, de la correspondencia de cada institució. És el cas de les actes de baptismes, de defuncions i de casaments deis arxius parroquials, o de les actes del Capítol o els llibres d'obra de la Catedral, els Manuals d'Acords o els llibres de la Taula de Canvi en el cas de la ciutat. Tot plegat, un llegat immens que conté amb molt detall la peripecia de la ciutat de Girona des de l'edat mitjana fins a l'actualitat. En tots aquests casos, la continuitat de les series és un valor básic a considerar ja que donen un abast cronológic al conjunt de primera magnitud. Peró també en tots els casos, tant en les institucions civils com en les eclesiástiques, adquireixen un valor especial, d'excepció, tots


8

LLIBRE VERD DE LA CIUTAT DE GIRONA

(1144-1533)

els documents de carácter fundacional. Tota la documentació que estableix les bases, els fonaments de l'organització política, administrativa, patrimonial, comunitária de cada institució. La identificació, transcripció i edició d'aquests textos, d'aquestes colleccions esdevé imprescindible per tal de disposar d'un cos documental básic que expressi l'arrencada, els inicis de fets i fundacions urbans de signe divers que emmarquen les condiciona históriques sota les quals es va anar desenvolupant la comunitat gironina. En la millor tradició académica, els paisos i les ciutats que han gaudit d'una política cultural coherent s'han preocupat al llarg de tota aquesta centúria de rescatar, sistematitzar i publicar la documentació básica que emanava de les diferents institucions. A Catalunya aquesta tasca s'ha anat desenvolupant amb intermiténcia i sense la continuitat necessária per tal de garantir que totes les grans séries documentals estiguin ja a l'abast de tothom i enriqueixin el nostre patrimoni col•lectiu i facilitin la base de documents per a la recuperació de la nostra memória histórica. Anem amb retard i manca una política de conjunt que aglutini tots els esforÇos, planifiqui la feina, ompli els buits i doti els mitjans per acabar una tasca que, en alguns casos, fa més de cent anys que es va iniciar. Com en altres camps ens hem hagut de refiar d'alguna tasca supletoria i deixar en mans de la col•laboració institucional i privada la iniciativa més ámplia, més completa i més ambiciosa de qué disposem en l'actualitat. Es tracta de les diverses colleccions d'inventaris i documents que publica la Fundació Noguera, orientada preferentment al món notarial pero que excedeix el seu propi marc i acull les grans colleccions • de diplomataris, llibres de privilegis i col•leccions de textos i documents. Fou ací on el 1988 J. M. Pons Guri va donar a conéixer Les col•leccions de costuras de Girona, el marc jurídic general del conjunt de les terres de Girona. Després, successivament, s'han anat publicant els principals fons eclesiástica: Josep M. Marqués, El Cartoral de Carlemany (1993) i la Col•lecció diplomática de Sant Daniel de Girona (1997) i Ramon Martí, la Co•ecció diplomática

de la Seu de Girona (1997).


LLIBRE VERD DE LA CIUTAT DE GIRONA

(1144-1533)

9

El món de les institucions civils quedava fora encara d'aquesta recuperació. Ara, peró, conjuntament l'Ajuntament de Girona i la Fundació Noguera enceten amb la publicació del Llibre Verd la serie deis principals documents de la ciutat. És l'inici d'una tasca de transcripció iniciada ja fa uns anys i que ara comenta a donar els seus fruits visibles. En poc temps disposarem de l'edició del Llibre Verd, del Llibre Vernzell, del Llibre Groc, de la collecció de lletres reials i del catáleg del fons de pergamins de l'Arxiu Municipal de Girona; de fet, les autentiques constitucions de la ciutat, en el seu conjunt. Comencem amb el Llibre Verd; peró un cop completada l'edició de tots els altres que acabem d'anunciar podem assegurar que Girona es trobará entre les ciutats del món que tindran més ben acreditada documentalment la seva trajectória i els aspectes més rellevants deis inicis de la institució municipal, del funcionament de la ciutat i de les seves relacions amb el marc institucional més general de Catalunya. El Llibre Verd és el llibre de privilegis més important de la ciutat de Girona. És una recopilació feta amb la voluntat d'agrupar i ordenar els principals documents que establien el funcionament de la vida ciutadana. Hi trobem la regulació del régim administratiu i representatiu de la ciutat, la fiscalitat, el proveiment i regulació de les principals subsisténcies (el pa, el vi, la carn), les relacions comercials i l'activitat económica, l'organització de fires i mercats, les relacions de la ciutat amb la comunitat jueva i amb l'Església, les comunicacions i les facilitats per travessar els rius (barca), els hospitals, l'urbanisme i l'ocupació del sól, la protecció, etc. Fins al detall de l'extensió del régim de llibertats i privilegis a les poblacions que com Sant Feliu de Guíxols, Cassá de la Selva, Viladesens, Fallines, Canet, Montcal, Adri, Biert, Montbó o Cartellá, gaudien de la condició de carrers de Girona; o finalment el paper deis jurats de la ciutat en les seves relacions amb els reis, amb les jurisdiccions o els impostos. Tot plegat un repás de soca-rel deis orígens de la vida municipal i la seva evolució. Presentem aquesta edició amb orgull i satisfacció i amb el desig que es completin com més aviat millor les series documentals anunciades per tal que Girona pugui mostrar a tothom els fonaments sólids del passat, el respecte per la memória histórica


10

LLIBRE VERD DE LA CIUTAT DE GIRONA

(1144-1533)

i la plena homologació amb les principals ciutats del món que han fet de la recuperació del seu patrimoni documental, monumental i artístic un auténtic compromís de civilització. Girona compareix civilitzada i culta amb el Llibre Verd per tal que les generacions futures coneguin i valorin el sentit més profund de la nostra história i en puguin fer una auténtica penyora de futur.

Joaquim

NADAL I FARRERAS Alcalde de Girona Desembre de 1999


Preámbul L'Arxiu Municipal de Girona custodia entre els seus fons tres llibres de privilegis, Llibre Verd, Llibre vermell i Llibre Groc, denominats ja des del segle xv segons el color de les seves cobertes, més de mil vuit-centes Lletres Reials i més de dos mil dos-cents pergamins. Aquests tres cartularis constitueixen els pilars básics de la memória de la ciutat de Girona a l'época medieval, especialment deis segles xiv i xv. El Llibre Verd, primera compilació coneguda dels privilegis de la ciutat, i el Llibre Vermell recullen els privilegis de carácter polític i económic emanats directament del poder reial o bé d'altres institucions, així com lletres reials del mateix origen. Una bona part dels originals deis documents transcrits als llibres de privilegis es conserven a la secció de pergamins del fons municipal i en la série de Lletres Reials de l'Arxiu Municipal de Girona, així com en els registres de l'Arxiu de la Corona d'Aragó. En conseqüéncia, aquesta documentació suposa un conjunt especialment significatiu per a l'estudi del desenvolupament i evolució de la ciutat i de la leva antiga vegueria, tant a nivell polític, jurídic i económic, com des del vessant de la vida quotidiana deis ciutadans. L'especial interés d'aquests documents i la interrelació de la informació que contenen requería un tractament, per part de l'Arxiu Municipal de Girona, que en facilités la consulta i que, al mateix temps, en permetés l'análisi i l'estudi de forma global.


12

LLIBRE VERD DE LA CIUTAT DE GIRONA

(1144-1533)

L'any 1994 s'iniciaren els treballs de transcripció i regest de les Lletres Reials (s. xm a xviii), a cárrec de Josefina Arnall i Joan, de la Universitat de Barcelona, i la catalogació de la secció de pergamins (s. xii a xix), el regest dels quals va a cárrec de Joan Villar i Torrent, arxiver de la Catedral de Girona. L'any següent i mitjancant un conveni de col•laboració amb la Fundació Noguera, que també preveia la publicació deis treballs, es va comentar la transcripció i regest del Llibre Verd (s. xit a xvi) i del Llibre Vernzell (s. mi a mi), a cárrec de Christian Guilleré, de la Université de Savoie, i de Griselda Juliol i Alberti, medievalista, respectivament. Paral•lelament, s'iniciaren la restauració i la reinsta•ació de la secció de pergamins. L'inici quasi simultani de les quatre intervencions va plantejar la necessitat d'establir una coordinació técnica que permetés normalitzar els procediments de descripció i definir l'estructura descriptiva comuna que ha de servir de base per a la leva informatització. Simuitániament es comencá a dissenyar l'aplicació que havia de permetre la informatització d'aquests treballs. El resultat ha estat l'aplicació ApcRegest per a la catalogació deis pergamins i com a base per a la informatització posterior deis llibres de privilegis i de les lletres reials. Per les leves prestacions de consulta ApcRegest' constitueix no tan sois un instrument de descripció sinó una eficac eina d'investigació per a l'usuari final, ja que permetrá l'articulació global del sistema de descripció mitjanÇa-nt una única pantalla i la vinculació de tots els documents relacionats a partir de les Referéncies docurnentals especificades per a cada tipus documental. Pel que fa a l'homogeneització dels criteris de recuperació de la informació ha estat indispensable la normalització de tots els procediments d'indexació, especialment deis considerats com a índexs fonamentals (antropónims, organismes, topónims i oficis). Aquests índexs constituiran el nexe d'unió entre els diferents instruments de descripció de la documentació tractada i, a mig termini, amb la resta d'índexs del sistema general d'informació de l'Arxiu Municipal de Girona. El sistema general d'informació, a més

1. Sobre la filosofía i funcionament de l'aplicació vegeu Joan Boadas i Raset, LluísEsteve CASELLAS I SERRA, «Del investigador al usuario: Apc Regest, un ejemplo de transversalidad en los instrumentos de descripción», a Congreso Internacional sobre Sistemas de Información Histórica. Comunicaciones libres, Juntas Generales de Álava, Vitória, 1997, p. 65-70.


LLIBRE VERD DE LA CIUTAT DE GIRONA

(1144-1533)

13

de mantenir el respecte al principi de procedencia i els criteris de classificació arxivística, disposa d'uns índexs generals estructurats per tipologia (ononzástic, organismes, geogrdfic i índexs tenzátics) i per criteris de preeminencia, segons siguin básics o secundaris. En definitiva, del que es tracia és de poder establir criteris de transversalitat en l'elaboració deis instruments de descripció del Llibre Verd, del Llibre Vermell, de les Lletres Reials i deis pergamins deis fons municipal, amb l'objectiu de fer compatibles les necessitats de gestió de l'Arxiu Municipal de Girona amb les d'investigació de l'usuari.

Joan BOADAS I RASET Lluís-Esteve CASELLAS I SERRA


Criteris de transcripció, normalització i referenciació TRANSCRIPCIÓ DEL DOCUMENT

Datació: S'ha seguit l'estructura any / mes / dia / lloc i s'ha col•locat després del número d'ordre de la següent manera: 1342 setembre 4. Tortosa

Regestos: • S'han adjuntat davant de cada transcripció. Foliació: • Els fulls foliats s'han fet constar amb numeració arábiga. Els salts de plana en un mateix document s'han fet constar amb la foliació entre barres (ex.: /145/). Text dubtós: • Les paraules o lletres d'interpretació dubtosa s'han remarcat amb claudátors Signums: • Si no són autógrafs s'ha utilitzat el símbol « + », sense puntuar. En el cas que hi constés un altre signe s'ha transcrit per:

Sig(signe)num


16

LLIBRE VERD DE LA CIUTAT DE GIRONA

(1144-1533)

Notes: Els errors ortográfics del copista o d'altra mena s'han indicat en notes al final de cada document. L'ordre és alfabétic i continu per a cada document. NORMALITZACIÓ

Minúscules / majúscules: Com a norma general, s'ha transcrit en majúscula la inicial de tots els noms de carácter religiós. En el cas d'inicials doblades només s'ha transcrit en majúscula la primera de les dues (ex.: ff, figura com Ff)

i/ La i llatina quan actua de consonant s'ha respectat sempre. En els documents en catalá es pot transcriure com a j. u/v: • La u quan actua de consonant s'ha normalitzat en v. Puntuació i accentuació: • La puntuació simple i l'accentuació s'ha fet amb criteris actuals. Expressions composles: Les expressions compostes de diverses paraules que posteriorment han derivat en una paraula única s'han transcrit conjuntament, tal com locumtenens, locatenentia, vicesgerentes, gerentesvices, pronoms..., excepte en el cas de probi homines. Expressions soldades: Les expressions que figuraven juntes (ex.: quen en Iloc de que en) s'han separant mitjanÇant la utilització del punt volat « • » (que•n). En el cas deis pronoms febles s'ha usat, a més, l'apóstrof (ex.: anar•vos'en). Índexs: Sempre que s'ha pogut s'ha catalanitzat i normalitzat l'element a indexar i s'ha recollit Faccepció llatina o catalana que li corresponia. Per fidelitat al document s'han conservat l'article salat i la contracció des soldades al cognom i la preposició de, sense soldar.


LLIBRE VERD DE LA CIUTAT DE GIRONA

(1144-1533)

17

REFERENCIACIÓ

Referéncies documentals: Les referéncies entre diferents documents s'han ordenat cronológicament relacionades amb lletres majúscules. La referéncia A sempre correspon a l'original. Si no se'n té coneixement s'ha fet constar de la següent manera: [A]. Original perdut. Referéncies bibliográfíques: • S'han ordenat cronológicament relacionades amb lletres minúscules.


Introducció Dels tres cartularis que es conserven a l’Arxiu Històric de la Ciutat de Girona —Llibre Verd, Llibre Vermell i Llibre Groc—, el més antic i més conegut de tots és el Llibre Verd. La denominació dels tres llibres prové del color amb què estan relligats. En aquest cas, el verd és també el color dels principals reculls de privilegis de les institucions de la Girona medieval, i tant els arxius diocesans com els catedralicis en conserven un.1 La primera menció de l’existència del Libre Verd dels Jurats de la Cúria de Girona apareix ben aviat, l’any 1347.2 Aquest volum, dedicat als privilegis més antics concedits en part pel comte-rei, conté 360 documents. 3 El conjunt documental està redactat essencialment en llatí, però com més s’avança en el temps més documents apareixen redactats en català. 4 A més, cada document està precedit pel que es podria anomenar una breu anàlisi, de vegades desenvolupada àmpliament, i en altres casos molt més succinta. 5 Organització i escriptura del Llibre Verd

El Llibre Verd és un còdex de plecs de pergamí lligats per un cordill i relligats en fusta recoberta de cuiro. L’escut de la ciutat apareix al centre de la coberta, el de la Corona apareix com a ornament del dors. Les dues cobertes van ser reforçades amb sis bollons i dos fermalls de bronze. Però aquest relligat és recent: va ser realitzat pel relligador Joan Andreu l’any 1879.6 La mesura dels folis dels pergamins és de 330 × 220 mm; l’escrivà va procurar disposar-los acarant respectivament les cares de carn i les de pèl. Aquesta precaució permetia donar un aspecte més estètic al cartulari gràcies a l’harmonització del to de les dues pàgines que apareixien confrontades quan el còdex estava obert. Els trenta primers folis no estan numerats: el cartulari pròpiament dit va així precedit d’un índex força llarg i classificat segons els tipus de suport (pergamins, cartes originals) i segons l’origen (documents reials, documents provinents de decisions municipals o de correus esta-blerts amb altres ciutats). El primer document d’origen reial data de mitjan segle XII; l’últim, que és una ordinació dels jurats, de principi del segle XVI . 7 No tots els 435 folis útils estan escrits. Una trentena de folis van quedar, per raons d’organització, en blanc.8 Les característiques paleogràfiques del cartulari evidencien que és un document essencialment del segle XIV, i encara que diverses mans devien participar en la redacció, són dos els autors que en gran part el van redactar, ja que presenta un tipus de lletra gòtica librària encara molt arrodonida, datable del primer terç del segle XIV, i una altra de més tardana, cursiva i angulosa, datada de mitjan d’aquell segle. Altres documents més tardans, que també presenten el caràcter d’escriptura arrodonit de la primera mà, caracteritzen el final del cartulari. Aquest cartulari, vist el desgast que presenta, tant el contempo-rani com l’antic, era un document de treball. En donen testimoni la classificació per rúbriques a l’inici del cartulari i el fet que hi ha nombroses anotacions en forma de glosses o de referències marginals o de notae en forma de mans per indicar en exerg els passatges dignes d’atenció.9 A diferència d’altres llibres de privilegis, aquest cartulari no presenta miniatures, llevat d’algunes inicials cal·ligràfiques en tres tintes (negra, blava i vermella). Al final del volum, hi apareix una H cal·ligrafiada, però només en una tinta. 10 La numeració primitiva dels folis va ser realitzada en xifres romanes, i una segona numeració, més tardana, en xifres aràbigues: totes dues coincideixen fins al foli 99; en canvi, a partir del 100 hi ha un desfasament ja que aquest foli correspon al CXII de la primera numeració. Sembla que altres folis van ser relligats en l’ordre següent: CXII, CXIII, CXIII, C, CI, CII, CIII, CIIII, CV, CVI, CVII, CVIII, CIX, CX, CXI, CXV, que es correspon amb els números 100 i següents de la numeració en xifres aràbigues. El foli 396 està duplicat, i el 435, en blanc, és l’últim que està numerat. Abans del text pròpiament dit, hi ha 37 folis sense numerar, que comprenen el títol del cartulari i els índexs. Des d’un punt de vista codicològic, com que el relligador, Joan Andreu, va guillotinar els folis en el relligat efectuat més recentment, no és possible establir el nombre de plecs que componien el còdex. De tota manera, es pot assenyalar la preparació del treball de l’escrivà: depenent dels escrivans, el nombre de línies per foli varia de manera important. El primer escrivà fa entre 20 i 24 línies per foli. El segon n’utilitza gairebé el


doble. També cal observar que la paginació obliga l’escrivà a utilitzar ben sovint abreviatures diferents de l’original. 11 Gènesi i concepció del Llibre Verd

El Llibre Verd no el va realitzar una sola mà, però la seva concepció general, la seva arquitectura, és deguda al primer escrivà. Tots els indicis revelen que primer hi va haver una numeració i que els diversos documents van ser classificats de bon principi per l’escrivà que es va encarregar de compilar i d’organitzar el primer cartulari de la ciutat. De fet, la classificació es fonamenta en el suport del document (pergamí o paper) i/o en el seu origen. Així, es poden distingir els privilegis o les cartes reials els originals dels quals van ser redactats sobre pergamí: apareixen reunits en la primera part del cartulari12 i cronològicament s’estenen de mitjan segle XII fins a 1392. Constitueixen la segona part els documents el suport dels quals continua essent el pergamí però que generalment no provenen de la Corona catalanoaragonesa —només un és originari de la cancelleria siciliana. 13 En la major part, es tracta de decisions municipals que, en temes tan diversos com són el comerç, l’assistència als pobres o el preu de les actes notarials, prenen també rang de llei. Aquesta part conté seixanta-un folis, però es tanca amb un llarg acte que data del regnat de Martí l’Humà sobre el rescat de les jurisdiccions reials alienades pels seus predecessors.14 Els altres van de 1296 a 1354. Les altres quatre parts es caracteritzen per contenir documents els originals dels quals tenen el paper com a suport:15 les tres primeres són classificades segons el regnat, la quarta concerneix les ciutats que corresponien als jurats de Girona, tot i que al final, on hi ha les actes més tardanes del cartulari, és força heterogènia. La primera fa referència al regnat de Jaume II: comprèn 25 folis. Cronològicament, el primer acte data de l’inici del regnat del rei (1293), l’últim, del final de regnat (1327). En total, marquen aquest regnat quaranta documents. 16 La segona es refereix al regnat d’Alfons III: s’estén també al llarg de 25 folis. El primer acte marca l’inici del regnat (1327) i l’últim data dels últims dies del regnat. En total, són 43 actes, un dels quals no està acabat de redactar. 17 No hi ha dubte que la tercera part és la més important: fa referència en gran part a la primera meitat del regnat de Pere el Cerimoniós i ocupa 91 folis.18 De fet, hauria de comprendre només aquest regnat, però ateny també els regnats següents, sobretot el de Joan I,19 del seu germà Martí l’Humà20 i fins i tot el de Fer-ran I21 i el d’Alfons IV el Magnànim.22 El primer acte de Pere data del mes de juny de 1336, i l’últim de 1382. Els quatre últims actes d’aquesta tercera part són datats del 1388 i 1424.23 És evident que hi va haver solució de continuïtat, ja que aquest període concerneix sobretot el Llibre Vermell. Finalment, la quarta part està dedicada a les cartes que provenien de ciutats catalanes, la major part de Barcelona, i comprèn en aquest cas els anys 1320-1333: els sis primers actes d’aquesta part fan referència, en efecte, a aquesta tipologia, cosa que no ocorre en els altres documents que són, de fet, actes reials, pontificals o municipals i que s’estenen per un període força llarg, de 1340 a 1533. La major part van ser redactats entre 1393 i 1433.24 Pel que fa als tres últims, daten dels anys 1489, 1496 i 1533, devien ser afegits més tard, quan el cartulari va ser relligat. En tot cas, durant la cerimònia de la constitució dels jurats, cap a finals del segle XIV, després de l’elecció, el segon jurat rebia de la mà major les claus i els dos llibres, verd i vermell, dels privilegis concedits a la ciutat per la Corona. 25 Efectivament, aquest tipus d’organització segons els diferents suports és relativament rara, mentre que la classificació de les actes per regnats és molt més clàssica. Fa referència als documents originals que la ciutat havia rebut, sobretot durant el període que seguia a l’accés a una relativa autonomia; és a dir, cap a 1284.26 Aquests documents provenen majoritàriament de la cancelleria reial. La menció dels pergamins, sovint amb un segell de plom, o de cartes, marcades amb un segell secret, o fins i tot les verificacions d’un o altre notari o personatge encarregat del segellat, com ara Bernat d’Aversó,27 permeten penetrar en el món de la cancelleria reial. 28 Perquè, en efecte, no tots els tipus d’actes que sortien de la cancelleria aragonesa29 redactats sobre pergamí o paper tenien la mateixa significació. La major part dels de pergamí provenen de la sèrie Gratiarum, o bé de registres particulars, com aquells que


presidien a la constitució del ducat de Girona;30 altres, més rars, o bé aquells dels quals no s’han conservat els originals, de la sèrie Vendicionum. Les cartes redactades sobre paper provenen de la correspondència més habitual, dins la sèrie commune, 31 però durant el regnat de Pere el Cerimoniós va aparèixer la sèrie del sigillum secretum. 32 En un seixanta per cent dels casos, els originals s’han conservat a l’Arxiu Municipal de la ciutat de Girona; les referències al registre conservat a l’Arxiu de la Corona d’Aragó són fàcilment identificables. Aquest vaivé entre documents no provoca cap mena de problema, exceptuant-ne el que afecta un cert nombre de documents dels regnats dels primers comtesreis (Ramon Beren-guer IV o Alfons II). Com acabem de veure, una gran part de la documentació es concentra en els anys 1290 —només una desena de documents, encara que figuren entre els privilegis més importants concedits pel rei a la comunitat gironina, són anteriors— fins al principi de la dècada de 1360.33 Més enllà d’això, la major part de documents es refereixen a la fi del regnat de Pere el Cerimoniós (menys d’una vintena), i els anys 1423-1433. Recordem que el Llibre Vermell va ser redactat a partir de 1434. Pel que fa als actes posteriors del Llibre Verd, van ser transcrits en un moment en què el cartulari va ser repaginat i/o relligat; és a dir, cap a principi del segle XVI . Va ser aleshores que la utilització de les xifres aràbigues va imposar-se definitivament a la numeració romana, que va persistir encara molt de temps, fins i tot durant el segle XV. Aquestes observacions ens porten insensiblement cap a hipòtesis susceptibles de donar compte de les etapes de redacció del cartulari i dels seus redactors. En la redacció del cartulari, hi van participar diversos escrivans: com a mínim se’n poden comptar sis. Però dos van tenir-hi un paper essencial, si tenim en compte que entre tots dos totalitzen gairebé el 90% dels actes. Es pot identificar clarament una primera mà en el conjunt de les parts que acabem de descriure: la seva actuació s’atura l’any 1339. Una segona mà pren el relleu i redactarà aleshores quasi dos-cents actes, sobretot de la primera part del cartulari, dedicada als pergamins reials, i la part de les cartes de Pere el Cerimoniós. Aquesta segona mà desapareix cap a la meitat dels anys 1360. Totes dues presenten els caràcters propis de la lletra gòtica, més arrodonida en el cas del primer escrivà, més atapeïda i angulosa en el segon. Les altres mans són més difícils d’identificar, però es pot tenir en compte un indici interessant a partir de l’acabament de l’índex, que presenta els caràcters d’una escriptura de començament del segle XV, en un cas, i de final d’aquell segle i principi del XVI , en l’altre. ¿Quina persona, pertanyent a l’administració municipal, encara rudimentària al segle XIV, podia participar en l’organització i la redacció del cartulari? Cal, efectivament, relacionar aquest projecte de llarga llargada amb l’organització i el manteniment dels llibres municipals (correspondència, ordinacions, llibres d’acords, etc.). 34 Els primers documents municipals daten dels anys 1320. 35 Se’n va confiar la realització a un notari gironí, que tant podia mantenir una clientela privada com actuar per al municipi. La comparació entre les escriptures notarials dels minutaris i signatures dels notaris col·locades al peu de les còpies pot permetre relacionar el tipus d’escriptura presentat pel cartulari i el dels actes notarials. De fet, no va ser el primer notari del qual es conserva el primer registre dels arxius municipals, és a dir, Pere Massanet,36 qui hauria redactat els primers folis del Llibre Verd, sinó el segon que coneixem, del qual es posseeix un nombre important de registres, i que és Guillem de Quer.37 Aquest notari va dirigir doncs durant quasi 10 anys l’escrivania municipal, de 1329 a 1339, i no hi ha dubte que l’origen de la primera part del Llibre Verd es deu a la seva mà. Una mà que s’atura a l’acte 33 de la primera part38 i que no redacta cap més acte de la documentació municipal fins a la seva mort, el febrer o març de 1339. És evident, per tant, que el final de la redacció d’aquesta primera part del cartulari s’acaba entre l’octubre de 1338 i el març de 1339. Es pot datar la primera part del cartulari, que devia comprendre gairebé 184 folis, en els anys 1330-1338. 39 Es pot identificar una segona mà que, entre 1339 i el final dels anys 1360, marca gairebé el final de la redacció del cartulari; de fet, és la del successor de Guillem de Quer al capdavant de l’escrivania municipal: Ramon de Bruguera. 40 A més dels lligams familiars que segons sembla uneixen els dos homes, els seu origen geogràfic comú també s’ha de destacar: tots dos provenen de Banyoles 41 i van treballar conjuntament. Guillem de Quer devia assumir la formació de Ramon de Bruguera. Aquest últim no només redacta una part important del Llibre Verd, sinó que a més completa l’índex que encapçala el cartulari. A diferència de Guillem de Quer, del qual l’Arxiu Històric de Girona conserva un registre notarial, 42 que permet confrontar les escriptures, la posteritat no ens ha fet arribar cap registre de Ramon de Bruguera. Tot i això, la seva sòlida activitat permet identificar en tots els fons d’arxius gironins


nombrosos pergamins en els quals apareix la seva signatura. 43 També aquí la confrontació de les dues escriptures no deixa cap dubte. L’últim indici que permetria estudiar l’antepenúltima fase de redacció del cartulari se situa en els anys 1420-1430. Sabem, com acabem de veure, que el Llibre Vermell va ser redactat a partir de 1434.44 D’altra banda, un petit nombre d’actes, que data de l’any 1424, apareix transcrit en el cartulari. 45 A més, la documentació del final del segle XIV i de principi del segle XV és cada cop més completa, tant pel que fa al camp financer com en el de les decisions municipals i de la correspondència. D’aquesta manera, es poden relacionar aquestes dates amb la d’un pagament assenyalat en els comptes del clavari dels jurats, que no s’ha de confondre amb el clavari de les imposicions.46 Entre les despeses de l’any 1418, aquest últim paga en un primer moment a misser Antoni Agullana, per 12 dotzenes de pergamins, 5 lliures i 4 sous barcelonins de tern, «que los honorables jurats per fer I libra en que metent los priviletgis e ordonasions e moltes altras cosas». 47 Més endavant, els jurats encarreguen a Jaume Bossegays «per trebaylls de sercar e triar los privilegis e fer I libra nou per la ciutat e per telar e retaglar XII dotzenes de pergamins e tinta e glassa»: 3 lliures i 8 sous. En conclusió, podem dir que aquest treball preparatori devia permetre acabar el cartulari estudiat o bé devia representar els inicis del Llibre Vermell. Tipologia documental del Llibre Verd

La documentació que presenta el Llibre Verd comprèn 376 actes, que provenen majoritàriament de la cancelleria reial i el primer dels quals data de 1144 i l’últim de 1533. La repartició en segles es presentaria de la manera següent: —Segle XII : 2 actes (0,54%); —Segle XIII: 13 actes (3,54%); —Segle XIV: 339 actes (92, 58%); —Segle XV: 12 actes (3,27%); —Segle XVI : 1 acte (0,27%); Els autors de la majoria dels actes compilats en aquest cartu-lari són els comtes-reis (Ramon Berenguer IV, Alfons II, Pere I, Jaume I, Pere II, infant i rei, Alfons III, Jaume II, Alfons III, Pe-re III, Joan I, infant i rei, Martí I, Ferran I). Un privilegi va ser concedit per Frederic de Sicília, i del papa Innocent —en realitat és un fals— en tenim una butlla sobre el convent de les clarisses. De la resta, un nombre petit d’actes (32), en són autors els consellers de Barcelona, el batlle general de Catalunya i els jurats de Girona. Hi ha menys actes en llengua vulgar que en el Llibre Vermell. Només els de la segona part i de l’última provenen de les autoritats municipals (gironina o barcelonina). En aquests casos, són reglaments municipals que regulen els salaris de notaris i escrivans, que tracten de l’escrivania de la cort de Girona, del jutge ordinari, de la fiscalitat urbana —completada en l’última part per una forma de jurisprudència sobre els consellers de Barcelona— i de persones que en són desgravades, de les relacions entre el municipi de Girona i l’abat de Sant Feliu de Guíxols, de l’urbanisme i l’inici de la construcció de les voltes a Girona, del comerç i de l’organització de la nova fira l’any 1337, del personal municipal, sobretot dels auditors de comptes, dels forns, dels vassalls, de la barca sobre el Ter i, finalment, de les alienacions de les jurisdiccions i les relacions que la ciutat hauria mantingut sobre aquest tema amb els Montcada en relació amb la jurisdicció de Llagostera o els Cervià sobre la jurisdicció de Cervià de Ter i Púbol. Per tant, aquest cartulari reuneix essencialment els principals privilegis concedits per la monarquia a la ciutat entre el final del segle XII i el final del XIV, i un gruix important de la correspondència entre el monarca, els seus càrrecs locals (batlle, veguer, sotsbatlle i sotsveguer) i les autoritats municipals. Els privilegis de finals del segle XII i del segle XIII fan referència als grans avenços personals i col·lectius que van culminar en el document fundador de l’autonomia urbana de 1284, contemporani del Recognoverunt proceres. 48 A partir d’aquí, una part important de la primera part del Llibre Verd està dedicada a les principals exempcions fiscals i comercials que van permetre als comerciants gironins, seguint l’exemple d’altres comerciants catalans, obtenir exempcions en els impostos dins el conjunt dels països que formaven la Corona d’Aragó (de 1232 a 1336). 49 Completades per les que va


concedir la branca siciliana l’any 1293, són un element important del dinamisme comercial dels comerciants de les grans ciutats catalanes. La correspondència entre la Corona i la ciutat mostra les dificultats que hi havia per fer que els agents locals del rei acceptessin les exempcions.50 En paral·lel a aquest aspecte comercial, un segon factor del ràpid creixement econòmic de la ciu-tat es troba en les exempcions fiscals, la més important de les quals és la participació dels gironins en el rescat del bovatge l’any 1300, privilegi que va ser renovat l’any 1336.51 Si el regnat de Jaume II va estar marcat per un relatiu seny en la gestió, fins al punt que havia promès, en els seus inicis, no alienar els territoris i ciutats reials, aquesta bona voluntat va quedar abandonada ben aviat, durant aquell mateix regnat, però sobretot durant el del seu nét, Pere el Cerimoniós. Efectivament, a partir de l’any 1338, amb l’afer de la jurisdicció de Palau-sator, alienada al llinatge dels Senesterra, 52 s’entra en un període important d’alienació que havia de permetre en un primer moment finançar la recuperació del regne de Mallorca i, més tard, la guerra contra Castella, 53 i encara, cap a la fi del regnat, les extravagàncies d’un casament entre el vell sobirà i la seva jove esposa. D’aquesta manera, el final de la primera part del cartulari està gairebé dedicada a aquestes pràctiques. La ciutat de Girona va participar en el moviment de creació de carrers, i en el Llibre Verd apareixen dos exemples clarament explicitats: el de Sant Feliu de Guíxols, el primer en 1355, després els de Canet, Adri, Montcal, Biert, Montbó i Cartellà (1387-1388) i el més dramàtic de Cassà de la Selva, que desemboca en una gran crisi cap a l’any 1390. 54 L’alternança venda/rescat també és una característica del final d’aquest capítol: la Corona, i en particular Martí l’Humà, es recolza en els jurats per realitzar aquestes compres; l’acte més llarg del cartulari55 s’ocupa d’un dels reglaments del rescat de les jurisdiccions alienades pel rei dins del bisbat de Girona: amb cinquanta articles, regula fins als més petits detalls tots els aspectes financers, jurídics, institucionals d’aquest rescat, sense oblidar tampoc els representants de les diferents institucions, laiques, eclesiàstiques, administratives i comunitàries (dels pagesos).56 Per acabar de completar aquests temes, el dossier que tracta de la constitució del ducat de Girona l’any 1351 comprèn un gran nombre de documents.57 Així, aquests tres grans temes, els privilegis fundadors, les franquícies comercials i la qüestió de les jurisdiccions, representen gairebé tres quartes parts de la documentació de la primera part del cartulari. En aquest sentit, reflecteixen la gran política monàr-quica, en la qual la ciutat va participar amb els seus propis mitjans. Però, aquests mitjans, el monarca els va atorgar en un moment determinat als edils: d’aquesta manera, el que hem vist més amunt sobre les ordinacions municipals mostra que aquestes s’obtenien sota la pressió de la Corona. El municipi legisla, per dir-ho així, a partir d’un marc que li forneix la Corona. Aquest també és el símbol de la relativa autonomia de què disposa. D’altra banda, l’harmonia de decisions de què dóna testimoni és un altre element que cal afegir al dossier del pactisme, encara que els notables de la ciutat seguissin el rei només en la mesura en què això no perjudicava el seu poder o el seu patrimoni. 58 La resta de la documentació fa referència a qüestions insti-tucionals: tant l’organització política de la ciutat, com el nombre de consellers que componien l’assemblea consultiva59 o l’organització financera i fiscal, són temes que eren abordats des d’un punt de vista polític en aquests privilegis. En particular, el privilegi concedit pel rei Joan I imposava als jurats la creació, l’any 1386, d’una clava-ria de les imposicions només dedicada al pagament de les pensions dels censals i violaris 60 . Una caritat, doncs, que estava ben orga-nitzada… En el camp econòmic, a més de la documentació que es referia a les franquícies comercials, tota una sèrie d’actes tractava del desenvolupament de certes activitats de la ciutat, sobretot pel que fa al tèxtil, els molins, la construcció, sobre aquesta qüestió, la creació l’any 1315 dels obrers marca la voluntat reial de tenir una política en matèria d’urbanisme61 que certament és lluny de la munificència practicada pels Visconti o els Sforza de Milà però que té ja el sol mèrit d’existir.62 També apareixen en aquesta documentació les dates i el desenvolupament de les fires.63 Finalment, com a contrapartida a les qüestions de les juris-diccions, hi ha una sèrie de privilegis que s’ocupen de la justícia, dels costums i els usatges de Barcelona o de la terra, abans de la gran compilació de Tomàs Mieres 64 del segle XV.


¿Quines conseqüències van tenir aquests privilegis? Alguns apareixen com a elements que encapçalen l’organització de les estructures administratives de la ciutat. Agafem les franquícies com a exemple. Abans hem fet veure que aquest tipus de documentació és predominant en la primera part del cartulari. Per beneficiar-se d’una franquícia, calia ser ciutadà. Per serne, el sol·licitant havia d’haver residit a Girona com a mínim un any, haver pagat la contribució a la talla i participar en l’exèrcit. Els ciutadans es podien beneficiar aleshores de les franquícies en forma de salconduit atorgat per les autoritats. D’aquesta manera va néixer una primera sèrie de documents que comença, de vegades barrejada amb altres actes, a començament dels anys 1320 i que continua durant tot el segle i encara més endavant.65 Una mena d’estat civil es desenvolupa també a partir d’un privilegi estès sovint a altres terres i concedit a la ciutat pel monarca. Passa el mateix amb la documentació financera i fiscal, que també genera altres sèries elaborades precisament a partir d’aquests privilegis.66 *

*

*

Fins ara, la transcripció d’aquest cartulari no havia temptat gaire els estudiosos. L’edició del Llibre Verd haurà estat, doncs, un repte personal: el de poder continuar investigant sense deixar d’assumir alhora les meves responsabilitats administratives actuals. De tota manera, he de retre homenatge a tots aquells que m’han precedit i que havien iniciat aquest projecte des de finals del segle passat, sobretot Enric Claudi Girbal67 i Emili Grahit i Papell; 68 durant els anys vint, Ferran Valls i Taberner,69 i, més recentment, l’antepenúltim arxiver del fons, L. Batlle i Prats.70 He d’estar també agraït als seus successors, Ramon Alberch i Fugueras i Joan Boadas i Raset, estimulats per una política cultural incansablement dirigida per Joaquim Nadal i Farreras, alcalde de Girona, que em van confiar la direcció d’aquest projecte, el qual s’ha beneficiat, a més, de la voluntat editorial de la Fundació Noguera. Sense el suport amistós i calorós d’aquest últim, i l’ajut d’un grup de treball format per Maria Josefina Arnall i Juan, Griselda Juliol, Joan Villar i Lluís Esteve Casellas i Serra, Núria Surià i l’arxiver municipal en persona, no hauria pogut realitzar adequadament aquesta transcripció. A ells, moltes gràcies, així com a tots els meus antics amics gironins, tossencs i barcelonins, particularment Manuel Sánchez Martínez, i, sobretot, a Mario Zucchitello. Chambéry, 25 de desembre de 1999.


1 1144 gener 21. Sense lloc El comte de Barcelona atorga una carta de franqueses als habitants de les parròquies de Sant Pere d’Osor, de Santa Creu d’Horta i de Sant Daniel de Maifré on els eximeix de cugucia i de força, permet el rescat en plata de les noies, i garanteix la justícia sots l’autoritat del seu batlle, a canvi del pagament de 150 auris. [A]. Original perdut. [B]. Còpia perduda escrita per Pere de Aliberch, escrivà jurat, a petició de Pere d’Areys, canonge i notari públic de Vic, del 19 d’agost de 1261. C. Còpia en pergamí nº 129 (320 × 262 mm) conservada a l’AHCG, escrita per Jaume Tresfort, notari públic, substitut del notari públic de Girona Ramon Simó de Taialà, autentificada per Guillem de Déu, jutge ordinari de Girona, del 30 de juny de 1316. D. Còpia de C de principis del s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 1v. a. Ed. de la còpia D per Josep Maria FONT I RIUS, Cartas de población y franquicia de Catalunya, I, Barcelona, 1969, p. 99-100.

D’alcunes franchees fetes als homes de les parròchies de Sent Pere d’Osor e de Senta Crou e de Sen Daniel de Manfre. Hoc est translatum fideliter sumptum, IIe kalendas iulii, anno Domini millesimo CCC° sexto decimo a quodam alio translato cuius tenor talis est: hoc est translatum cuiusdam instrumenti quod sub istis continetur verbis: Quia per scripturarum apices presentarum rerum fuit certitudinis, ideo ego Raimundus, Dei gratia comes Barchinone et marchio ac princeps Aragonie, per me et per omnes presentes et futuros, amore Dei et remedium anime mee et parentorum meorum et aliorum christianorum et ad preces Raimundi, Ausonensi episcopi, et Raimundi de Montechateno et nobilium aliorum virorum, diffinio et omnibus modis perpetuo solvo, remito et evacuo vobis omnibus hominibus et mulieribus, parvis et magnis, parrochie Sancti Petri de Osorio et Sancte Crucis et Sancti Danielis de Manfredo et infantibus vestris cuncteque vestre posteritati atque progeniei vestre perpetualiter omnes ipsas cugucias que vobis petebam et petere faciebam, ita in hunc modum ut in antea ego, nec aliquis post me venientibus, dictas cugucias nec aliquid pro eas vobis, nec vestris genitoribus, nec aliquis in dictas parrochias comorantibus, eas non requiramus nec requirere faciamus, set modo et futuro vobis et vestris perpetualiter diffinimus et omnibus modis evacuamus, ita ut in antea in alio ab aliquo non conveniatis. Horum igitur formam sequentes per me et per omnes meos presentes et futuros dono vobis predictis et genitoribus vestris et aliis in dictas parrochias comorantibus perpetualiter propter pau-pertatem dictas parrochias franchecta et libertatem ut semper in manu baiuli mei et meorum de predictas parrochias mihi et meis et aliquis de vos et de vestris genitoribus querelantibus omni tempore placitetis in platea et banchum ecclesia dicta de Osorio et ibi faciatis et accipiatis complementum iusticie et nullo tempore non teneatis placitare nisi in dicta placita et banchum ecclesia dicta de Osorio et ego nec mei in antea de hoc non possimus vobis nec vestris aliquam facere forciam. Item, baiulo meo et meis omni tempore faciant ibi omnes iusticia a iudice /1v/ iudicatas, que ego vel meis debemus facere, et quicquid ipso baiulo ibi diffinierit vel concederit vel laudaverit, per me vel per meis, ratum et firmum fiat omni tempore et vos, nec vestris aliquid nostre vicarius non teneatis de aliquo. Preterea unamquamque muliere puella et omnia sua mobilia sit soluta, libera et diffinita de me et de meos omni tempore cum duobus solidis. Pro vero diffinicione et solucione et etiam donacione, francheda et libertatem, accipio a vobis centum quinquaginta aureos. Digesta est autem scriptura XII° kalendas ffebruarii, anno VII° regnante Loduico, rege. Sig+num Petri Raimundi. Sig+num Arnalli Petri. Sig+num Falou-ti.a Sig+num Guillelmi Falchusi. Sig+num Hoctonis. Sig+num Raimundi de Montechatano. Sig+num Raimundi, comes. Sig+num Raimundi, Dei gratia Ausonensis episcopi. Hornus iudex et miles qui hec firmo. Petrus, presbiter et capellanus domini episcopi. Poncio Alberti. Sig+num Albertib Macipi, vicarius. Petre Raimundo, baiuli. Berengarius, presbiter, qui hec scripsit cum literis suprascriptis de prima linea usque ad ultime die et anno quo supra. Sig+num Petri de Ayreis, vicensis canonici et publici ville Vici notarii. Sig+num Petri de Alibergo, scriptoris iurati, qui hoc translatum fideliter translatavit, scripsit et clausit mandato Petri de Ayreis, publici Vicensis notarii, XIIII° kalendas septembris, anno Domini M° CC° LX° primo. Eg+o Iacobus Tresforti, notarius publicus substitutus auctoritate regia a Raimundo Simonis de Toylano, publico Gerunde notario, hoc translatum fideliter sumptum a dicto alio translato non aliter per iudicem ordinatum subscripto et cum eodem comprobatum, scribi feci et clausi cum suprascripto in IX linea ubi dicitur «non». Sig+num mei Guillelmi de Deo, iudicis ordinarii Gerunde, qui presens translatum cum predicto alio translato non aliter autentico fideliter comprobavi et auctoriatate iudiciali subscribo.


a. u interlineada, D.

b. Sig+num Alberti interlineat, D.

2 1190 abril. Girona Alfons I, rei d’Aragó, comte de Barcelona i marquès de Provença, enfranqueix els habitants de Girona de la intestia dins els límits situats entre la font de Pedret, Sant Daniel, la torre Gironella, el pont Fred i la cadireta superior. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 2. a. Ed. de la còpia B per Ferran VALLS I TABERNER, «Els antics privilegis de Girona», dins Estudis Universitaris Catalans, XII, 1928, p. 171-208, reeditat per Anales del Instituto de Estudios Gerundenses (Girona), XVII (19641965), p. 126 (doc. I). b. Ed. de la còpia B per Lluís BATLLE I PRATS, «Alfonso II en los Cartularios del Archivo Municipal de Girona», dins el VII Congreso de Historia de la Corona de Aragón, Barcelona, 1962, v. II, p. 167. c. Ed. de la còpia B per M. Josepa ARNALL I JUAN i J. Maria PONS I GURI, L’escriptura a les terres gironines, Girona, 1993, v. II, p. 298-299.

De la franchea de les intesties dels ciutadans de Gerona entre certs térmens habitants. Ad a omnium perveniat noticiam quod ego Ildefonsus, Dei gratia rex Aragonum, comes Barchinone et marchio Provincie. In nomine Regis Eterni, ob remedium anime mee et parentum meorum et intuitu amoris et precum Ierundensis populi christiani, facio eisdem civibus Ierundensibus, videlicet christianis, tale donum et affranchimentum quod de cetero ego vel alius aliquis auctoritate mea vel successorum meorum aliquid nullo modo exigamus neque exigere possimus causa intestacionis a predictis hominibus, iamdictam villam Ierunde infra subscriptos terminos habitantibus, videlicet infra fontem de Pedreto et Sanctum Danielem et turrem maiorem de Gerundella et pontem fretum et Kaderitam superiorem. Omnes quidem christianos infra hos terminos iamdictos modo et in futurum habitantes solvo et libero ab omni intestacione per me et per omnes successores meos per infinita secula seculorum, sicut supradictum est vel etiam sicut melius dici et intellegi potest bona fide et sine omni eorum engano, quod utique tam de viris quam de mulieribus intelligitur et eorum posteritatibus. Ffacta carta in Gerunda, anno millesimo C° LXXXX°, mense aprilis. Sig+num (signe reial) Ildefonsi, regis Aragonum, comitis Barchinone et marchionis Provincie, Berengarius, Terrachone archie-piscopus. Sig+num, Iofredi de Rochabertini. Sig+num, Raimundi de Munellis. Sig+num Petri de Turredella. Sig+num,b Sig+num Raimundi, per Dei gratiam Gerundensis episcopi, Raimundus de Calidis, Bar-chinone decanus. Ego Guillelmus de Bassa, regius notarius, scripsi hanc cartam et feci hoc sig+num. a. A rubricada, B.

b. Sig+num sense nom, B.

3 1206 juny 5. Barcelona Pere I, rei d’Aragó, comte de Barcelona i senyor de Montpeller, estableix en favor de la ciutat de Girona i dels seus habitants que tots els actes siguin signats per un escrivà públic i siguin considerats com a autèntics entre creditors i deutors, nobles o no nobles, homes o dones. El rei es compromet a no allargar els terminis de reemborsament dels crèdits o empares. Ordena, a més, que tots els actes realitzats en temps de l’escrivà públic Ermengol siguin subscrits per Bernat Esteve, també escrivà públic. Ordena, finalment, que ningú no gosi vendre vi dins la ciutat si no n’és veí. [A]. Original perdut. B. Còpia en pergamí nº 4 (359 × 308 mm) conservada a l’AHCG, escrita per Arnau de Santmartí, a petició de Bernat de Vic, notari públic de Girona, autentificada pel mateix Bernat de Vic, jutge ordinari, del 19 de desembre de 1265. C. Còpia de B de principis de s. XIV en el Llibre Verd, f. 3v-4. a. Ed. de la còpia C per Ferran VALLS I TABERNER, loc. cit., p. 128-129 (doc. III).

A quals escriptures sia haüda fe. Item, de no donar alongament entre creedors e deutors. Hoc est translatum fideliter sumptum quod sic incipit: «Hec est institucio ex novo promulgata quam ego Petrus, Dei gratia rex Aragonum, comes Barchinone et dominus Montispessulani, facio generaliter et specialiter in villa Gerunde ad utilitatem ipsius ville et tocius populi ibi morantis, consilio nobilium virorum et tocius curie mee, quod omnes scripture quascumque omnes habitantes villa Gerunde habent a vel de cetero habuerint ab aliquibus personis, sicut scriptum inveniatur in publicis scripturis a publico scriptore meo firmatis, rate et firme semper habeantur et teneantur inter creditores et debitores, sive sint milites vel alii homines vel femine, et quod ego vel aliquis per me vel post me aliquo modo


nullum demus alongamentum sive spacium proalongandi inter creditores et debitores, nec etiam in pignoribus sive obligacionibus nullum demus solvimentum neque alongamentum inter impignoratores et pignorum receptores nec aliquod ingenium factum sit ad dampnum eorum. Et si contra hoc aliquod scriptum vel preceptum a me sive a curia nostra veniret, nullum habeat valorem contra hanc institucionem, nec dicti probi homines teneantur michi in aliquod, set institucio ista firma et stabilis sive durabilis perpetuo maneat. Et mando et volo quod omnes mei vicarii sive baiuli ita imperpetuum sequantur et servent. Volo etiam quod in omnibus cartis que facte fuerunt in diebus Hermengaudi, publici scriptoris, in quibus ipse non subscripsit, Bernardus Stephani, publicus scriptor Gerunde, subscribat et sint eiusdem valoris quam si dictus Hermengaudus ibi subscripsisset. Item, precipio quod nullus sit ausus vendere vinum in villa Gerunda, nisi ipse qui sit stans ipsius civitatis vel tocius ville Gerunde.» Actum est hoc nonas iunii, anno Domini M CC VI. /4/ Signum (signe reial), Petri, Dei gratia regis Aragonum, comitis Barchinone et domini Montispessulani, qui supradicta concedo. Petrus, Ausonensis sacrista. Guillelmus, Ausonensis episcopus. Sig+num Guillelmi Durfortis. Sig+num Ugonis, comitis Impuriarum. Sig+num Guillelmi de Montecatano. Sig+num Gaufridi de Ruppebertino. Sig+num Dalmacii de Crexello. Sig+num Arnalli de Lercio. Sig+num Guillelmi de Crexello. Sig+num Arnallib de Rechesen. Sig+num Raimundi de Gerundella. Sig+num Raimundi de Palacio. Ianuarius qui hoc scripsit cum litteris subscriptis in IIIª et in IIIIª linea, die et anno quo supra. Bernardus Stephani levita et publicus scriptor Gerunde subscribo (Signe). Arnallus de Sancto Martino qui hoc XIIII kalendas ianuarii anno Domini MºCCºLXº quintoc fideliter translatavit mandato Bernardi de Vicco, publici Gerunde notario. Ego Bernardus de Vicco, publicus Gerunde notarius et iudex ordinarius domini regis, qui hoc translatum cum autentico manifeste probavi, subscribo.d a. Interlineat, C. b. Arnaldi, a. c. Omès, C, restablert per B. d. Al peu del foli, amb lletra d’època posterior: Aquest privilegi es registrat en lo libra vert dels ju-rats en la cort de Gerona en XCVI carta, anno Domini millesimo CCCXVII°, VII idus novembris, C.

4 1206 juny 5. Barcelona Pere I, rei d’Aragó, comte de Barcelona i senyor de Montpeller, concedeix que, davant d’una malifeta comesa contra un habitant de Giro-na o algú altre del bisbat que ell hagi de defendre, si després de dos o tres requeriments del veguer no es vol sotmetre, s’instituirà en defensor de la part perjudicada. Mana també que els veguers actuïn dins tota la diòcesi, com en temps del seu pare i disposa que s’apliquin els usatges de la cort de Barcelona als deutors recal-citrants de la ciutat. [A]. Original perdut. B. Còpia en pergamí n° 4 (434 × 237 mm) conservada a l’AHCG, escrita per Arnau de Santmartí, a petició de Bernat de Vic, notari públic de Girona, autentificada pel mateix Bernat de Vic, jutge ordinari de Girona, del 19 de desembre de 1265. C. Còpia de B de principis del s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 4v-5. D. Còpia en pergamí nº 3 (359 × 308 mm) conservada a l’AHCG, escrita per Ramon Bruguera, notari públic substitut per autoritat reial de Bernat de Taialà, a petició de Francesc Batlle, jutge ordinari de Girona, del 21 d’agost de 1358. a. Ed. de la còpia C per Ferran VALLS I TABERNER, loc. cit., p. 129-130 (doc. IV).

De malafeta feta en béns o en corses de ciutadans de Gerona. Item de la vegeria de Gerona. Hoc est translatum fideliter sumptum quod sic incipit: «Sit notum cunctis quod ego Petrus, Dei gratia rex Aragonum et comes Barchinone et dominus Montispesulani, ad utilitatem et comodum tocius populi Gerunde, consilio nobilium virorum et tocius curie nostre, ad servan-dam omnem comoditatem et ad effugandam omnem iniquitatem sive maliciam, dono et instituo quod si aliquis aliqua malefacta fecerit alicui habitanti Gerunde vel aliquibus aliis qui per me deffendi debeant in toto episcopatu Gerundensi, vicarius meus vocet eum bis vel ter et si venire noluerit iuri parere vel malefacta restituere et inde ille reus sive contumax aliqua malefacta in se vel in rebus suis a vicariis meis sive a predictis hominibus nostris receperit, ego instituo me pro eis auctorem et deffensorem et ipsi non teneantur de predictis maleficiis in aliquo. Item, instituo quod si aliquis in corporibus hominum Gerun-de vel eorum qui per me deffendi debeant, aliqua malefacta fecerint, statim quidquid vindicte ipse vicarius vel probi homines Gerunde inde fecerint, non teneantur in aliquo, sed ego instituo me pro eis aucto-rem et deffensorem, quia magnum dedecus est in alium corporaliter insurgere. Item, mando quod vicarii mei habeant totam vicariam integram et plenariam in toto episcopatu Gerunde, sicut in diebus patris mei ipsam vicariam vicarii habebant et tenebant per totum Gerundensem episcopatum. Item, mando quod si debitores aliqui in villa


Gerunde morantes de quibus querimonia vicariis meis facta fuerit, persolvere voluerint, teneant curiam ad morem curie Barchinone.» Actum est hoc nonas iunii, anno Domini M CC VI. Signum (signe reial) Petri, Dei gratia regis Aragonum et comitis Barchinone et domini Montispessulani, qui supradicta concedo. + Petrus, Ausonensis sacrista. /5/ Guillelmus, Ausonensis episcopus. Sig+num Guillelmi Durfortis. Sig+num Ugonis, comitis Impuriarum. Sig+num Guillelmi de Montecatano. Sig+num Gaufridi de Ruppebertino. Sig+num Dalmacii de Crexello. Sig+num Arnalli de Lercio. Sig+num Guillelmi de Crexello. Sig+num Arnalli de Rechesen. Sig+num Raimundi de Gerundella. Sig+num Raimundi de Palacio. Ianuarius qui hoc scripsit, die et anno quo supra. Bernardus Stephani, levita et publicus scriptor Gerunde, subscribo (signe). Arnallus de Sancto Martino, qui hoc XIIII kalendas ianuarii, anno Domini M CC LX quinto, fideliter translatavit mandato Bernardi de Vicco, publici Gerunde notarii. Ego Bernardus de Vicco, publicus Gerunde notarius et iudex ordinarius domini regis, qui hoc translatum cum autentico manifeste probavi, subscribo. 5 1232 abril 13. Barcelona El rei Jaume I enfranqueix els habitants de Girona del pagament de la lleuda, peatge, pesada, portatge pes i usatge dins totes les seves terres. [A]. Original perdut. B. Còpia perduda escrita per Pere Burguès, a petició de Ramon de Taialà, notari públic de Girona, autentificada per Bernat de Prat, jutge ordinari de Girona, del 31 de juliol de 1284. C. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 211, f. 307v. D. Còpia de B de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 6v. a. Ed. de la còpia B per Ferran VALLS I TABERNER, loc. cit., p. 130-131 (doc. V). b. Ed. de la còpia D per Lluís BATLLE I P RATS, «Jaume I en la cartoral ‘Llibre Verd’ de l’Arxiu Municipal de Girona», dins X Congreso de Historia de la Corona de Aragón, Saragossa, II, 1976, p. 382 (doc. I).

De la franchea primera de leuda, peatge e alcunes altres coses. Hoc est translatum fideliter sumptum a quodam privilegis domi-ni Iacobi, inclite recordacionis condam regis Aragonum, sui cerei maioris pendentis munimine roborato, cuis tenor talis est: «In nomine Domini Ihesu Christi. Pateat universis hominibus, tam presentibus quam futuris, quod nos Iacobus, Dei gratia rex Aragonum et regni Maioricarum, comes Barchinone et Urgelli et dominus Montispesulani, attendentes multa et laudabilia servicia atque grata que vos dilecti et fideles nostri cives Gerunde exhibuistis nobis semper et nostris prede-cessoribus et exhibetis cotidie liberaliter et tam fideliter quam devote, volentes vobis gratiam facere specialem cuius gratie beneficio gaudeatis perpetuo vos et vestri, cum hac igitur carta per nos et omnes heredes et successores nostros enfranquimus et franchos ac liberos et ingenuos facimus vos omnes dilectos et fideles nostros cives et habitatores Gerunde et singulos, presentes scilicet et futuros, cum rebus et mer-caturis vestris, ab omni lezda et pedatico, portatico, usatico, tolta, consuetudine, novis, veteribus statutis et statuendis, et omni penso ubique per omnia loca regnorum, terrarum et dominacionis nostre, tam per terram quam per mare et aquam dulcem etiam et in stagnum, eundo, stando et redeundo. Statuimus igitur firmiter et mandamus quod nullus lezdarius, pedagiarius, pensator, senior, maiordomus, re-positarius, merinus, salmedina, iusticia vel iudex seu alcaldus, vicarius, baiulus aut quilibet noster alius officialis vel subditus, presens vel futurus, audeat vel possit vos vel aliquem vestrum aut captalarios sive nuncios vestros aut res vel mercaturas vestras aliquas gravare, impedire, capere aliquid inde vel detinere in aliquo loco racione istorum, a quibus vos et vestros, sicut dictum est, perpetuo emfranquimus, set sitis liberi, franchi ab omnibus supradictis ubique semper inde et penitus absoluti. Quicumque autem contra tenorem huius nostri privilegii vos vel captalorios aut vestros nuncios vel res vestras aut mercaturas /6v/ quas habeatis vel in futurum habebitis, temptaverit agravare, iram nostram et penam mille morabatinorum alfonsinorum dampno et gravamine prius vobis in duplum plenarie restitutis sine omni remedio se noverit incursurum. Datum apud Barchinonam, II idus aprilis, anno Domini M° CC° tricesimo secundo. Signum (signe reial) Iacobi, Dei gratia rex Aragonum et regni Maioricarum, comitis Barchinone et Urgelli et domini Montispesulani. Huius rei testes sunt: Berengarius, episcopus Barchinone Bernardus, electus Maioricarum, dompnus Ferrandus, infans Aragonum, Raimundus Fulconis, vicecomes Cardone, Guillelmus de Montecatheno, Bernardus de Sancta Eugenia, Bernardus de Foxano, Assalitus de Gua, dompnus Acorella. Fferrandus Perez de Pina, Rodericus Gomiç.


Sig+num Guillelmi, scribe, qui mandato domini regis pro Guillelmo de Sala, notario suo, hoc scribi fecit loco, die et anno prefixis. Sig+num Petri Burgesii qui II kalendas augusti, anno Domini M CC LXXX quarto, hoc fideliter translatavit, mandato Raimundi de Toylano, publici Gerunde notarii. Eg+o Bisullunus Burgesii, tenens locum Raimundi de Toylano, publici Gerunde notarii, qui hoc translatum cum autentico fideliter comprobavi, subscribo. Ego Bernardus de Prato, iudex ordinarius domini regis in Gerundensi, qui hoc translatum cum originali fideliter comprobavi, subscribo. a. Al marge esquerre, d’una mà posterior: Altre foleo XXII, XXV, XXVI, XXVIIII, amb tinta negra, més tardana: foleo 402, 408, altre al libre vermell f. 62, altre al dit libre f. 145, 157. Al marge dret, clau que comprèn les línies 12-15, D.

6 1271 setembre 7. Girona L’infant Alfons mana al batlle de Girona i als seus lloctinents que obligui als deutors dels mercaders de draps de Girona a reemborsar-los o garantir-los mitjançant caució o fidejussió. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 7-v. C. Còpia de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 72.

De fer segurtat per deutes de drapers. Infans Petrus illustris regis Aragonum primogenitus et tenens locum eiusdem, ffidelibus suis baiulo et curie Gerundensi vel eorum locumtenentibus, salutem et gratiam. Volumus et mandamus vobis quod compellatis omnes illos, cuiuscumque iurisdiccionis fuerint, qui draperiis Gerunde sint in debitis obligati racione pannorum vel aliorum contractuum que cum eis fecerint in civitate Gerunde, ut, cum coram vobis exposita fuerit querimonia ab eisdem draperiis vel eorum /7v/ altero, si inventi fuerint ibidem, solvant ipsa debita vel assecurent priusquam inde recedant per fideiussores vel alias legitimas cauciones facere super eis in civitate Gerunde racione contractuum ibidem factorum iusticie complementum. Hoc autem aliquot non mutetis. Datum Gerunde, VII idus septembris, anno Domini Millesimo CC° LXX° primo. 7 1272 maig 14. Girona El rei Jaume I mana als seus oficials de Girona que observin la concessió feta als ciutadans d’aquesta ciutat segons la qual tota posses- sió tinguda per ells després de quaranta anys, sense interrupció ni «mala voce», els sigui reconeguda com a pròpia, sigui del senyor que sigui. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 6v-7. a. Ed. de la còpia B per Lluís BATLLE I PRATS, Jaume I, cit., p. 382-383 (doc. II).

D’aquels qui han posseyt per espay de XL ayns.a Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Maioricarum et Valencie, comes Barchinone et Urgelli et dominus Montispesulani, fidelibus suis vicariis, baiulis et universis aliis officialibus nostris Gerunde, presentibus et futuri, salutem et gratiam. Cum nos concesserimus ac laudaverimus universis et singulis concivibus Gerunde de nostra indulgencia speciali, cum instrumento nostro, omnes possessiones quas per spacium quadraginta annorum tenuerunt ipsi vel antecessores eorum per quoscumque dominos sine mala voce et interrumpcione aliqua, ut in dicto instrumento nostro lacius continetur, volumus et vobis firmiter dicimus et mandamus quatenus dictum instrumentum observetis et observari faciatis Bernardo de Bayneolis, civi Gerunde, in facto possessionum suarum quas ipse vel antecessores sui tenuerunt per spacium predictorum quadraginta annorum sine mala voce, ut superius est expressum, et hoc non mutetis aliqua racione si de nostra confiditis gratia vel amore, immo volumus quod istud modis omnibus compleatis et observetis non obstante aliquo mandato in contrarium facto. Datum Gerunde, pridie idus madii, anno Domini M CC LXX° secundo. a. Nota al marge esquerre: notent verbum omnes, quod forte per hoc inducitur aliquid speciale, alias iam est consuetudo, quod spacio XXX annorum tuetur i més avall: ubi est quia parum valet ista littera sine ipso instrumento de quo hic fit mencio, B.

8 1284 gener 25. Girona


El rei Pere II atorga a la ciutat de Girona, en vint-i-un capítols, les modalitats de la seva organització política, fiscal, econòmica, edilícia, jurídica i militar. A. B. C. a.

Original pergamí, nº 52 (363 × 530 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 62, f. 46-v. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 8-9v. Ed. de la còpia A per VALLS TABERNER, loc. cit., p. 136-139 (doc. VIII).

De contribucion a fer en serveys veynals. Item, de moltes altres coses. E aquest privilegi és apelat d’en Proensal.a In Dei nomine. Noverint universi quod, cum nos Petrus, Dei gratia Aragonum et Sicilie rex, recedentes de generali curia quam celebravimus Barchinone, essemus in civitate Gerundensi personaliter constituti, universitas civitatis predicte nobis obtulit capitula et peticiones qui inferius declarantur, suplicans nobis humiliter ut ea dicte universitati concedere dignaremur. Nos vero, eiusdem suplicacionibus inclinati, visis et intellectis capitulis supradictis, eidem gratiam facere volentes, fecimus concessionem de ipsis capitulis et peticionibus, ut inferius declaratur: Primum capitulum concedimus isto modo quod in omnibus serviciis vicinalibus que in civitate Gerunde fieri contingant, solvant omnes comuniter, per solidum et per libram, ad noticiam illorum qui electi fuerint in collectores ipsorum serviciorum et quod isti collectores sint manus, scilicet maioris, mediocris et minoris. In regalibus vero serviciis volumus quod privilegia eorum obtineant, prout fieri debeat robur firmitatis. Aliud capitulum concedimus isto modo quod omnes illi qui electi fuerint ad colligendum collectas et tallias que fient in civitate predicta, compellantur per officiales nostros ad colligendum ipsas collectas et tallias dum modo satisfiat eis competenter ad cognicionem illorum qui ipsos elegerint in collectores, nisi aliquam iustam excusacionem hostenderint propter quam predictis collectis interesse non possint. Nolumus tamen quod propter eleccionem predictam aliquis de non solvendo partem suam in predictis collectis et serviciis iuxta facultates bonorum suorum valeat se tueri. Aliud capitulum concedimus quod collectores collectarum et talliarum predictarum teneantur semel in anno tantum reddere racionem et compotum de ipsis collectis et talliis /8v/ que colligent et recipient illis qui per universitatem civitatis predicte electi fuerint ad audiendum compotum supradictum. Preterea postquam compotum suum iustificaverint, volumus quod exinde racione ipsius compoti modo aliquo non vexentur. IV. Aliud capitulum concedimus isto modo quod quilibet collectorum predictorum cum electus fuerit, teneatur iurare quod bene et legaliter se habeat in colligendis collectis et talliis supradictis et ad utilitatem civitatis predicte. V. Aliud capitulum concedimus isto modo quod banna ponantur et constituantur in civitate Gerunde, prout antiquitus est fieri consuetum. VI. De exercitu. Aliud capitulum concedimus isto modo quod quocienscumque exercitus opportuerit exire a civitate Gerunde qualibet racione, quod non agraventur amplius pauperes quam divites, set omnes comuniter teneantur ire in exercitibus supradictis. VII. Aliud capitulum concedimus isto modo quod nullus officialis noster recipiat aliquod servicium ab aliquo vel aliquibus pro emfran-quimento exercitus, sed quod omnes in propriis personis teneantur ire in exercitibus supradictis, nisi iustam excusacionem habuerint remanendi. VIII. Aliud capitulu m concedimus isto modo quod cives et habitatores Gerunde non teneantur solvere pro morabatino censuali, nisi tot denarios Barchinone quot valebit aurum unius morabatini fini. IX. Aliud capitulum concedimus isto modo quod nundine civitatis Gerunde incipiant die Sancti Martini et durent duodecim diebus et quod omnis homo possit vendere quoscumque pannos voluerit a tail in quocumque loco voluerit civitatis dum nundine duraverint antedicte. X. Aliud capitulum concedimus isto modo quod cives Gerunde utantur et uti possint usaticis Barchinone et consuetudinibus a bonis usibus que in civitate predicta habere consueverunt. XI. Aliud capitulum concedimus isto modo quod super verbis iniuriosis que dicta fuerint per aliquos in civitate predicta, observetur usaticus Barchinone et prout /9/ antiquitus est fieri consuetum. XII. Aliud capitulum concedimus isto modo quod omnes homines habitantes in civitate predicta vel eius terminis qui emerint possessiones vel aliquas alias res infra terminos hostagii civitatis predicte, qui non sint de tallia civium predictorum, teneantur solvere et solvant pro eisdem partem suam in talliis et collectis quas universitas dicte civitatis solvere contingat, nisi privilegio vel alia iusta causa valeant se tueri. XIII. Aliud capitulum concedimus isto modo quod super denunciacione novi operis quod, si ille qui operatus fuerit, iuraverit quod putat operari ad suum directum et firmaverit ad noticiam sui iudicis, quod delent ipsum opus si appareret iniustum, spacium trium mensium super hoc minime volumus observari. XIV. Aliud capitulum concedimus isto modo quod inquisicio non possit fieri contra aliquem vel aliquos civitatis predicte, nisi prouta temporibus retroactis fieri consuevit et prout de iure fieri debet.


XV. Aliud capitulum concedimus isto modo quod nullus civis Gerunde ponatur in questionibus vel tormentis, nisi secundum usaticum Barchinone secundum quod antiquitus est fieri consuetum. XVI. Aliud capitulum concedimus isto modo quod, a die mercurii ante festum Pasce Resurreccionis Domini usque in crastinum eiusdem festivitatis, nullus iudeus sit ausus exire extra callum dum modo per christianosb ipsis iudeis illicita non fiant. XVII. Aliud capitulum concedimus isto modo quod nullus iudeus possit compellere christianum ad firmandum vel causidicandum in eius posse pro honoribus vel possessionibus quos teneat pro eodem, sed christianus teneatur firmare in posse nostro vel nostri officialis. XVIII. Aliud capitulum concedimus isto modo quod iudei Ge-rundenses teneantur mittere et ponere medietatem in operibus que fient ad tuicionem civitatis Gerunde, prout antiquitus est fieri consuetum. XIX. Aliud capitulum concedimus isto modo quod observetur civibus /9v/ Gerundensibus capitulum concessum in privilegio generali curie Barchinone super facto bovatici, ut in ipso plenius continetur. XX. Aliud capitulum concedimus isto modo quod sex probi homines civitatis predicte eligantur quolibet anno pro gubernanda ipsa civitate, de quibus sint duo manus maioris et alii duo mediocris et alii duo minoris, et omnes teneantur prestare sacramentum in posse nostri baiuli de habendo se bene et legaliter circa gubernacionem et ordinacionem civitatis. XXI. Aliud capitulum concedimus isto modo quod nullus coronatus seu portans habitum clericale teneat officium pro nobis. Predictas quidem concessiones ad suplicacionem universitatis predicte in civitate Gerundensi constitutorum concedimus, fecimus et volumus perpetuo inviolabiliter observari. Mandantes vicariis, curiis, baiulis et universis officialibus nostris, presentibus et futuris, quod predictas concessiones observent et faciant inviolabiliter observari. Ad hec nos infans Alfonsus, predicti domini regis primogenitus, ad requisicionem universitatis predicte, de voluntate et assensu ipsius domini regis, laudamus, concedimus et approbamus omnia et singula supradicta, ut superius continetur. Acta fuerunt hec in civitate Gerunde supradicta, octavo kalendas februarii, anno Domini millesimo CC° octuagesimo tercio. Signum (signe reial) Petri, Dei gratia Aragonum et Silicie regis. Signum (signe) infantis Alfonsi, illustris regis Aragonum primogeniti, qui hec laudamus et firmamus, appositum hic per manum Petri Marchesii, scriptoris nostri, loco, die et anno prefixis et nichilominus huic instrumento sigillum nostrum apponi fecimus per eundem. /10/ Testes sunt: Guillelmus, vicecomes Castrinovi, Petrus Arnaldi de Botenach, Arnaldus de Curçavino, Bernardus de Perataillada, Poncius de Sancta Pace, Bernardus Hugonis de Cabrenz, Guillelmus de Sancto Vincencio. Signum + Petri de Bonastre, predicti domini regis scriptoris, qui mandato eiusdem hec scribi fecit et clausit, cum litteris rasis et emendatis in linea VIIª, ubi dicitur «valebit», loco, die et anno prefixis. a. Amb lletra del segle XIX : en 9 de novembre de 1819 se sacó copia con paper. Al marge dret, foli 8, línies 7-12 agrupades i cita tardana: et que dicantur servicia vicinalia vel regalia, habetur in foli CCCLVIII° et CCCCXIII°. Foli 8v, nota línia 14. Foli 9, clau que inclou les línies 1-3, 6-9 i cita tardana: de novi operis numeracione; línies 10-11, cita tardana: de inquisicionibus, línies 12-13: de torments i nota davant del capítol 16. Foli 9v, capítol XX: qualiter possunt eligi sex jurati; línia 4: nota , com davant del capítol XXI. Dibuix representant un cap amb tonsura davant del capítol XXI, C. b. christianis, C.

9 1284 maig 29. Girona. Pere Guerau, ciutadà de Girona, concedeix als habitants de Girona que puguin utilitzar els seus forns, situats prop de la plaça dels Cavallers, sense pagar puja per la cuita de cassoles, panades, formatjades, flaons i tortells. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, 218v.

Carta antiga que féu en Pere Gerau que aquels qui courien lur pan en los seus forns qui són prop la plaça dels Cavalers hi puxan coura sens puja caçoles, panades, formatgades, flahons e tortels e d’alscunes altres coses. Sit omnibus notum quod ego Petrus Geraldi, civis Gerunde, gratuito animo et spontanea voluntate ac de mera et speciali gratia, per me et omnes b meos, dono et concedo omnibus habitantibus in Gerunda ac universitati eiusdem, tam presentibus quam futuris, perpetuo quod omnes illi tam homines quam mulieres habitantes in Gerunda, presentes scilicet et futuri, qui in furnis nostris qui sunt iuxta plateam militum in Gerunda decoquerint panem suum, possint in eisdem furnis decoquere cassolas, panades, formitgades, flaonos, tortellos, sine puya et fornatico et sine aliqua re quam dare non teneantur, et etiam


si ea que ibi deportaverint ad decoquendum tam panes quam alia predicta, arderentur vel prope ignem deserverentur, illud restituamus et reficiamus eis de nostro proprio, et etiam si panem quem ibi deportaverint ad decoquendum, voluerint inde abstrahere in pasta pro eo quod illum ibi decoquere non possent, non teneantur dare aliquid me vel meis pro illa pasta de fornatico vel puia vel alias, set de pane qui ibi decoquetur habeamus ego et mei puiam seu fornaticum consuetum. Promitens per me et meos omnibus habitantibus in Gerunda, tam presentibus et futuris, et notario infrascripto tanquam publice persone stipulanti et recipienti omnia predicta et subscripta nomine eorumdem predicta omnia observare et complere et rata et firma habere et contra in aliquo venire et ad maiorem cautelam iuro per Deum et sancta quatuor Dei Evangelia, corporaliter tacta, hec omnia attendere et complere et contra in aliquo venire. Ad hec nos domina Bernarda, mater eius, et Sibilia, uxor ipsius, firmamus, laudamus et concedimus omnia et singula supradicta et promittimus quod contra in aliquo non veniamus, racione nostri sponsalicii vel alias, renunciantes iuri ypothecarum nostrarum quod habemus in bonis virorum nostrorum racione nostri sponsalicii vel alias. Actum est hoc, quarto kalendas iunii, anno Domini M CC L XXX quarto. Sig+num Petri Geraldi. Sig+num Bernarde, illius matris. Sig+num Sibilie, uxoris ipsius, qui hec firmamus et laudamus. Testes sunt: Arnaldus de Riparia, Paulus de Palaciolo, Berengarius /218v/ de Terradis, iurisperitus, Arnaldus de Rovirola, Arnaldus Bertrandi, Guillelmus Provincialis, Arnaldus Corrigerii et Raimundus Olivis de Gerunda. E+go Bisullensus Burguesii, tenens locum Raimundi de Toylano, publici Gerunde notario, hec scripsi et clausi. a. Interlineat, B.

b. Interlineat, B.

10 1286 març 19. Girona El rei Alfons concedeix que tot ciutadà de Girona no hagi de pagar dret de terç o foriscapi sinó a la taxa del deu per cent. Tota persona forastera de Girona que cometi un delicte serà jutjada dins la ciutat, sigui quina sigui la jurisdicció a la qual pertanyi. A. B. C. a.

Original pergamí, nº 57 (200 × 220 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 64, f. 24. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 10-v. Ed. de la còpia B per Ferran VALLS I TABERNER, loc. cit., p. 139-140 (doc. IX).

Que negun ciutadan no pac per ters o foriscapi reyal, sinó a rahon de X sòlidos per C. Item, que tot hom estrany de qualque juridicció sia qui deia res a ciutedà de Gerona, que sia tengut fer dret en Gerona. Noverint universi, quod nos Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Maioricarum et Valencie ac comes Barchinone, attendentes quod vos fideles nostri probi homines et cives Gerunde plurima dampna passi estis tempore preterito propter guerram Gallicorum, idcirco concedimus vobis et successoribus vestris perpetuo quod nullus de civitate Gerunde teneatur dare vel solvere pro tercio vel foriscapio, nisi decem solidos pro centum solidis et ad illam racionem secundum maius et minus de honoribus vestris qui pro nobis teneantur. Item, laudamus, conce-dimus et confirmamus vobis et vestris perpetuo quod omnis homo extraneus, cuiuscumque iurisdiccionis sit, qui debebit aliquid alicui de Gerunda vel delinquerit in vicaria Gerunde vel robaverit aliquos homines de Gerunda, teneatur inde facere ius in Gerunda in quantum de iure fuerit faciendum. Hanc autem conces-/10v/-sionem vobis et vestris facimus perpetuo per nos et nostros, sicut melius dici et intelligi potest ad vestrum vestrorumque salvamentum et bonum intellectum. Mandantes vicariis, baiulis et universis aliis officialibus nostris et subditis quod hanc concessionem nostram firmam habeant et obser-vent et non contraveniant nec aliquem contravenire permittant. Datum Gerunde, XIIII kalendas aprilis, anno Domini millesimo ducentesimo octuagesimo quinto. Sig+num (signe reial) Alfonsi, Dei gratia regis Aragonum, Maiori-carum et Valencie ac comitis Barchinone. Testes sunt: Raimundus Fulchonis, vicecomes Cardone, Arnaldus Rogerii, comes Pallarensis, Poncius Hugonis, comes Impuriarum, Raimundus de Angularia, Guillelmus Raimundus de Iosa. Sig+num Petri Marchesii, notarii dicti domini regis, qui mandato eiusdem hec scribi fecit et clausit loco, die et anno prefixis. a. Al marge dret, amb lletra tardana: est aliud f. XI regis Alfonsi. Una clau que comprèn les tres últimes línies del foli: facit pro marchis, C.


11 1289 novembre 20. Lleida El rei Alfons II confirma el privilegi sobre les taxes dels foriscapis reials. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 10. a. Ed. de la còpia B per F. VALLS I TABERNER, loc. cit., p. 141 (doc. XI).

De la confirmacion e concession del privilegi dels foriscapis reyals. Noverint universi quod, cum nos Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Maioricarum et Valencie ac comes Barchinone, in generali curia Montissoni revocaverimus omnia privilegia per nos concessa secundum ordinacionem curie supradicte et concessissemus universitati hominum Gerunde quod de vendicionibus et empcionibus quas face-rent de domibus, honoribus et possessionibus que pro nobis tenerentur, non tenentur dare pro tercio, nisi decem solidos pro centum, et ad dictam racionem secundum maius et minus, prout in privilegio, quod inde habent, continetur. Nos Alfonsus, Dei gratia rex predictus, propter dampna que sustinuerunt et sustinent racione presentis guerre et ob necessitatem magnam quam habent, habita deliberacione cum consilio nostro, dicte universitati et universis hominibus eiusdem confirmamus privilegium supradictum ac illud concedimus de presenti in perpetuum irrevocabiliter observandum, prout in privilegio, quod iam inde habent, lacius continetur. Mandantes per presentes universis officialibus et subditis nostris quod dicte universitati et hominibus eiusdem observent dictum privilegium et contentum in eodem et observari faciant inviolabiliter et non contraveniant aliqua racione. Datum Ilerde, XII° kalendas decembris, anno Domini M° CC° LXXX° nono. 12 1293 maig 5. Barcelona Jaume II demana a l’infant Pere, el seu procurador, que d’ara en endavant no tingui lloc a Girona cap investigació general sobre les mercaderies comerciades entre Girona i Rosselló, sense manament reial. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 1 (120 × 210 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 255.

Que no sia feta inquisicion general en la ciutat de Gerona sens especial manament del senyor rey. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Sicilie, Maioricarum et Valen-cie ac comes Barchinone, inclito et karissimo fratri suo infanti dompno Petro, domino Montiscatheni et Castri Veteris, ac procuratori suo, salutem et fraterne dilectionis constanciam. Intelleximus ex parte proborum hominum civitatis Gerunde quod vos facitis fieri per Guillelmum de Socharrats, iurisperitum, inqui-sicionem generalem in civitate Gerunde super mercibus immissis in terram Rossilionis et de dicta terra aportatis ad dictam civitatem et super quibusdam aliis. Vero cum non sit intencionis nostre quod vos debeatis facere inquisicionem generalem in dicta civitate sine nostro speciali mandato, vobis dicimus et mandamus quatenus, visis presentibus, ab inquisicione predicta facienda desistatis seu desisti penitus faciatis. Nos enim mandavimus per litteras nostras dicto Guillelmo de Socharrats quod ab inquisicione predicta facienda desistat omnino. Data Barchinone, III nonas madii, anno Domini M° CC° XC° ter-cio. 13 1293 maig 5. Barcelona El rei Jaume II mana al jurista Guillem de Socarrats que aturi la investigació general sobre les mercaderies comerciades entre Girona i el Rosselló, que aquest havia iniciat a petició de l’infant Pere. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 2 (110 × 210 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV, conservada en el Llibre Verd, f. 255-v.

Que no sia feta inquisicion general en la ciutat de Gerona, així com damont. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Sicilie, Maioricarum et Valencie ac comes Barchinone, fideli suo Guillelmo de Socharats, iurisperito, salutem et gratiam. Vidimus probos homines Gerunde conquerentes quod vos inquiritis in dicto loco de mandato dompni infantis Petri, karissimi fratris nostri, super mercibus immisis in terram Rossilionis et de dicta terra aportatis ad dictam civitatem et super aliis quibusdam secundum mandatum a dicto dompno infanti vobis factum. Verum cum non sit intencionis nostre quod dictus frater noster possit facere inquisicionem generalem in dicto loco sine nostro speciali mandato, vobis dicimus et mandamus quatenus desistatis a


dictis inquisicionibus, visis pre-sentibus. Nos enim mandamus per presentes baiulo nostro dicte civitatis quod in dicta inquisicione facienda vos procedere ullatenus non permitat. /255v/ Data Barchinone, III nonas madii, anno Domini M° CC° XC° tercio. 14 1293 maig 11. Barcelona El rei Jaume II mana al batlle de Girona que tothom que resideixi des de fa un any o més a la ciutat de Girona sigui considerat com a ciutadà seu i no pugui ser reclamat per altres ciutats. Pel que fa als altres cal atenir-se a les constitucions de les Corts de Barcelona. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 255v. a. Ed. de la còpia B per F. VALLS I TABERNER, loc. cit., p. 158 (Apèndix, doc. 2).

Que aquels qui per I ayn o més hauran fet contínua residència en Gerona, no sien demanats per aquels qui dien que són lurs, ans sien haüts per ciutadans. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Sicilie, Maioricarum et Valen-cie ac comes Barchinone, ffideli suo baiulo Gerunde vel eius locum-tenenti, salutem et gratiam. Intelleximus quod aliqui nobiles, milites, clerici et alii petunt aliquos homines stantes in Gerunda quos asserunt fore ipsorum. Quapropter vobis dicimus et mandamus quatenus de illis qui per annum vel ultra fecerunt staticum seu continuam residenciam in Gerunda, non inquietetis ipsos nec inquietari permitatis super predictis ad querimoniam alicuius, immo ipsos pro civibus habeatis. De aliis vero qui ab anno citra transtulerunt domicilium ad dictam civitatem, faciatis ipsos respondere et stare iuri illis qui ipsos petent racione predicta, iuxta constitucionem per dominum regem Petrum, bone memorie patrem nostrum, in celebri curia Barchinone factam, cum ita sit fieri consuetum. Datum Barchinone, V° idus madii, anno Domini, M° CC° XC° tercio. 15 1296 abril 3. Palerm Frederic, rei de Sicília, confirma als barcelonins els privilegis atorgats pel seu germà Jaume d’Aragó, de 18 i 22 de febrer de 1286 i 17 de juliol de 1288, que fan extensius als altres súbdits del Principat de Catalunya, dels regnes d’Aragó i Mallorca, i dels altres dominis del rei d’Aragó, i els permet, a més a més, escollir cònsols. [A]. B. C. D. E. a.

Original perdut. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd de l’AHMB, I- f. 257-v i 268-270. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Vermell de l’AHMB, II- f. 134v-135v. Còpia sobre pergamí nº 1.673 (555 × 655 mm) conservada a l’AHCG, feta per Bernat Pallarès, notari públic de Barcelona, autentificada per Ferrer de Vilafranca, veguer de Barcelona, del 9 de febrer de 1316. Còpia de D de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 173-178v. Ed. de les còpies B i C per A. de CAPMANY I PALAU , Memorias históricas sobre la marina, comercio y artes de la antigua ciudad de Barcelona, reed. E. Giralt i Raventós i C. Batlle i Gallart, II-1, Barcelona, 1963, p. 62-63 (doc. 40); p. 65-66 (doc. 43); i p. 86-88 (doc. 57).

De les franchees atorgades per lo rey de Sicília als Cathalans e primerament de la treta de froment e d’ordi. Item que·ls Cathalans pugen elegir cònsol en Sicília. Item altres coses. Hoc est translatum sumptum fideliter a quodam privilegio pergameneo sigillato sigillo serenissimi domini, domini Ffrederici tercii, Dei gratia regis Sicilie, ducatus Apulie, principatus Capue, pendenti in veta de sirico, cuiusquidem privilegii tenor talis est: «Fredericus tercius, Dei gratia rex Sicilie, ducatus Apulie et principatus Capue, per presens privilegium notum fieri volumus uni-versis, tam presentibus quam futuris, quod Guillelmus de Riuxiaco, consul Cathalanorum existencium in Panormo, devotus noster, nomine et pro parte Barchinonensium devotorum nostrorum, ostendit et presentavit in nostra curia infrascripta privilegia et scripta eisdem Barchinonensibus olim facta et indulta per serenissimum regem Iacobum, Aragonum et olim Sicilie regem, dominum fratrem nostrum, de libertatibus, immunitatibus et gratiis concessis eisdem Barchinonensibus per predictum dominum fratrem nostrum, continencie infrascripte tenor unius ex predictis privilegiis talis est: «Iacobus, Dei gratia rex Sicilie, ducatus Apulie et principatus Capue, notum fieri volumus universis quod attendentes grata et accepta servicia que Cathalani, fideles nostri, illustrissimo domino Aragonum et Sicilie regi, clare memorie karissimo patri nostro, et nobis contulerunt, conferunt et dante Domino, infuturum conferre poterunt gratiora, comtemplacione et intuytu serenissimi et karissimi /173v/ fratris nostri domini Alfonsi, illustris regis Aragonum, Maioricarum et Valencie et comitatus Barchinone, eos


speciali gratia prosequentes. Eisdem tantummodo Cathalanis, habitatoribus Cathalonie et non aliis, liberaliter et gratiose concedimus ut de portubus insule nostre Sicilie licitis et permissis ad extraccionem victualium deputatis, predicti Cathalani, habitatores tantummodo Cathalonie et non alii, frumentum et ordeum pro substentacione devotorum nostrorum predictarum partium Cathalonie possint extrahere cum licencia nostra seu magistri vel magistrorum portulanorum Sicilie, qui nunc sunt et pro tempore fuerint, cum navibus et aliis vassellis defferenda ad partes easdem et non alio, exoneranda et vendenda ibidem sub iure exiture curie nostre, vel predictis magistro vel magistris portulanis, ad racionem de terinis tribus ponderis generalis pro qualibet salma frumenti, et de terino uno et granis decem eiusdem ponderis, pro qualibet salma ordei integraliter exolvendo, ita tamen quod per eosdem Cathalanos ius dohane secretis Sicilie, qui sunt vel pro tempore fuerint, vel cabellotis seu credenceriis dicti iuris debeat exhiberi. Mandantes tenore presencium predictis magistro seu magistris portulanis Sicilie, tam presentibus quam futuris, quod predictis Catalanis habitatoribus Cathalonie et non aliis, qui extraccionem frumenti et ordei extrahendorum de predictis portubus Sicilie et ferendorum ad predictas partes Cathalonie et non alio, ab eis seu ipsorum altero emere voluerint, exituram ipsorum frumenti et ordei ad raciones predictas concedant, et recepto prius per curiam nostram vel predictos magistros portulanos a predictis /174/ Cathalanis iure exiture ipsorum victualium ad raciones predictas ac fideiussoribus Cathalanis quos consul Cathalanorum illius civitatis vel terre, ubi huiusmodi fideiussores dabuntur, approbabit ydoneos sub pena valoris vassellorum et honerum quod cum ipsis victualibus alio non divertant, sed frumentum et ordeum ipsum ad predictas partes Catalonie tamtummodo deferant, exonerent atque vendant, quodque de exoneracione et vendicione ipsorum facienda per eos in altera terrarum et locorum ipsarum partium, in qua vel quo frumentum ipsum exonerari et vendi contigerit, a vicario et baiulo ipsius terre ydoneas eis deferant seu defferri faciant litteras reales infra certum et competentem terminum, eis per eos iuxta loci distanciam prefigendum, Cathalanos eosdem quantitatem frumenti et ordei cuius exituram a nobis vel eis emerint, de predictis portubus Sicilie extrahere a et ad predictas partes Catalonie et non alio deferre sine contradiccione permittant. Predicti quoque magister seu magistri portulani, preterquam presens privilegium in publicam formam fece-rint redigi, quam tam ad eos quam ad singulos successores eorum omnem vim, robur et cautelam habere volumus privilegium ipsum nunciis predictorum Cathalanorum debeant resignare per eos vel alios eorumdem magistrorum portulanorum successoribus ostendendum. b Datum Panormi, anno Domini M° CC° LXXXV°, mense ffebruarii XVIII°, eiusdem XIIII e indiccionis, regni nostri anno primo». Tenor alterius privilegiorum ipsorum talis est: «Iacobus, Dei gratia rex Sicilie, ducatus Apulie et principatus Capue. Decet munificenciam regiam illos gratiis et libertatibus am-pliare, quos /174v/ antiqua fidelitas et gratuitorum serviciorum oblacio reddunt beneficiorum largicione condignos. Nam quanto benemeritis de collatis obsequiis per Dominum liberaliter providetur, tanto fideles singuli ad dominantis servicia animosius et ardencius inducuntur. Attendentes igitur puram fidem et devocionem sinceram quam Cata-lani, fideles et devoti nostri, erga illlustrem dominum regem Aragonum et Sicilie, dominum patrem nostrum clare memorie, serenissima dominam Aragonum et Sicilie, reginam dominam matrem nostram, et nos prompto zelo gesserunt et gerunt, nec minus grata satis et accepta servicia, per eos dictis dominis parentibus nostris et nobis fideliter et devote prestita, et que dicte domine nostre et nobis prestant et conferre poterunt in antea, dante Domino gratiora, eis dec libertate mera et gratia speciali concedimus quod predicti Catalani in singulis terris et locis regni nostri Sicilie, illi videlicet qui sunt et erunt in terris eisdem, inter se possint eligere et statuere unum ex eis, quem ydoneum et sufficientem viderint, in consulem. Qui consul questiones et causas civiles quas inter eos moveri contigerit, vel ipsos ab aliis conveniri, audiat, examinet et debito fine decidat et quod sentencialiter de-creverit, appellacione ad nos interposita, observet et faciat observari. Ita tamen quod de questionibus criminalibus se nullatenus intromittat et ad easdem questiones criminales manus suas aliquatenus non extendant. Ceterum, considerantes quod, quanto fideles et devotos nostros prerogativa gratie, favoris et benignitatis amplectimur et eis beneficia per nostram /175/ munificenciam conferuntur, tanto maioris fidei et devocionis ardore accensi ad nostra servicia promptius et animosius inducuntur,d eisdem tantummodo Catalanis, qui sint habitatores Cathalonie et non aliis, concedimus et pleno favore regio confirmamus quod vassella, merces, peccuniam et omnes res alias ipsorum Catalanorum qui sint habitatores Catalonie, quos in regno nostro Sicilie naufragium pati contigerit, quas patroni secundum consuetudinem, hactenus observatam infra ipsius naufragii triduum recuperare poterant, vassellis et rebus omnibus eiusdem naufragii post ipsum triduum ad recuperandum residuis fisci nostri comoditatibus applicatis, liceat Catalanis tantummodo qui sint habitatores Catalonie, ea sine aliqua licencia curie vel mandato infra et post triduum toto tempore recuperare, habere et utilitatibus suis acquirere, nichil pro recuperacione et habicione ipsorum nostre curie vel eius officialibus exibendo, ideo perpetuo eis observari volumus, nulla in hoc constitucione seu consuetudine contraria valitura. Et si alique persone publice vel private aliqua de peccunia, mercibus, vassellis et rebus naufragiorum ipsorum, ob favorem et potenciam curie vel suum seu aliarum quarumlibet personarum caperent vel capi facerent,


pecuniam, res et bona ablata ad dupplum in sue trangressionis penam patronis ipsorum, illi qui ea ceperint, restituere per nostram curiam compellantur. Ad huius autem nostre concessionis memoriam et robur perpetuo valiturum, eis exinde presens privilegium fieri iussimus et magestatis nostre pendenti sigillo muniri. Datum Panormi, anno Domini /175v/ M° CC° LXXXV°, mense ffebruarii XXIIo , eiusdem XIIIIe indiccionis, regni nostri anno primo». Et tenor ultimi privilegiorum ipsorum talis est: «Iacobus, Dei gratia rex Sicilie, ducatus Apulie et principatus Capue, officium regie dignitatis exequimur et ad maiora laudum et fame preconia munificencia regalis extollitur, dum illos, quos fidelitatis et devocionis collata servicia redunt amabiles, ac provisione et remuneracione condignos, gratiarum et largicionum beneficiis promovemur, unde honor et nomen nostrum extollitur et apud benemeritos fides et devocio augmentantur. Considerantes itaque puram fidem et devocionem sinceram quam cives Barchinone, devoti nostri, erga illustres quondam dominos predecessores nostros, ac serenissimum dominum Alfonsum, regem Aragonum, Maioricarum et Valencie ac comitem Barchinone, karissimum fratrem nostrum, et nos prompto zelo et cum qualibet animi puritate gesserunt et gerunt, necnon grata satis et accepta servicia que eis et nobis devote, fideliter et legaliter contulerunt, et que, annuente Domino, conferre poterunt in futurum, eis sub infrascripta forma et modo de liberalitate mera et speciali gratia concedimus et donamus infrascriptas libertates, immunitates et gratias in mercacionibus et negociacionibus de mercibus et rebus eorum licitis et permissis, quibus a primo die mensis septembris sequentis secunde indiccionis proximo /176/ future in antea libere gaudeant et utantur, videlicet, quod cives predicte civitatis Barchinone, exclusis Provincia-libus, Romanis, Tuscis, Venetis, Pisanis et habitatoribus regni Sicilie, qui se cives Barchinone dicerent in mercacionibus et negociacio- nibus eorum, iuxta consuetudinem regis Sicilie faciendis de mercibus et rebus eorum licitis et permissis in terris et locis tocius regni nostri Sicilie acquisitis et de cetero acquirendis, intrando, stando et exeundo, sint liberi et immunes, salvo quod de predictis mercibus et rebus eorum, aliunde quam de Barchinone et aliis terris et locis dominii predicti domini, fratris nostri, per eos in predictum regnum Sicilie deferendis quod pro dirictu curie, novis statutis omnibus remissis, eisdem et duabus partibus iurium antiquorum de tempore illustris quondam domini regis Guillelmi secundi, avunculi nostri dive memorie, eis de gratia relaxatis, solvant terciam partem tantum ipsorum iurium antiquorum, prout per Ianuenses, cives Ianue, ius ipsum de privilegio nostre concessionis et gratie exiberi consuevit et debet. De mercibus autem et rebus eorum licitis et permissis deferendis per eos a dicta civitate Barchinone et aliis terris et locis dominii dicti domini fratris nostri, quilibet mercator civis Barchinone solvat tantummodo cabellotis seu credenceriis cabellarum dohannorum maris terrarum et locorum eiusdem regni, videlicet, ad quas eos cum eisdem rebus et mercibus primitus applicare contingerit et eas ibidem exoneraverint, et eas in toto vel in parte vendiderint, skifatum auri unum, valentem tarinos auri octo ponderis /176v/ generalis.e Si vero predicti mercatores, vendita in eisdem terris aliqua parte ipsarum mercium, reliquam partem earum vellent a predictis terris extrahere, deferendam alio ad vendendum, volumus quod, predicto skifato per quemlibet eorum propterea soluto cabellotis seu credenceriis do-hannarum maris terrarum et locorum ipsorum, in quibus eas exone-rabunt et in parte vendent, easdem a terris eisdem per mare vel per terram libere absque iure dohanne possint extrahere et defferre ad loca quelibet ad vendendum, quodque constituto cabellotis dohanne maris illius terre, ad quam reliquam quantitatem mercium predictarum detulerint, si per mare vel cabellotis dohanne ipsius terre, si per terram merces ipsas intromitti contigerit per patentes litteras seu apodixas mercatoribus ipsis factas per dohanerios illius terre, ad cuius portum primo declinaverint, et in ea facient vendicionem certe partis mercium earumdem quod de predicto skifato sit eis integre satisfactum, predicti cives partem restancium mercium, deferendam per eos ad terram eandem, libere vendant et predictis cabellotis dohanarum nichil propterea solvere teneantur, cum velimus quod non nisi semel pro iure ipso solvere compellantur. De ponderatura autem mercium que venduntur ad cantarium, solvere debeant usque ad grana duo et medium et non plus. Pro ripa vero et mensuris, prout per predictos cives Ianue ius ipsum de predicta concessione et gratia nostra debetur, solvere teneantur. De mercibus etiam et rebus eorum licitis et permissis, per eos extrahendis de partibus, terris et locis predicti regni nostri alio deferendis, sol-/177/-vant ius quod per Ianuenses cives Ianue de privilegio nostre concessionis et gratie exiberi consuevit et debet. Omnes vero predicti cives Barchinone in omnibus partibus dicti regni nostri sint salvi et securi, in personis et rebus eorum, sani et naufragi et non impediantur personaliter vel realiter pro obligacione alterius vel offensa. Ad huius autem nostre concessionis et donacionis memoriam et robur in posterum valiturum, presens privilegium eis exinde fieri et maiestatis nostre sigillo pendenti iussimus comuniri. Datum Messine, anno Domini M° CC° LXXXVIII°, mense iulii XVII°, eiusdem prime indiccionis, regni nostri anno tercio». Verum quia predictus consul, pro parte tam predictorum Bar-chinonensium quam Catalanarum, Aragonensium, Maioricanorum et aliorum de dominio et posse dicti domini fratris nostri, nobis humili-ter


supplicavit, ut predictis Catalanis et Barchinonensibus predictas libertates, immunitates et gratias, eis per predictum dominum fratrem nostrum indultas et concessas, sicut in dictis privilegiis continetur, de gratia confirmare et predictis Catalanis, Aragonensibus, Maioricanis et aliis de predicto dominio et posse predictas alias libertates, immunitates et gratias predictis tantum Barchinonensibus concessas et indultas per predictum dominum fratrem nostrum, de novo concedere liberaliter dignaremur. Quibus supplicacionibus benigne admissis, considerantes fidem et devocionem sinceram quam ipsi erga predictum dominum fratrem nostrum et nos prompto zelo gesserunt et gerunt, nec minus fidelia et grata servicia per eos predicto domino, fratri nostro, et /177v/ nobis constanter, fideliter et devote prestita et que in futurum, actore Domino, conferre poterunt gratiora, dum deceat maiestatem regiam benemeritos gratiis, donis et retribucionibus ampliare, predictis Catalanis predictas libertates, immunitates et gratias, eis per predictum dominum fratrem nostrum concessas, quatenus in duobus ex predictis privilegiis continentur et predictis Barchinonensibus, predictas alias libertates, immunitates et gratias eis concessas per eundem dominum fratrem nostrum, sicut continetur in alio ex privilegiis memoratis, liberaliter et gratiose et ex certa nostra consciencia confirmamus et predictis Catalanis, Aragonensibus, Maioricensibus et aliis de dominio et posse dicti domini fratris nostri, predictas libertates, immunitates et gratias predictis Barchinonensibus concessas per predictum dominum fratrem nostrum, de liberalitate mera et speciali gratia et ex certa nostra consciencia, concedimus et donamus, ita tamen quod predicti Catalani, Aragonenses, Maioricani et alii de dominio et posse dicti domini fratris nostri a primo septembris proximo, future decime indiccionis in antea et predicti Maioricani, donec erunt in fide, dominio et posse dicti domini fratris nostri, utantur et gaudeant libertatibus, immunitatibus et gratiis supradictis. Et si forte processuf temporis predicti Maioricani non essent de dominio et fide dicti domini fratris nostri, ab eo tempore quo non erunt et esse desierint de dominio et fide ipsa, non utantur, nec gaudeant predictis libertatibus, /178/ immunitatibus et gratiis, vel aliqua parte ipsarum, et ab ipsis libertatibus, immunitatibus et gratiis, penitus excludantur et ex tunc in antea, quo ad predictos tantum Maioricanos et non ad alios supradictos, presens privilegium habeatur pro casso, irrito et inani. Ad huius autem nostre concessionis et confirmacionis memoriam et robur in posterum valiturum eis exinde presens privi-legium fieri et maiestatis nostre sigillo pendenti iussimus communiri. Datum in urbe felici Panormi per nobilem Conradum Lanceam, regni Sicilie cancellarium, anno Dominice Incarnacionis millesimo ducentesimo nonagesimo sexto, mense aprilis tercio, eiusdem none indiccionis, regni nostri anno primo. Sig+num Margariti Sunyerii, notarii publici Barchinone testis. Sig+num Iohannis de Beseriis, notarii Barchinone testis. Sig+num Fferrarii de Villafrancha, vicarii Barchinone et Vallesii, qui huic translato sumpto fideliter ab originali suo et cum eodem legitime comprobato ex parte domini regis et auctoritate officii quo fungimur, autoritatem impendimus et decretum ut ei tanquam originali suo fides plenaria ab omnibus impendatur appositum per manum mei Bernardi de Cumbis, notarii publici Barchinone regentisque scribaniam curie vicarii eiusdem civitatis, in cuius manu et /178v/ posse dictus vicarius hanc firmam fecit quinto idus ffebruarii, anno Domini millesimo CCC° quintodecimo. Presentibus testibus Iacobo Pererii et Bernardus de Daurats et ideo ego Bernardus de Cumbis, notarius predictus, hec scripsi et hoc meum sig+num hic apposui. Sig+num Bernardi Payares, notarii publici Barchinone, qui hoc translatum sumptum fideliter ab originali suo et cum eodem fideliter comprobatum scribi fecit et clausit cum litteris supprapositis in linea VIIIa ubi dicitur «predictis» et in linea XLVI a ubi dicitur «forte» et rasis et emendatis in linea XXI a ubi dicitur «post» et in linea XXIIa ubi dicitur «officialibus» et in dicta linea XLVa ubi dicitur «fide», quinto idus ffebruarii, anno Domini M° CCC° quintodecimo. a. Exhibere, a. b. Attendendum, a. c. qui, D. granos ponderis generalis, a. f. Pro de cursu, a.

d. Inducan tur, a.

e. skifatum aureum unum, valentem tres aureos octo

16 1300 febrer 4. Barcelona El rei Jaume II ven els drets de bovatge, terratge i herbatge que posseeix a Catalunya als nobles i representants de les ciutats i viles reials, entre les quals hi ha Girona, per la quantitat de 2.000 lliures barceloneses, per pagar els deutes contrets per la reialesa en l’expedició de Múrcia i el viatge de Sicília, així com aquells contrets per Alfons II en la defensa del país contra la reialesa francesa. La present venda haurà de ser aprovada, al començament de cada nou regnat, en un acte públic del rei, abans que els seus súbdits li prestin homenatge. Els homes i llocs d’Església continuaran pagant aquests drets. [A]. Original perdut.


B. C. a.

Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 12-18v. Còpia de 15 de novembre de 1689, conservada a ACH de Vilafranca del Penedès, Llibre Verd, f. 423v-430v. Ed. de la còpia C per Jordi VALLÈS, Jordi VIDAL, Maria Carme COLL, Josep M. BOSCH , El Llibre Verd de Vilafranca, vol. II, Barcelona, 1992, p. 887-899 (Fundació Noguera, Llibres de Privilegis-2).

De la venda del bovatge.a In Dei Nomine. Noverint universi quod cum nos Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie et Murcie comesque Barchinone ac sacro sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, debeamus maxima, plura et diversa debita richis hominibus, militibus, civibus et aliis diversis hominibus et personis que expendimus pro adquirendo et habendo regno Murcie quod habemus et possidemus et pro viatico quod fecimus in Siciliam et pro aliis de causis plurimis et diversis et etiam debeamus predictis personis multa debita et diversa que illustris dominus rex Alfonsus, bone memorie frater noster, debebat et expenderat pro deffensione regnorum et terrarum suarum in guerris quas habebat et diu habuit cum rege Ffrancie et aliis et nos non haberemus promptam solucionem seu peccuniam, de qua possemus satisfacere supradictis qui instanter a nobis predicta debita requirebant eis solvi, nec etiam possemus ipsam solucionem facere sine vendicione et inveniremus quod non erat aliud quod ita prompte vendere possemus et sine minori dampno quam bovagium et terragium et erbagium que nos asserebamus nos et successores nostros habere debere in Cathalonia, quocienscumque novus rex, dominus seu heres in Cathalonia noviter succedebat, licet assereretur per nobiles milites et cives et homines villarum et omnium aliorum locorum Cathalonie, nos vel successores nostros non debere habere dictum bovagium, terragium et erbagium, ubi aliter habere deberemus, nisi tantum de bobus et ceteris animalibus et peccudibus minutis et super hoc etiam dominus rex Petrus, bone memorie pater noster, fecerit statutum in /12v/ generali curia Barchinone, septimo kalendas ianuarii, anno Domini M° CC° octuagesimo tercio, quod ipse dominus rex Petrus vel successores sui non reciperent de cetero bovagium, nisi in illis locis in quibus ab antiquo per predecessores suos recipi consuevit et secundum formam antiquitus consuetam, ita tamen quod extunc usque ad festum Pasche Domini tunc proxime venturum, et ab ipso festo usque ad unum annum tunc proxime venturum probasset formam et loca, in quibus antecessores eius receperunt bovagium, et in locis et forma probatis usque ad terminum predictum reciperent ipse dominus rex Petrus et successores sui bovaticum supradictum, ultra vero terminum predictum non posset ipse dominus rex Petrus probare aliquod de forma nec de locis non probatis, sic tamen quod dictum bovaticum probaretur, sicut facta antiqua poterant et debebant probari, scilicet per instrumenta, libros, scripturas et alias et per famam et assereretur per dictos nobiles, milites, cives, homines villarum et aliorum locorum Cathalonie dictum dominum regem Petrum, patrem nostrum, non probasse infra terminum predictum formam vel loca in quibus antecessores sui consuevissent recipere bovaticum, terragium et erbagium supradictum. Attamen ex certa sciencia, moti ex causa necessitatis predicte cum alias non habeamus ita comode unde dictis richis hominibus, militibus, civibus et peditibus et aliis satisfacere possimus quod de precio dicti bovagii et terragii et erbagii, sive verum sit quod nos debeamus habere bovagium, terra-gium et erbagium predictum in Cathalonia sive non, sive debeamus habere bovagium, terragium et erbagium predictum de bobus tamtum et aliis peccudibus minutis et non de aliis, sive debeamus habere sub certa forma, qualiscumque sit ipsa forma, sive non, idcirco bono animo et spontanea voluntate et ex certa sciencia per nos et per omnes here-des et quoscumque successores nostros vendimus vobis nobilibus Poncio Hugonis, comiti Impuriarum et vicecomiti, tamquam vicecomiti Caprarie et domino de Munellis et de Vilalbino et de Castrofollito tantum /13/ et Raimundo Fulchonis, vicecomiti Cardone, Hugoni de Mataplana, comiti Pallariensi, Geraldo de Cervilione, Guillelmo de Angularia, Dalmacio de Rochabertino, dompne Guillelme, uxori incliti dompni infantis Petri, bone memorie fratris nostri domineque Montischateni et Castri Veteris, Guillelmo de Alentorn, procuratori nobilis Ermengaudi, comitis Urgelli, et nobilis Poncii de Ripellis, Guillelmo de Subirats, procuratori nobilis Guillelmi de Entença, Arnaldo de Oloç, procuratori nobilis Guillelmi de Montechateno, Arnaldo de Miraliis, procuratori nobilis Philipi de Saluciis, Raymundo de Angularia, domino Uxefave, Berengario de Ciraria, procuratori nobilis Petri de Queralto, Bernardo de Angularia, Bernardo de Capraria, Acardeto de Muro, Raimundo, vicecomiti de Vilamuro, Guillelmo de Castroveteri de Paylars, Poncio de Sancta Pace, Berengario de Sancto Vincencio, Berengario de Raiadello, Raimundo de Gallineriis, Arberto de Verneto, Fferrario de Villafrancha, Galcerando de Villafrancha, Berengario de Gaver, Galcerando de Canellis et Petro Arnaldi de Cervaria, militibus, Berengario Mayolli, Guillelmo Petri Burgeii, Guillelmo Ollomarii, Bartholomeo Romei, Raimundo Ruvira, consiliariis civitatis Barchinone in hoc anno, Guillelmo de Laceria, Bernardo Burgeti, Raimundo Ricardi, Galcerando de Nagera, Petro Burgesii, Bertrando de Oltçeto, Petro Mayolli, Petro de Vilario, Guillelmo de Serra, Romeo Gerardi, Iacobo Basseti, Antico Ticionis, Michaeli Marcheti, Petro de Villafrancha, Iacobo Lulli, Guillelmo Petri Dusay, Iacobo de Canoves, Berengario de Cortilio, Bonanato de Petra, Guillelmo de Colonico, Guillelmo de Colle, notario, procuratoribus sive sindicis civitatis Barchinone et Raimundo de Sancto Clemencio, Raimundo Rotundi, Bernardo Natalis, Guillelmo de Fraga, procuratoribus sive sindicis civitatis Ilerde, Bernardo /13v/ Pinyol, Raimundo Garidelli,


procuratoribus sive sindicis civitatis Dertuse, Martino de Cigiario, Bernardo de Banyoles, procuratoribus sive sindicis civitatis Gerunde, Romeo de Moraria, Raimundo Eymerici, procuratoribus sive sindicis civitatis Minorisse, Iacobo Portella, Matheo de Ripullo, procuratoribus sive sindicis ville Cervarie, Guillelmo Ianuarii, Bernardo Peyronet, procuratoribus sive sindicis ville Montis Albi, Miro de Salleforis, Bernardo de Vallemolli et Bonanato Nicho-lay, sindicis sive procuratoribus Villefranche Penitensis, Arnaldo de Guanolons et Petro Natalis, procuratoribus sive sindicis ville Tarrege, Petro Berengarii Beguda, procuratori sive sindico ville de Bisuldone, Arnaldo Boxo, procuratorib sive sindico ville de Berga, presentibus et aliis etiam omnibus richis hominibus, militibus, civibus, burgensibus et hominibus villarum Cathalonie et omnibus hominibus et mulieribus vestris et ipsorum, ubicumque sint vel fuerint infra Cathaloniam, tam rusticis quam aliis, et aliis etiam omnibus hominibus laycaliter viven-tibus Cathalonie, licet absentibus, cum hoc presenti publico instrumento vicem epistole gerenti et vestris et eorum heredibus et suc-cessoribus perpetuo et notario infrascripto a nobis nomine ipsorum omnium et aliorum quorum interest et interesse poterit habitancium et habitaturorum in Cathalonia, legitime paciscenti, stipulanti et recipienti, totum bovagium, terragium et erbagium, accionem, servitutem, vexacionem, condicionem et ius bovagii, terragii et erbagii que nos habemus et habere debemus seu asserimus nos habere, et antecessores nostri habuerunt et habere seu recipere consueverunt de iure, usu seu consuetudine, iuste vel iniuste, gratis vel vi, quocumque modo, causa seu forma et successores etiam nostri habere debeant vel deberent seu possint ac possent in Cathalonia, scilicet in civitatibus, villis, castris, locis nostris et aliorum supra specialiter vel generaliter dictorum seu nominatorum et hominibus et feminis habitantibus et habitaturis in dictis civitatibus, villis et castris et locis nostris et aliorum predictorum supra /14/ specialiter vel generaliter dictorum seu nominatorum ac etiam hominibus et feminis habitantibus et habitatu-ris infra loca, terminos seu territoria dictarum civitatum, villarum, castrorum et locorum et eorum successoribus, cuiuscumque legis, condicionis vel donacionis existant ac etiam omnibus hominibus et feminis, presentibus et futuris, nostris et predictorum supra generaliter dictorum nominatorum, ita quod nos vel successores nostri numquam in Cathalonia in dictis civitatibus, villis, castris et locis et hominibus et feminis habitantibus et habitaturis in locis supradictis, generaliter vel specialiter nominatis, et eorum terminis seu territoriis, nec etiam in aliis supra generaliter vel specialiter nominatis et bonis eorum possimus petere vel habere vi vel gratis seu alio quocumque modo aliquod bovagium, terragium et erbagium vel aliquod aliud quod dici, nominari seu excogitari possit racione seu occasione bovagii, terragii vel erbagii et vexacionis eorum. Quod bovagium, terragium et erba-gium nos dicebamus nos et successores nostros habere debere et habere consuevisse in Cathalonia racione novi dominii seu nove suc-cessionis pro iure nostro vel alia quacumque racione. Hanc autem vendicionem facimus vobis predictis omnibus et singulis supra spe-cialiter et generaliter nominatis, habitatoribus Cathalonie, presenti-bus scilicet et futuris, et heredibus et successoribus vestris perpetuo, necnon et notario infrascripto a nobis nomine vestro et aliorum pre-dictorum supra generaliter et specialiter nominatorum et omnium illorum quorum interest et interesse potest, legitime stipulanti, pa-ciscenti et recipienti de toto predicto bovagio, terragio et erbagio et de omni accione, servitute, condicione et iure bovagii, terragii et erbagii et vexacione eorum pure, libere et absolute et sine omni excepcione, condicione et retencione et sicut melius dici et intellegi potest, ad vestrum vestrorumque salvamentum et bonum intellectum. Extrahen-/14v/-tes predicta omnia et singula que vobis et vestris et aliis omnibus et singulis supra generaliter vel specialiter dictis seu nominatis vendimus de iure dominio et posse nostri et nostrorum et eadem omnia et singula in vestrum vestrorumque et aliorum supra generaliter vel specialiter dictorum seu nominatorum et vestrorum et eorum suc-cessorum perpetuo ius, dominium et posse mittimus et transferimus irrevocabiliter, sic quod semper et inperpetuum vos et omnes alii et singuli supradicti seu nominati generaliter vel specialiter et successo-res vestri et eorum et etiam omnes et singule civitates, ville, castra et loca Cathalonie, tam nostra quam dictorum nobilium, militum, civium et burgensium et hominum villarum Cathalonie, et aliorum hominum laycaliter vivencium adquisita et adquirenda ac habita et habenda, et etiam omnes homines et femine habitantes et habitaturi in ipsis civitatibus, villis, castris et locis et eorum terminis et terri-toriis et omnia bona vestra et eorum, tam habita quam habenda, et hominum nostrorum et vestrorum et predictorum presencium et futurorum, perpetuo sitis et sint franchi, quitii, liberi et immunes perpetuo a dictis bovagio, terragio et erbagio et ab omni prestacione, vexacione et inquietacione eorum et ab omni accione, servitute, condicione et iure nostro ipsius bovagii, terragii et erbagii et ab omni etiam specie et genere et forma qualibet presenti, preterita vel futura, bovagii, terragii et erbagii que dici vel excogitari possent et que racione seu occasione eorum peti possent et per nos vel successores nostros non possint peti, exigi, requiri vel demandari seu recipi, vi vel gratis, vel aliquo quocumque modo a vobis vel a predictis supra generali-ter vel specialiter dictis seu nominatis vel bonis vestris et eorum, mobilibus seu immobilibus, tam habitis quam habendis, racione novi dominii seu nove successionis vel quacumque alia de causa, modo vel forma que dici, nominari vel perpendi possit seu posset aliqua racione seu causa preterita, presenti vel futura, hic expressa vel /15/ non expressa. Et ex causa huius vendicionis damus et concedimus vobis et vestris et omnibus aliis et singulis supra


generaliter vel specialiter dictis seu nominatis et vestris et eorum successoribus perpetuo et notario infrascripto a nobis nomine vestro et predictorum supra generaliter vel specialiter nominatorum et omnium illorum quorum interest et interesse potest, legitime stipulanti, paciscenti et recipienti omnia loca, iura, voces et acciones, reales et personales, mixtas, utiles et directas, ordinarias et extraordinarias et alias quascumque que nobis et heredibus et successoribus nostris competunt et debent vel possunt competere quocumque modo, iure vel causa in predictis omnibus et singulis, que vobis vendimus et a quibus vos et vestros immunes, quitios et franchos facimus perpetuo et contra quascumque personas et res racione eorum. Quibus locis nostris et nostrorum successorum, iuribus, vocibus et accionibus predictis possitis vos et vestri uti, agere et experiri in iudicio et extra et vos et vestros successores et eorum presentes et futuros perpetuo deffendere et tueri contra quascumque personas in predictis, que vobis vendimus seu racione vel occasione eorum questionem aliquam vel demandam proponentes seu molestiam aliquam inferentes quemadmodum nos possemus ante presentem vendiconem et cessionem. Nos enim facimus et constituimus vos omnes et singulos supra generaliter et specialiter dictos seu nominatos, presentes scilicet et futuros, perpetuo et notarium infrascriptum nomine vestro et aliorum supra generaliter vel specialiter dictorum seu nominatorum et aliorum omnium et singulorum quorum interest et interesse poterit, a nobis legitime paciscentem, stipulantem et recipientem, dominos et procuratores in rem vestram propriam quantum ad perpetuam deffensionem, libertatem, franchitatem et immunitatem vestri et aliorum omnium predictorum. Pro hac autem vendicione et pro precio eiusdem habuimus et recepimus a vobis ducenta mille librarum bone monete Barchinone perpetue de terno. Quodc totum precium confitemur et recognoscimus in veritate misisse et convertisse in bonum et /15v/ utilitatem nostram et terre nostre, scilicet in solucionem debitorum predictorum que debebamus, ut superius est iam dictum. Et ideo quia inde bene paccati sumus, renunciamus excepcioni non numerate peccunie et satisfaccionis non habite et non recepte et doli et legi illi qua deceptis ultra dimidiam iusti precii subvenitur. Dantes, remittentes et relaxantes perpetuo ex nostra largicione per nos et omnes heredes et successores nostros, pura, perfecta et irrevocabili donacione inter vivos, vobis et vestris et aliis omnibus et singulis supra generaliter et specialiter dictis seu nominatis, presentibus et futuris, perpetuo, necnon et notario infrascripto nomine vestro et aliorum predictorum supra generaliter et specialiter dictorum seu nominatorum, presencium et futurorum, perpetuo, et aliorum omnium et singulorum quorum interest et interesse potest, a nobis legitime stipulanti, paciscenti et recipienti si quid hec que vobis et vestris et aliis omnibus et singulis supra generaliter et specialiter dictis seu nominatis, presentibus et futuris, perpetuo vendimus, plus modo valent et valebunt seu valere possunt precio supradicto. Et nichilominus quia sic convenimus in tractatu vendicionis predicte vobiscum, interveniente precio supradicto, absolvimus, diffinimus et remittimus bono animo et spontanea voluntate et ex certa sciencia vobis et vestris et omnibus aliis et singulis supradictis seu nominatis, specialiter vel generaliter, perpetuo, per nos et omnes heredes et successores nostros, sive ius nos vel successores nostri haberemus in dicto bovagio, terragio et erbagio seu eorum modo seu forma ex causis predictis vel aliis sive non, vel sub quacumque forma, totum ipsum bovagium, terragium et erbagium et omnem etiam accionem, servitutem, condicionem et vexacionem et ius nobis et successoribus nostris competencia et competitura, racione vel occasione eorum, modo aliquo, iure, forma vel racione. Promittimus insuper vobis et vestris et aliis omnibus et singulis supra ge-/16/-neraliter vel specialiter dictis seu nominatis et notario infrascripto, nomine vestro et predictorum supra generaliter vel specialiter nominatorum vel dictorum et illius vel illorum quorum interest vel interesse potest, a nobis legittime stipulanti, paciscenti et recipienti, totam hanc vendicionem, absolucionem, diffinicionem et remissionem per nos et omnes heredes et quoscumque successores nostros salvare perpetuo, et quod nos et nostri erimus inde vobis et vestris perpetuo legales, guirentes, actores et deffensores contra omnes personas et inde tenebimur vobis et vestris et omnibus aliis et singulis supradictis generaliter vel specialiter dictis seu nominatis perpetuo de eviccione et de omnibus etiam aliis de quibus venditor tenetur vel teneri potest aut debet emptori. Et si forte aliqua persona, cuiuscumque dignitatis seu condicionis existeret, contra vos vel vestros, vel alios omnes et singulos supra generaliter vel specialiter dictos seu nominatos, pre-sentes et futuros, moveret vel faceret questionem aliquam vel demandam racione eorum que vobis et vestris et aliis supradictis specialiter et generaliter nominatis perpetuo vendimus, absolvimus, diffinimus et remittimus, nos promittimus vobis et vestris et omnibus aliis et singulis supradictis seu nominatis generaliter vel specialiter et notario infrascripto nomine vestro et eorum et illius etiam vel illorum quorum interest et interesse potest a nobis legitime stipulanti, paciscenti et recipienti per nos et omnes heredes et successores nostros quod opponemus nos deffensioni vestri et vestrorum et aliorum omnium et singulorum supra generaliter vel specialiter dictorum seu nominatorum, presencium et futurorum, perpetuo, et agemus et ducemus causam seu causas nostris propriis expensis a principio usque ad finem et vos et vestros omnino indempnes servabimus, aut vos vel vestri, si volueritis, possitis ipsam causam seu causas agere et ducere per vos ipsos, vobis tamen et omnibus aliis et singulis supradictis specialiter vel generaliter dictis seu nominatis super hoc /16v/ eleccione servata. Nos enim remittimus vobis et vestris et aliis supra generaliter vel specialiter dictis seu


nominatis et notario infrascripto nomine vestro et predictorum supra generaliter vel specialiter nominatorum et illius vel illorum quorum interest vel interesse potest, a nobis legitime stipulanti, recipienti et paciscenti, ex pacto necessitatem denunciacionis, et si vos vel ipsi elegeritis dictam causam seu causas ducere in propria persona. Promittimus per nos et omnes successores nostros vobis et vestris et omnibus aliis et singulis supradictis specialiter vel generaliter dictis seu nominatis, necnon et notario infrascripto nomine vestro et omnium aliorum et singulorum predictorum generaliter et specialiter nominatorum et illius vel illorum quorum interest et interesse poterit, a nobis legitime stipulanti, paciscenti et recipienti, quod nos et successores nostri restituemus et solvemus vobis et vestris et omnibus aliis et singulis supradictis specialiter vel generaliter dictis seu nominatis omnes expensas, tam circa rem quam circa litem, e quam racione vel occasione utriusque factas, et quicquid et quantum inde a vobis vel vestris vel ab eis evictum fuerit simul cum toto dampno et interesse quod inde feceritis vel sustinebitis quoquomodo, sive obtineatis in causam, sive subcumbatis, et credatur inde vobis et vestris et omnibus aliis et singulis supradictis specialiter vel generaliter dictis seu nominatis, plano et simplici verbo vestro et ipsorum, nullo alio genere probacionis exacto. Preterea ex certa sciencia volumus et concedimus vobis et vestris et omnibus aliis et singulis supradictis specialiter vel generaliter dictis seu nominatis, et notario infrascripto nomine vestro et omnium aliorum et singulorum predictorum generaliter et specialiter nominatorum a nobis legitime stipulanti, paciscenti et recipienti, et perpetuo ordinamus per nos et omnes heredes et quoscumque successores nostros, quod successores nostri in comitatu Barchinone et in Cathalonia, tam generaliter quam specialiter, unus post alium successive, tempore sui novi dominii seu /17/ nove successionis, antequam richi homines, milites, cives et burgenses et homines villarum et aliqui alii Cathalonie sibi faciant seu prestent iuramentum vel fidelitatem vel sibi in aliquo respondeant et antequam aliquis, requisitus expresse vel non requisitus, sibi faciat vel facere teneatur homagium vel aliquam recognicionem racione feudorum vel qualibet alia racione, ipse successor nostri et nostrorum in comitatu Barchinone et Cathalonia, quicumque fuerit generalis vel specialis, per se et suos laudet et confirmet et iuret publice et approbet presentem vendicionem, absolucionem, diffinicionem et remissionem bovagii, terragii et erbagii et accionis et vexacionis et iuris eorum cum publico instrumento et usquequo predictam laudacionem et confirmacionem, iura mentum et approbacionem predictorum omnium fecerit cum publico instrumento aliquis de predictis supra generali-ter vel specialiter dictis seu nominatis, vel eorum successores non teneantur ei respondere in aliquo. Et si per aliquem, cuiuscumque condicionis seu status existeret, sacramentum fidelitatis vel homagium seu alia quevis obligacio facta essent, antequam predicta, ut est dictum, laudata, approbata et iurata essent, per novum quemvis dominum, non valerent et pro non factis penitus haberentur. Et pro predictis omnibus et singulis complendis et attendendis, obligamus vobis et vestris et omnibus aliis et singulis supra generaliter vel specialiter dictis seu nominatis, presentibus et futuris, perpetuo, et notario infrascripto nomine vestro et vestrorum et predictorum omnium et singulorum generaliter et specialiter nominatorum seu dictorum et illius vel illorum quorum interest et interesse potest, a nobis legitime stipulanti, recipienti et paciscenti, nos et omnes heredes et successores nostros et omnia bona et iura nostra et eorum, mobilia et immobilia, tam habita quam habenda. Renunciantes quantum ad hec ex certa sciencia omni iuri, privilegio, racioni et consuetudini contra hec repugnantibus et ad maiorem cautelam iura-/17v/-musd in anima nostra per Deum et crucem Domini nostri Ihesu Christi et eius sancta quatuor Evangelia, manibus nostris corporaliter tacta, predicta omnia et singula et unumquodque predictorum tenere, complere et observare inviolabiliter et nunquam in aliquo contravenire aliquo iure, privilegio, causa vel racione. Volumus tamen quod libertates et franchitates quas habent et habuerunt civitates Barchinone, Ilerde, Dertuse et Gerunde, et cives, habitatores earum et quedam alia loca Cathalonie de non dando bovagio, erbagio et terragio sint et remaneant semper in suo robore et valore. Verumtamen si aliquod dubium sit vel esse possit quare non deberent esse franchi et liberi, volumus et intellegimus in presenti vendicione contineri dictas civitates et loca et eorum cives et ha-bitatores cum sint emptores et solverint partem precii dicte vendicionis. In hac autem vendicione et absolucione, diffinicione et remissione, non est nec intelligimus bovagium et terragium et erbagium et do-minium et iura eorum que nos et nostri successores asserimus nos habere in omnibus hominibus et locis prelatorum, religiosorum et clericorum, et in hominibus et locis Templi et Hospitalis et aliarum quarumlibet personarum religiosarum seu ecclesiasticarum et in homi-nibus et feminis dictorum prelatorum, religiosorum et clericorum et aliarum personarum reliogiosarum et ecclesiasticarum, habitantibus et habitaturis infra terminos seu territoria civitatum, villarum, castrorum sive locorum nostrorum. Volumus tamen et concedimus et intelligimus quod homines et femine prelatorum, religiosorum, clericorum et Templi et Hospitalis et aliarum personarum, religiosarum et ecclesiasticarum, habitantes et habitaturi infra terminos sive territoria villarum, castrorum sive locorum dictorum nobilium, militum, civium, burgencium /18/ et hominum villarum Cathalonie et aliorum hominum laycaliter vivencium in Cathalonie, presencium et futurorum, in presenti vendicione et absolucione et difinicione et remissione bovagii et terragii et erbagii et exaccionis seu vexacionis eorum contineantur et intelligantur. Preterea ad honorem Dei et beate Marie et in remissionef peccatorum


nostrorum, volumus ex certa sciencia et concedimus quod hospitale, dictum hospitale pauperum novum Gerunde, quod situm est in Areyn de Gerunda cum mansis et hominibus et feminis et bonis et iuribus ipsius hospitalis, habitis et habendis, sit et intelligatur perpetuo in predicta vendicione et remissione et absolucione et diffinicione bovagii, terragii et erbagii predictorum, et accionis et vexacionis et iuris eorum, non obstante dicta retencione. Actum est hoc Barchinone, pridie nonas ffebroarii, anno Domini millesimo ducentesimo nonogesimo nono. Signum (signe reial) Iacobi, Dei gratia regis Aragonum, Valencie et Murcie comitisque Barchinone ac sacrosancte Romane Ecclesie vexillarii, ammirati et capitanei generalis, qui hec laudamus, firmamus et iuramus. Testes huius rei sunt: nobiles Iaçpertus vicecomes Castri Novi, Bernardus de Serriano, Raimundus de Villanova, Guillelmus Scribe de Valencia, Raimundus de Toylano, Bernardus Guillelmi de Pinellis, Petrus Comitis, legum doctor /18v/ Bernardus de Aversone, Petrus de Letone, scriptores domini regis, Petrus Marci et quamplures alii. Sig+num Stephani de Podio, notarii publici Barchinone, qui hec scribi fecit et clausit die et anno quo supra. a. Marge esquerre, foli 12, línies 14-17: clau. Foli 14, línia 10-15: clau. Foli 14v, línies 9-11: clau. Foli 17, línia 2, nota hic bene. Foli 18, línia 4, nota pro hospitali, B. b. procurator, B. c. Al marge dret, amb dues lletres, una fosca, l’altra clara: precio, B. d. iura-/17v/-ramus, B. e. littem, B. f. remissionem, B.

17 1300 abril 14. Barcelona El rei Jaume II promet als prohoms i a tota la universitat de Girona no donar, ni vendre, ni permutar, ni alienar la ciutat de Girona si no és al comte de Barcelona i concedeix, en privilegi especial, que la ciutat sigui unida al comtat de Barcelona. [A]. B. C. D.

Original perdut. Registre matriu del document en l’ACA, Cancelleria, reg. 197, f. 100v-101. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 19v. Còpia en pergamí, nº 90 (294 × 460 mm), conservada a l’AHCG, escrita per Bartomeu Tort, notari públic substitut per autoritat reial de Jaspert de Campllong, notari públic de Girona, autentificada per Ramon de la Via, jutge ordinari de la mateixa ciutat, el 3 d’agost de 1380.

Que la ciutat de Gerona no sia donada, venuda, escamiada o alienada a negun si no era comte de Barchinona. E que les juri-diccions de la vegueria no sian dades, ans sian de la ciutat. Nos Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie et Murcie comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis. Per nos et successores nostros, presentes et futuros, concedimus et promittimus bona fide vobis probis hominibus et toti universitati civitatis Gerunde, tam presentibus quam futuris, quod amodo civitatem predictam Gerunde non dabimus, vendemus, permutabimus vel modo aliquo alienabimus quantum ad proprietatem ad imperpetuum alicui persone, extranee vel private, nisi esset comes Barchinone, immo volumus et concedimus vobis in privilegium speciale quod ipsa civitas cum eius pertinenciis et iuribus universis sit unita dicto comitatui Barchinone et sit et remaneat cum eodem simul cum vicaria civitatis eiusdem et pertinenciis ipsius. Concedimus etiam et promittimus vobis in privilegium speciale quod iurisdicciones vicarie civitatis prefate non vendemus, dabimus, emfranchiemus vel alicui persone ad imperpetuum assignabimus ullo modo. Immo volumus et vobis concedimus quod remaneant et sint semper de dominio civitatis predicte et quod vicarius Gerunde, quicumque fuerit imperpetuum, exerceat iurisdicciones in ipsa vicaria ac etiam faciat exercere vobis et vestris. Promittentes vobis quod contra predicta non veniemus seu venire aliquem in aliquo permittemus. Mandantes per presens privilegium nostrum procuratoribus, vicariis, baiulis et universis aliis officialibus et subditis nostris, presentibus et futuris, quod predicta teneant et observent ut superius continetur et non contraveniant nec aliquem contravenire permittant aliqua racione. Datum Barchinone, XVIII kalendas madii, anno Domini millesimo trecentesimo. Raimundus de Salis. /19v/ Signum (signe reial) Iacobi, Dei gratia regis Aragonum, Valencie et Murcie comitisque Barchinone ac Sancte Romane Ecclesie vexillarii, ammiratia et capitanei generalis. Testes sunt: Guillelmus de Angularia, Iaspertus de Castronovo, Bernardus Guillelmi de Entença, Petrus Cornelii, Arnaldus de Curçavino. Sig+num Petri Marci, dicti domini regis scriptoris, qui mandato eiusdem hec scribi fecit et clausit die et anno prefixis b . a. amirati, C.

b. Al peu del foli: sigillo cereo impendenti comunito, C.

18


1303 març 7. Vilafranca del Penedès Guillema, esposa de l’infant Pere i senyor de Montcada i Castellvell, deslliga els nobles, cavallers, ciutadans i homes de les viles o altres llocs de tota obligació, jurament i homenatge en raó d’un contracte que ella ha signat amb el rei Jaume sota l’arbitratge i acord de Ramon, bisbe de València. A. B.

Original pergamí, nº 94 (242 × 332 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 179-180.

Absolucion feta per madona Guilleuma de Moncada de sagrament e homenatge e feeltat feta a ela. Noverint universi quod nos Guillelma, uxor incliti domini infantis Petri recolende memorie dominaque Montischatani et Castriveteris, attendentes quod contractus olim inter illustrissimum dominum Iacobum, Dei gratia regem Aragonum, Valencie et Murcie comitemque Barchinone et nos, initus super quibusdam civitatibus, castris et locis ac quibusdam aliis que ipse dominus rex nobis dedit et super quibusdam que nos eidem domino regi dedimus, est omnino recisus et ab eo utrumque dicessum et pronunciatus pro reciso instrumento et evacuato per arbitrium sive laudum venerabilium virorum domini Raimundi, Dei gratia episcopi Valentini, et domini ffratris a Bonanati per eandem abbatis monasterii Sanctarum Crucium, arbitrorum et arbitratorum sive amicabilium compositorum. Quodquidem arbitrium et laudum tam nos quam dominus rex expresse approbavimus et laudavimus cum publico instrumento. Idcirco per nos et nostros absolvimus, diffinimus et quitamus cum testimonio huius publici instrumenti vicem etiam epistole gerentis omnes et singulos nobiles, milites, cives, homines villarum et alios, cuiuscumque status seu condicionis existant, et quoslibet ac singulos ex eis et generaliter universos sive universaliter pro universitatibus sive specialiter et nominatim singuli pro se ipsis nobis obligati existant, ab omni sacramento, homagio, fidelitate et qualibet alia obli-/179v/-gacione que dici possit, quibus nobis vel nostris tenentur, vel ex quibus nos vel nostri ipsos vel suos impetire, demandare vel convenire possemus racione contractus predicti, ita quod ex nunc nobis vel nostris ea de causa ipsi vel sui seu aliqui ex eisdem non teneantur nec demandari seu conveniri possint in iudicio vel extra aliqua racione per batalliam vel alio modo, immo ex nunc eos et suos et eorum singulos absolutos habemus de omnibus supradictis ac si facta non essent et quitios penitus apellamus. Preterea volumus et concedimus quod si aliquod instrumentum vel instrumenta facta de sacramento, homagio, fidelitate vel alia quacumque obligacione qua tenerentur vel nobis obligati essent pro predictis decetero apparerent, sint cassa, irrita et inania et habeantur penitus pro instrumentis, ita etiam quod non possint nobis vel nostris prodesse nec ipsi vel sui possint inde imperiri vel modo aliquo conveniri. In quorum testimonium iussimus fieri presens publicum instrumentum. Actum est hoc apud Villamfrancham de Penitensi, nonas marcii, anno Domini millesimo trecentesimo secundo. Sig+num Guillelme, uxoris incliti domini infantis Petri recolende memorie predicte, que hec laudamus et firmamus. Testes huius rei sunt: Bernardus de Scintillis, dominus castri sive domus de Terracia, Asbertus de Mediona, Bertrandus de Canellis, Asbertus de Verneto, Berengarius de Sancto Vincencio, milites, Raimundus de Toylano, Guillelmus de Vallesicca et Iacobus de Mon-teiudayco, iurisperiti. /180/ Sig+num Petri de Vilardebono, publici regia auctoritate notarii Barchinone et per totam terram et dominacionem illustrissimi domini regis Aragonum, qui hec scribi fecit et clausit loco, die et anno prefixis. a.

Interlineat, B.

19 1305 juliol 25. Barcelona El rei Jaume II prohibeix que el jutge ordinari de Girona rebi diners dels prelats, barons o cavallers, en raó de patronatge o de consell jurídic, i ordena que per exercir el seu càrrec abandoni immediatament tot salari, renda o benefici. A. B. C.

Original pergamí, nº 104 (217 × 319 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 203, f. 48. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 19v-20.

Que jutge ordinari de Girona no puga reebre, ne tenir violaris. Nos Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, quia decet ac publice utilitatis existit ad exercenda et tenenda officia pro nobis tales ordinarii et poni personas, de quarum legalitate et sufficiencia sit merito confidendum omneque ab ipsis suspicionis scrupulum removeri, ideo considerantes, quod ad officium iudicis ordinarii nostri Gerunde spectare noscitur, tam pro


nobis quam alias pro exequcione iusticie, diversos processus facere ac etiam ordinare, volumus et per presentem cartam nostram /20/ ordinamus quod de cetero iudex ordinarius Gerunde predictus, presens vel qui pro tempore fuerit, non possit recipere vel tenere violaria seu beneficia aut redditus aliquos ab aliquo seu aliquibus prelatis, baronibus, militibus seu aliis quibuslibet personis racione patrocinii vel consilii eis dandi, set salario consueto tantum modo sit contentus. Et si forte aliquis qui ad tenendum et exercendum dictum officium deputaretur, violaria vel beneficia sive redditus huiusmodi reciperet vel teneret, statim assumpto dicto iudicatus officio, ea omnia dimittere penitus teneatur et hanc nostram ordinacionem teneat inviolabiliter ac observet. Quam durare volumus dum nobis placuerit et non ultra. Mandantes vicario nostro Gerunde ac iudici ordinario supradicto, presentibus et qui pro tempore fuerint, quod hanc nostram ordinacionem teneant et teneri faciant ac inviolabiliter observari, ut superius est expressum. Datum Barchinone, octavo kalendas augusti, anno Domini millesimo trescentesimo quinto. 20 1305 juliol 27. Barcelona El rei Jaume II confirma el privilegi atorgat pel seu pare als habitants de Palamós segons el qual les parròquies de de Vila-romà, Calonge i Vall-llobrega han d’estar sota la jurisdicció del batlle de Palamós. Hi afegeix les de Santa Coloma de Fitor i Santa Maria de Fenals i defineix els poders del batlle esmentat, així com els tipus de delictes i les competències que li pertoquen. A. B. C.

Original pergamí, nº 105 (347 × 490 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Registre mat riu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 203, f. 46v-47. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 20-21.

De la juridiccion de Palamors e d’alcunes parròchies aquel veynes. Noverint universi quod nos Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, considerantes qualiter illustrissimus Petrus, recordacionis inclite rex Aragonum, pater noster, voluit, concessit, statuit ac etiam ordinavit cum privilegio suo inter alias concessiones factas hominibus de Palamors quod ipsi homines essent imperpetuum sub iurisdiccione baiuli de Palamors tam in omnibus causis civilibus quam criminalibus, et etiam statuit ac posuit sub iurisdiccione dicti baiuli de Palamors loca sive parrochias de Villaromano et de Colonge et de Vallobrega, ita quod baiulus ipse puniret eos et cognosceret de omnibus causis civilibus et criminalibus hominum ipsorum locorum que orirentur ex contractibus seu delictis, initis seu comissis in ipsis locis inter homines ipsorum locorum seu quoscumque alios, et etiam de omnibus causis quas aliqui marinarii seu navigantes haberent in predictis locis inter se vel cum hominibus ipsorum locorum. Voluit preterea quod super causis quas homines ipsorum locorum haberent cum hominibus aliorum locorum racione contractuum initorum in aliis locis, cognosceret vicarius Gerundensis, prout erat fieri consuetum, ut in dicto privilegio lacius continetur. Nosque postmodum constituti personaliter in dicto loco de Palamors, exhibito et ostenso nobis dicto privilegio, ad supplicacionem nobis pro parte dictorum hominum de Palamors factam, privilegium predictum et omnia in eo contenta ex certa sciencia confirmavimus et etiam de novo /21/ concessimus. Addicientes nichilominus quod baiulus noster de Palamors audiret et determinaret omnes causas civiles et criminales dictorum locorum omnium in predicto privilegio contentorum, etiam si homines ipsorum locorum in civitate Gerunde vel aliis locis contraxerint dum modo non inveniantur ibidem. Volentes quod vicarius noster Gerunde, qui tunc erat et pro tempore esset, vel aliquis officialis noster Gerunde vel alterius loci de causis predictis, sive civilibus, sive criminalibus, se ulterius nullatenus intromitteret vel auderet intromittere, etiam si in civitate Gerunde vel aliis locis homines dictorum locorum contingeret contrahere dum modo non invenirentur ibidem. Et volentes insuper locum predictum de Palamors et habitantes in eo gratia prosequi ampliori, ordinavimus et statuimus quod parrochie Sancte Columbe de Ffitor et Sancte Marie de Ffenalibus ac habitantes et habitaturi in eis essent perpetuo de iurisdiccione baiuli de Palamors in causis dumtaxat civilibus, ita quod vicarius seu baiulus Gerunde ac alii officiales nostri de causis civilibus dictarum parrochiarum quas contraherent in civitate Gerunde vel in aliis locis, nisi invenirentur ibidem se non intromitterent, prout in privilegio confirmacionis et concessionis nostre predictarum largius continetur. Advertentes preterea quod loca predicta que sub iurisdiccione et districtu vicarie Gerunde erant primitus et esse debebant ab ipsa vicaria fuerunt subtracta, quod non sine diminucione et detrimento ipsius vicarie ac habitancium in eadem factum esse noscitur et con-cessum. Propterea volentes dictam vicariam in quantum possumus illesam servare et subditorum nostrorum in ea habitancium indemp nitatibus providere, ad humilem supplicacionem nobis factam pro parte proborum /21v/ hominum et universitatis civitatis Gerunde, predicta omnia et singula per nos addita et concessa per dictum privilegium nostrum, habita super hoc deliberacione, ex certa sciencia reducimus per presentem cartam nostram ad eum statum quo erant tempore dicti domini regis Petri iuxta suum privilegium memoratum. Volentes et ordinantes quod de cetero loca predicta seu parrochie et alia que per nos, ut superius continetur, addita et concessa fuerunt, reducantur et sint de iurisdiccione et districtu Gerunde,


prout erant ante confirmacionem et concessionem nostram pretactam, concessione iamdicta facta cum dicto privilegio nostro in aliquo non obstante. Mandantes per hanc cartam nostram vicario et baiulo Gerunde ac baiulo et hominibus de Palamors et aliarum parrochiarum predictarum, presentibus et futuris, quod nostram ordinacionem et concessionem huiusmodi teneant inviolabiliter et observent, ut superius continetur, et non contraveniant nec aliquem contravenire permittant aliqua racione. Datum Barchinone, sexto kalendas augusti, anno Domini millesimo trescentesimo quinto. Signum (signe reial) Iacobi, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comitis Barchinone. Testes sunt: Iaspertus, vicecomes Castrinovi, Raimundus de Angularia, Ermengaudus, comes Urgelli, Guillelmus de Entença, Petrus de Queralto. Sig+num mei Guillelmi Augustini, scriptoris domini regis predicti, qui mandato eiusdem hec scripsi et clausi cum litteris rasis et emendatis in linea VIIa ubi dicitur «essent», loco, die et anno prefixis. 21 1309 juny 8. Barcelona El rei Jaume II concedeix als prohoms i a la universitat de Girona que la participació financera en l’expedició a Granada no comporti cap perjudici a les franqueses de la ciutat i que els privilegiats també hi hagin de contribuir. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 4 (100 × 210 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 256.

De contribucion a fer per los franchs o privilegiats. Nos Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, concedimus vobis probis hominibus et universitati civitatis Gerunde quod per presens auxilium quod nunc nobis gratis facere obtulistis de decem mille solidis Barchinone in subsidium expensarum faciendarum in prosequcione negocii presentis viagii quod, actore Deo, facere intendimus contra regem Granate et gentes suas, non fiat preiudicium super franchitatibus et immunitatibus vestris seu privilegiis que habetis a nobis vel antecessoribus nostris nec in aliquo derogetur. Immo privilegia ipsa in suo robore volumus duratura non obstante prestacione auxilii supradicti. Volentes etiam quod in dictis decem mille solidis, cum ipsos nobis dare obtuleritis racione dicti viagii, quod fit ad servicium Dei et ad exaltacionem christiane fidei et pro captanda gratia et benevolencia nostra, teneantur contribuere partem suam omnes de dicta civitatis et burgis ac territoriis suis quantumcumque de non contribuendo in exaccionibus nostris franchi seu privilegiati existanta hiis tantum qui sequuntur in dicto viagio dumtatxat exceptis. Data Barchinone, VI° idus iunii, anno Domini, M° CCC° nono. Expedivit Bernardus. a. stant, A.

22 1309 juny 9. Barcelona El rei Jaume II, havent sabut que alguns habitants de la ciutat són reclamats per aquells que es consideren els seus senyors i són perseguits per la justícia, mana al batlle i al jutge de Girona que facin valer contra aquests últims el privilegi concedit a la ciutat pels seus predecessors referent a la matèria. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 5 (120 × 210 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 256v.

Con deu hom enantar en aquels qui dien alcun habitador de Gerona ésser lur, e requeren que isca de la ciutat. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone et sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, ffidelibus baiulo ac iudici Gerunde, presentibus et qui pro tempore fuerint, salutem et gratiam. Intelleximus quod aliqui, qui asserunt se habere homines infra vicariam Gerunde, conveniunt pluries et in causa trahunt coram vobis aliquos homines de dicta civitate, asserentes ipsos fore homines suos et requirunt quod exeant de civitate predicta et super hoc vexant ipsos homines laboribus et expensis. Quare vobis dicimus et mandamus quatenus, cum contingat aliquem vel aliquos asserere coram vobis aliquem habitatorem Gerunde esse hominem suum et requirere quod exeat de civitate predicta, servetis in eo privilegium concessum et confirmatum per antecessores nostros et per nos civibus civitatis predicte et


in peticionibus huiusmodi summarie et de plano et sine figura iudicii procedatis taliter quod homines qui ab aliis requiruntur, ob potenciam vel maliciam requirencium, opprimi non valeant nec contra tenorem dicti privilegii vel iusticiam aggravari. Data Barchinone, V idus iunii, anno Domini millesimo CCC° nono. Expedivit Bernardus. 23 1310 juliol 6. Daroca El rei Jaume mana al batlle de Girona que tots els homes francs participin en el subsidi de 5.000 sous barcelonesos atorgat per la universitat de la dita ciutat, destinats al setge d’Almeria, a excepció d’aquells que acompanyen el rei a la guerra. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 6 (120 × 217 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 257.

De contribucion a fer per los franchs. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, ffideli suo baiulo Gerunde vel eius locumtenenti, salutem et gratiam. Cum inter dilectum Bernardum de Abbacia, vicecancellarium curie nostre, nomine et pro parte nostra, et iuratos et probos homines civitatis Gerunde actum fuerit et conventum quod in illis quinque mille solidis quos dicti iurati et probi homines nobis, dum eramus in obsidione civitatis Almerie, dare liberaliter concesserunt, tenerentur contribuere omnes franchi, illis dumtaxat exceptis qui nobiscum erant in dicta obsidione, sicut contribuerant in illis decem mille solidis quos universitas dicte civitatis nobis dare concessit, dum nos parabamus ire ad dictam obsidionem. Idcirco vobis dicimus et mandamus quatenus compellatis omnes franchos dicte civitatis et suburbiorum eiusdem ad contribuendum in dictis quinque mille solidis, prout taxati fuerint in eisdem, illis tantum exceptis qui nobiscum fuerunt in obsidione predicta. Per hoc tamen non intendimus dictis franchis vel eorum privilegiis in exaccionibus vel contribucionibus in dicta civitate in posterum faciendis preiudicium aliquod generare. Datum Daroce, II nonas iulii, anno Domini M° CCC° decimo. Expedivit Bernardus. 24 1311 desembre 10. Girona En virtut de les Constitucions Generals de les Corts de Catalunya, els jurats i prohoms de Girona escollits pel Consell, en presència del veguer i del batlle, i amb consell del jutge ordinari, estableixen els preus de les escriptures i els salaris dels notaris de les escrivanies i cancelleries. A. B.

Original sobre pergamí, nº 111 (584 × 405 mm), conservat a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 181-183v.

La ordinacion e taxacion feta sobre·ls salaris dels notaris e escrivans. In nomine Domini nostri Ihesu Christi, anno Domini M° CCC°, undecimo die martis qua computatur IIII idus decembris. Probi homines civitatis Gerunde, videlicet Raimundus Alberti, Arnaldus Terradis, Petrus de Cabanellis, Bernardus Sampsoni, iurati et Guillelmus Sunyerii, filius condam Andree Sunyerii, Raimundus Calveti, iurisperitus, Geraldus de Abbacia, iurisperitus, Petrus de Trilia, Guillelmus de Sancto Martino, Iacobus de Pulcroloco, cives Gerunde, ad hoc deputati et electi per alios probos homines dicte civitatis, auctoritate ordinacionum generalium Cathalonie curie ordinaverunt, taxaverunt et posuerunt precium sive salarium ydoneum de voluntate nobilis viri Bernardi Guillelmi de Portella, vicarii Gerundensis et Bisulluni, et Bernardi Strucii, baiuli Gerunde, ac etiam super eisdem habita deliberacione et consilio discreti Petri de Prato, iudicis ordinarii Gerunde, super salario scriptorum et notariorum et scribaniarum et carcellariorum iuxta constituciones Cathalonie generales sub hac forma que sequitur in hunc modum: In primis ordinaverunt et taxaverunt quod de uno folio papiri fiant quatuor carte et de qualibet carta scripta ex ambabus partibus habeantur duo denarii a qualibet partium, sic scilicet quod habeat scriptor de qualibet carta actorum comunium quatuor denarios inter ambas partes, videlicet duos denarios a petente et alios duos denarios a deffendente et in /181v/ qualibet pagina predictarum cartarum sint sexdecim regule sive magnis spaciis sive marginibus. Item, de translato actorum habeantur duo denarii pro qualibet carta scripta ex ambabus partibus de illis scripturis quas notarius manu sua propria scribat ac scribi faceret.


Item, super testibus recipiendis primo pro quolibet testimonio quod receptum fuerit per manum notarii publici quodque teneat unam cartam scriptam ex ambabus partibus dentur scriptori quatuor denarii et si iudex receperit dictum testimonium habeat scriptor pro qualibet carta tres denarios et si dictum testimonium tenebit plus aut minus solvat secundum dictam racionem. Et de translato detur secundum formam predicti secundi capituli et de quocumque translato actorum iuxta supradictam formam. Item, quod si scriptor exiret extra civitatem pro recipiendis deposicionibus testium, habeat inde duos solidos pro pedagio pro qualibet die et sua necessaria quamdiu fuerit extra villam. Item, quod omnes littere que de curia Gerunde exierint, regis -trentur et solvantur pro qualibet littera cum registro IIIIor denarii, salvo quod de qualibet littera citacionum dentur cum registro octo denarii et de qualibet littera regali registranda dentur quatuor denarii tantum. Item, de registracione litere domini regis vel alterius litere solvantur secundum eius tenorem ad racionem IIIIor denariorum pro qualibet carta sive folio si ultra unam cartam sive folium protendatur. Item, quod de qualibet litera sive carta hominis qui /182/ mitat se in habitagio seu stagio Gerunde solvantur sex denarii. Item, de qualibet carta testimoniali super habitagio, si est in papiro quatuor denarii, et si est in pergameno octo denarii et quod sit cum sigillo pendenti et ille qui voluerit dictam cartam habere, habeat ceram et cordam ipsius sigilli. Item, quod de scripturis que fient de preconizacionibus alicuius honorum non dentur, nisi sex denarii inter omnes scripturas. Item, quod de translato facto cum sigillo pendenti de carta fran-chitatis concessa per dominum regem habitatoribus Gerunde dentur duo solidi per illum civem qui dictum translatum habere voluerit et habeat ille, qui dictum translatum habere voluerit, ceram et cordam. De aliis scripturis autem factis in papiro habeat scriptor ad racionem predictorum. De registracione instrumenti vel littere secundum eius tenorem ad racionem quatuor denariorum pro qualibet carta sive folio. Item, ordinaverunt et taxaverunt quod notarius publicus habeat pro qualibet carta tutorie et cure duodecim denarios. Item, quod de qualibet carta absolucionis et diffinicionis vel comande vel debiti habeat notarius sive scriptor quatuor denarios. Item, de carta simplicis protestacionis habeat sex denarios et de qualibet responsione alios sex denarios. Item, habeat notarius duos solidos de testamento de quantitate quingentorum solidorum usque ad mille solidos; item, duos solidos et sex denarios de testamento mille solidorum usque ad duo milia solidos; item, tres solidos de duobus milibus solidis usque ad quatuor milia solidos; item, /182v/ quatuor solidos de IIIIor mille solidis usque ad sex milia solidos; item, quinque solidos de sex milibus solidis usque ad decem milia solidos; item, septem solidos de decem milibus solidis usque ad quindecim milia solidos; item, decem solidos de quindecim milibus solidis usque ad viginti quinque milia solidos; item, quindecim solidos de viginti quinque milibus solidis usque ad quadraginta milia solidos; item, viginti solidis de quadraginta milibus solidis usque ad quamcumque quantitatem possit ascendere. Item, de quolibet codicillorum duodecim solidos. Item, habeat de instrumentis vendicionum et stabilimentorum et donacionum et hereditamentorum secundum formam et taxacionem predictarum, inspectis dictis quantitatibus. Item, habeat de instrumentis redempcionum et emfranquimen-torum octo denarios. Item, de instrumentis sponsaliciorum de decem milibus solidis inter ambas partes octo solidos et ultra decem milia solidos pro quolibet milanario solidorum dentur duodecim denarii usque ad quantitatem centum milium solidorum. Item, quinque solidos inter ambos coniuges de quantitate octin-gentorum aureorum de censive usque ad sexcentos morabatinos. Item, habeat quatuor solidos de censive de sexcentis aureis usque ad quadringentos morabatinos. Item, habeat tres solidos de trecentis aureis de censive usque ad ducentos morabatinos. Item, duos solidos de CC morabatinos usque ad infimum. Item, habeat de quolibet pedagio intus civitatem Gerunde quatuor denarios. Item, de quolibet pedagio extra civitatem Gerunde si opportuerit eum morari per unam diem, habeat tres solidos et sua necessaria extra civitatem tantum /183/ et si iverit extra civitatem per unam leucam tantum, habeat tunc inde duos solidos; si ipsa die possit competenter redire ad dictam civitatem, habeat tamen sua necessaria quamdiu fuerit extra civitatem. Item, de translato cuiuslibet instrumenti habeat minus medietatem quam haberet de originali instrumento. De aliis vero scripturis instru-mentorum habeat secundum formam et extimacionem predictorum. Item, predicti vicarius et baiulus et probi homines ordinaverunt et taxaverunt quod carcellarius curie vicarii vel baiuli habeat pro qualibet die de quolibet capto duos denarios tantum.


Item, predicti probi homines ex ordinacione facta in dictis curiis generalibus quibus cavetur quod aliquis iurisperitus non utatur in aliqua curia inquisicionibus vel advocacionibus neque de iudicamento donec examinatus fuerit per probos homines et cetera, convenerunt una cum vicario, baiulo et iudice quod advocati et medici et cirurgici ac notarii examinentur per discretum Petrum de Prato et Iaspertum Folcrandi, iurisperitos, et Bernardum de Balneolis et Bonanatum de Tornavellis, probos homines dicte civitatis, et illi qui fuerint electi, iurent quod fideliter se habebunt in advocacionibus et suis officiis in posse vicarii vel baiuli et dictorum duorum proborum hominum. Item, quod de predictis omnibus fiant tria publica instrumenta per alphabetum divisa quorum unum instrumentum tradatur Raimundo de Toylano, maiori notario instrumentorum, aliud Berengario Ade, notario actorum curie, ad hoc ne predicti vel aliqui scriptores seu notarii, presentes vel futuri, scribaniarum ipsarum non possint per ignoranciam excusari et inde cer-/183v/-tificent omnes scriptores, et tercium instrumentum ponatur in archa comuni ipsius civitatis ad habendam memoriam de eisdem. Quequidem omnia supradicta in scriptis michi notario infrascripto tradita per dictos iuratos et probos homines superius nominatos legi ad instanciam et requisicionem predictorum iuratorum et proborum hominum in presencia dictorum vicarii, baiuli et iudicis et testium infrascriptorum. Quibus lectis, prefati iurati et probi homines superius nominati pecierunt per me notarium infrascriptum de premissis fieri tria publica instrumenta per alphabetum divisa, presentibus testibus ad predicta Raimundo d’en Gelatz, Guillelmo de Buxio et Guillelmo de Basso de Gerunda. E+go Iacobus Tresforti, notarius publicus substitutus auctoritate regia a Raimundo Simonis de Toylano, publico Gerunde notario, predictis interfui et ad instanciam et requisicionem dictorum iuratorum et proborum hominum superius nominatorum predicta in formam publicam redigi et scribi feci et clausi predictis die et anno, presentibus testibus supradictis cum raso et emendato in VIIa linea ubi dicitur «scriptor de». a. D’una mà posterior: e carçelers. Marge dret, f. 183, l. 5, nota: per lo salari del carceller, B.

25 1312 febrer 18. Girona Berenguer Adam, escrivà de la cort reial de Girona, refusa observar certes decisions preses pels jurats i prohoms de la ciutat de Girona, concernents al salari dels escrivans i de les escrivanies de Girona, que li han estat presentades per Jaume Tresfort, notari substitut de Girona, a petició del veguer i del batlle, i fa apel·lació al rei. A. B.

Original sobre pergamí, nº 1.612 (462 × 444 mm), conservat a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 184-187v.

Manament fet a·n Berenguer Adam, escrivan de la cort que tengés tres escrivans covinens a regir l’escrivania de la cort, axí com havia atorgat que y eren mester. Noverint universi quod die veneris qua fuit duodecimo kalendas marcii, anno Domini millesimo CCC° undecimo, Petrus de Porta Aquaria, subvicarius, et Bernardus Strucii, baiulus Gerunde, in presencia testium infrascriptorum, tradiderunt michi notario infrascripto quandam papiream cedulam legendam coram Berengario Ade, scriptore curie Gerunde. Quamquidem cedulam ego, notarius infrascriptus, ad instanciam et requisicionem dictorum subvicarii et baiuli legi coram dicto Berengario Ade qui erat intus curiam Gerunde domini regis, in presencia testium et aliorum inferius nominatorum. Cuius, inquam, cedule tenor noscitur sub hac forma: «Cum vos Berengarius Adam, notarius scribanie actorum Gerunde, dixeritis et asserueritis in appellacione si qua dici potest quam fecistis, in qua vos dixistis gra-vatum racione ordinacionum et tatxacionum factarum super salariis scriptorum et scribaniarum per iuratos et probos homines civitatis Gerunde cum consensu et voluntate vicarii et baiuli ac iudicis ordina-rii Gerunde, auctoritate constitucionum generalium Cathalonie, vide-licet quod ad officium scribanie predicte regendum erant necessarii tres scriptores idonei et hoc asseruistis in dicta appellacione ibi ubi dicitur ad cuius officium regendum sunt necessarii tres scriptores idonei et cetera, ideo nos Petrus /184v/ de Porta Aquaria, subvicarius, et Bernardus Strucii, baiulus Gerunde, de consensu Petri de Prato, iudicis ordinarii Gerunde presentis, ac etiam ad requisicionem iurato-rum Gerunde mandamus vobis ex parte domini regis quod deinceps predictos tres scriptores idoneos et necessarios teneatis ad regendum officium scribanie predictum et quod hoc nulla racione mutetis maxime, cum diu est et etiam hodie, nullum idoneum scriptorem in dicta scribania tenueritis et teneatis, nec etiam vos de manu vestra in dicta scribania scribatis acta vel alias scripturas necessarias propter quod fuerunt dampnificate et cotidie gentes dampnificantur et ledatur publica utilitas quod contingit vestra magna necligentia atque culpa. Mandantes etiam vobis quod taliter de cetero faciatis et vos habeatis super predictis quod non possitis vos et vestra de culpa vel necligentia puniri nec etiam reprehendi. De quibus pecierunt fieri publicum instrumentum per alphabetum divisum et incontinenti dictus Beren-garius Ade peciit de


premissis translatum et deliberacionem, presentibus ad omnia supradicta, Petro de Prato, iudice, Petro Geraldi, Petro Marchoni, Ferrario Artalli, iuratis Gerunde, et Geraldo de Abbacia, iurisperito, et Petro de Trilea, Iacobo de Pulcroloco, civibus Gerunde, et presentibus testibus, Guillelmo de Rovira, Guillelmo de Deo, iurisperito, et Berengario Ollarii, civibus Gerunde». Postque Xº kalendas marcii anno predicto, dictus Berengarius Ade ad premissa respondit in hunc modum: «dicit et protestatur Berengarius Ade, scriptor curie Gerunde, ad conservacionem iuris sui et scribanie sue curie Gerunde, respondendo predictis quod ipse, attendens dictas ordinaciones et tatxaciones fuisse factas, de facto potius quam /185/ de iure, in magnum detrimentum ipsius et scribanie predicte iam alias, a dictis ordinacionibus et taxacionibus, tanquam ab iniquis et iniustis, ad dominum regem appellavit apostolos instancia quanta potuit postulando et congruo tempore pro dicta appellacione prosequenda procuratorem suum misit ad curiam dicti domini regis et posito quod procuratorem suum non misisset quod tamen fecit, non tamen adhuc cucurrisset sibi tempus eo quia post prefixum terminum viginti dierum de voluntate dictorum iudicis, subvicarii et baiuli ipsum tempus prorogatum extitit, cum asserent quod de consilio iuratorum et taxatorum predictorum ipsas ordinaciones sive taxaciones iniquas corrigerent et emendarent et in melius reformarent et de ipsa correccione fere continue fuit tractatum per predictos usque ad diem nocturnam diei in qua dicta pena et requisicio per ipsos subvicarium et baiulum ipsi Berengario Ade de facto fuerunt imposite. Cuiquidem appelacioni non renunciavit neque renunciare intendit tacite vel expresse dictus Berengarius Ade, protestans quod dicte ordinaciones seu taxaciones non sortiuntur aliquo effectu cum sint et fuerint et censeantur nulle et irrite et inique, potissime cum nulla postestas est vel fuit atributa iuratis et probis hominibus civitatis Gerunde faciendi vel ordinandi dictas ordinaciones et taxaciones et maxime cum per dictas ordinaciones et taxaciones, si servarentur, dicta scribania quasi ad nichilum esset deducta et non videtur quod iurati vel probi homines per suas ordinaciones vel taxaciones possint in aliquo dictam scri-baniam diminuere nec ipsum in aliquo agravare in eadem de qua est et fuit longo tempore in plena et pacifica /185v/ possessione recipiendi de scripturis pro labore suo, prout actenus sui predecessores recipere consueverunt et habere. Verum cum, non obstante dicta appellacione, vos Petrus de Porta Aquaria, subvicarius, et Bernardus Strucii, baiulus Gerunde, de mandato discreti Petri de Prato, iudicis ordinarii Gerunde, ex parte domini regis, mandaveritis dicto Berengario Ade sub pena mille solidorum, ut faciat et observet in omnibus et per omnia, omnia [et] singula et contenta in dictis ordinacionibus et predicta mandaveritis, salva vestri reverencia et dicti domini iudicis indebite et iniuste, idcirco dicit et protestatur dictus Berengarius Ade dictum mandatum fore nullum et irritum racionibus quibus supra et si quod dictum mandatum apareat vel si quod sit de iure ab ipso mandato tanquam ab iniquo et iniuste ac immoderate facto et ab alio quocumque dicto Berengario Ade per vos imposito in hiis scriptis, ad dominum regem et eius curiam appellat, petendo apostolos sibi concedi et iteruma et instancia quanta potest, petens presentem responsionem et appella-cionem inseri in dicto instrumento. Et incontinenti dictus Bernardus Strucii et Poncius Petri, tenens locum in hac parte Petri de Porta Aquaria, subvicarii predicti, pecierunt de premissis translatum et deliberacionem duorum dierum, presentibus testibus Petro Palegrini de Hostalricho et Buciomundo de Palaciolo et Petro Falgera et Simone Barber, civibus Gerunde». Et post hac die que fuit IXº kalendas marcii, anno predicto, predicti subvicarius et baiulus respondentes intus dictam curiam, presente ibidem dicto Berengario /186/ Ade, predictis propositis per dictum Berengarium Ade dixerunt hec que sequuntur: «Respondendo predictis, dicunt Bernardus Strucii, baiulus, Petrus de Porta Aquaria, subvicarius Gerunde, nomine nobilis Bernardi Guillelmi de Portella, vicarii Gerunde et Bisulluni, ac etiam consilio discreti Petri de Prato, iudicis Gerunde presentis, quod iurati et probi homines qui iuraverunt et fuerunt deputati ad faciendum predictas ordinaciones et tatxaciones super precio et salario scriptorum et scribaniarum, fecerunt eas de voluntate vicarii et baiuli et de consensu iudicis Gerunde auctoritate constitucionum generalium Cathalonie et signanter per capitulum contentum in constitucionibus factis in curia Montissoni ibi ubi dicitur: “Item, ordinamus et statuimus quod probi homines unius-cuiusque civitatis, ville et loci possint ordinare, tatxare, et cetera”, et etiam ultra hec, ordinaverunt super salario carcellariorum et quibusdam aliis ut in ipsis ordinacionibus et tatxacionibus plenius continetur. Quequidem fuerunt facta iustissime eo quia dicte constituciones generales fuerunt observate in predictis, reiecta indempnitate et gravamine cuiuscumque, et etiam quia constituciones facte in curia Montissoni fuerunt aprobate et confirmate per dominum nunc regem in secunda curia Barchinone et ibi inter alios fuit factum inde sacramentum et homagium per procuratores seu sindicos civitatis Gerunde, ut hec circa principium et circa finem constitucionum prefate secunde curie plenius continentur, et etiam predicta extiterunt ordinata et tatxata eo quia dictus Berengarius Adam et alii qui tenuerunt scribaniam quam ipse tenet a /186v/ tempore dictorum constitucionum Montissoni et ante acceperunt et habuerunt indiferenter immoderata salaria sive quantitates pro scripturis instrumentorum et pedagiis scriptorum propter quorum abusum et, ut provideretur publice utilitati et ut cons-tituciones servarentur que facte fuerunt propter notarium qui, ut plurimum in exigendis salariis metas racionis multipliciter excesserunt, fuit processum ad dictas ordinaciones et tatxaciones, prius


examinatis et diligenter inspectis ordinacionibus et tatxacionibus factis apud Barchinonam in similibus casibus et quantum possunt cedere ad utilitatem comunem huius terre ac etiam consideratis et insuper cum exacta diligencia, attentis condicionibus et qualitatibus facultatibusque hominum huius terre ac aliis attentis circunstanciis, ut decuit, pertinentibus ad predicta propter que non credunt ipsi seu predicti ordinatores et tatxatores iuxta eorum bonam conscienciam et iura-mentum ipsum Berengarium Adam super premissis in aliquo agravasse. Et propterea dixerunt quod predictus terminus XX dierum qui fuit prefixus dicto Berengario Adam ad prosequendum dictam appellacionem si qua dici potest, efluxerunt culpa sui nec inde habuit aliquam prorogacionem, immo ex causis predictis constat quod dictus Berengarius Adam dicte appellacioni renunciavit, nec etiam proposuerunt nec proponunt corrigere dictas ordinaciones sive tatxaciones in aliquo. Cum fuerint iustissime facte et, ordinate et prehabito consilio et magna deliberacione predictorum hominum et aliorum superius contentorum, propter quod supplicant humiliter excellentissimo domino regi quod ipsas constituciones /187/ faciat inviolabiliter observari. Cum in se contineant maximam utilitatem rei publice et nullam contineant ini-quitatem vel preiudicium alicuius, dixerunt tamen dicti baiulus et subvicarius quod ob reverenciam serenissime regie magestatis admitte-bant dictam appellacionem quantum de iure poterant et debeant eam admittere, alias non et nichilominus considerata locorum distancia et aliis qui debent considerari et attendi statuerunt dicto Berengario Ade presenti iterum ex superhabundanti terminum peremptorium, scilicet XX dierum, prout hoc in quodam instrumento appellacionis interiecte per dictum Berengarium Adam plenius continetur, infra quem com-pareat coram domino rege seu eius consistorio pro prosequenda dicta appellacione si appellacio dici potest, quod, nisi fecerit, reputant deinde et habeatur penitus, non appellans et etiam suplicaverunt humiliter regie celssitudini quod contra dictum Berengarium Adam, rebellem et contemptorem dictarum ordinacionum et taxacionum ac publice utilitatis, taliter procedatur ut eius pena et correccio sit aliis similia temptantibus manifesta et etiam concedunt dicto Berengario Adam pro apostolis seu loco apostolorum omnia et singula que superius continentur et alia que continentur in instrumento dicte appellacionis emisse per dictum Berengarium Adam. Quamquidem responsionem pecierunt iidem subvicarius et baiulus inseri per me notarium infrascriptum in dicto protestacionis instrumento, presentibus Petro de Prato, iudice, et Petro Geraldi, iurato, et presentibus testibus Guillelmo Sunearii, filio Guillelmi /187v/ Sunearii condam, et Bernardo de Alodio, clerico ecclesie Sancti Ffelicis Gerunde.» Eg+o Iacobus Tresforti, notarius publicus substitutus auctoritate regia a Raimundo Simonis de Toylano, publico Gerunde notario, interfui et ad instanciam et requisicionem dictorum subvicarii Poncii Petri et baiuli et Berengarii Ade, predicta in formam publicam redigi, scribi feci et clausi, diebus annoque prefixis, presentibus testibus supradictis, cum suprascripto in XVIª linea ubi dicitur «et maxime cum per dictas ordinaciones et taxaciones» et cum raso et emendato in VIIª linea ubi dicitur «scribatis» et in XIIª linea ubi dicitur «potuit» et in XLIª linea ubi dicitur «tibus Petro». a. et iterum repetit, B.

26 1312 març 20. València El rei Jaume II mana al veguer de Girona que la cort reial tingui tres escrivans. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 257v.

Que en la Cort Reyal de Gerona sien tenguts tres escrivans covinens. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie ammiratus et capitaneus generalis, nobili et dilecto et fideli suis vicario et baiulo civitatis Gerunde, salutem et gratiam. Cum intellexerimus pro parte proborum hominum ipsius civitatis quod vos de assensu iudicis ordinarii mandastis Berengario Ade, scriptori curie ipsius civitatis, quod in ipsa curia teneat tres scriptores ydoneos pro actis et processibus causarum conficiendis et pro depo-sicionibus testium conscribendis ac pro inquisicionibus faciendis, intellexerimus etiam quod propter penuriam et paucitatem scriptorum qui in ipsa curia modo existunt et insufficienciam eorumdem, iura nostra pereunt et processus ac cause sive negocia qui et que in ipsa curia agitantur ultra debitum, prorogantur in dampnum et lesionem ac iacturam non modicam litigancium in curia supradicta, idcirco vobis dicimus et mandamus quatenus, non obstante appellacione a dicto Berengario ad nos super dicto mandato emissa, ipsum mandatum exequcioni demandetis. Datum Valencie, XIII° kalendas aprilis, anno Domini M° CCC° undecimo. Expedivit Bernardus. 27


1312 juny 30. Barcelona El rei Jaume II mana al veguer de Girona que tingui en compte els canvis concernents als preus dels actes notarials fixats pels prohoms de Girona. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 7 (255 × 210 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 258-v.

Correccion, ordinacion e tatxacion sobre·ls salaris de les cartes. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, dilectis et ffidelibus suis vicario et baiulo ac iudici ordinario Gerunde, presentibus et futuris, salutem et dilectionem. Cum in correccionibus per nos factis super salariis taxacionum instrumentorum notarie scribanie Gerunde factarum per probos homines dicte civitatis, de voluntate vicarii et baiuli ac iudicis ordinarii eiusdem, inter alia correctum fuerit seu emendatum, quod de qualibet carta absolucionis vel diffinicionis vel comande vel debiti dentur sex denarii notario, prout hec in carta super dictis correccionibus a nostra curia emanata nostroque sigillo cereo pendenti roborata plenius continentur. Nuncque fuerit nobis humiliter supplicatum ex parte Petri Geraldi, civis Gerunde, et Petri de Prato, iurisperiti, procuratorum, sindicorum seu actorum iuratorum civitatis predicte, quod predicta emendacio sex denariorum in melius refformaretur et quod inde darentur tantum quatuor denarii notario pro qualibet ex predictis cartis seu instrumentis, prout taxatum extiterat per probos homines supradictos, nobis in contrarium supplicante Raimundo de Toylano, notario dicte scribanie, quod dicta nostra correccio inviolabiliter servaretur. Idcirco nos, recognitis supradictis, de consensu predictorum procuratorum et predicti Raimundi de Toylano, emendando dictam tatxacionem sex denariorum, sic ordinandum et taxandum duximus quod de quolibet simplici instrumento mutui seu debiti et depositi seu comande et apoche dentur tantum dicto notario seu notariis substitutis seu substituendis ab ipso Raimundo de Toylano vel eius successoribus, quatuor denarii. Item, de quolibet instrumento predictorum in quo interveniant fideiussores, unus vel plures, detur ipsis notariis ultra dictos quatuor denarios pro quolibet fideiussore unus denarius /258v/. Item, de quolibet instrumento predictorum in quo interveniat specialis obligacio, dentur septem denarii tantum et non ultra notariis supradictis. Et si interveniat fideiussor seu fideiussores in eodem instrumento una cum speciali obligacione, detur unus denarius ipsis notariis pro quolibet fideiussore ultra dictos VII denarios. Item, de quolibet instrumento absolucionis et diffinicionis dentur ipsis notariis sex denarii. Item, quod quociens scriptor sive notarius exiverit extra civitatem pro recipiendis instrumentis seu firmis vel ex quacumque causa exiverit extra civitatem racione sui officii, habeat tres solidos pro qualibet die pro pedagio et sua necessaria dum extra civitatem fuerit, si eadem die ad dictam civitatem redire poterit. Si vero redire non poterit ipsa die, set in sequenti, habeat pedagium ad racionem predictam pro duobus diebus et sua necessaria dum extra civitatem fuerit et idem pro qualibet die, si eum plus morari contigerit extra civitatem predictam, aliis autem correccionibus contentis in dicta carta nostra in suo robore duraturis. Quare vobis dicimus et man-damus quatenus huiusmodi ordinacionem et taxacionem nostram observetis et observari faciatis, ut superius continetur. Data Barchinone, pridie kalendas iulii, anno Domini M° CCC° duodecimo. Expedivit Bernardus. 28 1312 juliol 14. Girona Pere Guerau, Ramon Malarç, Pere Marcó i Bonanat de Tornavells, jurats de Girona, d’una banda, i Berenguer Ade, notari de la cort reial de Girona, de l’altra, ratifiquen i es comprometen a respectar els acords fets entre Pere de Prat, jurista de Besalú, Pere Guerau, ciutadà de Girona, com a procuradors de Berenguer Ade, notari i escri- và de la cort de Girona, sobre les ordinacions dels salaris a rebre per les escriptures i altres taxes de la notaria de l’esmentada cort. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 188-190v.

Les covinençes fetes entre·ls síndics de la ciutat e en Berenguer Adam, notari de la cort, sobre les taxacions dels salaris i de les escriptures de la cort. Item altres coses.a Noverint universi quod die veneris qua computatur II idus iulii, anno Domini millesimo trescentesimo duodecimo, venerabilis Petrus Geralli, Raimundus Malarcii, Petrus Marchoni et Bonanatus de Tor-navellis, iurati civitatis Gerunde, nomine suo et ipsius civitatis ex una parte, et Berengarius Ade, notarius curie regie interioris et exterioris Gerunde ex altera, constituti in presencia venerabilium Geraldi de Abbacia, iudicis ordinarii, et Petri de Portageria, subvicarii et tenentis locum nobilis Bernardi Guillelmi de Portella, vicarii, et Iacobi Turrucelle, baiuli Gerunde, intus curiam predictam existencium,


exhibuerunt et per me subscriptum notarium ad hoc specialiter vocatum legi et publicari fecerunt quandam scripturam per alphabetum divisam factam per manum Bernardi Adam, notarii Barchinone, sigillatam IIIIor sigillis, scilicet sigillis Petri de Prato, iurisperiti Bisulduni, et Petri Geraldi, civis Gerunde, et Bernardi Caboti, notarii Gerunde, et dicti Bernardi Adam, continentem pacta et convenciones initas et factas inter predictos Petrum de Prato et Petrum Geraldi, procuratores, sindicos seu actores universitatis dicte civitatis, ex una parte, et Bernardum Caboti, predictum procuratorem Berengarii Ade, notarii predicti, ex altera, super taxacionibus et ordinacionibus tat-xacionum salariorum scripturarum et aliorum tangentium scri-/188v/-baniam dicte curie Gerunde, cuius scripture tenor talis est: ÂŤDie jovis X kalendas iulii, anno Domini millesimo trescentesimo duodecimo, ffuit actum et conventum inter venerabiles et discretos Petrum de Prato, iurisperitum Bisulduni, et Petrum Geraldi, civem Gerunde, procuratores et sindicos seu actores universitatis dicte civitatis Gerun-de, ex Ia parte, et Bernardum Caboti, notarium Gerunde procurato-rem Berengarii Ade, notarii et scribe curie vicarii eiusdem civitatis, ex altera, quod omnes et singule ordinaciones noviter facte per vicarium et baiulum et probos homines et iuratos dicte civitatis de assensu iudicis Gerunde super taxacionibus salariorum scripturarum et aliorum tangencium scribaniam dicte curie Gerunde remanerent et essent in suo robore et valore, salvis et deductis de dictis ordinacionibus seu taxacionibus capitulis que sequitur. Primum, super imposicione pene mille solidorum apposite dicto Berengario Ade per vicarium et baiulum dicte civitatis super tenendis et observandis ordinacionibus supradicti, fuit conventum inter dictas partes quod ipsi procuratores seu aliquis de universitate predicta nunquam reprehendant, requirant seu denuncient vel inculpent per se vel per alios, nec reprehendere, requirere seu denunciare vel inculpare possint dictum Berengarium Ade vel substitutos suos, quod inciderint in dictam penam modo aliquo sive causa et etiam quod predicti sindici et universitas et illi specialiter, qui interfuerunt predictis ordinacionibus et eas fecerunt seu ordinaverunt, faciant posse suum, quod dicta pena et mandata ex eo facta totaliter revocentur. Item, super /189/ ordinacione peda-giorum de quibus erat ordinatum dari duos solidos tantum, fuit con-ventum quod dentur deinceps tres solidi de pedagiis, sicut continetur in correccionibus factis per dominum regem super taxacione pedagiorum scribanie Raimundi Simonis de Toylano. Item, super ordinacione facta de apponendis sexdecim lineis in qualibet pagina sive parte cuiuslibet folii fuit actum et conventum inter dictas partes quod cum dictus Berengarius Ade et substituti sui habeant iurare ad sancta Dei Evangelia, habere fideliter in officio suo secundum ordinaciones factas per dominum regem in generalibus curiis et in dicta ordinacione frequenter et pluries, non ex certa sciencia, set ignoranter possent dictus Berengarius et substituti sui faciliter labi et incurrere pariurium non imponendo in qualibet parte folii numerum memoratum quod esset valde periculosum dicto Berengario Ade et substitutis suis, quod exprimatur ideo et salvetur expresse in dicto iuramento faciendo per dictum Berengarium et substitutos suos, quod si contingeret per dictum Berengarium vel substitutos suos seu per aliquem ex eis omiti de numero predicto sexdecim linearum que poni debent in qualibet parte cuiuslibet folii iuxta dictam ordinacionem, una linea quod non incideret dictus Berengarius vel aliquis ex substitutis suis in penam pariuri, nec possent de hoc per aliquem inculpari seu etiam reprehendi, hoc tamen intellecto quod dicti Berengarius et substituti sui sint as-tricti et obligati sub virtute iuramenti predicti, quod scienter aliquam de numero dictarum linearum in qualibet parte cuiuslibet folii ponere non omitant et quod ille seu illi, qui omitterent unam de numero /189v/ dictarum linearum ponere in qualibet parte cuiuslibet folii, ut est dictum, teneantur et obligati sint ac astricti sub iuramento predicto, quocumque recognitum fuerit per eundem, restituere et tornare lineam omissam in alio folio seu foliis et eam superaddere numero memero memorato. Et quod predicta de lineis et iuramento non ponantur in scriptis quando scribetur iuramentum fidelitatis predicte. Ffuit etiam actum et conventum inter dictas partes quod statim cum dicte partes fuerint in civitate Gerunde, fiant de predictis instrumenta paccionalia seu convencionalia iuxta modum et formam superius prenotatam et predicta omnia et singula promiserunt partes predicte sibi adinvicem nominibus quibus supra se tenere et firmiter observare et se facturos et curaturos cum effectu quod predicti, quorum procuratores existunt et alii etiam quorum interest et intererit, habebunt rata et firma et complebunt et observabunt omnia et singula supradicta et quod predictis vel aliquibus de predictis non contravenient per se vel interpositam personam aliqua racione. Et hec iuravit dictus Bernardus Caboti. Que fuerunt acta in civitate Barchinone, die et anno predictis, in presencia mei Bernardi Adam, notarii Barchinone, et testium, scilicet Petri Peregrini et Bernardi Vitalis et Petri PalauÂť. In quorum testimonium fuit facta presens scriptura per alphabetum divisa per me notarium supradictum et apposita etiam ad cautelam sigilla partium iamdictarum et mei Bernardi Adam, notarii memorati. Qua scriptura, factis promissionibus et convencionibus supradictis per me dictum notarium, lectis et publicatis, predicti iurati, nomine suo et totius universitatis ci-/190/-vitatis Gerunde, ex una parte, et Berengarius Ade, notarius dicte civitatis Gerunde, ex altera, ex certa sciencia approbaverunt, firmaverunt et laudaverunt omnes predictas promissiones et convenciones factas et habitas inter predictos procuratores, sindicos et actores dicte universitatis ex una parte, et dictum procuratorem Berengarii Ade ex alia, et omnia et singula in ipsis convencionibus et earum capitulis et in scriptura predicta apposita et


contenta. Et promiserunt sibi ad invicem predicta omnia et singula rata et firma semper habere, complere et fideliter observare iuxta modum et formam superius prenotatam. Preterea dictus Berengarius Ade, notarius predictus, remissa sibi examinacione, quam iuxta ordinaciones per predictos iuratos factas subire debebat cum per longum usum fuerit approbatus, iuravit ad sancta Dei Evangelia in posse dictorum iudicis, baiuli et tenentis locum subvicarii et Bernardi de Balneolis et Bonanati de Tornavellis, ad hec electorum et deputatorum, se habere fideliter in officio suo secundum cons-tituciones factas per dominum regem in generalibus curiis, salvis et expresse retentis condicionibus in tercio capitulo dictarum convencionum et pactorum appositis et contentis,b ut superius est expressum. Et eodem modo Bernardus Caboti, substitutus dicti Berengarii Ade, facta prius fide per eum de examinacione quam in cancellaria regia subiit, iuravit in posse predictorum ad sancta Dei Evangelia se fideliter habere in officio suo secundum constituciones predictas, salvis et expresse retentis condicionibus supradictis. Et post hoc incontinenti predicti Iacobus Turricella, baiulus, et Poncius Petri, locumtenens /190v/ subvicarii Gerunde, ad instanciam et requisicionem dictorum iuratorum et habito mandato super hiis ex parte domini regis seu eius vicecancellarii, revocaverunt et absolverunt omnes penas dicto Berengario Ade et eius substitutis impositas et omnia mandata per vicarium et baiulum Gerunde vel eorum alterum vel eorum locatenen-tes super tenendis et observandis ordinacionibus et tatxacionibus supradictis vel eorum occasione eis facta et diffiniverunt ipsi Berengario et eius substitutis omnem penam vel penas, si in aliquam vel aliquas forte inciderint occasione premissorum modo aliquo sive causa. Promittentes per se et suos successores contra predicta non venire. De quibus omnibus prenominati iurati, ex una parte, et dictus Berengarius Ade, ex altera, pecierunt duo publica fieri c instrumenta per alphabetum divisa per me notarium infrascriptum ad habendum rei geste memoriam in eternum quorum unum sit dicte civitatis et aliud dicti Berengarii Ade. Que ego subscriptus notarius feci die et anno prefixis in presencia predictorum superius nominatorum et presentibus ac vocatis testibus ad omnia supradicta, Guillelmo de Deo, iurisperito seniore, et Arnaldo de Moyono et Raimundo de Palacio de Gerunda. Eg+o Guillelmus de Querio, publicus notarius substitutus auctoritate regia a Raimundo Simonis de Toylano, publico Gerunde notario, qui predicta que facta fuerunt die in prima linea contenta vocatus interfui, hec scribi feci et clausi, cum suprascripto in linea XIa ubi dicitur «es essent» et in XVII a ubi dicitur «inter dictas partes». a. D’una mà posterior: Vide de super hoc litteram regiam factam in folio CCLXIX, B.

b. contetis, B

c. interlineat, B.

29 1313 desembre 31. València El rei Jaume II respon a la carta dels jurats, que li preguntaven sobre la jurisdicció exercida per Bernat de Cruïlles sobre Cruïlles i Peratallada, i li recordaven dos privilegis, que el rei hi exerceix el mer i mixt imperi i que la jurisdicció civil pertoca al noble esmentat. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 263v.

De la juridiccion de Cruyles e de Perataylada.a Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, ffidelibus suis probis hominibus et iuratis civitatis Gerunde, salutem et gratiam. Recepta littera vestra nobis destinata super facto iurisdiccionis locorum, que fuerunt nobilis Bernardi de Crudiliis, quam Petrus de Libiano, procurator noster in dictis locis, exerceri inhibet per vicarium dicte civitatis, intellectisque tenoribus tam dicte littere quam privi-legiorum duorum, quorum transumpta nobis sub sigillo dicti vicarii transmisistis, alterius videlicet, concessi per nos dicte civitati super aliqua iurisdiccione non detrahenda a vicaria ipsius et alterius concessi per nos prelibato nobili Bernardo de Crudiliis super iurisdiccione civili quam eidem nobili concesseramus in locis predictis. Vobis respondendo significamus quod nos, volentes vobis vestra privilegia observare, providimus sic quod vicarius Gerunde exerceat in predictis locis merum et mixtum imperium, iurisdiccione civili dumtaxat excepta, prout alii vicarii Gerunde inde usi actenus extiterunt. De premissa vero iurisdiccione civili eo quia nos ipsam, ut premititur, concesseramus prelibato nobili et eo etiam quia de ea iam ante concessionem huiusmodi inter nos ex una parte, et dictum nobilem ex altera, questio vertebatur, dictum vicarium nolumus intromittere, set quod ipsam dictus procurator noster exerceat donec nos cognicione previa aliud deliberaverimus super ea. Et super hiis mandata nostra dirigimus tam dicto vicario quam predicto procuratori per nostras speciales litteras quas tradi iussimus presencium portitori. Datum Valencie, II kalendas ianuarii, anno Domini M CCC terciodecimo. Examinavit Bernardus. a. Al marge esquerre: pro vicario, B.


30 1314 desembre 29. Girona Ramon Calvet, Guillem Bru, Berenguer de Monells i Guerau d’Abadia, que s’han succeït com a jutges ordinaris a la ciutat de Girona en un període de vint anys, defineixen les accions que no donen lloc a salari al jutge ordinari de Girona. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 191-v.

De quals coses no·s dóna salari a jutge ordinari. Noverint universi quod die mercurii intitulata IIII kalendas februarii, anno Domini millesimo trecentesimo quartodecimo, discreti Raimundus Calveti, Guillelmus Bruni, Berengarius de Monello et Geraldus de Abbacia, iurisperiti Gerunde, in presencia mei notarii et testium subscriptorum, ad hoc specialiter vocatorum, ad instanciam et requisicionem iuratorum civitatis Gerunde, fecerunt recognicionem que sequitur: Recognoverunt Raimundus Calveti, Guillelmus Bruni, Berengarius de Monello et Geraldus de Abbacia qui rexerunt iudicatum Gerunde a viginti annis citra quod de accionibus personalibus non datur salarium iudici Gerunde de hiis, scilicet que ducuntur coram curiam baiuli Gerunde inter homines ipsius civitatis, nec etiam de ypothecariis accionibus. Item, nec de preiudicialibus nisi iudex subiceret rem oculis quo casu satisfiebat ipsi iudici pro labore pedagii. De realibus vero ubi scilicet vendicatur utile dominium vel directum dixerunt quod audiverunt dici pluries ab antiquioribus iurisperitis quod dabatur salarium iudici, set ipsi non recordantur quod alique cause reales predicte fuerint ducte coram eis. Dixit tamen Raimundus Calveti quod quadam causa de predictis realibus fuit mota et ducta coram eo ac terminata per eum de qua habuit salarium. Quamquidem recognicionem predicti IIIIor iurisperiti dixerunt se facere non solum ad requisicionem dictorum iuratorum, set etiam ad requisicionem venerabilis Guillelmi de Cigis, /191v/ baiuli generalis in Cathalonia pro domino rege, et etiam discreti Arnaldi, baiuli nunc regentis dictum iudicatum. De qua recognicione predicti iurati mandaverunt fieri publicum instrumentum per me notarium infrascriptum quod etiam feci die et anno prefixis, presentibus testibus, Petro de Trilia, cive Gerunde, et Petro Muti de Saltu et Margarito Russi, scutifero dicti Geraldi. Eg+o Guillelmus de Querio, publicus notarius substitutus auctoritate regia a Raimundo Simonis de Toylano, publico Gerunde notario, que predictis vocatus interfui, hec scripsi et clausi. a. Amb lletra tardana: vide de hoc infra in folio CCLV, B.

31 1315 maig 25. Barcelona El rei Jaume II enfranqueix els ciutadans i habitants de Girona de quèsties, serveis, préstits, ademprius forçats, lleudes, peatges, mesuratges i algunes altres coses en els regnes d’Aragó i València i per tot Catalunya. A. B. C. a.

Original pergamí, nº 126 (390 × 610), en altre temps segellat sobre cinta de fils de seda teixida, conservat a l’AHCG. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 211, f. 305-306. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 22-24v. Ed. de la còpia B per F. VALLS I TABERNER, loc. cit., p. 141-144 (doc. XII).

De la franchea de qüestes, serveys, préstits, ademprius forsats e leudes, peatges, mesuratges e alcunes altres coses per lo regna d’Aragó e de València e per tota Cathalunya. a In Dei nomine. Sit omnibus manifestum quod nos Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, attendentes et in veritate recognoscentes vobis Berengario Renaldi, iurisperito, et Bernardo de Balneolis, civibus Gerunde, pro-curatoribus et sindicis universitatis civitatis Gerunde, presentibus, ac vobis Martino de Cigiario, Berengario Renaldi predicto, Iacobo de Belloch, Petro Marchoni, Ffrancisco de Sancto Felice et Petro Bertrandi, iuratis civitatis predicte hoc anno, recipientibus nomine dicte civitatis Gerunde et universitatis ipsius et singulorum eiusdem et omnibus civibus ac habitatoribus eiusdem civitatis et suburbiorum ipsius et singulis eiusdem absentibus, quod tempore regiminis excellentissimi domini regis Petri, felicis recordacionis patris nostri et tempore regiminis illustrissimi domini regis Alfonsi, bone memorie fratris nostri, necnon et tempore nostri regiminis, vos et antecessores vestri in guerris et aliis factis dictorum patris et fratris nostrorum et nostris maximas expensas et missiones fecistis et plures labores et dampna sustinuistis, ita quod plures de patribus, filiis, fratribus, consanguineis et amicis vestris mortem et alia pericula incurrerunt. Attendentes etiam specialiter et signanter quod occasione guerre que fuit inter regem Ffrancie ex una parte, et dictum patrem nostrum ex altera, fuit dicta civitas Gerunde obsessa et in magna parte dissipata, com-/22v/-busta


et diruta, et quod cives et habitatores eiusdem depauperati fuerunt et bonorum ac rerum suarum amissionem et alia dampna quamplurina et multi ex ipsis mortem subierunt. Attendentes etiam quod vos et antecessores vestri erga dominacionem nostram ac antecessorum nostrorum in obsidione predicta fideliter vos habuistis, ut fideles et naturales nostri, et quod nobis et ipsis antecessoribus nostris plura alia grata et laudabilia servicia et auxilia fecistis et exhibuistis. Considerantes vos dictos fideles nostros cives et habitatores Gerunde esse dignos immunitatibus, gratiis et privilegiis infrascriptis, nosque teneri vobis ad concedendas immunitates, gratias et privilegia infrascriptas, ideo, gratis et ex certa sciencia, proprio motu et mera liberalitate et in remuneracionem omnium predictorum et ex causis superius expressis et etiam pluribus aliis in presenti instrumento non comprehensis, per nos et omnes heredes et successores nostros, singulares scilicet et universales, emfranquimus et liberos et immunes b facimus et esse volumus in perpetuum vos dictos procuratores et sindicos ac iuratos, recipientes nomine vestro et dicte civitatis Gerunde et universitatis ipsius et probos homines ac totam universitatem ipsius civitatis Gerunde et omnes et singulos cives et habitatores in eadem civitate et suburbiis eiusdem, presentes scilicet et futuros, et omnia etiam bona vestra et dicte civitatis seu universitatis eiusdem et civium et habitatorum ipsius et singulorum eiusdem, tam habita quam habenda, ab omnibus et singulis questiis, toltis, forciis et etiam ab omnibus et singulis peccuniariis serviciis, /23/ mutuis, prestitis et adempriviis forciatis et etiam ab omni lezda, pedagio, mensuratico, usatico et penso, portatico et ab omni exaccionec regali et vicinali quas et que in casibus, tam a iure concessis quam non concessis, nos et heredes et successores nostri a vobis et universitate predicta et civibus et habitatoribus in ipsa civitate et eius suburbiis et singulis eiusdem, presentibus et futuris, exigere, demandare seu habere possemus et ab omni etiam subsidio quod pro premissis vel aliquo premissorum, aut eorum occasione, nos et ipsi heredes et successores d nostri habere deberemus vel vellemus, ita quod vos et universitas civitatis predicte et cives et habitatores eiusdem et suburbiorum ipsius, presentes et futuri, nunquam teneamini nobis vel heredibus aut successoribus nostris dare, facere vel prestare predicta vel aliqua de predictis, immo a predictis omnibus et singulis, vos et cives et universitatem civitatis predicte et habitatores in ipsa civitate et eius suburbiis et singulos eiusdem, presentes scilicet et futuros, franchos, liberos et immunes facimus et esse volumus et concedimus in eternum, sic quod nos vel heredes aut successores nostri aut quivis alius nomine nostro non possimus predicta vel aliqua de predictis infringere, revocare vel in aliquo contravenire. Sitis etiam franchi, liberi et immunes perpetuo de omni lezda, pedagio, mensuratico, usatico, portatico et penso, de omnibus rebus et bonis vestris per totam terram et dominacionem nostram, videlicet per regna Aragonum et Valencie, ac Cathaloniam totam, et successorum nostrorum /23v/ tam per terram quam per mare, quam etiam per aquam dulcem. Nos enim predictam franquitatem, libertatem et immunitatem, ex certa sciencia, facimus et concedimus per nos et per omnes heredes successores nostros,e singulares et universales, vobis dictis sindicis et iuratis et civibus ac universitati predicte civitatis Gerunde et omnibus habitatoribus in eadem civitate et eius suburbiis et singulis eiusdem, presentibus et futuris, inperpetuum, pure, libere et absolute et sine omni condicione et retencione et sicut melius dici et intelligi potest ad salvamentum et bonum intellectum vestrum et dicte civitatis et civium ac universitatis ipsius civitatis et habitatorum eiusdem et eius suburbiorum et singulorum ipsius, presencium et futurorum. Promittentes insuper vobis dictis procuratoribus et sindicis presentibus et subscripto notario, tanquam publice persone a nobis supradicta et infrascripta et omnia et singula legittime stipulanti et recipienti pro dictis iuratis et pro omnibus civibus et universitate civitatis predicte et habitatoribus eiusdem ac eius suburbiorum et singulis ipsius, presentibus et futuris, et pro omnibus aliis et singulis quorum interest vel potest aut poterit interesse, quod contra predicta vel aliqua de predictis nos vel heredes ac successores nostri nunquam veniemus per nos vel perf interpositam personam, aliquo iure, causa vel racione, immo ea omnia tenebimus et observabimus inviolabiliter et ab aliis teneri et observari faciemus. Renunciantes insuper, certificati de iure nostro, gratis et ex certa sciencia, omni iuri, consuetudini, usui et aliis quibuscumque per que contra premissa vel aliquod pre-/24/-missorum contravenire possemus. Mandantes vicario et baiulo Gerunde et locatenentibus eorumdem, quicumque pro tempore fuerint, et omnibus lezdariis, pedagiariis quorumcumque locorum nostrorum, videlicet regnorum Aragonum, Valencie et comitatus Barchinone, necnon et omnibus aliis et singulis officialibus et subditis nostris, presentibus et futuris, quod predictam franquitatem, libertatem et immunitatem et omnia alia et singula supradicta teneant et observent et quod contra predicta vel aliqua de predictis nunquam veniant nec aliquem seu aliquos contravenire permitant aliqua racione, immo, si aliquod mandatum seu mandata contraria predictis fierent per nos vel heredes seu successores nostros, verbis aut litteris, seu cartis vel alio modo, nolumus ipsum mandatum seu mandata teneri vel in aliquo observari, immo ipsa mandata sint ipso jure cassa, vana et irrita et absque ullo valore et pro non factis penitus habeantur. In cuius rei testimonium et robur perpetue firmitatis huic nostro privilegio bullam nostram plumbeam iussimus apponendam. Datum Barchinone, octavo kalendas iunii, anno Domini millesimo CCC째 quintodecimo. Examinavit Dalmacius.


Signum (signe reial) Iacobi, Dei gratia regis Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comitisque Barchinone. Signum + infantis Iacobi, prefati illustrissimi domini regis Aragonum, primogeniti ac in regnis et terris eiusdem procuratoris generalis, qui predicta omnia et singula laudavit, approbavit, concessit ac etiam /24v/ confirmavit appositum per manum mei Petri de Letone, notarii eiusdem domini infantis, ac etiam sigillum suum appendicium ad maioris roboris firmitatem de mandato eiusdem duxi huic privilegio apponendum, kalendas decembris, anno Domini millesimo CCC° quintodecimo. Testes sunt: infans Alfonsus, comes Urgelli et vicecomes Agerensis, Poncius, episcopus Barchinone, Malgaulinus, comes Impuriarum, Dalmacius, vicecomes de Ruppebertino, Berengarius de Argilageriis, archidiachonus in ecclesia Urgellensi, Petrus de Queralto, Guillelmus de Angularia, Dalmacius de Pontonibus, vicecancellarius dicti domini regis. Sig+num mei Bernardi de Serradello, scriptoris predicti domini regis et auctoritate eiusdem notarii publici per totam terram et dominacionem suam, qui predictis interfui et de mandato ipsius domini regis hec scribi feci et clausi loco, die et anno prefixis. a. Marge dret: Vide alium antiquum, retro folio VI. Foli 22v: clau que inclou les dues últimes línies del foli. Foli 23: clau que comprèn les línies 6-8, línies 11-132, línies 19-22. Foli 24, nota entre les línies 8-9. Al marge dret, foli 23: nota entre les línies 12-14, C. b. Imunes, C. c. Exacione, C. d. c de successores interlineada, C. e. Interlineat, C. f. Interlineat, C.

32 1315 maig 27. Barcelona El rei Jaume II mana als jutges de Girona que qui perdi un procés sigui també condemnat a pagar-ne les despeses, contràriament als cos-tums de Girona. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 8 (100 × 200 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 259.

Que aquel qui perdra·l plet, sia condempnat a aquel qui·l goaynarà en les despeses. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice, comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, ffidelibus nostris iudicibus ordinariis vel delegatis civitatis et vicarie Gerunde, presentibus et futuris, salutem et dileccionem. Adientes presenciam nostram procuratores seu sindici universitatis hominum civitatis Gerunde, coram nobis nomine dicte civitatis propo-suerunt humiliter et supplicaverunt quod, cum in civitate et vicaria predictis multi per maliciam calumpniosis litibus, tam in agendo quam etiam deffendendo, laboribus et expensis indebite afficiantur, debere-mus vobis mandare per nos in dictis civitate et vicaria facere observari ut victus victori in expensis condempnetur, non obstante contraria consuetudine in civitate Gerunde super hoc observata. Nos itaque eorum supplicacione benigne admissa, vobis dicimus et mandamus quatenus, non obstante consuetudine predicta, quam ad requisicionem predictorum procuratorum nomine civitatis predicte requirencium supradicta presentibus abolemus, victum victori in expensis, prout de iure et vobis visum fuerit, in posterum condempnetis. Data Barchinone, sexto kalendas iunii, anno Domini millesimo CCC° quintodecimo. Examinavit Dalmacius. 33 1315 maig 28. Barcelona El rei Jaume II atorga a la universitat de Girona el dret d’elegir dos prohoms en el moment de l’elecció dels jurats i dels consellers, que s’ocupin de les obres públiques i facin executar mitjançant el batlle tota realització d’utilitat i interès comú per a la ciutat. A. B. C. a.

Original pergamí, nº 125 (188 × 244 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 211, f. 306v-307. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 25. Ed. de la còpia B per F. VALLS I TABERNER, loc. cit., p. 144 (doc. XIII).

De elegir sobreposats en obres públiques. Nos Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, volentes circa ea que ad comodum et utilitatem civitatis Gerunde redundare et cedere generaliter videantur opem et operam, ut ad regalem preheminenciam congruit exhibere, ad humilem suplicacionem pro parte universitatis civitatis Gerunde nobis factam, damus et concedimus iuratis et consiliariis ac toti universitati dicte civitatis imperpetuum quod ipsi, anno quolibet tempore quo iurati et consiliarii in dicta civitate eliguntur, eligant et eligere ac ordinare possint duos probos homines ex se qui circa opera publica et comunia dicte civitatis veluti vias publicas, plateas, cloachas publicas et huiusmodi similia intendant et


fieri ac exequi faciant auctoritate nostra quod ad utilitatem et comodum generalitatis dicte civitatis cedere videantur. Nos enim per presentes mandamus baiulo nostro civitatis predicte et alii cuicumque baiulo, qui pro tempore fuerit, quod exequatur et compleat et exequi et compleri faciat quicquid dictis duobus probis viris cognitum et visum fuerit, pro utilitate rei publice dicte civitatis in predictis et circa predicta debere fieri et compleri. Mandamus etiam eidem et universis aliis officialibus et sub-ditis nostris, presentibus et futuris, quod predicta omnia teneant et observent et non contraveniant nec aliquem contravenire permittant aliqua racione. In cuius rei testimonium presentem cartam nostram vobis fieri nostroque sigillo iussimus comuniri. Datum Barchinone, quinto kalendas iunii, anno Domini millesimo trecentesimo quintodecimo. Examinavit Dalmacius. 34 1315 octubre 4. Barcelona El rei Jaume II ordena als seus oficials que observin i facin observar les franqueses atorgades a la ciutat de Girona i als seus habitants, inclosos els dels burgs, de tota quèstia, subsidi, peatge i altres exempcions, tal com les descriu el privilegi de 1315. A. B. C.

Original pergamí, nº 123 (154 × 272 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 158, f. 44v. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 25v.

Que leuders, peatgers e officials reyals serven la franchea atorgada a la ciutat sobre leuda, peatge i alcunes altres coses. Iacobus, Dei gratia Rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice, comesque Barchinone ac sancte Romane ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, nobili et dilectis et fidelibus suis, procuratori in regno Valencie et eius vices gerentibus in dicto regno et in parte eiusdem, necnon vicariis, baiulis, supraiunctariis, salmedinis, iusticiis, iuratis, lezdariis, pedagiariis ceterisque officialibus nostris, presentibus et futuris, vel eorum locatenentibus ad quos presentes pervenerint, salutem et dileccionem. Cum nos emfranquerimus et franchos ac immunes fecerimus civitatem Gerunde et habitatores dicte civitatis et burgorum eiusdem ab omni questia, subsidio, lezda, pedagio et ab omnibus aliis exaccionibus, prout in privilegio inde per nos eis facto videbitis lacius contineri, propterea vobis et unicuique vestrum dicimus et expresse mandamus quatenus habitatoribus dicte civitatis et eiusdem burgorum aut singulis eiusdem dictam franchitatem et immunitatem observetis et faciatis per alios inviolabiliter observari iuxta dicti privilegii inde per nos dictis habitatoribus indulti seriem et tenorem. Datum Barchinone, quarto nonas octobris, anno Domini millesimo trecentesimo quintodecimo. Examinavit Dalmacius. 35 1316 març 24. Santes Creus El rei Jaume II mana a Berenguer de Monells, jurista, que investigui sobre la propietat de la lleuda sobre el gra a Girona. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 259v.

Comission fetaa a·n Berenguer des Monel sobre les leudes de Gerona. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, ffideli suo Berengario de Monello, iurisperito Gerunde, salutem et gratiam. Ad nostrum auditum pervenit quod aliqui feudatarii et emphiteote, recipientes et habentes partem in lezdis, que levantur seu dantur in civitate Gerunde de fromento et de blado et de aliis pluribus rebus que leudantur in civitate predicta, occupant et usurpant, ut dicitur, ius nostrum in aliquibus ex dictis lezdis, quodque etiam dicti feudatarii et emphiteote leudant aliquas res maiori leuda quam olim ipse res leudari fuerint assuete et aliquas res que olim leudari non erant assuete in subditorum nostrorum preiudicium manifestum. Ideoque, volentes nostris et aliorum predictorum indempnitatibus precavere, vobis dicimus et mandamus quatenus, vocato baiulo nostro Gerunde pro parte nostra et aliis evocandis de predictis, cognoscatis breviter et de plano eaque sine debito terminetis, maliciis et diffugiis omnibus pretermissis. Nos enim vobis super hiis comittimus plenarie vices nostras. Datum apud monasterium Sanctarum Crucium, IX° kalendas aprilis, anno Domini millesimo CCC° quintodecimo. Examinavit Dalmacius.


a. Interlineat, B.

36 1316 març 24. Santes Creus El rei Jaume concedeix als jurats i prohoms de Girona que pugin redimir en nom seu la jurisdicció de Cassà de la Selva que es trobava en possessió de Guillem Esquerrer. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 260-v.

De la juridiccion del loc de Cassan. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, volumus et concedimus quod vos iurati et probi homines civitatis Gerunde possitis redimere nomine et loco nostri a dilecto nostro Guillelmo Esquerrerii totam iurisdiccionem et merum ac mixtum imperium loci de Cassiano quam et quod dictus Guillelmus tenet a nobis pro septem mille solidis, pignori obligata de illis, videlicet decem mille solidis, ultime solucionis quam nobis debetis facere racione privilegii franchitatis, per nos vobis hoc anno concessi ad imperpetuum, ita quod licet dictam ultimam solucionem decem mille solidorum facere non teneamini nobis usque ad unum annum continue subsequentem a festo sancti Michaelis mensis septembris proximo instanti in antea, possitis tamen dictam iurisdiccionem et mixtum ac merum imperium redimere a dicto Guillelmo Esquerrerii hinc ad proximum instans festum sancti Iohannis mensis iunii, solvendo eidem quantitatem dictorum septem mille solidorum. Et extunc vicarius noster Gerundea et eius locumtenens, presens et qui pro tempore fuerit, utatur omni iurisdiccione et mero ac mixto imperio in loco de Cassiano, sicuti faciebat ante impignoracionem predictam, cum dictus locus de Cassiano sit et esse debeat de vicaria Gerunde. Et solutis dictis septem mille solidis dicto Guillelmo Esquerrerii, recuperetis ab eo cartam impignoracionis predicte cum apoca de soluto. Nos enim per presentes mandamus fideli thesaurario nostro, /260v/ Petro Marci, cui de dicta peccunia respondere debetis nomine nostro, quod ipsos septem mille solidos vobis in computo recipiat et admittat, vobis sibi restituente presentem et cartam dicte impignoracionis et apocham supradictam. Datum apud monasterium Sanctarum Crucum, nono kalendas aprilis, anno Domini millesimo CCC° quintodecimo. Examinavit Dalmacius. a. Línia 15 subratllada en part, B.

37 1317 febrer 28. Barcelona El rei Jaume II mana al batlle de Girona que els compradors de les lleudes no facin pagar més del que és acostumat. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 261.

Que·ls compradors de les leudes no prenen més que no és acustumat. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, ffideli suo baiulo Gerunde vel eius locumtenenti, salutem et gratiam. Querelosa insinuacione pro parte proborum hominum et uni-versitatis Gerunde nobis exhibita, percepimus quod emptores lezdarum nostrarum civitatis Gerunde, ut dicitur, recipiunt plus in dicta civitate pro lezdis a vendentibus et ementibus quam recipere debeant et consueverint in dictorum emencium et vendencium preiudicium atque dampnum. Quare supplicatum fuit nobis super predictis provideri de remedio oportuno. Ideo, ipsa supplicacione benigne admissa, vobis dicimus et mandamus quatenus non permitatis per emptores lezdarum predictarum exigi seu recipi pro lezdis in dicta civitate plus quam consuetum fuerit recipere a vendentibus et ementibus in eadem, nisi tamen alia iusta causa fuerit que obsistat. Datum Barchinone, pridie kalendas marcii, anno Domini millesimo CCC° sextodecimo. Examinavit Dalmacius. 38 1317 febrer 28. Barcelona


El rei Jaume II mana al batlle d’Albarrasí que observi les franqueses comercials dels ciutadans de Girona. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 10 (110 × 200 mm), en altre temps sege-llada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 261v.

Que·l privilegi de la franchea sia servat a Albarrasí. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, ffideli suo baiulo de Albarasino vel eius locumtenenti, salutem et gratiam. Ex parte universitatis et proborum hominum civitatis Gerunde fuit expositum coram nobis quod lezdarii sive pedagiarii dicti loci de Albarasino contradicunt observare civibus et habitatoribus Gerunde privilegium franchitatis per nos eis noviter indultum in eorum grave preiudicium et iniuriam manifestam. Quare supplicatum fuit nobis ut super predictis dignaremur eisdem de competenti remedio providere. Ideo, ipsa supplicacione admissa, vobis dicimus et mandamus quatenus vocato nobili Iacobo de Xerica, qui dictum locum de Albarazino tenet pro cavallariis a nobis seu eius procuratore si inve-neritis dictum privilegium per nos concessum civibus et habitatoribus Gerunde non redundare in diminucionem reddituum quos ibi percipit racione cavellariarum predictarum nobilis memoratus, dictum privilegium observetis et observari faciatis in dicto loco civibus et habitatoribus supradictis iuxta eius seriem et tenorem. Si vero dictum privilegium redundare inveneritis in diminucionem reddituum predictorum, hoc nobis significare curetis ut inde possimus dicto nobili et civibus ac habitatoribus prelibatis competens remedium adhibere. Data Barchinone, IIe kalendas marcii, anno Domini millesimo CCC° sextodecimo. Examinavit Dalmacius. 39 1317 febrer 28. Barcelona El rei Jaume II, assabentat pels prohoms de Girona que els nobles Dalmau de Creixell i Ramon Xammar havien usurpat la jurisdicció reial del mer imperi del castell de Cornellà, mana al veguer de Girona i Besalú que investigui aquest fet i, en cas afirmatiu, els puneixi severament. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 12 (105 × 200 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 262.

De la juridiccion del castel de Corneylan. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, dilecto suo vicario Gerunde et Bisulluni vel eius locumtenenti, salutem et dileccionem. Intelleximus pro parte proborum hominum civitatis Gerunde quod Dalmacius de Crexello et Raimundus Xetmarii a modico tempore citra, ut dicitur, usurpando iurisdiccionem meri imperii castri de Corniliano quod nobis spectat, feceruntª inquisicionem et composicio-nem ac diffinicionem cum aliquibus personis termini castri de Cornilia-no super quibusdam excessibus ibidem perpetratis qui ad nostrum merum imperium spectabant in iuris nostri non modicum preiudicium ac etiam lesionem. Quapropter nolentes talia sub connivencia per-transire, vobis dicimus et mandamus quatenus de predictis diligenter vos informare curetis et si inveneritis dictos Dalmacium et Raimundum fecisse inquisiciones, composiciones ac diffiniciones de criminibus comissis in termino dicti castri de Corniliano que ad merum imperium pertinere noscantur, ipsos secundum iusticiam exinde rigide puniatis, taliter quod aliis similia attemptantibus transeat in exemplum. Data Barchinone, pridie kalendas marcii, anno Domini millesimo trecentesimo sextodecimo. Examinavit Dalmacius. a. fecerant, A.

40 1317 febrer 28. Barcelona El rei Jaume II, assabentat que Ramon Xammar no deixava actuar a Medinyà els saigs de la vegueria de Girona i que hom havia construït forques en el mateix lloc, mana al veguer de Girona que restableixi la situació i que derrueixi les forques si antigament no hi havien estat. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 262v.

De la juridiccion de Medinyan.


Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, dilecto suo vicario Gerunde et Bisulluni vel eius locumtenenti, salutem et dileccionem. Pro parte proborum hominum et universitatis civitatis Gerunde fuit nobis humiliter supplicatum quod, cum sagiones vicarie Gerunde consueverint facere citaciones et pignora intus forciam et clausuram de Medinyano et, nunc a modico tempore citra, Raimundus Xatmarii prohibuerit sagionibus supradictis seu ipsi sagiones neglexerint citaciones seu pignora facere intus forciam et clausuram predictam, et ab aliquo tempore citra, in dicto loco de Medinyano costellum erectum fuerit in diminucionem nostre iurisdiccionis et vicarie predicte, dignaremur super eo debite providere. Ideo, ipsa supplicacione benigne admissa, vobis dicimus et expresse mandamus quatenus in dicto loco de Medinyano per sagiones nostros tam in faciendis citacionibus quam pignoribus seu alias uti faciatis, prout hactenus extitit fieri consuetum, et si inveneritis in dicto loco costellum non fuisse ab antiquo, ipsum exinde ammoveatis et diruatis, nec in dicto loco de Medinyano in diminucione dicte vicarie aliqua fieri permitatis. Datum Barchinone, IIe kalendas marcii, anno Domini M° trecentesimo sextodecimo. Examinavit Dalmacius. 41 1317 febrer 28. Barcelona El rei Jaume II, instruït sobre els perjudicis patits dins la vegueria de Girona, mana al jurista Ramon Calvet que trobi la manera de posar-hi remei. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 11 (115 × 170 mm), en altre temps sege-llada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 263.

De·l’ús de la juridiccion dels locs de la vegueria de Gerona. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, dilecto suo vicario Gerunde et Bisulluni vel eius locumtenenti, salutem et gratiam. Exhibita nobis pro parte proborum hominum et universitatis civitatis Gerunde suplex peticio, continebat quod in pluribus parrochiis vicarie Gerunde, in quibus vicarii Gerunde, precedessores vestri, et alii officiales ipsius vicarie uti consueverunt, ommititur uti per officiales vicarie pretacte in iuris nostri diminucionem ac preiudicium manifestum. Quare volentes nostris indempnitatibus precavere, vobis expresse dicimus et mandamus quatenus utamini iurisdiccione nostra in omnibus parrochiis vicarie predicte in quibus Riambaldus de Faro et alii vicarii qui ante et post ipsum dicte vicarie officium exercerunt uti consueverunt. Si vero de usu vicariorum qui ante dictum Riam-baldum in dicta vicaria fuerunt, in dubium verteretur seu per aliquos contradiceretur, volumus quod Raimundus Calveti, iurisperitus Gerunde, vobis vocato pro parte nostra et aliis qui fuerint evocandi, cognoscat de usu predicto breviter et sine strepitu iudicii et figura et quod iustum fuerit super eo decernat, maliciis et diffugiis omnibus pretermissis. Nos enim super hiis dicto Raimundo comittimus per presentes plenarie vices nostras. Data Barchinone, pridie kalendas marcii, anno Domini M° CCC° sextodecimo. Examinavit Dalmacius. 42 1318 setembre 18. Girona El rei Jaume II, assabentat que Ramon Xammar no deixava actuar a Medinyà els saigs de la vegueria de Girona, mana al veguer de Girona i Besalú que els comptes de la vegueria siguin copiats per un notari elegit pels jurats, a despesa de la ciutat, a fi de tenir una millor informació sobre l’ús de la jurisdicció reial. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 264v.

Que dels comptes de la vegueria de Gerona sia donat trelat a informacion de·l’ús de juridiccion. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, dilecto suo vicario Gerunde et Bisulluni, presenti et qui pro tempore fuerit, salutem et dileccionem. Pro parte iuratorum et proborum hominum civitatis Gerunde fuit nobis humiliter supplicatum quod, cum sepe contingat questiones oriri super eo quod aliqui possidentes castra vel alia loca in vicaria Gerunde pretendunt se habere iurisdiccionem in ipsis castris et locis, quodque curia Gerunde non consuevit uti in locis predictis, quamquam contrarium verum existat. Dignaremur ad pleniorem


certificacionem et informacionem habendam de predictis et, ut ius nostrum super hiis melius servetur, illesum translatum computorum vicarie Gerunde facere tradi in manu alicuius notarii Gerunde, ut ex ipsis computis facilius apparere possit, quod vicarius Gerunde non fuerit in castris et locis predictis ac in causis que super iurisdiccionibus ducuntur seu ducentur inposterum, possint melius probaciones et informaciones ha-beri. Nos itaque, ipsi supplicacioni ut racioni consone annuentes benig-ne, vobis dicimus et mandamus expresse quatenus de computis dicte vicarie translatum ad sumptus tamen dicte civitatis tradi faciatis alicui notario, quem ad hoc iurati dicte civitatis duxerint eligendum ut dicta civitas de eis, ut premittitur, valeat se iuvare. Datum Gerunde, pridie kalendas octobris, anno Domini millesimo trecentesimo octavodecimo. Examinavit Dalmacius. 43 1318 setembre 30. Girona El rei Jaume II mana al batlle general de Catalunya Ferrer de Lillet que doni a conèixer l’antic privilegi concedit pels seus predecessors als habitants de les parròquies de Sant Pere d’Osor, Santa Creu d’Horta i de Sant Daniel de Maifré. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 15 (110 × 214 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 264.

Que informacion sia reebuda en Gerona sobre ús d’un privilegi d’Osor. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, ffideli nostro Fferrario de Lilleto, baiulo Cathalonie generali, salutem et gratiam. Intelleximus pro parte iuratorum et proborum hominum civitatis Gerunde quod vos super certificacione quam per vos recipi mandavimus de usu cuiusdam privilegii per antecessores nostros indulti hominibus, habitatoribus parrochie Sancti Petri de Osorio et parrochiarum Sancte Crucis de Orta et Sancti Danielis de Manfredo, facitis citari vicarium Gerunde et Bisulluni ad vallem de Osorio ad informandum vos super predictis. Verum cum nostre intencionis existat quod dicta informacio per vos recipiatur in civitate Gerunde quia melius ibi de predictis poteritis informari, ideo vobis dicimus et mandamus quatenus dictam informacionem recipiatis in civitate Gerunde et in ea procedatis iuxta vobis traditam, ut predicitur, per nos formam. Data Gerunde, pridie kalendas octobris, anno Domini millesimo CCC° octavodecimo. Examinavit Dalmacius. 44 1318 setembre 30. Girona El rei Jaume II mana al veguer de Girona que faci ús de la jurisdicció sobre les parròquies de Sant Climent de Peralta i de Sant Cebrià dels Alls, que pertanyia al rei però no era exercida per negligèn-cia dels oficials reials. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 16 (110 × 210 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 265.

De la juridiccion de la parrochia de Sent Clement de Peralta e del loc de Senta Susanna de Peralta e de la parròchia de Sent Cebrian des s’Ays. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, dilecto nostro Riambaldo de Faro, vicario Gerunde et Bisulluni, presenti et qui pro tempore fuerit, salutem et dileccionem. Cum, ut intelleximus, parrochia Sancti Clementis de Petraalta et locusa Sancte Susanne de Petraalta et parrochia Sancti Cipriani de Alleis sint de vicaria Gerunde et vicarius Gerunde consuevit uti iurisdiccione in loco et parrochiis supradictis quodque ab aliquo tempore citra ob negligenciam et culpam aliquorum officialium nos-trorum obmititur iurisdiccione uti in loco et parrochiis antedictis, ideo nolentes ius nostrum negligere, vobis dicimus et expresse mandamus quatenus in dictis loco et parrochiis utamini iurisdiccione, prout in eis ea precessores vestros in dicto officio inveneritis fore usos, taliter quod ob culpam seu negligenciam vestram ius nostrum in predictis non valeat deperire vosque possitis de diligencia comendari. Data Gerunde, IIe kalendas octobris, anno Domini millesimo trecentesimo octavodecimo. Examinavit Dalmacius. a. Espai de 20 mm entre locus i Sancte marcat amb una ratlla, B.

45


1318 octubre 4. Girona El rei Jaume II mana al veguer de Girona que prohibeixi tot comerç de vitualles en període de penúria. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 265v.

De ordinacion a fer de no trer viandes en temps de carestia. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, ffidelibus suis universis et singulis hominibus locorum omnium et singulorum constitutorum in vicaria Gerunde et Bisulluni et baiulis eorumdem, salutem et gratiam. Cum vicarius et baiulus ac probi homines civitatis Gerunde pro comuni utilitate, occasione caristie invalescentis, ordinaverint seu ordinacionem de presenti facere intendant de non extrahendis victualibus de locis ipsis, idcirco mandamus et dicimus vobis quatenus ordinacionem quamcumque prefati vicarius et baiulus ad requisicionem proborum hominum Gerunde super hiis fecerint, inviolabiliter observetis usque ad proximas instantes messes. Datum Gerunde, IIII° nonas octobris, anno Domini millesimo CCC° octavodecimo. Examinavit Dalmacius. 46 1319 gener 8. Girona Els cònsols de l’Hospital Nou i els jurats de l’any 1319 escullen Bernat Nadal com a nou comanador de l’Hospital Nou de Girona, defineixen la seva funció, reben com a donada la seva esposa, i decideixen que l’hospital ha de prendre al seu càrrec Guillema, vídua de l’antic comanador, Pere Escrivà. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 192-194v.

Forma de metre comanador en l’espital nou. In nomine Domini nostri Ihesu Christi. Nos Raimundus de Guarnallo, iurisperitus, Berengarius de Sancto Celodonio et Bernardus Michelis, cives Gerunde, consules Hospitalis Novi Gerunde, et nos Bernardus de Scala, Bernardus de Balneolis, Berengarius de Sancto Celodonio predictus et Bernardus Riboti, Raimundus Provincialis et Iacobus de Truyars, iurati civitatis Gerunde istius presentis anni, nos itaque omnes predicti, tam consules quam iurati, nomine nostro et universitatis civitatis predicte, ad quam dictum hospitale et guberna-cio et administracio eius et bonorum eiusdem spectat, gratis et ex certa sciencia et inspecta necessitate et utilitate hospitalis predicti et pauperum eiusdem, ad honorem Dei, ponimus, ordinamus et cons-tituimus te Bernardum Natalis, habitatorem Gerunde, comendatorem, gubernatorem seu administratorem dicti hospitalis novi et pauperum eiusdem et omnium bonorum et rerum hospitalis predicti. Mandantes et iniungentes tibi ac in Domino te ortamur ut dictum hospitale quod ad honorem Dei et sustentacionem pauperum et infantium repositorum et ad pios usus constructum et edificatum est et res et bona eiusdem hospitalis et pauperes eiusdem et infantes ibi repositos et reponendos regas, procures, gubernes et administres bene, diligenter, sollicite et utiliter et procures utilitatem et comodum ipsius hospitalis et negocia eiusdem et pie tractes pauperes eiusdem et in-/192v/firmos et infantes ibi repositos et reponendos et eis provideas de bonis ipsius hospitalis ac tibi ipsi ac donatis ipsius hospitalis per consules eiusdem ibi receptis et recipiendis ac provideas inde aliis necessitatibus dicti hospitalis et inventarium facias de bonis et rebus ipsius hospitalis et reddas computum bene et fideliter consulibus dicti hospitalis de omnibus que gesseris, receperis, expenderis et administraveris quandocumque et quocienscumque inde fueris requisitus ac serves constituciones et ordinaciones per consules dicti hospitalis de assensu iuratorum dicte civitatis ibi factas et faciendas et omnia alia et singula diligenter, fideliter et utiliter facias et compleas que per comendatorem et administratorem in ipso hospitali per consules et iuratos positum fieri consueverunt et debent. Et nos volumus per nos et successores nostros ac promittimus tibi quod de bonis dicti hospitalis provideatur tibi, ut comendatori dicti hospitalis, et etiam Bonanate, uxori tue, quam recipimus in donatam dicti hospitalis, tanquam uxori comendatoris, de tota vita vestra et cuiuslibet vestrum tam in sanitate quam infirmitate, in victu et vestitu et aliis tibi et ei necessariis, obligando ad hec tibi omnia bona dicti hospitalis ubique habita et habenda. Volentes et mandantes cum hoc publico instrumento vicem epistole gerenti pauperibus, infirmis et donatis dicti hospitalis et baiulis et hominibus et feminis et subditis dicti hospitalis et omnibus aliis qui pro dicto hospitali aliquid tenent vel aliquid sibi prestant presentibus et futuris et universis et singulis quos presens tangit negocium vel tangere poterit in futurum quod te pro comendatore et /193/ admi-nistratore dicti hospitalis habeant et teneant et tibi, tanquam comendatori, pareant et obediant et respondeant et satisfaciant de omnibus iuribus dicti hospitalis et de omnibus in quibus dicto hospitali


tenentur et quod tibi homagium faciant baiuli, homines et femine dicti hospitalis. Ad hec ego Bernardus Natalis predictus, ad honorem Dei et ad salutem anime mee, sponte recipiens dictam comendariam et administracionem dicti hospitalis et pauperum et bonorum eiusdem sub forma premissa ac predicta omnia et singula firmans et laudans, promitto vobis dictis consulibus et iuratis quod dictum hospitale et bona et res eiusdem et pauperes et infirmos eiusdem et infantes ibi repositos et reponendos regam, procurabo, gubernabo et administrabo bene, diligenter, fideliter et sollicite ac utiliter diebus omnibus vite mee et procurabo utilitatem et comodum ipsius hospitalis et negocia eiusdem et pie tractabo pauperes et infirmos eiusdem et infantes ibi repositos et reponendos et eis ac donatis per consules dicti hospitalis ibi receptis et recipiendis ac aliis necessitatibus dicti hospitalis providebo de bonis eiusdem hospitalis et inventarium faciam de bonis eiusdem et reddam compotum bene et legaliter consulibus dicti hospitalis, qui pro tempore fuerint, quandocumque et quocienscumque inde fuero requisitus de omnibus per me gestis, receptis, expensis et administratis ac servabo constituciones et ordinaciones per consules dicti hospitalis de assensu iuratorum dicte civitatis factas et faciendas /193v/ et omnia alia singula diligenter et utiliter faciam et attendam et complebo que per comendatorem seu administratorem dicti hospitalis fieri consueverunt et debent, et quod de bonis dicti hospitalis mei provideatur de tota vita mea de bonis ipsius hospitalis tam in sanitate quam infirmitate, in victu et vestitu et aliis mei necessariis et si forte pro deffectu premissorum dampnum aliquod vel interesse sustinueritis vos, dicti consules vel iurati predicti, vel missiones aliquas inde feceritis quocumque modo totum vobis vel dicto hospitali restituere promitto et inde credamini vestro simplici verbo sine testibus et iuramento. Et propter hec obligo vobis et successoribus vestris et dicto hospitali omnia bona ubique habita et habenda, iurans sponte per Deum et eius sancta IIIIor Euvangelia, corporaliter tacta, predicta omnia attendere et complere et rata et firma habere et non contravenire iure aliquo sive causa. Offerens me sponte Deo et dicto hospitali et in posse vestri dictorum consulum cum omnibus bonis que decetero, Deo dante, adquirere et habere potero et que ad me devenient racione successionis vel legati vel alia racione. Et ego Bonanata, uxor dicti Bernardi Natalis, comendatoris, ad honorem Dei, sponte offero me ipsam in donatam dicti hospitalis in posse vestri dictorum consulum cum omnibus bonis que, Deo dante, decetero habere et adquirere potero et que mihi advenient racione successionis vel legati vel alia racione. Promittens vobis quod ero fidelis et legalis dicto hospitali et comendatori ac consulibus eiusdem /194/ et ibi stabo ad honorem Dei et ad servicium pauperum et infirmorum eiusdem et procurabo pro posse meo utilitatem et comodum dicti hospitalis et negocia eiusdem et pie tractabo et procurabo et pensabo pauperes et infirmos et infantes ibi repositos et parebo mandatis comendatoris et consulum et servabo constituciones et ordinaciones predictas et quod michi provideatur in dicto hospitali de bonis eiusdem diebus omnibus vite mee in victu et vestitu et aliis mei necessariis, tam in sanitate quam infirmitate et si forte pro deffectu premissorum dampnum aliquod vel interesse sustinueritis vos vel dictum hospitale vel missiones aliquas inde feceritis quocumque modo totum vobis vel dicto hospitali restituere promitto et inde credamini vestro simplici verbo sine testibus et iuramento. Et propter hec obligo vobis et dicto hospitali omnia bona mea ubique habita et habenda. Iurans sponte per Deum et eius sancta IIIIor Euvangelia, corporaliter tacta, predicta rata et firma habere et attendere et complere et non contravenire aliqua racione. Et nos consules predicti, recipientes te dictam Bonanatam in donatam dicti hospitalis sub dicta forma, volumus et mandamus et tibi promittimus quod in dicto hospitali de bonis eiusdem provideatur tibi et honor impendatur, tanquam uxori comendatoris, diebus omnibus vite tue, tam in sanitate quam infirmitate, in victu et vestitu et aliis tibi necessariis. Obligando ad hec tibi omnia bona dicti hospitalis. Nolumus tamen quod propter hoc fiat preiudicium vel aliqua diminucio /194v/ Guillelme, uxori Petri Scribe condam comendatoris dicti hospitalis, immo volumus quod ei de vita sua exhibeatur honor et provideatur de bonis dicti hospitalis tanquam uxori comendatoris. Actum est hoc, VIº idus ianuarii, anno Domini M° CCC° octavodecimo. Sig+num Raimundi de Guarnallo. Sig+num Berengarii de Sancto Celodonio. Sig+num Bernardi Michelis, consulum. Sig+num Bernardi de Scala. Sig+num Bernardi de Balneolis. Sig+num Berengarii de Sancto Celodonio, predicti. Sig+num Bernardi Riboti. Sig+num Raimundi Provincialis. Sig+num Iacobi de Truyars, iuratorum. Sig+num Bernardi Natalis, comendatoris. Sig+num Bonanate eius uxoris, predictorum, qui hec firmamus et laudamus. Testes huius rei sunt: Berengarius Renalli, iurisperitus, Petrus de Trilia, Guillelmus Vincencii, Guillelmus de Riaria et Raimundus Viaderii, cives Gerunde. Eg+o Guillelmus de Querio, publicus notarius substitutus auctoritate regia a Raimundo Simonis de Toylano, publico Gerunde notario, hec scribi feci et clausi.

47 1320 gener 28. Tarragona


El rei Jaume II mana al batlle de Girona que anul·li el canvi dels pesos que s’havia fet recentment i que es torni als pesos que s’utilitzaven d’antic. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 280-v.

Que·ls peses de la ciutat sien axí com antigament és acustumat e que no y sia feta noveletata . Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane ecclesie vexillarius, ammiratus, ffideli nostro Bernardo Olçeto, baiulo Gerunde, salutem et gratiam. Cum nos, recognita et intellecta ordinacione noviter facta super pensis civitatis Gerunde, vobis et iudici ordinario civitatis eiusdem comiserimus quod, visa et examinata dicta ordinacione et pensis ibidem antiquitus assuetis, et habito super hoc consilio iuratorum et consiliariorum dicte civitatis, quod utilius fore inveniretis civibus civitatis eiusdem in dictis pensis ordinandis, illud auctoritate nostra ordinaretis et faceretis ab eisdem inviolabiliter observari, et nunc intelleximus quod, ex mutacione dictorum pensorum noviter facta inter dictos cives, sunt discensiones et scandala susitata cum plerumque discordiam pariant novitates. Volentes /280v/ super hoc competens remedium adhibere, vobis dicimus et mandamus quatenus, revocata et anullata ordinacione seu mutacione dictorum pensorum noviter facta, pensa omnia que in dicta civitate fore invenerint antiquitus usitata, teneri et observari ab omnibus inviolabiliter de cetero faciatis cum in talibus usus et observencia cuiuslibet civitatis custodiri debeant et servari. Et si quos dicta pensa falsasse inveneritis vel mutasse vel in penam aliquam incidisse eam exigatis et inde eos, ut iustum fuerit, puniatis, dicta pensa ad antiquum et rectum statum et pristinum reducendo. Que omnia fieri volumus et compleri, non obstantibus mandatis seu comissionibus quibuscumque per nos inde factis, cum de certa sciencia predicta velimus fieri et de cetero observari. Datum Terrachone, quinto kalendas ffebruarii, anno Domini millesimo trecentesimo nonodecimo. a. De mà diferent que la còpia d’altres cartes de Jaume II, B.

48 1321 març 4. Girona El rei Jaume II mana al batlle Ultra Xixona que vetlli perquè s’apliqui la franquesa d’almoixerifat als ciutadans de Girona. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 266.

De dret d’almoxerifat. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, ffideli nostro baiulo in parte regni Valencie ultra Sexonam, salutem et gratiam. Cum ex querula insinuacione nobis facta pro parte iuratorum et universitatis civitatis Gerunde percepimus quod vos, contra franquitatem per nos eisdem concessam, compellitis ipsos ad solvendum ius almoxarifati et quadam alia iura a quibus iuxta privilegium nostrum exempti esse deberent, eapropter vobis dicimus et mandamus expresse quatenus significetis nobis in scriptis cuiusmodi iura sunt dictus almoxarifatus, et alia que a dictis civibus Gerunde exigitis et qua causa exiguntur et que sunt raciones que vos movent ad non servandum eisdem civibus privilegium antedictum, ut informati a vobis super premissis, ut iustum fuerit, providere possimus. Datum Valencie, quarto nonas marcii, anno Domini millesimo trecentesimo vicesimo. Suscripsit Guillelmus. 49 1321 abril 23. Girona Els jurats de Girona atorguen a Alfons Sifre, jurista de Girona, la llicència de construir prop de l’Areny, al costat de la seva casa, uns arcs de pedra per tal d’engrandir-la i embellir-la, sempre que no impedei-xi el pas de les persones ni la defensa de la ciutat, en temps de guerra. A. B.

Original pergamí, nº 145 (472 × 400 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 195-196v.

Les covinençes fetes entre·ls jurats e n’Amfós Siffre sobre·ls archs e la obra que·l dit Amfós ha feta en la plassa e pati del areyn, en la frontera del seu holberch. Noverint universi quod nos Bernardus de Scala, Gauffridus Geraldi, Berengarius de Sancto Celodonio et Iacobus Truyas, iurati civitatis Gerunde, profitemur cum hoc publico instrumento et


recognoscimus vobis Alfonso Ciffredi, iurisperito Gerunde, quod quamvis nos, nomine dicte civitatis ad requisicionem quorumdam ipsius civitatis oposuissemus et contradiccionem vobis fecerimus super quodam edifficio quod vos construere intenditis cum archubus lapideis iuxta fronteriam hospicii vestri in platea et patio que et quod est ante dictum hospicium prope arinium dicte civitatis secundum licenciam vobis ex parte illustrissimi domini regis Aragonum per venerabilem Bernardum de Oltzeto, baiulum olim Gerunde, datam de assensu et consilio etiam iudicis ordinarii eiusdem civitatis, cum publico instrumento inde confecto per Petrum Massaneti, notarium Gerunde, scilicet quarto nonas marcii, anno Domini M째 CCC째 vicesimo. Tamen est certum quod ad vestri requisicionem et ad recognoscendum et examinandum an dictum edifficium sive opus quod ibi supra archus lapideos construere intenditis, esset preiudiciale vel non dicte civitati et usui publico, extitit postmodum convocatum consilium ipsius civitatis voce preconia, ut moris est, fieri ibidem in capitulo fratrum minorum Gerunde, ibique extitit recognitum et plene examinatum inter nos tam cum iurisperitis quam cum probis hominibus ipsius civitatis quod dictum edifficium sive opus /195v/ fieri poterat sine dampno et preiudicio dicte civitatis et usus publici secundum modum infrascriptum, ita videlicet quod archus ibidem construendi per vos fierent ita alti ut volentibus subtus dictos archus ibi construendos transire equitando vel peditando sive cum bestia honerata, non prestaretur impedimentum, immo remaneret ibi carraria publica ad usum itinerancium et civium ipsius civitatis inde transire volencium. Et quod etiam tempore periculi propter guerram claudere teneremini ipsos archus undique ad requisicionem iuratorum ita quod dictum edifficium esset ad tuycionem et defensionem civitatis iamdicte, et quod, cedata dicta guerra, ipsam clausuram teneremini apperire et reducere ad statum suum ad requisicionem iuratorum ipsius civitatis taliter quod liberum transitum possent inde facere et habere itinerantes seu alii volentes inde transire cum bestia vel sine bestia. Itaque concorditer habito consilio, attendentes quod dictum opus quod ibi construi contingat secundum modum premissum redundabit ad pulcritudinem et decorem ac fortitudinem ipsius civitatis sine damp-no publici usus, vobis recognoscimus et cum hoc publico instrumento profitemur quod cessavimus ac desistimus ex causis iustis et contradiccione iamdicta et quod sine contradictione et impedimento ipsius civitatis possitis ibis operari et construere dictum opus et consentimus etiam quod vos et vestri possitis tenere ibi iuxta parietem dicti vestri hospicii tabulam seu tabulas que habeant in latitudinem tantummodo quatuor palmos et /196/ non ultra. Et ego dictus Alfonsus Ciffredi per me et meos promitto per firmam et validam stipulacionem vobis dictis venerabilibus iuratis quod ego et mei tenebimus et habebimus inperpetuum subtus archus in dicto patio construendos carrariam publicam qua possint transire volentes inde transiri cum bestia cum honore vel equitando et pedites libere, ac etiam vobis promitto quod in tantum elevabo dictos archus et sostres sive voltes que ibi construere intendo, quod transitus non possint impediri itinerantibusa vel aliquibus civitatis iamdicte inde transire volentibus, et quod nullam clausuram vel impedimentum, aliam vel aliud, ego vel mei aliquo tempore in aliqua parte ipsorum archuum sive patii faciamus, propter quod sive quam transitus inde impediatur, tempore vero periculi propter guerram tenear claudere predictos archus ad requisicionem iuratorum ob tuhicionem et deffensionem civitatis iamdicte secundum modum premissum, cedata vero guerra, tenear clausuram inde removere meis propriis expensis ad requisicionem iuratorum taliter quod inde possit transitus fieri libere sicut prius et hoc promitto facere per me et meos cum per iuratos dicte civitatis fuero requisitus. Quod nisi fecero et propter hoc vos vel successores vestri iurati civitatis Gerunde dampnum aliquod vel interesse sustinueritis vel sustinuerint vel missiones aliquas inde feceritis quoquomodo, totum vobis vel vestris successoribus restituere promitto et inde credamini et credantur vestro et ipsorum simplici verbo sine testibus et iur-/196v/-amento et ubi in aliquo defficerem in premissis, promitto vobis et notario infrascripto stipulanti et recipienti nomine omnium quorum interest aut intererit. Et etiam iuro per Deum et eius sancta IIIIor Evangelia, corporaliter tacta, inde stare ad vestri vel successorum vestrorum iuratorum Gerunde cognicionem, obligando ad hec vobis et successoribus vestris in dicto officio iuradeschi et dicte civitatis in posse notarii infrascripti nomine eorumdem et quo supra stipulantis et recipientis omnia bona mea ubique. Et ego Bernardus Riboti, iuratus civitatis Gerunde, certioratus plenarie de omnibus et singulis supradictis per dictos iuratos, consortes meos, cum tempore dicte convocacionis consilii essem infirmitate detentus et ipsi consilio non interfuissem, predictis omnibus et singulis consencio et ea laudo et confirmo tanquam vera et racioni consona. Actum est hoc, IX째 kalendas madii, anno Domini millesimo CCC째 vicesimo primo. Sig+num Bernardus de Scala. Sig+num Gaufridi Geraldi. Sig+num Berengarii de Sancto Celidonio. Sig+num Iacobi Truyars, iuratorum predictorum, qui hec omnia supradicta firmamus, concedimus et laudamus. Testes huius rei sunt: discretus Berengarius de Monello, iurisperitus, Guillelmus Luquesii, Guillelmus de Castello et Bonanatus de Burdillis, Gerunde. Eg+o Petrus Massaneti, notarius publicus substitutus auctoritate regia a Raimundo Simonis de Toylano, notario Gerunde publico, hec scribi feci et clausi. a. itenerantibus, B.


50 1321 juliol 15. Girona El rei Jaume II mana al noble Guerau de Cervià que li trameti un rescrit pontifical obtingut per aquest contra Berenguer de Santceloni, dins els vuit dies següents a la recepció del present manament. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 266-v.

Manament al noble Guerau de Cervian que trameta lo rescrit papal al senyor rey, impetrat per el, contra en Berenguer Senceloni. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, nobili et dilecto Geraldo de Cerviano, salutem et dilectionem. Sua nobis Berengarius de Sancto Celodonio, civis Gerunde, querula insinuacione monstravit quod vos in eiusdem non modicum preiudicium et iacturam ac in nostre iurisdiccionis contemptum /266v/ ac etiam lesionem, pretendendo dictum Berengarium et Andream Sunerii, concivem suum, quosdam mansos, terras et possessiones, redditus et proventus ac res alias ad vos, ut dicitur, spectantes modo indebito ac usuris intervenientibus possidere auctoritate cuiusdam rescripti apostolici per vos propterea impetrati ad abbatem monasterii Sancte Marie de Villabertrando ad hoc summo pontifice delegato, trahitis ipsum Berengarium in causa coram delegato predicto extra civitatem Gerunde predictam, et eundem dicta de causa nitimini multipliciter indebite fatigare licet ipse, ut asseritur, paratus sit coram nobis aut nostris officialibus stare iuri querimoniis vestris quibuscumque et super eis facere quod iusticia suadebit. Verum cum inclitus infans Alphonsus, karissimus primogenitus et generalis procurator noster, vobis per binas suas litteras fecerit mandamenta quod dictum rescriptum perlectis mandatis eius laniaretis et ipso non uteremini, nec dictam causam coram prefato iudice prosequeremini quoniam ipse offerebat se paratum incontinenti vobis super predictis iusticie complementum exhibere seu facere exhiberi, vos tanquam inobediens mandata ipsa exsequi nullatenus curavistis, licet dictus Berengarius vobis super eo protestatus fuerit, prout de protestacione ipsa in nostra cancelleria extitit facta fides quod redundat in nostre iurisdiccionis preiudicium ac donacionis nostre contemptum. Quocirca, cum non deceat vos aut alios nostros subditos rescripta similia impetrare et attemptata per vos super predictis nobis plurimum displiceant, vobis firmiter et expresse dicimus et precipiendo mandamus quatenus octava die a recepcione presencium continue numeranda miseritis ad nos rescriptum predictum nec racione predicta coram dicto delegato dictum Berengarium trahatis in iudicium seu eundem aliquatenus molestetis, alias scire vos volumus et pro certo quod nos taliter pro-videri curabimus super eo quod vos seu quivis alius super attemptandis similibus non gaudebit. Datum Gerunde, idus iulii, anno Domini M° CCC° XX° primo. 51 1321 agost 16. Girona El rei Jaume II mana als veguer, batlle i jutge de Girona que els jurats de la ciutat siguin citats en tots els processos relacionats amb la vegueria de Girona. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del s. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 267.

Que·ls jurats de la ciutat de Gerona sien apelats en totes qüestions e plets tocans la juridiccion de la vegeria de Gerona. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, ffidelibus suis vicario et baiulo ac iudici ordinario Gerunde ceterisque officialibus nostris atque iudicibus seu cognitoribus per nos ad infrascripta deputatis seu deputandis, ad quos presentes pervenerint, salutem et gratiam. Noveritis nos providisse pro conservacione iuris nostri et iurisdiccionis nostre vicariarum Gerunde et Bisulluni quod in quibus-cumque causis seu questionibus iurisdiccionem nostram dictarum vicariarum tangentibus quas inter nos et alios quoscumque verti vel suboriri ac per nos comitti quibusvis contingat, iurati civitatis Gerunde in causis ipsis et earum processu debeant evocari. Quapropter vobis et singulis vestrum dicimus et mandamus quatenus hanc provisionem nostram teneatis et observetis ac faciatis firmiter observari, admittendo seu vocari et admitti faciendo dictos juratos in causis et processibus antedictis. Datum Gerunde, septimodecimo kalendas septembris, anno Domini millesimo CCC° XX° primo. Subscripsit Guillelmus.


52 1321 agost 16. Girona El rei Jaume II mana al batlle de Girona que no es guardin porcs dins la ciutat de Girona si no és en lloc clos i amagats. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del s. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 267v.

Que porcs no sien tenguts en la ciutat, sinó encloses e amagats. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, ffideli nostro baiulo civitatis Gerunde vel eius locumtenenti, presenti et qui pro tempore fuerit, salutem et gratiam. Cum iurati et probi homines civitatis Gerunde ordinaverint quod nullus infra ipsam civitatem Gerunde porcos teneat, nisi absconsos sivea inclusos, et nos huiusmodi ordinacionem tanquam rei publice utilem ac laudabilem inconcusse servari velimus, eapropter vobis dicimus et mandamus quatenus, visis presentibus, per dictam civi-tatem preconizari publice faciatis ne quis in dicta civitate porcos nisi inclusos et absconsos tenere presumat, et quod hii quorum porci in viis reperti fuerint, penam aliquam incurrant vestro et dictorum iuratorum arbitrio imponendam quam a transgressoribus exigatis et fisco nostro aplicare curetis. Datum Gerunde, XVII° kalendas septembris, anno Domini millesimo CCC° vicesimo primo. Subscripsit Guillelmus. a. sine, B.

53 1321 agost 17. Girona El rei Jaume II encarrega a Berenguer Renau, ciutadà de Girona, que acabi la investigació sobre l’ocupació de les jurisdiccions de Sant Cebrià dels Alls, de Sant Climent i de Santa Susanna de Peralta per part del noble Bernat de Cruïlles. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 18 (105 × 190 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 268.

Comission feta a·n Berenguer Renau que acabàs la inquisicion que havia comensada sobre la occupacion que·l noble en Bernat de Cruyles havia feta de la juridiccion de Sent Cibrian des s’Ays, e de Sent Clement de Peralta e de Senta Susana de Peralta. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, ffideli suo Berengario Renaldi, iurisperito Gerunde, salutem et gratiam. Referentibus nobis probis hominibus civitatis Gerunde, percepimus quod vos, quando deservistis officium iudicature Gerunde, cessastis a procedendo in inquisicione quam inceperatis facere super occupacione iurisdiccionis per nobilem Bernardum de Crudiliis, ut dicitur, attemptata in parrochiis de Sancto Cipriano de Says, de Sancto Clemente de Peralta et de Sancta Susanna de Peralta, in nostre iurisdiccionis preiudicium et iacturam. Quare nolentes sicut nec convenit negligere iura nostra, vobis dicimus et mandamus quatenus inquisicionem predictam, adhibita sollicitudine debita, perficiatis et, vocatis qui evocandi fuerint, fine debito terminetis, prout de iure et racione fuerit faciendum. Nos enim super eo vobis comittimus vices nostras. Data Gerunde, XVI° kalendas septembris, anno Domini M° CCC° XX° primo. Subscripsit Guillelmus. 54 1321 agost 17. Girona El rei Jaume II ordena que els escrivans de la cort reial de Girona no siguin eclesiàstics ni rebin altre salari que les taxes de les escrip-tures, i que estiguin capacitats per a l’exercici del càrrec. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 19 (120 × 205 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 268v-269.

Que en l’escrivania de la cort de Gerona sien tenguts covinens e sufficiens escrivans, e que no porten corona, ne reeban salari oltra la taxacion.


Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, ffideli nostro Bernardo Turelli, notario Barchi-none, salutem et gratiam. Ad audienciam nostram pervenit quod scribania curie, vicarie et baiulie Gerunde quam vos ex concessione nostra tenetis, non be-ne regitur nec etiam competenter in eo videlicet quod non est ibi scriptorum vel substitutorum vestrorum sufficiens numerus et illorum etiam quos in ea tenetis, aliqui tonsuram defferunt clericalem per quos siquidem scriptores contra taxacionis formam super ea factam immoderata exiguntur et recipiuntur salaria pro scripturis. Quocirca vobis dicimus et mandamus quatenus predictam scribaniam sic teneatis ydoneis et sufficientibus scriptoribus et in competenti numero preparatam, qui scripturas et alia necessaria regimini dicte scribanie diligenter atque fideliter conficiant et agere non omittant, quod propter deffectum vel insufficienciam eorum in iuribus nostris vel alias diminucio vel dispendia minime subsequantur, nec ad ipsam scribaniam vel eius regimine personas aliquas incongruas quarum excessus, si delinquerent, nobis essent incorrigibiles, utpote clericalem defferentes tonsuram, constituatis seu aliquatenus admittatis, precavendo nichi-lominus et attente custodiendo ne in ipsa scribania ultra dictam taxacionem pro /269/ scripturarum salario recipiatur aliquid seu etiam exigatur. Datum Gerunde, XVI° kalendas septembris, anno Domini M° CCC° XX° primo. Subscripsit Guillelmus. 55 1321 desembre 7. Girona L’infant Alfons confirma el privilegi atorgat pel seu pare, el rei Jaume II, a la ciutat de Girona el 25 de maig de 1315. A. B. C.

Original en pergamí nº 150 (506 × 613 mm), conservat a l’AHCG. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 385, f. 197v-199. Còpia de A de principis del s. XIV conservat en el Llibre Verd , f. 26-29.

Confirmacion del senyor Infant N’Amfós del privilegi de la dita franchea. Noverint universi quod coram nobis Infante Alfonso, illustrissimi domini regis Aragonum, primogenito eiusque generale procuratore ac comite Urgelli, fuit pro parte iuratorum et proborum hominum civitatis Gerunde hostensum quoddam privilegium bulla plumbea prefati domini regis, genitoris nostri, sigillatum in quo etiam est appositum sigillum appendicium venerabilis domini Iacobi, karissimi fratris nostri, tunc primogeniti, et officio quod exercemus presidentis, cuius privilegii tenor sequitur in hunc modum: «In Dei nomine. Sit omnibus manifestum quod nos, Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Bar-chinone, attendentes et in veritate recognoscentes vobis Berengario Renaldi, iurisperito, et Bernardo de Balneolis, civibus Gerunde, procuratoribus et sindicis universitatis civitatis Gerunde, presentibus, ac vobis Martino de Cigiario, Berengario Renaldi predicto, Iacobo de Belloch, Petro Marchoni, Ffrancisco de Santo Felice et Petro Bertrandi, iuratis civitatis predicte hoc anno, recipientibus nomine dicte civitatis Gerunde et universitatis ipsius et singulorum eiusdem et omnibus civibus et habitatoribus eiusdem civitatis et suburbiorum ipsius et singulis eiusdem absentibus, quod tempore regiminis excellentissimi domini regis Petri, felicis recordacionis patris nostri, et tempore regiminis illustrissimi domini regis Alfonsi, bone memorie fratris nostri, necnon et tempore nostri regiminis, vos et antecessores vestri /26v/ in guerris et aliis factis dictorum patris et fratris nostrorum et nostris maximas expensas et missiones fecistis et plures labores et dampna sustinuistis, ita quod plures de patribus, filiis, fratribus, consanguineis et amicis vestris mortem et alia pericula incurrerunt. Attendentes etiama specialiter et signanter quod occasione guerre que fuit inter regem Ffrancie, ex una parte, et dictum patrem nostrum, ex altera, fuit dicta civitas Gerunde obsessa et in magna parte dissipata, combusta et diruta, et quod cives et habitatores eiusdem depauperati fuerunt et bonorum ac rerum suarum amissionem et alia dampna quamplurina et multi ex ipsis mortem subierunt. Attendentes etiam quod vos et antecessores vestri erga dominacionem nostram ac antecessorum nostrorum in obsidione predicta fideliter vos habuistis, ut fideles et naturales nostri, et quod nobis et ipsis antecessoribus nostris plura alia grata et laudabilia servicia et auxilia fecistis et exhibuistis. Considerantes vos dictos fideles nostros cives et habitatores Gerunde esse dignos immunitatibus, gratiis et privilegiis infrascriptis, nosque teneri vobis ad concedendas immunitates, gratias et privilegia infrascripta, ideo, gratis et ex certa sciencia, proprio motu et mera liberalitate et in remuneracione omnium predictorum et ex causis superius expressis et etiam pluribus aliis in presenti instrumento non comprehensis, per nos et omnes heredes et successores nostros, singulares scilicet et universales, emfranquimus et liberos et immunes facimus et esse volumus imperpetuum vos dictos procuratores et sindicos ac iuratos recipientes nomine vestro et dicte civitatis Gerunde et universitatis ipsius et probos homines ac totam universitatem /27/ ipsius civitatis Gerunde et


omnes et singulos cives et habitatores in eadem civitate et suburbiis eiusdem, presentes scilicet et futuros, et omnia etiam bona vestra et dicte civitatis seu universitatis eiusdem et civium et habitatorum ipsius et singulorum eiusdem, tam habita quam habenda, ab omnibus et singulis questiis, toltis, forciis et etiam ab omnibus et singulis pecuniariis serviciis, mutuis, prestitis et adempriviis forciatis et etiam ab omni lezda, pedagio, mensuratico, usatico et penso, portatico et ab omni exaccione regali et vicinali quas et que in casibus tam a iure concessis quam non concessis nos et heredes et successores nostri a vobis et universitate predicta et civibus et habitatoribus in ipsa civitate et eius suburbiis et singulis eiusdem, presentibus et futuris, exigere, demandare seu habere possemus et ab omni etiam subsidio quod pro premissis vel aliquo premissorum aut eorum occasione, nos et ipsi heredes et successores nostri habere deberemus vel vellemus, ita quod vos et universitas civitatis predicte et cives et habitatores eiusdem et suburbiorum ipsius, presentes et futuri, nunquam teneamini nobis vel heredibus aut successoribus nostris dare, facere vel prestare predicta vel aliqua de predictis, immo a predictis omnibus et singulis vos et cives et universitatem civitatis predicte et habitatores in ipsa civitate et eius suburbiis et singulos eiusdem, presentes scilicet et futuros, franchos, liberos et immunes facimus et esse volumus et concedimus in eternum, sic quod nos vel heredes aut successores nostri aut quivis alius nomine nostro non possimus predicta vel aliqua de predictis infringere, revocare vel in aliquo contravenire. Sitis etiam franchi, liberi et immunes perpetuo de omni lezda, /27v/ pedagio, mensuratico, usatico, portatico et penso de omnibus rebus et bonis vestris per totam terram et dominacionem nostram, videlicet per regna Aragonum et Valencie, ac Cathaloniam totam, et successorum nostrorum, tam per terram quam per mare, quam etiam per aquam dulcem. Nos enim predictam franquitatem, libertatem et immunitatem, ex certa sciencia, facimus et concedimus per nos et per omnes heredes et successores nostros, singulares et universales, vobis dictis sindicis et iuratis et civibus ac universitati predicte civitatis Gerunde et omnibus habitatoribus in eadem civitate et eius suburbiis et singulis eiusdem, presentibus et futuris, imperpetuum, pure, libere et absolute et sine omni condicione et re-tencione et sicut melius dici et intelligi potest ad salvamentum et bonum intellectum vestrum et dicte civitatis et civium ac universitatis ipsius civitatis et habitatorum eiusdem et eius suburbiorum et singu-lorum ipsius, presencium et futurorum. Promittentes insuper vobis dictis procuratoribus et sindicis presentibus et subscripto notario, tanquam publice persone a nobis supradicta et infrascripta et omnia et singula legitime stipulanti et recipienti pro dictis iuratis et pro omnibus civibus et universitate civitatis predicte et habitatoribus eiusdem ac eius suburbiorum et singulis ipsius, presentibus et futuris, et pro omnibus aliis et singulis quorum interest vel potest aut poterit interesse, quod contra predicta vel aliqua de predictis nos vel heredes ac successores nostri nunquam veniemus, per nos vel interpositam personam aliquo iure, causa vel racione, immo ea omnia tenebimus et observabimus inviolabiliter et ab aliis teneri et observari faciemus. Renunciantes insuper, certificati /28/ de iure nostro, gratis et ex certa sciencia, omni iuri, consuetudini, usui et aliis quibuscumque per que contra premissa vel aliquod premissorum contravenire possemus. Mandantes vicario et baiulo Gerunde et locatenentibus eorumdem, quicumque pro tempore fuerint, et omnibus lezdariis, pedagiariis quorumcumque locorum nostrorum, videlicet regnorum Aragonum, Valencie et comitatus Barchinone, necnon et omnibus aliis et singulis officialibus et subditis nostris, presentibus et futuris, quod predictam franquitatem, libertatem et immunitatem et omnia alia et singula supradicta teneant et observent et contra predicta vel aliqua de predictis nunquam veniant vel aliquem seu aliquos contravenire permittant aliqua racione, immo, si aliquod mandatum seu mandata contraria predictis fierent per nos vel heredes seu successores nostros, verbis aut litteris seu cartis vel alio modo, nolumus ipsum mandatum seu mandata teneri vel in aliquo observari, immo ipsa mandata sint ipso iure cassa, vana et irrita et absque ullo valore et pro non factis penitus habeantur. In cuius rei testimonium et robur perpetue firmitatis huic nostro privilegio bullam nostram plumbeam iussimus apponendam. Datum Barchinone, octavo kalendas iunii, anno Domini M° CCC° quintodecimo. Signum (signe reial) Iacobi, Dei gratia regis Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comitisque Barchinone. Testes sunt: infans Alfonsus, comes Urgelli et vicecomes Agerensis, Poncius, episcopus Barchinone, Malgaulinus, comes Impuriarum, Dalmacius, vicecomes de Ruppebertino, Berengarius de Argi-/28v/-lageriis, archidiaconus in ecclesia Urgellensi, Petrus de Queralto, Guillelmus de Angularia, Dalmacius de Pontonibus, vicecancellarius dicti domini regis. Sig+num mei Bernardi de Serradello, scriptoris predicti domini regis et auctoritate eiusdem notarii publici per totam terram et dominacionem suam, qui predictis interfui et de mandato ipsius domini regis hec scribi feci et clausi loco, die et anno prefixis. Signum (signe) infantis Iacobi, prefati illustrissimi domini regis Aragonum primogeniti ac in regnis et terris eiusdem procuratoris generalis, qui predicta omnia et singula laudavit, approbavit, concessit ac etiam confirmavit appositum per manum mei Petri de Letone, no-tarii eiusdem domini infantis, ac etiam sigillum suum appendicium ad maioris roboris firmitatem de mandato eiusdem duxi huic pri-vilegio apponendum, kalendas decembris, anno Domini M° CCC° quintodecimo».


Unde quia pro parte dictorum iuratorum et proborum hominum civitatis predicte fuit nobis dicto Infanti Alfonso humiliter supplicatum ut privilegium supradictum et omnia in eo contenta dignaremur de benignitate nostra laudare, approbare ac etiam confirmare, idcirco supplicacioni predicte condescendentes benigne, per nos et nostros, gratis et ex certa sciencia, cum presenti carta nostra, pretactum privilegium et omnia et singula in eo contenta, prout superius et largius et seriosus denotantur, laudamus, approbamus et concedimus ac etiam confirmamus. Mandantes vicario et baiulo Gerunde et eorum locate-nentibus, quicumque pro tempore fuerint, et omnibus lezda-/29/-riis, pedagiariis quorumcumque locorum dicti domini regis, videlicet reg-norum Aragonum, Valencie et comitatus Barchinone, necnon et omni-bus aliis officialibus et subditis dicti domini regis, presentibus et futuris, quod predictum privilegium et omnia in eo contenta, necnon presentem confirmacionem nostram firmam habeant et observent et non contraveniant nec aliquem contravenire permitant aliqua racione. In cuius rei testimonium presenti carte sigillum nostrum appendicium iussimus apponendum. Datum Gerunde, VII° idus decembris, anno Domini M° CCC° vicesimo primo. Examinavit Sançius. Signum (signe) Infantis Alfonsi, illustrissimi domini regis Aragonum primogeniti eiusque generalis procuratoris ac comitis Urgelli. Testes sunt: Dalmacius, vicecomes de Rochabertino, venerabilis episcopus Gerundensis, Dalmacius de Castronovo, Geraldus de Rochabertino, Raimundus Cornelii. Sig+num Bernardi de Fonte, notarii predicti domini infantis, qui de mandato eiusdem hec scribi fecit et clausit cum litteris rasis et emendatis in XI linea ubi dicitur «pecuniariis». a. Interlineat, C.

56 1321 desembre 7. Girona L’infant Alfons mana al batlle de Cambrils que observi les franqueses atorgades als ciutadans de Girona. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 20 (145 × 200 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 269.

Que·l batle de Cambrils serva los privilegis de la franchea de Gerona. Infans Alfonsus, illustrissimi domini regis Aragonum primogenitus eiusque generalis procurator ac comes Urgelli, ffideli suo baiulo domini regis in loco de Cambrils, salutem et gratiam. Cum probi homines et universitas civitatis Gerunde habeant ab illustrissimo domino genitore nostro privilegia franquitatis a lezda, pedagio, mensuratico, usatico et penso, portatico et ab omni exaccione regali et vicinali, prout in ipsis privilegiis plenius continetur, ideo vobis dicimus et mandamus quatenus dicta privilegia franquitatis servetis eisdem iuxta eorum seriem et tenorem, taliter faciendo quod de vobis super eo iustam non habeant materiam conquerendi. Data Gerunde, VII° idus decembris, anno Domini M° CCC° XX° primo. Sigilletur.

57 1322 gener 19. Tortosa El rei Jaume II mana als seus veguer i batlle de Girona que facin conèixer als notaris el manament de no imposar jurament als contractes de préstec, dipòsit o comanda però que no l’estenguin a altres casos. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 22 (150 × 170 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de principis del s. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 270-v.

Que manament sia fet als notaris que en contrats de préstit e depòsit e comanda tan solament serven la ordinacion de no metra sagrament, e que no la estenen a altres cases. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie ammiratus et capitaneus generalis, ffidelibus nostris vicario et baiulo Gerunde vel eorum locatenentibus, salutem et gratiam. Cum nos dudum cum littera nostra data in Unicastro, pridie kalendas iunii, anno Domini M° CCC° secundo, providerimus quod nullus notarius, cuiuscumque condicionis existeret, auderet, set presumeret sub pena officii recipere vel conficere instrumenta super contractibus mutui vel depositi seu comande, in quibus interveniat iuramentum, hoc etiam per civitates et alia loca insignia Cathalonie mandaverimus publice preconizari et notarii civitatis /270v/ Gerunde et iurisdiccionis eiusdem, timentes penam predictam incurrere, ordinacionem nostram predictam, ad casus alios quam predictos extendant, licet in


civitate Barchinone et alibi infra Cathaloniam in dictis tribus casibus, tantum ad unguem servetur et nostre intencionis existat quod prefata nostra ordinacio in dictis tribus casibus iuxta sui continenciam observetur et ad casus alios non extendatur. Eapropter vobis et unicuique vestrum dicimus et mandamus quatenus iniungatis ex parte nostra notariis civitatis Gerunde et iurisdiccionis eiusdem quod dictam ordinacionem nostram in dictis tribus casibus tantum observent ipsamque ad casus alios non extendant, donec nos super hoc aliter duxerimus providendum. Datum Dertuse, quartodecimo kalendas februarii, anno Domini M° CCC° XX° primo. Subscripsit La. a. Probablement Laurencius.

58 1322 gener 29. Tortosa Jaume II mana als seus oficials que les obligacions de certs contractes puguin ésser fetes mitjançant jurament, a excepció dels contractes de préstecs, dipòsits o comandes. [A]. Original perdut. B. Còpia de A de principis del s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 269v-270.

Que obligacions se pugen fer ab sagrament, salvant en contrats de préstit e depòsit o comanda. Iacobus, Dei gratia Rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, ffidelibus nostris vicario et baiulo Gerunde vel eorum locatenentibus, salutem et gratiam. Cum nos dudum cum littera nostra, data Barchinone, quarto idus madii anno Domini M° CCC° XVII°, mandaverimus publice preconizari in vicaria Gerunde et Bisulluni et baiulia Gerunde quod nullus nos-tre iurisdiccioni subiectus audeat vel presumat se obligare in scriptis vel sine scriptis cum iuramento in aliquo debito civili sub pena ducentorum solidorum quociens contrafactum fuerit comittenda, et ex predictis preconizacione et mandato nostro que nimis generalis esse videtur, sicut pro parte universitatis Gerunde fuit nobis monstratum via contrahendi gentibus precludatur fueritque nobis suppliciter postulatum ut preconizacionem predictam et mandatum nostrum revocare de benignitate regia dignaremur. Eapropter preconizacionem predictam et mandatum iamdictum tenore presencium suspendentes, vobis et unicuique vestrum dicimus et mandamus quatenus in civitate et vicaria Gerunde preconizari publice faciatis ne pretextu dictorum preconizacionis et mandati aliquis abstineat a faciendis dictis obli-gacionibus cum iuramento, exceptis contractibus mutui /270/ vel depositi seu comande, in quibus cum alia littera nostra inhibuimus iuramentum nullatenus interponi. Presentem autem suspensionem preconizacionis et mandati predictorum durare volumus donec super premissis aliter duxerimus ordinandum. Datum Dertuse, quartodecimo kalendas februarii, anno Domini M° CCC° XX° primo. Subscripsit La. a. Probablement Laurencius.

59 1322 maig 11. Lleida Jaume II mana que la cort sigui regida per un notari capaç i responsable, a coneixement del veguer, del batlle i dels jurats. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del s. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 271.

Que l’escrivania de la cort sia regida per notari covinent e sufficient a coneguda del veguer e del batle e dels jurats. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane ecclesie ammiratus et capitaneus generalis, ffidelibus nostris vicario Gerunde et Bisulluni ac baiulo Gerunde, salutem et gratiam. Cum ad audienciam nostram pervenerit quod scribania vicarie et baiulie Gerunde quam ex concessione nostra tenet Bernardus Turelli, non regitur seu deservitur sufficienter et prout gentibus expediret, eapropter vobis dicimus et mandamus expresse quatenus, visis presentibus, requiratis dictum Bernardum Turelli ut personali-ter aut per alium notarium ydoneum, legalem et sufficientem, ad cognicionem vestri ac iudicis ordinarii et iuratorum civitatis Gerunde regat seu regi faciat scribaniam


predictam. Providendo quod nullus alius preterquam ipse aut notarius predictus ab eo subrogandus audeat scribere in libris obligacionum, firmarum, empararum aut manuleutarum et quod proinde recipiat salaria ab antiquo recipi as-sueta. Et si dictus Bernardus Turelli super predictis requisicioni vestre obtemperare tenueret, vos ipsum ad id modis debitis compellatis. Datum Ilerde, quinto idus madii, anno Domini M° CCC° XX° secundo. Subscripsit Guillelmus. 60 1322 maig 12. Lleida Jaume II mana que els habitants de Girona tonsurats, que no hagin rebut sinó els ordes menors hagin de contribuir a les talles i despeses comunes de la ciutat amb els seus propis béns i no amb els béns eclesiàstics. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 23 (110 × 295 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 271v.

Que·ls habitadors de la ciutat havens corona e no altres majors órdens sien forsats a contribuir en les tayles e comuns de la ciutat per lurs béns patrimonials e per altres no ecclesiàstics. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammira-tus et capitaneus generalis, ffideli nostro baiulo Gerunde vel eius locumtenenti, salutem et gratiam. Cum ad audienciam nostram pervenerit quod aliqui habitatores dicte civitatis tonsurati, in aliis maioribus ordinibus non constituti, bona patrimonalia seu alia non tamen ecclesiastica possidentes, maliciose renuunt solvere partem eos contingentem in quantitate illa quam universitas dicte civitatis nobis et inclito infanti Alfonso, karissimo primogenito et generali procuratori nostro, concessit pro viagio Sardinie et in aliis talliis et comunibus civitatis eiusdem et predicti a contribuendo in premissis se iuste excusare non possint. Eapropter vobis dicimus et mandamus firmiter et expresse quatenus compellatis fortiter et districte omnes et singulos supradictos ad solvendum et contribuendum partem eos contingentem in dicto subsidio et aliis talliis et comunibus civitatis eiusdem, propulsis maliciis et diffugiis quibuscumque Data Ilerde, quarto idus madii, anno Domini M° CCC° XX° secundo. Subscripsit Guillelmus. 61 1322 maig 12. Lleida Jaume II mana al veguer de Girona i Besalú i batlle de Girona que cap dels homes del bisbat, esglésies i monestirs de la diòcesi hagi de donar garanties sots jurament, a excepció dels actes de préstec, dipòsit o comanda. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del s. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 272-273v.

Que no sia vedat a negun d’obligar-se ab sagrament, salvant de préstit, e depòsit, e comanda. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, ffidelibus nostris vicario Gerunde et Bisulluni ac baiulo Gerunde ceterisque officialibus nostris in Gerundensi diocesi constitutis, salutem et gratiam. Recolimus iam nuper scripsisse vobis dictis vicario et baiulo Gerunde per litteram nostram cuius series sic proprie notabatur: «Iacobus, Dei gratia rex Aragonum et cetera, ffidelibus nostris vicario et baiulo Gerunde vel eorum locatenentibus, salutem et gratiam. Cum nos dudum cum littera nostra, data Barchinone, IIII° idus madii, anno Domini M° CCC° XVII°, mandaverimus publice preconizari in vicaria Gerunde et Bisulluni et baiulia Gerunde quod nullus nostre iurisdiccioni subiectus audeat vel presumat se obligare in scriptis vel sine scriptis cum iuramento in aliquo debito civili sub pena du-centorum solidorum quociens contrafactum fuerit comittenda, et ex predictis preconizacione et mandato nostro que nimis generalis esse videtur, sicut pro parte universitatis Gerunde fuit nobis monstratum via contrahendi gentibus precludatur fuitque nobis suppliciter postulatum ut preconizacionem predictam et mandatum nostrum revocare de benignitate regia /272v/ dignaremur. Eapropter preconizacionem predictam et mandatum iamdictum tenore presencium suspendentes, vobis et unicuique vestrum dicimus et mandamus quatenus in civitate et vicaria Gerunde preconitzari publice faciatis ne pretextu dictorum preconizacionis et mandati aliquis abstineat a faciendis dictis obligacionibus


cum iuramento, exceptis contractibus mutui vel depositi seu comande, in quibus cum alia littera nostra inhibuimus iuramentum nullatenus interponi. Presentem autem suspensionem preconitzacionis et mandati predictorum durare volumus donec super premissis aliter ducerimus ordinandum. Datum Dertuse, XIIII° kalendas ffebruari, anno Domini M° CCC° XX° primo». Postmodum vero, vobis et ceteris officialibus nostris in Gerundensi diocesi constitutis per aliam litteram nostram subscriptam recolimus direxissea mandatum cum littera nostra continencie subsequentis: «Iacobus, Dei gratia rex Aragonum et cetera, ffidelibus nostris vicario Gerunde et Bisulluni ac baiulo Gerunde ceterisque officialibus nostris in Gerundensi diocesi constitutis vel eorum locatenentibus ad quos presentes pervenerint, salutem et gratiam. Noveritis nos nunc ob gratiam venerabilis episcopi et ecclesie Gerundensis de benignitate regia remisisse universis et singulis b hominibus dicti episcopi et ecclesiarum ac monasteriorum episcopatus eiusdem penas omnes in quas usque ad hodiernam diem inciderunt, ex eo quia, /273/ contra mandatum pro conservanda iurisdiccione nostra per nos factum, obligarunt se cum iuramento in contractibus eorumdem. Quare vobis dicimus et mandamus quatenus penas predictas a dictis hominibus minime exhigatis, immo si ea de causa aliquos ex eis captos tenetis, vel proinde aliqua pignora fecistis eisdem, ipsos protinus absolvatis ac pignora supradicta restituatis eisdem. Iniungendo ipsis hominibus ut deinceps sollicite caveant ne contra dictum mandatum nostrum venire presumant, quoniam nos absque mercede aliqua penas predictas ab ipsis exhigi faceremus. Preterea cum pro parte dicti episcopi et capituli asseratur quod dictum mandatum nostrum publicatum non fuerat in locis dicte vicarie, ut moris est, eapropter vobis mandamus quatenus si dictum mandatum nostrum, more solito, publicatum non extitit, ipsum publicari de novo faciatis, prout est in similibus fieri consuetum. Datum Dertuse, pridie nonas marcii, anno Domini millesimo CCC° XX primo». Cum autem nunc intellexerimus quod nonnulli ex eo quia nos in dicta ultima littera predictis officialibus nostris mandavimus ut iniungerent hominibus episcopi et ecclesiarum ac monasteriorum episcopatus Gerunde quod caverent sollicite ne deinde contra prius mandatum nostrum quod cum priori littera modificatum fuit, obligarent se cum iuramento in contractibus eorumdem, existimant nos provisionem et modificacionem predictam per quam declaravimus in tribus contractibus tantum, videlicet in c mutuo, deposito et comanda, ab interposicione iuramenti absti-/273v/-nendum fore penitus revocasse, et non sit intencionis nostre quod ipsam revocaverimus, immo eandem, donec aliud super eo providerimus, observari velimus. Idcirco vobis dicimus et mandamus quatenus dictum mandatum per vos cum voce preconis aut alias dictis hominibus episcopi, ecclesiarum et monasteriorum Gerundensis diocesis faciendum de non obligando se cum iuramento fieri faciatis iuxta modificacionem nostram predictam, videlicet quod non obligent se cum iuramento in contractibus mutui, depositi seu comande nec eosdem quantum ad contractus alios restringatis, immo si vigore dicte littere nostre secunde prohibuistis eisdem de non obligando se in contractibus cum iuramento, id ad tres contractus predictos redigatis sicque servari faciatis, nisi nos ordinaremus aliud super eo. Datum Ilerde, quarto idus madii, anno Domini M° CCC° vicesimo secundo. Subscripsit Guillelmus. a. re interlineat, B.

b. et singulos interlineat, B.

c. repetit, B.

62 1322 juliol 5. Barcelona Jaume II mana al batlle de Girona i als compradors del monar de Girona que no abusin de la tala dels arbres de l’horta i la limitin al manteniment i reparació del monar, talant només aquells arbres que no produeixen fruit. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del s. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 274-v.

Que·l batle ne·ls compradors del monar no usen mal del tayl de la orta. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, ffideli suo baiulo Gerunde vel eius locumtenenti, salutem et gratiam. Ex parte quorumdam civium civitatis Gerunde et aliorum habencium terras,a possessiones et predia in orta civitatis predicte, fuit nobis expositum conquerendo quod licet baiulus et emptores monarii nostri civitatis ipsius habeant usum scindendi arbores pro reparacione vel opere cadirete monarii supradicti. Attamen ipsi baiulus et emptores, huiusmodi usu vel ademprivio abutentes, scindunt indebite et interdum absque necessitate, et plus quam reparacio ipsa requirat, arbores in orta predicta, nec solvunt eis iustum vel competens precium pro eisdem et etiam scindunt vel talliant arbores fructiferas in magnum illorum dampnum, preiudicium et iacturam. Quocirca fuit nobis humiliter supplicatum eis super hoc de opportuno


remedio subveniri. Quorum supplicacione admissa, vobis dicimus et mandamus quatenus, informacione habita de premissis, taliter ordinare et pro-videre curetis ne dicti baiulus vel emptores huiusmodi tallio abutantur, set scindant, cum et prout tantum necessarium eis fuerit, arbores infructiferas vel illas ex quarum abscisione minus predictis quorum fuerint exinde dispendium /274v/ subsequatur taliter quod circa huiusmodi tallium vel non competens precium arborum contra iusticiam de cetero non graventur. Datum Barchinone, tercio nonas iulii, anno Domini M° CCC° XX° secundo. Subscripsit Guillelmus. a. segona r interlineada, B.

63 1322 setembre 13. Barcelona Jaume II mana al veguer que vetlli per la recuperació de la jurisdicció del lloc de Palau-sator i que condemni els que pertorben l’exercici de la jurisdicció civil i criminal del rei i els seus oficials. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 27 (165 × 195 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 274v-275.

De la juridiccion del loc o forsa de Palau de la Tor. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, ffideli suo Guillelmo de Laceria, vicario Gerunde et Bisulluni vel eius locumtenenti, salutem et gratiam. Cum ad nostrum auditum pervenerit quod detentores loci seu fortitudinis vocate Palacium de la Tor turbant nos et officiales nostros in iurisdiccione civili et criminali eiusdem loci quam universaliter nos habemus et habere debemus in loco seu fortitudine supradicta et eius pertinenciis et qua etiam vicarii et officiales nostri Gerunde usi fuerunt hactenus inconcusse, quodque etiam ipsi detentores predicti loci usur-pando iurisdiccionem nostram predictam ceperunt et captum detinent quemdam hominem Ffrancisci Geronesii, mercatoris Gerunde, de qui-bus excessibus inculpatum in non modicum preiudicium nostri, quibus tota iurisdiccio dicti loci, ut asseritur, pertinet pleno iure. Idcirco, vobis /275/ dicimus et mandamus quatenus, visis presentibus, contra ipsos detentores ad recuperandum dictum captum sic fortiter et districte, preeunte iusticia curetis procedere quod iurisdiccio nostra super hoc non ledatur in aliquo nec ei possit aliquatenus derogari et nichilominus vos procedatis ad condempnandum vel absolvendum prefatum inculpatum ut iusticia suadebit, precavendo etiam quod dicta iurisdiccio ulterius nobis et officialibus nostris, ut debet et est solitum fieri, illibata servetur, nec permitatis eam ab aliquo occupari vel vos aut officiales nostros in eius possessione seu exercicio minus debite perturbari. Data Barchinone, idus septembris, anno Domini millesimo CCC° XX° secundo. Provisa. 64 1322 setembre 20. Barcelona El rei Jaume II estén als regnes de Còrsega i de Sardenya les franqueses ja atorgades a la ciutat de Girona. A. B. C.

Original pergamí, nº 172 (363 × 602 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 222, f. 82-83. Còpia de A de principis del s. XIV conservat en el Llibre Verd , f. 29v-31v.

De la franchea de leuda, peatge e alcunes altres coses per lo Regna de Serdeyna e de Còrsega e de les yles d’aquel.a In nomine Domini. Noverint universi presentis privilegii paginam inspecturi quod nos Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, debita consideracione pensantes quod tunc regii solii culmen extollitur tuncque ex magnifficencia sua manum congrue retribucionis extendit, dum fideles subditos suos ex suis actibus bene meritos et proinde condignos prosequitur, gratiis et beneficiis ampliat et decorat favoribus opportunis, ut et isti bene meruisse gaudeant et alii ad similia promerenda animentur exemplo, igitur attentis immensis et laudabilibus serviciorum et meritorum exhibicionibus collatis antecessoribus nostris, eximie recordacionis regibus Aragonum et comitibus Barchinone, et nobis per universitatem civitatis Gerunde, tam in adquisicionibus regnorum atque terrarum quam aliter multis modis, attento etiam qualiter nunc universitas ipsa, promptis voluntatibus nobis et inclito infanti Alfonso, karissimo primogenito et generali procuratori nostro comitique Urgelli, pro felici adquisicione Sardinie et Corsice regni nostri, quod ex concessione nobis facta per sedem apostolicam obtinemus, ad quam pro exaltacione et ampliacione regni nostri et utilitate publica subditorum, duce nobis Altissimo, cogitatus et opera nostra, ut nos decet, extendimus oportunum


auxilium /30/ et subsidium congruum, videlicet quindecim mille solidos monete Barchinone nobis et dicto karissimo primogenito nostro placidum et gratum liberaliter obtulerunt, ex causis premissis inducti, per nos et omnes heredes et successores nostros, gratis et ex certa sciencia ac mera et spontanea voluntate, emfranchimus et liberos, exemptos, franchos et immunes facimus universitatem predicte civitatis Gerunde et omnes et singulos cives et habitatores ipsius civitatis, presentes pariter et futuros, imperpetuum cum omnibus rebus, mercibus et bonis suis in dictob regno nostro Sardinie et Corsice et insulis sibi adiacentibus et quibuscumque locis dicti regni et insularum eiusdem ab omni lezda, pedagio, portatico, mensuratico, penso, anchoragio, travetagio, passagio et gabella et omni alia quacumque imposicione seu consuetudine, nova vel veteri, statuta et statuenda et alio iure quolibet, seu servitute reali et personali vel mixta que dici, nominari vel excogitari possit aliqua racione, sic quod in dicto regno vel insulis aut aliis locis adiacentibus eidem, dicta universitas et cives et habitatores eiusdem, presentes et futuri, tam in veniendo a quibuscumque partibus vel per quascumque partes ad dictum regnum vel insulas seu loca eiusdem regni quam ibidem stando, mercando aut inde exeundo seu recedendo pro aliquibus rebus, mercibus vel bonis suis quibuscumque ullo unquam tempore, nullam lezdam nullumque pedagium, portaticum, mensuraticum, /30v/ pensum, anchoragium, travetagium, passagium seu gabellam vel aliam quamcumque imposicionem seu consuetudinem, novam vel veterem, statutam vel statuendam, aut aliud quodcumque ius seu servitutem realem vel personalem aut mixtam que dici, nominari vel excogitari possit nobis vel successoribus nostris aut quibuscumque aliis, nomine nostro et nostrorum, dare aut solvere teneantur, immo ab ipsorum omnium et cuiuslibet eorum prestacionibus sint semper in regno predicto et locis ac insulis ei adiacentibus franchi, exempti, perpetuo liberi et immunes. Concedentes nichilominus eidem universitati ac civibus et habitatoribus eiusdem civitatis et singulis eorum, presentibus et futuris, quod de regno predicto Sardinie et Corsice et insulis ac locis eidem adiacentibus possint extrahere, emere et vendere a quibuscumque franche et libere et absque impedimento et prestacione cuiuslibet servitutis vel iuris impositi vel imponendi, ibidemque immittere seu aportare frumentum et omne aliud genus bladi, vinum et quecumque victualia et omnes alias res et merces, absque impedimento nostro et nostrorum ac officialium et successorum nostrorum, ipsaque victualia, res et merces carricare et discarricare sine aliquo albarano nec licencia seu mandato nostri vel successorum nostrorum aut officialium nostrorum seu ipsorum successorum nostrorum obtenta vel etiam expectata. Volentes etiam civitati predicte et eius habitatoribus inperpetuum ampliorem gratiam facere, concedimus eisdem per nos et nostros quod super rebus /31/ seu mercibus, quas in insulis seu locis dicti regni nostri Sardinie et Corsice immiserint seu inde extraxerint per se vel negociatores suos, credatur ipsorum civium vel suorum negociatorum ipsas res seu merces immittencium seu extrahencium, quod sint sue vel concivium suorum et non alterius proprio iuramento. Promittimus insuper per nos et nostros et iuramus in anima nostra per crucem Domini nostri Ihesu Christi et eius sancta quatuor Evangelia, in presencia nostra posita et manibus nostris corporaliter tacta, quod predicta omnia et singula tenebimus, complebimus et observabimus et teneri, compleri et observari inviolabiliter faciemus et non contraveniemus, nec aliquem contravenire permittemus aliqua racione. Mandantes per presens privilegium nostrum procuratoribus, baiulis, lezdariis, pedagiariis et quibuslibet aliis officialibus nostris, quocumque nomine eos nominari contingat, quos per nos et nostros in dicto regno et singulis locis eius preponi seu ordinari contingat, quatenus dictis civibus et habitatoribus predicte civitatis Gerunde et singulis eorum ac rebus, mercibus et bonis suis, franchitatem, libertatem et immunitatem predictas teneant tenaciter et inviolabiliter observent et contra eas vel aliquas earum ipsos vel bona eorum nullatenus impedire, molestare seu agravare presumant, sicuti de nostri vel nostrorum gratia vel mercede duxerint confidendum. Quod si secus temerarie fecerint, iram et indignacionem nostri et nostrorum se noverint incursuros et nichilominus pena mille morabatinorum auri nostro erario confiscanda absque remedio aliquo punientur. In cuius rei testimonium et memoriam sempiternam pre-sens privilegium nostrum inde fieri iussimus bulle /31v/ nostre plumbee munimine insignitum. Datum Barchinone, duodecimo kalendas octobris, anno Domini millesim trecentesimo vicesimo secundo. Provisa. Signum (signe reial) Iacobi, Dei gratia regis Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comitis Barchinone. Testes sunt: Infans Petrus, domini regis filius, comes Rippacurcie, Poncius, Barchinone episcopus, Guillelmus de Montecatheno, Raimun-dus, Valencie episcopus, Guillelmus de Angularia. Sig+num Francisci de Bastida, predicti domini regis scriptoris, qui de mandato ipsius hec scribi fecit et clausit cum litteris rasis et emendatis in secunda linea testium ubi dicitur «domini regis filius, comes Rippacurcie», et alibi ubi dicitur «Guillelmus de Montecatheno». a. F. 30, línies 5 a 12 subratllades, f. 30v, línia 21 subratllada, C.

65 1322 octubre 1. Barcelona

b) Interli-neat, C.


El rei Jaume II prohibeix la fabricació de cendra i de vidre dins la ciutat, la vegueria i el bisbat de Girona per fer front a la deforestació, sots pena d’una multa de 200 sous barcelonesos. A. B. C.

Original pergamí, nº 776 (228 × 324 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 222, f. 91. Còpia de A de principis del s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 32-v.

Que vidre ne cenre no·s fassa en la ciutat, vegueria, ne bisbat de Gerona. Nos Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, quia pro parte vestrum proborum hominum et universitatis civitatis Gerunde fuit humiliter intimatum quod, propter cinerarios sive facientes cinerem, necnon etiam vitrum in dicta civitate, vicaria seu diocesis eiusdem, a longo citra tempore, nemora et ligna alia diocesis supradicte sunt adeo devastata et consumpta quod vix in dicta civitate lignorum copia invenitur, immo invalescit inibi nimium ipsorum lignorum caristia, idcirco volentes indempnitati dicte civitatis et habitancium ac degencium in eadem et ipsius diocesis providere, prout decet regiam magestatem, ad supli-cacionem et instanciam pro parte vestrum dictorum proborum hominum nobis exhibitam, auctoritate presentis carte nostre inhibemus et volumus quod decetero vitrum aut cinis in dicta civitate, vicaria aut eius diocesi non fiant per aliquem extraneum vel privatum et si contra factum fuerit, exigantur a contrafactore ducenti solidi Barchinone pro pena nostro erario applicandi, quociens contrafactum fuerit per quemcumque. Hoc tamen prohibere intendimus in illis dumtaxat nemoribus et locis in quibus de iure prohibicionem facere possumus supradictam. Mandantes per presentem cartam nostram vicario et baiulo civitatis Gerunde predicte quod incontinenti nostram prohibicionem hanc publicari faciant per preconem publicum, /32v/ necnon mandamus eisdem aliisque officialibus nostris vel eorum locatenentibus, presentibus et futuris, quod ipsam prohibicionem nostram teneant et observent et teneri inviolabiliter faciant et servari sub pena superius expressata et non contraveniant nec aliquem contravenire permittant. In cuius rei testimonium presentem cartam fieri et sigillo nostro pendenti iussimus comuniri. Datum Barchinone, kalendas octobris, anno Domini millesimo trecentesimo vicesimo secundo. Suscripsit Guillelmus. 66 1322, octubre 1. Barcelona El rei Jaume II declara que el dret d’almoixerifat forma part de les franqueses atorgades als mercaders de Girona dins el regne de València i mana als seus oficials que les facin observar. A. B. C.

Original pergamí, nº 157 (203 × 339 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 222, f. 90v. Còpia de A de principis del s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 32v-33.

Declaracion que dret apelat moxarifat s’entén en la franchea. Nos Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, attendentes quod pro parte vestrum ffidelium nostrorum proborum hominum et universitatis civitatis Gerunde fuit humiliter expositum coram nobis quod licet nos olim pluribus et diversis de causis moti seu etiam excitati, vobis generalem et universalem franchitatem fecerimus, prout in privilegio nostro franchitatis ipsius largius et plenius expressatur, tamen officiales nostri regni Valencie et signanter baiulus /33/ noster in parte eiusdem regni non attendendo formam franchitatis predicte compulerunt et compellunt aliquos mercatores dicte civitatis in dictis partibus regni Valencie mercantes ad dandum et solvendum ius vocatum almoxarifat. Propter quod supplicastis nobis humiliter ut cum illius sit interpretari cuius est condere, dignaremur interpretari aut declarare an dictum ius almoxarifatus comprehendi seu intellegi in franquitate per vos, ut predicitur, vobis concessa debeat necne. Quocirca supplicacioni ipsi, ut convenit, annuentes benigne, tenore presentis carte nostre, declaramus et volumus dictum ius almoxarifatus intelligi sive includi aut comprehendi sub franchitate predicta. Mandantes per presentem cartam nostram baiulis regni Valencie generali et partis eiusdem, necnon universis et singulis officialibus nostris, presentibus et futuris, quod declaracionem nostram huiusmodi perpetuo firmam habeant et observent, nec a vobis seu singularibus dicte civitatis aliquid de cetero exigant sive petant pro iure almoxariffatus predicti. In cuius rei tes-timonium presentem cartam fieri et sigillo maiestatis nostre appendicio iussimus comuniri. Datum Barchinone, kalendas octobris, anno Domini millesimo trecentesimo vicesimo secundo. Suscripsit Guillelmus. 67 1322 octubre 1. Barcelona


Jaume II mana al batlle de Girona que obligui als que pretenen estar exempts de contribució a pagar la part que els correspon en la suma de 15.000 sous que la ciutat havia concedit per a l’expedició reial a l’illa de Sardenya, i que aquells hagin de contribuir també en els treballs veïnals. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 28 (150 × 205 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 276-v.

Que aquels qui dien si ésser franchs, sien forssats a contribuir en los serveys veynals. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, ffideli suo baiulo Gerunde vel eius locumtenenti, presenti et qui pro tempore fuerit, salutem et gratiam. Cum probi homines et universitas civitatis Gerunde predicte liberaliter concesserint nobis et inclito infanti Alfonso, karissimo primogenito et generali procuratori nostro, in subsidium viagii Sardinie quindecim mille solidos Barchinone et aliqui cives dicte civitatis allegantes se fore franchos per privilegia progenitorum nos-trorum eis concessa a questiis et aliis serviciis regalibus contradicant, pretextu franchitatis, ipsius contribuere partem suam in predictis quindecim mille solidis, non avertentes quod dicti probi homines et universitas ita bene et melius quemadmodum, ipsi franchi existunt per privilegium per nos ipsis concessum, idcirco cum predicti probi homines, ut predicitur, liberaliter nobis et dicto infanti dictam quan-titatem peccunie dare concesserint, ob quod videtur, pocius vicinale quam regale, vobis dicimus et mandamus quatenus in contribucione dictorum quindecim mille solidorum et aliorum serviciorum vicinalium que de cetero fieri contingant in civitate predicta compellatis dictos allegantes franchitatem ad contribuendum cum ipsa universitate franchitate predicta per eos allegata in aliquo non obstante nec expectato /276v/ a nobis aliquo alio mandamento. Data Barchinone, kalendas octobris, anno Domini M° CCC° XX° secundo. Subscripsit Guillelmus. 68 1322 novembre 26. Tarragona Jaume II respon als jurats de Girona que no li desplau que la ciutat s’oposi al requeriment fet pel veguer de Barcelona al batlle de Girona per obligar Ramon de Taialà a pagar certa quantitat de diners o comparèixer davant el veguer que l’ha citat, atès que defensen els costums propis de Girona. Sobre l’assumpte dels homes de Caldes de Malavella que volen ser eximits d’haver de dur a moldre el seu gra al monar de Girona, un jurista ha de trametre-li el memoràndum, però diu que no té intenció de canviar en res. A. C.

Original lletra reial sobre paper, nº 29 (135 × 190 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 275-v.

Que no desplaurà al senyor rey si la ciutat de Gerona se deffén contra Barchinona, qui diu que aquels qui la són trobats, han aquí a respondre. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, ffidelibus suis iuratis civitatis Gerunde, salutem et gratiam. Recipimus litteram vestram noviter nobis missam et, que nobis significastis in ea intellectis ad plenum, vobis taliter respondemus et primo super facto requisicionis facte per vicarium Barchinone baiulo civitatis /275v/ Gerunde super compellendo Raimundo de Toylano ad solvendum quamdam peccunie quantitatem vel ad comparendum coram ipso vicario Barchinone pro eo quia in ipsa civitate inventus et citatus extitit, in quo idem vicarius Barchinone ad faciendum dictam requisicionem processit vigore cuiusdam consuetudinis, privilegii seu usus que dicta civitas super predictis, prout scripsistis, habere intendit, quod nobis non displicebit, si vos super hiis ius vestrum deffenditis. Quantum vero ad id de quo nobis supplicastis super negocio hominum de Calidis quos dicitis procurare velle a nobis immunitatem non molendi in monari Gerunde, vobis respondemus quod nos colleccionem ipsius negocii commisimus Paschasio de Moris, iurisperito, qui eodem collecto processum inde factum cancellarie nostre debet remittere, in qua provisione persistimus, nec super eo intendimus aliquid immutare. Data Terrachone, VI° kalendas decembris, anno Domini M° CCC° XX° secundo. Subscripsit Guillelmus. 69 1323 abril 17. Barcelona Jaume II mana que l’elecció dels jurats es faci com de costum, d’acord amb el privilegi atorgat el 25 de gener de 1284 per Pere II.


A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 30 (247 × 200 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 277-278v.

Que la elecció dels jurats se fassa, axí com és acustumat, no contrastan letra en contrari empetrada. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, ffidelibus suis iuratis civitatis Gerunde, salutem et gratiam. Nuper vobis ad instantiam Berengarii Renaldi, iurisperiti dicte civitatis, per nostram litteram scripsamus sub hac forma: «Iacobus et cetera, ffidelibus suis iuratis et universitati civitatis Gerunde, salutem et cetera. Ex parte Berengarii Renaldi, iurisperiti Gerunde, extitit propositum coram nobis quod illustrissimus dominus Petrus, bone memorie rex Aragonum, genitor noster, ad humilem supplicacionem universitatis Gerunde super habendis iuratis in dicta civitate concessit privilegium inter alia continens clausulam subsequentem: “aliud capitulum concedimus isto modo quod sex probi homines civitatis predicte eligantur quolibet anno pro gubernanda ipsa civitate, de quibus sint duo manus maioris et alii duo mediocris et alii duo minoris et omnes teneantur prestare sacramentum in posse vestri baiuli de habendo se bene et legaliter circa gubernacionem et ordinacionem civitatis”, prout in dicto privilegio, quod datum asseritur Gerunde, VIII° kalendas ffebruarii, anno Domini M° ducentesimo LXXX° tercio, dicitur contineri. Et quod aliqui dicte universi/277v/tatis transgredientes formam privilegii supradicti eliguntur quandoque pro iuratis dicte civitatis ita quod eedem persone que pro iuratis seu consiliariis pro manu media alias extiterint pro manu minori et e contra etiam eliguntur, ideoque ad dicti Berengarii Renaldi supplicacionem vobis dicimus et mandamus quatenus, si dicti privilegii tenor talis est, ut superius est expressum, nec talis usus precesserit, qui de iure et racione obsistat dictum privilegium, observetis iuxta sui continenciam et tenorem, nec permittatis easdem personas quo ad divitias et honores in eodem statu existentes, ex quo aliarum personarum dictarum condicionum copia habeatur pro diversis manibus assumi ad officium iuratorum civitatis predicte. Mandantes etiam per presentes baiulo nostro Gerunde quod dictum privilegium observari faciat iuxta sui continenciam et tenorem et quod in registro curie Gerunde ubi nomina et iuramenta eorum qui in iuratos assu-muntur scribi, ut dicitur, consueverunt, describi faciat pro qua manu existentes electi fuerint in iuratos, ut de observacione dicti privilegii valeant apparere. Datum Barchinone, III° nonas marcii, anno Domini M° CCC° XX° secundo». Verum cum novitates huiusmodi discordiam pariant et inducant et ex premissis, ut intelleximus, possent inter vos alique discordie de facili suboriri, vobis propterea dicimus et man-/278/-damus expresse quatenus, non obstante littera supradicta, utami-ni contentis superius, prout hactenus usi estis, nec super eis pretextu dicti mandati nostri novitatem aliquam faciatis aut fieri permittatis. Data Barchinone, XV° kalendas madii, anno Domini M° CCC° XX° tercio. Subscripsit Guillelmus. 70 1323 maig 2. Barcelona L’infant Alfons confirma que no es menyscabaran els privilegis i llibertats de la ciutat de Girona gràcies a la donació de 10.000 sous que aquesta li ha fet pel feliç viatge a Sardenya. A. B. C.

Original pergamí, nº 161 (144 × 313 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 388, f. 122. Còpia de A de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 102.

Con lo senyor infant N’Amfós, qui puys fo rey e pare d’aquest senyor rey En Pere, atorga e vol que per la donacion de X mília sòlidos que la ciutat li havia feta per lo seuª benaventurat viatge de Sardenya no fos fet prejudici a la ciutat en los privilegis e libertats. Nos infans Alfonsus, illustrissimus domini regis Aragonum primogenitus eiusque generalis procurator ac comes Urgelli, cum presenti carta nostra concedimus vobis iuratis et probis hominibus civitatis Gerunde quod ad magnam precum nostrarum instanciam concessistis b et liberaliter ac gratanter dedistis nobis noviter decem milia solidorum Barchinone in auxilium expensarum quas facimus pro expedicione felicis viagii nostri Sardinie. Quiquidem decem milia solidi fuerunt per vos tradita de voluntate nostra fideli expensori nostro Francisco de Ferriol, unde per presentem cartam vobis et vestris concedimus quod propter donacionem et concessionem quantitatis premisse nullum vobis vel privilegiis aut libertatibus seu franchitatibus, quas habetis, fiat preiudicum infuturum, immo privilegia, libertates et franquitates ipse sint et remaneant imperpetuum in suo robore et valore quibus erant ante donacionem et concessionem premissam. In cuius rei testimonium presentem vobis fieri iussimus sigillo nostro appendicio comunitam.


Datum Barchinone, VI° nonas madii, anno Domini millesimo CCC° XX° tercio. Provisa a. per lo seu interlineat, C.

b. concessisstis, C.

71 1324 gener 14. Girona Els jurats de Girona i els consellers, reunits dins la sala capitular del convent de Sant Francesc, ordenen que no es puguin llevar talles que no hagin estat decidides pel consell reunit per mitjà de pregoner, jurats i consellers de la ciutat conjuntament, i que cap missatger no sigui enviat al rei d’Aragó, a l’infant o a qualsevol altra persona, si no ho ha decidit el consell reunit mitjançant pregoner. A. B.

Original pergamí, nº 160 (387 × 400 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Còpia de A de principis del s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 197-198.

Que no sien fetes tayes comuns prèstits sens consentiment dels jurats e consellers. Item d’altres coses, so és que missatgers no sien trameses si no són elegits per jurats e consellers ab veu de crida ajustats. Noverint universi quod die et anno infrascriptis, convocatis iuratis civitatis Gerunde huius presentis anni, scilicet Guillelmo Sunyerii, filio Andree Sunyerii quondam, et Bonanato de Burdillis, Guillelmo de Sancto Martino et Guillelmo de Podio, Iacobo Truyas et Raimundo Provincialis, et etiam convocatis consiliariis dicte civitatis huius presentis anni vel maiori parte similiter die et anno infrascriptis, voce preconis, ut moris est, in dicta civitate in capitulo domus fratrum minorum Gerunde, prefati iurati et consiliarii gratis et concorditer et ex certa sciencia et etiam magna utilitate dicte civitatis inspecta, et etiam ad omne dampnum, scandalum et periculum evitandum, convenerunt et etiam ordinarunt per se et per suos successores in officiis supradictis, presentes et futuros, quod numquam amodo in civitate Gerunde et eius burgis fiant, tallientur, leventur nec etiam persolvantur alique tallie, comuns prestits vel alique peccunie quantitates nomine dicte civitatis vel pro negociis dicte civitatis, nisi in casu seu casibus in quo vel quibus ipse tallie, comuns prestits et peccunie quantitates sint facte, ordinate et concesse in consilio, facto voce preconis, ut fieri debet, in dicta civitate, simul per iuratos et consilia-rios civitatis Gerunde vel per maiorem partem eorumdem. Et si aliqua predictorum fierent in contrarium, voluerunt, consenserunt /197v/ et ordinarunt ipsi iurati et consiliarii, quod ea, que fierent contra pre-missa, essent nulla et non haberent aliquam firmitatem. Item, conve-nerunt et ordinarunt ex certa sciencia dicti iurati et consiliarii in capitulo supradicto quod numquam de cetero sint electi vel missi nomine dicte civitatis vel pro negociis dicte civitatis aliqui missagges vel persone alique ad illustrissimum dominum regem vel suos infantes seu ad alias personas vel loca, nisi in casu seu casibus in quo vel quibus sint ipsi missagges sive persone electi et deputati in consilio, facto voce preconis, ut fieri debet, in dicta civitate simul per iuratos et consiliarios ipsius civitatis vel per maiorem partem. Quod si contrarium fieret in hiis, voluerunt et ordinarunt ipsi iurati et consiliarii quod essent nulla ea que fierent et ordinarentur et tractarentur per illos missagges et personas non electos et deputatos per modum predictum, et promiserunt dicti iurati et consiliarii in posse notarii infrascripti, tanquam publice persone, recipientis et stipulantis a dictis juratis et consiliariis predicta et infrascripta nomine omnium quorum interest vel interesse potest per se et suos successores in dictis officiis, predicta omnia et singula semper rata, grata et firma habere, tenere et observare et non contravenire aliqua racione. Et de predictis ordinacionibus et convencionibus et aliis supradictis tam dicti iurati quam consiliarii pecierunt fieri publicum instrumentum per me notarium infrascriptum ad habendam inde /198/ memoriam in eternum. Quod est actum in dicto capitulo fratrum minorum, die sabbati intitulata XIXº kalendas februarii, anno Domini M° CCC° vicesimo tercio, presentibus testibus Raimundo Egidii de Villacolumbo et Arnaldo Alionis de Gerunda. Eg+o Iacobus Tresforti, notarius publicus substitutus auctoritate regia a Raimundo Simonis de Toylano, publico Gerunde notario, predictis interfui et hec scribi feci et clausi. 72 1323 març 11. Barcelona L’infant Alfons confirma el privilegi de franqueses de lleuda, peatge, ancoratge, travetatge, passatge, gabel·la i tota altra imposició o costum atorgat en favor de la ciutat de Girona, pel que fa als regnes de Sardenya i Còrsega i les illes properes. A. B. C. D.

Original pergamí, nº 282 (627 × 518 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 386, f. 127-129v. Còpia del 4 de setembre de 1326, per Guillem de Quer, notari públic substitut per autoritat reial de Ramon Simó de Taialà, notari públic de Girona, autentificada per Guillem Bru, jutge ordinari de la ciutat i de la batllia de Girona. Còpia de A de principis del s. XIV conservat en el Llibre Verd , f. 33v-37.


Confirmacion del senyor infant N’Amfós del privilegi de la franchea de leuda, peatge e altres coses per lo regna de Sardenya e de Còrçega. In Christi nomine et eius gratia. Noverint universi quod nobis infanti Alfonso, illustrissimi domini regis Aragonum primogenito eiusque generali procuratori ac comiti Urgelli, ffuit per iuratos et probos homines civitatis Gerunde exhibitum et in originali forma hostensum quoddam privilegium bulla pendenti plumbea illustrissimi domini regis predicti, karissimi genitoris nostri, sigillatum cuius tenor talis est: «In nomine Domini. Noverint universi presentis privilegii paginam inspecturi quod nos Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, debita consideracione pensantes quod tunc regii solii culmen extollitur tuncque ex magnificencia sua manum congrue retribuciones extendit dum fideles subditos suos ex suis actibus bene meritos et proinde condignos prosequitur, gratiis et benefficiis ampliat et decorat favoribus oportunis ut et isti bene meruisse gaudeant et aliia ad similia promerenda animentur exemplo, igitur attentis immensis et laudabilibus serviciorum et meritorum exhibicionibus collatis antecessoribus nostris, eximie recordacionis regibus Aragonum et comitibus Barchinone, et nobis per universitatem civitatis Gerunde, tam in adquisicionibus /34/ regnorum atque terrarum quam aliter multis modis, attento etiam qualiter nunc universitas ipsa, promptis voluntatibus nobis et inclito infanti Alfonso, karissimo primogenito et generali procuratori nostro comitique Urgelli, pro felici adquisicione Sardinie et Corsice regni nostri quod ex concessione nobis facta per sedem apostolicam obtinemus, ad quam pro exaltacione et ampliacione regni nostri et utilitate publica sub-ditorum, duce nobis Altissimo, cogitatus et opera nostra, ut nos decet, extendimus opportunum auxilium et subsidium congruum, videlicet quindecim mille solidos monete Barchinone nobis et dicto karissimo primogenito nostro placidum et gratum liberaliter obtulerunt, ex causis premissis inducti, per nos et omnes heredes et successores nostros, gratis et ex certa sciencia ac mera et spontanea voluntate, emfranchimus et liberos, exemptos, franchos et immunes facimus universitatem civitatis Gerunde et omnes et singulos cives et habitatores ipsius civitatis, presentes pariter et futuros, imperpetuum cum omnibus rebus, mercibus et bonis suis in dicto regno nostro Sardinie et Corsice et insulis sibi adiacentibus et quibuscumque locis dicti reg-ni et insularum eiusdem ab omni lezda, pedagio, portatico, mensuratico, penso, anchoragio, travetagio, passagio et gabella et omni alia quacumque imposicione seu consuetudine, nova vel veteri, statuta et statuenda et alio /34v/ iure quolibet seu servitute reali et personali vel mixta que dici, nominari vel excogitari possit aliqua racione, sic quod in dicto regno vel insulis aut aliis locis adiacentibus eidem dicta universitas et cives et habitatores eiusdem, presentes et futuri, tam in veniendo a quibuscumque partibus vel per quascumque partes ad dictum regnum vel insulas seu loca eiusdem regni quam ibidem stando, mercando aut inde exeundo seu recedendo pro aliquibus rebus, mercibus vel bonis suis quibuscumque ullo unquam tempore, nullam lezdam nullumque pedagium, portaticum, mensuraticum, pensum, anchoragium, travetagium, passagium seu gabellam vel aliam quamcumque imposicionem seu consuetudinem, novam vel veterem, statutam vel statuendam, aut aliud quodcumque ius seu servitutem realem vel personalem aut mixtam que dici, nominari vel excogitari possit nobis vel successoribus nostris aut quibuscumque aliis, nomine nostro et nostrorum, dare aut solvere teneantur, immo ab ipsorum omnium et cuiuslibet eorum prestacionibus sint semper in regno predicto et locis ac insulis ei adiacentibus franchi, exempti, perpetuo liberi et immunes. Concedentes nichilominus eidem universitati ac civibus et habitatoribus eiusdem civitatis et singulis eorum, presentibus et futuris, quod de regno predicto Sardinie et Corsice et insulis ac locis eidem adiacentibus possint extrahere, emere et vendere a quibuscumque franche et libere et absque impedimento et prestacione cuiuslibet servitutis /35/ vel iuris impositi vel imponendi ibidemque immittere seu aportare frumentum et omne aliud genus bladi, vinum et quecumque victualia et omnes alias res et merces absque impedimento nostro et nostrorum, ac officialium et successorum nostrorum, ipsaque victualia, res et merces carricare et discarricare sine aliquo albarano nec licencia seu mandato nostri vel successorum nostrorum aut officialium nostrorum seu ipsorum successorum nostrorum obtenta vel etiam expectata. Volentes civitati predicte et eius habitatoribus imperpetuum ampliorem gratiam facere, concedimus eisdem per nos et nostros quod super rebus seu mercibus quas in insulis seu locis dicti regni nostri Sardinie et Corsice immiserint seu inde extraxerint per se vel negociatores suos, credatur ipsorum civium vel suorum negociatorum ipsas res seu merces immittencium seu extrahencium quod sint sue vel concivium suorum et non alterius proprio iuramento. Promittimus insuper per nos et nostros et iuramus in anima nostra per crucem Domini nostri Ihesu Christi et eius sancta quatuor Evangelia, in presencia nostra posita et manibus nostris corporaliter tacta, quod predicta omnia et singula tenebimus, complebimus et observabimus et teneri, compleri et observari inviolabiliter faciemus et non contraveniemus nec aliquem contravenire permitte-mus aliqua racione. Mandantes per presens privilegium nostrum procuratoribus, baiulis, lezdariis, pedagiariis et quibuslibet aliis offi-cialibus nostris, quocumque nomine eos nominari contingat, quos per nos et nostros in dicto regno et singulis locis eius preponi seu ordinari contingat, quatenus /35v/ dictis civibus et habitatoribus predicte civitatis Gerunde et singulis eorum ac rebus, mercibus et bonis suis, franchitatem, libertatem et immunitatem predictas teneant tenaciter et inviolabiliter observent et contra eas vel aliquas


earum ipsos vel bona eorum nullatenus impedire, molestare seu agravare presumant, sicuti de nostri vel nostrorum gratia vel mercede duxerint confidendum. Quod si secus temerarie fecerint, iram et indignacionem nostri et nostrorum se noverint incursuros et nichilominus pena mille mora-batinorum auri nostro erario confiscanda absque remedio aliquo punientur. In cuius rei testimonium et memoriam sempiternam pre-sens privilegium nostrum inde fieri iussimus bulle nostre plumbee munimine insignitum. Datum Barchinone, XIIº kalendas octobris, anno Domini M° CCC° vicesimo secundo. Signum (signe reial) Iacobi, Dei gratia regis Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comitis Barchinone. Testes sunt: Infans Petrus, domini regis filius, comes Rippacurcie, Poncius, Barchinone episcopus, Guillelmus de Montecatheno, Raimundus, Valentinus episcopus, Guillelmus de Angularia. Sig+num Francisci de Bastida, predicti domini regis scriptoris qui de mandato ipsius hec scribi fecit et clausit cum litteris rasis et emendatis in secunda linea testium ubi dicitur “domini regis filius, comes Rippacurcie”, et alibi ubi dicitur “Guillelmus de Montecatheno”. Unde quia nobis infanti Alfonso predicto fuit per iuratos et probos homines civitatis predicte cum humili instancia supplica-/36/-tum ut privilegium supradictum et omnia et singula in eo contenta laudare, approbare, ratifficare, concedere, confirmare et iurare de benignitate nostra graciose et liberaliter dignaremur, idcirco nos, digna meditacione attentis premissorum serviciorum causis in dicto privilegio expressatis, que ad franquitatem premissam iamdicte universitati concedendam prefati domini genitoris nostri animum digne et merito induxerunt, queque ad idem nos obligant et inducunt ex quibus etiam et ex ferventi affectu, quem predictos probos homines et universitatem civitatis predicte ad dicti domini genitoris nostri nostraque beneplacita et servicia habere promptis voluntatibus et operibus se hostendunt, ipsos huiusmodi franquitatis et immunitatis gratia dignos et bene meritos reputamus, iustum consideravimus et congruum ut supplicacioni premisse condecendamus favorabiliter et benigne. Igitur, cum presenti carta nostra fimiter et perpetuo valitura per nos et omnes successores nostros, gratis et spontanea voluntate ac ex certa sciencia laudamus, approbamus, ratifficamus, concedimus ac etiam confirmamus vobis iuratis et probis hominibus ac toti universitati civitatis iamdicte et omnibus et singulis civibus et habitatoribus ipsius civitatis, presentibus et futuris, privilegium supradictum, necnon franquitatem, libertatem et immunitatem vobis per dictum dominum genitorem nostrum in eo concessas ac omnia alia et singula in eodem privilegio contenta, prout melius, largius et plenius describuntur in eo et superius denotantur. Volentes per nos et nostros ac gratia et ex certa sciencia concedentes et etiam promitentes /36v/ vobis iuratis et probis hominibus ac toti universitati civitatis predicte quod omnia et singula supradicta, prout melius et plenius supra in dicto privilegio continentur, vobis et vestris imperpetuum et inviolabiliter tenebimus et firmiter observabimus ac teneri et observari faciemus et non contraveniemus nec aliquem contravenire faciemus, consenciemus vel promittemus aliqua racione et ad maiorem firmitatem iuramus per Deum et eius sancta quatuor Evangelia, manibus nostris corporaliter tacta, premissa omnia attendere et servare et non contravenire aliqua racione. Mandantes universis et singulis procuratoribus, baiulis et aliis officialibus regni predicti et insularum ei adiacencium, qui pro tempore fuerint, quod predictum privilegium et omnia et singula in eo contenta, necnon presentem confirmacionem nostram firmiter teneant et observent et non contraveniant nec aliquem contravenire permittant aliqua racione. In cuius rei testimonium presenti carte sigillum nostrum appendicium iussimus apponendum. Datum Barchinone, quinto idus marcii, anno Domini millesimo trecentesimo vicemiso secundo. Examinavit Petrus. Signum (signe) Infantis Alfonsi, illustrissimi regis Aragonum primogeniti eiusque generalis procuratoris ac comitis Urgelli. Testes sunt infans Petrus, domini regis filius, comes Ripparcurcie, infans Raimundus Berengarii, filius domini regis, Poncius, Barchinone episcopus, /37/ Otho de Montecatheno, Petrus de Queralto. Sig+num Bernardi de Fonte, notarii predicti domini infantis Alfonsi, qui de mandato eiusdem hec scribi fecit et clausit cum litteris rasis et emendatis in IIª linea ubi dicitur «In nomine Domini». a. Alia, D.

73 1325 abril 17. Barcelona Els consellers de Barcelona, instruïts pels jurats de Girona sobre les exaccions i violències patides pels carnissers de Girona en el terme del castell de Montcada, recorden al veguer de Barcelona que el rei li va manar de restituir tot allò que els havia estat pres, havent de verificar, però, la identitat dels carnissers perpinyanencs que es fan passar per gironins i que han de pagar el dret de passatge.


[A]. Original perdut. B. Còpia de principis del s. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 408-v.

Que no·s deu pagar passatge de bestiar per los térmens del Castel de Moncada. Venerabilibus et discretis iuratis civitatis Gerunde, consiliarii civitatis Barchinone, salutem cum omni servicio pariter et honore. Litteram vestram recepimus super facto exaccionum et violenciarum quas asseritis factas et illatas fuisse quibusdam carnifficibus civitatis Gerunde transeuntibus bestiaria sua per terminos castri de Monte-catheno per baiulum et quosdam alios homines eiusdem castri et plene intelleximus que continebantur in ea. Ad cuius littere seriem res-pondemus quod, statim recepta littera, adivimus presenciam vene-rabilis Petri de Pulcroloco, vicarii Barchinone, castlani castri predicti, et sibi legi facimus litteram supradictam et sibi fecimus requisicionem que in ipsa littera continetur. Et finaliter respondit nobis dictus Petrus de Pulcroloco quod licet antiquitus baiuli dicti castri consueverint percipere certum ius a carnificibus Gerunde transeuntibus sua bes-tiaria per terminos dicti castri, scilicet de bestiar de ramada. Attamen verum erat quod dominus rex, bene est elapsus unus annus vel circa, miserat sibi litteram in qua mandabat expresse quod huiusmodi exacciones que fieri erant consuete a carnifficibus civitatis Gerunde vel aliis de terra domini regis, ducentibus sua bestiaria per terminos dicti castri, cessarent de cetero et eas fieri prohibebat. Et sic obtulit se paratum dictus Petrus de Belloloco quod faciet integre restitui quibuscumque macellariis Gerunde quicquid ab eis fuerit exactum vel preceptum a tempore dicti mandati regii citra per /408v/ baiulum vel alios homines dicti castri et sic si est aliquis a quo fuerit aliquid ab illo tempore citra habitum vel exactum, compareat coram eo et faciet illud sibi restitui. Dixit tamen et fuit protestatus quod caveant sub a attente carnifices Gerunde ne sub eorum pretextu vel colore carnifices de Rossilione et de Cerdania possint sua bestiaria libere transire per dictos terminos quia ab illis ipse intendit exigere et habere ius suum, prout est antiquitus consuetum. Si qua vero alia placuerint nos et dictam civitatem pro vobis futuros fiducialiter res-cribatis. Datum Barchinone, XV kalendas madii, anno Domini M° CCC° vicesimo quinto. a. sib, B.

74 [1325] setembre 25. Barcelona Els consellers de Barcelona precisen als jurats i prohoms de la ciutat de Girona de quina manera contribueixen en la talla municipal de la ciutat els franquers, els procuradors dels ordes i els tonsurats. A. B.

Original carta sobre paper, sense nº (295 × 265 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG, I.1.3.7, lligall 1. Còpia de A de principis del s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 409-410.

En qual manera contribuexen en Barchinona en tayles los franquers, els procuradors dels órdens, els coronats, els officials, els escrivans. Als honrats e discrets als jurats e prohòmens de Gerona, los conseylers e els prohòmens de Barcelona, saluts ab creximent de prosperitat e tot bé. Ffem vos saber que som estats pregats e requests per los prohomes vostres qui ara són assí en Barcelona, qui·s deguessem certifficar en qual manera en les tayles comunes qui·s fan en la ciutat de Barcelona, han acustumat de metre los franquers e els procuradors dels ordens e aquels qui corona han, so és a saber: aquells qui no han enchara muyler, ne no han negun beniffet ecclesiàstich, ni fan negun offici divinal, ne és presumpció que dejen ésser clergues e los quals han lur heretat en la ciutat jaquida a els per pare o per avi o per parens. Item, en quina manera officials naturals de Barcelona, axí con són veguers, sotsveguers, batles, assessors e escrivans de les corts han acustumat de contribuir en les dites tayles. A les quals coses segons que ab los tayladors e ab l’escrivà de les questes havem trobat, vos responem primerament quant als franquers, so és a saber aquels qui són franchs de questa per privilegi del senyor rey, qui en temps qui en Barcelona se feeya questa reyal, de la qual la dita ciutat és vuy francha a tots temps, los dits franquers eren tatxats en la dita questa, mas puys lo senyor rey /409v/ prenia en son compte de la quantitat que hom li havia a dar, so per què aquels franquers eren tatxats, mas vuy e d’abans havem observat e observam e usam que tot franquer, per franch que sia, met e contribuex en totes les tayes veÿnals, axí com un dels altres qui franchs no són. Açò matex havem usat e usam quant als procuradors dels preycadors e dels frares menors e dels altres órdens que feem dels ditz franquers. Quant a aquells qui han corona, havem acustumat que si és en sacres órdens, so és a saber que sia diaque o subdiaque o prevera, no és en res tatxat, enchara con haia béns qui li sien pervenguts de son patrimoni o per do o per lexa o altre successió de parens o d’amichs. Aytal coronat no ha acustumat de contribuir en res, mas si és clergua conjugat o altre clergue qui no haia sinó corona simpla, so és que no sia subdiaque, ne diaque, ne prevera, aytal clergue ha acustumat de metre e de contribuir en Barchinona en totes tayes veÿnals o altres per tots béns que haien de lur patrimoni o per do o per lexa o altres succession de parens o d’amichs. Quant als officials, és acustumat que veguer ne batle, si que sia


natural del loc o que sia estrayn, no contribuexen en negunes tayles qui sic fassen, mas sotsveguer o sotsbatle, sol que sien naturals de la ciutat, meten e contribuexen en tota res per tot ço que hic hagen. Quant a assessor, assí en Barcelona, no ha ne pot haver assessor per privilegi que·n ha la ciutat. Quant és dels escrivans de les corts del veguer /410/ e del batle de Barcelona, vos fem saber que no meten, ne contribuexen en negun tayll qui·s fassa en Barchinona, so és assaber aquells de qui són les escrivanies, mas emperò ells han a fer sens salari que no han totes escriptures franques que la ciutat haia a fer en les escrivanies de les corts del veguer e del batle entre tot l’ayn, et per aquesta rahó són franchs. Lo carceller del castell de la cort del veguer qui guarda los preses, no ha acustumat de contribuir, ne de metre en neguna taya comuna qui·s fassa en la ciutat. Si res als vos plau, fets nos o saber. Scrita en Barchelona, diluns a XI jorns de setembre. 75 1326 febrer 28. Barcelona El rei Jaume II ordena als seus oficials del regne de Sardenya que observin i facin observar íntegrament les franqueses que ell va atorgar a la ciutat de Girona el 20 de setembre de 1322 i el tenor de les quals recorda. [A]. Original perdut. C. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 188, f. 281v-282v. B. Còpia de principis del s. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 37-39v.

Que·ls officials reyals en lo regne de Serdeyna e de Còrsega serven la dita franchea. Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone ac sancte Romane ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, dilectis et fidelibus suis universis et singulis officialibus nostris in regno nostro Sardinie constitutis, presentibus et futuris vel eorum locatenentibus, ad quos presentes pervenerint, salutem et dilectionem. Cum nos, attentis immensis ac laudabilibus serviciis nobis et predecessoribus nostris per universitatem civitatis Gerunde exhibitis, graciose concesserimus ipsi universitati dicte civitatis et omnibus et singulis civibus et habitatoribus ipsius et eorum bonis inper-/37v/-petuum libertates et immunitates in dicto regno Sardinie et Corsice et insulis sibi adiacentibus et in quibuscumque locis dicti regni et insularum eiusdem cum carta seu privilegio nostro bulla plumbea comunito, cuiusquidem privilegii series sic se habet: «In Dei nomine. Noverint universi presentis privilegii paginam inspecturi quod nos Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, debita consideracione pensantes quod tunc regii solii culmen extollitur tuncque ex magnificencia sua manum congrue retribucionis extendit dum fideles subditos suos ex suis actibus bene meritos et proinde condignos prosequitur, gratiis et beneficiis ampliat et decorat favoribus oportunis ut et isti bene meruisse gaudeant et alii ad similia promerenda animentur exemplo, igitur attentis immensis et laudabilibus serviciorum et meritorum exhibicionibus collatis nostris, eximie recordacionis regibus Aragonum et comitibus Barchinone, et nobis per universitatem civitatis Gerunde, tam in adquisicionibus regnorum atque terrarum quam aliter multis modis, attentis etiam qualiter nunc universitas ipsa, promptis voluntatibus nobis et inclito infanti Alfonso, karissimo primogenito et generali procuratori nostro comitique Urgelli, pro felici adquisicione Sardinie et Corsice regni nostri quod ex concessione nobis facta per sedem apostolicam obtinemus, ad quam pro exaltacione et ampliacione regni nostri et utilitate publica subditorum, duce nobis Altissimo, cogitatus et opera nostra, ut nos decet, extendimus, opor-tunum auxilium et subsidium congruum, /38/ videlicet quindecim mille solidos monete Barchinone nobis et dicto karissimo primogenito nostro placidum et gratum, liberaliter obtulerunt, ex causis premissis inducti, per nos et omnes heredes et successores nostros, gratis et ex certa sciencia ac mera et spontanea voluntate emfranchimus et liberos, exemptos, franchos et immunes facimus universitatem predicte civitatis Gerunde et omnes et singulos cives et habitatores ipsius civitatis, presentes pariter et futuros, imperpetuum cum omnibus rebus, mercibus et bonis suis in dicto regno nostro Sardinie et Corsice et insulis sibi adiacentibus et quibuscumque locis dicti regni et insularum eiusdem ab omni lezda, pedagio, portatico, mensuratico, penso, anchoragio, travetagio, passagio et gabella et omni alia quacumque imposicione seu consuetudine, nova vel veteri, statuta et statuenda et alio iure quolibet seu servitute reali et personali, vel mixta que dici, nominari vel excogitari possit aliqua racione. Sic quod in dicto regno vel insulis aut aliis locis adiacentibus eidem dicta universitas et cives et habitatores eiusdem, presentes et futuri, tam in veniendo a quibuscumque partibus, vel per quascumque partes ad dictum regnum, vel insulas seu loca eiusdem regni, quam ibidem stando, mercando aut inde eundo seu recedendo pro aliquibus rebus, mercibus vel bonis suis quibuscumque ullo unquam tempore nullam lezdam nullumque pedagium, portaticum, mensuraticum, pensum, anchoragium, travetagium, passa-/38v/-gium seu gabellam


vel aliam quamcumque imposicionem seu consuetudinem, novam vel veterem, statutam vel statuendam, aut aliud quodcumque ius, seu servitutem realem vel personalem, aut mixtam que dici, nominari vel excogitari possit, nobis vel successoribus nostris aut quibuscumque aliis nomine nostro et nostrorum dare aut solvere teneantur immo ab ipsorum omnium et cuiuslibet eorum prestacionibus sint semper in regno predicto et locis ac insulis ei adiacentibus, franchi, exempti, perpetuo liberi et immunes. Concedentes nichilominus eidem universitati ac civibus et habitatoribus eiusdem civitatis et singulis eorum, presentibus et futuris, quod de regno predicto Sardinie et Corsice et insulis ac locis eidem adiacentibus possint extrahere, emere et vendere a quibuscumque franche et libere et absque impediemento et prestacione cuiuslibet servitutis vel iuris impositi vel imponendi ibidemque immittere seu apportare frumentum et omne aliud genus bladi, vinum et quecumque victualia et omnes alias res et merces absque impe-dimento nostro et nostrorum ac officialium et successorum nostrorum ipsaque victualia, res et merces carricare et discarricare sine aliquo albarano, nec licencia, seu mandato nostri vel successorum nostrorum aut officialium nostrorum, seu ipsorum successorum nostrorum, ob-tenta vel etiam expectata. Volentes etiam civitati predicte et eius habitatoribus inperpetuum ampliorem gratiam facere, concedimus eisdem per nos et nostros quod super rebus seu mercibus quas in insulis seu locis /39/ dicti regni nostri Sardinie et Corsice immiserint seu inde extraxerint per se vel negociatores suos credatur ipsorum civium vel suorum negociatorum ipsas res seu merces immittencium seu extrahentium quod sint sue vel concivium suorum et non alterius proprio iuramento. Promittimus insuper per nos et nostros et iuramus in anima nostra per crucem Domini nostri Ihesu Christi et eius sancta quatuor Evangelia, in presencia nostra posita et manibus nostris corporaliter tacta, quod predicta omnia et singula tenebimus, com-plebimus et observabimus et teneri, compleri et observari inviolabiliter faciemus et non contraveniemus nec aliquem contravenire permittemus aliqua racione. Mandantes per privilegium nostrum procuratoribus, baiulis, lezdariis, pedagiariis et quibuslibet aliis officialibus nostris quocumque nomine eos nominari contingat quos per nos et nostros in dicto regno et singulis locis eius preponi seu ordinari contingat quatenus dictis civibus et habitatoribus predicte civitatis Gerunde et singulis eorum ac rebus, mercibus et bonis suis, franchitatem, libertatem et immunitatem predictas teneant tenaciter et inviolabiliter observent et contra eas vel aliquas earum ipsos, vel bona eorum nullatenus impedire, molestare seu agravare presumant, sicuti de nostri vel nostrorum gratia vel mercede duxerint confidendum. Quod si secus temerarie fecerint iram et indignacionem nostri et nostrorum se noverint incursuros et nichilominus pena mille morabatinorum auri nostro erario confiscanda absque remedio aliquo punientur. In cuius rei testimonium et memoriam sempiternam presens privilegium nostrum inde fieri iussi-/39v/-mus bulle nostre plumbee munimine insignitum. Datum Barchinone, duodecimo kalendas octobris, anno Domini millesim trecentesimo vicesimo secundo. Signum (signe reial) Iacobi, Dei gratia regis Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comitis Barchinone. Testes sunt infans Petrus, domini regis filius, comes Rippacurcie, Poncius, Barchinone episcopus, Guillelmus de Montecatheno, Raimundus, Valencie episcopus, Guillelmus de Angularia. Sig+num Ffrancisci de Bastida, predicti domini regis scriptoris, qui de mandato ipsius hec scribi fecit et clausit cum litteris rasis et emendatis in secunda linea testium ubi dicitur “domini regis filius, comes Rippacurcie”, et alibi ubi dicitur “Guillelmus de Montecatheno”». Idcirco, ad supplicacionem dicte universitatis nobis exhibitam, vobis et cuilibet vestrum dicimus et expresse mandamus quatenus quisque vestrum in districtu suo predictam privilegium et contenta in eo observetis universitati dicte civitatis et omnibus et singulis civibus et habitatoribus ipsius ac bonis eorum in omnibus et per omnia iuxta iamdicte carte nostre continenciam et tenorem, sic super hiis vos habendo quod ipsa universitas seu singulares eiusdem, nullam iustam de vobis pro predictis habent materiam conquerendi. In quorum testimonium sigillum nostrum appendicium hic iussimus apponendum. Datum Barchinone, pridie kalendas marcii, anno Domini millesimo trecentesimo sexto. Subscripsit Guillelmus. 76 1327 abril 22. Barcelona Jaume II mana al veguer de Girona que les constitucions de pau i treva siguin observades al comtat d’Empúries i a tot Catalunya a propòsit d’una agressió comesa contra Pere Rau i Francesc Alemany del lloc d’Albons, homes propis d’En Bernat d’Orriols, cavaller, per homes d’Empúries. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del s. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 279-280.

Que les constitucions de pau e de treva han loc en lo comtat d’Empúries e per tota Cathalunya.


Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, ffideli suo Petro de Sancto Clemente, vicario Gerunde et Bisulluni, salutem et gratiam. Ad audienciam nostram noveritis pervenisse quod, cum vos nuper eo quia Petrus Russi, civis et habitator Gerunde procuratorque hominum infrascriptorum de Alburnis, conquerendo exposuerat coram vobis quod Arnaldus Sunyerii, baiulus, Petrus Gasseti, sagio, et Monton Banderius de Impuriis, die iovis eotunc preterita, manu armata sine aliqua iusta causa veniendo et faciendo insultum Petro Rau et Ffrancisco Alamanni de dicto loco de Alburnis, hominibus propriis Bernardi de Urriols, militis, ipsis infra territorium loci eiusdem, scilicet in boscho dicti loci abstulerint et violenter secum asportaverint duas saumerias quas adhuc penes se retinere dicuntur, ex quibus dampnificati fuerint in quadringentis solidis Barchinone et ultra et petiverat ac requisiverat instanter ut contra ipsos et bona eorum ex causis procederetis premissis iuxta constituciones pacium et treugarum per vestram litteram citaveritis predictos Arnaldum Suynerii, Petrum Gasseti, Monton Banderium et eorum quemlibet ipsisque per eandem mandaveritis ut infra XV dies a recepcione dicte vestre littere continue numerandos cum dicto procuratore de premissis querelantibus aut dictis hominibus in et super predictis amicabiliter componerent et eisdem satisfaccionem et emendam debitam de omnibus facerent supradictis vel apud Gerundam coram vobis et iudice vestro personaliter comparerent parati firmare in posse vestro et tornare pignora tenencia et valencia dictam extimacionem cum eisdem dupla iuxta dictas constituciones pacium et treugarum et alias procedere et respondere super pre-/279v/-missis ad dicti iudicis cognicionem, alioquin lapsis dictis XV diebus, extunc contra ipsos et valitores, fautores, coadiutores, consiliatores sustentatoresque suos et bona eorum procederetis rigide tanquam contra eiectos et separatos a pace et treuga iuxta constituciones pacium et treugarum et alias prout existeret racionis. Et Raymundus de Palacio, miles tenens locum vicarii comitatus Impuriarum, ad premissam vestram litteram vobis per suam responderit continentem locum de Alburnis predictum esse infra territorrium comitatus prefati et infra comitatum non vendicare sibi locum constituciones pacium et treugarum iamdictas, ob quod ex parte incliti infantis Petri, nati nostri karissimi Rippacurcie et Impuriarum comitis, qui racione dicti comitatus non recognoscebat superiorem, vos requirebat ut a processu per vos facto et de cetero faciendo contra predictos penitus desisteretis, cum ipse paratus esset cum effectu dictis hominibus de Alburnis et aliis quibuscumque de ipsis querelantibus reddere iusticie complementum et de premissis omnibus et singulis in cancellaria nostra facta extitit plena fides. Nos volentes nostro preiudicio circa premissa, ut convenit, precavere iusque nostrum non permittere aliquatenus violari premissis omnibus cum matura deliberacione recognitis, vobis dicimus et mandamus expresse quatenus nisi ea que per vos cum dicta vestra littera mandata fuere, sint vel fuerint adimpleta infra terminum per vos assignatum, lapso termino ipso, cum notorium sit constituciones pacium et treugarum habere locum in comitatu predicto et per totam Cathaloniam ipsumque comitatum esse in Cathalonia et super generali iurisdiccione et imperio nostris, nosque ac predecessores nostros usos fuisse et esse dictis constitucionibus ab antiquissimis /280/ temporibus in casibus similibus et aliis que acciderunt in comitatu iamdicto, super predictis procedatis ut rigidius poteritis, prout iuxta dictas constituciones inveneritis faciendum, taliter vos habendo ne ius nostrum valeat modo quolibet deperire vosque possitis circa conservacionem eius in nostris conspectibus merito occurrere comendandum. Datum Barchinone, X kalendas madii, anno Domini M° CCC° XX° septimo. Subscripsit Guillelmus. 77 1327 desembre 16. Girona La universitat de Girona, reunida dins del convent de Sant Francesc, atorga procura a Berenguer Renau, jurisperit, Ramon de Sitjar, Guillem Bru, jurisperit, i Bernat de Banyoles, ciutadans de Girona, per demanar al rei Alfons que revoqui l’alienació feta pel seu pare, el rei Jaume II, a Ot de Montcada, de la jurisdicció alta i baixa de Caldes de Malavella, de Llagostera i de Cassà de la Selva, fetes en perjudici de la ciutat. A. B.

Original pergamí, nº 177 (278 × 283 mm), conservat a l’AHCG. Còpia de A de principis del s XIV conservada en el Llibre Verd, 198v-199v.

Sindicat fet per la universitat a soplegar al senyor rey que revoc les donacions fetes al noble n’Ot de Montcada e totes altres alienacions fetes en prejudici de la ciutat. Noverint universi quod convocata voce preconia, ut moris est, ac congregata universitate civitatis Gerunde in domo fratrum minorum Gerunde, ipsa universitas ex certa sciencia constituit, fecit et ordinavit certos speciales procuratores suos sindicos vel actores, venerabiles Berengarium Renaldi, iurisperitum, Raimundum de Cigiario, Guillelmum Bruni, iurisperitum et Bernardum de Balneolis, cives Gerunde, licet absentes, ad eundum et comparendum coram illustrissimo domino Alfonso, Dei gratia rege Aragonum, et suplicandum, petendum et requirendum ei quod donaciones, concessiones et alienaciones quascumque, in


lesionem et preiudicium dicte civitatis et privilegiorum, usuum et consuetudinum eiusdem ac iurisdiccionis eiusdem factas, revocet et revocari faciat et specialiter quamdam donacionem et alienacionem per illustrissimum dominum Iacobum, bone memorie regem Aragonum, patrem suum, nobili Othoni de Montecatheno in preiudicium et lesionem dicte civitatis et privilegiorum ac consuetudinum et iurisdiccionis eiusdem factam de villa et castro de Calidis de Malaveya et de castro de Locustaria cum omni iurisdiccione alta et bassa et de iurisdiccione castri de Caciano. Que loca sunt de pertinenciis civitatis et comitatus Gerunde et de vicaria Gerunde et ipsam revocacionem seu revocaciones /199/ prosequendum et obti-nendum in iudicio et extra et coram quibuscumque iudicibus et agendum, deffendendum, excipiendum, respondendum, replicandum, triplicandum, iurandum de calumpnia et cuiuslibet alterius generis iuramentum in animabus singulorum dicte universitatis prestandum, testes, instrumenta et alia probacionum genera producendum, sentenciam et sentencias, tam interloqutorias quam diffinitivas, audiendum, et ab eis et a quocumque gravamine illato vel inferendo in iudicio et extra appellandum, et appellaciones prosequendum et protestandum de iure dicte universitatis et singulorum de eadem in iudicio et extra et protestatis respondendum et alium vel alios procuratores substituendum ante litem contestatam et post, qui habeant idem posse, et eos removendum et eos vel alios ibi ponendum tociens quociens ipsis placuerit et videbitur expedire, et omnia alia faciendum que merita causarum postulant et requirant et que possunt facere procuratores legittime constituti et sindici seu actores et que ipsa universitas facere posset si personaliter interesset. Et dedit dicta universitas plenum posse dictis sindicis et tribus ac duobus eorum faciendi et explicandi omnia et singula supradicta, et volens ipsa universitas iamdictos sindicos et substituendos ab eis vel a tribus aut duobus eorum relevare ab omni honere satisdandi de iudicato solvendo et rati habicione promisit eis et subscripto notario, tanquam publice persone, /199v/ nomine eorum et partis adverse et omnium quorum interest vel potest aut poterit interesse legittime stipulanti iudicio sisti et iudicatum solvi cum suis clausulis et ratum et firmum perpetuo habere quicquid in predictis per ipsos sindicos vel tres aut duos eorum vel substituendos ab ipsis vel tribus aut duobus eorum actum, gestum seu procuratum fuerit in premissis et nullo tempore revocare sub bonorum dicte universitatis omnium ipotheca. De quoquidem sindicatu dicta universitas mandavit fieri publicum instrumentum per me notarium infrascriptum. Quod fuit actum et a dicta universitate firmatum, XVII° kalendas ianuarii, anno Domini M° CCC° vicesimo septimo, presentibus testibus et vocatis Arnaldo Alioni et Petro Blanch de Gerunda. Eg+o Guillelmus de Querio, publicus notarius substitutus auctoritate regia a Bernardo de Toylano, publico Gerunde notario, qui predictis vocatus interfui, hec scribi feci et clausi cum suprascripto in linea VIª ubi dicitur «et alienacionem». 78 1328 gener 20. Barcelona El rei Alfons III mana als seus oficials que ningú sigui empresonat per garantia feta sots pena de terç o per deute a un jueu i que s’avinguin a cobrar els deutes dels béns dels deutors. A. B. C. a.

Original lletra reial sobre paper, nº 32 (125 × 290 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 429, f. 91. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 283. Ed. de la còpia B per F. VALLS I TABERNER, loc. cit., p. 145-146 (doc. XV).

Que negun no sia pres per obligacion feta sots pena de terç, ne en altre manera per deute de jueu.a Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, ffidelibus suis vicario Gerunde et Bisulluni ac baiulo civitatis Gerunde, salutem et gratiam. Ex peticione nobis exhibita per partem universitatis civitatis predicte fuit nobis humiliter demonstratum quod nonnulli habitatores dicte civitatis ac iurisdiccionis vobis comisse, oppressi nimia paupertate et penuria, se aliquibus iudeis obligarunt in quibusdam peccunie quantitatibus, quas ab eis recepisse dicuntur cum publicis instrumentis et obligacionibus eis factis in posse curiarum vestrarum, sub pena tercii et alias, ut eos capi facerent in personis et quod vos, ad instanciam ipsorum iudeorum, intenditis capere debitores predictos racione obligacionum predictarum factarum sub pena tercii, ut est dictum. Propter quod fuit nobis humiliter supplicatum ut super eo dignaremur eis de opportuno remedio providere. Ideoque supplicacione ipsa admissa, vobis et utrique vestrum dicimus et mandamus quatenus dictos debitores seu fideiussores pro eis obligatos, ad instanciam dictorum iudeorum seu alia racione obligacionum predictarum eisdem creditoribus factarum in personis nullatenus capiatis, set alias ad requisicionem ipsorum creditorum, si conquesti de ipsis fuerint super solvendis ipsis creditoribus debitis, in quibus eis cum dictis instrumentis vel obligacionibus teneantur, distringatis bona ipsorum ad solvendum ipsa debita vel ad faciendum breviter et de plano iusticie complementum. Data Barchinone, XIII° kalendas februarii, anno Domini millesimo CCC vicesimo septimo.


Petrus Cesarauguste. a. D’una mà posterior: Vide aliam in folio CCLXIII, B.

79 1328 gener 22 Els síndics de la ciutat de Girona protesten davant del rei Alfons III per la donació feta pel seu pare Jaume II a Ot de Montcada de la jurisdicció de Caldes de Malavella, Llagostera i Cassà de la Selva i li demanen que la revoqui. A. B.

Original sobre pergamí, nº 186 (619 × 347 mm), conservat a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 200-202v.

Suplicacion feta ab carta pública al senyor rey per los síndics de la ciutat que revoc les donacions fetes al dit noble n’Ot. Noverint universi quod die veneris undecimo kalendas ffebruarii, anno Domini M° CCC° vicesimo septimo, in presencia mei notarii et testium infrascriptorum ad hec specialiter vocatorum, Berengarius Renaldi, Bernardus de Balneolis et Raimundus de Cigiario, sindici seu procuratores universitatis Gerunde presentarunt et per me infrascrip-tum notarium legi voluerunt illustrissimo domino Alfonso, Dei gratia regi Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comiti Barchinone, existenti in camera sui palacii regalis civitatis Barchinone, quandam requisicionem seu protestacionem sequentem seriem continentem: «Excellentissime regie maiestati, flexis genibus, ea humilitate qua possunt, significant sindici civitatis vestre Gerunde quod illustrissimus dominus Iacobus, felicis recordacionis rex Aragonum, genitor vester, dedit atque concessit in privilegium speciale universitati et probis hominibus Gerunde quod dicta civitas cum suis pertinenciis et iuribus universis cum tota et integra eius vicaria esset unita comitatuia Barchinone et esset et remaneret cum dicto comitatu Barchinone insimul perpetuo, ita quod dominus rex vel successores sui non possent dictam civitatem et eius pertinencias et iura ac vicariam vendere vel donare aut alias quoquomodo alienare in aliquam personam, nisi esset comes Barchinone. Et nichilominus etiam dictus dominus rex dedit et concessit in privilegium speciale dictis probis hominibus et universi-/200v/tati quod iurisdicciones vicarie Gerunde non posset vendere, donare, enfranquire inperpetuum alicui persone, immo essent et remanerent perpetuo in dominio dicte civitatis et quod vicarius Gerunde perpetuo uteretur iurisdiccione dicte vicarie. Quodquidem privilegium et alia dicte civitati concessa dictus dominus rex generaliter ordinavit et statuit servari in generali curia per ipsum celebrata in civitate Ilerdensi et in generali curia celebrata in civitate Gerunde, dictum privilegium generaliter iuravit servare ac facere observari et non contravenire. In qua etiam curia Gerundensi vos dictus dominus rex de voluntate dicti domini regis, patris vestri, ea laudastis et concessistis, tenere et observare iurastis et de presenti in vestro novo dominio privilegia civitati predicte indulta tenere et observare iurastis. Unde cum dictus dominus rex, genitor vester immemor, predictorum in grande dampnum et lesionem regni et corone regie contra iura ac contra tenorem dicti privilegii et dictarum ordinacionum, dederit nobili Othoni de Montecatheno, salvo honore regio sine omni iusta et vera causa, villam et castrum de Calidis de Malaveya et castrum de Locustaria cum omni iurisdiccione alta et baxa et totam iurisdiccionem altam et baxam castri et parrochie de Caciano, quequidem castra et loca sunt et semper fuerunt de et infra comitatum Gerunde et de pertinenciis et vicaria civitatis prefate, et vestre regni dignitati et eius prudenti consilio, ostenderint et exhibuerint privilegium supradictum ac fidem fecerint plenariam quod dictum castrum de Caciano /201/ est de vicaria Gerunde et esse consuevit et hoc tam per cartas regias quam etiam per tenorem donacionis facte dicto Othoni de iurisdiccione dicti castri de Caciano, tenor cuius in registris vestris regiis est insertus et data fuerit copia de predictis supplicatis et ostensis dicto nobili Othoni, ut posset si qua vellet obicere ad premissa, et propterea pluries et cum magna instancia suplicaverint humiliter celsitudini vestre regie quod, revocatis dictis donacionibus, quatenus de facto processerant, faceretis dicte civitatis privilegium observari et dicta loca et iurisdicciones reduci in eo statu in quo erant ante dictas donaciones et serenitas dominacionis vestre in predictis cum effectu audire contempserit dictos sindicos et in hiis paciatur dictam civitatem contra iusticiam opprimi, nec curaverit sue benignitatis aures prestare in observanda super predictis iusticia quamquam ad ea humiliter et devote fecerint posse suum sollicite et instanter, et diu non sine magnis laboribus et expensis moram traxerint in curia vestre regie maiestatis et cum apud monasterium Sanctarum Crucum et in Montealbo et nunc in civitate Barchinone dictis sindicis, super hiis iusticiam postulantibus, celsitudo regia responderit quod non defficeret eis in reddenda iusticia licet non pervenerit ad effectum, ideo iterato humiliter supplicant dicti sindici per vos dominum regem in premissis de iusticia provideri, reducendo dictum castrum de Caciano vicarie Gerunde cassata quo ad hoc condicione predicta cum quo ad iurisdiccionem dicti castri de Caciano evidenter et in promptu constet regio iudicio de predictis ac comittendo /201v/ infra civitatem seu vicariam Gerunde alicui persone


idonee quo certificacionem recipiat quam ipsi sindici facere voluerint de propositis quo ad castra de Locustaria et de Calidis, alias humi-litate qua convenit, ac petita et obtenta venia, protestantur dicti sindici ad conservacionem iuris dicte civitatis et universitatis eiusdem ne videantur predicta sub taciturnitate transire aut ius ipsius civitatis necligenter deserere quod ex deffectu iusticie quem reperiunt, nequeunt iusticiam obtinere. Supplicantes humiliter et devote vestre regie clemencie ut si contingat universitatem civitatis prefate propter lesionem intolerabilem que eam sequitur pro premissis ad sui iuris conservacionem et deffensionem de facto procedere in predictis, quod pietas regia molestum non habeat nec ex eo vestram indignacionem incurrat, petentes de predictis publicum fieri instrumentum. Et cum ego dictus notarius predicta vellem legere, dictus dominus rex noluit quod legerentur, set ea haberi voluit pro lectis et mandavit reveren-do in Christo patri et domino, domino Petro, divina providencia Cesarauguste archiepiscopo, eius cancellario, ut respondet pro eo requisicioni predicte, presentibus testibus venerabili et religioso ffratre Sanccio de Aragonia, tenentem locum magistri Hospitalis in castellania Emposte, et Roderico Didaci, canonico Cesarauguste. Et die dominica proxime sequenti, dictus dominus archiepiscopus in dicto palacio regali pro dicto domino rege respondit predictis ut sequitur: “et prefatus dominus rex respondit petitis et /202/ protestatis per prefatos qui se asserunt procuratores Gerunde quod requisicioni facte per eos apud monasterium Sanctarum Crucum et Montealbum propter recentem prefati domini regis progenitoris sui mortem et ipsius exequias intendere bono modo nequivit nec postea potuit propter fidelitatum et omagiorumc recepcionem baronum et aliorum nobilium et militum Cathalonie qui pro feudis regiis et aliis incumbentibus facere tenebantur eidem”. Et cum dictus dominus rex pro sue coronacionis expedicione recipiende de proximo apud Cesaraugustam et prefati nobiles et barones intendere habeant, inter quos est dictus nobilis Otho de Montecatheno, propter negocii magnitudinem per procuratorem formidat ducere dictam causam, etiam idem dominus rex propter negocii qualitatem et rerum predictarum magnitudinem in persona propria predictum negocium intendat audire ac etiam diffinire predicte coronacionis curriculis prefatos supplicantes quam cito comode poterit competenti loco intendit audire, eisque facere in petitis iusticie complementum taliter quod inde merito poterunt contentari. Inhibuit tamen expresse universitati eidem et hominibus ipsius quod de facto nullam interim faciant novitatem significando eis quod si secus facerent, gereret hoc molestum, presentibus testibus Iacobo Calbeti, legum doctore, et Roderico Didaci, iurisperito, iudicibus curie dicti domini regis. Sig+num mei Bertrandi de Vallo, auctoritate regia notarii pu-/202v/-blici per totam terram et dominacionem domini regis, qui predictis interfui et hec scribi feci et clausi cum litteris suprapositis in linea VIIIª ubi dicitur «rex», loco, diebus et anno prefixis». a. repetit, B.

b. nobil, B.

c. sic, B.

80 1328 juny 7. Lleida El rei Alfons III mana al batlle de Girona que cap dels ciutadans quedi exempt de pagar talles i d’altres contribucions. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 283v.

Que tots los ciutadans sien destrets de pagar tayles e altres contribucions no reebuda ferma de dret, ne esperada conexensa de jutge.a Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, ffideli suo baiulo Gerunde, presenti et qui pro tempore fuerit, vel eius locumtenenti, salutem et gratiam. Pro parte iuratorum et consiliariorum dicte civitatis fuit nobis humiliter demonstratum quod nonnulli concives et habitatores civitatis eiusdem non curant exsolvere tallias seu contribuciones alias eis impositas per iuratos et consiliarios supradictos, ex quo ipsa civitas seu regentes eandem magnum suscipiunt tedium seu gravamen. Quapropter, ad ipsorum iuratorum et consiliariorum supplicacionem humilem nobis exhibitam, vobis dicimus et mandamus quatenus, ex quo predicti iurati et consiliarii per universitatem dicte civitatis ad premissa electi fuerint, compellatis fortiter et districte quoslibet singulares cives et habitatores eiusdem civitatis ad solvendum dictas tallias et contribuciones, eis per dictos iuratos et consiliarios impositas, non admissa iuris firma aliqua seu cognicione iudicis minime expectata et quibuslibet aliis maliciis pretermissis. Datum Ilerde, VII° idus iunii, anno Domini millesimo trecentesimo vicesimo octavo. Petrus Cesarauguste. a.

D’una mà posterior: Vide aliam in folio CCLXXVIII et folio CCCXXVII, B.


81 1329 setembre 2. València El rei Alfons III mana al veguer i al batlle que els jutges ordinaris no rebin res dels processos, les sentències o els diners dipositats a la cort pels deutors, que no siguin els salaris acostumats d’antic. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 33 (205 × 283 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 284-v.

Que·ls jutges ordinaris ne reeben salaris no acustumats anti-gament per plets de ciutadans, ne per sentències, ne de diners qui·s posen en poder de la cort per satisfer als creedors, ne dels plets de les inquisicions. Item d’altres coses.a Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, dilecto et fideli suis vicario et baiulo Gerunde vel eorum locatenentibus, presentibus et qui pro tempore fuerint, salutem et dileccionem. Ad nostrum noviter pervenit auditum quod, licet iudices ordinarii Gerunde qui in predictis vobis assistunt officiis, habeant et percipiant pro eorum labore certa et assueta salaria, nec a civibus vel incolis civitatis predicte debeant ac consueverint aliqua salaria recipere pro causis que inter illos adinvicem sub illorum vertantur examine aut pro sentenciis inde latis, ipsi tamen in hiis multipliciter abutentes ultra predicta consueta recipiunt salaria a civibus et incolis supradictis. Et se huiusmodi abusui amplius immergentes, cum debitores interdum deponant in posse curie suas peccunias pro satisfaciendo debite creditoribus eorumdem, ipsi iudices recipiunt duos solidos pro libra omnium quantitatum que racione predicta in curia vestra, ut predicitur, deponuntur. Et licet insuper de causis inquisicionum factarum pro comissis criminibus, nisi in certis casibus, nichil recipere debeant, illi tamen de illis, et specialiter cum ad transaccionem vel composicionem proceditur ab inculpatis, salaria recipiunt et extorquent ex quo sepius curia nostra in iure sibi debito defraudatur. Quocirca, nolentes quod dicti iudices premissis de cetero abutantur, volumus ac vobis districte precipiendo mandamus quatenus non permittatis, immo fortiter inhibere curetis ne dicti iudices non assueta hactenus et ab antiquo salaria recipiant pro premissis, set salariis assuetis et debitis contententur. Preterea firmiter inhibemus ne aliquis qui regat officium pro prelato vel nobili vel alias sit eorum domesticus contra constituciones Catalonie teneat officium pro nobis in dicta civitate, ymmo super /284v/ hoc servetur tenor et forma constitucionis huiusmodi inconcusse. Vos itaque hec nobis signifficetis cum se ingesserit ut super eis possimus debite providere. Data Valencie, IIII° nonas septembris, anno Domini millesimo CCC° vicesimo nono. Examinavit Rodericus. a. D’una mà posterior: De istis salariis, vide supra in f. CLXXV et in f. CCCXII et f. CCCLV. Al marge dret, f. 284: jutges, B.

82 1329 setembre 3. València El rei Alfons III mana a tots els seus oficials que observin i facin observar les franqueses concedides als ciutadans de la ciutat de Girona el 25 de maig de 1315 pel seu pare. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 34 (156 × 230 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 284v-285.

Que tots leuders, peatgers e officials del senyor rey serven la franchea de la ciutat de Gerona. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, dilectis suis suppraiunctariis, vicariis, iusticiis, baiulis generalibus et specialibus, çalmedinis, merinis, lezdariis, peda-giariis et aliis quibuscumque officialibus nostris vel eorum locatenentibus, presentibus et qui pro tempore fuerint, salutem et dileccionem. Cum cives et habitatores civitatis Gerunde et suburbiorum eius-dem, cum privilegio serenissimi domini genitoris nostri, dato Barchinone, VIII° kalendas iunii, anno Domini Mº CCC° quintodecimo, quod per nos, antequam ad apicem regie dignitatis fuissemus assumpti, extitit confirmatum, sint franchi, liberi et immunes per totam terram et dominacionem nostram, videlicet per regna Aragonum et Valencie ac per totam Cathalonie seu comitatum Barchinone, a questiis, toltis, forciis et ab omnibus peccuniariis serviciis, mutuis, prestitis et adempriviis forciatis, necnon ab omni lezda, pedagio, mensuratico, usatico, penso, portatico et ab omni exaccione regali et vicinali et ab omni subsidio, quod pro premissis vel aliquo premissorum vel occasione eorum possit exigi ab eisdem, prout in privilegio ipso plenius continetur. Idcirco vobis et vestrum cuilibet dicimus et mandamus quatenus iamdictam franquitatem et immunitatem servetis inviolabiliter et servari faciatis predictis civibus et habitatoribus civitatis Gerunde et suburbiorum


ipsius in regnis et comitatu predictis, et ab eis vel aliquo ipsorum contra /285/ libertatem premissam et usum ipsius nichil atemptetis exigere vel eos quomodolibet agravare. Data Valencie, tercio nonas septembris, anno Domini millesimo CCC° XX° nono. Examinavit Rodericus. 83 1329 octubre 21. València El rei Alfons III mana al seu veguer que conservi i no alieni la jurisdicció de Sant Feliu de Guíxols davant les temptatives de l’abat del lloc esmentat, cosa que seria un perjudici per a la ciutat de Girona. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 36 (155 × 285 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 285v-286.

Que·l senyor rey no entén a fer alienacion, concession, ne transportacion de la juridiccion de Sen Feliu de Guíxols. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, ffidelibus suis iuratis civitatis Gerunde, salutem et gratiam. Recepimus litteram vestram nobis noviter destinatam, continentem inter cetera vos intellexisse quod religiosus abbas monasterii Sancti Ffelicis Guixolensis, propriis anelans comodis et comuni utilitate postposita, nititur et procurat obtinere a nobis, per modum alienacionis, concessionis, confirmacionis vel alias iurisdiccionem loci Sancti Ffelicis Guixolensis, quam iurisdiccionem et exercicium eiusdem nobis et curie nostre Gerunde procul dubio pertinere noscuntur. Unde, auditis plenius predictis et aliis que in dicta vestra littera continebantur, respondemus vobis nostre memorie esse penitus alienum quod de alienacione, concessione, permutacione vel alias iurisdiccionis dicti loci Sancti Ffelicis tractatum, tactum seu factum ad presens nobis fuerit per abbatem predictum nec cordi nobis est talem alienacionem, concessionem vel transportacionem inire, tractare vel facere de iurisdiccione predicta nec aliquid agere in preiudicium vela dampnum dicte civitatis nec diminucionem ac derogacionem privilegiorum et libertatum civitatis ipsius. Immo vestigia progenitorum nostrorum sequi volentes predicta inconcusse servare benigne, prout actenus iidem nostri progenitores plenius et melius conservarunt et quamquam teneamus e firmo vicarium nostrum dicte civitatis iurisdiccione predicta plene uti in dicto loco, prout predecessores sui usi fuerunt ibidem, tamen ex superhabundanti, per litteram nostram quam affert lator presencium, mandamus dicto vicario quod utatur in dicto loco Sancti Ffelicis iurisdiccione predicta prout actenus ipse sollertius et plenius et alii vicarii precessores sui ad conservacionem iuris regii usi fuerunt et uti debuerunt, nec dictam iurisdiccio-/286/-nem vel alia regalia nostra permittat inibi per aliquem usurpari. Data Valencie, XII° kalendas novembris, anno Domini millesimo CCC° vicesimo nono. Examinavit Rodericus. a. Interlineat, B.

84 1329 octubre 21. València El rei Alfons III mana a Pere de Santcliment, veguer de Girona i de Besalú, que faci ús de la plena jurisdicció de Sant Feliu de Guíxols, com és costum. A. B. a.

Original lletra reial sobre paper, nº 35 (115 × 275 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 286. Ed. de la còpia B per Emili GRAHIT I PAPELL , Memorias i noticias para la historia de la villa de San Feliu de Guíxols, Sant Feliu de Guíxols, 1873, p. 238 (doc. XXII).

Que·l veguer ús plenerament la juridiccion de Sen Feliu de Guíxols, axí com és acustumat. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, ffideli suo Petro de Sancto Clemente, vicario Gerunde et Bisulluni, salutem et gratiam. Quamquam tenuerimus et teneamus e firmo vos per tempus quo rexistis et regetis dictum officium vicarie fore diligentem et sollicitum circa exercicium iurisdiccionis et aliarum regaliarum quas habemus in loco Sancti Ffelicis Guixolensis, tamen ex superabundanti sollicitan-tes vos super hiis, vobis dicimus et mandamus firmiter iniungentes quatenus in dicto loco Sancti Ffelicis Guixolensis iurisdiccione predicta utamini, prout actenus vos melius et plenius et alii vicarii, precessores vestri, ad conservacionem iuris regii in dicto loco iurisdiccione ipsa usi fuerunt et uti debuerunt, nec dictam iurisdiccionem vel alia iura nostra regalia permittatis inibi per aliquem usurpari quin pocius in suo statu debito permaneant illibata. Data Valencie, VII° kalendas novembris, anno Domini millesimo CCC° vicesimo nono.


Examinavit Rodericus. 85 1329 octubre 30. València Elionor, esposa del rei Alfons III, mana als oficials reials que observin les franqueses concedides pel seu espòs o els seus predecessors als ciutadans de Girona, ja que no són observades pertot arreu. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 37 (145 × 295 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 285.

Letra de la senyora regina Elienor, muyler del senyor rey N’Amfós, a tots batles, leuders, peatgers e officials de sos locs que serven la franchea. Elienor, Dei gratia regina Aragonum, dilectis et fidelibus nostris baiulis, lezdariis, pedagiariis, mensuratoribus et aliorum quorumcumque vectigalium in locis nostris exactoribus ceterisque officialibus nostris ad quos presentes pervenerint, salutem et dileccionem. Cum ad audienciam nostram pervenerit quod vos in dictis locis nostris non servatis franquitates et inmunitates lezdarum, pedagiorum et aliorum vectigalium predictorum civibus et habitatoribus Gerunde, quibus franquitas in ipsis locis nostris concessa extitit per illustrissimum dominum regem Alfonsum, karissimum virum nostrum, et per antecessores eiusdem domini regis per privilegia eorumdem, et antequam ipsa loca nobis data essent eisdem franquitatibus utebantur ibidem. Et nobis placeat et velimus quod in omnibus locis nostris servetur franquitas civibus et habitatoribus dicte civitatis Gerunde. Idcirco vobis et unicuique vestrum firmiter et expresse mandamus quatenus observetis franquitatem iamdictam in dictis locis nostris civibus et habitatoribus civitatis predicte, prout ipsis franquitatibus utebantur antequam loca predicta nobis donata essent seu etiam assignata et contra presens mandatum nostrum non veniatis aliqua racione. Data Valencie, tercio kalendas novembris, anno Domini M° CCC° vicesimo nono. Petrus Gundisalvi vidit. 86 1330 gener 6. València El rei Alfons III respon als jurats de Girona que no té pas intenció d’alienar la jurisdicció sobre la vila de Sant Feliu de Guíxols ni de causar el menor perjudici a la ciutat. A. B. C.

Original lletra reial sobre paper, nº 38 (120 × 260 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 286v. Ed. de la còpia B per E. GRAHIT I PAPELL , op. cit., p. 236-237 (doc. XXI).

Que·l senyor rey és en aquel enteniment que d’abans de no alienar la juridiccion de Sen Feliu de Guíxols, ne res fer en mirva dels privilegis de la Ciutat. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, fidelibus suis iuratis civitatis Gerunde, salutem et gratiam. Recepimus duas litteras vestras, alteram super facto iurisdiccionis loci Sancti Ffelicis Guixollensis, super quo iam vobis dudum respondimus, et alteram super facto de Cassiano. Et, intellectis plenius que in ipsis litteris continebantur, respondemus vobis nos in pristino responso permanere et perseverare, nec ab eo recedere intendimus ullo modo, nam alienacionem, concessionem vel transportacionem inire, tractare vel facere de iurisdiccione predicta Sancti Ffelicis nec aliquid agere in preiudicium vel dampnum nostri et dicte civitatis intendimus facere, nec ad derogacionem privilegiorum et libertatum civitatis ipsius aliquid attemptare. Super negocio autem dicti loci de Cassiano, intendimus facere expeditum iusticie complementum. Data Valencie, octavo idus ianuarii, anno Domini millesimo CCC° vicesimo nono. Sigilletur. 87 1330 febrer 23. Tarragona El rei Alfons III concedeix als jurats, prohoms i a la universitat de Girona que puguin ser escollits com a jurats aquelles persones que hagin rebut en la seva jovenesa els ordes menors, malgrat l’existència d’una ordinació reial en contra. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 39 (215 × 292 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 287-v.


Que pusquen ésser elets en jurats aquels qui en lur juventut a han haüda corona, sens sagurtat a fer, no contrastan la ordinacion en contrari feta.b Nos, Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, attendentes nos quandam ordinacionem seu declaracionem fecisse in qua inter cetera cavetur quod clerici coniugati laycaliter incedentes ad officium regiminis civitatis vel ville vel ad aliquod aliud seculare officium, quod publicum auctoritate et utilitate existat, ita demum impune eligi valeant seu assumi, si in primis et ante omnia caverint per sponsores laycos ydoneos et securos in posse officialium nostrorum, sub pena quingentorum aureorum nostro erario adquirendorum, quod si aliquo casu ipsos accusari seu conveniri contingat coram iudice, vel alias quoquomodo imperi civiliter vel criminaliter non allegabunt privilegium clericale, nec ipso se nullatenus tuebuntur, quinymo coram ipso seculari iudice respondebunt et subibunt iudicium de predictis et non coram ecclesiastico ullomodo, quequidem pena quoad notarios postea per nos extitit mitigata. Nuncque pro parte iuratorum civitatis Gerunde nobis fuit intimatum quod, cum ipsi ordinacionem et declaracionem predictam crederent fore utilem, ex facti experiencia senserunt eam dicte civitati, inutilem et dampnosam, eo quia in ipsa civitate est officium iuratorum, qui anno quolibet eliguntur et eis comititur regimen dicte civitatis, a cuiusquidem officii onere pretextu dicte ordinacionis et declaracionis se excusant illi, qui dicto officio sunt abti et qui iam alias laudabili-ter se habuerunt in eodem, pro eo quia eorum iuventutis tempore tonsuram habuerunt, licet nunc coniugati existant et laycaliter incedant et nunquam seculare iudicium declinaverint, nec sint homines criminosi, nec de eis suspicio habeatur aliqua crimina comittendi et pro eo etiam quia nonnulli ydonei reperiuntur in dicta civitate qui tonsuram habuerunt /287v/ eorum tempore iuventutis, ob quod isti cum caucione dicte pene assumere nolunt officium supradictum, cum id non lucrosum, ut asseritur, set laboriosum pocius et onerosum existat, propter quod supplicatum fuit nobis ne predicta civitatis exponatur periculo regiminis destituta, ut super hiis deberemus congruum remedium adhibere. Ideo ipsi supplicacioni annuentes, benigne volumus et tenore presentis concedimus iuratis, probis homi-nibus et universitati dicte civitatis quod, non obstante dicta ordinacione, quolibet anno in dicta civitate eligantur et eligi possint iurati qui sue iuventutis tempore tonsuram habuerunt, ex quo tunc coniugati existant et laycaliter incedant et nunquam seculare iudicium declinaverint, nec sint homines criminosi, nec de eis suspicio habeatur crimina comitendi, sic quod hii absque prestacione dicte caucionis et pene ad quam prestandam minime teneantur, admitti possint et compelli ad sumendum officium supradictum. Mandantes per presentem baiulo Gerunde ceterisque officialibus nostris vel eorum locatenentibus, presentibus et futuris, quatenus dictam concessionem nostram firmam habeant et observent et faciant inviolabiliter observari et non contraveniant nec aliquem contravenire permittant aliqua racione. In cuius rei testimonium presentem inde fieri iussimus nostro sigillo munitam. Datum Terrachone, septimo kalendas marcii, anno Domini millesimo CCC° vicesimo nono. Sigilletur. a. Interlineat, B. subratllada en part, B.

b. D’una mà posterior: Vide in folio CCLXXIII et CCCII i al marge esquerre una nota. F. 287v, línia 9

88 1330 febrer 24. Tarragona El rei Alfons III informa als jurats de Girona que Ramon Renau no farà res que pugui perjudicar la ciutat en els seus tractes amb l’abat de Sant Feliu de Guíxols. A. B. a.

Original lletra reial sobre paper, nº 40 (130 × 240 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 288. Ed. de la còpia B per E. GRAHIT I P APELL , op. cit., p. 236 (doc. XX).

Que·l senyor rey en alienar la juridiccion de Sent Feliu, ne en altres coses qui tornassen a mirve de la ciutat, no entén res a fer, ab l’abat de Sen Feliu, ne ab altre. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, ffidelibus suis iuratis civitatis Gerunde, salutem et gratiam. Recepta littera vestra inter cetera continentem quod, cum ad vestrum pervenisset auditum quod abbas monasterii Sancti Ffelicis Guixollensis per interpositas personas tractabat et procurabat obtinere a nostra regia maiestate per modum alienacionis, concessionis, confimacionis vel alias iurisdiccionem loci Sancti Ffelicis predicti, que et eius exercicium donacioni nostre et curie vestre Gerunde spectant. Et tam contentis in ipsa littera quam omnibus aliis que Raimudus Renaldi, concivis vester, ex credencia per vos sibi in eadem littera comissa, nobis largius explicavit oraculo vive vocis plenarie intellectis, vobis significamus, prout iam alias vobis per aliam nostram litteram duximus intimandum, quod pro constanti tenere potestis et gerere in visceribus cordis vestri quod aliqua ex predictis vel aliis que detrimentum vel preiudicium aliquod predicte concernerent civitatis cum eodem abbate aut alio non tractabimus ullo


modo, nec nobiscum tractari poterit per quemcumque, prout idem Raimundus, cui oretenus inde respondimus, vobis relacionem plenissimam faciet de predictis. Data Terrachone, sexto kalendas marcii, anno Domini millesimo CCC° vicesimo nono. Sigilletur. 89 1330 febrer 25. Tarragona El rei notifica al veguer i al batlle de Girona que revoca el privilegi pel qual es podia fer vidre i cendres dins la vegueria i bisbat de Girona, a causa dels perjudicis ocasionats per aquesta concessió, i els mana que ho observin i ho facin saber. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 41 (150 × 235 mm), en altre temps sege-llada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 288v-289.

Que vidre, ne cenra no·s fassa en la vegueria, ne en lo bisbat e que totes licències fetes o faedores sobre assò sien revocades. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, dilecto et fideli nostris vicario et baiulo Gerunde vel eorum locatenentibus, qui nunc sunt et pro tempore fuerint, salutem et dileccionem. Intimantibus nobis cum querela iuratis civitatis Gerunde perci-pimus quod nonnulli, propriis comodis anelantes, utilitate comuni postposita, colore quesito, nisi sunt obtinere et obtinerunt a nobis licenciam vitrum et cineres faciendi in vicaria et diocesi Gerundensi, ipsos cineres inde extrahentes, ob quod nemora et ligna vicarie et diocesis Gerundensis sunt adeo devastata et consumpta quod vix in civitate predicta lignorum copia invenitur, immo a invalescit ibi nimium lignorum insolita caristia. Significato nobis quod nisi per nos congruum super hiis adhibeatur remedium, maior et intolerabilis speratur invalescere caristia, necnon deffectus maximus fuste abte et necessarie, que alias in ipsis partibus consuevit de facili reperiri, pro galeis et aliis vasis maritimis construendis, si contingeret nos fustam habere necessariam pro armata facienda. Sane cum nostra intersit indempnitati dicte civitatis maxime, cum redundet in nostri et tocius terre nostre detrimentum sollicite, prout convenit, precavere. Ideo quascumque licencias super predictis concessas quibusvis penitus revocantes, statuimus et ordinamus quod pretextu licencie per nos concesse et concedende de cetero cuivis super premissis vel alias nullus audeat vel presumat sub pena vestro arbitrio moderanda, quociens contrafactum fuerit, a delinquente exigenda et nostro erario adquirenda, vitrum facere in vicaria aut diocesi Gerundensi, nec etiam cineres, nisi illos ad dictam civitatem apportaret eos inibi vendituros, nec inde ipsos extrahere ullo modo. Mandantes vobis quatenus ordinacionem et statutum supradicta per dictam civitatem et alia loca dicte vicarie publice preconitzari /289/ faciatis ipsaque teneatis et observetis, ut superius continetur, sicut de nostra confiditis gratia vel amore. Data Terrachone, quinto kalendas marcii, anno Domini millesimo CCC° vicesimo nono. Sigilletur. a. imo, B.

90 1330 abril 24. Barcelona El rei Alfons III mana al batlle de Girona que faci conèixer que ningú no pot tenir tafureries dins la ciutat o batllia de Girona, sots pena de 60 sous barcelonesos. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 42 (150 × 270 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 289-v.

Que taffuraria no·s tenga en la ciutat, ne en la batlia. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, ffideli nostro baiulo Gerunde, presenti et qui pro tempore fuerit, vel eius locumtenenti, salutem et gratiam. Relacione iuratorum civitatis Gerunde et nonnullarum aliarum personarum didiscimus quod aliqui infra ipsam civitatem et eius baiuliam, per se vel personas interpositas, tenent taffurariam tam intra domos eorum quam extra. Ad quamquidem taffurariam assueti sunt convenire ludentes quibus per personas aliquas peccunia undecim pro duodecim ministratur, ex quibus ludentes contractus illicitos faciunt et nocivos, quodque depauperati ex dicta causa eos convenit in alienis regionibus mendicare eisdemque furandi datur occasio et alia crimina comittendi et, quod gravius est in Dei et sanctorum blasfemia multum inordinate prorumpunt. Quocirca, volentes huic morbo pestifero viam precludere et tanti mali materiam amputare, vobis dicimus et expresse mandamus quatenus, visis presentibus, faciatis preconizari publice sub pena sexagintaa solidorum Barchinone a contrafacientibus incurrenda et quociens


contrafactum fuerit exigenda ne aliquis in dicta civitate /289v/ Gerunde et baiulia eiusdem taffurarias huiusmodi tenere audeat sive etiam exercere. Et si quis paupertate depressus penam predictam solvere non potuerit per capcionem et alias iudicis nostri Gerunde arbitrio puniatur, sic super hiis sollicite et cum diligencia vos habendo ne inde possitis a nobis de necligencia redargui sive etiam reprehendi. Data Barchinone, VIII째 kalendas madii, anno Domini millesimo CCC째 tricesimo. Subscripsit Iacobus. a. sexsaginta, B.


91 1330 abril 25. Barcelona El rei Alfons III mana al batlle de Girona que les cols femades amb roldor siguin venudes a part per tal d’evitar que la seva olor sigui una molèstia. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 289v.

Que les cols qui seran femades de rodor, se venen a part. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, ffideli suo baiulo civitatis Gerunde vel eius locumtenenti, salutem et gratiam. Expositum nobis fuit pro parte iuratorum et proborum hominum civitatis predicte quod aliqua pars orte civitatis eiusdem fimatur de fimo roudorii ex quo olera, que procreatur seu fiunt ex ipso roudorio, generant corrupciones et alia nocumenta ex quo infirmitates et neces aliquociens subsequentur. Quapropter volentes ut ipsa olera suo iusto vendantur precio et ne aliquis possit decipi circa vendicionem ipsorum, ad supplicacionem pro parte dictorum iuratorum nobis exhibitam, vobis dicimus et mandamus quatenus dicta olera, que procreabuntur ex fimo dicti roudorii, faciatis in ipsa civitate sub certa pena vestro arbitrio imponenda et a contrafacientibus exigenda separatim et ad partem vendi, ne gentes possint decipi ex hac causa. Datum Barchinone, VII° kalendas madii, anno Domini M° CCC° tricesimo. Subscripsit Iacobus. 92 1330 abril 25. Barcelona El rei Alfons III mana al batlle de Girona que les fires siguin celebrades el dia u d’agost, com era costum abans que el rei Jaume II, el seu pare, en canviés la data. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 43 (125 × 260 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 290.

Que la fira de Gerona sia lo primer jorn d’agost axí com antigament era. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, ffideli suo baiulo civitatis Gerunde vel eius locumtenenti, salutem et gratiam. Cum fira dicteª civitatis celebrari consueverit prima die mensis augusti et serenissimus dominus rex Iacobus, bone memorie genitor noster, ipsam firam ad supplicacionem iuratorum et proborum homi-num dicte civitatis alia die commutari fecerit, que mutacio videtur esse inutilis dicte civitati pro eo quia gentes vellent venire die qua consueverant ad firam predictam. Idcirco, ad supplicacionem iuratorum dicte civitatis nobis exhibitam, vobis dicimus et mandamus quatenus dictam firam faciatis teneri ac etiam celebrari de cetero dicta prima die mensis augusti, prout antiquitus erat fieri assuetum, mutacione de iamdicta fira inde facta, quam revocamus presentibus, in aliquo non obstante. Nos enim per presentes mandamus vicario Gerunde et Bisulluni vel eius locumtenenti aliisque officialibus nostris infra dictas vicarias constitutis ut dictam firam publicari et preconizari faciant dicta die, prout est fieri assuetum. Data Barchinone, septimo kalendas madii, anno Domini M° CCC° tricesimo. Subscripsit Iacobus. a. interlineat, B.

93 1330 abril 25. Barcelona El rei Alfons III revoca la concessió atorgada pel seu pare, el rei Jau-me II, a Bernat de Castellar de vendre els béns que la cort aliena per execució de justícia, i mana que ho facin el veguer i el batlle de Girona. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 44 (140 × 280 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 290v.

Revocacion de la concession feta a·n Bernat des Castelar de vendre los béns que la cort fa vendre per execucion de justícia, e que·s venen axí com és acustumat. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, dilecto et fideli suis vicario et baiulo Gerunde vel eorum locatenentibus, salutem et dileccionem.


Iam serenissimus dominus rex Iacobus, bone memorie genitor noster, cum carta sua concessit ad beneplacitum Bernardo de Castellario quod ipse et non alius venderet bona mobilia et immobilia ac se movencia que pro exequcione seu alias vendi contingeret per vos seu alios officiales nostros Gerunde, sive ex ipsorum officio sive ad aliorum instantiam venderentur. Quam concessionem nos sibi confirmavimus seu de novo concessimus quamdiu de nostra procederet voluntate, prout in carta nostra inde sibi facta lacius et plenius continetur. Et nunc intelleximus pro parte iuratorum civitatis Gerunde quod concessio dicto Bernardo facta que nunquam, ut asseritur, alteri fieri consuevi, facta extitit in dampnum rei publice ac universitatis, civitatis et vicarie Gerunde pro eo quia ex ea inducitur servitus seu gabella et iam antea predecessores vestri in dictisª officiis usi fuerant bona predicta comittere ad vendendum diversis personis eorum arbitrio, que bona eo tunc magis iusto precio vendebantur. Et ex hoc nobis supplicatum fuerit, ut ipsam concessionem revocari facere mandaremus. Ideo, supplicacione ipsa tanquam iuri consona benigne admissa, vobis dicimus et mandamus quatenus dicta bona mobilia et immobilia detis ad vendendum de cetero personis quibus vobis videbitur, prout per predecessores vestros fieri extitit assuetum, iamdicta concessione dicto Bernardo ad beneplacitum facta, quam revocamus presentibus, in aliquo non obstante. Data Barchinone, VII° kalendas madii, anno Domini M° CCC° tricesimo. Subscripsit Iacobus. a. in dictis repetit, B.

94 1330 abril 25. Barcelona El rei Alfons III mana al veguer i al batlle de Girona que impedeixin al carceller de la presó rebre el dret de carcellatge de les persones que no té sota la seva guarda, ni tan sols dels presoners pobres. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 45 (155 × 280 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 291.

Que·l carceler no haia carcelatge d’aquels que el no guarda ne estan a son perill.a Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, dilecto et fideli suis vicario et baiulo Gerunde vel eorum locatenentibus, salutem et dileccionem. Pro parte iuratorum civitatis Gerunde fuit nobis humiliter intimatum quod carcellarius civitatis predicte, a personis quibus certa pena per vos imposita fuerit vel per quas assecuratum fuerit ne audeant certa loca seu hospicia constituta extra dictam carcerariam exire, nititur exigere salarium sive etiam carcelagium, quamvis sub eius carcere et custodie periculo minime teneantur. Cum autem non sit racioni consonum quod dictus carcerarius habeat salarium sive carcelagium a personis que non custodiuntur per eum seu sunt sub eius periculo, vobis dicimus et mandamus expresse quatenus ab eisdem personis non permittatis exigere sive etiam recipi salarium supradictum. Insuper, cum intellexerimus quod predictus carcerarius exigit seu exigere nititur salarium sive carcelagium a captis pauperibus qui, licet per vos a carcere mandentur absolvi, capti detinentur per eum quousque per eos sibi satisfactum fuerit in carcelagio supradicto, et non sit racioni consonum quod dicti pauperes quorum depaupertati parcendum est, solvant aliquid racione capcionis predicte, vobis dicimus et mandamus quatenus ab huiusmodi pauperibus non permittatis aliquid recipi sive exigi racione carcelagii per carcerarium supradictum. Immo si in dictis casibus vel altero ipsorum contra predicta per eum attemptatum in posterum fuerit, ipsum tamquam transgressorem mandatorum nostrorum fortiter et, ut faciendum fuerit, puniatis et per eum exacta et extorta contra formam predictam restitui faciatis. Data Barchinone, VII° kalendas madii, anno Domini millesimo CCC° tricesimo. Subscripsit Iacobus. a. D’una mà posterior: et quod pauperes incarcerati qui nichil pro carcellagio solvere possunt, nichil solvant. Al marge dret, clau que comprèn les línies 8 a 12, B.

95 1330 abril 26. Barcelona El rei Alfons III ordena als jurats que organitzin en la ciutat de Girona un gremi dels paraires, al capdavant del qual hi haurà dos prohoms, escollits anualment, amb poder de dictar ordinacions en la matèria, i que li donin un lloc idoni. [A]. B. C. a.

Original perdut. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 481, f. 152. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 43. Ed. de la còpia C per L. BATLLE I P RATS «Privilegios gerundenses de Alfonso el Benigno», dins VIII Congreso de Historia de la Corona de Aragón, València, 1969, II-1, p. 239-240 (doc. I).


De parayria a fer en la ciutat e loc a donar a aquella.a Nos Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, attendentes plures paratores pannorum esse in civitate Gerunde ex quibus ipsa civitas poterit in posterum magnum suscipere incrementum, idcirco, pro melioracione officii parayrie, tenore presencium concedimus vobis iuratis civitatis predicte, presentibus et futuris, quod auctoritate nostra possitis ordinare et statuere parayriam in dicta civitate Gerunde ac dare locum seu vicum idoneum ad predictum officium exercendum, necnon etiam facere ordinaciones et statuta alia que ad utilitatem et comodum dicte parayrie cedere videantur, ac etiam duos probos homines quolibet anno eligere, qui dictas ordinaciones et statuta faciant observari. Concedimus etiam vobis dictis iuratis quod possitis constituere sive etiam ordinare personas aliquas super lodicibus faciendis ut fiant bene et legaliter ac facere ordinaciones alias ut in eisdem legalitas observetur. Mandantes per presentes baiulo nostro Gerunde, presen-ti et qui pro tempore fuerit, ceterisque officialibus nostris, presentibus et futuris, vel eorum locatenentibus ut predictam concessionem vobis observent ac faciant inviolabiliter observari et non contraveniant seu aliquem contravenire permittant aliqua racione. In cuius rei testimonium presentem cartam nostram vobis fieri iussimus nostro sigillo appendicio comunitam. Datum Barchinone, VI kalendas madii, anno Domini millesimo CCC° tricesimo. Subscripsit Iacobus. a. Marge dret, línia 9: de sobreposats de parayres e flassades. Per los flassaders, C.

96 1330 abril 26. Barcelona El rei Alfons III revoca la concessió feta el 20 d’abril de 1330 a Pere de Cardonets, el seu porter, de reconèixer i signar els pesos i mesures, i mana al veguer i al batlle de Girona que ho facin. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 291v-292.

Revocacion de la concession feta a·n Pere Cardonet de regonèxer e senyar los peses e mesures. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, dilecto suo vicario Gerunde et Bisulluni aliisque officialibus nostris vel eorum locatenentibus, salutem et gratiam. Cum nos, cum carta nostra sigillo pendenti munita, data Barchinone, XIIII° kalendas aprilis, anno Domini M° CCC° XX° nono, commiserimus fideli portario nostro, Petro de Cardonets, quod recognoscat ac signet ad signum regale pensa sive pesals et mensuras cum quibus panni, blada, vinum, oleum ac res alie que ad pondus et mensuram vendi consueta sunt, ponderantur et mensurantur in civitate et villis seu locis diocesis Gerundensis, iurisdiccioni nostre subiectis, ita quod ipse toto tempore vite sue sit recognitor et signator omnium predictorum et per se vel substitutos ab eo signet ac dicto signo signari possit dicta pondera seu mensuras habeatque ea iure que per alios qui dictum officium tenuerunt, sunt recipi consueta, prout in ipsa carta nostra lacius et plenius continetur, et nunc intelleximus per iuratos et universitatem dicte civitatis Gerunde quod dicta concessio seu comissio est res nova et contra libertatem ac bonum et utilitatem rei publice facta sive etiam introducta. Et, ex hoc nobis supplicatum fuerit per dictos iuratos et dictam universitatem dicte civitatis Gerunde, quod dictam concessionem seu comissionem quoad civitatem et vicariam Gerunde, tantum de consensu dicti Petri de Cardonets, graciose ducimus tenore presencium revocandam. Mandantes vobis quatenus predictum Petrum de Cardonets seu subsitutum aut substitutos ab eo non permittatis uti de cetero in dictis civitate et vicaria officio predicto. Nos enim /292/ per presentes vobis ac baiulo nostro Gerunde mandamus ut quisquis vestrum in districtu suo utamini dicto officio recognoscendi et signandi mensuras et pondera, prout per predecessores vestros ante concessionem dicto Petro de Cardonets factam erat fieri usitatum. Datum Barchinone, VI° kalendas madii, anno Domini M° CCC° tricesimo. Subscripsit Iacobus. 97 1330 abril 26. Barcelona El rei Alfons III mana al veguer i al batlle de Girona que cap cristià no sigui empresonat per deutes a un jueu, encara que estigui obligat sots pena de terç en els llibres de la cort. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 46 (125 × 220 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 292-v.

Que crestian no sia pres per deute de jueu, si bén fes obligat a pena de terç el libre de la cort.a


Alfonsus Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, dilecto et fideli suis vicario et baiulo Gerunde aliisque officialibus nostris infra dictam vicariam et baiuliam constitutis vel eorum locatenentibus, salutem et dileccionem. Cum intellexerimus quod vos pluries capitis et captos tenetis christianos aliquos pro debitis in quibus tenentur iudeis dictique iudei eisdem christianis suas peccunias mutuent aliquociens sub usuris, idcirco volentes voracitati eorum occurrere qui eosdem christianos pro iamdictis debitis faciunt in carcere macerari, ad supplicacionem iuratorum ac proborum hominum civitatis Gerunde vobis dicimus et expresse mandamus quatenus non capiatis de cetero seu captos de-tineatis christianos aliquos in civitate et vicaria Gerunde pro debitis in quibus teneantur iudeis predictis, quamvis se ad id sub pena tercii obligaverint in libris curiarum vestrarum, immo si quos ex eisdem christianis captos tenetis, a capcione ipsa protinus liberetis /292v/ cum id eis tenore presencium graciose duxerimus concedendum. Volumus tamen quod alias contra ipsos christianos et eorum bona ad re-quisicionem ipsorum iudeorum procedatis ut de iure et racione fuerit faciendum. Data Barchinone, VI° kalendas madii, anno Domini millesimo CCC° tricesimo. Subscripsit Iacobus. a) D’una mà posterior: vide aliam supra f. CCLIIII, B.

98 1330 abril 30. Barcelona El rei Alfons III mana al veguer i al batlle de Girona que obliguin els responsables de la sortida de la host a pagar les despeses i els danys causats. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 292v.

Que aquels per colpa dels quals les hosts exiran, sien forsats a pagar les messions e dampnatges. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, dilecto et fidelibus suis vicario et baiulo Gerunde vel eorum locatenentibus, salutem et dileccionem. Cum intelleximus quod iurati et probi homines ac universitas civitatis Gerunde culpa nobilium et militum et aliarum personarum convicinatorum, mandato officialium nostrorum in exercitus exire ac ire contingit, et ex hoc sustineant plures sumptus et dampna, idcirco vobis dicimus et mandamus quatenus, ad querelam iuratorum seu universitatis predicte, vocatis evocandis, compellatis debite eos quorum evidenti et manifesta culpa et pertinencia ipsi exercitus exierint civitatem predictam, ad solvendum et emendandum eisdem sumptus et dampna huiusmodi, prout de iure et racione fuerit faciendum, maliciis et diffugiis procul pulsis. Datum Barchinone, pridie kalendas madii, anno Domini millesimo CCC° tricesimo. Subscripsit Iacobus. 99 1330 maig 9. Barcelona El rei Alfons III confirma al veguer i al batlle de Girona les delegacions que foren fetes per aquests, per concessió de Guillem de Cervelló, lloctinent de l’infant Pere, procurador del rei a Catalunya, quan Ramon de Guarnau fou suspès de l’ofici de jutge ordinari. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 47 (140 × 235 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 293-v.

Declaracion e confirmacion de les delegacions fetes per lo veguer e batle per concession del tenent loc de procurador, can en Ramon de Gornau fo remogut del jutgat. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, dilecto et ffideli suis vicario Gerunde et Bisulduni, necnon baiulo civitatis Gerunde vel eorum locatenentibus, salutem et dileccionem. Quandam vidimus litteram nobilis Guillelmi de Cervilione, gerentis vices procuratoris in Cathalonia, vobis directam, seriem que sequitur continentem:a «Guillelmus de Cervilione, gerens vices pro-curatoris in Cathalonia pro inclito domino infante Petro, illustrissimi domini regis Aragonum primogenito, ac eius generali procuratore, dilectis vicario et baiulo Gerunde et eorum locatenentibus, salutem et dileccionem. Cum nos discretum Raimundum de Guarnallo ab officio iudicature ordinarie dictorum vobis comissorum officiorum, subeunte causa, ad eius instanciam duxerimus suspendendum, ideo indempnitati iuris regii et subditorum suorum providere volentes, vobis et vestrum cuilibet concedimus ut in quibuslibet inquisicionibus, processibus sive causis civilibus aut criminalibus factis seu


faciendis, motis seu movendis, coram examine vestro possitis iudicem vel iudices, de quibus vobis videbitur, vobis assumere vel etiam delegare qui inquirendi, cognoscendi ac decidendi, ut iuris fuerit, habeant potestatem. Nos enim, super hiis ex comisso nobis officio, vobis per presentes conferimus potestatem. Datum Bisulluni, tercio nonas septembris, anno Domini M° CCC° XX° nono». Sane nunc intelleximus quod per nonnullos oppositur dictum gerentem vices nequaquam potuisse litteram concessisse huiusmodi vosque id idem in dubium revocatis. Quocirca volentes dictum dubium removere, declaramus dictum nobilem ex potes-/293v/-tate procuracionis predicte sibi concessa potuisse concedere litteram supradictam, ac ne quisque sub premisse littere velamine decipi valeat quoquomodo litteram predictam et in ea contenta, necnon assumpciones et delegaciones vigore ipsius littere factas per precessores vestros seu eorum alterum declarantes valere atque tenere harum serie ea confirmanda eidemque omnimodam adhibemus roboris firmitatem. Data Barchinone, septimo idus madii, anno Domini millesimo CCC° tricesimo. Subscripsit Iacobus. a) La frase Guillelmi de Cervilione... continentem s’ha afegit a la part inferior del foli, B.

100 1330 juny 1. Lleida El rei Alfons III revoca la comissió que havia fet a Ramon de Guarnau, jurista de Girona, sobre els assumptes concernents a la jurisdicció reial. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 48 (125 × 280 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 293v-294.

Revocacion de la comission feta a·n Ramon de Gornau sobre tots fets de juridiccion. Nos, Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, attendentes nos comisisse cum carta nostra fideli nostro Raimundo de Guarnallo, iurisperito Gerunde, quod in quibuscumque comissionibus et delegacionibus factis per nos quibuscumque iudicibus infra civitatem et vicariam Gerunde et Bisulduni super negociis, iurisdiccionem nostram tangentibus, vocetur idem Raimundus et sine eo non procedatur in ipsis, quequidem comissio multum preiudicialis civitati et vicarie esse asseritur et nobis inutilis, pro eo quia propter absenciam dicti Raimundi non potest procedi plerumque in negociis supradictis. Eapropter ad supplicacionem iuratorum et universitatis dicte civitatis Gerunde, revocantes predictam comissionem, per presentes mandamus dictis iudicibus ut in quibuscumque negociis ipsam iurisdiccionem nostram /294/ tangentibus, motis et movendis, procedant libere absque dicto Raimundo cum sufficiat in eisdem negociis procedi, vocatis advocato et procuratore nostris fiscalibus, prout eis datum fuerit in mandatis. Data Ilerde, kalendas iunii, anno Domini millesimo CCC° trice-simo. Subscripsit Iacobus. 101 1330 juny 1. Lleida El rei Alfons III respon als jurats que no estan obligats a restituir a Berenguer de Montoliu, sobrecoc de l’infant Pere, la mula que li van matar en una batussa a Girona. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 294v.

Que no sia feta restitucion de la mula del sobrecoch del molt alt infant En Pere comte de Ribacursa e d’Empúries, qui fo morta en Gerona. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, ffidelibus suis iuratis et probis hominibus civitatis Gerunde, salutem et gratiam. Recepimus litteram vestram et que continebantur in ea pleno collegimus intellectu, ad que vobis taliter respondemus quod super contentis in dicta littera, videlicet super restitucione cuiusdam mule Berengarii de Monte Olivo, supercochi incliti infantis Petri, karissimi fratris nostri, Rippacurcie et Impuriarum comitis, qua occisa fuisse dicitur in brica sive rixa quamquidam de familia dicti infantis dudum moverunt cum quodam homine dicte civitatis que fieri petebatur. Cum dicto infante colloquium habuimus, sicque dictus infans peticioni dicte mule renunciavit omnino, quare baiulo dicte civitatis tenore presencium tradimus in mandatis quod vos seu vestrum aliquis ad restitucionem dicte mule aliquatenus non compellat. Datum Ilerde, kalendas iunii, anno Domini millesimo CCC° tricesimo. Subscripsit Iacobus.


102 1331 setembre 3. Tortosa El rei Alfons III mana al batlle general de Catalunya, al veguer i al batlle de Girona que obliguin els clergues i els jueus que tenen cases a tocar de les muralles i torres de la ciutat a tenir en condicions la seva part i a tancar les obertures que hi han fet. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 49 (135 × 285 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 295-v.

Que quascun sia forsat de tener condret en la sua part lo mur e les torres e tancar portals e forats del mur e tornar denteyls.a Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, dilecto de consilio suo Fferrario de Lileto, baiulo Cathalonie generali, salutem et dileccionem. Cum civitas Gerunde, ob eius situm et fortitudinem ac murorum et turrium disposicionem et ambitum, fuerit retroactis temporibus ad conservacionem regnorum et terrarum nostrarum, et ex hoc ipsas turres et menia reffici facere teneamur ipsamque civitatem in suo statu et turrium fortitudine reformare. Nuncque intellexerimus dictas turres et menia per clericos et iudeos dicte civitatis fuisse partim destructa ac etiam perforata, necnon etiam propugnacula sive denteyls inde ammota, ex que abilitas et pulcritudo ipsius civitatis obfuscata esse asseritur sive etiam diminuta. Idcirco volentes, ut convenit, quod dicte turres et menia reparentur sive etiam refformentur, vobis dicimus et expresse mandamus quatenus, accedendo personaliter ad civitatem predictam, quascumque personas cuiuscumque condicionis existant habentes hospicia dicto muro et turribus contigua compellatis fortiter et districte ad tenendum condirectum dictum murum et turres, quisque eorum in parte sua, et ad claudendum portalia sive foramina in ipso muro facta et ad tornandum seu refficiendum propugnacula supradicta, concessione subrepticia inde eis facta in aliquo non obstante, sic super hiis vos habendo ne /295v/ inde possitis a nobis de necligencia redargui sive etiam reprehendi. Nos enim per presentes mandamus vicario et baiulo dicte civitatis ut super premissis assistant vobis auxilio et favore quando et quociens inde a nobis fuerint requisiti. Data Dertuse, tercio nonas septembris, anno Domini Mº tres-centesimo tricesimo primo. Subscripsit Iacobus. a. D’una mà posterior, al marge dret, línia 11: de les torres a reparar, B.

103 1331 setembre 4. Tortosa El rei Alfons III concedeix als jurats i prohoms de la ciutat de Girona que el blat o el forment sigui mòlt a pes en els molins de la batllia de la ciutat, i que el batlle pugui fer, amb els jurats, les ordinacions que semblin necessàries. A. B. C. a.

Original en pergamí, nº 204 (164 × 337 mm), conservat a l’AHCG. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 483, f. 277v. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 44-v. Ed. de la còpia C per L. BATLLE I P RATS loc. cit., II-1, p. 240-241 (doc. II).

De molre blat e froment a pes.a Nos Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Cor-sice ac comes Barchinone, ad supplicacionem vestri iuratorum et proborum hominum civitatis Gerunde, vobis graciose concedimus quod deinde bladum seu frumentum molatur in omnibus molendinis baiulie dicte civitatis ad pensum et quod baiulus noster, qui nunc est et pro tempore fuerit, teneatur cum iuratis dicte civitatis super hoc ordinaciones seu statuta facere, prout sibi et eisdem iuratis videbitur faciendum, dum tamen banna seu pene que inde provenerint nostre curie applicentur. Quare per presentes mandamus dicto baiulo et alii cuicumque, qui pro tempore fuerit, quod dictum pensum et ordinaciones factas super premissis faciat observari. In cuius rei testimonium presentem cartam nostram vobis fieri et sigillo nostro appendicio iussimus communiri. Datum Dertuse, pridie nonas septembris, anno Domini millesimo CCC° tricesimo primo. Subscripsit Iacobus. a. D’una mà posterior: in hoc libro, carta CCCXXXIIII est provisio facienti pro his qui fuit cum privilegio et in folio CCCLXI, pro hiis que fuit contra ordinaciones iuratorum, C.

104 1331 setembre 4. Tortosa


El rei Alfons III concedeix als jurats i prohoms de la ciutat de Girona que el jutge i el seu delegat només rebin un salari si es donen unes condicions particulars. [A]. B. C. a.

Original perdut. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 483, f. 277v. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 44-v. Ed. de la còpia C per L. BATLLE I P RATS loc. cit., II-1, p. 241 (doc. III).

De salari de jutge ordinari e delegat. Nos Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, ad supplicacionem vestri iuratorum et proborum hominum universitatis civitatis Gerunde, tenore presentis carte nostre vobis concedimus quod iudex ordinarius vel delegatus super causis de quibus possunt vel consueverunt salarium recipere, non possint recipere salarium ab aliqua interlocutoria, nisi esset super excepcione fori declinatoria, vel super excepcione peremptoria cause seu litis, et quod eo tunc habeant recipere salarium moderatum. Quamquidem concessionem durare volumus quamdiu nobis placuerit et non ultra. Concedimus etiam vobis dictis iuratis et universitati hominum dicte civitatis in perpetuum quod si per iudicem ordinarium facta fuerit delegacio, de qua iudex salarium habere non debeat, quod iudex delegatus ab ipso non accipiat salarium a partibus, nisi in casu quo iudex ordinarius salarium inde posset recipere et in casu etiam quo dicta delegacio fieret ad requisicionem vel de consensu partium. Mandantes per presentes vicario nostro Gerunde et Bisulduni ac baiulo et iudici ordinario dicte civitatis, presentibus et qui pro tempore fuerint, aliisque officialibus nostris, presentibus et futuris, vel eorum locatenentibus, quod predictas concessiones vobis dictis iuratis et universitati civitatis a predicte observent et observari fa/44v/-ciant, ut superius continetur, et non contraveniant nec aliquem contravenire permittantb aliqua racione. In cuius rei testimonium presentem cartam nostram vobis fieri et sigillo nostro appendicio iussimus comuniri. Datum Dertuse, pridie nonas septembris, anno Domini millesimo CCC° tricesimo primo. Subscripsit Iacobus. a. civitates, a.

b. permittat, a.

105 1331 setembre 4. Tortosa El rei Alfons III ordena que totes les qüestions de dret o de jurisdicció que concerneixen la vegueria de Girona siguin portades i resoltes a la ciutat o la vegueria de Girona. A. B. C. a.

Original pergamí, nº 205 (183 × 416 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 483, f. 277-v. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 44v-45. Ed. de la còpia C per L. BATLLE I P RATS loc. cit., II-1, p. 241-242 (doc. IV).

Que qüestions de juridiccions qui sien de la vegeria de Gerona se menen en la ciutat o vegeria damont dita.a Nos Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, quia intelleximus per partem iuratorum et proborum hominum universitatis civitatis Gerunde quod ipsa civitas deffendendo iurisdiccionem et iura que nos habemus tam in baiulia quam vicaria dicte civitatis Gerunde, habet facere plures sumptus et quando extra dictam civitatem de eisdem iurisdiccione et iuribus cognoscitur, sustinet plura dampna pro eo quia per iuratos et ipsam universitatem non potest de iure nostro hostendi, sicque iurisdicciones et iura nostra aliquociens amittuntur et amissa fuerunt ac etiam remanent indiscussa. Idcirco, volentes super hiis indempnitati iurium nostrorum, ut convenit, providere, volumus ac etiam ordinamus quod de cetero omnes questiones /45/ iurium ac iurisdiccionum nostrarum mote et movende que sint de vicaria Gerunde, ventilentur et ducantur in civitate seu vicaria predicta. Mandantes per presentes vicario, qui nunc est et qui pro tempore fuerit, aliisque officialibus nostris ut ipsas questiones seu causas iurium et iurisdiccionum nostrarum que sint vel fuerint de vicaria predicta, faciant in ipsa civitate seu vicaria tractari ac etiam terminari ac predictam ordinacionem nostram faciant ab omnibus inviolabiliter observari et non contraveniant nec aliquem contravenire permittant aliqua racione. In cuius rei testimonium pre-sentem cartam nostram fieri et sigillo nostro appendicio iussimus communiri. Datum Dertuse, pridie nonas septembris, anno Domini millesimo CCC° tricesimo primo. Subscripsit Iacobus. a. Marge esquerre, línia 1: ista provisio fuit per aliam revocata, C.

106


1331 setembre 4. Tortosa El rei Alfons III revoca les concessions fetes pel seu pare, el rei Jau-me II, als barons, cavallers i certs saigs relatives a l’entrada dins els seus castells i termes, i mana al veguer que tots hi puguin entrar com abans. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 295v.

Revocacion de totes gràcies fetes a cavalers o altres de certs saygs a entrar en lurs castels e térmens e que tots i entren axí con d’abans. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, dilecto suo vicario Gerunde et Bisulluni, presenti et qui pro tempore fuerit, vel eius locumtenentem, salutem et dileccionem. Cum serenissimus dominus rex Iacobus, bone memorie genitor noster, et subsequenter nos fecerimus seu concesserimus gratias baronibus, militibus et personis aliis vicarie predicte de certis sagionibus de intrando in eorum castris seu terminis in quibus sagiones alii non sunt ausi intrare, et ex hoc sequantur hominibus civitatis Gerunde plurima gravamina sive dampna, idcirco ad supplicacionem iuratorum et proborum hominum civitatis predicte, revocantes tenore presencium omnes gratias supradictas, vobis dicimus et expresse mandamus quatenus dictos sagiones mittatis de cetero indistincte per universa loca dicte vicarie et non ad certa loca deputata, prout vobis videbitur, non obstantibus gratiis supradictis. Datum Dertuse, IIª nonas septembris, anno Domini M° CCC° tricesimo primo. Subscripsit Iacobus. 107 1331 setembre 5. Tortosa El rei Alfons III mana al veguer, al batlle i al jutge ordinari de Girona que facin observar les ordinacions dels jurats i que exigeixin les penes corresponents als qui les contravinguin. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 50 (115 × 280 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 296.

Que·ls bans ordinats e ordinadors per los jurats sien servats.a Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, dilecto suo vicario Gerunde et Bisulluni necnon baiulo et iudici ordinario civitatis Gerunde, presentibus et qui pro tempore fuerint, aliisque officialibus nostris vel eorum locatenentibus, salutem et dileccionem. Ex conquestione iuratorum et proborum hominum universitatis Gerunde fuit nobis humiliter demonstratum quod, cum contingit quod ipsi iurati pro comuni utilitate ordinant banna de non extrahendis victualibus a civitate seu vicaria et baiulia Gerunde seu banna alia circa ordinacionem civitatis per imposicionem penarum et alias, vos ipsa banna non curatis servare nec exigere a contrafacientibus dictas penas. Quare, ad ipsorum iuratorum supplicacionem humilem nobis exibitam, vobis dicimus et mandamus expresse quatenus omnia banna ordinata sive etiam ordinanda per dictos iuratos, de quibus tamen potestatem habuerint, faciatis servare, exigendo a contrafacientibus penas in quas inciderint occasione premissa hocque non mutetis aliquatenus sub pena nostre gratie et mercedis. Data Dertuse, nonas septembris, anno Domini millesimo tricesimo primo. Subscripsit Iacobus. a. D’una mà posterior: super victualibus, B.

108 1331 setembre 7. Tortosa El rei Alfons III mana al veguer, al batlle i al jutge ordinari de Girona que no cobrin res per una composició o qualsevol altra qüestió, fins que la persona que presenta la demanda o l’acusat sigui satisfet. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 51 (130 × 270 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 296v-297.

Que res no sia pres per composicion, ne en altre manera per los officials reyals, entrò que sia satisfet al creedor o injuriat.a


Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, dilecto et fidelibus suis vicario, baiulo et iudici civitatis Gerunde, presentibus et qui pro tempore fuerint, vel eorum locatenentibus, salutem et dileccionem. Expositum nobis fuit pro parte iuratorum et proborum hominum civitatis Gerunde quod, cum iuxta constituciones generalium Cathalo-nie curiarum ordinatum fuerit quod nos nec officiales nostri non accipiamus seu habeamus aliquid per composicionem seu alium modum a malefactore, nec eiciamus eum a capcione seu absolvamus a manuleuta, si manulevatus fuerit, quousque restituerit malefactam vel assecuraverit ydonee ad cognitum curie illis quibus facta extiterit simul cum dampnis per eum datis, nec accipiamus tercium seu habeamus inde aliquid quousque satisfactum fuerit illi cui dampnum datum fuerit vel debitum sibi solutum, et intellexerimus vos non servasse ordinacionem predictam. Idcirco, admirantes exinde, cum nos predictam ordinacionem ex iuramento teneamur facere observari, ad supplicacionem dictorum iuratorum et proborum hominum nobis exibitam, vobis dicimus et mandamus expresse quatenus, observando ordinacionem predictam, non accipiatis de cetero aliquid racione composicionis vel alias quousque creditori vel iniuriato aut dampnum passo satisfactum fuerit in debito iniuria seu dampno predicto iuxta constituciones predictas taliter vos habendo ne nos opporteat vobis scribere /297/ iterato, alias vos et quemlibet vestrum de inobediencia taliter puniemus quod erit ceteris mandatorum nostrorum contemptoribus in exemplum. Data Dertuse, septimo idus septembris, anno Domini M° CCC° XXX° primo. Subscripsit Iacobus. a. D’una mà posterior: vide in folio CCCVII, B.

109 1331 setembre 18. Tortosa El rei Alfons III encarrega a Guillem Bru, jurista de Girona, que procedeixi en defensa de la jurisdicció de Sant Cebrià dels Alls i de Sant Climent de Peralta, que els predecessors del dit rei havien tingut de manera plena, com ho havia encarregat a Ramon de Prat, jurista de Besalú, ara remogut del seu càrrec i al veguer de Girona i Besalú, tal com ho assenyalen les cartes inserides. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 52 (220 × 290 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 297v-298v.

De la juridiccion de Sent Cebrian des s’Ays. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, ffideli suo Guillelmo Bruni, iurisperito Gerunde, salutem et gratiam. Per aliam litteram nostram Raimundo de Prato, iurisperito Bisulduni, comissionem fecimus infrascriptam: «Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, et cetera, ffideli suo Raimundo de Prato, iurisperito Bisulduni, salutem et gratiam. Per aliam litteram nostram vicario Gerunde et Bisulduni, presenti et qui pro tempore fuerit, mandatum fecimus infrascriptum: “Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, et cetera, dilecto suo vicario Gerunde et Bisulduni, qui nunc est et pro tempore fuerit, vel eius locumtenenti ceterisque officialibus nostris vel eorum locatenentibus, salutem et et cetera. Querelosam peticionem pro parte proborum hominum parrochie Sancti Cipriani de Alleis vicarie Gerunde nobis exibitam suscepimus, continentem quod nobilis Guilabertus de Crudiliis, cuius est locus Petrecisse, indebite et iniuste et in diminucionem, ut asseritur, nostre iurisdiccionis nititur uti /298/ iurisdiccione civili et criminali in parte, cognoscendo de modicis furtis et violenciis in hominibus et loco predictis, licet ad nos omnis iurisdiccio alta et baxa et nulli alii competat tam in dicto loco sive parrochia quam in hominibus ipsius parrochie. De quaquidem iurisdiccione predecessores nostri et eorum officiales fuerunt in posses-sione a tanto tempore citra quod memoria hominum in contrarium non existit et nos nunc et officiales nostri sumus. Nos itaque, volentes providere iuri nostro et tuicioni hominum predictorum, ad humilem supplicacionem predictorum hominum, vobis et unicuique vestrum dicimus et expresse mandamus quatenus, si ita est, deinceps utamini iurisdiccione predicta, tam in dicto loco sive parrochia quam in hominibus eiusdem, prout predecessores nostri usi fuerunt et vos nunc utimini nec paciamini dictum nobilem vel alium nomine ipsius noviter uti exercicio iurisdiccionis predicte. In predictis taliter vos habendo ne ob culpam seu necligenciam vestri, ius nostrum valeat in aliquo deperire. Data Dertuse, XII° kalendas septembris, anno subscripto.” Cum autem intellexerimus per ipsum nobilem Guilabertum predictam litteram veritate tacita ac in ipsius preiudicium fore obtentam pro eo quia idem nobilis, ut fertur, consuevit habere iurisdiccionem civilem in ipso loco ac esse in possessionem eiusdem, idcirco ad ipsius nobilis supplicacionem humilem nobis exibitam, vobis comittimus et mandamus quatenus, vocato procuratore nostro fiscali et aliis evocandis, de possessione dicte civilis iurisdiccionis tam de parrochie Sancti Cipriani de Alleis quam parrochie Sancti Clementis /298v/ de Petraalta primitus cognoscatis et tam super ipsa possessione quam super proprietate postea procedatis usque ad sentenciam quam nobis tenore presencium duximus reservandam. Nos enim super hiis per presentes vobis comittimus plenarie vices


nostras, mandantes per presentes dicto vicario nostro Gerunde vel eius locumtenenti ut quamlibet partium in ea possessione qua est iurisdiccionis premisse manuteneat et deffendat, cavendo ne per ipsarum aliquam super ipsa iurisdiccione aliquid indebite innovetur, predicta littera hic inserta in aliquo non obstante. Data Dertuse, nonas septembris, anno subscripto». Sane cum nos, volendo parcere sumptibus ac laboribus partium predictarum, velimus per vos in premissis procedi. Idcirco ad supplicacionem proborum hominum civitatis Gerunde, vobis comittimus et mandamus quatenus, vocato procuratore nostro fiscali et aliis evocandis, super premissis omnibus et descendentibus ex eisdem procedatis, reservata nobis diffinitiva sentencia iuxta formam superius expressatam. Nos enim, ammoto dicto Raimundo de Prato, vobis super hiis plene comittimus tenore presentium, vices nostras. Data Dertuse, quartodecimo kalendas octobris, anno Domini millesimo CCC° XXX° primo. Subscripsit Iacobus. 110 1332 maig 13. Xàtiva El rei Alfons III ordena que cada oficial juri en la cort, en pendre possessió del seu càrrec, que no rebrà ni diners ni serveis dels oficials que reemplacen, si no és pel seu treball. A. B. C. a.

Original pergamí, nº 207 (478 × 198 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 485, f. 178. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 45-v. Ed. de la còpia C per L. BATLLE I P RATS loc. cit., II-1, p. 242 (doc. V).

Que·ls officials reyals en l’entrament de lur offici juren que no reeben, ne hajen diners, ne servey d’aquels que substituyran o a qui comanaran son loc. Nos Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, attendentes pro parte iuratorum uni-versitatis civitatis Gerunde fuisse nobis instantissime supplicatum ut cum in subscriptis ffraudes quam plurime comisse extiterint, dignaremur ex provisione regia super eo salubriter providere, nos itaque, ipsorum supplicacionibus tanquam iustis favorabiliter annuentes, sic harum serie, ducimus providendum quod quilibet officialis nostre curie Gerunde in introitu sui officii iuret ad sancta Dei Evangelia quod non recipiat, nec habeat aliquam peccuniam vel servicium ab illis quos substituet vel /45v/ quibus locum suum comittet in officiis quibus presit. Volentes quod illi substituti vel quibus dicti officiales locum suum comittent, habeant pro eorum labore pro rata temporis quo substituti officium rexerint, id quod officiales ipsi deberent habere si officia regerent personaliter supradicta. Mandantes per presentem cartam nostram procuratori nostro eiusque vices gerenti, vicariis, baiu-lis ceterisque officialibus nostris, presentibus et futuris, quod pro-visionem nostram huiusmodi teneant firmiter et observent et non contraveniant nec aliquem contravenire permittant aliqua racione. In cuius rei testimonium presentem cartam nostram inde fieri iussimus sigillo nostro appendicio communitam. Datum Xative, tercio idus madii, anno Domini millesimo CCC° tricesimo secundo. Expedivit Romeus. 111 1332 juliol 31. València El rei Alfons III prega al bisbe de Girona, Gastó de Montcada, que aconsegueixi que els clergues tonsurats s’abstinguin d’usurpar la jurisdicció reial. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 54 (100 × 280 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 299.

Que·l bisba fassa abstener aquels qui han corona, que no usurpen la juridiccion del senyor rey. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, venerabili in Christo patri Gastono, divina providencia Gerundensi episcopo, salutem et dileccionem. Pro parte iuratorum et proborum hominum civitatis Gerunde fuit nobis humiliter demonstratum quod, cum in vicinatu dicte civitatis sint aliqui nobiles, abbates et milites, asserentes habere simplicem iurisdiccionem civilem et aliam contra merum imperium aut mortem et membri incisionem, in locis suis ponunt baiulos, sagiones et officiales alios, habentes tonsuram, qui iurisdiccionem nostram usur-pare presumunt, et cum officiales nostri contra huiusmodi usurpatores ad capiendum procedunt, predicti usurpatores allegant privilegium clericale sicque vos seu officialis vester eosdem requiritis et in hoc nostra iurisdiccio usurpatur. Quapropter admirantes exinde, vos requi-rimus et rogamus quatenus a premissis faciatis abstinere tonsuratos predictos, alias ad conservacionem iurisdiccionis nostre haberemus super premissis de alio condecenti remedio providere. Data Valencie, II a kalendas augusti, anno Domini M° CCC° XXX° secundo.


Subscripsit Iacobus. 112 1332 novembre 20. València El rei Alfons III mana al batlle que no faci pagar exaccions injustes o noves, com quan demana 5 sous de peatge o salari quan va a inspeccionar les parets de les cases o altres coses. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 56 (115 × 270 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 299v.

Que no sia feta exaccion injusta, ne noveletat per lo batle o son loctenent en demanar V sòlidos de peatge, con va a ver cases, holberchs o en altres coses. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, ffideli suo baiulo Gerunde, presenti vel qui pro tempore fuerit, salutem et gratiam. Intimantibus nobis iuratis et probis hominibus civitatis Gerunde, percepimus quod cum vos seu vester locumtenens personaliter accedere habetis ad domos seu loca ipsorum pro subiciendo oculis quasdam parietes seu alias res, de quibus questiones vertuntur aliquociens inter eos, exigitis inde seu habere nittimini quinque solidos pro vestro pedagio seu labore, licet hoc in dicta civitate preterquam a modico tempore citra non fuerit usitatum, propter quod supplicatum nobis extitit pro parte dictorum iuratorum et proborum hominum per nos super hiis de competenti remedio provideri. Quare ipsa supplicacione benigne suscepta, vobis dicimus et mandamus quatenus dictis civibus vel eorum alicui exacciones iniustas ac novitates aliquas racione predicta minime faciatis, taliter quod dicti supplicantes de vobis nullam habeant de cetero ipsa de causa iustam materiam conquerendi. Data Valencie, XII° kalendas decembris, anno Domini M° CCC° XXX° secundo. Subscripsit Iacobus. 113 1333 desembre 17. Girona El bisbe de Girona, Gastó, precisa que la sentència d’excomunió que pesa sobre els clergues que juguin als daus no sigui aplicable als clergues casats, vidus o menestrals. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 410v-411.

Que clerges muylerats ne vidous ne menestrals no s·entenen en la sentència de vet posada per lo joc. Universis presentes litteras inspecturis, Gasto, miseracione divina Gerundensis episcopus, salutem et sinceram in Domino caritatem. Dudum bone memorie Petrus, Gerundensis episcopus, mores et actus clericorum volens in melius reformare, de assensu Gerundensis capituli, constitucionem quandam, die intitulata tercio idus octobris, anno Domini M° CC° sexsagesimo primo, edidit sub pena excomunicacionis statuens quod nullus clericus civitatis seu diocesis Gerundensis luderet ad taxillos vel ad ludum aliquem taxillorum. Cum igitur a nonnullis fuerit in dubium revocatum an constitucio predicta comprehendat clericos coniugatos, nos, episcopus supradictus, volen-tes dubietatem huiusmodi penitus ammovere et laqueos tollere et vitare, de consilio et assensu Gerundensis capituli, presentibus duci-mus declarandum ac etiam statuendum quod in constitucione predicta non comprehenduntur nec comprehendi intelligimus aut ligari volumus clericos coniugatos, nec viduos, nec aliquos artem mechamicam exercentes, licet tonsuram gerant et habitum clericalem cum non videatur instituencium fuisse intencio, tales secularibus negociis implicatos voluisse in predicta constitucione aliquatenus comprehendi, nisi forte dicti clerici coniugati vel vidui aut clerici artem exercentes mechanicam essent familiares domestici et de domo ac comensales episcopi Gerundensis vel alicuius prelati seu canonici aut /411/ presbiteri vel clerici de capitulo Gerundensi aut alicuius prelati seu clerici ecclesie vel civitatis aut diocesis Gerundensis quos intelligi volumus in constitucione predicta. Datum Gerunde, XVI° kalendas ianuarii, anno Domini millesimo CCC° tricesimo secundo. 114 1332 desembre 23. Barcelona Els consellers de Barcelona precisen als jurats i prohoms de Girona la forma de la contribució a la talla municipal dels cavallers, les dones de cavallers o de les seves vídues, dels juristes, dels físics, dels cirurgians i dels mestres en medicina.


A. B.

Original carta sobre paper, sense nº (280 × 205 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG, I.1.3.7, lligall 1. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 411-v.

En qual forma contribuexen en Barchinona en tayles veynals cavalers, e muylers de cavalers, sien vídues o no, e missers en leys, e phísics, e cirúrgics, e maestres en medicina. Venerabilibus providis et discretis iuratis civitatis Gerunde, consiliarii et probi homines civitatis Barchinone, salutem et honorem. Recepimus litteras vestras per quas nos rogastis ut certificaremus vos qualiter milites eorumque uxores, vidue vel non vidue, et legum doctores ac phisici, cirurgici et magistri in medicina in civitate Barchinone comorantes in talliis vicinalibus cum aliis civitatensibus contribuunt et contribuere sunt assueti et sub qua forma. Quibus litteris visis, discrecioni vestre respondemus quod nos non sumus assueti aliquem militem recipere in habitagio Barchinone vel esse civem eiusdem civitatis. Verumtamen si aliqui milites eorumve uxores sive sint vidue sive non habeant in civitate Barchinone domos vel alios honores seu possessiones sive habitent in ipsa /411v/ civitate sive non contribuunt pro ipsis domibus, honoribus et possessionibus, sicut alii cives civitatis eiusdem. Doctores etiam legum et iurisperiti contribuunt et solvunt plenarie de omnibus bonis mobilibus et inmobilibus, sicut alii civitatis eiusdem. Phisici autem, cirurgici et magistri in medicina quando tallia vicinalis fit, talliantur, sicut alii cives civitatis predicte, sed quando ipsa tallia colligitur pars contingens solvere ipsos phisicos, cirurgicos et magistros in medicina, eis remititur graciose et per modum predictum fuit servatum et servatur in civitate predicta. Si qua autem alia nos futuros vobis placuerint, rescribite confidenter. Datum Barchinone, X° kalendas ianuarii, anno Domini millesimo CCC° XXX° secundo. 115 1333 març 26. Barcelona El rei Alfons III mana al batlle de Girona que revoqui les penes en què incorren aquells que, durant la Setmana Santa, espanyen les cases o trenquen les portes o llencen pedres sobre els teulats dels jueus de Girona o els ultratgen en la persona i béns. El batlle, però, ha de procurar que tot això no passi. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 300.

Revocacion de la pena posada de no trer peres en les cases dels jueus en la setmana santa. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffideli nostro baiulo Gerunde, salutem et gratiam. Cum vos de mandato nostro in civitate Gerunde preconizari publice fecissetis, quod nemo, cuiuscumque condicionis seu status existeret, attemptaret seu presumeret in sancta ebdomada sive septimana iudeorum aut iudearum hospicia expugnare seu ianuas alicuius iudei sive iudee dicte civitatis frangere, vel in tectis sive coopertis eorum lapides prohicere, nec ipsos alias offendere aut eis in personis seu bonis aliis iniurias aut violencias aliquas illicitas subinferre, sub pena corporum et bonorum, nec minus quod cives dicte civitatis sub predicte pene incursu tenerentur dictos iudeos a predictis inferendis gravaminibus deffendere et etiam precavere, prout hec omnia in dicta preconizacione lacius narrabantur. Nuncque ad humilem supplicacionem pro parte iuratorum et proborum hominum dicte civitatis propterea nobis factam, preconizacionem predictam et in ea contenta duxerimus revocandas. Ideo volumus et vobis mandamus quatinus preconizacionem predictam, visis presentibus, ut moris est, revocetis, nec dicte preconizacionis pretextu contra aliquem amodo procedatis, cavendo tamen et diligenter custodiendo ne in dicta septimana sancta contra dictos iudeos aut aliquem ex eis dicte expugnaciones, invasiones vel violencie aliquatenus attemptentur. Datum Barchinone, VII° kalendas aprilis, anno Domini M° CCC° XXX° tercio. Provisa Arnaldus. 116 1333 març 29. Barcelona El rei Alfons mana al veguer de Girona que refusi el nou mesuratge que intenta imposar l’abat de Sant Feliu de Guíxols. A. B. a.

Original lletra reial sobre paper, nº 59 (305 × 290 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 301-302. Ed. de la còpia B per E. GRAHIT I P APELL , op. cit., p. 239-240 (doc. XXVII).

Que novel mesuratge no sia levat a Sent Ffeliu de Guíxols per l’abat.


Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, ffideli nostro vicario Gerunde et Bisulduni vel eius locumtenenti, salutem et gratiam. Ex parte iuratorum ac proborum hominum universitatis civitatis Gerunde fuit querelose propositum contra nobis quod abbas Sancti Felicis Guixolensis in contemptum iurisdiccionis nostre, volendo imponere novum mensuraticum ac novam servitutem temptavit ali-quotiens recipi facere de facto mensuraticum in villa Sancti Ffelicis Guixolensis clandestine, absentibus et ignorantibus officialibus nostris ac iuratis civitatis Gerunde. Cumque hoc ad noticiam dictorum offi-cialium ac iuratorum pervenisset, officiales ipsi, conservando ius ac iurisdiccionem nostram, mediante iusticia capiebant illos qui ipsum mensuraticum occupaverant, et tam per capcionem ipsorum ac bo-norum suorum quam pro pignoracione bonorum dicti abbatis ac monasterii eiusdem, compellant ipsos ad reddendum mensuraticum antedictum et aliquos ex ipsis sub manuleuta tradebant racione criminis per eos super hoc comissi, sic quod dictus abbas nunquam fuit in possessione pacifica mensuratici prelibati quodque abbas, qui nunc est dicti monasterii, pretendens se esse in possessione pacifica dicti mensuratici, obtinuit a nobis litteram comissionis iudici ordinario Gerunde super eo. Et dicta lite pendente inter abbatem predictum ac universitatem civitatis iamdicte, dictus abbas exquirendo modum per quem dictum negocium ad exa/301v/-men ecclesiastice iurisdiccionis deduci posset et quod posset dicere se esse in possessione pacifica premissorum, nec per curiam secularem posset procedi contra occupantes mensuraticum antedictum, nuper cum Raimundus de Querolio, mercator Dertuse, vendidisset in civitate Gerunde iuratis eiusdem ad opus ipsius civitatis quandam quantitatem frumenti quam habebat in dicto loco Sancti Felicis, prefatus abbas misit duos monachos ad botigam Maymoni Poncii ubi erat dictum triticum, et fecit occupari pro mensuratico sex migerias frumenti et simili modo a quibusdam aliis mercatoribus dictum mensuraticum fecit, ut dicitur, occupari. Et cum hoc pervenisset ad audienciam nostrorum officialium ac iuratorum civitatis prefate, iudex ordinarius Gerunde eotunc cum consilio sui assessoris, recepta, ut asseritur, informacione quod abbas predictus ac sui predecessores aliquando cum per eos recipiebatur dictum mensuraticum in villa ipsa, fuerunt compulsi per officiales nostros per capcionem bonorum dicti abbatis et sui monasterii [ad restituendum mensuraticum antedictum consuluit subvicario Gerunde quod per capcionem bonorum dicti abbatis et eius monasterii] a et illorum qui occupacioni dicti mensuratici interfuerant et capiendo ac excludendo nadies a molendinis dicti abbatis et eius monasterii compelleret abbatem ac monachos monasterii eiusdem et illos qui interfuerant ad restituendum mensuraticum prelibatum. Cumque subvicarius predictus iuxta dictum consilium mandavisset quibusdam sagionibus quod eicerent et secum asportarent les nadies dictorum molendinorum dictique sagiones id complevissent, iamdictus abbas per aliquos monachos dicti monasterri eas de facto et clamdestine reduci fecit in molendinis eisdem. Et cum nos in dicta /302/ civitate existens, dictas nadies pro conservacione iuris nostri et dicte civitatis iterum a dictis molendinis extrahi mandaremus, idem abbas novitatem et preiudicium que in tornando dictas nadies fecerat recognoscens, ipsas sine aliqua compulsione abstraxit et removit iterum, ut debebat. Verum cum nos super predictis iuri nostro et dicte civitatis providere velimus, vobis dicimus et mandavimus quatenus iamdictas nadilles in dictis molendinis reduci seu tornari minime permittatis, usque quo iamdictus abbas restituerit id quod retinuit pro mensuratico supradicto una cum missionibus ac sumptibus inde factis, manutenendo et defendendo iuratos civitatis predicte in possessione qua ipsos esse inveneritis predictorum, nec super ea permittatis fieri aliquas indebitas novitates, immo si forsan dictus abbas nadies ipsas in dictis molendinis tornare attemptavit vel deinceps temptaret, quod non credimus, easdem quociens ibi tornate fuerint, faciatis ab inde totaliter ammoveri. Data Barchinone, quarto kalendas aprilis, anno Domini millesimo CCC° XXX° tercio. Provisa Arnaldus. a. Ad restituendum... et eius monasterii, omès, B.

117 1333 juny 17. Montblanc El rei Alfons III mana als seus oficials que donin fe a les lletres dels consellers de Barcelona sobre els seus usatges, els quals són també usats pels ciutadans de Girona. [A]. B. C. a. b.

Original perdut. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 487, f. 124v. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 46-v Ed. de la còpia B per F. VALLS TABERNER, loc. cit., p. 146 (doc. XVI). Ed. de la còpia C per L. BATLLE I P RATS loc. cit., II-1, p. 243 (doc. VI).

Que·ls officials haien fe a les letres testimonials dels con-seylers de Barchinona sobre les lurs usançes de que·s deuen alegar los ciutadans de Gerona. Nos Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, attendentes pro parte vestri iuratorum et proborum hominum civitatis Gerunde fuisse a nobis suppliciter


postulatum quod, cum civitas supradicta habeat privilegium quod habitatores ipsius utantur et uti possint consuetudinibus et usanciis civitatis Barchinone quibus utuntur cives et habitatores civitatis ipsius et multociens cum per officiales nostros civitatis Gerunde predicte consuetudo seu usus dicte civitatis Barchinone, causa imminenti allegatur, revocatur in dubium cuiusmodi super hoc probacio requiratur, dignaremur ad ipsum repellendum dubium congruum remedium impartiri. Ideo ad supplicacionem iuratorum et proborum hominum predictorum, volumus et concedimus de cetero observandum quod quandocumque et quocienscumque allegabitur aliqua consuetudo sive usancia civitatis Barchinone predicte, et ipsa consuetudo seu usancia in dubium revocabitur per dictos officiales nostros vel cives ac habitatores civitatis Gerunde predicte, exhibicio solum littere testimonialis consiliariorum civitatis Barchinone predicte super ipsis consuetudinibus et usanciis probandis faciat plenam fidem, cum illam sufficere decreverimus et velimus. Mandantes per presentem cartam nostram vicario et baiulo Gerunde aliisque officialibus nostris, presentibus et futuris, quod predicta firma habeant et observent et non contraveniant nec aliquem contravenire permittant. In cuius rei testimonium presentem cartam fieri et nostro sigillo pendenti iussimus communiri. Datum in Monte Albo, quintodecimo kalendas iulii, anno Domini millesimo CCC° XXX° tercio. Provisa Arnaldus. 118 1333 juny 17. Montblanc El rei mana als jurats que facin observar les ordinacions que els prohoms han adoptat en relació als arnesos i vestits de les dones. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 62 (125 × 270 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 300v.

Que les ordinacions fetes sobre l’arnès de les dones sien servades. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, ffidelibus suis iuratis civitatis Gerunde, salutem et gratiam. Insinuacione quorumdam concivium vestrorum percipimus quod probi homines dicte civitatis unanimiter, nemine discrepante, uno dumtaxat excepto, convenerunt ordinaciones quasdam facere super ornatibus dominarum sive mulierum civitatis predicte, prout largius in quodam instrumento publico expressatur. Que ordinaciones nondum divulgate existunt ffuitque pro parte predictorum nobis humiliter supplicatum ut ordinaciones fiendas per eos, que utilitatem comunem dicte civitatis et habitancium in ea concernunt, de benignitate regia mandaremus facere observari. Ideo, supplicacione ipsa admissa, vobis dicimus et mandamus quatenus conventa et contenta in instrumento publico supradicto, adimpleatis continuo, mora et dilacione sublatis, alias per presentes mandamus firmiter in mandatis baiulo dicte civitatis quod ad hec vos iuris remediis et alias compellat fortiter et districte taliter quod, que ad dicte civitatis, ut premititur, utilitatem ordinanda sunt, compleantur et cum facta fuerint, ipsa faciat inviolabiliter observari. Data in Montealbo, XV kalendas iulii, anno Domini M° CCC° XXX° tercio. Provisa Arnaldus. 119 1333 juliol 15. Montblanc El rei Alfons III mana al batlle de Girona que obligui els habitants de la ciutat a pagar les talles imposades pels jurats i consellers d’aquella. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 307v.

Que tots singulars de la ciutat sien forsats a pagar les tayles no reebuda ferma de dret ne conexensa espada.a Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, ffideli suo baiulo Gerunde, presenti et qui pro tempore fuerit, vel eius locumtenenti, salutem et gratiam. Pro parte iuratorum et consiliariorum dicte civitatis fuit nobis humiliter demonstratum quod nonnulli concives et habitatores civitatis eiusdem non curant exsolvere tallias seu contribuciones alias eis impositas per iuratos et consiliarios supradictos. Ex quo ipsa civitas seu regentes eandem magnum suscipiunt tedium seu gravamen. Qua prope, ad ipsorum iuratorum et consiliariorum supplicacionem humilem nobis exhibitam, vobis dicimus et mandamus quatenus, ex quo predicti iurati et consiliarii per universitatem dicte civitatis ad premissa electi fuerint, compellatis fortiter et districte quoslibet singulares cives et habitatores eiusdem civitatis ad solvendum dictas tallias et contribuciones eis per dictos iuratos et


consiliarios impositas, non admissa iure, firma aliqua seu cognicione iudicis minime expec-tata ac quibuslibet aliis maliciis pretermissis. Datum in Monte Albo, idus iulii, anno Domini M° CCC° tre-centesimo tercio. Provisa Arnaldus. a. D’una mà posterior: vide aliam supra f. CCLIIII et in f. CCCLVII et in f. CCCLXIX et in f. CCCLXXXXII et in f. CCCLXXXXVIIII et aliam super oneribus civitatis solvendis in f. CCCLVII et aliam super contribuciones supra f. CCLVI, B.

120 1333 juliol 16. Montblanc El rei Alfons III ratifica un manament anterior, fet al veguer i al batlle de Girona, segons el qual els clergues casats no han de ser admesos en oficis públics sense presentar seguretat, a excepció d’aquells que són electors dels jurats de la ciutat. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 64 (285 × 295 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 302-304.

Que clergues conjugats no sien reebuts a officis públics sens segurtat, exceptats aquels qui són elegidors en jurats de la ciutat.a Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, ffidelibus suis vicario et baiulis Gerunde et Bisulluni /302/ aliisque officialibus nostris, presentibus et futuris, vel eorum locatenentibus, salutem et gratiam. Iam per aliam litteram nostram declaracionem fecisse recolimus infrascriptam: «Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, et cetera, dilectis et fidelibus suis vicario et baiulo Barchinone ceterisque officialibus nostris, presentibus et qui tempore fuerint, salutem et dileccionem. Nuper quandam ordinacionem seu pragmaticam sanccionem provido consilio edidisse recolimus, vobis per speciales nostras litteras intimatam, de clericis ad officia publica nullatemus admittendis seu eligendis et de corona adulterina radenda et extirpanda a capite cum rasorio et de non adeundo iudice ecclesiastico per subditos nostros super causis que ad nostram iurisdiccionem spectare noscantur, penas congruas in singulis contrafacientibus indicendo. Nunc autem, quia comperimus nonnullis super dicta sanccione quedam dubia emersisse, eandem clariorem efficere cupientes, sic eam interpretandam duximus supplendam ac etiam declarandam, ut clericus non coniugatus qui coronam habeat, licet eam non portet, set laycaliter incedat, non admittatur seu eligatur ullatenus ad officium tabellionatus iurisdiccionis ordinarie seu assessorie vel regiminis civitatis vel ville vel ad aliquod aliud seculare officium, quod publicum auctoritate et utilitate existat, cum talia merito esse debeant clericis interdicta. Idemque censemus de clericis coniugatis qui tonsuram et vestes defferant clericales, de coniugatis autem clericis laycaliter incedentibus, sic declarandum duximus, quod ita demum ad dicta officia possint impune eligi seu assummi si in primis et ante omnia caverint per spon-/303/-sores laycos, ydoneos et securos, in posse nostri officialis presidentis ordi-narie loco ubi electi fuerint seu assumpti se ut principales obligantes, sub pena quingentorum aureorum nostro adquirenda erario exi-gendaque statim, absque aliquo iuris ordine cum contrafactum fuerit. Quod si aliquo casu ipsos acusari seu conveniri contingat coram iudice seculari vel alias quoquomodo impeti, civiliter vel criminaliter, quod non allegabunt privilegium clericale nec ipso se ullatenus tuebuntur, quinymo coram ipso seculari iudice respondebunt et subebunt iudicium de predictis et non coram ecclesiastico ullo modo. Sane quia dicta nostra sanccio quo ad verba solum videtur futuris eleccionibus seu assumpcionibus faciendis de clericis providere, ipsam et declaraciones presentes, non sine racione, etiam ad clericos qui de presenti gerunt aliqua officia de predictis duximus extendendas, sic videlicet quod clericus non coniugatus qui tonsuram habebat, licet non portet eandem, coniugatusque qui tonsuram et vestes deferat clericales a dictis officiis que reperiantur gerere seu habere in presenti ipso iure privati existant nec ipsis ullatenus uti possint, et quicquid egerint in eisdem post huius declaracionis publicacionem, sit ipso iure irritum et inane. Ab hac autem prohibicione excipimus clericos simplices, licet non coniugatos, sive nunquam uxorem habuerint, unicam et virginem, set sit mortua, qui sine tonsura et laycaliter incedentes aliqua officia de predictis impresenciarum reperiantur habere. Istos namque, licet ab officiis noviter assumendis prohibeamus, ut premittitur, hiis tamen que nunc habeant privari nolumus ullo modo dum tamen caveant ydonee, ut premittitur, se non usuros clericali /303v/ privilegio, ut supra in coniugatis clericis est provisum. Excipimus etiam clericos qui uxore unica et virgine quam habuerunt premortua incedent laycaliter atque vivent, quos officia que tempore quo uxor vivebat adepti fuerint, nunc vel in futurum volumus impune ac licite retinere, dum tamen caveant, ut supra in aliis est provisum. Per predicta autem ordinata et declarata per nos non intendimus derogare in aliquo ecclesiis et ipsarum rectoribus in notariis seu scribaniis eis competentibus in locis nostris, quominus ipsarum officium possint regere et exercere per clericos et laycos, prout eisdem permittitur per constitucionem super hoc editam per serenissimum principem dominum regem Petrum, recolende memorie avum nostrum, et prout est fieri


assuetum, penis et aliis contentis in dicta sanccione nostris in suo robore duraturis. Quapropter vobis et unicuique vestrum, sub pena indignacionis nostre, dicimus et expresse mandamus quatenus predictam ordinacionem per nos factam et declaraciones nostras huiusmodi teneatis et firmiter observetis et faciatis a nostris subditis infra districtum vobis comissum residentibus teneri ac firmiter observari iuxta litterarum predicte ordinacionis et presentis seriem et tenorem. In hiis taliter vos habentes quod vobis ad culpam vel necligenciam non possit aliquid imputari, alias vos de necligencia et inobedencia fortiter puniremus. Data Daroce, terciodecimo kalendas septembris, anno Domini M° CCC° XX° octavo». Cum autem intellexerimus quod predicti coniugati clerici tenent et exercent predicta publica officia, securitate per eos minime prestita /304/ contra formam declaracionis premisse, idcirco admirantes exinde, vobis dicimus et mandamus expresse quatenus, observando et observari faciendo declaracionem nostram predictam, et contenta in ea predictos coniugatos clericos absque securitate iamdicta ad predicta officia publica non permittatis admitti. Per hoc tamen preiudicare non intendimus in aliquo concessioni per nos facte sub certa forma universitati civitatis Gerunde super eligendis iuratis qui tempore sue puericie tonsuram habuerint, immo volumus ut, non obstante declaracione predicta, concessio per nos facta de premissis iamdictis iuratis remaneat et sit in suo robore et valore. Data in Montealbo, XVII kalendas augusti, anno Domini M° CCC° XXX° tercio. Provisa Arnaldus. a. D’una mà posterior: Vide in folio CCLVIII, CCLXXVII, B.

121 1333 agost 23. Montblanc El rei Alfons III mana al veguer de Girona que faci destruir les forques de Monells i que recuperi la jurisdicció del lloc. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 67 (110 × 275 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 304-v.

Que·l veguer enderroch les forques ficades el loc de Monels e que recobre la juridiccion. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, dilecto suo vicario Gerunde vel eius locumtenenti, salutem et dileccionem. Cum nos per aliam litteram nostram mandaverimus precessori vestro in dicto officio ut recuperaret omnes iurisdicciones per nos comissas seu concessas infra dictam vicariam quibuscumque personis et intellexerimus per iuratos et universitatem civitatis Gerunde quod dictus precessor vester pretextu dicti mandati, de nocte evelli seu /304v/ demoliri fecit furcas loci de Monellis, que furce subsequenter erecte fuerunt, ut fertur, de die per homines dicti loci in nostre iuris -diccionis ac dominacionis contemptum. Idcirco ad ipsorum iuratorum supplicacionem humilem nobis exibitam, vobis dicimus et expresse mandamus quatenus incontinenti, visis presentibus, non obstante amore vel favore incliti infantis Petri, Rippacurcie et Impuriarum comitis, karissimi fratris nostri, demoliamini et demoliri seu evelli faciatis furcas predictas, recuperando ipsam iurisdiccionem viriliter et potenter taliter vos habendo ne inde possitis a nobis de necligencia reprehendi. Data Montealbo, decimo kalendas septembris, anno Domini M° CCC° XXX° tercio. Provisa Arnaldus. 122 1333 octubre 8. Girona El bisbe de Girona, Gastó, demana als capellans de Sant Feliu, de Sant Martí Sacosta, de Sant Nicolau, i als rectors de Santa Susanna del Mercadal i de Santa Eulàlia Sacosta que excloguin els ciutadans de Girona de la sentència d’excomunió que pesava sobre aquells que no complien amb la forma estipulada d’execució dels testaments dins l’any que segueix la mort del testador, atesa la protesta dels jurats i prohoms. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 412-v.

Que·ls ciutadans de Gerona no s’entenen en la sentència donada per complir la ordinació dels testamens. Gasto, miseracione divina episcopus Gerundensis, discretis et in Christo nobis dilectis, vicario perpetuo sedis, capellanis Sancti Ffelicis et Sancti Martini de Costa et Sancti Nicholay et rectoribus ecclesiarum Sancte Susanne de Mercatallo et Sancte Eulalie de Costa Gerunde, vel eorum locatenentibus, salutem in Domino.


Olim super ultimis voluntatibus deffunctorum execucioni debite demandandis, nostras litteras vobis recolimus direxisse ac contra non adimplentes contenta in ipsis nostris litteris infra mensem post annum a tempore mortis ipsorum deffunctorum continue numerandum illorum, videlicet post quorum mortem nondum est annus elapsus et aliorum a quorum mortis tempore est annus iam elapsus, infra mensem a vostre monicionis tempore computandum in antea, excomunicacionis sentenciam promulgasse. Verum cum iurati ac probi homines civitatis Gerunde quedam coram nobis proposuerint ex quibus aparet verisimiliter quod ipsi una nobiscum proponunt vias acomodas invenire, per quas comodius poterit testamentorum execucio adimpleri, idcirco ad ipsorum instanciam promaximam declaramus quod non est intencionis nostre ipsos iuratos seu probos homines vel quoscumque cives civitatis Gerunde comprehendi sub nostris litteris antedictis, nec eosdem ligari volumus sentenciam in ipsis litteris promulgata, attendentes quod ipsi vias adinvenient, ut asserunt, com-petentes per quas, Deo volente, providebitur ut voluntates deffunctorum ultime /412v/ compleantur. Quod si forte quod absit adimplere neglexerint, nos extunc contra eosdem mediante iusticia procedemus. Datum Gerunde, VIII° idus octobris, anno Domini M° CCC° XXX° tercio. 123 1334 març 11. Terol El rei Alfons III mana al veguer de Girona que no tingui més de trenta saigs dins la vegueria de Girona. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 69 (110 × 280 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 304v-305.

Que en la vegueria de Gerona no pugen ésser sinó XXX saygs. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, dilecto suo vicario Gerunde et Bisulluni, presenti et qui pro tempore fuerit, salutem et dileccionem. Intellexerimus quod, quamquam in vicaria Gerunde pro negociis vicarii ipsius ad plenum sufficiant sagiones triginta, attamen vos, anelans tenere in ipsa vicaria sagionum numerum copiosum, posuistis in dicta vicaria ultra septuaginta sex sagiones. Cum autem multitudo sagionum ipsorum in oppressionem gentium esse proculdubio dinos-catur, ideo presuris ipsarum gentium, prout regie congruit dignitati, providere volentes, ordinamus et providimus de cetero /305/ obser-vandum quod in vicaria Gerunde ultra numerum triginta sagionum esse non possint. Mandantes vobis quatenus, electis per vos triginta sagionibus idoneis, alios ab officio sagione protinus expellatis et deinde ordinacionem huiusmodi teneatis et inviolabiliter observetis. Data Turolii, quinto idus marcii, anno Domini M° CCC° XXX° tercio. D. M. 124 1334 març 11. Terol El rei Alfons III mana al veguer de Girona que exerceixi la seva jurisdicció dins els llocs de Palau-sator, Monells i altres del bisbat de Girona. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 70 (110 × 285 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 305-v.

Que·l veguer ús de juridiccion en los lochs de Palau de la Tor e de Monels e en alcuns altres locs. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, dilecto suo vicario Gerunde et Bisulluni, salutem et dileccionem. Meminimus dudum ex causa revocasse concessiones factas quibusvis super exercicio iurisdiccionis nostre in nonnullis locis Cathalonie, ita quod de cetero per vicarios et alios nostros officiales dicta exerceretur iurisdiccio in locis predictis. Nunc autem nostro auditui est delatum quod vos in locis de Palacio de la Tor, de Monellis et quibusdam aliis locis, in quibus nos iurisdiccionem habemus, quique in revocacione predicta intelliguntur et debent intelligi, ommittitis ipsam iurisdiccionem exercere, ob quod ipsa nostra iurisdiccio enervatur. Quocirca redarguentes vos fortiter nec in merito super eo, vobis dicimus et precipiendo districte mandamus quatenus in locis predictis et aliis intra Gerundensem diocesem constitutis, sub revo-cacione premissa comprehensis, iurisdiccionem nostram exerceatis plenarie et complete taliter quod desidia, culpa vel necligencia vestri ipsa iurisdiccio enervari seu diminui /305v/ nequeat ullo modo, quinimo integra remaneat et illesa, alias vos proinde de tanta necli-gencia puniemus. Data Turolii, V° idus marcii, anno Domini M° CCC° XXX° tercio. D. M.


125 1334 març 11. Terol El rei Alfons III mana al veguer que revoqui totes les prohibicions sobre els aprovisionaments, procedeixin del lloc que sigui. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 305v.

Que·l veguer fassa revocar totes vedes fetes per qualsquequals de no trer viandes de qualsque locs. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, dilecto suo vicario Gerunde et Bisulluni, salutem et dileccionem. Ad nostrum noveritis pervenisse auditum quod nonnulli dicte vicarie fecerunt et nituntur facere prohibiciones et statuta in locis et castris eorum quod abinde victualia minime extrahantur. Sane cum solum regio culmini pertineat prohibiciones victualium facere, nec quamquam deceat talia attemptare, ideo vobis dicimus et precipiendo districte mandamus quatenus quascumque inhibiciones factas per quoscumque super non extrahendis victualibus a locis quibusvis faciatis protinus revocari, ipsos, si necesse fuerit, ad hoc fortiter compescendo. Datum Turolii, V idus marcii, anno Domini M° CCC° XXX° tercio. D. M. 126 1334 març 11. Terol El rei mana al veguer i al batlle que no donin llicència a ningú per vendre vitualles dins la vegueria o la batllia sense autorització dels jurats. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 308.

Que·ls officials reyals sens volentat dels jurats no donen licència a negun de trer vianda de la vegueria e batlia. a Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, dilecto et fidelibus suis vicario et baiulo Gerunde, salutem et dileccionem. Ex parte iuratorum et proborum hominum dicte civitatis fuit humiliter expositum coram nobis quod, cum ipsi pro utilitate publica faciant inhibiciones super non extrahendis victualibus de vicaria et baiulia predictis, vos, non bono zelo, sed prope aliqua suffragia mendicata contra prohibiciones predictas, datis licenciam aliquibus extrahendi victualia a vicaria et baiulia predictis. Ideo, redarguentes nos nec in merito super eo, vobis dicimus et precipiendo districte mandamus quatenus absque vel contra voluntatem dictorum iuratorum licenciam extrahendi victualia a dictis vicaria et baiulia minime concedatis, set ipsa extrahi minime permitatis. Datum Turolii, quinto idus marcii, anno Domini milesimo CCC XXX tercio. D. M. a. Al marge dret: vicaria. També hi ha dibuixat un sac i d’una mà posterior: altra letra en f. CCXCVI et f. CCCV et CCLXV, B.

127 1334 març 13. Barcelona Sobre la qüestió posada pels missatgers de la ciutat de Girona, els consellers de Barcelona responen que els mercaders o artesans que hagin contret deutes per raó del seu ofici, han de romandre presos fins que els satisfacin. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 412v-413.

Qui deu per robes de son offici o de son mester deu estar pres tro haia pagat. Als honrats e discrets lo batle e jutge ordinari de la ciutat de Gerona e a lurs lochtinents, los consellers els prohòmens de la ciutat de Barchinona, salut e honor. Ffem-vos saber que per los honrats en Bernat Estruç e en Bernat de Bas, ciutadans de la dita ciutat de Gerona e missatgers dels jurats e prohòmens d’aquela matexa ciutat, ha estat proposat denant nós que·s deguessem certifficar de I capítol a nós atorgat per privilegi, lo qual comensa: «Item, quod quicumque


tenens officium vel minis -terium et cetera», nós en quina manera entenem que·s deya servar, perquè signifficam a vós que si alcun mercader ho menestral comprara alcuna mercaderia ho alcuna cosa a ops de son offici /413/ o de son mester e aquell se abat, ho si alcun se clama d’aquell e mostre ab carta ho en altre manera ledesmement que aquell mercader ho menestral li deia alcuna quantitat qui sia de XX sòlidos a amont per son offici, e lo dit mercader o menestral, la dita quantitat no volrà ho no porà pagar, que estarà tant pres tro la dita quantitat haia pagada. Si donchs no allegava paga, en lo qual cas, és dat a menlavar per aquella quantitat qui demanada li serà e feta ferma de dret, és reebut a prova de la paga la qual ha a provar dins temps cert, axí con si era carta de comanda, e axí se observa e és estat observat en la dita ciutat de Barchinona. En testimoni de la qual cosa a instancia dels dits missatgers les presens letres havem fetes fer segellades ab lo segell del consell de la dita ciutat. Dat en Barcelona, XIIIa die mensis marcii, anno Domini M° CCC° XXX° tercio. 128 1334 setembre 23. Barcelona L’infant Pere, fill del rei Alfons III, mana al batlle de Girona que obligui certs ciutadans a pagar el que deuen en raó del blat que els ha estat lliurat pels jurats de la ciutat. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 72 (120 × 290 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 306.

Que·l batle forç alcuns ciutadans de pagar so que deuen, per raon de froment a els liurat per los jurats, segons la ordinacion feta per els. Infans Petrus, illustrissimi domini regis Aragonum primogenitus ac eius generalis procurator, ffideli suo baiulo civitatis Gerunde vel eius locumtenenti, salutem et gratiam. Cum pro parte iuratorum dicte civitatis fuerit nobis humiliter suplicatum ut, cum aliqui cives Gerunde recusent indebite solvere aliquas peccunie quantitates quas debent racione frumenti eis traditi per ipsos iuratos, iuxta quandam ordinacionem factam per eosdem, dignaremur ipsos cives compelli facere per vos ad solvendum quan-titates peccunie supradictas. Idcirco, suscepta benigne suplicacione predicta, vobis dicimus et mandamus quatenus ipsos cives com-pellatis in continenti ad solvendum dictas peccunie quantitates, reiectis appellacionibus, firmis iuris et aliis excepcionibus quibuscumque, cum in tali casu obiecciones alique soluciones huiusmodi non debeant impedire. Data Barchinone, IX° kalendas octobris, anno Domini M CCC XXX quarto. Examinavit Rodericus. 129 1335 abril 18. València El rei Alfons III mana al veguer de Girona que faci destruir les forques i altres signes de jurisdicció instal·lats pels oficials del comte d’Empúries a Monells i que faci ús de la seva jurisdicció. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 73 (145 × 285 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 306-v.

Que·l veguer enderroch les forques del loc de Monels e tots altres senyals de juridiccion aquí posats per officials del comte d’Empúries e que el ús aquí de juridiccion. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, dilecto suo vicario Gerunde et Bisulluni, presenti et qui pro tempore fuerit, vel eius locumtenenti, salutem et dileccionem. Intelleximus per Guillelmum de Fellinis, procuratorem sive sindicum universitatis civitatis Gerunde quod, cum vos ad instanciam iura-/306v/-torum ipsius civitatis et pretextu cuiusdam provisionis facte per inclitum infantem Petrum, karissimum primogenitum et generalem procuratorem nostrum, intenderetis compellere homines loci de Monellis ad recipiendum de grano frumenti quod ad civitatem Gerunde pro comuni utilitate apportatum extitit in navi Ffrancisci Agustini, civis Barchinone. Et ex hoc Raimundus de Impuriis, procurator generalis in comitatu Impuriarum, pro inclito infante Petro, Rippacurcie et Impuriarum comite, karissimo fratre nostro, dictis iuratis per suam patentem literam nunc nobis hostensam scripserit quod dictus locus et homines de Monellis sunt iurisdiccionis, dominii et territorii dicti incliti infantis Petri, fratris nostri, et non de nostra seu vicarie Gerunde, cominando eisdem iuratis ne pignorarent dictos homines de Monellis seu emparas aliquas facerent, alias per repignoraciones provideret eisdem, de quibus vehementer nec inmerito cogimur admirari, cum dictus infans ex comissione nostra per nos ad eius instanciam sibi facta, quam ex causa dudum revocavimus et nunc etiam ex certa sciencia duximus revocandam, teneret et exerceret iurisdiccionem in dicto loco et predicta, que sunt perniciosa exemplo ac in magnam iniuriam et offensam iurisdiccionis regie attemptata, non debeant sub


oculorum connivencia pertransire. Idcirco vobis dicimus et mandamus firmiter et districte ac sub pena nostre gratie et mercedis quatenus, visis presentibus, evellatis furcas seu alia signa iurisdiccionis per officiales dicti infantis inibi posita seu erecta utendo de cetero dicta iurisdiccione, ut consuetum est fieri in dicto loco et eius terminis et hominibus ipsorum. Et si super hoc rebellionem seu resistenciam inveneritis, extunc cum exercitibus et alias procedatis contra officiales dicti infantis et quoslibet resistentes taliter quod sit ceteris iurisdiccionem nostram usurpare volentibus in exemplum. Data Valencie, XIIII° kalendas madii, anno Domini M° CCC° XXX° quinto. Provisa Arnaldus. 130 1335 abril 20. València El rei Alfons III notifica al seu germà Pere, comte de Ribagorça i d’Empúries, la revocació de la concessió de la jurisdicció de Monells, que és de la competència del veguer de Girona. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 74 (115 × 275 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 307-v.

Revocacion de la concession feta al compte d’Empúries de la juridiccion del loc de Monels e que d’aquela ús lo veguer de Gerona. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, inclito infanti Petro, Ruppacurcie et Impuriarum comiti, karissimo fratri nostro, salutem et fraterne dileccionis affectum. Licet ad vestri instanciam vobis comiserimus, ut auctoritate nostra possetis uti mero et mixto imperio et alia iurisdiccione nobis pertinente in loco de Monellis, amotis ab exercicio iurisdiccionis eiusdem vicario Gerunde et aliis nostris officialibus ad quorum officium pertinebat. Attamen quia, prospecta diligencius et attenta ipsa comissione et aliis comissionibus super predictis per nos factis, ipsas invenerimus in derogacionem constitucionum generalium Cathalonie curiarum, ad quarum observacionem cum iuramento sumus astricti, factas fuisse et quoddam etiam statutum iuratum per nos factum de non alienandis infra certum tempus iuribus seu iurisdiccionibus nostris ad hoc invenerimus repugnare. Et ex hiis et aliis de causis racionalibus atque iustis omnes et singulas concessiones seu comissiones quibuscumque personis per nos factas, per quas per modum predictum vel alium utantur vel uti possent mero et mixto imperio aut iurisdiccione aliqua nobis pertinentibus providerimus revocandas, inter quas revocare habuimus comissionem dicte iurisdiccionis vobis, ut premittitur, per nos factam. Idcirco vobis hec intimare curavimus, inhibentes vobis et officialibus vestris ne de cetero in dicto loco de Monellis ipsa iurisdiccione utamini seu utantur, cum vicarius noster Gerunde ad mandatum nostrum inibi dicta iurisdiccione uti debeat, comissione per nos vobis facta /307v/ in aliquo non obstante. Data Valencie, XII° kalendas madii, anno Domini millesimo CCC° tricesimo quinto. Provisa Arnaldus. 131 (S. d.) (s. l.) El rei Alfons III revoca la concessió feta a n’Estanyet i mana al batlle que no permeti la construcció, en el fossar situat sota el castell de Sobreportes, de cap forn ni qualsevol altra construcció. [A]. Original perdut. B. Còpia inacabada de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 308.

Que en los vals sots lo castel de Sobra Porta no sia fet forn ne altra obra i revocacion de concession quin era feta a·n’Estanyet. Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, ffideli suo baiulo Gerunde vel eius locumtenenti, salutem et gratiam. Constitutus in nostra presencia magestatis fidelis noster Guillelmus de Fallinis, sindicus seu procurator universitatis civitatis Gerunde, nobis nomine eiusdem universitatis exposivit reverenter quod, tempore quo rex Francie obsessit civitatem Gerunde, ipsa civitas per quemdam locum qui est subtus castrum de Sobreporta et qui erat debilior sive minus fortis, fuit tunc forcius expugnata sic quod per illum locum pervenit in maximum periculum civitas supradicta. Ex quo cives et /308v/ habitatores eiusdem post reditum et mortem dicti domini Francie regis volentes dicte civitati dampna seu pericula evitare emerunt [...]. 132 1335 novembre 4. Girona


Composició feta entre l’abat del monestir de Sant Feliu de Guíxols i els jurats i prohoms de Girona sobre la franquesa de mesuratge de les compres de gra o altres mercaderies realitzades per la ciutat que transitessin pel port de Sant Feliu. Els estrangers, per contra, hauran de pagar una mesura de cada setanta venudes fora de la ciutat de Girona; mitja mesura en cas que la seva mercaderia no es transportés fora de la ciutat o si es descarregava a Sant Feliu sense vendre’s. En el cas que no es descarregués no pagarien res. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, 203-207. a. Ed. de la còpia B per E. GRAHIT I PAPELL , op. cit., p. 241-244 (doc. XXIX).

Composicion feta entre·l’abat de Sent Ffeliu de Guíxols e·ls jurats de la ciutat. Noverint universi quod, cum esset contencio inter venerabiles ffratrem Raymundum, Dei gratia abbatem Sancti Ffelicis Guixellensis, et iuratos et probos homines civitatis Gerunde super infrascriptis, finaliter volentes amicabiliter venire ad finem super dicta contencione, amicis utriusque partis intervenientibus et longo tractatu super hoc habito inter eos, fuit conventum inter partes predictas, quod si nomine universitatis Gerunde voluntarie vel cohacte erat adductum aliquod vexellum ad Sanctum Ffelicem portans granum vel alias res que men-surentur vel ponderentur, hoc est que vendantur ad mensuram vel pondus quod de hoc quod dicta universitas emet de dicto vexello, non solvatur aliquid pro mensuratico vel penso vel pro aliquo alio iure abbati vel monasterio Sancti Ffelicis Guixellensis per venditorem vel emptorem, set de toto eo quod venderetur alii, quicumque esset, solveret mensuraticum et aliud ius ibi consuetum solvi venditor et nichil emptor, nec etiam si granum esset discarricatum apud Sanctum Felicem, si dicta universitas pro necessitate civitatis recipiebat illud ipsum emendo ibi et faciebat ipsum portari ad civitatem, quod de tali grano cuiuscumque esset non solvatur mensuraticum vel aliud ius dictis abbati et monasterio. Item, fuit conventum inter predictos quod nullus civis nec habitator Gerunde qui aportet granum quod-/203v/-cumque per mare vel per terram ad Sanctum Ffelicem Guixellensis vel alias res que vendantur vel consueverint vendi ad mensuram vel pondus, non solvat aliquid pro mensuratico vel penso vel pro alio aliquo iure abbati et monasterio predictis, sive illud vendat ibi vel illud portet ad civitatem Gerunde vel ad alium locum. Item, fuit conventum ad bonum et utilitatem et ad alleviamentum estrangeriorum quod omnis estrangerius, id est omnis homo cuiuscumque condicionis sit, qui non sit civis nec habitator civitatis Gerunde, qui aportet granum, cuiuscumque generis sit, vel alias res que vendantur vel consueverunt vendi ad mensuram vel pondus ad portum Sancti Ffelicis, et dis-carriquentur ibi vel in quocumque loco ville vel parrochie vel termini Sancti Ffelicis, si ibi vendantur, vel alio modo alienentur ad mensuram Sancti Ffelicis vel ad aliam quamcumque mensuram, dictus abbas et monasterium capiant, habeant et recipiant de dicto estrangerio, id est qui non sit civis vel habitator civitatis predicte, tociens quociens dicte res ibi erunt alienate, sicut consueverunt ius mensuratici vel pensi, id est, pro mensuratico septuagesimam mensuram, id est, de septuaginta mensuris unam et ad illam racionem secundum plus et minus et non plus, et pro penso, sicut ibi consuetum est, et illud idem ius capiant et recipiant ubicumque sit facta vendicio vel alienacio de dictis /204/ grano vel rebus dum tamen ibi id est in uno dictorum locorum vendantur. Set si ille estrangerius, postquam venisset ad portum Sancti Ffelicis, inde vellet recedere cum eo quod aportasset vel eius aliqua parte vel vellet mitere partem aliquam ad alium locum per mare et non ad Sanctum Felicem vel parrochiam vel terminum vel venderet stando in mari persone vel personis que non venirent ad Sanctum Felicem vel parrochiam vel terminum, quod hoc posset facere libere, nec de eo quod secum portaret vel miteret ad aliam partem vel venderet, secundum quod modo est proxime dictum, non teneretur solvere aliquod ius dicto abbati vel monasterio. Item, fuit conventum inter predictos ad bonum et utilitatem et alleviamentum estrangeriorum, quod si estrangerius qui venisset ad portum Sancti Ffelicis voluntarie pro sua mercaderia vel etiam per vim habuerat illuc venisse, discarricabat apud Sanctum Felicem vel in parrochia vel in termino, et ea predicta que portasset non vendebat ibi nec alienabat et extraheret inde ea ad mensuram et ad alium locum ea transportabat, quod dictum monasterium reciperet et haberet a dicto estrangerio medium mensuraticum, id est de centum quadraginta mensuris unam et in illa racione secundum plus et minus, nisi ea portaret ad civitatem Gerunde ad vendendum et ibi vere venderet, in quo casu non teneretur solvere aliquid dicto abbati vel monasterio de eo quod in dicta civitate venderet, set si inde extraheret et portaret extra dictam civitatem, solveret medium mensuraticum de eo quod inde extraheret et ad alium locum portaret. Et isto modo voluerunt et promiserunt dicti /204v/ veneralibes abbas cum voluntate sui conventus et iurati et probi homines de voluntate et consensu consiliariorum dicte civitatis per se et successores suos in posse notarii infrascripti recipientis nomine cuius seu quorum intersit, quod predicta tenebunt et observabunt et quod nunquam contravenient, nec predicti iurati et probi homines dictum abbatem vel monasterium impedient nec modo aliquo contradicent ei in recipiendo dicta iura et alia que consueverint recipere secundum formam supradictam. Et, quia fraus in omni re debet vitari, fuit conventum inter predictos quod si civis vel habitator civitatis Gerunde dicet eas reas que discarrecabuntur in villa Sancti Ffelicis vel parrochia vel termino esse suas in totum vel partem quamcumque, quod hoc habeat averare per


sacramentum requisitus de hoc per abbatem vel suum locumtenentem. Item, ad vitandum fraudem quod non fiat, quod si estrangerius qui volet transportare ea que habebit apud Sanctum Ffelicem vel in parrochia vel termino ad civitatem Gerunde, det securitatem idoneam dicto abbati vel suoa locumtenenti, quod, de hoc quod non vendetur in dicta civitate, solvat medium mensuraticum dictis abbati et monasterio, et de hoc quod vendetur de quo debeat dari dictum medium mensuraticum, secundum quod dictum est, certificetur dictus abbas vel locum suum tenens per iuramentum estrangerii, tamen si estrangerius nolebat vel non poterat dare dictam securitatem, reciperetur dictum medium mensuraticum integre per abbatem vel locum suum tenentem et postea de /205/ hoc quod vendidisset in dicta civitate, fieret restitucio de eo quod recepisset secundum quantitatem eius quod in dicta civitate esset venditum vel in totum, si totum ibi esset venditum, et de hoc sit facta certificacio semper abbati vel locum suum tenenti, quod eam habere velint in forma predicta, id est per sacramentum estrangerii. Et, de hiis voluerunt et mandaverunt quelibet partium, quod fierent duo instrumenta per alfabetum divisa, unum in latinum et aliud in romancium cuilibet partium. Que acta fuerunt Gerunde, die sabbati intitulata pridie nonas novembris, anno Domini M° CCC° XXX° quinto, presentibus et vocatis testibus, venerabili Iaçperto Folcrandi, sacrista secundo, et Bernardo de Rivoclaro, clerico ecclesie Gerundensis, Nicholao Yspani de villa Sancti Ffelicis Guixellensis, Guillelmo Fferrarii et Guillelmo Ialberti, clericis ecclessie de Mayano diocesis Gerundensis. Quibus premissis incontinenti nullo actu medio dictus venerabilis ffrater Raymundus, Dei gratia abbas dicti monasterii Sancti Ffelicis Guixellensis, in presencia testium predictorum et ipsis vocatis et presentibus, ex certa sciencia per se et omnes successores suos dicti monasterii abbates, de expresso consensu et voluntate reverendo in Christo patris ac do-mini, domini Arnaldi, Dei gratia Gerundensis episcopi, necnon etiam de voluntate et assensu, ut asseruit, conventus dicti sui monasterii, firmavit, laudavit et approbavit omnia et singula supradicta et ea semper rata et firma habere et tenere promisit in posse mei /205v/ notarii infrascripti, tanquam publice persone, predicta omnia et singula stipulantis et recipientis nomine omnium et singulorum quorum interest vel interesse possit aut poterit in futurum. Et similiter incontinenti, ipsa eadem die, venerabiles Bernardus de Burdillis, legum professor, Bernardus de Balneolis, Guillelmus de Sancto Martino iunior, Bernardus de Hospitali, Bernardus de Campis et Bernardus de Lampadiis, iurati anni presentis dicte civitatis, nominibus propriis et nomine etiam et auctoritate officii quo utuntur dicti iuradeschi, et Arnaldus Raffardi et Arnaldus Perpiniani, Bernardus Strucii et Berengarius de Spodolia, iurisperitus, associati dictis iuratis per consiliarios dicte civitatis ad tractandum super predictis pro dicta civitate et eius civibus, de consilio etiam et expresso consensu consiliariorum dicte civitatis et aliorum etiam plurium ex probis hominibus ipsius civitatis quorum nomina et firmamenta inferius scripta sunt, firmaverunt, laudaverunt ac etiam approbaverunt omnia et singula supradicta et ea semper rata et firma habere et tenere promiserunt in posse mei notarii infrascripti, tanquam publice persone, predicta omnia et singula stipulantis et recipientis nomine onmium et singulorum quorum interest vel interesse possit aut poterit in futurum, presentibus et vocatis testibus quibus supra. Et ipsa etiam eadem die sabbati supradicta, lectis et expositis per me subscriptum notarium consiliariis et civibus dicte civitatis /206/ inferius nominatis omnibus supradictis conventis, actis et probatis hinc, inde in presencia Arnaldi Alionis et Ffrancisci de Campis, oriundi de Cilrano, testium ad hec specialiter vocatorum, ipsi omnes, videlicet: discretus Ffranciscus de Terradis, iurisperitus, Petrus de Trilia, Petrus de Serra, iusperitus, Arnaldus de Vivariis iunior, Bonanatus de Burdillis, Bonanatus de Tornavellis maior dierum, Nicholaus de Vernu, Bernardus Margariti, Arnaldus de Campolongo, Iacobus Pabie, Raymundus de Balneolis, Raymundus Tortose de Quexanis, Raymundus de Columbario, Ffranciscus Margariti, Poncius Malarcii, Bernardus Sampsonis, Gui-llelmus Petri Gerones, Petrus Palegrini, Petrus de Villardello, Raymundus de Cigiario et Bernardus de Cigiario, eius filius, Iacobus Truylars, Guillelmus Fortis, Guillelmus de Cirerio, Raymundus Provincialis, Be-rengarius de Rieria, Arnaldus de Podio, Iacobus de Mediavilla, Beren-garius Sa Ramada, Berengarius Renalli, mercator, Petrus Ferrarii, mercator, Petrus de Campodorano, Bernardus de Podio Moradello, Bernardus de Scala, dominus domus de Vineolis, Raimundus Malarcii, dominus castri de Vilaubino, Ffelix Generii, campsor, Guillelmus de Abbacia, draperius, Bernardus de Basso, Iacobus de Ffonte, Iacobus Marchoni, Guillelmus Sunearii minor dierum, Raymundus Calveti, Petrus Ramada, Guillelmus de Fornillis, Iacobus Verdera, Guillelmus Petri Cerviani, Raymundus de Podio, apothecarius, Raymundus de Sancto Emiterio /206v/, Bernardus Boterii, Raymundus Fuyani et Fferrarius de Letone, omnes cives Gerunde, firmaverunt ac etiam approbaverunt omnia et singula supradicta et ea semper rata et firma habere et tenere promiserunt per se et suos in posse mei notarii infra-scripti, tanquam publice persone, predicta omnia et singula stipulantis et recipientis nomine omnium et singulorum quorum interest vel interrese possit aut poterit in futurum. Postmodum die lune proxime subsequenti intitulata VIII° idus novembris, anno predicto, reverendus dominus Arnaldus, Dei gratia Gerundensis episcopus, lectis et expositis in eius presencia per me subscriptum notarium omnibus et singulis supradictis supra contentis, actis, conventis et expressatis, ad ea omnia suum prebuit assensum et ea firmavit, presentibus testibus, venerabili Bernardo de Lachu, presbitero de capitulo ecclesie Gerundensis, et Guillelmo Venrelli, eiusdem domini episcopi


notarii. Et die sabbati proxime subsequenti intitulata, III° idus novembris, anno predicto, conventus predicti monasterii Sancti Ffelicis Guixellensis convocatus per dictum abbatem ac congregatus ex causa predicta in camera dicti abbatis, perlectis de verbo ad verbum per me subscriptum notarium ibi specialiter vocatum et presentem omnibus et singulis supradictis conventis, actis et superius expressatis in presencia dicti conventus, incontinenti idem conventus, sic congregatus de licencia dicti abbatis, quam generaliter eidem conventui et singulis de ipso conventu prestitit, ex certa sciencia laudavit, firmavit ac etiam approbavit omnia et singula supradicta eaque semper rata et firma habere et tenere promisit et non contravenire in posse mei subscripti notarii, tanquam publice persone, presentis ibidem ac stipulantis et recipientis predicta omnia et /207/ singula nomine omnium quorum interest vel interesse possit aut poterit in futurum. Presentibus et vocatis testibus: Nicolao Ispani, dicte ville Sancti Ffelicis et Andrea Ferrarii, clerico. Eg+o Ffranciscus Simonis, publicus notarius substitutus auctoritate regia a Bernardo de Toylano, publico Gerunde notario, qui premissis omnibus et singulis vocatus interfui, hec ad requisicionem dictarum partium in presentem publicam formam redigens, scribi feci et clausi. a. Suum, B.

133 1335 novembre 4. Girona Acte idèntic redactat en català. A. B.

Original sobre pergamí, nº 1.619 (755 × 582 mm), conservat a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 207v-212.

Item la dita composicion romansada. Sapien tots que con fos contesa entre·ls honrats ffrare Ramon, per la gràcia de Déu, abbat de Sent Ffeliu de Guíxols, els iurats e prohòmens de la ciutat de Gerona sobre les coses daval escrites, finalment els volens amigablament venir a fin sobre la dita contesa, amichs de cascuna de les parts entrevinens e lonch tractament sobre ço haüt entre els, fo avengut entre les parts desús dites que si per nom de la universitat de Gerona ho per grat ho per força era amenat, negun vexel a Sent Ffeliu portan gran ho altres coses qui·s mesuren ho·s pesen, ço és qui·s venen a mesura ho a pes que deçò que la dita universitat comprara del dit vexel, noc pach res per mesuratge ho per pes ho per nuyl altre dret al abbat ne al monastir de Sent Ffeliu /207v/ de Guíxols per lo venedor ne·l comprador, mas de tot ço que venés a altre quisquifos pagàs mesuratge e altre dret aquí acustumat de pagar lo venedor e no res lo comprador, ni encara si gran era descarregat a Sent Ffeliu si la dita universitat per necessitat de la ciutat los prenia compran aquel a qui el fahia aportar a la ciutat, que daytal gran de quisquifos no pach mesuratge ho altre dret als dits abbat e monastir. Encara fo avengut entre·ls desús dits que negun ciutadan, ne habitador de Gerona qui aport gran negun per mar o per terra a Sent Ffeliu de Guíxols ho altres coses qui·s venen ho s’agen acustumat de vendre a mesura o a pes, no pach nuyla res per mesuratge ho per pes ho per altre nuyl dret al abbat e monastir desús dits sia que·l vena a qui hol se’n port a la ciutat de Gerona ho en altre loch. Enchara fo avengut a ben e a profit e aleugament dels estrangers, que tot estranger, ço és tothom de qualque condició sia qui no sia ciutadan ni habitador de la ciutat de Gerona, qui aport gran de qualque linyatge sia ho altres coses qui·s venen ho sagen acustumat de vendre a mesura ho a pes al port de Sent Ffeliu es descarreguen aquí ho en qualque loc de la vila ho de la parròchia ho del terme de Sent Ffleliu si aquí seran venudes ho en altre manera alienades a mesura de /208/ Sent Ffeliu ho altre qualsevol mesura, lo dit abbat o monestir prenen, haien e reeben del estranger, so és qui no sia ciutadan ho habitador de la dita ciutat, aytantes vegades con les dites coses a qui seran alienades, axí con han acustumat dret de mesuratge e de pes, ço és, per mesuratge la satentena mesura, ço és, de LXX mesures una e en aquela rahon segons més o meyns e no més e de pes, axí con és acustumat, e aquel matex dret prenen e reheben un que sia feta la venda ho alienacion de les dites coses sol que aquí, ço és en un dels dits lochs sien liurades, mas si aquel estranger pus fos vengut al port de Sent Ffleliu se’n volia partir ab ço que hauria aportat ho alcuna partida hon volia trametra partida alcuna a altre loch per mar e no a Sent Ffeliu ho en la parròquia ho terme hon vendria estant en la mar a persona ho persones qui no venguessen a Sent Ffeliu ho a la parròchia ho terme que açò pogués fer franchament ni deçò que se’n portaria ho trametria a altra part ho vendria segons que ara és prop dit, no fos tengut de pagar negun dret al dit abat ho monastir. Encara fo avengut entre·ls desús dits a ben e a profit e aleviament dels estrangers, que si·l estranger qui sera vengut al port de Sent Ffeliu voluntàriament per sa mercaderia ho nex par força era a qui haüt a venir descarragava a Sent Ffeliu ho a la parrò-/208v/-quia ho el terme e les coses desús dites que hauria aportades no venia aquí, ne alienava e les trahia d’aquí a mesura e a altre loc les tresportava, que·l dit monastir preses e hagués del dit estranger mig mesuratge, ço és a saber, de CXL mesures una e en aquela rahon segons més e menys e no més. Si doncs no les portava a la ciutat de Gerona per vendre e aquí


vertaderament les venia, en lo qual cas no fos tengut de pagar res al dit abbat ho monastir deçò que en la dita ciutat venés, mas si d’aqui ho trahia e ho portava fora la dita ciutat, que pagàs mig mesuratge de ço que·n trauria e a altre loc portaria. E en aquesta manera volgueren e promeseren los dits honrats abbat ab volentat de son covent e iurats e prohòmens de volentat e consentiment dels conseylers de la ciutat per si e per lurs successors en poder del notari daval escrit reeben per nom d’aquel e d’aquels de qui·s pertanga, que les damont dites coses tendran e serveran e que iamés contra no hi venran ni los dits iurats ho prohòmens lo dit abbat ho monastir no embargaran, ne en nuyla manera no contrastaran a pendre los dits drets e altres que haien acustumat de pendre segons la forma desús dita. E per tal cor frau en tota res deu ésser esquivada, fo avengut entre·ls desús dits que si ciutadan ho habitador de la ciutat de Gerona dirà les coses que seran descarregades en la vila de Sent Ffeliu e parròquia ho terme ésser sues en tot ho en /209/ partida qualque qual que açò haia a averar per sagrament request d’açò per l’abat ho son lochtinent. Enchara per esquivar frau que no·s faça que si·l estranger qui volrà transportar les coses qui haurà a Sent Ffeliu ho en la parròchia o terme a la ciutat de Gerona don segurtat covinent al dit abbat ho a son lochtinent que d’açò qui no·s venés en la cita ciutat, pach mig mesuratge al dit abbat e monestir e d’açò qui·s vendra de que·s deia dar lo dit mig mesuratge segons que dit és sia certificat lo dit abbat ho son lochtenent per sagrament del estranger. Emperò si·l estranger no volia ho no podia dar la dita segurtat, fos reebut lo dit mig mesuratge entirament per l’abat ho son lochtenent e puys d’eçò que hauria venut en la ciutat fos li retut d’eçò que hauria reebut segons la quantitat que en la ciu-tat seria venuda ho en tot si tot serà venut e d’eçò sia totstemps feta certificacion al abbat ho a son lochtinent que la vuylen haver en la forma dessús dita, so és per sagrament del estranger e d’açò volgren e manaren quascuna de les parts que fossen fetes dues cartes partides per letres: una en latin e altre en romanç a quascuna de les parts. Que acta fuerunt Gerunde, die sabbati intitulata pridie nonas novembris, anno Domini Mº CCCº XXXº quinto, presentibus et vocatis testibus, venerabili Iasperto Folcrandi, sacrista secundo, et Bernardo de Rivoclaro, clerico ecclesie Gerundensis, Nicholao Yspani de villa Sancti Ffelicis /209v/ Guixellensis, Guillelmo Fferrarii et Guillelmo Ialberti, clericis ecclesie de Mayano diocesis Gerundensis. Quibus premissis incontinenti nullo actu medio dictus venerabilis ffrater Raymundus, Dei gratia abbas dicti monasterii Sancti Ffelicis Gui-xellensis, in presencia testium predictorum et ipsis vocatis et presentibus, ex certa sciencia per se et omnes successores suos dicti monasterii abbates, de expresso consensu et voluntate reverendi in Christo patris ac domini, domini Arnaldi, Dei gratia Gerundensis episcopi, necnon etiam de voluntate et assensu, ut asseruit, conventus dicti sui monasterii, firmavit, laudavit, et approbavit omnia et singula supradicta et ea semper rata et firma habere et tenere promisit in posse mei notarii infrascripti, tanquam publice persone, predicta omnia et singula stipulantis et recipientis nomine omnium et sin-gulorum quorum interest vel interesse possit aut poterit in futurum. Et similiter incontinenti ipsa eadem die, venerabiles Bernardus de Bur-dillis, legum professor, Bernardus de Balneolis, Guillelmus de Sancto Martino iunior, Bernardus de Hospitali, Bernardus de Campis et Bernardus de Lampadiis, iurati anni presentis dicte civitatis, nominibus propriis et nomine etiam et auctoritate officii quo utuntur dicti iuradeschi, et Arnaldus Raffardi et Arnaldus Perpiniani, Bernardus Strucii et Berengarius de Spodolia, iurisperitus, associati dictis iura-tis per consiliarios dicte civitatis ad tractandum super predictis pro dicta civitate et eius civi-/210/-bus, de consilio etiam et expresso consensu consiliariorum dicte civitatis et aliorum etiam plurium ex probis hominibus ipsius civitatis quorum nomina et firmamenta inferius scripta sunt, firmaverunt, laudaverunt ac etiam approbaverunt omnia et singula supradicta et ea semper rata et firma habere et tene-re promiserunt in posse mei notarii infrascripti, tanquam publice persone, predicta omnia et singula stipulantis et recipientis nomine onmium et singulorum quorum interest vel interesse possit aut poterit in futurum, presentibus et vocatis testibus quibus supra. Et ipsa etiam eadem die sabbati supradicta, lectis et expositis per me subscriptum notarium consiliariis et civibus dicte civitatis inferius nominatis omnibus supradictis conventis, actis et approbatis hinc, inde in presencia Arnaldi Alionis et Ffrancisci de Campis, oriundi de Cilrano, testium ad hec specialiter vocatorum, ipsi omnes, videlicet: discretus Ffranciscus de Terradis, iurisperitus, Petrus de Trilia, Petrus de Serra, iurisperitus, Arnaldus de Vivariis iunior, Bonanatus de Bordillis, Bonanatus de Tornavellis maior dierum, Nicholaus de Vernu, Bernardus Margariti, Arnaldus de Campolongo, Iacobus Pabie, Raymundus de Balneolis, Raymundus Tortose de Quexanis, Raymundus de Columbario, Ffranciscus Margariti, Poncius Malarcii, Bernardus Sampsonis, Guillelmus Petri Gerones, Petrus Palegrini, Petrus de Villardello, Raymundus de Cigiario, Bernardus de Cigiario, eius filius, /210v/ Iacobus Truylars, Guillelmus Fortis, Guillelmus de Cirerio, Raymundus Provincialis, Berengarius de Riaria, Arnaldus de Podio, Iacobus de Mediavilla, Berengarius Sa Ramada, Berengarius Renalli, mercator, Petrus Ferrari, mercator, Petrus de Campodorano, Bernardus de Podio Moradello, Bernardus de Scala, dominus domus de Vineolis, Raimundus Malarcii, dominus castri de Vilaubino, Ffelix Generii, campsor, Guillelmus de Abbacia, draperius, Bernardus de Basso, Iacobus de Ffonte, Iacobus Marchoni, Guillelmus Sunearii minor dierum, Raymundus Calveti, Petrus Ramada, Guillelmus de Fornillis, Iacobus Verdera, Guillelmus Petri Cerviani, Raymundus de Podio, apothecarius, Raymundus de Sancto Emiterio, Bernardus Boterii, Raymundus Fuyani et Fferrarius de


Letone, omnes cives Gerunde, firmaverunt, laudaverunt ac etiam approbaverunt omnia et singula supradicta et ea semper rata et firma habere et tenere promiserunt per se et suos in posse mei notarii infrascripti, tanquam publice persone, predicta omnia et singula stipulantis et recipientis nomine omnium et singulorum quorum interest vel interesse possit aut poterit in futurum. Post modum die lune proxime subsequenti intitulata VIIIº idus novembris, anno predicto, reverendus dominus Arnaldus, Dei gratia Gerundensis episcopus, lectis et expositis in eius presencia per me subscriptum notarium omnibus et singulis supradictis supra contentis, actis, conventis et expressatis, ad ea omnia suum prebuit assensum et ea firmavit, presentibus testibus venerabili Bernardo de Lachu, presbitero de capitulo ecclesie /211/ Gerundensis et Guillelmo Venrelli, eiusdem domini episcopi notarii. Et die sabbati proxime subsequenti intitulata tercio idus novembris, anno predicto, conventus predicti monasterii Sancti Ffelicis Guixellensis convocatus per dictum abbatem ac congregatus ex causa predicta in camera dicti abbatis, perlectis de verbo ad verbum per me subscriptum notarium ibi specialiter vocatum et presentem omnibus et singulis supradictis conventis, actis et superius expressatis in presencia dicti conventus, incontinenti idem conventus, sic congregatus de licencia dicti abbatis, quam generaliter eidem conventui et singulis de ipso conventu prestitit, ex certa sciencia laudavit, firmavit ac etiam approbavit omnia et singula supradicta eaque semper rata et firma habere et tenere promisit et non con-travenire in posse mei subscripti notarii, tanquam publice persone, presentis ibidem ac stipulantis et recipientis predicta omnia et singula nomine omnium quorum interest vel interesse possit aut poterit in futurum. Presentibus et vocatis testibus: Nicolao Yspani, dicte ville Sancti Ffelicis et Andrea Ferrarii, clerico. Eg+o Ffranciscus Simonis, publicus notarius substitutus auctoritate regia a Bernardo de Toylano, publico Gerunde notario, qui premissis omnibus et singulis vocatus interfui, hec ad requisicionem dictarum partium in presentem formam publicam redigens, scribi feci et clausi. 134 1336 juny 9. Lleida El rei Pere III mana al veguer de Girona que actuï contra els batlles, jutges, escrivans i saigs de Peratallada, Cruïlles, Regencós, Esclanyà, Begur, Palafrugell i Brunyola, si usurpen la jurisdicció reial en aquests llocs. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 77 (110 × 290 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 311.

De la juridiccion de Peratayada, de Cruyles, de Regencós, de Sclaynà, de Begur, de Palafrugel, de Bruynola. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffideli nostro vicario Gerunde et Bisulluni vel eius locumtenenti, salutem et gratiam. Quamquam nos et curia nostra Gerunde merum et mixtum imperium et omnem iurisdiccionem habeamus in locis de Peratayada, de Crudiliis, de Regencos, de Sclanya, de Bagur, de Palaffrugello et de Brunyola, attamen illi quorum dicta loca sunt, necnon baiuli, iudices, scriptores et sagiones dictorum locorum conando usurpare iurisdiccionem nostram, conficiunt scripturas, faciunt mandata et utuntur aliquibus que ad merum et mixtum imperium pertinent in preiudicium, ut dicitur, iurisdiccionis nostre, verum cum nostra intersit taliter providere quod iurisdiccio nostra servetur illesa. Idcirco vobis dicimus et mandamus quatenus si vobis constiterit predicta vera fore, omnes scripturas in dictis locis factas in preiudicium iurisdiccionis nostre ad manus vestras recipiatis, necnon illos quorum dicta loca sunt baiulos, iudices, scriptores et sagiones dictorum locorum capiatis et ipsos sub manuleuta idonea tradatis et contra eos, pro usurpacione iurisdiccionis nostre procedatis, prout de iure et racione fuerit fa-ciendum et in predictis cum summa diligencia procedatis. Data Ilerde, quinto idus iunii, anno Domini Mº CCCº XXXº sexto. Examinavit Rodericus. 135 1336 juny 10. Lleida El rei Pere III confirma la venda del bovatge, terratge i herbatge feta pel seu predecesor Jaume als comtes, vescomtes, barons, rics homes, cavallers, ciutadans i homes de les ciutats de Catalunya, el 4 de febrer de 1300. A. B.

Original pergamí, nº 234 (511 × 702 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 49-52v

Confirmacion feta per lo senyor rei En Pere de la venda del bovatge.


In Dei nomine. Noverint universi quod cum nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesques Barchinone, viso quodam capitulo secunde curie Barchinone dudum per illus-trissimum dominum regem Iacobum, recolende memorie avum nostrum, celebrate, tenor cuius capituli talis est: «item, quod nostri successores in comitatu Barchinone vel in Cathalonia unus post alium imperpetuum antequam richi homines, milites vel cives vel homines villarum faciant sibi sacramentum vel fidelitatem, iurent et teneantur iurare et confirmare et approbare publice vendicionem et franquitudinem bovagii et omnia alia statuta et ordinaciones factas in ista presenti curia et in curiis generalibus factis in Montessono et Barchinone et in aliis locis Cathalonie et alia privilegia et gratias concessas, tam in speciali quam in generali, richis hominibus et militibus et civibus et hominibus villarum et civitatibus et locis et villis que sint nostre vel predictorum. Et, si aliquis vel aliqui Cathalonie, cuiuscumque digni-tatis vel condicionis sint, facerent dicto domino Cathalonie sacramen-tum vel fidelitatem antequam ipse fecerit dictum sacramentum et confirmacionem, quod non valeat». Viso etiam quodam instrumento vendicionis, remissionis et franquitatis bovagii, terragii et herbagii per prefatum dominum regem Iacobum, bone memorie avum nostrum, /49v/ facto et iurato richis hominibus, militibus, civibus et hominibus villarum Cathalonie et hominibus eorumdem precio ducentarum mille librarum Barchinone, in quo instrumento inter alia sequens clausula continetur: «Preterea ex certa sciencia volumus et concedimus vobis et vestris et omnibus aliis et singulis supradictis specialiter vel generaliter dictis seu nominatis et notario infrascripto, nomine vestro et omnium aliorum et singulorum generaliter et specialiter nominatorum, a nobis legitime stipulanti, paciscenti et recipienti, et perpetuo ordinamus per nos et omnes heredes et quoscumque suc-cessores nostros quod successores nostri in comitatu Barchinone et in Cathalonia, tam generaliter quam specialiter, unus post alium successive, tempore sui novi dominii seu nove successionis, antequam richi homines, milites, cives et burgenses et homines villarum et aliqui alii Cathalonie sibi faciant seu prestent iuramentum et fidelitatem vel sibi in aliquo respondeant, et antequam aliquis, requisitus expresse vel non requisitus, sibi faciat vel facere teneatur homagium vel aliquam recognicionem racione feudorum vel qualibet alia racione, ipse successor nostri et nostrorum in comitatu Barchinone et in Cathalonia, quicumque fuerit generalis vel specialis, per se et suos laudet et confirmet et iuret publice et approbet presentem vendicionem, absolu-cionem, diffinicionem et remissionem bovagii, terragii et herbagii et accionis et vexacionis et iuris eorum cum publico /50/ instrumento et usquequo predictam laudacionem et confirmacionem et iuramentum et approbacionem predictorum omnium fecerit cum publico instrumento aliquis de predictis super generaliter vel specialiter dictis seu nominatis vel eorum successores non teneantur ei respondere in aliquo, et si per aliquem, cuiuscumque condicionis seu status existeret, sacramentum fidelitatis vel homagium seu alia quavis obligacio facta essent, antequam predicta, ut est dictum, laudata et approbata et iurata essent per novum quemvis dominum, non valerent et pro non factis penitus haberentur». Viso insuper quodam capitulo per dominum regem Alfonsum, felicis recordacionis patrem meum, edito in generali curia in villa Montis Albi celebrata, quod incipit: “Insuper, attendentes per privilegia predecessorum nostrorum et signanter serenissimi domini Iacobi, recolende memorie, et cetera”, idcirco, nos Petrus, Dei gratia rex preffatus, per nos et omnes heredes et successores nostros quoscumque, laudamus, approbamus et in omnibus confirmamus et etiam servare et servari facere promittimus vobis comitibus, vice-comitibus, baronibus, richis hominibus, militibus, civibus et homi-nibus villarum Cathalonie et successoribus vestris perpetuo et notario infrascripto, tanquam publice persone, hec recipienti, pasciscenti et stipulanti pro vobis et pro omnibus aliis quorum interest et intererit, vendicionem, absolucionem, diffinicionem et remissionem predictas per prefatum /50v/ dominum regem Iacobum, bone memorie avum nostrum, vobis et cuilibet vestrum et vestris hominibus factas de bovagio, terragio et herbagio antedictis et omnia et singula contenta in instrumento eiusdem vendicionis, absolucionis, diffinicionis et remissionis. Quod instrumentum Stephanus de Podio condam, notarius publicus Barchinone, scribi fecit et clausit, pridie nonas ffebruarii, anno Domini M° CC° nonagesimo nono, prout hec et alia in eodem instrumento cuius tenorem in presencia nostri et nostri consilii legi fecimus per notarium infrascriptum et ipsum et omnia in eo contenta diligenter et plene intelleximus, lacius et plenius continentur: «Item, laudamus, approbamus et in omnibus confirmamus vobis omnibus supradictis et successoribus vestris perpertuo et notario infrascripto, hec recipienti, pasciscenti et stipulanti, ut supra omnia et singula statuta, capitula et ordinaciones curiarum generalium Ca-thalonie, celebratarum per predecessores nostros recolende memorie, de quibus in predicto capitulo supra inserto fit mencio, et omnia et singula privilegia et gratias, de quibus in eodem capitulo supra inserto fit mencio, prout in eodem capitulo plenius continetur. Item, per nos et omnes heredes et successores nostros quoscumque, gratis et ex certa scientia laudamus, approbamus et in omnibus confirmamus vobis omnibus et singulis supradictis et successoribus vestris perpetuo et notario infrascripto, recipienti, pasciscenti et stipulanti, ut supra statutum, ordinacionem, sanccionem et provisionem dudum per preffatum dominum regem Iacobum, avum nostrum bone memorie, pro comuni utilitate rei publice et bono ac tranquillo /51/ statu totius terre sue et omnium subditorum suorum, factas cum carta sua bulla pendenti eiusdem domini


regis plumbea roborata, data Tarrachone, nonodecimo kalendas ianuarii, anno Domini millesimo CCC° nono-decimo, de regnis Aragonum et Valencie ac comitatu Barchinone cum directo dominio et aliis iuribus regni Maioricarum et insularum ei adiacencium et comitatuum Rossilionis et Ceritanie, Confluentis et vallis Spirii et vicecomitatuum Omeladesii et Carladesii aliquo tempore non dividendis, nec separandis ab invicem et omnia et singula in eadem carta contenta, prout in eadem carta quam Bernardus de Aversone, dicti domini regis notarius,ª de mandato eiusdem domini regis, scribi fecit et clausit.» Cuiuscumque tenorem in presencia nostri et consilii nostri legi fecimus per notarium infrascriptum et ipsam et omnia in ea contenta diligenter et plene intelleximus, lacius et plenius continetur. Confirmamus etiam omnes alias constituciones factas et editas tam per dictum dominum regem Iacobum, avum, quam per dictum dominum regem Alfonsum, patrem nostros, in generalibus curiis Cathalonie. Predictas itaque laudaciones, approbaciones et confirmaciones facimus de predictis omnibus et singulis plene certificati et informati vobis omnibus supradictis et singulis de Cathalonia et cuilibet vestrum et successoribus vestris perpetuo et notario infrascripto, hec recipienti, paciscenti et stipulanti, ut supra, de predictis omnibus et singulis, sicut melius dici et intelligi potest ad vestrum vestrorumque successorum salvamentum et bonum /51v/ et sanum ac favorabilem intellectum. Volentes et expresse statuentes ac etiam mandantes predicta omnia et singula perpetuo inviolabiliter observari. Mandantes etiam cum hoc publico instrumento procuratoribus, vicariis, baiulis, curiis et aliis officialibus et subditis nostris, presentibus et futuris, quod predicta omnia et singula iuxta formam dictorum capitulorum et cartarum teneant et observent et faciant ab omnibus perpetuo teneri et inviolabiliter observari. Et ut predicta omnia maiori gaudeant firmitate, promitimus et iuramus per Deum et per crucem Domini nostri Ihesu Christi et eius sancta quatuor Evangelia, manibus nostris corporaliter tacta, predicta omnia et singula tenere et observare et teneri facere et etiam observari. Retinemus tamen quod cum alique donaciones seu alienaciones facte fuerint a XIII° kalendas septembris, anno domini millesimo CCC° vicesimo octavo citra per dictum dominum regem Alfonsum, patrem nostrum, in preiudicium nostri et regnorum ac terrarum nostrarum, easdem donaciones seu alienaciones non intendimus confirmare nec intendi seu includi in confirmacione predicta. De qua retencione volumus fieri publicum instrumentum ad cognicionem Roderici Didaci, vicecancellarii, et Iacobi Calbeti ac Bernardi de Olzinellis, legum doctorum, Petri de Castlarino, Petri Despens et Guillelmi Sirvent, iudicum curie nostre. Volumus etiam et mandamus quod de predictis omnibus fiant et tradantur tot instrumenta originalia per notarium infrascriptum /52/ quot quilibet predictorum superius expressatorum quorum intererit, inde requisierit fieri et pecierit sibi tradi. Actum est hoc in castro regio civitatis Ilerde, quarto idus iunii, anno Domini millesimo CCC° XXX° sexto. Signum (signe reial) Petri, Dei gratia regis Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone qui hec laudamus, firmamus et iuramus. Testes sunt qui predictis presentes fuerunt: reverendi patres in Christo Domini, Petrus, Cesarauguste archiepiscopus, dicti domini regis cancellarius, et Arnaldus, Terrachonensis archiepiscopus, venerabilis dominus Fferrarius, Ilerdensis episcopus, ffrater Sancius de Ayerbio de ordine fratrum minorum, confessor domini regis predicti, Rodericus Didaci, archidiaconus Daroce in ecclesia Cesaraugustana, Luppus de Gorrea, portarius maior, et Petrus Roderici de Assagra, milites, ac Rodericus Didaci, vicecancellarius, consiliarii dicti domini regis, Iohannes Ferdinandi Munionis et Bernardus de Olzinellis, legum doctores, Egidius Petri de Buysan, notarius et sigilla tenens dicti domini regis, Fferrarius de Lilleto, baiulus Cathalonie generalis, et Petrus de Castlarino, iudex curie antefati domini regis, et quamplures alii in multitudine copiosa. Sig+num Bernardi de Podio, predicti domini regis scriptoris et auctoritate regia notarii publici per totam terram et dominacionem suam, qui predictis interfui et hec scribi fecit cum supraposito in linea IXª ubi dicitur «et iurati» et cum litteris rasis et emendatis in linea XVª ubi scribitur «heredes» et in linea XXIIª ubi legitur «perpetuo» et clausit die et anno quo supra. a. Notarii, B.

136 1336 juny 19. Lleida El rei Pere III prega al bisbe de Girona Arnau de Mont-rodon que permeti que les prostitutes s’instal·lin en el puig de Santa Eulàlia, dins el burg Sant Pere de Galligants, com ho han decidit els jurats de la ciutat. A. B. C. a.

Original lletra reial sobre paper, nº 78 (120 × 285 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 585, f. 189. Còpia de A del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 311v-312. Ed. de la còpia C per Josep CLARA , «Les dones públiques de la Girona medieval», dins Revista de Girona, 107, 1984, p. 147-148.


Que les fembres públiques estigen a Senta Eulàlia. a Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, venerabili in Christo Patri Arnaldo, divina pro-videncia Gerundensi episcopo, salutem et dileccionem. Ex parte iuratorum et proborum hominum civitatis Gerundensis fuit suppliciter expositum coram nobis quod ipsi iurati, ad ordinaciones aliarum insignium et notabilium civitatum eorum intuitum dirigentes, constituerunt et ordinarunt locum vilibus mulieribus palam actum libidinis pacientes ubi permanerent, videlicet quendam vicum remotum et separatum qui est in podio sive costa Sancte Eulalie, iuxta burgum Sancti Petri de Gallicantu, quique locus est apcior habicioni dictarum mulierum quam aliquis alius civitatis predicte et cum minori dampno et periculo civitatis ipsius inhabitant in eodem et in illo etiam a longevis citra temporibus habitarunt. Vos tamen noviter pretendendo quod dictus vicus sub vestro alodio tenetur, quamquam per infimum dominum sive emphiteotam proprietas ipsius possideatur, intenditis expelli facere a dicto vico mulieres predictas contra ordinacionem predictam. Quocirca vos requirimus et monemus quatenus, cum dictus locus sit ad predicta aptus et competens, ut prefertur, et predicte et similes ordinaciones ad iuratos civitatum et aliorum locorum insignium Cathalonie pertineant, dictas mulieres in dicto loco permanere sinatis, alias per presentes mandamus baiulo civitatis iamdicte quod ad premissorum conservacionem faciat super eis quod fuerit faciendum, qualibet /312/ inani obieccione sublata. Data Ilerde, terciodecimo kalendas iulii, anno Domini M° CCC° XXX sexto. Examinavit Rodericus. a. D’una mà posterior: quia sic mandatum per dominum regem eo quia iurati hoc ordinarunt, non obstante quod dominus episcopus volebat mulieres extraere. Al marge esquerre (línies 16-17): non hoc facit pro iuratis racione potestatis ordinandi, B.

137 1336 juny 19. Lleida El rei Pere III prega al bisbe de Girona Arnau de Mont-rodon que no demani pena de sacrilegi quan un laic fereix un clergue casat, i que revoqui els processos en curs. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 79 (105 × 275 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 312.

Que sacrilegi no sia demanat a lec qui nafre clerga muylerat. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, venerabili in Christo patri Arnaldo, divina providencia Gerundensi episcopo, salutem et dileccionem. Pro parte iuratorum et proborum hominum civitatis Gerunde fuit nobis expositum reverenter quod vos nunc noviter incepistis petere sacrilegium quando casus accidit quod laycus aliquis vulnerat seu percutit aliquem clericum coniugatum, super quo processus aliquos incohastis. Quapropter, admirantes de vobis exinde, cum predicta sint nova et preiudicialia iurisdiccioni nostre et super quibus officiales nostri debent et consueverunt procedere, vos requirimus et monemus quatenus a dictis novitatibus per vos inceptis cessetis ac etiam penitus desistatis, revocando processus super predictis per vos, ut predicitur, incohatos, alias ad indempnitatem nostre iurisdiccionis haberemus circa predicta de alio iuris remedio providere. Data Ilerde, terciodecimo kalendas iuli, anno Domini M° CCC° XXX° sexto. Examinavit Rodericus. 138 1336 juny 19. Lleida El rei Pere III prega al bisbe de Girona Arnau de Mont-rodon que no interfereixi en les atribucions del batlle de Girona en relació a la tinença d’armes. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 80 (105 × 280 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 312v.

De tolre armes a clergues qui vajen de nits. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, venerabili in Christo patri Arnaldo, divina pro-videncia Gerundensi episcopo, salutem et dileccionem. Ad nostrum noveritis pervenisse auditum quod, quamquam baiu-lus noster civitatis predicte consueverit arma, tam laycis quam clericis, ipsa arma portantibus contra prohibicionem voce preconia factam, indifferenter auferre, tamen pridie vos seu officialis vester citastis et monuistis dictum baiulum, pena excommunicacionis adiecta, quod restitueret cuidam clerico quem incedentem sine luce reperiit per dictam civitatem arma portantem eadem. Cum autem hoc censeatur fieri contra usum predictum


longissimis temporibus observatum, nec deceat vos seu vestrum officialem supradictum novitatem aliquam facere super eo. Idcirco requirimus et monemus quatenus in auferendis armis predictis non turbetis nec impediatis baiulum civitatis predicte quominus possit uti predictis, prout antiquitus et hactenus consuevit, alias scire vos volumus et pro certo quod nos ad conservacionem usus predicti providebimus aliter super eo. Data Ilerde, terciodecimo kalendas iulii, anno Domini M° CCC° XXX° sexto. Examinavit Rodericus. 139 1336 juny 19. Lleida El rei Pere III mana al batlle de Girona que no impedeixi als seus ciutadans que no poden fer moldre el gra dins la ciutat o als afores, que el molguin on ells vulguin tal com era costum. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 313.

Que no sia fet embarch als ciutadans que no pugen molre dins la ciutat o de fora, la on se vuylen, axí com és acustumat. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffideli suo baiulo Gerunde vel eius locumtenenti, presenti et qui pro tempore fuerit, salutem et gratiam. Ex parte iuratorum et proborum hominum dicte civitatis fuit nobis humili supplicacione monstratum quod, quamquam cives civitatis iamdicte astricti non sint blada sua molere per districtum in certis locis ac molendinis, immo consueverint molere ipsa blada in molendinis dicte civitatis et aliis molendinis extra dictam civitatem sistentibus ad eorum libitum voluntates, tamen aliqui tipo ducti invidie, exquirentes vias et modos per quos in districtum et servitutem ponant cives predictos, impediunt ac impedire nituntur ne animalia molendinorum forensiorum deferant blada sua ad molendum ad molendina ipsa, in dictorum civium dispendium et iacturam. Quodcirca ad supplicacionem dictorum iuratorum et proborum hominum nobis exhibitam, volumus vobisque dicimus et mandamus quatenus dictos cives non permittatis super predictis gravari, molestari seu modo aliquo impediri quin blada sua intus vel extra civitatem predictam quo voluerint molere possint, si ita antiquitus et hactenus extitit usitatum, rebellos ad hec cohercicione debita compescendo. Datum Ilerde, XIII° kalendas iulii, anno Domini M° CCC° XXX° sexto. Examinavit Rodericus. 140 1336 juny 19. Lleida El rei Pere III mana als inquisidors que investiguen els oficials de la vegueria de Girona que els saigs cessin del seu càrrec mentre tinguin taula, malgrat l’existència d’un privilegi contrari atorgat pel seu pare, el rei Alfons III. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 313v-314.

Que·ls saygs no usen de lur offici mentre tengen taula. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilecto et fidelibus suis inquisitoribus deputatis et de cetero deputandis ad inquirendum contra officiales vicarie Gerunde, salutem et dileccionem. Licet iuxta constituciones Cathalonie generales omnes illi qui execuerunt officia, finito eorum officio de triennio in triennium, tabulam tenere debeant et dumduxat, ipsa tabula durantea, suspendi debent nec aliquo officio uti possunt quousque per sentenciam fuerint absoluti, tamen illustrissimus dominus Alfonsus, dive recordacionis rex Aragonum, pater noster, pridem ad suggestionem sagionum vicarie et baiulie civitatis predicte, pretendencium quod cessabat iusticia et banniti et criminosi intrabant civitatem, vicariam et baiuliam predictas, concessit ipsis sagionibus quod dum contra eos inquireretur, durante tabula, possent suum officium exercere. Sane cum experiencia rei ut ecerto didiscimus docuerit quod ex concessione predicta iusticia exis-tit suffocata, ex eo quia quilibet suam querimoniam ommittit expo-nere metu exercencium officia supradicta, idcirco volumus vobisque dicimus et mandamus quatenus sagiones dicte vicarie et baiulie ab ipso sagionie officio, assuetis et debitis temporibus, suspendatis, et durante tabula, ipso dicto officio uti minime permittatis, donec per sentenciam fuerint absoluti, concessione /314/ regia supradicta seu quovis alio mandato in contrarium facto que presentibus revocamus obsistentibus nullo modo. Mandantes nichilominus per presentes vicario et baiulo dicte


civitatis quod ipsos pro sagionibus minime habeant seu quosvis actus ipsis pertinentes per eosdem exercer[e] permittant, durante ipsa tabula, et quousque fuerint per sentenciam absoluti. Datum Ilerde, XIII° kalendas iulii, anno Domini M° CCC° XXX° sexto. Examinavit Rodericus. a. Interlineat, B.

141 1336 juny 19. Lleida El rei Pere III mana al veguer de Girona i Besalú que els homes de jurisdicció eclesiàstica es presentin a les convocacions de pau fetes pel veguer, malgrat l’existència d’un privilegi contrari atorgat pel seu pare, el rei Alfons III. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 339v-340.

Que·ls homes de la esgleya haien anar a son de pau e que·l veguer d’aquel son e en altra manera ús ab els no contrestan privilegi del senyor rey N’Amfós.a Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilectis et fidelibus vicario Gerunde et Bisulduni ceterisque officialibus nostris vel eorum locatenentibus, presentibus et futuris, salutem et dileccionem. Ex parte iuratorum et proborum hominum dicte civitatis Gerunde fuit humiliter expositum coram nobis quod per illustrissimum dominum Alfonsum, dive recordacionis regem Aragonum, patrem nostrum, fuit concessum privilegium ecclesie Gerundensis et hominibus ipsius de non exeundo ad sonum pacis, nisi in certis casibus et forma contentis in privilegio ecclesie b supradicte. Quod privilegium nostre iurisdiccioni valde preiudiciale extitit et fuit etiam impetratum contra privilegia dicte civitati per progenitores nostros indulta. Et si dicto privilegio uterentur, subsequitur et subsequerentur in futurum subieccio et oppressiones habitantibus in civitate predicta et locis regalibus diocesis Gerundensis etiamque, si contenta in ipso privilegio servarentur, iusticia deperiret ex eo quia officiales nostri exequciones iusticie exercere non possent contra malefactores ac rebelles iurisdiccioni ipsius, considerata potencia nobilium et aliorum convicinorum civitati et locis regalibus supradictis et multitudine hominum locorum eccle-sie supradicte, sine quibus exequciones non possent fieri quoquomodo. Quare fuit nobis supplicatum pro parte iuratorum et proborum hominum predictorum super hiis congruum remedium exhiberi, nos vero, ipsa supplicacione admissa, considerantes c quod nos ex iustis et causis legittimis non astringimur ad servandum privilegium supra-dictum, volumus vobisque dicimus et precipiendo districte mandamus quatenus sono pacis predicte et alias utamini cum casus affuerit plene, prout melius et debite consuevistis, ante impetracionem privilegii supradicti, ipso privilegio in aliquo non obs-/340/-tante. Datum Ilerde, XIII° kalendas iulii, anno Domini millesimo trecentesimo tricesimo sexto. Examinavit Petrus. a. Al marge esquerre: Datum Terrachone, VII° ydus marcii, anno Domini M° CCC° XXXI° et incipit: Pateat universis quod cum vobis Alfonso, et cetera. Línies 10 a 13 i 9 a 21: clau, B. b. Interlineat, B. c. Conciderantes, B.

142 1336 juny 28. Lleida El rei Pere III mana als seus oficials que els carnissers de Girona no hagin de pagar dret de passatge pel bestiar en territori dels castells de Montcada, Cervelló, Corbera, Montornès, la Roca i el d’en Romeu de Corbera en el lloc de Llinars, com ho havia establert el seu pare, el rei Alfons III. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 82 (225 × 290 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 314-315.

Que·ls carnicers ne ciutadans de Gerona no paguen passatge de bestiar per los térmens dels castels de Moncada, de Cerveylon, de Corbera, de Montornès, de sa Rocha, ne del loc de Linars. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilectis et fidelibus suis universis et singulis officialibus nostris vel eorum locatenentibus, ad quos presentes pervenerint, salutem et dileccionem. Olim illustrissimus dominus Alfonsus, dive recordacionis rex Aragonum, genitor noster, mandatum infrascriptum fecit cum littera sua continencie subsequentis: «Alfonsus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice /314v/ ac comes Barchinone, dilecto suo vicario Barchinone et Vallensis vel eius locumtenenti, salutem et dileccionem. Ex parte iuratorum et proborum hominum civitatis Gerunde fuit nobis humiliter intimatum quod castlani castrorum de Montecatheno et de Cervilione, de Corbaria, de


Montetornesio, de Ro-cha et de Romeus de Corbaria, in loco de Linars, noviter sive a modico citra tempore, exigunt et habent de carnificibus dictea civitatis Gerunde bestiarium ducentibus per terminos dictorum castrorum passagium sive aliud vectigal et, licet transacto tempore per dictos castlanos ac aliquos ex eis indebite exactum et habitum fuerit a carnificibus supradictis, tamen ad requisicionem proborum hominum civitatis Barchinone, ad quos dicti carnifices recursum habuerunt, fuit eis restitutum quicquid ipsis extortum extiterat per predictos etiamque aliqui dictorum castlanorum qui passagium ac vectigal supradictum exigere et habere nitebantur, fuerunt condempnati per curiam Granullariorum et perpetuum silencium ipsis impositum super eo. Quapropter ad supplicacionem iuratorum et proborum hominum civitatis predicte nobis exibitam, vobis dicimus et mandamus quatenus non permittatis dictos carnifices ac alios dicte civitatis Gerunde super predictis pignorari vel quomodolibet pertubari, nisi alia iusta causa opposita fuerit, que obsistat. Et si qua pignora facta sunt, ipsa dictis hominibus restitui faciatis, dilacione et subterfugio retroiectis. Datum in Montealbo, XVII kalendas iulii, /315/ anno Domini M° CCC° XXX° tercio.» Quocirca, volentes ut mandatum regium supra insertum compleatur et ut ad omnes, cuiuscumque condicionis existant, similia attemptantes extendatur, vobis dicimus et mandamus quatenus mandatum predictum in locis predictis et aliis quibuscumque, prout iurisdicioni vobis comisse fuerint subiecti, teneatis et inconcusse servetis iuxta predicte littere seriem pleniorem. Preterea iniungimus vobisque mandamus quod ea que antiquitus et hactenus non fuerunt petita nec peti usitata seu etiam assueta, exquisitis modis et viis debitis, non permittatis peti et exigi a carnificibus et aliis ductoribus bestiarii predicti per predictos seu alios quosvis, iuris eos super eo remediis debitis compescendo. Data Ilerde, IIIIº kalendas iulii, anno Domini M° CCC° XXX° sexto. Examinavit Rodericus. a. Interlineat, B.

143 1336 juny 29. Lleida El rei Pere III mana al veguer i al batlle de Girona que observin la prohibició d’exportar vitualles i que no hi posin fi sense voluntat expressa dels jurats. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 315-316.

Que les vedes fetes per los jurats de no trer viandes sien servades e que·ls officials non pugen fer fin, ne donar licència sens volentat dels jurats.a Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffidelibus suis vicario et baiulo civitatis Gerunde vel eorum locatenentibus, presentibus et qui pro tempore fuerint, salutem et gratiam. Ex parte iuratorum et proborum hominum dicte civitatis fuit nobis hu-/315v/-militer intimatum quod ipsi iurati ad profectum et utilitatem comunem faciunt et facere consueverunt ordinaciones et inhibiciones et alia statuta penalia de non extrahendis victualibus a vicaria et baiulia predictis et super observandis eisdem, illustrissimus dominus Alfonsus, bone memorie rex Aragonum, pater noster, mandata sua litteratorie vobis fecit, set vos aut aliqui vestrum mandatis predictis minime obtemperastis, quamquam per dominum regem reprehensi fueritis super eo, immo conferitis atque datis licenciam grani et aliorum victualium extrahendi a vicaria et baiulia predictis contra voluntatem expressam iuratorum predictorum, et recipiendo peccuniam super isto, ob quod in dicta civitate et viccaria rumor et caristia invalescunt. Quare fuit nobis supplicatum pro parte iuratorum et proborum hominum civitatis iamdicte sibi super hiis de competenti remedio provideri. Qua supplicacione admissa, volumus vobisque dicimus et districte mandamus quatenus mandata priora cum litteris dicti domini regis vobis facta tenaciter observando teneatis et irrefragabiliter observetis et observari faciatis prohibiciones et inhibiciones factas et faciendas per iuratos predictos, occasione premissa, prohibentes vobis quod licenciam, diffinicionem ac remissionem predictorum, preter vel absque licencia nostra vel voluntate dictorum iuratorum, in casu quo necessarium vel utile sic fieri per eos minime faciatis, quod, si feceritis, illas irritas esse /316/ volumus et decernimus non valere. Et nichilominus volumus quod pene ipsa occasione comisse in quas incidi volumus contrarium facientes, non obstante dicta licencia per nos concessa vel concedenda, que statute fuerint per ipsos iuratos, exigantur etiam et leventur per procuratorem nostrum fiscalem dicte civitatis, cui per presentes mandamus quod ipsas penas levare et exigere non postponat, easdem regio erario applicando, et ut nullus super hiis ignoranciam pretendere valeat, volumus vobisque dicimus et mandamus quatenus de predictis preconizacionem publice fieri faciatis in dicta civitate diebus fori et aliis locis, de quibus vobis visum fuerit, ut predicta per nos sic statuta omnibus patefiant. Datum Ilerde, III° kalendas iulii, anno Domini M° CCC° XXX° sexto. Examinavit Rodericus.


a. Al marge esquerre, d’una mà posterior, línies 14-16: qui és demont en CCCXXIII cartes. Est aliud CCLXXXXVI supra, B.

144 1336 juliol 3. Lleida El rei Pere III mana al veguer i al batlle de Girona que observin la revocació de les ordinacions atorgades per Alfons III, inserides al mateix document, que prohibeixen carregar i descarregar en el port de Sant Feliu de Guíxols. A. B. a.

Original lletra reial sobre paper, nº 83 (225 × 285 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 316-317. Ed. de la còpia B per E. GRAHIT I P APELL , op. cit., p. 247-248 (doc. XXXIII).

Que·l port de Sent Feliu de Guíxols sia, axí com és acustumat, no contrastan neguna veda feta. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffidelibus suis vicario et baiulo Gerunde et aliis universis et singulis officialibus nostris, ad quos presentes pervenerint vel eorum locatenentibus, salutem et gratiam. Pro parte iuratorum et proborum hominum et universitatis civitatis Gerunde fuit coram nobis expositum reverenter /316v/ quod illustrissimus dominus Alfonsus, recordacionis inclite rex Aragonum, pater noster, ordinavit quod in Cathalonia forent certa carricatoria et discarricatoria, videlicet Barchinone, Terrachone, Palamors et Turricelle de Montegrino. Per quam ordinacionem fuit prohibitum quod in portu Sancti Ffelicis Guixollensis nullus posset carricare vel discarricare nosque etiam, antequam ad apicem regie dignitatis fuissemus assumpti et generalis procuracionis officio fungeremur, fecimus certas ordinaciones ac prohibiciones penales quod nullus in maritimis, quas nos habemus et nostre subsunt iurisdiccioni in epis-copatu Gerundensi, auderet carricare vel discarricare, nisi in dictis locis de Palamors et Turricelle, victualia et alias res quascumque, et quod omnes navigantes patroni navium et lemborum et aliorum vasorum maritimorum ubicumque carricantes eorum vas infra dominacionem nostram pro discarricando in Cathalonia haberent discarricare in predictis locis, scilicet Barchinone, Terrachone et Palamors et Turricelle et quod alia non essent carricatoria vel discarricatoria in Cathalonia quam predicta, prout de predictis et aliis clare liquet per quandam nostram litteram, datam Gerunde, XVI° kalendas decembris, anno Domini M° CCC° XXX° quarto. Que ordinaciones et prohibiciones fuerunt per dictum dominum genitorem nostrum postea confirmate. Quare fuit nobis pro parte dictorum iuratorum, proborum hominum et universitatis prefate /317/ humiliter supplicatum quod, cum predicte ordinaciones ac prohibiciones sint et fuerint contra libertatem dicte civitatis et eorum civium, etiam contra constituciones Cathalonie generales et ex ipsis dampnificetur et fuerit quamplurimum dicta civitas dampnificata et eius cives necnon et loca aliqua circumvicina, deberemus super hiis de iusticie remedio providere et quod dictas ordinaciones ac prohibiciones revocare om-nino dignaremur. Nos vero, eorum supplicacioni tanquam iuri consone condecendentes benigne, volentes dicte civitatis et eorum civium et locorum predictorum indempnitatibus providere et ne de cetero dampna aliqua paciantur ex ordinacionibus et prohibicionibus antedictis, ipsas ordinaciones et prohibiciones duximus revocandas et eas per hanc presentem litteram nostram penitus revocamus, volentes quod, ipsis ordinacionibus ac prohibicionibus non obstantibus, qui-libet ire et redire et applicare possit libere et sine impedimento nostro et officialium nostrorum et etiam cuiuscumque ad dictum portum Sancti Ffelicis Guixollensis et ibi carricare et discarricare victualia et alias res quascumque pro libito voluntatis, sicut erat fieri assuetum ante ordinaciones et prohibiciones predictas. Mandamus vobis ni-chilominus per presentes quatenus ordinacionem seu provisionem nostram huiusmodi teneatis firmiter et servetis ac teneri et servari per quoscumque inviolabiliter faciatis. Data Ilerde, V° nonas iulii, anno Domini M° CCC° XXX° sexto. Examinavit Rodericus. 145 1336 octubre 15. València El rei Pere III confirma la franquesa de lleuda i peatge atorgada als ciutadans i habitants de Girona pels seus predecessors. [A]. Original perdut. B. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 860, f. 41-43. C. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 53-59.

Confirmacion del senyor rey En Pere de la franchea de la leuda e peatge e d’altres coses.


Pateat universis presentibus pariter et futuris huius carte nostre seriem inspecturis quod nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, viso quodam privilegio fran-chitatis per serenissimum dominum regem Iacobum, avum nostrum memorie recolende, universitati Gerunde et singularibus eiusdema ac omnibus civibus et habitatoribus civitatis ipsius et suburbiorum eius et singularibus ipsius concesso et indulto cum carta eius bulle plumbee appendicie munimine insignata ac sigillo etiam pendenti cereo incliti infantis Iacobi, bone memorie prefati domini regis Iacobi filii, patrui nostri, tunc eiusdem domini regis generalis procuratoris, sigillato et etiam confirmato, cuius tenor noscitur esse talis: ÂŤIn Dei nomine. Sit omnibus manifestum quod nos Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, attendentes et in veritate recognoscentes vobis Berengario Renaldi, iurisperito, et Bernardo de Balneolis, civibus Gerunde, procuratoribus et sindicis universitatis civitatis Gerunde, presentibus, ac vobis, Martino de Cigiario et Berengario Renaldi predicto, Iacobo de Belloch, Petro Mar-choni, Francisco de Sancto Felice et Petro Bertrandi, iuratis civitatis predicte hoc anno, recipientibus nomine dicte civitatis /53v/ Gerunde et universitatis ipsius et singulorum eiusdem et omnibus civibus ac habitatoribus eiusdem civitatis et suburbiorum ipsius et singulis eiusdem, absentibus, quod, tempore regiminis excellentissimi domini regis Petri, felicis recordacionis patris nostri, et tempore regiminis illustrissimi domini regis Alfonsi, bone memorie fratris nostri, necnon et tempore nostri regiminis, vos et antecessores vestri in guerris et aliis factis dictorum patris et fratris nostrorum et nostris maximas expensas et missiones fecistis et plures labores et dampna sustinuistis, ita quod plures de patribus, filiis, fratribus, consanguineis et amicis vestris mortem et alia pericula incurrerunt. Attendentes etiam specialiter et signanter quod occasione guerre que fuit inter regem Ffrancie, ex una parte, et dictum patrem nostrum, ex altera, fuit dicta civitas Gerunde obsessa et in magna parte dissipata, combusta et diruta, et quod cives et habitatores eiusdem depauperati fuerunt et bonorum ac rerum suarum amissionem et alia dampna quamplurina et multi ex ipsis mortem subierunt. Attendentes etiam quod vos et antecessores vestri erga dominacionem nostram ac antecessorum nostrorum in obsidione predicta fideliter vos habuistis, ut fideles et naturales nostri, et quod nobis et ipsis antecessoribus nostris plura alia grata et laudabilia servicia et auxilia fecistis et exhibuistis. Considerantes vos dictos fideles nostros cives et habitatores Gerunde esse dignos immunitatibus, gratiis et privilegiis infrascriptis nosque teneri vobis /54/ ad concedendas immunitates, gratias et privilegia infrascriptas, ideo, gratis et ex certa sciencia, proprio motu et mera liberalitate et in remuneracionem omnium predictorum et ex causis superius expressis, et etiam pluribus aliis in presenti instrumento non comprehensis, per nos et omnes heredes et successores nostros, singulares scilicet et universales, enfranquimus et liberos et immunes facimus et esse volumus imperpetuum vos dictos procuratores et sindicos ac iuratos recipientes nomine vestro et dicte civitatis Gerunde et universitatis ipsius et probos homines ac totam universitatem ipsius civitatis Gerunde et omnes et singulos cives et habitatores in eadem civitate et suburbiis eiusdem, presentes scilicet et futuros, et omnia etiam bona vestra et dicte civitatis seu universitatis eiusdem et civium et habitatorum ipsius et singulorum eiusdem, tam habita quam habenda, ab omnibus et singulis questiis, toltis, forciis et etiam ab omnibus et singulis pecuniariis serviciis, mutuis, prestitis et adempriviis forciatis et etiam ab omni lezda, pedagio, mensuratico, usatico et penso, portatico et ab omni exacione regali et vicinali quas et que in casibus, tam a iure concessis quam non concessis, nos et heredes et successores nostri a vobis et universitate predicta et civibus et habitatoribus in ipsa civitate et eius suburbiis et singulis eiusdem, presentibus et futuris, exigere, demandare seu habere possemus et ab /54v/ omni etiam subsidio quod pro premissis vel aliquo premissorum aut eorum occasione nos et ipsi heredes et successores nostri habere deberemus vel vellemus, ita quod vos et universitas civitatis predicte et cives et habitatores eiusdem et suburbiorum ipsius, presentes et futuri, nunquam teneamini nobis vel heredibus aut successoribus nostris dare, facere vel prestare predicta vel aliqua de predictis, immo a predictis omnibus et singulis vos et cives et universitatem civitatis predicte et habitatores in ipsa civitate et eius suburbiis et singulos eiusdem, presentes scilicet et futuros, franchos, liberos et immunes facimus et esse volumus et concedimus in eternum, sic quod nos vel heredes aut successores nostri aut quivis alius nomine nostro non possimus predicta vel aliqua de predictis infringere, revocare vel in aliquo contravenire. Sitis etiam franchi, liberi et immunes perpetuo de omni lezda, pedagio, mensuratico, usatico, portatico et penso de omnibus rebus et bonis vestris per totam terram et dominacionem nostram, videlicet per regna Aragonum et Valencie, ac Cathaloniam totam et successorum nostrorum, tam per terram quam per mare, quam etiam per aquam dulcem. Nos enim predictam franquitatem, libertatem et immunitatem, ex certa sciencia facimus et concedimus per nos et per omnes heredes et successores nostros singulares et universales vobis dictis sindicis et iuratis et civibus ac universitati predicte civitatis Gerunde et omnibus habitatoribus in eadem civitatem et eius suburbiis et singulis eiusdem, presentibus et futuris, im-perpetuum, /55/ pure, libere et absolute et sine omni condicione et retencione et sicut melius dici et intelligi potest ad salvamentum et bonum intellectum vestrum et dicte civitatis et civium ac uni-versitatis ipsius civitatis et habitatorum eiusdem et eius suburbiorum et singulorum ipsius, presencium et futurorum. Promittentes insuper vobis dictis procuratoribus et sindicis presentibus et subscripto notario, tanquam publice persone, a nobis


supradicta et infrascripta omnia et singula legittime stipulanti et recipienti pro dictis iuratis et pro omnibus civibus et universitate civitatis predicte et habitatoribus eiusdem ac eius suburbiorum et singulis ipsius, presentibus et futuris, et pro omnibus aliis et singulis quorum interest vel potest aut poterit interesse, quod contra predicta vel aliqua de predictis nos vel heredes ac successores nostri nunquam veniemus per nos vel per interpositam personam aliquo iure, causa vel racione, immo ea omnia tenebimus et observabimus inviolabiliter et ab aliis teneri et observari faciemus. Renunciantes insuper, certificati de iure nostro, gratis et ex certa sciencia, omni iuri, consuetudini, usui et aliis quibuscumque per que contra premissa vel aliquod premissorum contravenire possemus. Mandantes vicario et baiulo Gerunde et locatenentibus eorundem, quicumque pro tempore fuerint, et omnibus lezdariis, pedagiariis quorumcumque locorum nostrorum, videlicet regnorum Aragonum, Valencie et comitatus Barchinone, necnon et omnibus aliis et singulis officialibus et subditis nostris, pre-/55v/-sentibus et futuris, quod predictam franquitatem, libertatem et immunitatem et omnia alia et singula supradicta teneant et observent et quod contra predicta vel aliqua de predictis nunquam veniant nec aliquem seu aliquos contravenire permittant aliqua racione, immo, si aliquod mandatum seu mandata contraria predictis fierent per nos vel heredes seu successores nostros verbis aut litteris seu cartis vel alio modo, nolumus ipsum mandatum seu mandata teneri vel in aliquo observari, immo ipsa mandata sint ipso iure cassa, vana et irrita et absque ullo valore et pro nobis non factis penitus habeantur. In cuius rei testimonium et robur perpetue firmitatis huic nostro privilegio bullam nostram plumbeam iussimus apponendam. Datum Barchinone, VIIIº kalendas iunii, anno Domini millesimo CCC° quintodecimo. Signum (signe reial) Iacobi, Dei gratia regis Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comitisque Barchinone. Signum (signe) infantis Iacobi, prefati illustrissimi domini regis Aragonum, primogeniti ac in regnis et terris eiusdem procuratoris generalis, qui predicta omnia et singula laudavit, approbavit, concessit ac etiam confirmavit, appositum per manum mei Petri de Letone, notarii eiusdem domini infantis, ac etiam sigillum suum appendicium, ad maioris roboris firmitatem de mandato eiusdem duxi huic privilegio apponendum, kalendas decembris, anno Domini M° CCC° quintodecimo. Testes sunt: infantis Alfonsus, comes Urgelli et vicecomes Agerensis, Poncius, episcopus Barchinone, Mal-/56/-gaulinus, comes Impuriarum, Dalmacius, vicecomes de Rup-pebertino, Berengarius de Argilageriis, archidiachonus in ecclesia Urgellensi, Petrus de Queralto, Guillelmus de Angularia, Dalmacius de Pontonibus, vicecancellarius dicti domini regis. Sig+num mei Bernardi de Serradello, scriptoris predicti domini regis et auctoritate eiusdem notarii publici per totam terram et dominacionem suam, qui predictis interfui et de mandato ipsius domini regis hec scribi feci et clausi loco, die et anno prefixis». Viso etiam quodam alio b privilegio franchitatis per eundem dominum regem Iacobum, avum nostrum, eiusque bulla similiter plumbea sigillato, universitati civitatis Gerunde predicte ac omnibus et singulis civibus et habitatoribus ipsius civitatis concesso, tenor cuius sequitur in hiis verbis: «In nomine Domini. Noverint universi presentis privilegii paginam inspecturi quod nos Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice ac comes Barchinone, debita consideracione pensantes quod tunc regii solii culmen extollitur tuncque ex magnificencia sua manum congrue retribuciones extendit, dum fideles subditos suos ex suis actibus bene meritos et proinde condignos prosequitur, gratiis et beneficiis ampliat et decorat favoribus opportunis, ut et isti bene meruisse gaudeant et alii ad similia promerenda animentur exemplo, igitur, attentis immensis et laudabilibus serviciorum et meritorum exibicionibus collatis an-/56v/-tecessoribus nostris eximie recordacionis regnibus Aragonum et comitibus Barchinone et nobis per universitatem civitatis Gerunde, tam in adquisicionibus regnorum atque terrarum quam aliter multis modis, attento etiam qualiter nunc universitas ipsa, promptis voluntatibus nobis et inclito infanti Alfonso, karissimo primogenito et generali procuratori nostro comitique Urge-lli, pro felici adquisicione Sardinie et Corsice regni nostri, quod ex concessione nobis facta per sedem apostolicam obtinemus, ad quam pro exaltacione et ampliacione regni nostri et utilitate publica subdi-torum, duce nobis Altissimo, cogitatus et opera nostra, ut nos decet, extendimus opportunum auxilium et subsidium congruum, videlicet quindecim mille solidos monete Barchinone nobis et dicto karissimo primogenito nostro placidum et gratum liberaliter obtulerunt ex causis premissis inducti per nos et omnes heredes et successores nostros, gratis et ex certa sciencia ac mera et spontanea voluntate emfranchimus et liberos, exemptos, franchos et immunes facimus universitatem predicte civitatis Gerunde et omnes et singulos cives et habitatores ipsius civitatis presentes pariter et futuros imperpetuum cum omnibus rebus, mercibus et bonis suis in dicto regno nostro Sardinie et Corsice et insulis sibi adiacentibus et quibuscumque locis dicti regni et insularum eiusdem ab omni lezda, pedagio, portatico, mensuratico, penso, anchoragio, travetagio, passagio et gabella et omni alia quacumque imposicione seu /57/ consuetudine, nova vel vetera, statuta et statuenda, et alio iure quolibet seu servitute reali et personali vel mixta que dici, nominari vel excogitari possit aliqua racione, sic quod in dicto regno vel insulis aut aliis locis adiacentibus eidem dicta universitas et cives et habitatores eiusdem, presentes et futuri, tam in veniendo a quibuscumque partibus vel per quascumque partes ad dictum regnum vel insulas seu loca eiusdem regni quam ibidem stando, mercando aut inde eundo seu recedendo pro aliquibus rebus,


mercibus vel bonis suis quibuscumque ullo unquam tempore, nullam lezdam nullumque pedagium, portaticum, mensuraticum, pensum, anchoragium, travetagium, passagium seu gabellam vel aliam quamcumque imposicionem seu consuetudinem, novam vel veterem, statutam vel statuendam, aut aliud quodcumque ius seu servitutem realem vel per-sonalem aut mixtam, que dici, nominari vel excogitari possit nobis vel successoribus nostris aut quibuscumque aliis nomine nostro et nos-trorum dare aut solvere teneantur, immo ab ipsorum omnium et cuiuslibet eorum prestationibus sint semper in regno predicto et locis ac insulis ei adiacentibus franchi, exempti, perpetuo liberi et immunes. Concedentes nichilominus eidem universitati ac civibus et habitatoribus eiusdem civitatis et singulis eorum, presentibus et futuris, quod de regno predicto Sardinie et Corsice et insulis ac locis eidem adiacentibus possint extrahere, emere et /57v/ vendere a quibuscumque franche et libere et absque impedimento et prestacione cuiuslibet servitutis vel iuris impositi vel imponendi ibidemque immittere seu apportare frumentum et omne aliud genus bladi, vinum et quecumque victualia et omnes alias res et merces absque impedimento nostro et nostrorum ac officialium et successorum nostrorum ipsaque victualia, res et merces carricare et discarricare sine aliquo albarano nec licencia seu mandato nostri vel successorum nostrorum aut officialium nostrorum seu ipsorum successorum nostrorum obtenta vel etiam expectata. Volentes etiam civitati predicte et eius habitatoribus imperpetuum ampliorem gratiam facere, concedimus eisdem per nos et nostros quod super rebus seu mercibus quas in insulis seu locis dicti regni nostri Sardinie et Corsice immiserint seu inde extraxerint per se vel negociatores suos, credatur ipsorum civium vel suorum negociatorum ipsas res seu merces immittencium seu extrahencium, quod sint sue vel concivium suorum et non alterius proprio iuramento. Promittimus insuper per nos et nostros et iuramus in anima nostra, per crucem Domini nostri Ihesu Christi et eius sancta quatuor Evangelia, in presencia nostra posita et manibus nostris corporaliter tacta, quod predicta omnia et singula tenebimus, complebimus et observabimus et teneri, compleri et observari inviolabiliter faciemus et non con-traveniemus nec aliquem contravenire permittemus aliqua racione. Mandantes per presens privilegium nostrum procuratoribus, baiulis, lezdariis, pedagiariis et quibuslibet aliis officia-/58/-libus nostris, quo-cumque nomine eos nominari contingat, quos per nos et nostros in dicto regno et singulis locis preponi seu ordinari contingat, quatenus dictis civibus et habitatoribus predicte civitatis Gerunde et singulis eorum ac rebus, mercibus et bonis suis franchitatem, libertatem et immunitatem predictas teneant tenaciter et inviolabiliter observent et contra eas vel aliquas earum ipsos vel bona eorum nullatenus impedire, molestari seu agravare presumant, sicuti de nostri vel nostrorum gratia vel mercede duxerint confidendum. Quod si secus temerarie fecerint, iram et indignacionem nostri et nostrorum se noverint incursuros, et nichilominus pena mille morabatinorum auri nostro erario confiscanda, absque remedio aliquo punientur. In cuius rei testimonium et memoriam sempiternam presens privilegium nostrum inde fieri iussimus bulle nostre plumbee munimine insignitum. Datum Barchinone, XII kalendas octobri anno Domini millesimo CCC° XXII°. Sig+num (signe reial) Iacobi, Dei gratia regis Aragonum, Va-lencie, Sardinie et Corsice ac comitis Barchinone. Testes sunt: Infans Petrus, domini regis filius, comes Rippacurcie, Poncius, Barchinone episcopus, Guillelmus de Montecatheno, Raimundus, Valencie epis-copus, Guillelmus de Angularia. Sig+num Francisci de Bastida, predicti domini regis scriptoris, qui de mandato ipsius hoc scribi fecit et clausit cum litteris rasis et emendatis in secunda linea testium ubi dicitur “domini /58v/ regis filius, comes Rippacurcie”, et alibi ubi dicitur “Gui-llelmus de Montecatheno”.» Idcirco, quia nunc nobis pro parte iuratorum, proborum hominum et universitatis civitatis Gerunde predictorum fuit humiliter supplicatum quod privilegia supra inserta confirmare de solita clemencia dignaremur, eadem duo privilegia ac omnia et singula in eis et eorum altero contenta, prout melius et plenius expressantur in ipsis et usi fuerunt eis, laudamus, approbamus, ratificamus ac presen-tis carte nostre patrocinio confirmamus. Mandantes per hanc eandem procuratoribus, vicariis, baiulis, iusticiis, çalmedinis et merinis ac omnibus lezdariis et pedagiariis quorumcumque locorum regnorum et terrarum nostrorum ceterisque officiliabus et subditis nostris vel locatenentibus eorumdem, presentibus et qui pro tempore fuerint, quod franchitates et immunitates in supra insertis privilegiis expressatas et contentas et confirmacionem nostram hanc prefatis civibus et habitatoribus dicte civitatis Gerunde et singulis eorum, necnon mercibus et rebus ac bonis suis teneant firmiter et observent perpetuo ac teneri et inviolabiliter faciant observari et contra ea vel earum aliqua non veniant seu aliquem vel aliquos contravenire consenciant vel permittant aliqua racione. In cuius rei testimonium presenti carte nostre magestatis nostre sigillum appendicium iussimus apponendum. Datum Valencie, idus octobris, anno Domini millesimo CCC° XXX° sexto. Examinavit Raymundus. Signum (signe reial) Petri, Dei gratia regis Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comitisque Barchinone /59/. Testes sunt: inclitus infans Iacobus, dicti domini regis frater comes Urgelli et vicecomes Agerensis, reverendus Petrus, Cesarauguste archiepiscopus, eiusdem domini regis cancellarius. Raimundus episcopus Valencie, Bernardus, vicecomes Caprarie, Iaufridus Gilaberti de Crudiliis.


Sig+num Guillelmi de Villa, scriptoris dicti domini regis, qui de mandato eiusdem hec scribi fecit cum raso et emendato in linea secunda ubi dicitur «concesso» et in quadragesima quinta linea ubi continetur «in ipsis et usi fuerunt eis laudamus» et clausit.c a. Interlineat, C. b. Interlineat, C. c. Escrit posteriorment per un altre escrivà: Predictum privilegium cum originali carta illius de verbo ad verbum comprobavi ego Michel Petri notarius die XIXª mensis iulii anno a nativitate Domini M° CCCC° XL tercio, C.

146 1336, octubre, 15. València El rei Pere III mana als oficials dels regnes de Còrsega i Sardenya, així com els d’altres llocs del rei d’Aragó, que observin les franqueses de la lleuda atorgades als habitants de Girona pel rei Jaume II el 1315 i 1322. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 84 (130 × 300 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 323-v.

Que la franchea de la leuda sia servada en lo regna de Serdenya e de Còrsega e per tots altres locs de la senyoria del rey d’Aragon. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilectis et fidelibus supraiunctariis, vicariis, iusticiis et baiulis, tam generalibus quam specialibus, çalmedinis, merinis, lezdariis, pedagiariis et aliis quibuscumque officialibus nostris, tam regni nostri Sardinie et Corsice quam alterius dominacionis et terre nostre vel eorum locatenentibus, presentibus et futuris, salutem et dileccionem. Cum cives et habitatores civitatis Gerunde et suburbiorum eiusdem cum duobus privilegiis serenissimi domini regis Iacobi, recolende memorie avi nostri, quorum alterum fuit datum Barchinone, VIII° kalendas iunii, anno Domini M° CCC° quintodecimo, et alterum fuit datum Barchinone, XII° kalendas octobris, anno Domini M° CCC° XXII°, queque nos cum carta nostra, nostre magestatis sigillo appendicio communita, sub data subscripta duximus confirmanda, sint franchi, liberi et immunes per totam terram et dominacionem nostram a questiis, toltis, forciis et ab omnibus peccuniariis serviciis, mutuis, prestitis et adempriviis forciatis, nec-/323v/-non ab omni lezda, pedagio, mensuratico, usatico, penso, portatico, anchoragio, travetagio, passagio et gabella et alia quacumque imposicione seu consuetudine nova vel veteri, statuta et statuenda, ac omni exaccione regali et vicinali et ab omni subsidio et redempcione omnium predictorum vel alicuius eorum, prout in carta nostra predicta plenius continetur. Idcirco vo-bis et vestrum cuilibet dicimus et mandamus quatenus iamdictam franchitatem et immunitatem servetis inviolabiliter et servari faciatis predictis civibus et habitatoribus civitatis Gerunde et suburbiorum ipsius in regnis omnibus et terris nostris et ab eis vel aliquo ipsorum contra libertatem premissam et usum ipsius nichil exigere attemptetis vel eos quomodolibet agravare. Data Valencie, idus octobris, anno Domini M° CCC° XXX° sexto. Examinavit Dominicus. 147 1336 novembre 16. València El rei Pere III mana als seus oficials que tinguin una campana per anunciar el senyal de viafors i per convocar el consell, a instància dels jurats i prohoms de Girona. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 351.

Que puxa haver seny en la ciutat de Gerona per son de viafors e per ajustar conseyl. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ad humilem supplicacionem nobis exhibitam pro parte vestri iuratorum et proborum hominum civitatis Gerunde, tenore presencium concedimus vobis iuratis et probis hominibus supradictis quod possitis facere vel fieri facere unum cimbalum sive campanam aptam ad repicandum et emittendum sonum de viafors quocienscumque in civitate predicta emitti contingerit dictum sonum qualicumque de causa, necnon si vobis videbitur ad congregandum sive evoccandum consilium iuratorum et proborum hominum civitatis pretacte, quodcumque cimbalum sive campana ponatur in aliquo loco decenti civitatis ipsius ad cognicionem baiuli civitatis iamdicte. Mandantes per presentem cartam nostram vicario, baiulo et aliis officialibus nostris et subditis civitatis ipsius quatenus concessionem nostram huiusmodi firmam habeant et observent et non contraveniant aliqua racione. In cuius rei testimonium presentem robore fieri iussimus sigillo nostro munitam.


Data Valencie, XVI kalendas decembris, anno Domini M° CCC° trecentesimo sexto. Examinavit Dominicuç. 148 1336 desembre 16. València El rei Pere III mana als seus oficials que no estableixin places ni terrenys en perjudici de la ciutat de Girona. A. B.

Original lletra reial sobre paper nº 86 (115 × 280 mm), en un altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 352-v.

Que no sien stablides plaçes, ne patis en deformacion de la ciutat. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilectis et fidelibus universis et singulis officialibus nostris civitatis Gerunde /352v/ vel eorum locatenentibus, ad quos presentes pervenerint, salutem et dileccionem. Ex parte iuratorum et proborum hominum civitatis eiusdem fuit nobis clamosa insinuacione mostratum quod aliqui vestrum ordinatis et facere ac ordinare conamini statuta seu stabilimenta super aliquibus plateis et patuis civitatis predicte, asserendo a nobis super hoc potestatem habere, que stabilimenta in dampnum et preiudicium dicte civitatis dicuntur evidentissime redundare, ex eo quia, ut fertur, dicte platee sive patua sunt ad comunem utilitatem et usum publicum civitatis eiusdem. Quapropter nobis extitit humiliter supplicatum ut in hoc casu providere dignaremur de remedio oportuno. Nos itaque, supplicacioni huiusmodi annuentes benigne, vobis dicimus et mandamus quatenus super dictis plateis sive patuis non faciatis stabilimenta aliqua que ad deformitatem seu preiudicium civitatis iamdicte possent aliquatenus redundare. Data Valencie, XVII kalendas ianuarii, anno Domini millesimo trecentesimo sexto. Examinavit Dominicus. 149 1337 gener 1. Girona La universitat de Girona estableix que els jurats rebran 60 sous cadascun i no hauran de pagar la talla durant l’any que exerceixin el seu càrrec, i els permet gaudir d’un advocat adjunt amb un salari anual no superior a 200 sous. A. B.

Original pergamí, nº 238 (219 × 422 mm), conservat a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , 215-v.

Que·ls jurats no pugen haver per lur salari ne per feenes de juradesch sinó LX sòlidos quescun e sie franchs d’un comun si se’n leva en l’any que seran jurats e que no haien sinó I avocat qui prena CC sòlidos de salari e no pus.ª Noverint universi quod die mercurii intitulata kalendas ianuarii, anno Domini millesimo trecentesimo sexto, convocata per preconem publicum civitatis Gerunde voce preconia et ad sonum tube ac congregata universitate Gerunde, prout est moris, in domo fratrum minorum Gerunde in presencia mei Iacobi Comitis, notarii, et testium infrascriptorum ad hoc specialiter vocatorum, eadem universitas seu maior pars eiusdem universitatis habita super infrascriptis inter ipsam universitatem tractatu diligenti, ob bonum et utilitatem eiusdem universitatis et habitancium in civitate pretacta, statuit et ordinavit unanimiter et concorditer quod de cetero imperpetuum iurati, qui amodo erunt in civitate Gerunde iamdicta, habeant et habere possint racione oficii ipsorum iuratorum, scilicet pro salario et pro omni labore quem sustinebunt pro negociis civitatis predicte, occasione iamdicti oficii, videlicet quilibet eorum pro anno quo exercebat officium iamdictum sexsaginta solidos Barchinone de terno et quod quilibet ipsorum iuratorum sit franchus de uno comun sive tallia quod seu que levabitur in civitate predicta illo anno quo erit iuratus, et nichil aliud ipsi iurati petere vel habere possint pro salario sive labore officii iamdicti vel occasione eiusdem officii, sive ipsi iurati habeant ordinare et ordinent imposiciones sive levent seu levare habeant easdem vel alias exacciones in civitate predicta, sive non, nisi tantum quod quilibet eorum habeat pro anno quo erit iuratus eiusdem civitatis sexsaginta solidos et sit franchus de uno comun sive tallia quod seu que levabitur in civitate sepedicta anno illo quo iuratus erit in dicta civitate, ut est dictum. Item, statuit et ordinavit iamdicta universitas seu maior pars eiusdem universitatis imperpetuum quod amodo dicti iurati, qui pro tempore erunt, habeant quolibet anno unum advocatum tantum et no ultra quem ipsi iurati voluerint qui prestet eis patrocinium pro negociis dicti officii iuradisci, cui advocato possint dare ad maius pro anno ducentos solidos et non ultra, pro /215v/ ipso patrocinio prestando, et si amplius sibi dederunt, solvant de suo proprio. Quasquidem ordinaciones superius expressatas iamdicta universitas statuit perpetuo duraturas, petens eadem universitas de predictis sibi fieri


publicum instrumentum per Iacobum Comitis, notarium infrascriptum. Quod fuit actum et a dicta universitate sive a maiore parte eiusdem firmatum et laudatum dictis loco, die et anno ac presentibus testibus Guillelmo de Cole de Corcianob et Arnaldo de Fabrica de Calidis. Eg+o Iacobus Comitis, notarius publicus substitutus auctoritate regia a Bernardo Toylano, publico Gerunde notario, qui premissis una cum dictis testibus, ut premittitur, vocatus interfui, hec scribi feci et clausi cum rasis et emendato in presenti subscripcione mea ubi dicitur «publico». a. Al marge dret, fol. 215: Quod iurati ordinent imposicionis, i més avall: quod iurati pro eorum salario habeant LX solidos et sint franchi de un comu sive talla. b. interlineat, B.

150 1337 febrer 22. Castelló de la Plana El rei Pere III atorga als prelats, barons i prohoms de les ciutats que no es faci perjudici contra els seus drets i llibertats, quan es dirigeixin a les corts que tindran lloc a Castelló de Borriana, fora dels seus regnes. A. B. C.

Original pergamí, nº 759 (307 × 452 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 861, f. 172-v. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 59-60v.

Que no sia fet prejudici a prelats, barons, nobles, ciutats, viles, ne a altres, per so cor foren apelats e anaren davant lo senyor rey a Casteylon de Burriana.a Noverint universi quod nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, attendentes nos pridem pro tranquillo et prospero statu nostro nostrorumque fidelium subditorum, necnon regnorum omnium et terrarum quibus, actore Domino, presidemus, providisse vocari ad nostram presenciam in certo loco certos prelatos, nobiles et barones et de probis hominibus civitatum et villarum nostrarum, tam regnorum nostrorum Aragonum et Valencie quam etiam Cathalonie, pro habendo cum eis tractatu atque consilio super hiis que respicerent bonum statum predictum, aliquos ex eis rogando et aliquibus mandando et requirendo ut apud locum Castilionis campi de Borriana, in regno Valencie consistentem, ubi nos personaliter debebamus adesse, medio presentis mensis ffebroarii, infallibiliter interessent pro prestando nobis consilium et auxilium in premissis. Quemquidem locum ad hoc, ut congruum, assignavimus cum prospecto statu regni Valencie et, consideratis futuris periculis, a regno ipso discedere comode non possemus. Idcirco, cum aliqui ex dictis prelatis, baronibus atque nobilibus se nostris in hoc beneplacitis coaptantes personaliter et aliqui per procuratores ad hoc ydoneos spontanei tamen ad locum accesserint supradictum universitates insuper civitatum atque villarum regnorum Aragonum et Valencie ac Cathalonie quas convocavimus nostris similiter acquiescentes affectibus, voluntate spontanea, suos procuratores seu nuncios /60/ pro premissis ad locum destinaverint prelibatum, nobisque predicti omnes et singuli humiliter supplicaverint ut ne propter convocacionem, mandatum, requisicionem vel preces iamdictas aut propter accessum eorum vel sindicorum, procuratorum aut nunciorum suorum ad locum Castilionis predictum posset eis vel singulis eorum imposterum preiudicium preparari, nos dignaremur illorum super hoc indempnitatibus et libertatibus precavere. Idcirco, nolentes, sicut nec convenit quod propter premissa quibus debent regii favoris plenitudinem promereri, aliquod in suis iuribus et libertati-bus preiudicium paciantur, tenore presentis carte nostre, concedimus universis et singulis prelatis, baronibus, nobilibus, civitatibus atque villis nostris dictorum regnorum Aragonum et Valencie ac etiam Cathalonie quod propter vocacionem, preces, requisicionem et mandatum iamdicta aut propter accessum proinde per eos vel sindicos, procuratores aut nuncios eorum factum ad locum Castilionis predictum, numquam eis aut iuribus, constitucionibus, foris, privilegiis, usibus, usaticis et bonis observanciis seu libertatibus eorumdem si forsan propter premissa vel similia illos de Aragonia extra regnum Aragonum, et illos de regno Valencie extra regnum Valencie, et illos de Cathalonia extra provinciam Cathalonie, non tenerentur proficisci seu extra limites dictorum regnorum seu dicte provincie Cathalonie exire vel egredi et ad alias nostri dominii terras accedere possit in aliquo derogari vel detrahi aut preiudicium aliquod nunc vel imposterum generari. Simili quoque modo salvamus et retinemus nobis et nostris quod si iure nostri dominii nostreque regalie et preeminencie /60v/ aut ex regie plenitudine potestatis seu alias in dicto casu vel simili, illos de Aragonie extra dictum regnum Aragonum, et illos de regno Valencie extra ipsum regnum Valencie, et illos de Cathalonia extra Cathaloniam possimus convocare ac facere et mandare eos extra illa ad presenciam nostram accedere per premissa vel alia non derogetur in aliquo iuri nostro, nec nobis aut nostris seu nostre regalie aut preeminencie seu regie potestati eiusve plenitudini ullum imposterum preiudicium generetur. De quibus omnibus dominus rex predictus iamdictis et singulis hic vocatis mandavit cartas regias suo sigillo munitas vel publica si maluerint instrumenta fieri atque tradi. Quod est actum in dicta villa Castilionis, octavo kalendas marcii, anno Domini M° CCC° XXX° sexto. Examinavit Dominicus.


Signumb Petri, Dei gratia regis Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comitisque Barchinone predicti, qui hec concedimus et firmamus. Testes sunt qui presentes fuerunt: nobilis Blasius Maça de Vergua, Peregrinus de Ançano, iusticia Aragonum, Iohannes Roderici de Moros, consiliarii, et ffrater Sancius Luppi de Ayerbe, confessor dicti domini regis. Sig+num Dominici de Biscarra, scriptoris dicti domini regis et auctoritate regia notarii publica per totam et dominacionem eiusdem, qui hec scribi fecit et clausit loco, die et anno prefixis. C.

a. Marge dret, f. 60, línies 19-21, clau, i d’una mà posterior: non quod Cathalani non tenentur exire extra Cathaloniam, b. Manca el signe reial, C.

151 1337 març 19. Castelló de Borriana El rei Pere III concedeix als jurats de Girona la facultat de llevar dret de barra, portatge i passatge per al condicionament dels camins i els ponts destruïts per les inundacions. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 87 (135 × 270 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 317v-318.

Que·ls jurats ab lo batle e ab l’aministrador de les rendes del senyor rey pugen posar barra per los pons e carreres públiques a adobar. Nos, Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, attendentes quod pro parte vestri iuratorum et civium civitatis Gerunde fuit insinuatum humiliter coram nobis quod pontes et vie publice existentes hinc inde in circuitu civitatis predicte multociens propter inundaciones aquarum et alias diversimode destruuntur et necessarium sit, ut condirecti, propter comune como-dum teneantur. Eapropter ad vestria iuratorum etb civium predictorum supplicacionem humilem nobis factam, ob reparacionem viarum et pontium predictorum, volumus et concedimus vobis iuratis et civibus predictis quatenus de cetero, quamdiu necessarium fuerit, vos dicti iurati, qui nunc estis et pro tempore fuerint in civitate predicta, una cum baiulo et Arnaldo de Lauro, administratore reddituum et iurium nostrorum civitatis et diocesis Gerundensis vel quibusvis aliis baiulis et administratoribus nostris qui fuerint pro tempore dicte civitatis, positis ponere et statuere barram seu petere, exigere et colligere pontagium vel passagium ab itinerantibus duraturum donec ipsi pontes et vie reparati fuerint ac etiam condirecti. Hanc autem con-cessionem durare volumus dum de nostre processerit beneplacito voluntatis. Mandantes per presentem universis et singulis officialibus et subditis nostris, /318/ presentibus et futuris, quatenus concessionem nostram huiusmodi firmam habeant et observent et faciant ab aliis inviolabiliter observari, dum de nostre voluntatis beneplacito processerit. In cuius rei testimonium presentem vobis inde fieri et sigillo nostro iussimus comuniri. Data in Castilione campi Burriani, XIIII kalendas aprilis, anno Domini M CCC XXX sexto. Examinavit Dominicus. a. vestram, A.

b. interlineat, B.

152 1337 març 19. Castelló de Borriana El rei Pere III mana al veguer i al sotsveguer de Girona que no requereixin fora de la ciutat, sense intervenció del jutge ordinari de la cort, aquells que estan obligats per haver manllevat diners, i per això no siguin molestats contra dret i justícia. [A]. Original perdut. B. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 588, f. 233v. C. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 318-v.

Que·l veguer ne·l sotsveguer no requiren fora la ciutat aquels qui són sots manleuta sens coneguda de jutge. Nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilectis suis vicario et subvicario civitatis Gerunde, presentibus et qui pro tempore fuerint, salutem et dileccionem. Pro parte iuratorum et civium civitatis predicte fuit nobis expositum reverenter quod, licet in generali curia Barchinone fuerit cautum quod vos et alii officiales Catalonie tam in puniendo quam in dando ad manulevandum criminosos existentes in posse vestro, pro-cedatis de et cum consilio iudicum ordinariorum curiarum vestrarum. Attamen vos nolentes servare ordina-/318v/-cionem generalis curie supradicte, dum inceditis per loca vicarie predicte, requiritis sepe sine iudice ordinario curie vestre illos qui per vos traditi fuerant manuleute cum consilio iudicis supradicti ipsosque in dictis locis ad posse


vestrum venire facitis extra dictam civitatem in absencia iudicis supradicti, ex quo manulevati et criminosi predicti ac propter oppressiones et vexa-ciones quas eis infertis quousque se vobis redemerint, vel composicio-nem peccunariam vobiscum proinde fecerint, diversimode agravantur. Idcirco, indempnitatibus subditorum nostrorum sicuti de racione nobis congruit obviare volentes, vobis dicimus et mandamus expresse quatenus de cetero manulevatos predictos alibi preterquam in civitate predicta, de et cum consilio et ad cognicionem ordinarii iudicis curie vestre nullatenus requiratis, ut sicut in dando ad manulevandum eosdem, sic et requirendo, cognicio iudicis requiratur. Et ne proinde dicti nostri subditi contra ius et iusticiam vexentur in debitis, laboribus et expensis ac de vobis assumant materiam conquerendi. Datum Castilione campi Burriani, XIIII kalendas aprilis, anno Domini M° CCC° XXX° sexto. Examinavit Dominicus. 153 1337 març 19. Castelló de Borriana El rei Pere III mana al veguer de Girona que procedeixi, d’ara en endavant, les seves investigacions d’ofici sol o amb el jutge ordinari de la cort, i no amb altre jutge o jutges, revocant les disposicions donades al seu predecessor en el càrrec de veguer. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 88 (175 × 300 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 319-v.

Que·l veguer proceesca ensems ab lo jutge ordinari e no ab altra jutge en totes inquisicions faedores per son offici. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilecto nostro Berengario de Laceria, vicario Gerunde et Bisulluni, salutem et dileccionem. Licet nuper mandatum et concessionem subscriptam vobis fecerimus cum littera nostra continencie subsequentis: «Petrus, Dei gratia rex Aragonum, et cetera, dilecto nostro Berengario de Laceria, vicario Gerunde et Bisulluni, salutem et cetera. Dudum illustrissimus Iacobus, rex Aragonum, avus noster memorie recolende, sequentem provisionem fecit cum littera sua tenoris sequentis:a “Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone ac sancte Romane Ecclesie vexillarius, ammiratus et capitaneus generalis, dilecto suo Guillelmo de Gallinariis, vicario Gerunde et Bisulluni, salutem et dileccionem. Cum nos indempnitati iuris nostri providere velimus ne propter infirmitatem et quandoque absenciam iudicis nostri ordinarii vicarie Gerunde, necnon et occupacionem plurimorum negociorum inquisiciones et alie cause nostre fiscales plus quam expediat prorogentur, eapropter vobis concedimus ut in quibuslibet inquisicionibus factis seu faciendis ac causis nostris penarum seu caloniarum motis vel movendis per vos possitis iudicem vel iudices, prout iuxta negocii veritatem vobis videbitur delegare, qui inquirendi, cognoscendi ac decidendi vice nostra in predictis, ut iuris fuerit, habeat potestatem. Nos enim super hiis delegandis vobis /319v/ comittimus facultatem, presentem vero licenciam ac potestatem, ut premittitur, delegandi vobis concedimus ut negocia dicte vicarie tempore vestri regiminis cum finis proxime instet facilius valeant expediri. Data Barchinone, XVI kalendas septembri, anno Domini M° CCC° XXVI°”. Idcirco, tenore presencium, vobis dicto Berengario in suprascriptis delegandis tenore presencium comittimus facultatem ac similem potestatem que in suprainserta littera concessa fuit per dictum dominum regem dicto Guillelmo de Gallinariis, vobis concedimus ut negocia dicte vicarie melius valeant expediri. Data Valencie, idus ianuarii, anno Domini M° CCC° XXXVI°». Attamen, quia nunc ex certis causis concessionem predictam providimus revocadam, idcirco vobis dicimus et mandamus quatenus de cetero in quibuscumque inquisicionibus per vos ex officio vestro aut alias fiendis una cum iudice ordinario curie vestre, qui racione sui officii certum salarium recipit et habet proinde tabulam in fine trienni tenere et non cum alio iudice seu iudicibus, prout in predicta provisione premittitur et per nos vobis conceditur, procedatis, mandato et concessione nostra predictis quos presentibus revocamus, non obstantibus ullo modo. Data in Castilione campi Burriane, XIIII kalendas aprilis, anno Domini millesimo CCC° XXX° sexto. Examinavit Dominicus. a. Iacobus fins a sequentis al peu del foli, B.

154 1337 març, 19. Castelló de Borriana El rei Pere III mana a Pere de Cardonets, porter reial i col·lector dels subsidis provinents de Girona i Besalú, que els batlles de Girona i Besalú constrenyin els jueus a pagar de manera íntegra els dits


subsidis, un mes després que el receptor hagi començat a cobrar-los o quan aquest hagi obtingut la meitat o més dels subsidis esmentats. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 89 (300 × 275 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 320-321.

Que·l batle puga destrènyer los jueus aprés I mes que·l cuylidor dels subsidis reyals haia comensat a destrènyer aquels, o en cas que·l cuylidor hagés haüt la meytat o mes dels dits subsidis. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffideli porterio nostro, Petro de Cardonetis, collectori subsidiorum, demandarum, peytarum et aliarum regalium exaccionum aliame iudeorum Gerunde et collecte sue, salutem et gratiam. Nuper vobis per aliam nostram litteram scripsimus sub hac forma: «Petrus, Dei gratia rex Aragonum, et cetera, ffideli nostro Petro de Cardonetis, collectoria subsidiorum, demandarum, peytarum et aliarum regalium exaccionum aliame iudeorum Gerunde et collecte sue, salutem et gratiam. Intelleximus quod sepius, cum compulsiones et execuciones adversus dictos iudeos in exigendo dicta subsidia et alias regales exacciones facere vos contingit, baiulus dicte civitatis compellit similiter dictos iudeos ad instanciam suorum creditorum, tam videlicet draperiorum quam etiam aliorum, ipsos iudeos pignorando ac clavando hospiciorum ianuas eorumdem, ex quibus compulsionibus et pignoribus ac clavacione ianuarum dictorum hospiciorum per ipsum baiulum, ut premittitur, facientibus cessat et prorogari habet pluries exaccio et colleccio subsidiorum et aliarum exaccionum regalium predictarum in dampnum nostre curie et lesionem. Volentes igitur indempnitates nostre curie evitare, conferimus et damus vobis potes-tatem plenariam cum presenti quod in casu quo dictus /320v/ baiulus seu alius pro eo, vobis exigente a dictis iudeis ipsa subsidia, questias et alias regales exacciones, pignoraverit iudeos ipsos seu ianuas ip-sorum hospiciorum clavaverit, ut prefertur, ipsas possitis ianuas aperi-re et desclavare et eosdem pre aliis pignorare. Mandantes nichilominus per presentem baiulis Gerunde et Bisulduni ceterisque officialibus nostris, presentibus et futuris, quatenus, faciente vobis compulsiones predictas adversus dictos iudeos, pretextu subsidiorum et aliarum exaccionum regalium predictarum, non audeant seu presumant contra iudeos predictos compulsiones seu districtus aliquos ad cuiusquam instanciam facere, donec per vos ab eis ipse questie et subsidia exacte fuerint et collecte, immo prestent super eis auxilium, consilium et iuvamen quociens a vobis fuerint requisiti, prout indempnitates nostre curie cupiunt evitare. Data Ilerde, V° kalendas iulii, anno infrascripto». Et nunc pro parte iuratorum et civium civitatis Gerunde nobis fuit humiliter intimatum quod dicti iudei scienter dicta subsidia, exacciones et questias in totum solvere differunt seu pro modica quantitate quam inde ex certa sciencia vel colore quesito, solvere plerumque retardant, sese clavari vel intercludi aut pignorari permittunt, ut sic creditoribus suis predictis nocere, dampnificare et debita /321/ sua solvere diferant seu pocius auferre possint et dicti baiuli compulsionem evadere ac districtum, quod in dictorum creditorum preiudicium evidens et iacturam cernitur redundare. Idcirco ad dictorum iuratorum et civium supplicacionem humilem propterea nobis factam, dictorum iudeorum modis subdolis obviare volentes, vobis dicimus et mandamus expresse quatenus littera nostra predicta in aliquo non obstante, quociens con-tingat per nos de cetero adversus iudeos predictos compulsiones aliquas fieri racione subsidiorum, questiarum et aliarum exaccionum predictarum compellatis iudeos predictos, taliter quod intra unum mensem a die per vos incepte compulsionis numerando continue ex-solverint vobis integre subsidia, questias et alias exacciones predictas, intra quem per dictum baiulum contra tenorem dicte littere dictos iudeos compelli minime permitatis, post cuius mensis lapsum et ubi due partes vel amplius de dictis subsidiis, questiis et aliis exaccionibus per ipsos iudeos vobis fuerint exsolute, predictam litteram eisdem iudeis per vos nec dictum baiulum nolumus observari. Data Castilione campi Burriane, XIIII kalendas aprilis, anno Domini millesimo CCC° XXX° sexto. Examinavit Dominicus. a. colectori, B.

155 1337 març 19. Castelló de Borriana El rei Pere III mana al batlle de Girona i a Pere de Cardonets que no tanquin les portes del call quan es realitzen les exaccions per tal de no impedir el pas fins a la Seu a aquells que es casen o enterren un dels seus, i ordena que els jueus no treballin ni els diumenges ni els altres dies festius. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 90 (200 × 275 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 321v-322.

Que·ls portals públics del Call no sien tancats per destrènyer los jueus. Item que·ls jueus no gosen obrar en dicmenge, ne en altres festes en loc públic.


Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffidelibus suis, baiulo civitatis Gerunde vel eius locumtenenti, presenti et qui pro tempore fuerit, ac Petro de Cardonetis, porterio nostro, collectori tributorum et questiarum aljame iudeorum dicte civitatis vel cuicumque alii collectori, qui fuerit pro tempore, salutem et gratiam. Pro parte iuratorum et civium civitatis eiusdem fuit nobis expositum reverenter quod, cum in dicta civitate comode haberi nequeat transitus ad ecclesiam sedis civitatis ipsius, nisi per carreriam publicam calli iudaici dicte civitatis, contingit sepe dum nupcie in dicta civitate celebrantur et contrahentes ipsas pro sollempnizacione matrimonii ad dictam ecclesiam habent accedere, ac quando defunc-torum corpora ad eandem deferuntur, quod propter execuciones tributorum et questiarum predictarum ac aliis de causis porte dicti calli clauduntur et proinde gentes dicte civitatis non possunt per carreriam dicti calli, licet sit publica, ad dictam ecclesiam pro premis-sis transitum facere, ut est moris, ob quod ipse gentes in suorum matrimoniorum sollempnizacione ac deffunctorum tumulacione et alias multipliciter fatigantur. Quodque etiam dicti iudei, in festivitatibus Paschalibus ac diebus dominicis et beatorum Marie, apostolorum et aliorum sanctorum /322/ sollempnibus, operantur publice in presencia transeuncium per viam publicam dicti calli eorum artificiis, quod in ipsorum sanctorum et fidei ortodoxe contumeliam ac christianorum opprobrium potissime in dicta civitate degencium cernimus redundare. Et propterea, pro parte iuratorum et civium predictorum nobis fuit humiliter supplicatum ut in premissis dignaremur, eis salubriter providere. Idcirco, supplicacioni ipsi tanquam consone racioni inclinati benigne in et super premissis taliter providentes, vobis dicimus et mandamus quatenus, cum contingat de cetero execuciones aliquas racione questiarum et tributorum predictorum vel alias fieri contra iudeos predictos, ob quas portas dicti calli claudere opporteret, portas vie publice dicti calli non claudatis nec claudi permittatis, set in aliqua seu aliquibus de carreriis transversalibus dicti calli iudei predicti, si comode fieri poterit, includantur, alias si iudei ipsi in dictis carreriis transversalibus non poterunt comode intercludi, iniungatis eisdem sub pena centum solidorum vel alia iusta vestro arbitrio imponenda ne dictum callum exiant dum execuciones duraverint supradicte. Et nichilominus inibeatis iudeis predictis districtius sub penis predictis ne ammodo diebus dominicis ac in festivitatibus beate Marie, apostolorum et aliorum sanctorum precipuis audeant in carreriis seu aliis locis publicis seu alias publice in presencia transeuncium per viam publicam dicti calli, nisi intra eorum domicilia, aliquatenus operari seu opera artificialia aliqua exercere. Data Castilione campi Burriane, XIIII kalendas aprilis, anno Domini M° CCC° XXX° sexto. Examinavit Dominicus. 156 1337 març 19. Castelló de Borriana El rei Pere III concedeix als jurats de Girona que ningú pugui construir damunt les places, l’areny, o els lloc públics sense l’assentiment dels jurats, del batlle o de l’administrador públic del rei, i mana als oficials reials que facin observar aquesta concessió. A. B.

Original lletra reial sobre paper nº 91 (120 × 255 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 352v-353.

Que nuyl hom no guos obrar en plaçes, arenys, ne lochs públichs sens autoritat del batle o aministrador del senyor rey e dels iurats.a Nos, Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Cor-sice comesque Barchinone, ad instanciam et supplicacionem humilem pro parte nostri iuratorum et procerum civitatis Gerunde propterea nobis factam, volumus et concedimus vobis, iuratis et proceribus supradictis, quod de cetero aliquis, cuiuscumque status vel condicionis existat, non audeat vel presumat aut possit operari vel stabilimenta aliqua facere vel construere in plateis, areniis vel locis publicis dicte civitatis, nisi cum consensu vestri, iuratorum, baiuli et administratoris nostri generalis qui nunc estis et sunt et fuerint pro tempore in dicta civitate et diocesi Gerundensi. Quamquidem concessionem vobis, iuratis et proceribus predictis, et qui fuerint pro tempore, facimus dum de nostre processerit beneplacito voluntatis. Mandantes per presentem universis et singulis /353/ officialibus et subditis nostris, presentibus et futuris, quatenus concessionem nostram huiusmodi firmam habeant et observent quamdiu de nostra voluntate processerit, ut est dictum. In cuius rei testimonium presentem vobis inde fieri et sigillo nostro iussimus comuniri. Data Castilione campi Burriane, XIIII° kalendas aprilis, anno Domini millesimo trecentesimo sexto. Examinavit Dominicus. a. Al marge esquerre: En virtut del present privilegi concedien la ciutat les licèncias de obrar, fer y traçar finestres, carrés y altres coses. Altre en lo libre vermell, foli 157, B.

157


1337 març 20. Castelló de Borriana El rei Pere III mana al batlle de Castelló de Borriana que observi les franqueses comercials dels habitants de Girona. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 322v-323.

Que la franchea de la leuda sia servada a Casteylon de Burriana. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, fidelibus suis baiulo et aliis officialibus ac leudariis et hominibus ville Castilionis campi Burriane, presentibus et futuris, salutem et gratiam. Pro parte iuratorum et civium civitatis Gerunde fuit nobis expositum graviter conquerendo quod, licet ipsi et habitatores civita-tis eiusdem sint franchi per privilegia dominorum regum Aragonum, predecessorum nostrorum memorie recolende, eis concessa, a prestacione pedagii et leude. Attamen vos, asserendo redditus dicte ville et esdevenimenta eiusdem fuisse pro sponsalicio seu arris obliga-ta et assignata illustri domine Elienori, Aragonum regine, domini genitoris nostri recolende memorie relicte, racione matrimonii olim contracti inter inclitum fratrem Iacobum de Aragonia, patruum nos-trum, tunc infantem ac generalem procuratorem memorie recolende, et dictam dominam Elionorem, eo tunc infantissam, ipsamque obli-gacionem precedere, datam privilegiorum predictorum, compellitis ipsos ad solvendum leudam in villa predicta ex quo se asserunt per vos indebite agravari. Verum cum nos, recognitis in cancellaria nos-tra privilegiis predictis et aliis que in tali casu sunt recognoscenda, reperimus dictos cives fore per privilegia predicta immunes a prestacione et solucione ipsius leude in villa predicta. Idcirco vobis expresse dicimus et mandamus quatenus, non obstante obligacione predicta seu alia quacumque de dictis redditibus facta privilegia predicta eisdem civibus, iuxta tenores eorum, inviolabiliter observetis nec ipsos /323/ seu eorum, contra tenores ipsorum ullatenus agravetis seu agravari per aliquos permittatis. Datum in Castilione campi Burriane, XIII° kalendas aprilis, anno Domini M° CCC° XXX° sexto. Examinavit Dominicus. 158 1337 març 20. Castelló de Borriana El rei Pere III concedeix als jurats de Girona que hi hagi dos jutges a la cort reial, un per la batllia, i un altre per la vegueria. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV en el Llibre Verd , f. 354-v.

Que en la cort reyal de Gerona haja II jutges, un en la batlia, altre en la vegueria. a Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone. Quia pro parte vestri iuratorum et civium civi-tatis Gerunde fuit b nobis humiliter supplicatum ut vobis concedimus quod in curia dicte civitatis duo iudices ponere et ordinare, unum videlicet super negociis vicarie et alium super negociis baiulie, cum negociorum multiplicacio et temporis qualitas necessario hoc expostat, et quia aliquibus retroactis temporibus sic extitit factum, de benignitate solita dignaremur, ideo tenore presentis volumus et concedimus vobis iuratis et civibus predictis et qui pro tempore fuerint, civitatis predicte quod, finito triennio presenti, extunc in quolibet triennio deputabimus et ponemus predictos duos iudices in curia supradicta qui assistant vicariis et baiulis, /354v/ qui fuerint pro tempore, in negociis vicarie et baiulie predictarum, prout predictis retroactis temporibus extitit fieri usitatum. Hanc itaque concessionem vobis facimus dum de nostre processerit beneplacito voluntatis. In cuius rei testimonium presentem vobis fieri et sigillo nostro duximus comuniri. Datum Castilione campi Burriane, XIII kalendas aprilis, anno Domini M CCC XXX° sexto. Examinavit Dominicus. a. Al marge dret, d’una mà posterior: De hac littera fit mencio supra f. CCC, rubrica Quel jutje, et cetera. Vide quod ibi scripsi, B. b. La t de fuit ha estat afegida interlinea-da, B.

159 1337 maig 25. Gandesa Per tal de permetre l’aprovisionament de la ciutat de Barcelona, en període de penúria, el rei Pere III assegura la seva protecció als corredors pertanyents a la societat dels Bardi i altres, i concedeix a l’esmentada ciutat que els productes que hi són transportats per terra o per mar no puguin ser marcats o emparats, mentre perdurin les esmentades condicions.


[A]. Original perdut. B. Còpia perduda escrita per Bernat d’Esplugues, notari públic i escrivà del consell de la ciutat de Barcelona, del 22 de desembre 1431. C. Còpia de principis del s. XV conservada en el Llibre Verd, f. 417v.

Privilegi conçedit per lo rey en Pere a la ciutat de Barchinona per què no impedescan les vitualles que aportan en aquella, tant per terra com per mar, y que no pugan ser marchadas, penoradas ni emparadas.a Hoc est translatum fideliter sumptum a quodam privilegio per illustrissimum dominum regem, Petrum tercium alte recordacionis, concesso universitati civitatis Barchinone et eius singularibus scripto et continuato in quodam libro pergameneo privilegiorum dicte uni-versitatis intitulato lo llibre vert recondito in domo consilii dicte civitatis. Cuiusquidem privilegii tenor sequitur sub hac forma: «Nos, Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice, comesque Barchinone, attendentes quod propter sterelitatem temporis magna in terra nostra imminet caristia, attendentes quod nostra interest, ut viam per quam victualia ad civitates et loca nostra defferantur, assumamus, eapropter tenore presentis carte nostre guidamus et assequramus socios, factores seu negociatores societatis Bardorum, necnon omnes alios, cuiuscumque legis vel condicionis existant, deferentes et eos qui delaturi sunt per mare vel per terram victualia ad civitatem Barchinone, ita quod pro aliquibus marchis, indictis vel indicendis, vel pro quibuscumque debitis propriis vel alienis vel delictis vel alia de causa non possint marchari, pignorari vel emparari quinimo possint libere et secure ad dictam civitatem venire cum victualibus supradictis, per mare et per terram, cum navibus et aliis quibuslibet vasis et animalibus ac personis ac aliis ad ea necessariis et etiam opportunis et ipsa victualia inibi discarricare et vendere et precium dictorum victualium et ligna et animalia supradicta a terra et mari nostris extrahere sine impedimento quocumque, non obstante quodam privilegio a predecessoribus nostris obtento, in quo continetur quod nullus Italicus sit ausus in dicta civitate merces aliquas facere seu portare insuper ut liberius ad eandem civitatem grani copia aportetur per societatem iamdictam et factores eiusdem. Laudamus, approbamus ac etiam confirmamus omnes et singulos contractus, pacta et obligationes ac conventiones, assecuramenta et alias convenientias quascumque factas seu initas inter civitatem predictam et dictam societatem Bardorum et socios seu factores eiusdem oca-sione grani vel aliorum victualium quorumcumque, per dictam so-cietatem vel eius socios seu factores apportatorum vel apportandorum ad civitatem Barchinone predictam et nunc etiam approbamus, ratifficamus et confirmamus omnes contractus, obligationes, securitates et pacta quas dicta civitas cum predictis sociis seu factoribus de societate Bardorum vel aliis quibuscumque personis, cuiuscumque legis aut condicionis existant, in posterum celebrabit pro victualibus ibidem per personas quaslibet deferendis. Mandantes, ex certa sciencia, vicario et baiulo Barchinone aliisque officialibus nostris vel eorum locatenentibus, presentibus et futuris, quatenus omnia et singula supradicta dictis de /417v/ societate Bardorum et aliis victualia ad dictam civitatem deferentibus et qui delaturi sunt, observent et faciant observari et non contraveniant nec aliquem contravenire permittant aliqua racione seu causa aliquibus marcharum concessionibus per nos vel per predecessores nostros concessis vel etiam concedendis, obsistentibus nullo modo. In cuius rei testimonium presentem cartam nostram fieri iussimus sigilli nostri appendicii munimine roboratam. Datum Gandesie, octavo kalendas iunii, anno Domini millesimo trecentesimo tricesimo septimo. Sig+num Petri Pellicerii, auctoritate regia notarii publici Bar-chinone, testis. Sig+num Bernardi Noves, auctoritate regia notarii publici Bar-chinone, testis. Sig+num Andree de Biura, militis vicarii Barchinone, Aqualate et Vallensis, Modiliani et Modilionensis, qui huic translato ab eius originali fideliter sumpto et cum eodem veridice comprabato ex parte domini regis et auctoritate officii quo fungimur, auctoritatem impendimus nostram pariter et decretum de huiusmodi translato, tanquam originali suo, in iudicio vel extra, plena ab omnibus impendatur fides appositum manu mei Arnaldi de Millariis, regia auctoritate notarii publici Barchinone et regentis scribaniam curie vicarie ipsius civitatis pro honorabili Bernardo Terreni, milite, domino utili predicte scribanie, in cuius posse prefatus honorabilis vicarius hanc firmam fecit, vicesima die decembris, anno a nativitate Domini millesimo quadragesimo tricesimo primo. Presentibus testibus discretis Laurencio de Colle, Salvatore Merquesii et Iohanne Crexelli, notariis civibus Barchinone. Et ideo ego notarius predictus hec scripsi et hoc meum hic apposui sig+num.» Sig+num Bernardi de Speluncis, auctoritate regia notarii publici et scribe honorabilis consilii civitatis Barchinone, qui huiusmodi translatum a dicto suo originali fideliter sumptum et cum eodem veridice comprabatum scribi fecit auctori datumque ut supra patet, clausit XXIIa die decembris, anno a nativitate Domini millesimo quadragesimo tricesimo primo. a. Al marge dret, d’una mà posterior: La ciutat de Girona gosa del present privilegi, com consta en lo present Llibre f. VIII y f. CCCII y tambe ab lo Llibre Vermell f. CLXXXXVI, per gosar aquella dels matexos privilegios i vios y costums que gosa la ciutat de Barcelona, B.


160 1337 juny 15. Gandesa El rei Pere III mana a Arnau de Llor, administrador de les rendes, que no imposi multes sense el coneixement del jutge. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 324.

Que·n’Arnau Lor aministrador general de les rendes del senyor rey no pos pena sens coneguda de jutge. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffideli nostro Arnaldo de Lauro, administratori generali reddituum et iurium nostrorum episcopatus Gerunde, salutem et gratiam. Cum intellexerimus pro parte iuratorum et proborum hominum civitatis Gerunde, quod vos absque cognicione iudicis civitatis predicte, que de iure seu consuetudine in talibus debet haberi, in locis infra vicariam et baiuliam Gerunde consistentibus penas imponitis et imponi facitis atque mulctas, hocque redundare dicatur in dampnum et preiudicium illorum quibus sunt imposite dicte pene. Ideo, ad humilem supplicacionem pro parte ipsorum iuratorum humiliter nobis factam, vobis dicimus et mandamus quatenus ad imponendum penas sive mulctas consimiles, nisi cum cognicione dicti iudicis summaria vel alia faciendum fuerit, debite ulterius procedatis, quinimo a similibus cessetis de cetero et penitus desistatis, cum nostra non sit intencio nostros subditos per officiales nostros seu alios indebitis vexacionibus molestari. Alias vobis significamus e certo quod nobis plurimum displiceret et provideremus proculdubio aliter super eo. Datum Gandesie, XVII kalendas iulii, anno Domini M° CCC° XXX° septimo. Examinavit Rodericus. 161 1337 juny 15. Gandesa El rei Pere III mana al veguer de Girona que s’ocupi de la jurisdicció i drets reials en els llocs acostumats, sense tenir en compte algunes lletres o cartes que hi són contràries. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 324v.

Que·l veguer ús de juridiccion en los locs on és acustumat, no contrastan alcunes cartes o letres en contrari fetes. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffideli nostro vicario Gerunde et Bisulluni, presenti et qui pro tempore fuerit, salutem et gratiam. Vos nolumus ignorare qualiter ob importunitatem plurium, tam prelatorum, nobilium, militum quam aliarum etiam personarum intra episcopatum Gerunde, villas, castra et alia loca habencium, contra iurisdicciones et cetera iura nostra, necnon in preiudicium et lesionem civitatis Gerunde a nobis seu nostra curia quandoque procedunt littere et temporibus preteritis processerunt, propter quod volentes vos ex hiis de nostro proposito informare, dicimus et mandamus vobis quatenus, non obstantibus litteris sive cartis iurisdicciones seu alia iura nostra tangentibus, a nostra curia per quosvis obtentis seu in posterum obtinendis, super usu ipsarum iurisdiccionum et aliorum iurium predictorum, procedatis et faciatis, prout per libros et registra curie vicarie vobis comisse et usum per predecessores vestros in dicto officio actenus usitatum, et non alias inveneritis faciendum. Et hoc nullatenus postponatis, sicuti nobis complacere cupitis et servire. Nos enim vobis super hiis vices nostras comittimus plenarie per presentes. Datum Gandesie, XVII° kalendas iulii, anno Domini M° CCC° XXX° septimo. Examinavit Rodericus. 162 1337 agost 6. Girona Per atreure mercaders i desenvolupar l’activitat drapera, els jurats de Girona fan abaixar, amb l’acord del rei, les taxes de la lleuda dels draps, durant les fires que tenen lloc dins la quinzena que segueix la festa de Sant Pere i Sant Feliu, i es comprometen a reemborsar al rei el que manqui de guanys, si els ingressos de la lleuda són inferiors a 27 lliures barceloneses per any. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 212v-214v.

Carta de la fira novela.


In nomine Domini, amen. Sit omnibus manifestum quod ego Ferrarius de Lilleto, consiliarius domini regis ac eius baiulus Cathalonie generalis, attendens dictum dominum regem, ad humilem suplicacionem per venerabiles iuratos civitatis Gerunde sibi factam, voluisse et potestatem subscriptam michi concessisse cum littera sua tenoris qui sequitur: «Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilecto consiliario nostro Fferrario de Lilleto, baiulo Cathalonie generali, salutem et dileccionem. Vidimus quoddam capitulum per iuratos civitatis Gerunde ad nos missum, clausum et sigilli dicte civitatis munimine roboratum, cuius tenor sequitur in hec verba: “Con les ciutats, e·ls altres lochs poblats prenguen gran meylorament per les gens estranyes qui aquí vénen e especialment per fer mercaderia, e d’aquí se seguesca creximent e mey-lorament a les leudes e als drets reyals e, entre les mercaderies qui vuy corren, mercaderia de draps sia fort gran e assenyalada, e en tots aquells lochs en què draps se porten per vendra s’ajusten moltes gens estranyes, e en la ciutat de Gerona aquesta mercaderia de draps no·s fassa per so cor la leuda dels draps se paga aquí major que en los altres locs, so és saber XVI diners per centenar de sous e, per rahon d’assò, les gens estranyes són esquivades aquí a portar draps e de venir aquí per comprar cels qui s’i fan. E no solament se’n seguex aquest dan, ans /212/ encara que·ls draps qui s’i fan e molt cordoan e cuyram qui s’i adoba e drap de lin e avelanes e altres robes de la terra ha hom a portar en los altres lochs on se porten los draps, e aquí moltes vegades e souen fer barata ab draps. Emperamor d’assò soplegen humilment a la Vostra Altea los jurats de la ciutat de Gerona que plàcia a vós senyor per creximent de vostres leudes e de vostres drets e per meylorament e ben comun de la ciutat de Gerona atorgar e ordinar que d’equí avant tot drap qui·s vena, e·s compra per hom estrany en la ciutat de Gerona, pach tansolament per leuda de CC sols a amont IIII diners et de CC sols a aval II diners, e tot blanch de Banyoles senar o semblant, I diner, e blanch de Banyoles qui sia dobla o semblant, II diners, e si·ls draps qui serien aportats en Gerona per vendre, no·s venien aquí, els portaven en altre loch fora la ciutat, que pagassen passatge, axí con és acostumat. E per aquesta manera, senyor, la leuda dels draps e de les altres mercaderies valria més per rahon de la multitut dels draps qui s’i vendrien e per occasion dels altres mercaderies s’i arribarien, les quals no hauria hom cura de portar en altre loch, ans les estoraria hom als mercaders qui aquí venrien. En tant que la leuda dels draps, qui ara no val pus de XV libres, valrà molt més, e d’açò, senyor, vos podets certificar ab lo batle general. E per tal, senyor, que la dita cosa haia maylor /212v/ acabament, plàcia a la Vostra Altea ordinar e stablir que, part la fira que ja és en la ciutat antigament, haia aquí fira tots ayns, qui comença al vuyten dia en l’axida de vuytubri e dur XV dies següens, per ço cor aquell temps és pus covinent a mercaderia de draps que altre”. Unde quia contenta in dicto capitulo ignoramus omnino sic esse, de quibus intendimus noticiam vos habere et ex quibus si vera sunt, tam iura nostra quam dicta civitas, et declinantes ad eandam racione predicta incrementum ac comodum non modicum proculdubio reportabunt, eapropter de legalitate et industria vestri quem augmentum nostrorum iurium zelatorem novimus plenarie confidentes, volumus ac per presentes vobis plenariam conferimus potestatem quod circa omnia et singula in dicto capitulo expressata ordinetis et faciatis ea que vobis ad utilitatem et comodum nostrorum iurium et augmentum civitatis predicte videbitur faciendum, quoniam nos quecumque super eis feceritis ac duxeritis ordinandum, ratum et firmum habebimus et habemus et contra ea non veniemus aliqua racione. Datum Gandesie, XVº kalendas iulii, anno Domini M° CCC° tricesimo septimo». Attendens etiam me dictum baiulum generalem certificatum fuisse tam per iuratos civitatis predicte quam per plures alias personas ipsius civitatis et aliorum locorum episcopatus Gerunde contenta in capitulo supradicto per dictos iuratos dicto domino regi oblato et in predicta littera regia inserto redundare ad incrementum et comodum dicti domini regis et reddituum et iurium suorum et ipsius civitatis et habitancium in dicta civitate et declinancium ad eandem /213/ et quod propter predicta iura dictarum lezdarum, ut verisimiliter et comuniter creditur, suscipient incrementum. Attendens etiam quod lezde domini regis pannorum lane et lini et flaçadarum et fustaniorum et aliquarum aliarum rerum, que venduntur in dicta civitate, valuerunt aliquibus annis uno anno cum alio computato viginti septem libras barchinonenses et sic vendite fuerunt a duobus annis citra, prout michi constat per registrum seu librum vendicionum per me factarum de redditibus domini regis Cathalonie. Attendens insuper dictos iuratos ipsius civitatis nomine universitatis dicte civitatis promisisse et bona universitatis dicte civitatis michi nomine domini regis obligasse cum publico instrumento hodierna die confecto quod lezde predicte dictorum pannorum lane et lini, flaçadarum et fustaniorum et dictarum aliarum rerum, prout vendi sunt assuete, valebunt uno anno cum alio computato quantitatem predictam dictarum viginti septem librarum anno quolibet, videlicet ad quinque annos a prima die mensis ianuarii instantis numerandos et quod si forte propter predicta in predicto capitulo contenta dicte lezde infra dictos quinque annos minuerentur seu venderentur minus dicto precio seu quantitate dictarum viginti septem librarum in anno quod iurati dicte civitatis nomine dicte civitatis et universitatis eiusdem de bonis dicte universitatis solvent dicto domino regi vel michi dicto eius nomine totum illud quantumcumque minus valerent seu venderentur quantitate superius expressata, uno anno tamen alii anno adiuvante, et etiam dictos iura-tos voluisse et consensisse quod, si dicte lezde plus dicto precio seu quantitate valebunt anno quo-/213v/-libet quod illud plus quan-tumcumque fuerit,


domino regi et curie sue et iuribus suis aplicetur et adquiratur, et insuper ipsos iuratos voluisse et consensisse quod si domino regi aut michi eius nomine, transactis dictis quinque annis, videretur predicta non esse utilia curie sue seu fore dampnosa aut preiudicialia iuribus suis et non esse servanda, quod ipse dominus rex et ego eius nomine possimus predicta omnia revocare et ad statum pristinum reducere quandocumque post predictos quinque annos ipsi domino regi aut michi eius nomine videbitur expedire. Idcirco ego dictus baiulus generalis intendens, ut convenit, ad utilitatem et co-modum domini regis predicti et augmentum iurium suorum et civitatis predicte, auctoritate et potestate per dictum dominum regem michi atributis in littera sui predicta, concedo vobis venerabilibus Arnaldo de Vivariis, iurisperito, Berengario Riaria, Arnaldo de Campolongo, Alfonso Siffredi, Bernardo de Basso et Petro de Sancta Columba, civibus et iuratis hoc anno civitatis predicte, ac statuo, facio et ordino quod non obstante quod pro lezda pannorum lane solvantur et solvi sint assueti in dicta civitate sexdecim denarii pro quolibet centenar solidorum, solvantur tantum de cetero pro ipsa lezda cuiuslibet panni lane qui vendatur, decem libre vel ultra ipsas decem libras, quatuor denarii Barchinone, tam tempore fire quam alio tempore, et pro quolibet panno lane qui vendatur minori precio dictarum decem librarum, solvantur tantum pro ipsa lezda duo denarii Barchinone. Item, pro lezda cuiuslibet senar de Banyoles vel similis panni illius qui vendatur in dicta civitate, solvatur unus denarius. /214/ Et pro qualibet dobla de Banyoles vel similis panni, solvantur pro lezda duo denarii. Et si forte panni qui adducti fuerint ad dictam civitatem pro vendendo in eadem, non venderentur in dicta civitate et portentur extra ipsam civitatem, solvatur pro eis passagium tantum, prout assuetum est iam fieri. Item, ut predicte lezde et iura domini regis et dicta civitas maiorem suscipiant incrementum, auctoritate et potestate predictis, statuo, facio et ordino et concedo vobis iuratis predictis nomine dicte civitatis et ipsi civitati quod ultra nundinas que iam sunt in civitate predicta et incipiunt seu incipere consueverunt in festo sive die festivitatis sanctorum Petri et Felicis et durant seu durare debent per quindecim dies continue sequentes, sint de cetero alie nundine sive fire in civitate predicta cum privilegiis et aliis iuribus in predictis aliis nundinis assuetis que incipiant et incipere debeant crastina die festivitatis Omnium Sanctorum prime venture et sic de cetero anno quolibet perpetuo in die predicta et durent et durare possint per quindecim dies tunc continue sequentes. Et predicta omnia, prout superius scripta et expressata sunt, facio et ordino atque statuo auctoritate et potestate predictis eaque concedo dicte civitati et universitati eiusdem et vobis dictis iuratis et notario etiam subscripto, recipientibus et paciscentibus nomine dicte civitatis et universitatis ipsius et aliorum omnium quorum interest seu interesse potest aut poterit. Retineo tamen et salvo dicto domino regi et michi eius nomine quod si forte, /214v/ transactis quinque annis predictis, quandocumque videretur dicto domino regi vel michi eius nomine predicta per me auctoritate et potestate predictis statuta et ordinata et concessa non esse utilia ipsia domino regi seu curie sue aut fore dampnosa seu preiudicialia iuribus dicti domini regis et non esse servanda, quod ipse dominus rex et ego eius loco et nomine possumus predicta omnia revocare et ad statum pristinum reducere, prout ipsi domino regi et michi eius nomine videbitur expedire premissa per me superius concessa, ordinata et statuta in aliqua non obstante. Quod est actum in civitate Gerunde, octavo idus augusti, anno Domini M° CCC° XXX° septimo. Sig+num Fferrarii de Lilleto, baiuli generalis predicti, qui predicta concedo, laudo et firmo. Testes huius rei sunt: venerabiles Bernardus de Burdillis, legum doctor, Raymundus de Ciyario et Bernardus de Ciyario, filius eius, et Galcerandus de Casellis, iurisperitus, cives civitatis predicte. Sig+num Bernardi Berthoni de Monte Albo, regia auctoritate notarii publici per totam terram et dominacionem illustrissimi domini regis predicti, qui predictis interfuit et hoc scribi fecit et clausit die et anno prefixis. a)

Interlineat, B.

163 1337 setembre 18. Daroca El rei Pere III mana als oficials reials que no impedeixin el comerç de cavalls i rossins que no siguin aptes per a la guerra i que no valguin més de quinze lliures barceloneses. A. B. C.

Original lletra reial sobre paper, nº 92 (115 × 290 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 589, f. 45v. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 325.

Que no sia feta veda de trer cavals o rossins d’esta terra qui no sien covinens a portar armes, si doncs no valien més de XV libres. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffidelibus universis et singulis officialibus nos-tris, presentibus et futuris, vel eorum locumtenentibus, ad quos presentes pervenerint, salutem et gratiam. Cum ad auditum nostrum noviter sit deductum quod vos vigore cuiusdam ordinacionis seu generalis mandati pridem per nos facti, ne a terra nostra permitteretis exire equos ac roncinos


quoscumque, non tantum prohibetis a terra nostra extrahi equos et roncinos aptos ad arma ferendum, immo etiam retinetis alios quosvis, quantumcumque parvi et modici sint valoris. Ex quibus iter agentes roncinos tales ducentes dampna non modica et dispendia paciuntur. Ideo, cum non sit intencio nostra ad tam modici valoris roncinos dictam inibicionem extendi, vobis et singulis vestrum dicimus et mandamus quatenus quoscumque roncinos inabiles ad arma portandum, non tamen valorem quindecim librarum Barchinone excedentes, a terra nostra extrahentibus, nullum in extraccione eorum impedimentum seu obstaculum apponatis ac fieri permittatis, quinimo sinatis eosdem extrahi libere et impune. Data Daroce, XIIIIº kalendas octobris, anno Domini millesimo CCC° XXX° septimo. Examinavit Rodericus. 164 1337 setembre 20. Daroca El rei Pere III mana al veguer i al batlle de Girona que no impedeixin a ningú d’exportar del seu regne or i plata, en peces o en lingots, ja que s’ha vist que la prohibició del 10 d’octubre de 1336 era perjudicial i costosa. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 93 (150 × 295 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 325v-326v.

Que tot hom puxa trer aur e argent en moneda o en pesses o en altre figura de la terra del senyor rey d’Aragon. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffidelibus suis vicariis et baiulis Gerunde et Bisulluni et aliis officialibus nostris in confinibus terre nostre et illustris regis Maioricarum constitutis, salutem et gratiam. Quamvis nuper inhibicionem fecerimus infrascriptam cum alia nostra littera continencie subsequentis: «Petrus, Dei gratia rex Aragonum, et cetera, dilectis et fidelibus suis vicario et baiulo Gerunde et Bisulluni et aliis officialibus nostris in confinibus terre nostre et illustris regis Maioricarum constitutis, salutem et cetera. Attendentes quod universi reges, quorum regna et terre existunt, confinia regnis et terris nostris a longo tempore citra statuta fecerunt, que faciunt tenaciter observari ut nullus de regnis et terris eorum audeat in moneta vel frustris aut aliis artificiis aurum extrahere vel argentum, idcirco nos, volentes pari mensura nostrorum prospicere comoda subditorum, duximus ordinandum quod nulla persona, cuiuscumque legis aut condicionis existat, audeat amodo de regnis et terris nostris extrahere sine nostra speciali licencia et mandato aurum vel argentum in moneta vel frustris aut qualibet alia specie vel figura. Et qui contrafecerit, dictum aurum et argentum quod vel que extraxerit amitat et existat nostre curie confiscatum dividendum per nos iuxta nostre /326/ beneplacitum voluntatis. Quare vobis dicimus et mandamus quatenus, incontinenti visa hac nostra littera et perlecta, dictam nostram ordinacionem in locis iurisdiccionis vestre, de quibus vobis videbitur, publicari, ut notificari consueverunt consimilia, faciatis. Et si extunc aliquos extrahentes a regnis et terris nostris aurum vel argentum repereritis, dictum aurum vel argentum auferatis ab eis illudque mittatis vel nostre curie conservetis et dictam nostram dominacionem observetis inviolabiliter et observari cum omni diligencia faciatis, ita quod sub a observacione ipsius nulla possit fraus vel negligencia adhiberi, alias scitote quod illos ex nostris officialibus qui in hoc necligentes fuerint vel remissi aut fraudem vel dolum comiserint super eo, taliter punire curabimus quod eis cedat ad penam et ceteris ad exemplum. Data Valencie, VI idus octobris, anno Domini M° CCC° XXXVI°». Attamen quia nunc per nuncios civitatum Barchinone, Ilerde et Gerunde, in nostra presencia constitutos, fuit expositum reverenter quod ex inhibicione huiusmodi regie corone nostre subditis dampna multimoda et dispendia sequebantur, a quibus tenemur eos ex naturali debito pro viribus relevare. Ideo, volentes ipsos nostros subditos a dictis dampnis et dispendiis excusare, vobis et singulis vestrum dicimus et mandamus quatenus de cetero aurum vel argentum in moneta vel frustris aut qualibet alia specie vel figura a terris nostris quibuslibet nostris subditis extrahentibus nullum super extraccione ipsa impedimentum aliquod /326v/ seu obstaculum apponatis, quinimo permittatis per quoscumque ipsum aurum et argentum extrahi libere et impune, dicta inhibicione, quam presentibus ex certa sciencia ducimus revocandam, in aliquo non obstante. Data Daroce, XII kalendas octobris, anno Domini M° CCC° XXX° septimo. Examinavit Rodericus. a. super, A.

165 1337 octubre 7. Daroca


El rei Pere III mana al veguer i al batlle de Girona que protegeixen els clergues i altres tonsurats que han rebut la concessió reial de portar armes; en cas que es produeixen incidents, pagaran cada vegada cent morabatins d’or. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 94 (130 × 285 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 326v-327.

Que·l jutge, el batle deien pendre segurtat dels clergues o de lurs companyes qui han concession del senyor rey que puxen portar armes. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffidelibus nostris vicario Gerunde et Bisulluni et baiulo Gerunde, salutem et gratiam. Quia pro parte iuratorum et proborum hominum civitatis Gerunde fuit expositum coram nobis quod, quandocumque per clericos et familiam eorum ac alios tonsuram intra vicariam et baiuliam iamdictas defferentes, de armis ad deffensionem sui corporis deportan-dis a nobis concessiones habentes, ceteris nostris subditis dampna et dispendia inferuntur, non potest de comissis per eos iusticia obti-neri cum, tanquam clerici, foro ecclesiastico se submittant, idcirco, ad supplicacionem humilem nobis factam pro parte iuratorum et proborum hominum predictorum, volentes super hiis remedium aliquod adhibere, vobis et alteri vestrum dicimus et mandamus quatenus dictis clericis et tonsoratis ac eorum familiis con/327/-cessiones habentibus de preditis securitatem recipiatis quam prestare per laycos teneantur, quod si ipsi vel aliqui ipsorum de armis iamdictis alicui layco malum inferrent sive dampnum, centum morabatinis auri pro pena ab ipsorum quolibet incidenti in ea vice, qualibet per vos et vestrum alterum absque remissione aliqua exigantur, alias cum nostra non fuerit intencio tales concessiones facere ad malum inferendum seu dampna, set ad deffensionem personarum dumtaxat vobis iniungimus per presentes quod concessiones seu licencias memoratas voce preconia publice revocetis et hoc mutare nullatenus attemptetis. Data Daroce, nonas octobris, anno Domini millesimo CCC° XXX° septimo. Examinavit Rodericus. 166 1337 octubre 27. Daroca El rei Pere III mana a Bernat de Pera de no imposar bovatge als habitants de burg de Sant Pere de Galligants, d’acord amb una decisió del 20 de març de 1337, inserida en el present document. [A]. Original perdut. B. Copia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 327-328.

Que·n Bernat sa Pera no deman bovatge als habitadors del burg de Sent Pere de Galigant. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffideli scriptori nostro Bernardo de Petra, salutem et gratiam. Licet per aliam litteram nostram vobis mandatum fecerimus infrascriptum: «Petrus, Dei gratia rex Aragonum, et cetera, ffideli de domo nostra Bernardo de Petra, collectori bovatici Cathalonie vel cuicumque alii collectori dicti bovatici in diocesi Gerundensi, salutem et gratiam. Sua nobis iurati et cives civitatis Gerunde insinuacione humili intimarunt quod vos seu Bernardus Margariti, habitator dicte civitatis collectorque bovatici predicti /327v/ pro vobis, compellit quosdam cives dicte civitatis habitantes in quodam suburbio dicte civitatis qui appellatur vulgariter burgus Sancti Petri Gallicantus ac alios cives qui tempore domini regis genitoris nostri habitabant et nunc etiam habitant in dicta civitate, quique sunt privilegiati per totam terram et dominacionem nostram, prout alii cives civitatis eiusdem munera publica subeunt et prout alii de dicta civitate et in aliis sunt et fuerunt semper de numero et in numero civium dicte civitatis, nullumque alium dominum preterquam predecessores nostros Aragonum reges, memorie recolende, et nos proclamarunt et proclamant, ut asseritur, in suburbio antedicto, licet abbas Gallicantus in eodem iurisdiccionem civilem asserat se habere quod in dictorum civium ac libertatum et franchetatum suarum preiudicium dicitur redundare. Verum cum asseratur quod dicti cives habitantes in suburbio predicto sunt et fuerunt semper in possessione non solvendi bovaticum predictum, ac etiam quod non solverunt ipsum tempore novi regiminis domini genitoris nostri predicti inclite recordacionis et si nunc ad id solvendum compellerentur, posset in iurisdiccionis nostre preiudicium redundare. Idcirco vobis dicimus et expresse mandamus quatenus, tam cives suburbii predicti quam alios, ut premititur, habitantes in civitate predicta, contra usum et possessionem, in qua fuerunt et sunt, fran-chitatis et libertatis non solvendi bovaticum indebite nullatenus agravetis seu agravari permittatis, immo si quid per vos ab eis propterea receptum extitit vel levatum, id ipsis restituere /328/ ilico minime postponatis. Data in Castilione campi Burriane, XIII° kalendas aprilis, anno Domini M° CCC° XXX° sexto». Attamen vos, ut pro parte iuratorum civitatis predicte percepimus, conando nostrum mandatum excedere preinsertum nitimini a civibus seu habitatoribus in suburbio civitatis predicte exigere bovaticum contra franchitatem et


usum per eosdem et suos hactenus observatum molestari, potissime cum iurisdiccio nostra, ut dicitur, inde non modicum lederetur. Ideo vobis dicimus et mandamus quatenus mandatum nostrum predictum inconcusse iuxta sui seriem observando ab exigendo ab eis bovaticum supradictum contra usum et possessionem predictam cessetis et penitus desistatis et hoc aliquatenus non mutetis. Datum Daroce, sexto kalendas novembris, anno Domini M° CCC° tricesimo septimo. Examinavit Rodericus. 167 1337 octubre 27. Daroca El rei Pere III mana als jurats de Girona que taxin els habitants de les cases situades en el camí que va de la ciutat al Carme i al burg de Sant Pere de Galligants, per tal de mantenir-lo en condicions. [A]. Original perdut. B. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 591, f. 142v. C. Còpia del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 328-v.

Que aquels qui han holbercs en gir los passes o vies per què hom va de la ciutat al Carmen e al burg de Galigant, pagen segons que seran tatxats a ops de la reparacion d’aquels. Petrum, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffidelibus nostris universis et singulis in circuitu seu lateribus illorum passuum seu viarum per quarum alteram itur de civitate Gerunde ad ecclesiam beate Marie de Carmelo civitatis eiusdem et per alteram iturb de civitate eadem ad burgum Sancti Petri de Gallicantu, possessiones, honores et hospicia obtinentibus, salutem et gratiam. Cum nos intel-/328v/-lecto pro parte iuratorum et proborum hominum civitatis pretacte, quod passus seu vie predicte reparacione indigent opportuna, concesserimus et licenciam dederimus cum presenti illis duobus probis hominibus quod dicti iurati ad hec, auctoritate presentis littere nostre, possint eligere, quod vos et vestrum singulos taxare valeant ad illas quantitates peccunie de quibus eisdem iuxta augmentum et melioramentum que, facta reparacione viarum seu passuum predictorum, exinde vos et singuli vestrum susceperitis melius et equius videbitur faciendum. Ideo vobis dicimus et mandamus quatenus iuratis predictis seu per eos dictis duobus probis hominibus eligendis, partem ad quam singuli vestrum per predictos eligendos racione predicta taxati fueritis, exsolvatis et hoc nullatenus postponatis, alias cum presenti baiulo dicte civitatis damus firmiter in mandatis quod ad predicta vos et bona vestra compellat fortiter et districte, taliter quod reparacio fieri et compleri valeat supradicta. Datum Daroce, sexto kalendas novembris, anno Domini M CCC XXX septimo. Examinavit Rodericus. a. Al Carmen interlineat, B.

b. de civitate a itur interlineat, B.

168 1338 abril 23. Barcelona El rei Pere III mana que els oficials reials paguin als jutges i advocats allò que els sigui degut pel seu servei al rei. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 329.

Que·ls officials pagen a jutges e avocats e a escrivans so qui·ls serà degut per faenes del senyor rey. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilectis et fidelibus vicariis, baiulis ceterisque officialibus nostris infra Cathaloniam constitutis vel eorum locatenentibus, ad quos presentes pervenerint, salutem et gratiam. Cum intellexerimus quod cause seu questiones quas ducimus seu duci facimus et alia iura nostra que peti facimus propter defectum solucionis iudicum, advocatorum et etiam scriptorum, necliguntur sepius et etiam minuuntur in nostre curie detrimentum, idcirco volentes super hiis iuste et debite provideri, vobis dicimus et man-damus quatenus quisque vestrum in districtu suo de iuribus et proventibus officiorum nobis comissorum provideatis pro parte nostra super dictis causis motis et movendis et aliis iuribus nostris predictis, infra iurisdiccionem vobis comissam iudicibus, advocatis et scriptoribus ac in aliis sumptibus negociorum ipsorum ne, culpa vestri seu negligencia aut defectu solucionis, dicte cause seu iura nostra alia amittantur, alias nos proinde de inobediencia fortiter puniremus. Datum Barchinone, IX° kalendas madii, anno Domini M° CCC° XXX° octavo.


Examinavit Rodericus. 169 1338 abril 27. Barcelona El rei Pere III mana que el jutge de la vegueria sigui jutge de les apel·lacions a les sentències dictades pel jutge de la batllia i viceversa, i que cadascun d’ells tingui taula en finalitzar el seu trienni. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 97 (110 × 290 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 329v.

Que·l jutge de la vegueria sia jutge de les appel·lacions del jutge de la batlia, el jutge de la batlia d’aquel de la vegueria e que tengen taula.a Nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, attendentes nos per aliam nostram litteram ordinasse quod, presenti triennio lapso, ponemus et deputabimus duos iudices in Gerunda, alterum videlicet ad negocium vicarie et alterum ad negocia baiulie, ideo, ad humilem supplicacionem et instanciam nunciorum universitatis civitatis iamdicte, volumus et presentibus ordinamus quod alter iudicum predictorum, qui pro tempore fuerint, sit iudex appellacionum alterius sic quod uterque ipsorum teneatur assecurare in iudicio regiminis dicti officii iudicatus tenere tabulam in fine triennii, tam pro iudicatura ordinaria quam pro iudicatura appellacionum predictarum, et etiam alia facere ad que tenentur ceteri officiales iuxta constituciones Cathalonie generales. Mandantes per presentem vicario, baiulo et iuratis civitatis predicte quod, antequam dicti ordinandi iudices uti presumant iudicature officiis supradictis per utrumque eorum, predicta firmiter assecurari faciant et teneri. In cuius rei testimonium presentem vobis fieri iussimus nostro sigillo munitam. Data Barchinone, Vº kalendas madii, anno Domini M° CCC° XXX° octavo. Examinavit Rodericus. a. al marge esquerre, línies 2 a 6: clau, B.

170 1338 abril 27. Barcelona El rei Pere III mana a tots els seus oficials que no observin els guiatges que vagin contra les constitucions de pau i treva. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 98 (135 × 295 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 330-v.

Que guiatges qui sien contra les constitucions de pau e treva no sien servats per los officials. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffidelibus nostris vicariis, subvicariis, baiulis et aliis officialibus nostris vel eorum locatenentibus, ad quos presentes pervenerint, salutem et gratiam. Ad nostrum noveritis noviter pervenisse auditum quod, in guidaticis per nos a quodam citra tempore personis pluribus concessis et factis, sunt aliqua guidatica contra constituciones pacis et treuge concessa, unde cum velimus et talis sit intencio nostra, guidatica in lesionem dictarum constitucionum a nostra curia emanata per vos nemini observari debere, ut dicta pacis constitucio illesa remaneat et intacta nec possit aliquatenus interrumpi. Ideo omnia et singula guidatica per nos quibusvis personis concessa que tangant dictas constituciones pacis et treuge, necnon quascumque litteras seu man-data processum pacis et treuge tangentes aut in eorum lesione quomodolibet tenore presencium revocantes, vobis et singulis vestrum dicimus et mandamus quatenus quecumque guidatica tangentia cons-titucionem iamdictam seu litteras tangentes processum pacis et treuge alicui nullatenus observetis, nec mandatis in dictis litteris appositis pareatis, quoniam nos ea omnia pro conservacione constitucionis dicte pacis et treuge presentibus, /330v/ ut premittitur, revocamus, irritamus et ea nullius esse volumus efficacie seu momenti. Et, ut illi quibus guidatica concessimus inde noticiam habeant pleniorem, presens nostrum mandamentum publicari voce preconia in locis assuetis protinus faciatis, et hoc non mutetis seu aliquatenus differatis. Data Barchinone, V° kalendas madii, anno Domini M° CCC° XXX° octavo. Examinavit Rodericus. 171 1338 abril 28. Barcelona


El rei Pere III mana al veguer, sotsveguer i batlles de Girona i Besalú que no obeeixin les lletres que vagin contra els drets i jurisdiccions reials i les constitucions de pau i treva. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 99 (155 × 290 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 330v-331.

Que·ls officials no obeesquen a letres qui venguen contra juridiccion o contra les constitucions de pau e de treva. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffidelibus vicario, subvicariis et baiulis ceterisque officialibus nostris Gerunde et Bisulluni, presentibus et futuris, ac locatenentibus eorumdem, salutem et gratiam. Quia prout ab experto comperimus sepius ad importunitatem nimiam plurimorum et quandoque falsitate expressa ac tacita etiam veritate a nobis seu curia nostra littere et mandata, tam vobis directa quam aliter diversimode, preteritis temporibus emanarunt, ex quibus iurisdiccio et ius nostrum quam plurimum leditur suntque sono inmisso et constitucionibus pacis et treuge, per quas signanter inter cetera iusticia in Cathalonia protegitur et tenetur, dampnosa non modicum et nociva. Ideo, pro conservacione iusticie /331/ et iurium regie nostre corone, vobis et singulis vestrum et aliis qui pro tempore dictis praeerunt officiis, dicimus et mandamus quatenus, quando et quocienscumque contigerit litteras seu quevis alia scripta nostra vo-bis quomodolibet presentari que in lesionem iuris et iurisdiccionis nostre predicte aliquatenus videantur aut contra sonum immissum vel constituciones pacis et treuge, licet expressum contineant manda-mentum, litteris talibus sive aliis scripturis predictis vel mandatis in eis appositis nullatenus pareatis. Quoniam nos tali casu omnia ipsa nullius efficacie esse decernimus et momenti et ea etiam presentibus irritamus nisi tamen secunda iussio interveniat in eisdem, que eo tunc prout iuris et racionis fuerit, et non aliter servari per vos volumus et iubemus. Data Barchinone, quarto kalendas madii, anno Domini M° CCC° XXX° octavo. Examinavit Rodericus. 172 1338 abril 28. Barcelona El rei Pere III ordena que el jutge delegat no pugui delegar en un altre un assumpte ja iniciat. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 100 (115 × 290 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 331-v.

Que jutge delegat no puga avocar en negoci on haja sots-delegat, pus haja comensat de conèxer del dit negoci. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ad supplicacionem humilem pro parte vestri iuratorum et proborum hominum civitatis Gerunde, propterea nobis factam, tenore huiusmodi carte nostre statuimus perpetuo et presentibus ordinamus quod de cetero si et quandocumque contigerit, aliquem per nos vel /331v/ alium in quovis negocio in iudicem delegatum alium in eo ipso negocio ad quod delegatus fuerit subdelegare in totum, videlicet, vel in partem ipse talis delegatus nequeat aliquam partium litigancium, postquam inceperit cognoscere de dicto negocio advocare nec eis super eodem patrocinium aliquod impendere seu prestare. Mandantes per presentem universis et singulis, tam per vos quam quosvis alios, delegatis vel delegandis, quod ex nunc ab huiusmodi advocacionibus faciendis et patrociniis impendendis cessent penitus et desistant nec contra presens nostrum edictum aliquid facere a seu temptare presumant aliqua racione. In cuius rei testimonium presentem vobis fieri et sigillo nostro iussimus roborari. Data Barchinone, IIII° kalendas madii, anno Domini millesimo CCC° XXX° octavo. Examinavit Rodericus. a. Interlineat, B.

173 1338 abril 28. Barcelona El rei Pere III mana als feudataris reials que no ajudin cap noble ni s’oposin a allò que el veguer de Girona executi contra d’altres. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 101 (125 × 290 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Copia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 331v-332.

Que·ls feudaters del senyor rey no fassen valença a negun noble, ne a altres contra·ls quals lo veguer farà execucion.


Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilectis et fidelibus universis et singulis, feu-dateriis nostris, salutem et dileccionem. Ad nostrum noviter pervenit auditum quod vos seu vestrum aliqui minus bene et in lesione iusticie ac in elusionem iurisdiccionis regie et contemptum sepius, cum vicarium /332/ Gerunde et Bisulluni facere execuciones contingit adversus aliquem nobilem vel alium quemvis eis valençam facitis et, ne dicta execucio fiat, dicto vicario resistitis toto posse. Preterea requisiti per vicarium ut a predictis desistere debeatis, facitis illud quandoque sic quod cessatis eis valere personaliter, set dimittitis ipsis equum et arma vestra in auxilium eorumdem, propter quod redarguentes illos per quos talia sic temere et improvide attemptantur. Ideo vobis et singulis vestrum dicimus et fortiter ac districte precipiendo mandamus quatenus sub pene ire et indignacionis nostre incursu, de cetero nullatenus talia vel similia attemptetis in contemptum nostri et impedimentum execucionis iusticie supradicte. Quod si secus feceritis, quod non credimus, significamus vobis quod contrarium facientes, sic inde castigare et fortiter corripere eos intendimus, quod ipsi de sic temere attemptatis merito condolebunt. Data Barchinone, IIII° kalendas madii, anno Domini M° CCC° XXX° octavo. Examinavit Rodericus. 174 1338 abril 28. Barcelona El rei Pere III mana al jutge ordinari de Girona o als juristes que regeixin una jurisdicció reial que no puguin advocar contra els subjectes d’aquella jurisdicció. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 332-v.

Que jutge, ne savi qui regesca juridiccion general no gos avocar contre·ls sotsmeses a la sua juridiccion. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffidelibus nostris, iudici ordinario Gerunde /332v/ et cuicumque alii iurisperito, iurisdiccionem generalem regenti, presentibus et qui pro tempore fuerint, salutem et gratiam. Cum per capitula per nuncios universitatis dicte civitatis Gerunde ad nostram presenciam destinatos oblata perceperimus quod per vestros in dictis officiis precessores fuit sepius attemptatum, licet alias sit illicitum et debeat prohiberi patrocinari adversus sue iurisdiccioni subiectos, ideo, ad dictorum nunciorum humilem supplicacionem et instanciam propterea nobis factam, vobis et singulis vestrum similes advocaciones seu patrocinium facere presentibus inhibemus. Man-dantes vobis et vestrum singulis quatenus talibus advocacionibus uti nullatenus presumatis, alias scire vos volumus et pro certo quod contrafacientes et huiusmodi mandatis nostris rebelles propterea taliter puniemus quod eos fecisse talia penitebit et eorum correccio retrahet ceteros volentes similia attemptare. Datum Barchinone, IIII° kalendas madii, anno Domini M CCC XXX octavo. Examinavit Rodericus. 175 1338 abril 29. Barcelona El rei Pere III mana als seus comissaris i oficials que donin fe a les lletres testimonials dels jurats de Girona. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 332v-333.

Que·ls officials haien fe a les letres testimonials dels jurats de Gerona. a Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilectis et ffidelibus comissariis et aliis officialibus nostris, presentibus et qui pro tempore fuerint, et eorum locatenentibus, ad /333/ quos presentes pervenerint, salutem et dileccionem. Cum nos, de fide et legalitate iuratorum et proborum hominum civitatis Gerunde, plenam obtinentes constanciam, velimus eorum litteris testimonialibus et aliis fidem adhiberi, idcirco vobis et unicuique vestrum dicimus et mandamus firmiter et districte quatenus omnes illos et singulos de quibus vobis iurati civitatis iamdicte, presentes vel futuri, verbo vel litteris, testimonium facient, quod cives vel vicini civitatis eiusdem existunt, eosdem pro civibus et vicinis civitatis ipsius proculdubio habeatis, nec contrafacere presumatis aliqua racione, cum de civitate iamdicta veritatem meram et probabilem et non contrarium presumamus. Datum Barchinone, tercio kalendas madii, anno Domini M CCC XXX octavo. Examinavit Rodericus.


a. D’una mà posterior: quals son ciutadans forans, B.

176 1338 abril 29. Barcelona El rei Pere III mana a Bernat de Pera, col·lector del bovatge reial, que consideri en Tortosa de Rec com a ciutadà de Girona, a instància dels jurats de la ciutat. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 333-v.

Que en Tortosa de Rech sia tengut per ciutadan. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffideli scriptori nostro Bernardo de Petra, collectori bovatici, quod nobis racione nostre nove successionis debetur in Cathalonia, salutem et gratiam. Cum iurati civitatis Gerunde nobis testimonium fecerint quod Tortosa de Rech existit vicinus civitatis predicte, ideo vobis dicimus et mandamus quatenus eundem Tortosam pro cive et vicino civitatis ipsius proculdubio habeatis, nec contrafaciatis aliqua /333v/ racione. Datum Barchinone, tercio kalendas madii, anno Domini M° CCC° XXX° octavo. Examinavit Rodericus. 177 1338 setembre 30. València El rei Pere III atorga autorització d’exportar teles, ballestes, llances, fusta i sèu, així com altres objectes fora de la batllia i mana als seus oficials que observin aquesta nova concessió. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 102 (130 × 280 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 333v-334.

Que hom puga trer balestes, lances, fusta, cèu e altres coses fora la batlia. Nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, attendentes dilectum consiliarium nostrum Fferrarium de Lileto, baiulum Cathalonie generalem, de mandato nostro litteratorie sibi facto, preconizacionem fieri publice fecisse in civitate Gerunde, quod nullus extraheret de baiulia eiusdem balistas, lanceas, tela, fustam, sepum et quasdam alias res et hoc asseratur in maximum dampnum et detrimentum ministralium dicte civitatis redundare, qui ex huiusmodi officio seu ministerio habent acquirere eorum vitam. Ideo, suplicacioni nobis inde facte ex parte proborum hominum universitatis civitatis ipsius annuentes benigne, damus et concedimus eis licenciam extrahendi dictas balistas, lanceas, tela, fustam, a sepum et res alias supradictas ultra dictam baiuliam usque per totum regnum Aragonum, Valenciam et Cathaloniam et non ultra, littera, inhibicione seu preconizacione predictis, quas b presentibus revocamus, non obstantibus ullo modo. /334/ Mandantes per presentem baiulo supradicto, necnon universis et singulis officialibus nostris vel eorum locatenentibus quatenus presentem concessionem nostram fir-mam habeant et observent, ab aliis faciant inviolabiliter observari et non contraveniant nec aliquem contravenire permittant aliqua racione. In cuius rei testimonium presentem litteram inde fieri iussimus nostro sigillo munitam. Data Valencie, pridie kalendas octobris, anno Domini M° CCC° XXX° octavo. Examinavit Rodericus. a. ffustam, A.

b. forat de 8 mm entre quas i presentibus.

178 1338 setembre 30. València El rei Pere III mana a Pere de Cardonets o al seu lloctinent que doni a conèixer al jutge de Girona els deutors de jueus i que cessin de molestar els deutors cristians. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV en el Llibre Verd , f. 334v.

Que aquels qui deuen a jueu, sien tenguts a coneguda de jutge ordinari per en Cardonet o per seu loctenent. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffideli portario nostro Petro de Cardonets, salutem et gratiam. Intelleximus quod vos et Raymundus de Podio, subtitutus vester occasione compulsionis quam facitis contra quosdam christianos, debitores iudeorum civitatis Gerunde, vigore cuiusdam nostre littere


que fuit data Ilerde, tercio idus iunii, anno Domini millesimo CCC° XXX° sexto, per quam vobis mandavimus quod compelleretis dictos christianos debitores ad solvendum dictis iudeis debita in quibus ipsi eis obligati existunt, tam pro tempore preterito et presenti quam futuro, facitis plures oppressiones et gravamina debitoribus supradictis, tam in capcionibus eorum personarum, minis et terroribus /334v/ quam alias, nolendo ab eis recipere firmam iuris, nec tenere eos super predictis ad cognicionem iuris coram iudice ordinario eorumdem. Quare ad humilem supplicacionem pro parte dictorum christianorum debitorum nobis inde factam, vobis et unicuique vestrum dicimus et mandamus quatenus super predictis dictos debitores dictorum iudeorum teneatis ad cognicionem iudicis Gerunde et eosdem contra ius et iustitiam minime agravetis seu etiam molestetis. Datum Valencie, pridie kalendas octobris, anno Domini M° CCC° XXX° octavo. Examinavit Rodericus. 179 1338 setembre 30. València El rei Pere III mana al batlle de Girona que obligui a pagar als que deuen diners de la barra del pont Major i del pont del Terri. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 335-v.

Que aquels qui deuen diners de la barra del pont Major e del pont de Stèrria sien forssats a pagar. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffideli nostro baiulo civitatis Gerunde vel eius locumtenenti, salutem et gratiam. Pro parte proborum hominum universitatis civitatis iamdicte nobis fuit expositum reverenter quod aliqui homines tenentur solvere aliquas peccunie quantitates racione denariorum qui fuerunt congregati racione barre Pontis Maioris Gerunde vel pontis de Sterria. Quaquidem barra fuit imposita ex concessione inde facta per excellentissimum dominum Iacobum, bone memorie regem Aragonum, avum nostrum, pro reparacione pontium predictorum. Quare ad humilem sup-plicacionem nobis inde factam pro parte proborum hominum civitatis predicte, vobis dicimus et mandamus quatenus compellatis in personis et bonis suis predictos homines quos teneri inveneritis ad solvendum dictas peccunie quantitates ad easdem exsolvendum duobus probis hominibus dicte civitatis ad hoc /335v/ assignandis per universitatem iamdictam. Quiquidem duo probi homines dictas peccunie quantitates teneantur comode expendere in opere pontium predictorum seu aliorum pontium, passuum vel viarum publicarum dicte civitatis vel vicinatus eiusdem ad cognicionem iuratorum dicte civitatis, qui pro tempore fuerint, in eadem infra duos annos a tempore solucionis dictarum peccunie quantitatum facte dictis duobus probis hominibus per homines supradictos. Datum Valencie, pridie kalendas octobris, anno Domini M° CCC° XXX° octavo. Examinavit Rodericus. 180 1338 setembre 30. València El rei Pere III mana al batlle de Girona que ningú impedeixi el pas al bestiar que transporta el gra dels ciutadans d’aquesta ciutat per fer-lo moldre fora del monar de Girona. [A]. Original perdut. B. Còpia de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 354v-355.

Que nuyl hom no empatxa les bèsties qui duran molra lo gran dels ciutadans fora lo monar de Gerona. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, fideli nostro baiulo Gerunde, presenti et qui pro tempore fuerit, vel eius locumtenenti, salutem et gratiam. Ex parte proborum hominum universitatis iamdicte nobis fuit humiliter demostratum quod aliqui, habentes molendina in dicta civitate, invidio se conantes servitutem imponere civibus ipsius civitatis, contradicunt seu impediunt ipsos quod bestie illorum quorum sunt molendina que sunt situata a extra civitatem Gerunde bladum dictorum civium ad molendum ad dicta molendina quod in non modicum nocumentum dictorum civium ac eorum libertatis seu fran-chitatis et contra suorum privilegiorum tenores asseritur redundare, unde, cum dicti cives se asseruerint non fore astrictos molere blada sua in dicto molendino per compulsionem alicuius, immo consueverit et sint franchi et liberi ac possint molere sua blada ubicumque voluerint, tam in molendinis situatis in dicta civitate quam extra eandem. Ideo, ex parte proborum hominum predictorum nobis super hiis remedio iusticie postulato, vobis dicimus et mandamus


quatinus constito vobis quod dicti cives franchi sint a servitute predicta in dicta civitate, preconitzacionem fieri sub certa pena, quam a contrafacientibus elevetis, pu-/355/-blice faciatis quod nullus impediat dictas bestias defferentes bladum civium predictorum ad molendum in molendinis situatis extra civitatem iamdictam vel ad ea que ipsi cives, ut premititur, voluerint et a contrafacientibus dictam penam protinus exigatis. Datum Valencie, pridie kalendas octobris, anno Domini millesimo CCC XXX octavo. Examinavit Rodericus. a. scituata, B.


181 1338 octubre 1. València El rei Pere III revoca, a petició dels jurats i prohoms de la ciutat de Girona, la donació feta a Ramon de Senesterra, senyor de Cervià i conseller del rei, de la jurisdicció criminal de Palau-sator. A. B.

Original pergamí, nº 257 (332 × 557 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 61-63.

Revocacion de la donacion feta a·n Senesterra de la juridiccion de Palau de la Tor. Nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, considerantes qualiter nuper ad supplicacionem dilecti consiliarii nostri Raimundi de Senesterra qui pro nobis tenet in feudum castrum vocatum de Palau de la Tor, situatum in vicaria Gerunde, concessimus eidem et suis perpetuo omnem iurisdiccionem criminalem et aliam quamlibet quam habemus in dicto castro et eius terminis, aliquibus retencionibus nobis salvis, prout in quadam carta nostra nostroque sigillo pendenti munita, plenius continetur, tenor cuius talis est: «Nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, et cetera, attendentes quod vos, dilectus consiliarius noster Raimundus Senesterra, tenetis in feudum pro nobis castrum vocatum Palau de la Tor, situatum in vicaria Gerunde, cum suis terminis et hominibus et feminis ac suis iuribus et pertinenciis ac cum iurisdiccione civili absque aliquo servicio nobis et nostris prestando, et nunc prope vexaciones et inquietaciones que per officiales nostros vobis fiunt aliquociens super iurisdiccione criminali quam nos habemus in dicto castro et eius terminis, nobis humiliter supplicaveritis, ut ipsam iu-risdiccionem criminalem sub certo onere vobis concedere dignaremur. Ideo, supplicacione ipsa admissa, deliberacione in nostro consilio plene habita, per quam viam dictam /61v/ iurisdiccionem criminalem abs-que nostro preiudicio nobis possemus concedere, tenore presentis carte nostre perpetuo iurisdiccionem valiture damus et concedimus vobis dicto Raimundo Senesterra et vestris perpetuo iurisdiccionem criminalem et aliam quamlibet, quam in dicto castro et eius terminis habemus, ita quod vos et vestri et quos volueritis utamini et uti possitis de cetero in dicto castro et eius terminis omnimoda iurisdiccione, tam mortis quam etiam mutilacionis membrorum et cuiuslibet alterius, sub condicione tamen quod ipsam vos et vestri teneatis pro nobis et successoribus nostris cum dicto castro et eius terminis in feudum et sub retencione duorum equorum armatorum quos vos et vestri nobis et successoribus nostris facere teneamini, quandocumque et quocienscumque alios milites, qui feuda pro nobis tenent in Cathalonia, duxerimus pro nostro servicio seu alias evocandos. Retinemus tamen nobis et nostris et dictam donacionem et concessionem vobis et vestris sub condicione et retencione facimus quod quandocumque racione alicuius criminis, mors vel membrorum abcisio habeat subsequi, nos et nostri hebeamus appelaciones, ita quod in casu quo dicti criminosi seu convicti de aliquo crimine, pro quo mors seu membri abcisio habeat subsequi, ad nos et nostros appellaverint, vos et vestri absque retencione aliqua nobis et nostris officialibus ipsos remittere hebeatis. Mandantes per presentem cartam nostram procuratori nostro eiusque vices gerentibus, necnon vicario Gerunde et Bisulduni /62/ nostris, presenti et qui pro tempore fuerit, aliisque officialibus nostris, presentibus et futuris, vel eorum locatenentibus, quod predictam donacionem et concessionem nostram et omnia et singula superius contenta vobis et vestris observent et faciant ab aliis perpetuo inviolabiliter observari et non contraveniant nec aliquem contravenire permittant aliqua racione. In cuius rei testimonium presentem cartam nostram vobis fieri iussimus sigillo magestatis nostre appendicio communitam. Datum Cesarauguste, IX° kalendas iulii, anno subscripto. Signum (signe reial) Petri, Dei gratia regis Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comitisque Barchinone. Testes sunt: Infans Petrus, Rippacurcie et Impuriarum comes, ffrater Sanccius, episcopus Sugur-biensis et Sancte Marie de Albarrazino, Iohannes Examino de Urrea, Otho de Montecatheno, Blasius Maça de Vergua. Sig+num Bertrandi de Vallo, scriptoris predicti domini regis, qui de mandato eiusdem hec scribi fecit et clausit cum litteris in raso positis in linea VIIª ubi dicitur “vel membrorum abcisio habeat” et in eadem linea ubi describitur “quo mors seu membri abcisio” et in prima linea testium ubi dicitur “ffrater Sanccius, episcopus Sugurbiensis”». Attendentes etiam nobis pro parte iuratorum et proborum hominum dicte civitatis supplicatum existere ut cum dicta concessio facta existat contra tenorem cuiusdem privilegii per preclarum /62v/ dominum Iacobum, alte recordacionis regem Aragonum, avum nostrum, quod per nos extitit confirmatum et etiam iuratum, in quo continetur quod dictus dominus rex per se et suos successores concessit et promisit civibus Gerunde in privilegio speciali quod non daret, venderet, emfranquiret vel alicui persone ad imperpetuum assignaret ullo modo iurisdicciones locorum vicarie civitatis Gerunde, immo voluit et dictis civibus concessit quod remanerent et essent semper de dominio civitatis predicte et quod vicarius Gerunde, quicumque existeret, imperpetuum exerceret iurisdicciones in ipsa vicaria et etiam faceret exerceri, dignaremur dictam concessionem revocare. Nos vero, dicta supplicacione admissa, prospicientes nos dictam concessionem fecisse in preiudicium privilegii predicti et contra formam iuramenti per nos prestiti, quod tenemur proculdubio obser-vare, et non fuerit intencio nostra concedere iurisdiccionem predictam dicto Raimundi de Senesterra contra privilegium supradictum, immo ipsius privilegii


immemores concessionem fecimus supradictam cum presenti carta nostra perpetuo valitura ad tollendum ne pariurium incurramus, habito maturo consilio et deliberacione previa, con-cessionem supratactam subtollimus. Mandantes expresse et ex certa sciencia vicario nostro Gerunde et Bisulluni vel eius locumtenenti, presenti et qui pro tempore fuerit, quod in dicto castro et eius terminis utatur dicta iurisdiccione, prout per eius predecessores est fieri assuetum ante concessionem predictam, dicta concessione in aliquo non obstante. In cuius rei /63/ testimonium presentem inde fieri iussimus nostro pendenti sigillo munitam. Datum Valencie, kalendas octobris, anno Domini M° CCC° XXX° VIII°. Examinavit Rodericus. Signum (signe reial) Petri, Dei gratia regis Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comitisque Barchinone. Testes sunt: inclitus infans Petrus, Rippacurcie et Impuriarum comes, Raimundus, Valencie episcopus, Blasius Maça de Vergua, Iaufridus Guilaberti de Crudiliis, Neapoleonus de Aragonia. Sig+num Bartholomei de Podio, scriptoris dicti domini regis, qui de mandato eiusdem hec scribi fecit et clausit cum litteris rasis et emendatis in linea quarta ubi legitur «nostro preiu». 182 1338 octubre 1. València El rei Pere III revoca la concessió feta a Ramon de Senesterra, conseller reial, de la jurisdicció de Palau-sator, i ordena al veguer de Girona o al seu lloctinent que se’n facin càrrec, com havia estat costum. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 103 (115 × 290 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 337.

Revocacion de la donacion feta a·n Senesterra de la juridiccion de Palau de la Tor. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilecto consiliario nostro Raimundo de Senes-terra, salutem et dileccionem. Nuper nos ad supplicacionem vestram, ignari qualiter preclarus dominus Iacobus, alte recordacionis rex Aragonum, avus noster, per se et suos successores probis hominibus et universitati civitatis Gerunde concesserat, cum privilegio speciali, quod iurisdicciones vicarie civitatis predicte vendere, dare et emfranchire alicui non posset ad imperpetuum ullo modo vel etiam assignare, quod nos, iuramento interveniente, promisimus observare, vobis et vestris perpetuo concessionem fecimus de omni iurisdiccione criminali et alia qualibet quam habemus et habere debemus in castro vocato Palau de la Tor, situato in vicaria Gerunde et terminis et pertinenciis ipsius, prout in carta nostra que data fuit Cesarauguste, IX° kalendas iulii, anno subscripto plenius continetur. Sane cum nos concessionem predictam licite nec alias contra iuramentum per nos prestitum facere minime poteramus neque possumus et hac de causa concessionem per nos vobis factam ex debito iusticie duxerimus subtollendam. Eapropter vobis dicimus et mandamus quatenus de cetero dicta iurisdiccione minime utamini, immo ipsa uti per vicarium Gerunde et Bisulluni vel eius locumtenentem permittatis, prout consueverit ante concessionem vobis factam de predictis et hoc minime immutetis. Data Valencie, kalendas octobris, anno Domini M° CCC° XXX° octavo. Examinavit Rodericus.

183 1338 octubre 13. València El rei Pere III mana al veguer i a seus oficials que no obeeixin les lletres que van en contra de la jurisdicció reial ni contra els privilegis de la ciutat. [A]. Original perdut. B. Còpia de principi del S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 334v-335.

Que·ls officials no obeesquen a letres qui sien contre juridiccion ne contra·ls privilegis de la ciutat. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilecto et fidelibus vicario Gerunde et Bisulduni ceterisque officialibus et delegatis nostris, presentibus et futuris, salutem et gratiam. Quia sepe ad importunitatem quorumdam nobis supplicancium et alias contingit nos concedere eisdem supplicantibus ad imperpetuum vel ad tempus iurisdicciones vicarie Gerunde et etiam alias vobis scribere et mandata facere que sunt contra libertates et privilegia civitatis predicte, quas et que nos ex iuramento per nos prestito tenemur inviolabiliter observare. Ideo, volentes vos de nostro proposito


informare vobis et unicuique vestrum, dicimus et mandamus quatenus, /335/ cartis et litteris nostris super predictis obtentis seu a nostra curia obtinendis, que sint contra libertates et privilegia supradicta nullatenus pareatis, cum non sit intencio nostra ipsas infringere libertates et privilegia, nec eis in aliquo derogare. Datum Valencie, III° idus octobris, anno Domini M° CCC° XXX° octavo. Examinavit Rodericus. a. Al marge esquerre, f. 334v, línia 1-2 i f. 335: nota, línies 1 a 4: clau, B.

184 1338 octubre 17. València El rei Pere III estableix, per evitar fraus, que els jurats puguin escollir cada any dos drapers encarregats de fer les ordinacions sobre la fabricació dels draps. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 104 (125 × 250 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 335v-336.

Que·ls jurats ab lo batle ensems pugen elegir quascun ayn II drapers qui pugen fer ordinacions sobre·ls draps. Nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, attendentes nostra interesse quod fraudes que sepius comittuntur et que comitti possunt in opere pannorum fiendorum et etiam in vendicione ipsorum tollantur, ne in opere et vendicione ipsorum infamiam facientes vel vendentes aliquam incurrant, idcirco ad evitandum predicta et ne ars confeccionis dictorum pannorum detrimentum aliquod paciatur et conficientes et vendentes dictos pannos habeant in eisdem materiam delinquendi, cum presenti littera nostra ad supplicacionem universitatis civitatis Gerunde ad omnem /336/ infamiam tollenda, statuimus et ordinamus perpetuo quod iurati dicte civitatis, qui pro tempore fuerint, una cum baiulo ipsius eligant et eligere possint anno quolibet duos draperios, habitatores predicte civitatis, quibus cum presenti potestatem conferimus ordinaciones sive statuta super dictis pannis faciendi etiam et vendendi, prout eis ad utilitatem et bonum statum publicum predicte civitatis et terre nostre videbitur faciendum. Volumus tamen, ut ordinanda per dictos deputandos melius observentur, quod illi qui contrafecerint incurrant penam quam ipsi duxerint ordinandam, que-que nostro erario applicetur. Mandantes baiulo nostro dicte civitatis, presenti et qui pro tempore fuerit, ut premissa omnibus nota fiant, quod preconizacionem fieri faciant in dicta civitate et in aliis locis ubi talia sunt assueta fieri, ne aliquis seu aliqui sub pena inde apposita audeant contra premissa venire, a contrafacientibus penam inibi appositam exigendo. In cuius rei testimonio presentem inde fieri iussimus nostro sigillo munitam. Data Valencie, XVI kalendas novembris, anno Domini M° CCC° XXX° octavo. Subscripsit Iohannes. 185 1338 octubre 21. València El rei Pere III mana al noble Jofre, vescomte de Rocabertí, que no percebi la lleuda de Pont de Molins, ja que, segons costum, era llevada a la Jonquera pels oficials del rei de Mallorca. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 105 (160 × 210 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 353-v.

Que no·s leu leuda per lo vescomta de Rochabertín a Pont de Molins que·s levava a la Jonchera. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, venerabiliª et dilecto Gaufrido, vicecomiti de Rochabertino, salutem et dileccionem. Significamus vobis pro parte universitatum diversorum regnorum nostrorum fuisse coram nobis insinuacione querula demonstratum quod, quamquam per officiales illustris Maioricarum regis, consanguinei nostri velut fratris karissimi, recipiatur et levetur in loco de la Jonquera lezda sive vectigal a subditis nostris per ipsum locum transitum facientibus, quam lezdam sive vectigal vos, antequam dictus locus ad manus dicti regis pervenisset, recepire consuevistis. Attamen vos nunc seu a modico tempore citra in termino castri de Molins iuxta pontem castri eiusdem lezdam aliam a dictis nostris subditis exigi facitis et levari ob quod subditi ipsi qui non consueverunt solvere, nisi unam lezdam sive vectigal, ad solvendum vobis aliam, ut premittitur, compelluntur. Quod in ipsorum subditorum nostrorum et aliorum inde transeuncium preiudicium non modicum ac manifestam iniuriam noscitur proculdubio redundare. Quam ob rem, supplicatum fuit nobis ut super hiis dignaremur de iusticie providere, nos vero,


supplicacioni huiusmodi, ut racioni consone, benigne faventes, cum intersit nostre regie magestatis oppressiones indebitas nostrorum subditorum totis viribus propulsare. Propterea vobis dicimus et expresseb mandamus quatenus a dicta nova exaccione leude sive vectigalis cessetis penitus ac etiam desistatis, cum vobis id non liceat ex quo lezda consueta levari in dicto loco de la Jonquera inibi exigitur et le-/353v/-vatur, donec declaratum fuerit, per vicarium et iudicem ordinarium Gerunde, quibus hoc commissum est, an vobis liceat in dicto loco dictam lezdam exigere et levare, alias per presentes dicimus firmiter in mandatis procuratori nostro gerentique vices eius in Cathalonia, necnon dicto vicario Gerunde et Bisulluni ut vos compescant cohercione debita a predictis. Data Valencie, XII° kalendas novembris, anno Domini millesimo tricesimo octavo. Subscripsit Iohannes. a. nobili, A.

b. Interlineat, B.

186 1338 octubre 26. València El rei Pere III mana a Jaume d’Aguilar, porter reial, i al jurista Arnau Ferrer, comissaris reials, que no llevin dret de terç, penes o altres drets ni facin investigar delictes en la ciutat i vegueria de Girona, com els havia encarregat el rei, i de deixar-ho al veguer i al batlle de dita ciutat, a súplica dels jurats de Girona. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 107 (150 × 230 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de principis del S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 336-v.

Que negun comissari no deman penes, ne terces a aquel de la ciutat, ne de la vegueria ne faça inquisicions contra crims. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffidelibus suis Iacobo de Aguilario, portario /336v/ et Arnaldo Ferrarii, iurisperito, ad infrascripta subdelegato a Ffrancisco Ermengaudi, iurisperito Barchinone, salutem et gratiam. Cum vos pretextu quarumdam comissionum nostrarum vobis seu alicui vestrum factarum super petendis, exigendis et levandis terciis, penis, caloniis et aliis iuribus nostris, necnon super inquirendis et puniendis criminibus in civitate et vicaria Gerunde, ipsas penas, tercia et calonias exigatis et inquisiciones etiam super criminibus faciatis nobisque pro parte iuratorum dicte civitatis fuerit supplicatum ut cum predicta in preiudicium subiectorum nostrorum redundent, vos a cognicione predictorum, quatenus dictos cives et subiectos nostros dicte vicarie tangunt sive ad eos se extendunt, revocare et ipsas comissiones ad vicarium et baiulum Gerunde, prout ad eos racione eorum officiorum spectat, remittere dignaremur. Ideo, ipsa supplicacione benigne admissa, vobis dicimus et mandamus quatenus contra cives et subiectos nostros dictarum civitatis et vicarie dictis comissionibus non utamini. Nos enim ipsas penas, tercia, calonias et alia iura exhigi et levari et inquisiciones fieri per dictos vicarium et baiulum, prout ad ipsorum pertinet officium, volumus et iubemus, dictis vestris comissionibus in aliquo non obstantibus. Data Valencie, septimo kalendas novembris, anno Domini M° CCC° XXX° octavo. Subscripsit Iohannes. 187 1339 gener 29. València El rei Pere III mana al veguer i al batlle de Girona que obliguin els jutges a complir el manament reial, atès que aquests reberen dos sous per lliura de les sumes que havien de distribuir entre els creditors, contravenint la prohibició feta per Alfons III. A. B. C.

Original lletra reial sobre paper, nº 108 (125 × 290 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 600, f. 18. Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 342v-343.

Que·ls jutges de Gerona no prenen dels depòsits II sòlidos per libra ans serven la provision que y féu lo senyor rey N’Amfós e que en Berenguer des Castell e altres jutges qui n’hajen haüt contra tenor de la dita provision o tornen.a Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilecto et fideli suis vicario et baiulo civitatis Gerunde vel eorum locatenentibus, presentibus et qui pro tempore fuerint, salutem et dileccionem. Cum pro parte universitatis, civium et proborum hominum civitatis eiusdem fuerint nobis expositum reverenter quod Berengarius de Castello, iudex ordinarius, et quidam alii qui fuerunt iudices curie Gerunde receperunt et recipere pluries, nisi fuerunt duos /343/ solidos pro libra de quantitatibus peccuniarum que distribuebantur et dividebantur per eos inter creditores racione execucionum et subas-


tacionum que fiebant per eos ad ipsorum creditorum instanciam de bonis debitorum eorum, contra mandatum et prohibicionem in contra-rium factam seu editam super eo per serenissimum dominum genitorem nostrum memorie recolende. Nosque mandatum seu inhibicionem predictam in premissis, tanquam iustam et racionabilem, per vos teneri et servari inconcusse velimus, cum proinde iudex dicte curie tantum salarium non debeat recipere vel habere. Idcirco vobis dicimus et expresse mandamus quatinus, habita certifficacione summaria de pre-dictis ac mandatum predictum per dictum dominum genitorem nos-trum, ut premititur, editum in premissis servando et servari invio-labiterb faciendo, dictum Berengarium et quoscumque alios iudices preteritos ad dandum et restituendum quidquid per ipsos a quibusvis c indebite racione predicta habitum extitit vel receptum contra tenorem mandati iamdicti ac usum in predictis antiquitus observatum, prout faciendum fuerit, compellatis, maliciis d et subterfugiis omnibus preter-missis, et nichilominus deinceps per iudices, qui fuerint pro tempore, tale salarium contra usum et mandatum predictum recipi minime permittatis. Data Valencie, quarto kalendas ffebruarii, anno Domini M CCC XXX octavo. Subscripsit Iohannes. a. D’una mà posterior: vide de istis salariis supra f. CCLV, B.

b. Interlineat, B.

c. quibus, A.

d. maliciis repetit, B.

188 1339 febrer 2. València El rei Pere III mana al batlle de Girona que investigui per saber si Berenguer de Castelló, jutge ordinari de Girona, i els seus predecessors han rebut emoluments dels decrets que ells signaven concernents a les tuteles, curadories, acords i violaris, i si n’han rebut que els restitueixin i es procedeixi com abans. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 109 (190 × 285 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 351-v.

Que sia presa informacion sobre los decrets que·n Berenguer des Castel jutga demanava e que·s servàs axí com era antigament usat. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, fideli suo baiulo civitatis Gerunde, presenti et qui pro tempore fuerit, salutem et gratiam. Cum ex relacione nobis facta pro parte universitatis, civium et proborum hominum civitatis eiusdem perceperimus quod, licet retroactis temporibus per iudices ordinarios civitatis ipsius numquam consuetum fuerit seu etiam usitatum recipi aliquid vel haberi racione salarii pro decretis, que per ipsos imponebantur super tutelis, curis, composicionibus et violariis ac disuspitacionibus vulnerum illatorum, factis per medicos, que fiebant et firmabantur inter acta et in actis coram iudicibus antedictis. Attamen Berengarius de Castello, nunc iudex ordinarius dicte civitatis, ex quodam abusu seu consuetudine, que pocius corruptela dicitur, per ipsum a modico citra tempore introducta recepit et recipere etiam nisus fuit salaria pro decretis iamdictis, quod in ipsorum civium /351v/ et degencium in civitate predicta aliorumque subiectorum officio predicto ac totius rei publice utilitatis que de racionis tramite private est penitus preferenda, dispendium et iacturam non modicam cernimus redundare nostraque intersit huiusmodi insolencias et abusus corrigere et penitus ammovere, ne iusticia que tanquam constans et perpetua voluntas ius suum unicuique tribuens, consuevit actores eius virtutibus confovere, ex predictis vel aliis consimilibus vilipendatur aut videatur ex introduccione illicita nostris subditis imposterum renundari. Idcirco vobis dicimus et mandamus quatenus, informacionem debitam de predictis cum illis qui iudices fuerunt pro preterito tempore dicte civitatis aliisque personis honestis, recipiatis et, si inveneritis, quod talia salaria vel hiis similia pro dictis decretis vel aliis consimilibus huc usque haberi et percipi per iamdictos iudices, qui fuerunt pro tempore ante dictum Berengarium, minime consueverunt eadem de cetero per iudices ordinarios civitatis, baiulie et vicarie ipsius exigere seu percipere et habere nisi dumtaxat antiquitus et actenus a dari et percipi assueta a quoquam nullatenus permittatis, quinimo ea omnia que proinde per dictum Berengarium contra usum et antiquam consuetudinem in premissis observatam indebite inveneritis recepisse a quibusvis eis restitui protinus faciatis, tarditate et excusacionibus ac maliciis omnibus pretermissis. Data Valencie, quarto nonas ffebruarii, anno Domini M° CCC° trecentesimo octavo. Subscripsit Iohannes. a. hactenus, A.

189 1339 febrer 2. València


El rei Pere III mana al procurador fiscal de la ciutat i vegueria que exigeixi dels oficials reials que siguin diligents en demanar els drets de les jurisdiccions reials i que els inquisidors castiguin els oficials que no compleixin. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 110 (190 × 285 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 351v-352.

Que·l procurador fischal requira que·ls officials reyals sien diligents en demanar los drets e juridiccions del senyor rey e que·ls inquisidors de la taula ponesquen aquels officials qui no ho feran. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffideli nostro procuratori fiscali civitatis Gerunde et vicarie eiusdem, presenti et qui pro tempore fuerit, salutem et gratiam. Cum fidedignorum relacione veridica nostris auribus noviter sit deductum quod vicarius, subvicarius ac baiulus ceterique officiales a dicte civitatis et locorum vicarie eiusdem sunt adeo desides et remissi in petendis et exigendis ac exequendis, exercendis et deffendendis iuribus et iurisdiccionibus nostris regalibus ob quod iurisdicciones aliaque iura nostra regalia diversimode pereunt et patra-/352/tores criminum ac transgressionum comissores, ultra licitos terminos effre-nate lasciviunt, iusticia circa debiti regulas larguescente, quodque iudices tabule qui ad ipsorum officialium insolencias aliosque illicitos actus per eos comissos in officiorum predictorum exercicio et regimine corrigendos fuerunt a nostre magestatis celsitudine deputati, proces-serunt et procedunt, ut percepimus, in inquisicionibus contra ipsos officiales fiendis nimis b tepide et remisse, quod nedum in elusionem dominacionis nostre, verum etiam in subditorum nostrorum dampnum et preiudicium non modicum cernimus redundare. Idcirco, cum celsitudinem nostram non deceat sua et subditorum suorum iura omittere, sed pocius ea concernere ac studio sedulo confovere, vobis dicimus et mandamus quatenus de cetero pro parte nostra, tam vica-rium et subvicarium, ac omnes officiales nostros predictos, presentes et futuros, quam iudices presentis tabule et futurarum, cum summa ac diligenti instancia, quanto efficacius poteritis, requiratis, videlicet quod officiales predicti sint attenti et diligentes in exequendis et perquirendis ac manutenendis, exercendis et deffendendis iuribus et iurisdiccionibus nostris regiis supradictis sic quod ob eorum incuriam sive culpam nequeant ullatenus deperire et quod dicti iudices puniant officiales iamdictos in hiis que egerunt contra constituciones et usaticos ac in iurisdiccionum nostrarum preiudicium seu etiam detrimentum, prout dicte constituciones et usatici ac ipsorum offi-cialium demerita id exposcunt. In premissis sic studiose studeatis vos sollicitum gerere quod iurisdicciones et iura nostra regalia preserventur illesa et de comissa per vos negligencia in premissis reprehendi minime valeatis. Data Valencie, quarto nonas ffebruarii, anno Domini millesimo CCC° tricesimo octavo. Subscripsit Iohannes. a. Repetit, B.

b. nimis omès, B.

190 1339 febrer 2. València El rei Pere III mana al veguer, sotsveguer i batlle de Girona, així com als altres oficials, que no prenguin res als malfactors o deutors en raó de la pena o terç fins que la part perjudicada hagi estat satisfeta del dany. [A]. Original perdut. B. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 600, f. 19-v. C. Còpia de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 337v.

Que·ls officials del senyor rey no prenen res de mals faytors ne de deutors en tro la part qui haurà pres dan o a qui serà degut sia satisfeta.a Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffidelibus suis vicario, subvicario ac baiulo civitatis Gerunde ceterisque officialibus nostris vel eorum locatenentibus, presentibus et futuris, ad quos presentes pervenerint, salutem et dileccionem. Multum nostris derogatur afectibus si iusticie limitem cuius nos subditis oferimus debitores transgressorum effrenata cupiditas cir-cumscrepat et pacis quiete temperiem aliquorum improvisa temeritas inquietet, set illud precipue nostris cedit votis infestius, cum reverencia quasi vilipensa dominii tantum preceps et in cauta officialium nostrorum presumit audacia, ut irreverenter in maioris seviat et exar-deat crudeliter in minores. Cum nuper ad audienciam celsitudinis nostre pervenerit pro parte iuratorum et proborum hominum civitatis predicte quod vos officiales predicti nolentes servare quoddam capitulum, editum per serenissimum dominum Iacobum, regem Aragonum, avum nostrum memorie recolende, in prima curia per eum in Cathalonia celebrata, quod incipit sic: «Item, quod nos ne official


nostre no prenam, et cetera». Immo ipsum totaliter infringere saca-gentes exigitis ab inculpatis et debitoribus racione pene vel tercii, pro parte curie nostre, id in quo ipsi condempnati existunt, vel proinde vobiscum composuerunt prius quasi sit dampnificatis vel creditoribus satisfactum, nobisque expediat capitulum predictum iuxta quod vobis non licet ab ipsis inculpatis et debitoribus percipere aliquid pro parte curie nostre racione pene vel tercii, donec dampnificatis et creditori-bus fuerit primitus satisfactum, per vos teneri firmiter et inconcusse facere observari, nec ex nostre benignitatis clemencia unde iusticia oneri debet nostris subditis, quos in eadem confovere tenemur iniu-ria oriatur. Idcirco, ad ipsorum iuratorum et proborum hominum supplicacionem humilem propterea nobis factam, vobis dicimus et districte precipiendo mandamus quatenus capitulum predictum et contenta in eo iuxta sui seriem inviolabiliter observando, aliquid ab ipsis inculpatis et debitoribus racione pene vel tercii, pretextu remissionis vel composicionis per vos eisdem facte vel fiende nulla-tenus exigatis, seu etiam habeatis donec dampnificatis vel creditoribus prius extiterit satisfactum, alias si racione remissionis vel composicionis vobis vel alicui vestrum aliquid datum proinde fuerit vel solutum non satisfacto primitus dampnificatis et creditoribus antedictis in eo quod satisfaciendum extiterit eis, id protinus faceremus de bonis vestris restitui iuxta tenorem constitucionis predicte et alias etiam de transgressione mandati nostri vos fortiter puniremus. Datum Valencie, quarto nonas ffebruarii, anno Domini millesimo CCC° XXX° octavo. Suscripsit Iohannes. a. D’una mà posterior: vide supra folio CCLXVII, C.

191 1339 febrer 3. València El rei Pere III mana al procurador fiscal de Girona que cada dissabte visiti els presoners i requereixi als oficials que facin avançar la justícia. Si aquests són negligents, ho haurà de fer saber al rei o al seu procurador general de Catalunya. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 111 (130 × 300 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 343v.

Que·l procurador fiscal tots dissaptes entre regonèxer los presices els faça anantar als officials de iustícia per tal que no sien en la preson agreviats e si no o fan que sia encontinent significat al senyor rey. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffideli suo procuratori fiscali civitatis Gerunde, salutem et gratiam. Ad audienciam nostram exclamancium et conquerencium noveritis clamore sedulo noviter pervenisse quod ex retardacione expedicionis earum accusasionum que ducuntur in curia vicarii et subvicarii ac baiuli civitatis predicte contra criminosos et inculpatos, qui capti in carcere pro eorum demeritis detinentur, que ob ipsorum officialium inerciam negligencie comittitur, plures ex captis predictis capcionis diuturnitate gravati seu etiam macerati plerumque in carcere finiunt dies suos et alii, ipsius carceris calore seu fetore infecti, rare vel nunquam restituuntur pristine sanitati, quamquam mediante iusticia eorum nexa purgata a dicto carcere sentencialiter liberentur, quod in ofensam et diminucionem iusticie proculdubio cernimus redundare, verum cum carcer ad custodiam et non ad mortis supplicium fuerit deputatus, et non sit consonum racioni quod hii, qui forsan ex eorum innocencia essent merito absolvendi, propter capcionem carceris diuturnam, quam contrahunt ex ipsorum officialium desidia, inibi moriantur. Idcirco in premissis, ut convenit, debite procedere volentes, vobis dicimus et mandamus expresse quatenus de cetero die sabbati cuiuslibet septimane visitetis captos predictos, et nichilominus dictos officiales quanto eficacius poteritis, requiratis ut ipsos captos expediant iusticia mediante ne fame interius angustiati pereant in carcere antedicto. Et si officiales nostros iamdictos in premissis negligentes videritis vel remissos, id nobis vel procuratori nostro generali seu eius vices gerenti in Cathalonia significare nullatenus postponatis, ad hoc ut tam nos quam ipsi in premissis providere possimus taliter quod iusticie debitum aliquatenus non ledatur. Data Valencie, tercio nonas, ffebroarii anno Domini M CCC XXX octavo. Subscripsit Iohannes. 192 1339 febrer 4. València El rei Pere III concedeix a la ciutat de Girona, a petició dels jurats, que el batlle posi un saig a disposició d’aquests, que prestarà jurament abans d’exercir la seva funció. A. B.

Original pergamí, nº 260 (180 × 381 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 865, f. 180v-181.


C.

Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 63v.

Que·l batle de Gerona haia a metre e remoura quant serà request per los jurats I sag covinent qui sia deputat als jurats. Nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Cor-sice comesques Barchinone, intellecto pro parte iuratorum et proborum hominum civitatis Gerunde qualiter propter diversas legaciones et nuncios quos per dictos iuratos et probos homines, tam ad mandatum nostrum quam pro dicte civitatis negociis et aliis universis racionibus utilitatem comunem tangentibus, opportet ad nos mittere sepius et frequenter, habent fieri et ordinari in civitate iamdicta mutua, cumolsa et tallie que per unum sagionem sunt assueta colligi et levari, de quo sagione dicti iurati copiam habere nequent horis debitis, ut deceret, propter quod collecta dictorum mutuorum, cumulorum et talliarum plus debito multociens retardatur in dictorum iuratorum et negocio-rum civitatis pretacte dispendium et iacturam. Et ideo pro parte iuratorum et proborum hominum nobis extitit humiliter supplicatum, ut super hoc deberemus de benignitate solita providere. Nos, eorum admissa supplicacione benigne, iamdictis iuratis et probis hominibus civitatis Gerunde, presentibus pariter et futuris, per presentem ducimus perpetuo concedendum, quod baiulus civitatis ipsius, qui nunc est et pro tempore fuerit, ponat et constituat b ac ponere et constituere teneatur et inde removere cum et quando per ipsos iuratos fuerit requisitus unum sagionem ydoneum quem iidem iurati sibi duxerint nominandum. Qui sagio iuret et assecuret in posse eiusdem baiuli, antequam dicto utatur officio, de faciendo et exequendo bene et legaliter omnia que per iuratos civitatis pretacte, presentes et futuros, eidem sagioni iniuncta extiterint seu mandata iuxta officium eorumdem, exceptis dumtaxat hiis que iurisdiccionem nostram tangere dinoscantur. Nos enim per presentem mandamus eidem baiulo quod, cum dictus sagio ad predicta fuerit ordinatus, iniungat sibi quod exequatur et faciat iussiones et precepta iuratorum ipsorum, claudendo hostia, pignorando et alia omnia et singula exequendo que pertinent officio iuratorum, non expectata ab ipso baiulo nisi semel alia iussione. In cuius rei testimonium presentem cartam nostram inde fieri iussimus nostro sigillo pendicio munitam. Datum Valencie, pridie nonas febroarii, anno Domini millesimo CCC° XXX° octavo. Subscripsit Iohannes. a. Al marge esquerre, amb referència al mot cumols, dues cites: aliter comuns

b. t sobreescrita i interlineada, C.

193 1339 febrer 4. València El rei Pere III mana als seus oficials que aquells que han estat bandejats pel veguer de Girona no siguin ajudats en altres llocs de jurisdicció reial. [A]. Original perdut. B. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 600, f. 20. C. Còpia de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 338.

Que bandegats per lo veguer de Gerona no sien sostenguts en altres lochs del senyor rey abans hi sien bandegats. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, universis et singulis officialibus nostris a locorum nostrorum diocesis Gerundensis, ad quos presentes perverint, salutem et gratiam. Intelleximus quod in aliquibus ex locis predictis receptantur et sustinentur nonnulli qui per vicarium, baiulum et curiam civitatis Gerunde quandoque sunt banniti, de quo si est ita, cogimur non modice admirari. Quapropter super hoc debite providere volentes, vobis et unicuique vestrum dictricte mandamus sub pena nostre gratie et mercedis quatenus ad requisicionem vicarii vel baiuli dicte civitatis Gerunde aut aliorum nostrorum officialium, per quem vel quos banniti fuerint, ubicumque dictos bannitos vel eorum aliquem infra districtum vobis comissum reperire poteritis, eos capiatis et captos ac bene custoditos remittatis eidem officiali vel officialibus iuxta eorum demerita puniendos. Mandamus insuper vobis et cuilibet vestrum ut in locis iurisdiccioni vobis comisse subiectos, eosdem bannitos pre-conitzari publice faciatis cum fueritis requisiti, necnon in eadem preconitzacione iniungatis ne aliquis, sub pena in dicto bannimento apposita, iamdictos bannitos aut eorum aliquem receptare vel sustinere audeat seu presumat et in hiis summam diligenciam habeatis, alias si in premissis necligentes fueritis vel remissi, vos proinde rigide mediante iusticia puniemus. Datum Valencie, pridie nonas ffebroarii, anno Domini millesimo CCC° tricesimo octavo. Subscripsit Iohannes. a. Interlineat, C.

194


1339 febrer 4. València El rei Pere III mana al batlle de Girona que el bisbe i el Capítol del dit lloc no puguin tenir més de dos advocats que els defensin per fets concernents a drets i jurisdicció reial. [A]. Original perdut. B. Còpia de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 343v-344.

Que·l bisba, el capítol no puxen haver sinó II avocats que avoquen per els en los fets toquants los drets e juridiccion del senyor rey. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffideli nostro baiulo Gerunde vel eius locum-tenenti, salutem et gratiam. Cum pervenerit ad nostrum auditum quod in civitate predicta sunt diversi iurisperiti pensionarii sive pensionem recipientes ab episcopo et capitulo civitatis eiusdem, qui pro ipsis episcopo et capitulo prestant patrocinium contra nos et causas tangentes iura et iurisdiccionem nostram ac privilegia et libertates civitatis pretacte, quod nedum in nostre dominacionis contemptum verum /344/ etiam in iuris et iurisdiccionis nostre ac comunis utilitatis dicte civitatis preiudicium evidens atque dampnum noscitur redundare, ideo super hoc, prout convenit, debite providere volentes, vobis dicimus et mandamus quatenus, visis presentibus, requiratis ex parte nostra episcopum et capitulum supradictos ut ex dictis pensionariis eligant duos tantum qui in causis iura et iurisdiccionem nostram tangentibus advoccacionis patrocinium impendere valeant et prestare episcopo et capitulo antedictis, iniungendo ceteris pensionariis episcopi et capi-tuli iamdictorum, sub pena centum morabatinorum auri fisco nostro aplicandorum, quociens contrafecerint, ne eosdem episcopum et capitulum in causis que ducuntur contra nos seu iura et iurisdiccionem nostram vel que ducentur de cetero advoccare nec impendere patro-cinium palam vel occulte, directe vel indirecte, audeant vel presumant. Nos enim per presentes procuratori nostro fiscali dicte civitatis, presenti et qui pro tempore fuerit, damus firmiter in mandatis quod penam predictam a dictis pensionariis et bonis eorum cum et quando in eam inciderint absque mercede aliqua exigat atque levet. Datum Valencie, pridie nona ffebruarii, anno Domini M CCC tricesimo octavo. Subscripsit Iohannes. 195 1339 febrer 22. València El rei Pere III mana al veguer de Girona que faci ús de la jurisdicció en el lloc de Sant Feliu de Guíxols i que la conservi com ho han fet els seus predecessors. A. B. a.

Original lletra reial sobre paper, nº 112 (120 × 305 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 338v-339. Ed. de la còpia B per E. GRAHIT I P APELL , op. cit., p. 249-250 (doc. XXXV).

Que·l senyor rey mana al veguer de Gerona que ús de juridiccion al loch de Sent Ffeliu. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilecto nostro Iacobo de Alosio, vicario Gerunde et Bisulluni vel eius locumtenenti, salutem et dileccionem. Licet indubitanter credamus vos circa exercicium iurisdiccionis quam habemus in loco Sancti Ffelicis Guixellensis necnon aliarum regaliarum et iurium, quibus vice nostra vos ac vestri precessores in dicto loco usi fuistis, hactenus diligenter ac legaliter vos habere. Ex superhabundanti tamen vos super hiis sollicitantes, vobis dicimus et mandamus ex certa sciencia et expresse quatenus iurisdiccione predicta et aliis iuribus regalibus utamini in loco Sancti Ffelicis superius expressato, prout vos ac vestri /339/ predecessores melius et plenius hactenus usi estis, taliter circa usum et conservacionem iurisdiccionis predicte sollicite vos habendo, quod ipsa iurisdiccio ac iura nostra regalia que inibi habemus per alicuius detraccionis materiam, nequaquam usurpari valeant, quin pocius nobis et nostris illibata penitusa preserventur. Datum Valencie, VIII° kalendas marcii, anno Domini millesimo trecentesimo tricesimo octavo. Subscripsit Iohannes. a. Interlineat, B.

196 1339 març 1. València El rei Pere III certifica als jurats de Girona que no autoritzarà, ni donarà, ni vendrà la jurisdicció de Sant Feliu, i que aquesta serà regida per oficials reials. [A]. Original perdut. B. Còpia de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 338-v. a. Ed. de la còpia B per E. GRAHIT I P APELL , op. cit., p. 248-249 (doc. XXXIV).


Que·l senyor rey certiffiqua los jurats que el no atorgarà, ne darà, ne vendrà la juridiccion de Sen Ffeliu de Guíxols, ans vol que la usen los officials de Gerona. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffidelibus suis iuratis et probis hominibus civitatis Gerunde, salutem et gratiam. Vestram recepimus litteram inter cetera continentem qualiter abbas Sancti Ffelicis monasterii Guixellensis cum quibusdam pro eo intercedentibus, non vetendo comoda propria in dispendium rei publi-ce procurare, nititur a nobis per modum concessionis seu confirmacionis aut alienacionis alterius vel alias iurisdiccionem quam nos habemus in loco Sancti Ffelicis predicti et eiusdem exercicium quod vicario nostro et curie civitatis predicte vice nostra spectare noscitur obtinere. Prospiciens minime /338v/ quod quamquam predecessor suus, vivente illustrissimo domino rege Iacobo, recolende memorie avo nostro, et ipse abbas, serenissimo domino Alfonso, rege Aragonum, genitore nostro regnante, in predictis per tractatus varios vires suas exposuerint, discussis tamen omnibus, que dictorum regum animos movere poterant ad id eorum provida deliberacio non processit. Quibus et aliis que dicta vestra littera continebat pleno intellectu propensis, vobis respondendo signifficamus longe penitus existere a proposito nostre mentis quod ubi per dictum abbatem vel quosvis alios pro eo de dicta concessione seu alienacione tractaretur, quod nostre penitus est memorie alienum, nos talem alienacionem, concessionem vel transportacionem tractari vel fieri minime sineremus, nec cordi nobis est id vel aliquid aliud in preiudicium ac derogacionem privilegiorum civitatis predicte agere seu aliquatenus sustinere quinimo avidi progenitorum nostrorum vestigiis inherere, predicta servare indubie intendimus, prout iidem nostri progenitores vobis melius observarunt. Et licet quin dicte civitatis vicarius plenum ut ceteri precessores sui in dicto loco iurisdiccionem exerceat, nobis in dubium non vertatur, ex superhabundanti tamen eidem litteratorie mandatum nostrum dirigimus, ut in loco ipso iurisdiccione utatur omnimode, prout ipse et alii vicarii, qui pro tempore fuerint, ipsam duxerunt iurisdiccionem melius et plenius exercendam taliter quod dicte iurisdiccioni aut aliis nostris iuribus regalibus per usurpacionis modos vel alias minime in aliquo detrahatur. Datum Valencie, X° kalendas marcii, anno Domini millesimo CCC° tricesimo octavo. Subscripsit Iohannes. 197 1339 juny 19. Barcelona El rei Pere III revoca la concessió a perpetuïtat que havia fet a Ramon de Senesterra, el seu conseller, de la jurisdicció criminal de Palau-sator i que anava contra els privilegis de la ciutat de Girona. A. B. C.

Original pergamí, nº 267 (452 × 525 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 866, f. 70-v. Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 64-65.

Revocacion de la concession que·l senyor rey havia feta a·n Senesterra de la juridiccion de Palau de la Tor e aquela conferma a la ciutat. Noverint universi quod nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, animadvertentes dudum quorumdam inductos consilio dedisse et concessisse cum carta nostra dilecto et consiliario nostro, Raymundo Senesterra, et suis perpetuo iurisdiccionem criminalem et aliam quamlibet, quam nos habemus et habere debemus et ad nos et nostros spectat in castro de Palau de la Tor et eius terminis et pertinenciis universis, quod est dicti Raymundi Senesterra et quod pro nobis tenetur in feudum, situatum in vicaria Gerunde, cum certis condicionibus et retencionibus in dicta carta nostra contentis, prout hec et alia in eadem carta, sigillo magestatis nostre appendicio comunita, que data fuit Cesarauguste, IX° kalendas iulii, anno Domini millesimo trecentesimo tricesimo octavo, et clausa per Bertrandum de Vallo, scriptorem nostrum, lacius sunt expressa. Animadvertentes etiam nos postmodum ad suplicacionem pro parte iuratorum et proborum hominum civitatis Gerunde humilem nobis factam, asserencium dictam donacionem et concessionem factam fuisse in dicte civitatis vehemens preiudicium ac contra tenorem cuiusdam privilegii per serenissimum dominum Iacobum, recordacionis felicis regem Aragonum, avum nostrum, concessi et per nos confirmati ac etiam iuramento vallati, quo cavetur inter alia, quod idem dominus rex per se et suos successores concessit et promisit civibus eiusdem civitatis Gerunde in privilegio speciali quod non daret, venderet, emfranquiret vel alicui persone imperpetuum assignaret iurisdicciones locorum vicarie civitatis pretacte, immo voluit et concessit civibus eiusdem civitatis quod essent semper de dominio civitatis ipsius quodque vicarius Gerunde, quicumque fuerit, iuris-dicciones in ipsa vicaria imperpetuum exerceret ac etiam faceret exerceri, prout hec in privilegio memorati domini avi nostri, dato Barchinone, octavodecimo kalendas madii, anno Domini millesimo CCC°, clarius denotantur, donacionem et concessionem iurisdiccionis pretacte penitus revocasse cum carta nostra sigilloque nostro pendenti munita, data Valencie, kalendas octobris, anno


subscripto, et clausa per Bartholomeum de Podio, scriptorem nostrum, nec minus signifficasse per litteram nostram, datam Valencie, die et anno proxime scriptis, prefato Raymundo Senesterra revocacionem donacionis et concessionis nostre predicte. Animadvertentes insuper nos post revo-cacionem nostram huiusmodi iamdictum /64v/ Raymundum Senesterra reduxisse et reduci mandasse cum carta nostra, data Valencie, decimo kalendas marcii, anno Domini millesimo CCCº tricesimo octavo, in possessionem vel quasi iurisdiccionis criminalis predicte et eiusdem exercicii et cuiuscumque alterius iurisdiccionis in ipso castro nobis pertinentis iuxta formam donacionis et concessionis nostre pretacte et pretextu reduccionis dicte possessionis, fuerit nobis pro parte dictorum iuratorum et proborum hominum civitatis Gerunde iterato et pluries humiliter supplicatum, ut donacionem et concessionem nostram huiusmodi ac reduccionem dicte possessionis ex iustis racionabilibus et veris causis pro parte ipsorum coram nobis propositis revocare et ad statum pristinum reduci facere de solita clementia dignaremur. Nos, eorum supplicacione admissa benigne, necminus racionibus, tam pro parte ipsorum iuratorum et proborum hominum memorate civitatis Gerunde quam pro parte prelibati Raymundi Senesterra, coram nobis et nostro consilio, tam verbo quam scriptis propositis, visis et auditis ac semel secundo et pluries plenarie recensitis, repererimus donacionem et concessionem criminalis iurisdiccionis predicte et alterius iurisdiccionis nobis in ipso loco pertinentis per nos fore factam contra formam dicti privilegii et iuramenti per nos prestiti in eodem, ac in nostri et dicte civitatis preiudicium evidens atque irreparabile detrimentum ipsamque dona-cionem et concessionem et reduccionis possessionem posse ex dictis iustis causis et racionabilibus revocari. Ideo, attento quod principis interest privilegia per se et suos predecessores indulta, potissime iuramento vallata, illibata totaliter preservare, ac etiam intacta servare, maturo et diligenti consilio ac firma deliberacione et plenaria habita super hiis, et ne proinde pariurium incurrere valeamus, tenore presentis carte nostre omni tempore valiture, donacionem et concessionem per nos factam prenominato Raymundo Senesterra et suis de iurisdiccione criminali castri predicti vocati Palau de la Tor et cuiuscumque alterius iurisdiccionis nobis in ipso loco pertinentis, necnon reduccionem possessionis vel quasi iurisdiccionis predicte, de qua supra fit mencio, revocamus, cassamus et ex certa sciencia et consulte irritamus ac etiam anullamus, iusticia exigente, et eas pro revocatis et non factis, inanibus, irritis et abolitis haberi volumus perpetuo et iubemus. Mandantes per presentem firmiter et expresse vicario Gerunde et Bisulluni et eius locumtenenti, presentibus et qui pro tempore fuerint, quatenus in dicto castro Palacii de la Tor et eius terminis utatur de cetero iurisdiccione predicta, prout per olim alios predicte civitatis Gerunde vicarios fuit et est fieri assuetum, donacione, concessione et reduccione possessionis predicte obsistentibus nullo modo. In cuius rei testimonium presentem cartam nostram vobis inde fieri iussimus sigillo magestatis nostre appendicio insignitum. Datum Barchinone, terciodecimo kalendas iulii, anno Domini millesimo CCC° nono. Examinavit Petrus. Testes sunt qui ad hec presentes fuerunt: inclitus infans Ray-mundus Berengarii, /65/ comes Montanearum de Prades, reverendus Arnaldus, Tarrachone archiepiscopus, venerabilis frater Fferrarius, Barchinone episcopus, Raymundus de Rippellis, Gondissalbus Garsie, Garçias de Loriç, consiliarii, Petrus Despens, vicecancellarius, Luppus de Gorrea, portarius maior, et Bonanatus de Petra, baiulus Cathalonie generalis dicti domini regis, consiliarii et plures alii. Sig+num Bernardi de Torrente, scriptoris domini regis predicti, qui predictis interfuit et de mandato ipsius hec scribi fecit et clausit cum litteris rasis et emendatis in linea prima ubi dicitur «concessisse» et in linea VIª ubi scribitur «avum nostrum concessi» et in linea XIIª ubi continetur «XXX° octavo» et in eadem linea ubi narratur «in» et in linea XIIIIª ubi asseritur «et ad» et in linea XXIª ubi dicitur «exigente et eas pro» et in eadem linea ubi scribitur «inanibus». 198 1339 juny 21. Barcelona El rei Pere III revoca la concessió feta a Ramon de Senesterra, conseller seu, d’usar la jurisdicció criminal de Palau-sator, que haurà de ser exercida pel veguer de Girona. [A]. Original perdut. B. Còpia de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 340.

Que en Senesterra no ús de juridiccion criminal, ne d’altra qui pertanga a la cort del senyor rey, a Palau de la Tor. Com lo senyor rey revoca concession que n’hagés feta. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilecto consiliario nostro Raymundo de Senesterra, salutem et dileccionem. Cum nos, noviter visis et in nostro consilio plenarie recensitis tam verbo quam scriptis racionibus pro parte iuratorum et proborum hominum civitatis Gerundea et etiam pro parte vestra propositis coram nobis super donacione et concessione per nos nuper vobis facta de iurisdiccione criminali castri del Palau de la Tor, situati in vicaria Gerunde, et alia quacumque in ipso loco nobis pertinenti, quod vos pro nobis


tenetis in feudum, comparerimus nos dictam dominacionem et concessionem licite facere minime potuisse, cum sit contra tenorem privilegii per illustrissimum dominum Iacobum, b recordacionis inclite regem Aragonum, avum nostrum, concessi civitati predicte et per nos confirmati et iuramento vallati et propterea donacionem et concessionem nostram huiusmodi et reduccionem possessionis, ex certa sciencia et consulte exigente iusticia duxerimus revocandas, vobis dicimus et mandamus expresse quatenus de cetero dicta iurisdiccione in dicto castro vel eius terminis minime utamini ullo modo, quoniam nos per aliam nostram litteram vicario Gerunde damus firmiter in mandatis quod dicta iurisdiccione utatur in castro iamdicto et eius terminis, prout ceteri olim Gerunde vicarii dicta iurisdiccione plenius utebantur. Datum Barchinone, undecimo kalendas iulii, anno Domini millesimo trecentesimo tricesimo nono. Examinavit Petrus. a. Interlineat, B.

b. Marge dret, cita tardana: de quo fit mencio supra folio CVII, B.

199 1339 juny 21. Barcelona El rei Pere III mana al veguer de Girona i Besalú que faci ús de la jurisdicció del lloc de Palau-sator en raó de la revocació de la con-cessió que havia fet a Ramon de Senesterra. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 116 (145 × 285 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 340v.

Que·l veguer ús de jurisdiccion criminal e d’altra a Palau de la Tor, per so con lo senyor rey revoca la concession d’en Senesterra. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilecto suo Berengario de Montebovino, vicario Gerunde et Bisulduni vel eius locumtenenti, salutem et dileccionem. Cum nos noviter ex certis, veris et iustis racionibus propositis coram nobis, donacionem et concessionem per nos pridem factam cum carta nostra dilecto consiliario nostro Raimundo de Senesterra et suis de iurisdiccione criminali et alia quecumque nobis pertinenti in castro Palacii de la Tor, situati in vicaria Gerunde, quod idem Raymundus pro nobis tenet in feudum, ex certa sciencia et consulte duxerimus revocandam, prout hec in carta nostra revocacionis huiusmodi lacius poteritis intueri. Ideo volumus ac vobis expresse sub pena nostre gratie et mercedis districte precipiendo mandamus quatenus, visis presentibus, ad castrum predictum Palacii de la Tor personaliter accedendo, furcas quas prefatus Raymundus Senesterra erigi et construi ibi fecit, dirui et demoliri protinus faciatis, necnon dicta iurisdiccione criminali et alia quacumque utamini de cetero in dicto castro et eius terminis, prout ceteri olim Gerunde vicarii ipsam iurisdiccionem plene exercuerunt in ipso castro et eius terminis antedictis taliter quod dicta iurisdiccio nobis et nostris servetur penitus illibata hocque differre minime aliquatenus presumatis. Sciturus quod procelacio exequcionis mandati nostri huiusmodi nobis plurimum displiceret. Data Barchinone, undecimo kalendas iulii, anno Domini mille-simo CCC° tricesimo nono. Rex Petrus. 200 1339 juny 29. Barcelona El rei Pere III mana als comissaris i als jutges que no prenguin decisions sobre els assumptes concernents a la la jurisdicció reial de la vegueria i batllia de Girona si els jurats no en són informats. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 118 (120 × 280 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 339.

Que·ls jurats de Gerona haien ésser apel·lats en tots plets e qüestions que sien de juridiccion de la vegueria o batlia de Gerona si no que no vayla. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, universis et singulis comissariis, iudicibus, delegatis et delegandis a nobis in causis motis et movendis inter nos seu nostros officiales, ex una parte, et quascumque alias personas cuiuscumque status vel condicionis existant, ex altera, racione iuris-diccionis vel iurisdiccionum nostrarum et ad nos spectancium intra vicariam et baiuliam Gerunde, salutem et gratiam. Cum ad conservacionem iuris nostri noviter providerimus et velimus quod, sive causa dictarum iurisdiccionum ubicumque et undecumque per nos seu vos dictos comissarios aut iudices delegatos et delegendos habeant sentencialiter terminari, sive non in causis eisdem votentur per nos aut vos, iurati dicte civitatis Gerunde qui exinde de iure nostro vos poterunt plenius informare, ideo volumus ac vobis et cuilibet vestrum dicimus et mandamus expresse quatenus in causis pretactis aut aliqua ex eisdem absque dictis iuratis vel ipsorum informacione ad ferendum sentencias nullatenus procedatis, quoniam, si secus


fieret, nos ipsas causas et earum processum seu processus tenore presencium irritamus ac etiam anullamus. Data Barchinone, tercio kalendas iulii, anno Domini millesimo CCC° tricesimo nono. Examinavit Petrus. 201 1339 juny 30. Barcelona El rei Pere III concedeix als jurats i prohoms de la ciutat de Girona que no donarà, vendrà, permutarà, empararà, concedirà, alienarà o separarà del domini reial, ni el comtat de Girona i Besalú, ni el vescomtat de Bas, ni els llocs que posseeix dins del bisbat de Girona. A. B. C.

Original pergamí, nº 269 (492 × 363 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 866, f. 88v-89. Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 65-66v.

Privilegi e ley perpetual que·l senyor rey no puga res vendra, dar o en altre temps o per tostemps alienar a bisbat de Girona.a Nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsi-ce comesque Barchinone, attendentes vicarium Gerunde et Busuldini et Campirotundi ac alios officiales nostros episcopatus Gerunde non posse facere comode adversus richos homines, barones, nobiles et milites ipsius episcopatus Gerunde aliquas exequciones, que plerumque debent fieri, iusticia exigente, cum habito respectu ad potenciam predictorum eorum potencie gentes quas nos habemus in diocesi predicta una cum nostris officialibus, vocate et congregate per eos, non possint resistere, immo ad obviandum eorum resistencie habeant gentes aliorum locorum nostrorum extra dictam diocesem et exercitus convocare. Attendentes etiam comoditatem et utilitatem nostram et locorum nostrorum dicti episcopatus et personarum ibidem existencium, habito super hiis consilio nobilium virorum et aliorum de consilio nostro, ad comodum et utilitatem /65v/ nostram et dominacionis nostre et etiam personarum dictorum locorum nostrorum conservandam, volentes dictis locis et personis gratiam facere specialem et tanto dispendio nostro et dictorum locorum et personarum eorumdem providere graciose, ex certa sciencia, non inducti per aliquos, set mera liberalitate nostra, per nos et successores nostros, per privilegium speciale volumus et concedimus et promittimus firma et legali sti-pulacione probis hominibus et universitatibus civitatis Gerunde et locorum predictorum, tam presentibus quam futuris, quod amodo non dabimus, vendemus, permutabimus, nec impignorabimus, nec comendabimus, nec transportabimus vel modo aliquo alienabimus alicui persone extranee vel private, nec a nostro dominio, regalia et corona et iurisdiccione separabimus comitatus Gerunde et Bisulluni, nec vicecomitatum de Basso, nec loca predicta que habemus intra dictum episcopatum Gerunde vel aliquem ex ipsis locis, videlicet civitatem Gerunde, villas Bisulduni, Campirotundi et de Regali, de Figeriis, de Turricella de Montegrino, castrum de Pals et locum de Palamors et loca de Quartu et de Palacio, que sunt baiulie Gerunde, et castra et loca de Pontonibus et de Crexello et de Borrassiano, nec etiam castra de Castilione de Bas et de Castrofollito et de Corniliano, nec etiam valles de Osorio et de Sancta Cruce d’Orta et de Sancto Danielo de Mamfre. Que valles sunt vicarie Gerunde, nec etiam iurisdicciones et iura que habemus in dictis comitatibus, vicecomitatu, civitate, villis, castris et locis predictis et in locis aliis quibuscumque que habemus ac nobis competunt seu comptere debent seu que adquisiverimus nunc vel in futurum infra episcopatum predictum, nec etiam feuda que habemus infra dictam diocesem alodiabimus seu enfranquiemus. Immo volumus et concedimus quod dicti comittatus et vicecomittatus, civitas, ville, castra et valles predicte et alia loca predicta cum suis vicariis et baiuliis et iurisdiccionibus, iuribus, proprietatibus et in-tegritatibus sint semper et remaneant de dominacione et regalia et corona nostra et civitatis predicte et villarum, castrorum et locorum predictorum, sic quod officiales nostri et successorum nostrorum in regno nostro et comitatu Barchinone et non alii utantur semper et exerceant atque regant iurisdicciones in dictis vicariis b et baiuliis Gerunde et Bisulluni et Campirotundi et aliorum locorum predictorum. Promittentes per nos et successores nostros firma et sollempni stipulacione in posse notarii infrascripti stipulantis et recipientis pro personis quarum interest vel interesse potest vel poterit in futurum ac iurantes per Deum et eius sancta quatuor Evangelia, manibus /66/ nostris corporaliter tacta, predicta omnia et singula attendere et complere et non contravenire racione minoris etatis vel alia qualibet racione, modo vel causa. Et si forte nos vel successores nostri con-trarium faceremus de predictis vel aliquo predictorum, non valeat. Legem facientes et ex potestate regia sanccientes debere predicta perpetuo observari et non valere nec tenere, si quid contrafactum fuerit in predictis, immo nos, exnunc ut extunc et extunc ut ex nunc, ex certa sciencia cassamus, irritamus et ex regali etiam potestate anul-lamus quicquid per nos vel successores nostros fuerit factum contra predicta vel aliquod premissorum. Mandantes per presens privilegium nostrum procuratoribus nostris et etiam vicariis, baiulis et aliis quibuscumque officialibus nostris, presentibus et futuris, quod pre-dicta omnia et singula teneant et observent et faciant inviolabiliter observari et non


contrafaciant nec aliquem contravenire permittant aliqua racione vel causa. In cuius rey testimonium huic nostro privilegio bullam nostram plumbeam iussimus apponendam. Datum Barchinone, pridie kalendas iulii, anno Domini millesimo CCC° tricesimo nono. Rex Petrus. Signum (signe reial) Petri, Dei gratia regis Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone. Testes sunt: ffrater Sanccius Luppi de Ayerbio, confessor, Garsias de Loriç, consiliarius, Raymundus de Boyl, thesaurarius, Garsias de Sancto Paulo, rector ecclesie Balagarii, Petrus Iordani de Urries, consiliarii dicti domini regis. Sig+num mei Egidii Petri de Buysan, scriptoris domini regis predicti et auctoritate regia notarii publici per totam terram et domi-nacionem dicti domini regis, qui de mandato ipsius hec scribi feci, cum litteris rasis et emendatis in linea /66v/ IIIIª ubi dicitur «dispendio» et alibi in eadem linea ubi dicitur «eorumdem providere graciose» et clausi loco, die et anno prefixis. a. Marge esquerre: vide de non alienando iurisdicciones. F. 65v: línia 3 nota i perfil de cara, C. sobreescrita, C.

b. s de vicariis

202 1339 juliol 11. Barcelona El rei Pere III completa el privilegi atorgat per Jaume II sobre les obres públiques ordenant al batlle de la ciutat que faci complir immediatament i sense cap excepció les disposicions preses pels obrers. A. B. C.

Original pergamí, nº 270 (225 × 496 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 866, f. 99. Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 66v-67.

Addicion e declaracion feta al privilegi de les obres que no sia presa ferma de dret, a ne alqunes exceptions e que encontinent lo batle haja exeguir so que pronunciaran los obrers.b Nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Cor-sice comesque Barchinone, attendentes serenissimum dominum Iaco-bum, recolende memorie regem Aragonum, avum nostrum, concessisse universitati civitatis Gerunde privilegium continens hunc tenorem: «Nos Iacobus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, volentes circa ea que ad comodum et utilitatem civitatis Gerunde redundare et cedere generaliter videantur opem et operam, ut ad regalem preheminenciam congruit, exhibere, ad humilem supplicacionem pro parte universitatis civitatis Gerunde nobis factam, damus et concedimus iuratis et consilariis ac toti universitati dicte civitatis imperpetuum quod ipsi, anno quolibet tempore quo iurati et consilarii in dicta civitate eliguntur, eligant et eligere ac ordinare possint duos probos homines ex se qui circa opera publica et comunia dicte civitatis, veluti vias publicas, plateas, cloachas publicas et huiusmodi similia intendant et fieri ac exequi faciant auctoritate nostra quod ad utilitatem et comodum generalitatis dicte civitatis cedere videantur. Nos enim per presentes mandamus baiulo nostro civitatis predicte et alii cuicumque baiulo, qui pro tempore fuerit, quod exequatur et compleat et exequi et compleri faciat quicquid dictis duobus probis viris cognitum et visum fuerit pro utilitate rei publice dicte civitatis in predictis et circa predicta debere fieri et com-pleri. Mandamus etiam eidem et universis aliis officialibus et subditis nostris, presentibus et futuris, quod predicta omnia teneant et ob-servent et non contraveniant nec aliquem contravenire permittant aliqua racione. In cuius rei testimonium presentem cartam nostram vobis fieri nostroque sigillo iussimus comuniri. Datum Barchinone, quinto kalendas iunii, anno Domini millesimo CCC° quintodecimo». Ideo ad suplicacionem pro parte universitatis predicte humilem nobis factam, ex certa sciencia cum presenti carta nostra laudamus, ratifficamus et approbamus et confir-/67/mamus per nos et successores nostros c privilegium supradictum et contenta in eo, prout melius et plenius superius continetur. Preterea cum pro parte iuratorum civitatis iamdicte nobis fuerit propositum, quod baiulus noster super dictis exequcionibus faciendis recipit firmam iuris ab illis contra quos dicte mandantur fieri exequciones et iuxta tenorem dicti privilegii, nulla inde debeat recipi firma iuris, ideo ad humilem suplicacionem dictorum iuratorum, declarantes predicta, mandamus tenore presentis baiulo nostro Gerunde, qui nunc est et pro tempore fuerit, quod predictum privilegium tenendo firmiter et observando, non admissa aliqua iuris firma, nec admissis aliis excusacionibus seu excepcionibus, exequatur quicquid dicti duo probi homines, qui nunc sunt et qui pro tempore fuerint, dixerunt et dixerint in predictis, incontinenti cum inde per dictos duos probos homines fuerit requisitus, omni excusacione remota. Et si forsan aliqua facta fuerint contra dictum privilegium, declaracionem et concessionem nostram huiusmodi seu deinceps fierent, ea irritamus, cassamus ac etiam anulamus ac haberi volumus pro non factis, aliis litteris nostris in contrarium factis in aliquo non obstantibus. In cuius rei testimonium presentem cartam nostram inde fieri nostrique sigilli appendicii munimine iussimus comuniri. Datum Barchinone, quinto idus iulii, M CCC° tricesimo nono. Examinavit Petrus.


C.

a. Repetit, C. c. Interlineat, C.

b. D’una lletra tardana: Addicio in f. CCXXXXI et CCCLXXI. Al marge esquerre, f. 66v, nota ,

203 1339 desembre 6. Barcelona El rei Pere III, per evitar que certs comissaris o delegats enviats per investigar sobre crims i delictes o exigir multes oprimeixin els habitants de la ciutat i de la vegueria, ordena que aquests no puguin, durant un període de vint anys a partir de la data d’atorgament, fer requeriments de delictes, castigar-los i imposar multes, i que d’això se n’encarreguin els oficials ordinaris de la ciutat i vegueria de Girona. A. B. C.

Original pergamí, nº 278 (286 × 390 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 867, f. 163v-164. Còpia de A de mitjan S. XIV conservat en el Llibre Verd , f. 67v-68v.

Que entre espay de XX ayns pus prop vinents no puga haver negun jutge, comissari o delegat ne levador de terçes ne de penes enfre la ciutat e batlia e vegueria, ans se haja a fer per los ordinaris, exceptat procurador general o portant veus del batle general de Cathalunya e que·l senyor [rey] a empertostemps atorga que no puga trer negun prests fora la ciutat e vegerie, sinó en certs cases. Nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, considerantes pro parte iuratorum et proborum hominum civitatis Gerunde fuisse reverenter expositum coram nobis, quod cum aliqui comissarii sive delegati, tam a nobis quam a procuratore nostro generali vel eius vices gerente, mittantur frequenter ad dictam civitatem et vicariam eiusdem, videlicet pro inquirendo de criminibus seu delictis et pro exigendis seu levandis terciis, caloniis seu penis peccuniariis. Quorumquidem comissariorum sive delegatorum pretextu subditis nostris dicte civitatis et vicarie oppressiones, dampna et gravamina in personis et bonis eorum diversimode inferuntur dictique subditi nostri inde detrimenta gravia paciuntur, ex quibus inquisicionibus nobis seu curie nostre modicum utilitatis provenit et iusticia non subsequitur, ut deberet. Et propterea fuerit nobis pro parte dictorum iuratorum et proborum hominum cum instancia supplicatum ut providentes debite in premissis, dictas inquietaciones prohibere et tollere amodo de benegnitate solita digna-remur. Nos, supplicacioni huiusmodi tamquam racioni consone incli-nati, tenore presentis carte nostre, ex certa sciencia, per nos et nostros providendum duximus ac etiam ordinandum quod aliquis deputatus, comissarius sive delegatus a nobis seu dicto procuratore nostro gene-rali aut eius vices gerente non possit infra viginti annos a data presencium in antea continue numerandos in civitate et vicaria predictis, in genere vel specie, inquirere de aliquibus criminibus seu delictis, nec dicta crimina seu delicta punire, nec tercia, calonias seu penas peccuniarias in eisdem civitate et locis nobis pertinencia quoquomodo exigere, petere seu levare, set predicta omnia per ordinarios civitatis et vicarie predicte com-/68/-pleantur et fiant, prout est fieri assuetum. Intendimus tamen, declaramus et ordinamus ac concedimus quod procurator noster generalis vel eius vices gerens in procuratorie Cathalonie ac baiulus generalis Cathalonie tantum et non alii possint personaliter dumtaxat et non aliter se intromittere de predictis et cognoscere eaque facere et complere in civitate et vicaria Gerunde, ac etiam quod dictus baiulus Cathalonie generalis possit in dicta civitate et vicaria eiusdem petere et exigere iura nostra regia et omnia alia facere que ad suum oficium spectant et que auctoritate comissionum suorum officiorum vel alias facere consuevit et debet. Retinemus tamen quod nos et nostri ac procurator noster generalis eiusque vices gerens in Cathalonia possimus et possint iudicem et iudices in et super causis feudalibus et iurisdiccionum nostrarum et eas tangentibus delegare et etiam in casu quo officiales Gerunde essent suspecti alicui circa predicta, quod in hoc casu possemus aliquem iurisperitum Gerunde et non aliunde delegare in predictis, in quibus idem officialis diceretur suspectus et non in aliis, ad requi-sicionem tamen alicuius et non alias. Preterea volumus et concedimus vobis ad imperpetuum, gratis et ex certa sciencia, per nos et succes -sores nostros b quod nos seu officiales nostri non possimus aliquem civem seu habitatorem Gerunde nec etiam aliquem alium de vicaria Gerunde captum extrahere nec extrahi facere de baiulia et vicaria Gerunde pro aliquo crimine vel delicto, nec pro aliqua pena civili vel criminali, comissis infra baiuliam et vicariam predictas, nec etiam contra ipsos procedere seu procedi facere occasione predicta, nisi infra baiuliam et vicariam Gerunde predictas tantum per modum predictum, nisi de criminibus false monete, heresis vel de crimine lese magestatis aut sodomite fuerint inculpati. Et si forte contra predicta omnia vel aliquod premissorum fieret per nos vel successores nostros aut aliquem alium auctoritate nostra, nos ea, ex nunc ut ex tunc et ex tunc ut ex nunc, cassamus, irri-/68v/-tamus et anullamus et volumus esse ea nullius valoris ac etiam firmitatis. Promittentes ac etiam iurantes per Deum et eius sancta quatuor Evangelia, manibus nostris corporaliter tacta, predicta omnia et singula attendere et complere et non contravenire iure aliquo sive causa. Quocirca dicto nostro procuratori generali et eius vices gerentibus ceterisque officialibus et locatenenti-bus


eorumdem et subditis nostris ac deputatis, comissariis, delegatis, deputandis et delegandis, expresse dicimus et mandamus quatenus concessionem nostram huiusmodi per tempus predictum firmiter observando contra predicta vel aliqua predictorum non veniant nec aliquem contravenire permittant aliqua racione. Nos enim per presen-tem decernimus comissiones et delegaciones si que contra provisionem et ordinacionem huiusmodi facte sunt vel fient, infra tempus pretac-tum, per nos vel successores nostros et dictum nostrum generalem procuratorem aut dictum eius vices gerentem, irritas et inanes ac eas carere volumus firmitate. In cuius rey testimonium presentem cartam nostram inde fieri iussimus sigillo nostro appendicio comunitam. Datum Barchinone, VIIIº idus decembris, anno Domini millesimo trecentesimo tricesimo nono. Examinavit Petrus. a. Marge dret, f. 68, nota i d’una mà posterior: Non quod cives et habitatores Gerunde nec aliquis de ipsa vicaria pro aliquo crimine nec aliqua pena, etc. comisa infra dictas baiuliam aut vicariam non possunt extrahi nec quot ipsos procedi extra ipsas contra ipsos procedi, C. b. Interlineat, C.

204 1339 desembre 8. Barcelona El rei Pere II confirma als jurats de Girona els privilegis concernents a les obres i als sobreposats i revoca una carta del 27 juliol que hi feia referència. [A]. B. C. D.

Original perdut. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 601, f. 133. Còpia de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 341-342. Una altra còpia de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 344-345v.

Confirmacion dels privilegis de les obres e dels sobreposats e revocacion d’una letra que·l senyor rey havia feta contra los dits privilegis. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffideli nostro baiulo Gerunde vel eius locum-tenenti, salutem et gratiam. Pridem vobis mandatum subscriptum fecisse recolimus cum littera nostra sequentem seriem continente: «Petrus, Dei gratia rex Aragonum et cetera, ffideli nostro baiulo Gerunde vel eius locumtenenti, salutem et cetera. Oblata nobis ex parte magistri Arnaldi de Rieria, medici nostri, Guillelmi Bayerii et Guillelmi de Castello, civium Gerunde, suplex peticio continebat quod, cum Fferrarius de Lilleto, tunc baiulus Cathalonie generalis, de speciali mandato nostro ac pro comodo et augmento nostrorum iurium, quedam patua terre nostra secus fluvium Undaris sita, recepta inde pro parte curie nostre certa quantitate peccunie sub certo annuo censu, in emphiteosim perpetuo sub directo nostro dominio concessisset, iurati et suprapositi dicte civitatis, asserentes serenissimum dominum regem Iacobum, avum nostrum, civibus et universitati civitatis eiusdem imperpetuum indulsisse, quod possint eligere et ordinare duos probos homines ex se, qui circa opera publica et comunia dicte civitatis, veluti vias publicas, plateas, cloachas publicas et huiusmodi similia intenderent et fieri et exequi facerent auctoritate regia, quod ad utilitatem et comodum generalitatis dicte civitatis cedere videretur, mandando baiulo dicte civitatis quod compleret et exequi faceret quicquid dictis probis hominibus visum esset et cognitum pro utilitate rei publice dicte civitatis in predictis et circa predicta debere fieri et compleri, opposuerunt se concessioni et stabilimento predictis et per vos iamdictos suplicantes et alios ab eis causam habentes fecerunt per im-/341v/-posiciones penarum et alias in inceptis ibidem operibus impediri ac si per dictum privilegium nobis et baiulis nostris stabiliendi terras nostras quod ab omni deviat racione esset omnino adempta facultas. Quod impedimentum eis fecistis et facitis, non obstante quod pro illis de eviccione teneamur, nec obstante firma iuris per eos facta et caucione prestita de opere demoliendo, si apparuerit factum inde-bite et iniuste. Et cum ex dicto privilegio a quo nitebantur elicere alium prorsus extraneum quem ipsius littera non innuit intellectum, obli-quam intencionem ipsorum prospicerent non iuvari, predicti iurati et suprapositi obtinuerunt, excogitata cautela, aliud a nobis privilegium, datum Barchinone, quinto idus iulii, anno subscripto, in quo preter confirmacionem quam fecimus de privilegio supratacto improvide fuit adiectum quod dictum privilegium observando, nulla firma iuris admissa, nec admissis aliis excusacionibus seu excepcionibus, exequeremini quicquid duo probi homines decernerent in predictis, incontinenti cum inde ab eis requisitus essetis, omni excusacione remota, ut per hoc firma iuris et excepciones legittime dictorum suplicancium tollerentur. Cum autem ex privilegio dicti domini regis Iacobi vel ex nostro non intendamus iura nostra subvertere, nec vobis aut baiulis nostris potestatem stabiliendi et concedendi patua et alia iura nostra subtrahere, maxime cum dictus Fferrarius de Lilleto et alii officiales regii plura stabilimenta post dictum privilegium inibi fecerint, nec ex eo ab huiusmodi concessionibus arcerentur, nec nos deceat subditis nostris contra ius naturale excepciones iustas et legittimas tollere ac firmas iuris in suis debitis casibus recipi denegare. Idcirco, cum predicta per vos, non solum in lesionem dictorum suplicancium, set in preiudicium et diminucionem nostrorum iurium ac regie


potestatis fuerint attemptata, vobis sub pena gratie nostre districte precipiendo mandamus quatenus predictos suplicantes vel causam habentes ab eis non impediatis in dictis operibus faciendis, set sub dicta firma iuris et caucione iam prestita permittatis eosdem libere in dictis concessis eis patuis facere operari, revocando penas per vos eis appositas et quicquid contra premissa fuerit attemptatum. Signifficetis nichilominus iuratis et probis hominibus civitatis predicte quod si quas raciones /342/ habere se credunt quibus ex dicto privilegio quo abuti nituntur stabiliendi terras nostras et patua sit nobis interdicta potestas, vel quibus predicti non debeant procedere in operibus antedictis, eas curent proponere coram nobis, set interim vos mandatum nostrum predictum iuxta sui seriem observetis. Datum Barchinone, VI° kalendas augusti, anno subscripto». Nunc autem cum per contenta in dicta littera non intendamus dicto privilegio in aliquo derogari, quinimo dictum privilegium et confirmacio et addicio per nos facta de eo in suo robore remaneant et valore, ideo vobis expresse dicimus et mandamus quatenus dicta nostra preinserta littera et in ea contentis obsistentibus nullo modo, dictum privilegium per serenissimum dominum regem Iacobum, avum nostrum, ac confirmacionem et addicionem eidem privilegio postmo dum per nos factam, cum carta nostra datab Barchinone, quinto idus iulii, anno infrascripto, de quibus supra fit mentio, observetis et faciatis in omnibus observari, salvamus tamen nobis et nostris et dicte civitati quod per per presentem revocacionem littere supra inserte vel per aliqua verba contenta in presenti littera dicte civitati vel dictis sobreposats nichil plus vel minus iuris vel potestatis atribuatur, nisi quantum tempore impetracionis littere supra inserte habebant ex privilegio iamdicto et eius confirmacione cum addicione pretacta. Datum Barchinone, sexto idus decembris, anno Domini millesimo CCC° trecesimo nono. Examinavit Petrus. a. Al marge dret: que est supra in f. LXVI i f. 341, línia 4: obrers, C.

b. Interli-neat, C.

205 1339 desembre 13. Lleida El rei Pere III estableix que la donació de 20.000 sous feta pels jurats de Girona per la compra del lloc de Cànoves i la recuperació dels llocs de Pontós, Creixell i Borrassà no comportarà cap perjudici als privilegis de la ciutat. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 119 (105 × 290 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 342v.

Que per la donació de XX mília sòlidos que la ciutat de Gerona ha feta al senyor rey en ajuda de la compra de Cànoves e de reembre Pontós e Borrassà e Crexel no sia fet prejudici als privilegis de la ciutat de Gerona. Nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, quia vos, iurati et probi homines civi-tatis Gerunde, gratuito animo nobis dare concessistis viginte mille solidos Barchinone in auxilium empcionis per nos facte de loco de Canovis pro luicione locorum de Pontonibus, de Crexell et de Borraça, idcirco cum presenti littera nostra decernimus quod propter concessionem et dacionem predictam nullum fiat preiudicium privilegiis, libertatibus ac franquitatibus vestris, immo remaneant dicta privilegia, libertates et franquitates in suo robore et valore, presenti concessione vel dacione in aliquo non obstante. In cuius rei testimonium presentem cartam nostram vobis fieri fecimus sigillo nostro munitam. Data Barchinone, idus decembris, anno Domini millesimo trecen-tesimo tricesimo nono. Examinavit Petrus. 206 1339 desembre 15. Barcelona Els consellers de Barcelona precisen als jurats de Girona el que ells entenen per contribució reial i veïnal, i de quina manera paguen els privilegiats o els que tenen franquesa fiscal. [A]. Original perdut. B. Còpia de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 413v-414v.

Quals coses són vehïnals e quals coses reyals e con pagen a Barchelona privilegiats e franchers. Venerabilibus, providis et discretis iuratis et consiliariis civitatis Gerunde, consiliarii et probi homines civitatis Barchinone, salutem et honoris augmentum. Litteram vestram recepimus in effectu continentem quod certioraremus nos que exacciones et tallie sunt vel dicuntur vicinales et que regales. Item, quomodo in ipsis talliis et contribucionibus vicinalibus solvunt illi qui speciala habent privilegia de non solvendo questias, exacciones et alia servicia regalia et de quibus apud nos iidem privilegiati existunt et de quibus non. Item, et qualiter utimur in predictis. Qua


littera visa et contentis in ea pleno intellectu perceptis discrecioni vestre, tenore presencium intimamus eandemque reddimus certiorem: Primo, scilicet quantum ad primum dubium quod nos intellegimus exacciones et tallie fore vicinales, illas scilicet que fiunt et colliguntur ob ea et pro eis que solvuntur et habent solvi in sumptibus universitatis ordinariis et pro eis etiam que gratuito per dictam civitatem dantur et serviuntur tam domino regi quam aliis et hiis similia. Regales vero exacciones, intelligimus illas que habent fieri ob questiam domino solvendam in locis, scilicet ubi dominus questiam habet, necnon et in casu quo dominus rex ex eminenti causa vellet habere exercitum civitatis et propter istud tale fieret composicio cum domino rege de dando sibi certum quid tam pro solido militum quam alias quod exaccio, que propter istud haberet fieri, sit regalis. Intellegimus etiam in genere omnes exacciones fore regales illas, scilicet que ex debito habent solvi ad regem. Ad secundum vero dubium, vobis respondemus necnon et ad certum quod civitas Barchinone et eius cives hunc privilegium domini regis Petri, memorie recolende, in quo sequentia capitula continentur: «item, concedimus capitulum quod quilibet civis Barchinone solvat et contribuat partem sibi contingentem in serviciis vicinalibus et inde non excusetur racione alicuius privilegii. Item, concedimus capitulum quod quilibet habitator Barchinone, sive sit officialis, sive francherius, contribuat in serviciis regalibus partem sibi contingentem in eis vel /414/ quod nos recipiamus ipsam partem in compoto nostro iuxta que capitula fuit et est in similibus usitatum in dicta civitate Barchinone». Per predicta et enim videtur nobis satis clare fore vobis responsum super hiis que a nobis certiorari per predictam vestram litteram postulatam. Preterea si qua in eis vel in aliis aliam certitudinem a nobis volueritis, rescribite nunc et sepe. Scripta Barchinone, XVIII° ianuarii, anno Domini millesimo CCC° XXX° nono. 207 1340 maig 7. Saragossa El rei Pere III autoritza al veguer i al batlle de Girona a donar llicència de marcar, emparar llocs i persones sotmesos, en fadiga de justícia, i revoca d’aquesta manera una carta de 1339 en la qual ell mateix ho prohibia. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 120 (280 × 290 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 349v-350v.

Que·ls officials reyals de Gerona puxen dar licència de marchar e penyorar contra altres sotsmeses a officials reyals qui sien trobats en fadiga de justícia, no contrestant ordinacion que·l senyor rey n’avia feta en contrari. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilectis et fidelibus suis vicariis, baiulis et universis et singulis officialibus nostris infra Cathaloniam constitutis, presentibus et qui pro tempore fuerint, salutem et dileccionem. Per aliam litteram nostram quascumque pignorandi licencias revocandas duximus cum littera nostra cuius series sic se habet: «Petrus, Dei gratia rex Aragonum, et cetera, dilectis et fidelibus vicariis, baiulis et universis et singulis officialibus nostris infra Cathaloniam constitutis, presentibus et qui pro tempore fuerint, salutem et dileccionem. Ad nostrum sepius pervenit auditum quod licet pig-noraciones et marche in quibus alter pro altero agravatur, tanquam equitati, racioni et iuribus odiose omnimode sint vitande, vos tamen ad invicem propter faticam iusticie et iuris deffectum quem alter vestrum asserit in alio invenisse, conceditis pignorandi licenciam adversus subditos seu comissos illius iurisdiccionis qui dicitur in iusticie fatica repertus, propter quod homines ecclesiarum et alii, quamvis principales vel fideiussores non fuerint vel existant, multipliciter agravantur. Sane, licet interdum huiusmodi pignoraciones et reprehensalie concedantur inter subditos regum et principum diversorum qui reperti sunt in deffectu iusticie atque iuris, non tamen concedi debeant inter illos qui uni eidemque principi sunt subiecti, cum, ubi aliquis ex officialibus nostris in huiusmodi reperiatur deffectu ad nos /350/ quia presumus omnibus, tanquam ad unum caput vel ad generalem procuratorem nostrum eiusque vices gerentes, quicumque gravari possint et debeant protinus habere recursum. Idcirco, ex certa sciencia et consulte, omnes pignorandi licencias per aliquem ex officialibus nostris contra alium officialem nostrum seu subditos sibi comissos, quovis modo concessas, tenore presencium revocamus et eas de cetero concedi vel fieri prohibemus. Mandantes vobis et cuili-bet vestrum sub pena ire et indignacionis nostre, quod tales licen-cias nullatenus concedatis, nec concessis utamini, set eas protinus revocetis. Mandamus insuper inclito infanti Iacobo, karissimo fratri et generali procuratori nostro, ac eius vices gerentibus quod tales licencias fieri non permittant, immo contra officiales qui reperti fuerunt in deffectu iusticie vel fatica et contra concedentes dictas licencias procedantb fortiter et districte, taliter quod mandatum et provisio nostra huiusmodi penarum formidine inviolabiliter observentur. Data Barchinone, quinto idus augusti, anno Domini millesimo CCC° XXX° nono». Cum autem intellexerimus per nuncios civitatis Gerunde dictam litteramc in ipsorum et dicte


civitatis Gerunde et civium et habitatorum eiusdem preiudicium evidens et gravamen ac contra constituciones pacium et treugarum et capitulum generalium Cathalonie curiarum fuisse obtentam, necnon contra usus, consuetudines et privilegia dicte civitati concessa et per nos iurata ac etiam confirmata, in quibus inter cetera continetur quod, cum in curia alicuius loci fatica iuris inventa fuerit, marcha seu pignorandi licencia potest concedi per ordinarium dicti loci cui facta fuerit ipsa fatica. Quibusquidem privilegiis et capitulis in cancellaria nostra exhibitis et plenarie recognitis et examinatis, volendo, prout tenemur et iuramento sumus astricti, observare usum antiqum, privilegia et libertates dicte civitatis et constituciones iamdictas, per presentem mandamus vicario et baiulo ac aliis officialibus dicte civitatis Gerunde, presentibus et qui pro tempore fuerint, quod de cetero utantur et uti possint iam-/350v/dictis pignorandi licenciis contra loca et subditos eorumdem in quibus fatica iuris inventa fuerit, prout per eosdem est fieri usitatum, supradicta littera hic inserta, quam quoad dictam civitatem Gerunde et eius vicariam et baiuliam presentibus revocamus, in aliquo non obstante. Data Cesarauguste, nonas madii, anno Domini millesimo trecen-tesimo quadragesimo. Signavit Dominicus. a. Espai de 10 mm en blanc, B.

b. Procedatur, B.

c. Licenciam; en marge dret, aliter litteram, B.

208 1340 maig 7. Saragossa El rei Pere III mana a l’infant Jaume, germà seu, comte d’Urgell i vescomte d’Àger, que faci observar el privilegi atorgat a la ciutat de Girona que ordenava que, durant el termini de vint anys, ningú de la casa reial, procurador general o lloctinent, pogués fer en la dita ciutat una investigació sobre els delictes comesos, castigar-los i imposar penes a les persones que haguessin delinquit, i mana que revoqui els actes de Bonanat de Pera, batlle general de Catalunya, que anessin en contra del privilegi esmentat, A. B. C.

Original lletra reial sobre paper, nº 121 (165 × 290 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 609, f. 12. Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 353v-354.

Que·n Bonanat sa Pera no enquira en Gerona contra tenor dels privilegis dels comissaris e que sia revocat, ço que y ha fet. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, inclito infanti Iacobo, comiti Urgelli et viceco-miti Agerensi, karissimo fratri ac generali procuratori nostro, fraterne dileccionis plenitudinem cum salute. Intelleximus, karissime frater, pro parte iuratorum civitatis Gerunde, qui nobis per specialem nuncium inde suam litteram transmiserunt, quod Bonanatus de Petra, baiulus Cathalonie generalis, contra formam cuiusdam privilegii in contrarium per nos facti et firmati proprio iuramento in effectu inter cetera continentis ne infra spacium viginti annorum aliquis a nobis vel generali procuratore nostro aut eius vices gerente in delegatum seu commissarium depu-tatus possit infra civitatem et vicariam Gerunde, generaliter vel specialiter, inquirere de quibuscumque criminibus seu delictis aut delinquentes seu ipsa crimina comittentes punire, nec etiam tercia, calonias atque penas peccuniarias nobis in civitatea et vicaria predictis competencia quoquomodo requirere, petere seu levare, salvo quod idem generalis procurator noster vel eius vices gerens in procuracione Cathalonie generali, dumtaxat personaliter et non aliter id facere possit, et salvo etiam quod baiulus generalis Cathalonie possit in dictis civitate et vicaria exigere iura nostra et alia facere que officio sibi comisso spectare noscuntur, et queb baiulus generalis vigore sui officii ibidem facere consuevit auctoritate cuiusdam comissionis /354v/ per vos eidem Bonanato facte, inquirit de criminibus et aliis diversis excessibus intus civitatem et vicariam iamdictas. Unde, cum iuxta mentem privilegii memorati, contra quod absque lesione dicti per nos prestiti iuramenti venire non possumus nec per aliquem contrafieri pati debemus, dictus Bonanatus de Petra vel alius nisi nos vel vos aut dictus vices gerens vestras id facere nequeat atque possit. Ideo, dicto nuncio humiliter nobis propterea supplicante, volumus vobisque dicimus et mandamus quatenus dicte civitati Gerunde ipsum privilegium seu concessionem faciatis inconcusse iuxta sui seriem observari, ffaciendo nichilominus revocari quicquid per dictum Bonanatum con-tra tenorem dicti privilegii seu concessionis extitit attemptatum. Data Cesarauguste, nonas madii, anno Domini millesimo tre-centesimo quadragesimo. Signavit Dominicus. a. Segueix un espai de 8 mm en blanc, C.

b. Segueix un espai de 10 mm en blanc, C.

209 1340 agost 17. Sarragossa


El rei Pere III mana al veguer, batlle i jutge de Girona que en cas de manca de justícia, actuïn com ho feien abans de la carta del 8 de juliol, en què ordenaren la restitució a Berenguer Ros d’una càrrega de safrà que havia estat objecte de marca pel batlle de Girona. A. B. C.

Original lletra reial sobre paper, nº 126 (125 × 285 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 607, f. 173-v. Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 350v.

Que·ls officials de Gerona en defaliment de justícia d’altres officials usen axí com d’abans. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilecto et fidelibus suis vicario, baiulo et iudici et aliis officialibus Gerunde, qui nunc sunt et qui pro tempore fuerint, salutem et dileccionem. Ex parte iuratorum civitatis Gerunde nobis extitit propositum reverenter quod vos, pretextu cuiusdam littere a nobis per Berengarium Ros, civem Barchinone, obtente, qua data fuit Barchinone, octavo idus iulii, anno presenti, in qua mandavimus quod eidem Berengario Ros restitueretis quandam carricam saffrani, ipsi Berengario in dicta civitate Gerunde captam et marchatam per baiulum ipsius civitatis, recusatis et cessatis contra modum consuetum, quamvis requisiti pignorare personas degentes infra loca in quibus invenitur et reperitur deffectus iusticie per aliquem de subiectis vestris, propter quod fuit nobis ex parte ipsorum iuratorum humiliter supplicatum quod super hiis dignaremur de iusticia et competenti remedio providere. Nos itaque, ipsa supplicacione benigne admissa, cum nostre intencionis non sit nec fuerit quod per dictum mandatum nostrum factum de restituendo dictum saffranum dicto Berengario Ros fieret preiudicium dictis iuratis nec habitatoribus dicte civitatis Gerunde ac subiectis vestris quin possitis ad requisicionem ipsorum uti dictis pignoracionibus faciendis in deffectu iusticie, prout ante confeccionem dicte littere consuetum erat et poterat fieri. Idcirco vobis dicimus et mandamus quatinus in dictis pignoracionibus utamini, prout fieri consuevit ante confeccionem dicte littere per dictum Berengarium Ros obtente, ipsa littera in aliquo non obstante. Data Barchinone, XVI° kalendas septembris, anno Domini M° CCC° quadragesimo. Examinavit Petrus. 210 1340 agost 22. Barcelona El rei Pere III mana als oficials reials que ningú sigui emparat ni sigui objecte de cap marca, sots pena d’una multa de 100 morabatins, per res en què no estigui obligat com a principal o fidejussor, o en cas de falta de justícia per part dels oficials de Girona. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 127 (165 × 280 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 345v-346.

Que nuyl hom de Gerona no sia penyorat, ne mercat per altra per res en què no fos obligat principal o fermansa, si no en cas que injustícia fos trobada en los officials de Gerona. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilectis et ffidelibus suis, universis et singulis officialibus nostris necnon lezdariis, pedagiariis et eorum locatenentibus ad quos presentes pervenerint, salutem et dileccionem. Ex parte iuratorum et proborum hominum civitatis Gerunde est nobis expositum reverenter quod quamquam iuxta constituciones pacium et treugarum ac generalium Cathalonie curiarum nemo pignorari vel marchari possit aut debeat pro alio, nisi in casu quo deffectus iusticie repertus fuerit in loco vel curia unde ille qui obligatus est habet suum domicilium sive tenet. Verumtamen, ut asseritur, cives et habitatores dicte civitatis Gerunde plerumque per vos contra constituciones predictas pignorantur, agravantur ac etiam diversimode molestantur quod nedum in dictorum civium et habitatorum preiudicium et gravamen, verum etiam in dictarum constitucionum lesionem /346/ cernitur proculdubio redundare. Quocirca, ad supplicacionem pro parte dictorum iuratorum et proborum hominum humilem nobis exhibitam, in hac parte, vobis et cuilibet vestrum dicimus et mandamus sub incursu pene centum morabatinorum auri tociens quociens per vos seu vestrum aliquem fuerit contrafactum, de bonis vestris protinus exigende nostroque erario aplicande, quatenus memoratos cives seu habitatores dicte civitatis Gerunde vel eorum aliquem seu bona, res et merces eorum non marchetis, emparetis, pignoretis nec pignorari, marchari aut emparari aliquatenus faciatis seu etiam procuretis, nec ipsos cives et habitatores retineatis aut retineri in personis faciatis pro debitis alienis in vel pro quibus principaliter aut fideiussorio nomine minime fuerint obligati, nisi dumtaxat in casu quo deffectus iusticie in baiulo vel curia dicte civitatis Gerunde repertus fuerit manifeste hocque minime immutetis. Predicta autem durare volumus dum de nostra voluntate processerit et non ultra. Data Barchinone, undecimo kalendas septembris, anno Domini M CCC quadragesimo. Examinavit Petrus.


211 1340 octubre 13. Barcelona El rei Pere III mana al veguer, batlle, jurats i prohoms de Girona que facin aplicar la disposició inserida en la present carta, sobre la circulació dels barcelonesos de plata, en els llocs de la seva jurisdicció. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 128 (205 × 280 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 346-v.

En quina forma deuen ésser preses los barchinoneses d’argent. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilectis et fidelibus vicario et baiulo civitatis Gerunde ac iuratis et probis hominibus civitatis eiusdem, salutem et dileccionem. Signifficamus vobis nos noviter ad supplicacionem et requisicionem generalis /346v/ Cathalonie et pro tollenda vexacionem qua generale ipsius oprimebatur super cursu barchinonencium argenti subscriptam preconitzacionem fieri fecisse in civitate Barchinone, tenorem huius continentem: «Ara oiatz, per manament del senyor rey, a requesta e supplicació del general de Cathalunia que tot barchinonès d’argent en què sien les letres enteres de la una part o de la altra, sia reebut sens que no·y cayla pesar e que tothom lo haie a pendre, e qui contrafarà que pach XX sòlidos. Ítem, que tot barchinonès d’argent en què no sien les letres enteres de la una part o de la altra, sia pesat al pes per nós ordonat, e si serà trobat de pes, que sia reebut e qui reebre no·l volrà, que pach XX sòlidos. Ítem, que tot barchinonès qui de pes no serà, puxa fer trancar aquel d’aqui serà a aquels qui en cascun loch hi seran assignats. Ítem, que neguna persona ne gos comprar barchinonesos d’argent a march o a rahon de march o d’unça, si donchs los dits barchinonesos no seran trancats, e qui contrafarà, que pach cade vegada C sòlidos, dels quals penes haurà les dues parts lo senyor rey e la terça lo acusador». Quocirca volumus ac vobis dicimus et mandamus quatenus consimilem preconitzacionem in locis vestre iurisdiccionis, quibus preconitzaciones sunt fieri solite, ilico fieri faciatis ne per aliquos ignorancia allegari valeat super ea. Et si quos inveneritis contrafacientes penis sive bannis in dicta preconitzacione contentis, ipsos puniatis dictas penas sive banna ab eisdem exigendo protinus et levando iuxta tenorem preconitzacionis superius annotate. Nos enim tenore presentis vobis, dicto vicario et baiulo, tradimus in mandatis et plenam conferimus potestatem ut eligatis et eligere possitis in dicta civitate unam vel duas vel plures bonas et ydoneas personas et sufficientes, que dictos barchinonenses argenti recognoscant et quos non repererint sufficere ad pondus per nos ordinatum, de voluntate illorum quorum fuerint, possint eosdem scindere et scindi facere iuxta formam preconitzacionis pretacte. Data Barchinone, tercio idus octobris, anno Domini M CCC quadragesimo. Examinavit Petrus. 212 1340 octubre 31. Barcelona El rei Pere III mana al batlle de Girona que se separin les cols adobades amb fems de roldor de les altres cols sots pena d’una multa de 100 morabatins d’or. A. B. C.

Original lletra reial sobre paper, nº 129 (135 × 270 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 608, f. 147-v. Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 347.

Que sots certa pena lo batle haja fer estar triades les cols fimades de fems de rodor, de les altres cols. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffideli nostro baiulo Gerunde, qui nunc est et pro tempore fuerit, salutem et gratiam. Intelleximus pro parte iuratorum et proborum hominum civitatis predicte quod, quamquam per predecessores nostros baiulis olim civitatis eiusdem sub certa pena traditum litteratorie fuerit in mandatis, ut ordinarent quod caules fimati ex fimo de roudor venderentur in certo loco et seorsum a locis in quibus caules fimati de alio fimo venduntur ad hoc ut gentes nolentes emere caules fimatos de dicto fimo de roudor, agnoscant caules fimatos de alio meliori fimo. Verumtamen ab aliquo tempore citra baiuli preteriti civitatis iamdicte mandata huiusmodi regia necgligendo, ob favorem aliquorum de dicta civitate permiserunt pariter et coniunctim seu permixtim vendi caules fimatos de bono fimo et de fimo de roudor in emencium ex dictis caulibus fraudem ac etiam detrimentum. Quocirca, ad supplicacionem pro parte dictorum iuratorum et proborum hominum dicte civitatis Gerunde humilem nobis exhibitam, vobis dicimus et mandamus expresse, sub pena centum morabatinorum auri tociens quociens contrafactum fuerit de bonis vestris nostro erario aplicanda, quatenus, iuxta mandata regia inde facta, faciatis quod caules fimati de roudor vendantur seorsum et in alio loco quam venduntur caules de bono fimo fimati,


penas appositas in dictis mandatis regiis a contrafacientibus tociens quociens in eas inciderint forciter exigendo, in hiis taliter vos habendo quod de necgligencia redargui minime valeatis. Data Barchinone, pridie kalendas novembris, anno Domini millesimo trecentesimo quadragesimo. Arnaldus, vicecancellarius. 213 1340 desembre 5. Barcelona El rei Pere III mana al veguer i al batlle de Girona que impedeixin als carnissers de la ciutat que els seus ramats pasturin sobre les terres dels ciutadans i habitants de Girona, no obstant un privilegi anterior, i mana als jurats que hi posin ordre. [A]. Original perdut. B. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 612, f. 4v. C. Còpia de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 347v.

Que·ls carnicers no puxen metra bestiar en possession de nagun no contrastant que·n’haguessen privilegi. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilecto et fideli suis, vicario et baiulo civitatis Gerunde et eorum locatenentibus, salutem et dileccionem. Ex parte iuratorum et proborum hominum dicte civitatis est nobis suppliciter intimatum quod carnifices sive macellarii civitatis eiusdem, pretextu cuiusdam privilegii per nos eis indulti, pretendunt eis fore licitum sine metu cuiusque pene seu banni restituendo malum seu dampnum illatum per eorum bestiare in honoribus seu pos-sessionibus civium et habitatorum baiulie et vicarie predictarum, cultis vel incultis, immitere vel immiti facere, tenere, depascere ac etiam custodire ipsum bestiare ultra loca in ipso privilegio expressata. Cuius rei occasione ipsi carnifices scientes et e firmo tenentes se non teneri ad bannum seu penam aliquam exsolvendam, set tantum ad restitu-cionem dictorum dampnorum inferunt continue et frequenter dampna plurima in vineis, ortaliciis, bladis et aliis fructibus civium et habitatorum predictorum, quod in eorum preiudicium evidens atque dampnum cernitur proculdubio redundare. Quocirca, ad supplicacionem pro parte dictorum iuratorum et proborum hominum civitatis predicte humilem nobis factam, vobis dicimus et mandamus quatenus, dictis iuratis et carnificibus convocatis, si vobis constiterint ordinacionem seu provisionem contentam in privilegio per nos dictis carnificibus, ut premittitur, inde facto fore dampnosam rey publice civitatis et habitatorum baiulie et vicarie predictarum, ipsam ordinacionem seu provisionem nostram auctoritate nostra protinus revocetis et ipsos car-nifices ac eorum bestiaria submitatis bannis et statutis dicte civitatis et baiulie ac vicarie predictarum, iuste et racionabiliter ordinatis, predic-to nostro privilegio in dicto casu quo adhuc nullatenus obsistente. Datum Barchinone, nonas decembris, anno Domini M CCC XL. Arnaldus, vicecancellarius. 214 1340 desembre 13. Barcelona El rei Pere III mana als escrivans reials i als de l’infant Jaume que, quan facin investigacions, tinguin el mateix salari que els escrivans dels llocs on es fan les dites investigacions. A. B. C.

Original lletra reial sobre paper, nº 130 (135 × 290 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 611, f. 20v. Còpia de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 348.

Que·ls escrivans del senyor rey e del procurador general del hajen a pendra aytals salari de les inquisicions, com los escrivans dels lochs on se fan les inquisicions. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffidelibus scriptoribus nostris et incliti infantis Iacobi, comitis Urgelli et vicecomitis Agerensis, carissimi fratris et generalis procuratoris nostri, vel eius vices gerentis, presentibus et qui pro tempore fuerint, salutem et gratiam. Ad audienciam nostram noveritis pervenisse quod vos aut aliqui vestrum de processibus inquisicionum, que fiunt per nos vel dictum infantem sive eius vices gerentem, petitis ac habere vultis pro quolibet folio sive carta ipsorum processuum maius salarium quam inde ha-beant sive recipiant scriptores curie loci illius in quo dicte inquisiciones fiunt, propter quod supplicatum nobis fuit super eo salubriter pro-videri. Nos vero, ipsa supplicacione admissa, volumus ac vobis dicimus et mandamus quatenus de dictis processibus maius salarium quam dicti scriptores curiarum recipiunt, petere sive recipere nullatenus presumatis, set contentemini dictorum scriptorum curiarum salario antedicto. Datum Barchinone, idus decembris, anno Domini millesimo CCC XL.


Vidit Bernardus. 215 1340 desembre 13. Barcelona El rei Pere III mana als escrivans de les corts que conservin els originals dels processos de la seva investigació en un lloc en què puguin ser trobats pels oficials que tinguin taules. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 131 (155 × 295 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 348-v.

Que·ls escrivans de les corts no·s desesquen dels originals dels processes de les inquisicions. Nos, Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Cor-sice comesque Barchinone, considerantes pro parte prelatorum, nobi-lium, militum et sindicorum civitatis, villarum et locorum Cathalonie, in generali curia quam in civitate Barchinone cathalanis celebramus congregatorum, fuisse nobis expositum /348v/ reverenter quod, quam-vis scriptores curiarum iuxta constituciones Cathalonie generales debeant tenere processus inquisicionum in loco quo possint reperiri quando officiales tenent tabulam. Attamen plerumque dicti scriptores curiarum, tam de nostro mandato quam incliti inffantis Iacobi, comitis Urgelli et vicecomitis Agerensis, karissimi fratris et generalis procuratoris nostri et eius vices gerentis, compelluntur ad tradendum ori-ginalia dictarum inquisicionum sicque tempore quo dicti officiales tenent tabulam, non possunt ostendi inquisiciones iamdicte, ob que nostri subditi dampna non modica paciuntur. Quocirca nos, ad supplicacionem inde nobis exhibitam, volentes nostrorum subditorum indempnitatibus precavere, tenore presentis providemus quod originalia dictarum inquisicionum de cetero remanere habeant in posse scriptorum dictarum curiarum neque ad ea tradenda aliquatenus compellantur nisi forsan quandoque ex aliquibus causis specialibus per nos vel dictum procuratorem aut eius vices gerentem contrarium fecerimus mandamentum, in quo etiam casu dicta originalia postea reduci habeant in posse scriptorum superius contentorum. Mandantes tenore presentis dicto infanti eiusque vices gerenti quod provisionem nostram huiusmodi teneant et observent et contra eam non veniant sive faciant aliqua racione. In cuius rei testimonium presentem inde fieri fecimus sigillo nostro munitam. Data Barchinone, idus decembris, anno Domini millesimo CCC XL. Vidit Bernardus. 216 1340 desembre 13. Barcelona El rei Pere III mana als seus oficials que facin observar les definicions concernents a crims i excessos, no obstant les preconitzacions fetes en sentit contrari, les quals són revocades. [A]. Original perdut. B. Còpia de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 348v-349.

Que les diffinicions fetes per lo senyor rey de crims e de excesses sien observades no contrastant que·l senyor hagués menat ab crida que a el s’aguessen a mostrar. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilectis et singulis officialibus nostris ad quos presentes pervenerint, salutem et dileccionem. Licet nos nuper ex quibusdam causis racionabilibus atque iustis que ad id nostrum animum merito induxerunt in diversis civitatibus atque locis Cathalonie preconitzari publice fecissemus, quod omnes habentes diffiniciones seu remissiones a nobis de excessibus sive criminibus, ipsas nobis manifestare ac ostendere tenerentur infra tempus in preconitzacionibus ipsis expressatum, alias extunc diffini-/349/niciones atque remissiones ipse essent casse et nulle, et pro non factis etiam haberentur, prout in preconitzacionibus ipsis hec et alia lacius continebantur. Attamen, quia nobis nunc per generale Cathalonie supplicatum extitit, ut cum preconitzaciones ipse preiudiciales valde existant eidem, dignaremur illas facere revocari. Nos vero, supplicacione ipsa admissa, volumus ac vobis dicimus et mandamus quatenus diffiniciones quascumque per nos factas quibusvis de excessibus sive criminibus observetis eisdem iuxta cartarum nostrarum inde eis factarum et traditarum continencias et tenores preconitzacionibus prelibatis quas revocamus, presentibus in aliquo non obstantibus. Datum Barchinone, idus decembris, anno Domini M CCC XL. Vidit Bernardus. 217 1340 desembre 13. Barcelona


El rei Pere III mana als oficials reials que els presoners que no hagin estat inculpats per un crim que requereixi la pena de mort natural o civil o la mutilació d’un membre, siguin alliberats en ésser pagada la fiança corresponent. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 132 (145 × 295 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 349-v.

Que·ls presices qui no seu encolpatz de crim qui requira mort natural o civil o trenquament de membra s·ajen a dar a manleuta covinent.a Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilectis et fidelibus vicariis, baiulis, curiis ceterisque officialibus nostris infra Cathaloniam constitutis, ad quos presentes pervenerint, salutem et dileccionem. Querula insinuacione nobis facta in generali curia quam nunc celebramus cathalanis in civitate Barchinone, ad aures nostras noviter est deductum quod licet de iure quilibet captus debeat tradi manuleute, qui captus non sit pro tali crimine de quo pena mortis naturalis aut membri mutilacio sequi debeat. Attamen vos seu aliqui vestrum plerumque non vultis manuleute tradere captos aliquos, quamvis ipsi non sint tali crimine irretiti, quod penas incurrere debeant prelibatas ipsosque calumpniari facitis, detinendo eos captos et alias pro habendo extorsiones indebitas ab eisdem. Cum autem predicta sint valde perniciosa exemplo nec debeant per nos aliquatenus tolerari, propterea, ad supplicacionem humilem proinde nobis exhibitam, vobis dicimus et mandamus expresse quatenus quoscumque cap-/349v/-tos qui non sint dictis penis puniendi, tradatis de cetero ydonee manuleute, cavendo sollicite ne dictas oppressiones facere seu attemptare ali-quatenus presumatis, alias vos inde rigide puniremus, non ommittentes correccionem quam facere intendimus de illis qui iam oppressiones fecerint antedictas. Data Barchinone, idus decembris, anno Domini millesimo trecentesimo quadragesimo. Vidit Bernardus. a. Al marge esquerre: De dar a manleuta y no pot ser encarserat. Los que seran presos per delictes que no·s merexen pena de mort o una dilació se hagen de dar a manleuta. Per la observansa d’aquest privilegi se presentà al batlle a 25 de agost de 1656. Altre a 14 agost 1669. Aliud die 7 februarii 1687, B.

218 1340 desembre 13. Barcelona El rei Pere III mana al veguer de Girona i de Besalú i al batlle de Girona que els saigs que van ser destituïts pels inquisidors de la taula a causa dels delictes i fraus que van cometre, no tornin als seus oficis. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 133 (135 × 280 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 355v.

Que alscuns saigs qui eren gitats de·l’offici per los inquisidors de la taula e eren tornats en los officis, ne fossen remoguts. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilecto et fideli suis, vicario Gerunde et Bisulluni et baiulo civitatis eiusdem, salutem et dileccionem. Cum ex parte prelatorum, nobilium, militum et sindicorum civi-tatum et villarum Cathalonie in civitate Barchinone pro generali curia constitutorum fuerit expositum coram nobis quod per nos comissa sunt officia iurisdiccionis nonnullis qui per inquisitores tabule con-dempnati fuerunt propter fraudes, negligencias et delicta per eos comissa in officiis que regebant. Propterea, nobis supplicatum fuit, ut cum predicta contra constituciones generalium Cathalonie curiarum facta seu concessa existant, dignaremur ipsos officiales a dictis officiis ammovere. Nos vero, ipsi supplicacioni benigne faventes dictasque constituciones illibatas servare volentes, vobis dicimus et mandamus quatenus Bonanatum Caparoni, Berengarium Fuxani, Michaelem Egidii, Petrum Morelli, Berengarium de Miars et Berengarium Carrera, sagiones, qui nobis nominati fuerunt, quod per inquisitores preffatos condempnati extiterunt, vobis conscito de condempnacione ipsa, a dicto officio ilico ammoveatis. Nos enim, conscito vobis de dicta condempnacione, tenore presencium ipsos et quemlibet ipsorum ab ipsis officiis ammovemus, necnon mandamus cuicumque scriptori ac alii dictas inquisiciones tenenti quod ad requisicionem vestram vel iuratorum dictea civitatis Gerunde vobis fidem faciant de eisdem, ut super eis iuste procedere valeatis. Data Barchinone, idus decembris, anno Domini M CCC quadra-gesimo. Vidit Bernardus. a. Interlineat, B.

219 1341 gener 1. Girona


La universitat de Girona decideix que el primer de gener de cada any tres prohoms de la ciutat siguin escollits, un per cada mà, per verificar els comptes dels jurats i dels qui haguessin rebut diners de la ciutat. A. B.

Original pergamí, nº 778 (366 × 397 mm), conservat a l’AHCG Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 216-217.

Que I de man major, altre de migana, altre de menor sien tots anys elegits en lo jorn de Ninou per rehebedors de compta dels jurats passats e de tot hom qui haja res rehebut de la ciutat.a Noverint universi quod die lune intitulata kalendas ianuarii, anno Domini millesimo trecentesimo quadragesimo, hora circa terciam, convocata cum anaphilo voce preconia, ut moris est, et congregata universitate civitatis Gerunde in domo fratrum minorum Gerunde, eadem universitas, habito inter se colloquio et tractatu pro utilitate et comodo ipsius civitatis, ordinavit, voluit ac statuit quod in anno isto et deinde anno quolibet et perpetuo, illo eodem tempore et die quo eligentur iurati civitatis Gerunde et suprapositi operum, eligantur et eligi habeant tres probi homines ipsius civitatis, et qui sint de universitate ipsius quorum unus sit manus maioris, alius manus mediocris, alius manus minoris, qui omnes insimul audiant et audire habeant et audire procurent cum effectu compotum et racionem a venerabilibus iuratis civitatis Gerunde anni qui tunc proxime precesserit et ab aliis iuratis aliorum annorum si qui fuerint qui idem civiati compotum et racionem non reddidderintb et ab aliis etiam personis que pro dicta civitate aliquid c receperint et gesserint et aministraverint in anno seu annis tunc cum electi fuerint preterito seu preteritis, de quibus ipsi recipientes, gestientes et aministrantes dicte civitati compotum reddere teneantur et compotum non reddiderint. Voluit etiam dicta universitas, statuit ac ordinavit ac illis qui pro tempore electi fuerint in electoribus iuratorum /216v/ et suprapositorum contulit ac dedit plenariam potestatem quod ipsi electores illo eodem tempore et die quo eligent iuratos dicte civitatis, eligant et eligere habeant et teneantur dictos tres d probos homines ad audiendum predicta compota, ut prefertur, qui tres probi homines, cum electi fuerint, incontinenti prestent et prestare habeant iuramentum ad sancta Quatuor Dei Evangelia, a se corporaliter tacta, in posse venerabilis baiuli Gerunde, qui tunc fuerint, et etiam se obligent sub pena ducentorum solidorum amittenda eis et adquirenda baiulo Gerunde, nomine domini regis, quod ipsi infra medium annum a tempore electionis ipsorum proxime et continue numerandum et sequentem fecerint et procuraverint ac quantum in eis fuerit, dederint operam quod venerabilis iurati predicti qui precesserint et alii sie qui sint qui compotum reddere teneantur dicte civitati, reddiderint compota et racionem in posse eorumdem de habitis et receptis, solutis, traditis et expensis et de gestis etiam et aministratis per eosdem et quod ipsi ipsum computum audient et examinabunt et si necesse fuerit, impugnabunt et hoc bene, fideliter, solliciter et diligenter. Quibus tribus probis hominibus, sicut predicitur, ad predicta electis, dicta universitas dedit et contulit plenum posse audiendi et recipiendi predicta compota et raciones et ea examinandi et comprobandi et si necesse fuerit impugnandi et contradicendi eaque approbandi et laudandi et faciendi fines, liberaciones, quitaciones et absoluciones ipsis iuratis preteriti temporis et aliis personis que de aliis f annis regiminum iuratorum temporis preteriti, compota et raciones reddiderint in eorum posse, de habitis scilicet et receptis, solutis, traditis, expensis et aministratis per eosdem, qui compota et raciones in posse eorum reddiderint, ut prefertur, et de hoc fieri faciendi et firmandi instrumentum et instrumenta cum clausulis et cursibus necessariis et opportunis. /217/ Voluit etiam, statuit et ordinavit dicta universitas quod dicti tres probi homines habeant, scilicet quilibet eorum in quolibet anno quo ad predicta electus fuerit quadraginta solidos Barchinone pro salario et labore premissorum et non plus, quos etiam quadraginta solidos ipsi probi homines vel eorum aliqui non haberent, nisi predicta ad que eligerentur cum effectu, ut supra dicitur, non implerent. Ordinavit etiam, statuit ac voluit eadem universitas quod illi qui eligentur in electores iuratorum, iurent quod dictos tres probos homines eligent bene et fideliter et, prout melius eis videbitur, ad utilitatem et comodum dicte civitatis, postpositis amore, gratia et timore cuiuslibet persone. De quibus omnibus dicta universitas voluit et mandavit fieri publicum instrumentum per me Raymundum de Brugeria, notarium subscriptum, in posse cuius tanquam publice persone, nomine omnium quorum et intererit, stipulantis et recipientis, firmavit omnia et singula supradicta. Que fuerunt acta die, hora, loco et presentibus et vocatis g me Raimundo de Brugeria, notario infrascripto, et testibus, scilicet Iacobo Fferrarii, filio Iacobo Fferrarii de Sancto Celidonio, et Iacobo, filio Bernardi Sabaterii de Gaserans. Eg+o Raimundus de Brugeria, notarius publicus substitutus auctoritate regia a Bernardo de Toylano, publico Gerunde notario, qui premissis vocatus h et requisitus una cum dictis testibus interfui hec scribi feci et clausi cum supraposito in sextadecima linea ubi dicitur «qui de aliis». B.

a. Marge esquerre, f. 216v, línia 1-5, clau. F. 217, línia 3: nota, B. b. Interli-neat, B. c. ddi de reddidderint interlineat, d. Interlineat, B. e. Interlineat, B. f. que de aliis interlineat, B. g. voccatis, B. h. voccatus, B.

220


1341 febrer 20. València El rei Pere III mana als jurats i prohoms de Girona que ajudin i aconsellin els oficials reials per conservar la jurisdicció de Bestracà i algunes parròquies veïnes. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 135 (140 × 280 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 355.

Que·ls jurats e pròmens de Gerona donen conseyl e ajuda als officials reyals sobre la juridiccion de Bestrachan e de les parròchies vehïnables. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffidelibus suis iuratis et probis hominibus civitatis Gerunde, salutem et gratiam. Cum nos negocium, questionem seu causam que inter nos, ex una parte, et nobilem Guilabertum de Crudiliis, ex altera, super iurisdiccione et mero imperio castri de Bastracano et quarumdam parrochiarum et adiacencium fideli nostro Iacobo de Faro, iurisperito, per nostras certi tenoris litteras duxerimus comittenda, idcirco, cum nos baiulo nostro Cathalonie generali, vicario Gerunde et Bisulduni eiusque subvicariis, cum aliis nostris litteris iubeamus, ut circa premissa deffendenda et prossequenda in iudicio et extra, diligenter et caute, sic se habeant quod iura regia non negligantur in aliquo nec ledantur. Eapropter fidelitatem vestram quam circa nostra iura regia conservanda promptam semper invenimus et ferventem requirimus et rogando mandamus quatenus dictis nostris officialibus in et circa premissa quatenus ius permitent et racio, taliter assistatis quod illi, vestro suffulti consilio et auxilio, iura et iurisdiccionem nostram in premissis obtineant debite et obtentam valeant conservare, nam in hiis magnum nobis facietis servicium quod in augmentum iuris nostri et nostrorum comoda subditorum indubie redundabit. Data Valencie, X kalendas marcii, anno Domini M° CCC quadragesimo. Arnaldus, vicecancellarius. 221 1342 gener 1. Girona La universitat de Girona declara que els jurats rebran 60 sous de salari i seran exempts del comú, però no de la talla, per tal d’acabar amb la controvèrsia nascuda de l’acte del primer de gener de 1337 (supra 149). A. B.

Original pergamí, nº 488 (193 × 402 mm), conservat a l’AHCG. Còpia de A de mit jan S. XIV conservada en el Llibre Verd , 217-v.

Que·ls jurats l’any que·s farà comun o taya en la ciutat de Girona hajen tan solament LX sòlidos e sien franchs d’un comun e no sien franchs de taya. Noverint universi quod die martis intitulata kalendas ianuarii, anno Domini millesimo trecentesimo quadragesimo primo, hora terciarum, convocata voce pre/217v/conia cum anafilo, ut moris est, et congregata universitate civitatis Gerunde in domo fratrum minorum ipsius civitatis pro eleccione iuratorum seu electorum qui iuratos dicte civitatis eligerent facienda, eadem universitas dicens quod in quodam instrumento confecto per Iacobum Comitis, notarium Gerunde, kalendas ianuarii anno Domini M° CCC° XXX° sexto, in quo fuerunt taxati sexaginta solidos cuilibet ex iuratis dicte civitatis pro salario omnium eorum que facerent et procurarent pro dicta civitate et universitate ipsius anno regiminis eorumdem, a fuerat scriptum per dictum notarium quod ipsi iurati essent franchi ultra hoc quilibet de uno comuni seu tallia, ideo ad tollendum et removendum omne dubium et ut clare de veritate appareat et de intencione dicte universitatis, dixit et declaravit ipsa universitas quod tempore confeccionis dicti instrumenti ipsa universitas intellexit et nunc intellegit et voluit et vult etiam et ordinavit et ordinat dicta universitas ut iurati dicte civitatis, qui sunt et fuerunt et erunt, tantum habeant LX solidos et sint franchi de uno comuni sive cumol, secundum tenorem dicti instrumenti, set quod non sint vel esse possint franchi de tallia aliqua quovis modo, immo habeantur a dicto instrumento pro remotis ab omni loco in quo sint posita hac verba, sive tallia, sic quod non intelligatur, nisi tantum de uno comuni. Et, predicta de-clarans, voluit predicta perpetuo conservari et mandavit inde fieri publicum instrumentum universitas supradicta. Quod fuit actum et a dicta universitate ordinatum, declaratum et firmatum, die et anno, hora b et loco predictis, presentibus testibus, Iacobo Fferrarii et Iacobo Sabbaterii, comorantibus Gerunde. Eg+o Raymundus de Brugeria, notarium publicum substitutum auctoritate regia a Bernardo de Toylano, publico Gerunde notario, qui predictis declaracioni et ordinacioni et aliis predictis, una cum dictis testibus vocatis, requisitus interfui, hec scripsi et clausi. a. eorundem, B.

b. ora, B.

222


1342 juny 7. Barcelona El rei Pere III mana al batlle general de Catalunya i al batlle de Tortosa, i al seu lloctinent que tothom pugui carregar i descarregar dins el port de Sant Feliu de Guíxols, com es feia abans de la prohibició feta pel rei Alfons III. A. B. a.

Original lletra reial sobre paper, nº 136 (350 × 290 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 355v-357. Ed. de la còpia B per E. GRAHIT I P APELL , op. cit., p. 250-251 (doc. XXXVI).

Que no contrestant la inibicion general tot hom puxa carregar e descarregar al port de Sent Ffeliu. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque /356/ Barchinone, dilecto nostro Ffrancischo Ça Sala, baiulo Cathalonie generali ac baiulo civitatis Dertuse, presentibus et qui pro tempore dictis preerunt officiis vel eorum locatenentibus, salutem et dileccionem. Quia per nuncios civitatis Gerunde fuit coram nobis insinuacione querula demostratum quod, licet nos provisionem subscriptam fecerimus cum littera nostra tenorem qui sequitur continentem: «Petrus, Dei gratia rex Aragonum, et cetera, ffidelibus suis vicario ac baiulo Gerunde et aliis universis singulis officialibus nostris ad quos presentes pervenerint vel eorum locatenentibus, salutem et dileccionem. Pro parte iuratorum et proborum hominum et universitatis civitatis Gerunde fuit coram nobis expositum reverenter quod illustrissimus dominus Alfonsus, recordacionis inclite rex Aragonum, pater noster, ordinavit quod in Cathalonia forent certa carricatoria et discarricatoria, videlicet Barchinone, Terrachone, Palamors et in Turricella de Montegrino, per quam ordinacionem fuit prohibitum quod in portu Sancti Ffelicis Guixellensis nullus posset carricare vel discarricare. Nosque etiam antequam ad apicem regie dignitatis fuissemus assumpti et generalis procuracionis officio fungeremur, fecimus certas ordinaciones ac prohibiciones penales quod nullus in maritimis quas nos habemus et nostre subsunt iurisdiccioni in episcopatu Gerundensi, auderet carricare vel discarricare nisi in dictis locis de Palamors et de Turricella victualia vel alias res quascumque, et quod omnes navigantes patroni navium et lemborum et aliorum vasorum ma-ritimorum ubicumque carricantes eorum vasa infra dominacionem nostram pro discarricando in Cathalonia haberent discarricare in predictis locis, scilicet Barchinone, Terrachone, Palamors et in Turri-cella et quod alia non essent discarricatoria Cathalonie quam predicta, prout de predictis et aliis clare liquet per quandam nostram litteram datam Gerunde, XVI° kalendas decembris, anno Domini M CCC XXX quarto. Que ordinaciones ac prohibiciones fuerunt per dictum dominum genitorem nostrum postea confirmate. Quare fuit nobis pro parte /356v/ dictorum iuratorum, proborum hominum et universitatis preffate humiliter supplicatum quod, cum predicte ordinaciones et prohibiciones sint et fuerint contra libertatem dicte civitatis et eorum civium et etiam contra constituciones Cathalonie generales et ex ipsis dampnifficetur et fuerit quam plurimum dicta civitas dampnifficata et eius cives, necnon et loca aliqua circumvicina, deberemus super hiis de iusticie remedio providere et quod dictas ordinaciones et prohibiciones revocare omnino dignaremur. Nos vero, eorum suppli-cacioni tanquam iuri consone condescendentes benigne, volentes dicte civitatis et eorum civium et locorum predictorum indempnitatibus providere et ne de cetero dampna aliqua paciantur ex ordinacionibus et prohibicionibus antedictis, ipsas ordinaciones et prohibiciones duximus revocandas et eas per hanc presentem litteram nostram penitus revocamus, volentes quod, ipsis ordinacionibus ac prohibicionibus non obstantibus, quilibet ire et redire et aplicare possit libere et sine impedimento nostro officialium nostrorum et etiam cuiuscumque ad dictum portum Sancti Ffelicis Guixellensis et ibi carricare et discarricare victualia et alias res quascumque pro libito voluntatis, sicut erat fieri assuetum ante ordinaciones a et provisiones predictas. Mandamus vobis nichilominus per presentes quatinus ordinacionem et provisionem nostram huiusmodi teneatis firmiter et observetis ac teneri et observari per quoscumque inviolabiliter faciatis. Datum Ilerde, quinto nonas iulii, anno Domini M° CCC XXX sexto». Vos tamen, vigore inhibicionum quas facere consuevimus et facimus prima die mensis iunii annuatim ne triticum, bladum seu alie res prohibite extra Cathaloniam extrahantur, cum in ipsis inhibicionibus caveatur quod res prohibite memorate discarricentur et habeant discarricari in Barchinona, a Palamors et Turricella prohibitis expresse ne in dicto portu seu villa Sancti Ffelicis discarricentur per aliquem aliqua ex predictis, quamquam per privilegia dicte civitatis Gerunde ea in ipsis portu et villa discarricare et discarricari facere sit permissum. Ideo, ad humilem supplicacionem per dictos nuncios propterea nobis fac-tam, vobis dicimus et mandamus quatinus, dictis /357/ inhibicionibus seu mandatis ac aliis non obstantibus quibuscumque, permitatis omnes et singulos applicare, ire libere et redire sine omni impedimento nostro et nostrorum officialium et alterius cuiuscumque ad dictum portum Sancti Ffelicis Guixellensis et eos ibidem carricare et discarricare victualia et alias res quascumque pro libito voluntatis ac vendere et emere, sicut ante ordinaciones et prohibiciones de quibus supra fit mencio erat fieri consuetum, iuxta tenorem littere preinserte et hoc non mutetis aliqua racione. Data Barchinone, VII idus iunii, anno Domini M CCC XL secundo.


Sigillata.b a. Grahit ometé dues línies, a. b. D’una mà posterior: additum ex extavoriam dicti baiuli generalis que est in f. CCCLVIII et incipit: als honrats, tots e sengles, et cetera, B.

223 1342 juny 26. Girona El batlle general de Catalunya, Francesc Sassala, mana a tots els seus oficials que siguin observades totes les decisions concernents al port de Sant Feliu de Guíxols. [A]. Original perdut. B. Còpia de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 414-v. a. Ed. de la còpia B per GRAHIT I PAPELL , op. cit., p. 351-352 (doc. XXXVII).

Que·n Ffrancesch Sala batle general mana ésser servada la provision del senyor rey en lo port de Sent Ffeliu. Als honrats a tots e sengles officials del senyor rey en Cathalunya establits o a lurs lochs tinents, als quals la present letra pervendrà de mi en Ffrancesch ça Sala, conseyler del senyor rey e batle general de Cathalunya, salut e honor. Ffas vos saber que, per los jurats de la ciutat de Gerona és estade presentade a mi una letra del senyor rey, la tenor de la qual és aytal: «Petrus, Dei gratia rex Aragonum, et cetera, dilecto nostro Ffrancischo ça Sala, baiulo Cathalonie generali, ac baiulo civitatis Dertuse, presentibus et qui pro tempore dictis pererunt officiis vel eorum locatenentibus, salutem et dileccionem. Quia per nuncios civitatis Gerunde fuit coram nobis insinuacione querula demostratum quod licet nos provisionem subscriptam fecerimus cum littera nostra tenorem qui sequitur continentem: “Petrus, Dei gratia rex Aragonum, et cetera, ffidelibus suis, vicario et baiulo Gerunde et aliis et singulis officialibus nostris ad quos presentes pervenerint vel eorum locatenentibus, salutem et cetera. Pro parte iuratorum et pro-borum hominum et universitatis Gerunde fuit coram nobis expositum reverenter quod illustrissimus dominus Alfonsus, recordacionis inclite rex /414v/ Aragonum, pater noster, ordinavit quod in Cathalonia forent certa carricatoria et discarricatoria, videlicet Barchinone, Terrachone, Palamors et in Turricella de Montegrino, per quam ordinacionem fuit, et cetera.” Vide eius tenorem retro in litteris domini regis Petri, supra folio CCCXXVI,a data Barchinone, septimo idus iunii, anno Domini M CCC XL secundo». Perquè per auctoritat de la dita letra a instància dels dits iurats vos requir quels menaments del senyor rey en la dita letra contengut observets e observar fassats segons la continencia e tenor de la letra demont dita. Scrit en Gerona, a XXVI dies de juny, anno Domini millesimo XL secundo. a. Supra folio CCCXXVI interlineat, B.

224 1342 juliol 30. Barcelona El rei Pere III mana al batlle de Girona que obligui a pagar als ciutadans que deuen la talla i que no admeti cap formalitat ni subtilitat de dret. A. B. C.

Original lletra reial sobre paper, nº 138 (140 × 290 mm), en altre temps sege-llada, conservada a l’AHCG. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 619, f. 187-v. Còpia de A de mitjan S. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 357-v.

Que·l batle destrenga aquels qui deuran a les tayes e no·n prenga ferma de dret, dilacion, ne plet, ne conexensa.a Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilecto nostro Berengario de Minorisa, baiulo Gerunde vel eius locumtenenti, presenti et qui pro tempore dicto preerit officio, salutem et dileccionem. Pro parte iuratorum et proborum hominum civitatis iamdicte fuit nobis humili conquestione monstratum quod sepe contingit quod propter debita que debet dicta civitas sub usuris et aliter, fuerunt levate tallie in eadem e comuns e préstechs, et plures ex civibus civitatis eiusdem, partim potencia et partim malicia, contradicunt et contra-dixerunt hactenus solvere in eisdem ita quod pauperes divitum subportant honera vosque fuistis et nunc estis deses adeo et remissus in distringendo nolentes solvere, quod penitus recusatis super hiis iusticiam exercere cogniciones, dilaciones et malicias admittendo. Unde cum ex hiis iniusticia et inequalitas subsequatur, quod nos nec vos pro nobis tolerare aliquatenus non debemus. Ideo, hiis prospectis necnon supplicacione propterea nobis facta ex parte iuratorum et proborum hominum predictorum, vobis, quanto expresse possumus, dicimus et mandamus sub pena nostre gratie et mercedis quatenus, quociens per iuratos civitatis pretacte fueritis requisitus, compellatis fortiter et districte omnes et singulos cives et /357v/ habitatores civitatis pretacte ad solvendum ea ad que in dictis talliis comunibus et prestitis taxati fuerunt et de cetero taxabuntur, firma iuris ac iniustis cognicionibus, dilacionibus ac


maliciis super predictis aliquatenus non admissis. Signifficantes vobis quod, si secus feceritis, quod non credimus, id nobis plurimum displiceret et curaremus propterea de inobedencia proculdubio vos punire potissime, quia iam sepius a curiis tam serenissimi domini regis Alfonsi, bone memorie patris nostri, quam nostri super hiis baiulis olim dicte civitatis Gerunde mandata similia emanarunt. Data Barchinone, tercio kalendas augusti, anno Domini millesimo CCC XL secundo. Sigillata. a. D’unamàposterior: Vide supra f. CCXXXIII, f. CCCVIII et in f. CCCLXIX, C.

225 1344 abril 12. Barcelona El rei Pere III mana al lloctinent del procurador del regne de València que revoqui el dret de passatge, recentment imposat a les ciutats i viles catalanes. [A]. Original perdut. B. Còpia de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 358-v.

Que passatge no·s leu en lo regna de València. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilecto suo gerenti vices procuratoris in regno Valencie vel eius locumtenenti, necnon iusticiis, baiulis et aliis officialibus nostris eiusdem regni, salutem et dileccionem. Ex parte totius generalis civitatum et villarum nostrarum Cathalonie nunc de mandato nostro congregati in civitate Barchinone fuit nobis expositum cum querela quod in dicto regno ab aliquo citra tempore quedam nova servitus est imposita que passagium nominatur, per quam exactores servitutis huius certum quid ab omnibus mercibus que portantur pro passagio exigunt et extorquent. Propter quod sindici et procuratores civitatum et villarum ipsarum allegantes quod iuxta consti-/358v/-tuciones Cathalonie generales nostro, ut asserunt, iuramento vallatas, quilibet potest ire cum rebus et mercibus suis ad quecumque et per quecumque loca et itinera queque voluerint sine impedimento et contradiccione nostri et officialium nostrum dum tamen solvat leudas, pedagia et alia iura regalia antiquitus assueta, nobis humiliter supplicarunt ut dictam servitutem sive passagium mandaremus protinus revocari cum urgeret in preiudicium libertatum ipsorum et constitucionum Cathalonie predictarum. Quocirca vobis et unicuique vestrum dicimus et expresse mandamus quatenus, si est ita, predictum passagium non levetis seu levari vel exigi permittatis. Datum Barchinone, pridie idus aprili, anno Domini millesimo trecentesimo quadragesimo quarto. Sigillatum. 226 1344 abril 12. Barcelona El rei Pere III mana al veguer, al sostsveguer i al batlle de Girona que cap deutor no sigui empresonat ni obligat a pagar les penes de terç, a excepció de les persones designades en les Constitucions de Catalunya i els costums de la ciutat. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 142 (180 × 290 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG Còpia de A de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 361v-362.

Que no sien demanades les penes ans que·l deuta e que nuyl hom no·n sia pres sinó axí con sien les constitucions generals o uses de la ciutat e quel senyor rey remetia tots terçes e penes. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilectis et fidelibus suis vicario, subvicario et baiulo civitatis Gerunde vem eorum locatenentibus, presentibus et futuris, salutem et dileccionem. Ex parte sindicorum et procuratorum dicte civitatis nunc de mandato nostro in civitate Barchinone congregatorum fuit /362/ propositum coram nobis quod, licet constituciones Cathalonie generales prohibeant nec permitant quod aliquis pro aliquo debito capiatur aut captus detineatur, nisi pro puro deposito et comanda aut aliis quibusdam casibus in ipsis constitucionibus expressatis. Attamen officiales nostri cotidie capiunt et captos detinent illos qui in curiis eorum obligati sunt ad solvendum debita per eos deberi confessata, tam christianis quam iudeis, sub pena tercii vel aliis penis in premissorum contractibus appositis et adiectis, ad quorum capciones officiales ipsi procedunt pretextu debitorum et penarum ipsarum que asserunt fiscalia debita pro quibus debitores huiusmodi licite capi possunt. Verum cum iuxta constituciones predictas officiales ipsi non possint petere vel habere tercium vel penam aliam alicuius debiti, quousque in illo satisfactum fuerit creditori, fuit nobis humiliter supplicatum ut ad indempnitatem subditorum nostrorum qui vexantur iugiter super istis, dignaremur intendere ac super eo congruum


remedium adhibere. Qua supplicacione benigne admissa, vobis et cuilibet vestrum dicimus et expresse mandamus quatenus nullum debitorem nullamque personam capiatis vel aliter compellatis ad solvendum tercium vel aliam penam appositam in contractibus quousque satisfactum fuerit in debito principali, pro quoquidem debito neminem capiatis nisi eos quos dicte constituciones aut consuetudines ipsius civitatis permitunt et ordinant capiendos. Et si aliquem vel aliquos contra dictas constituciones seu consuetudines cepistis, eum vel eos a capcione protinus liberetis. Nos autem, ob favorem sindi-corum predictorum, omnia tercia omnesque penas alias adiectas in contractibus debitorum, in quas debitores inciderint racione predicta usque in diem presentem, remitimus graciose. Data Barchinone, pridie idus aprilis, anno Domini M° CCC° quadragesimo quarto. Sigillata. 227 1344 abril 12. Barcelona El rei Pere III prohibeix que el personal de la casa reial o del procurador general imposi hostes a la força, i les dones casades, vídues o solteres no estaran obligades a rebre’ls. Si els hostals són insuficients, el batlle i els jurats de la ciutat hauran d’encarregar-se de trobar-los llocs idonis. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 143 (150 × 275 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 362v.

Que les companyes del senyor rey no reheben per força albergades e que dones maridades, vídues ne donzeles maiorment jóvens, no sien forsades de reebra neguns hostes e que si·ls hostals no basten lo batle ab I dals jurats hi provehescha de posades.a Nos, Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, cum deceat regiam magestatem a tediis et opportunitatibus inhonestis preservare subiectos, per sindicos et procuratores tocius generalis civitatum, villarum et locorum nostrorum regalium Cathalonie querelam racione subscripta nobis expositam libenter audivimus et super ea subiunctum remedium adhibemus concedimus. Itaque et presencium serie firmiter prohibemus ne familiares aut domestici nostri seu incliti infantis Iacobi, carissimi ffratris et generalis procuratoris nostri vel eius vices gerentis, cum nos vel eos ad aliquam ex dictis civitatibus, villis seu locis regalibus declinare contigerit, violenter hospicia causa hospitandi recipiant, nec honeste persone mulieres, videlicet coniugate, domicelle aut vidue potissime iuvenes ad recipiendum hospites compellantur, cum ex hoc inter familiam nostrorum et eorum ac degentes in locis ipsis frequenter rixarum contencio suscitari et inferri possent, percussiones et etiam vulnera et alia dispendia graviora, set in hospiciis ad hoc statutis publice hospitentur. Quod si domus stabulariorum non sufficiant genti nostre aut ipsius infantis eiusve vices gerentis, tunc per baiulum aut vicarium cuiuslibet ex civitatibus, villis aut locis predictis, cum consilio unius vel duorum consiliariorum, paciaciorum, iuratorum aut consulum loci ubi fuerimus sive fuerint hospicia eis dentur ydonea defferendo illis quibus honor debet propensior exhiberi. Quocirca volumus dicto-que inffanti eiusque vices gerenti ipsorumque domesticis et familie dictricte precipimus quatinus presentem provisionem et prohibicionem nostram firmam habeant et observent et contra eam non veniant aliqua racione. Data Barchinone, pridie idus aprilis, anno Domini millesimo CCC° XL° quarto. Sigillata. a. Al marge esquerre: Vide aliam infra folio CCCCI, B.

228 1344 abril 12. Barcelona El rei Pere III redueix a cinc sous barcelonesos de tern el salari quotidià dels porters reials. [A]. Original perdut. B. Còpia de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 363.

Que·ls porters reyals no prenen sinó V sòlidos per jorn de salari. Nos, Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, quia sindici et procuratores civitatum et villarum nostrarum Cathalonie nobis conquesti fuerunt super eo, videlicet quod portarii nostri qui mituntur cotidie ad civitates et villas easdem ut exhigant et compellant illos qui tenentur ad solucionem imposicionis generalis in subsidium nostrum imposite et concesse, vel pro aliis compulsionibus et execucionibus, diversis racio-nibus faciendis, petunt et exhigunt et habere volunt septem solidos pro salario quavis die. Idcirco, ad humilem supplicacionem


ipsorum humiliter postulancium ut quantitate dicti salarii que eis inmoderata videtur, dignaremur equo moderamine temperare predictam quanti-tatem moderando. Reducimus ad quinque solidos Barchinone qualibet die, ita quod de cetero non detur cuicumque portario nec ipse presumat petere vel exhigere pro salario compulsionis vel exequcionis seu aliis racionibus, nisi quinque solidis Barchinone pro qualibet die qua vaccaverit negociis supradictis. Mandantes universis et singulis por-tariis nostris ut taxacionem huiusmodi nostra contenti non petant vel exhigant amplius pro premissis. Mandamus etiam vicariis, baiulis et aliis officialibus nostris, presentibus et futuris, quod taxacionem nos-tram huiusmodi faciant ab ipsis portariis firmiter observari. Datum Barchinone, pridie idus aprilis, anno Domini millesimo CCC° quadragesimo quarto. Sigillatum. 229 1344 abril 12. Barcelona El rei Pere III concedeix a les ciutats i viles de Catalunya que ningú estigui a la presó de l’algutzir més de dos dies, durant els quals ha de ser escoltada la seva confessió, i que tot seguit sigui tornat a la presó comuna. [A]. Original perdut. B. Còpia de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 363v.

Que negun no estia pres en la preson del algutzir sinó II dies entre los quals sia presa la confessió puys sia remès a la preson comuna, e que dur X anys.a Nos, Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ad humilem supplicacionem totius generalis civitatum et villarum nostrarum Cathalonie quarum singulares ex causis subscriptis, ut fertur, multipliciter gravabantur, tenore presencium eis concedimus quod, cum nos vel procurator noster generalis vel eius vices gerens procedamus contra aliquem vel aliquos criminosos in loco vel locis quibuslibet in quo vel quibus capcionem comunem vel carcerem habeamus, quod criminosi qui capti fuerint in posse algutzirii nostri vel ipsorum et ad eorum pervenerint capcionem, quantumcumque fuerint de gravi et enormi crimine inculpati non teneantur in capcione ipsius algutzirii, nisi per duos dies dumtaxat infra quos recipiatur confessio criminosi. Quibus transactis, recepta con-fessione, vel non reducantur ad comunem capcionem vel carcerem ordinari, set officialis loci eiusdem hanc autem concessionem facimus villis et locis regalibus illis, videlicet quibus super hoc nullum privi-legium sit indultum. Quamquidem concessionem durare volumus per sequens decennium a data presencium et non ultra. Mandantes per presentes dicto procuratori nostroque vices gerenti, necnon algutzirio nostro et illorum, presenti et qui pro tempore fuerit, quod presentem concessionem et provisionem nostram firmam habeant et observent et contra eam non veniant infra tempus predictum aliqua racione. Datum Barchinone, pridie idus aprilis, anno Domini millesimo CCC° quadragesimo quarto. Sigillatum. a. Cita d’una mà posterior: Vide in folio CCCXLVIII, de civibus et habitatoribus et eorum familiis, vide supra f. CXLII, B.

230 1344 abril 12. Barcelona El rei Pere III mana als oficials reials que facin observar la concessió per la qual, passat un període de cinc anys, no poden requerir ni incriminar els fidejussors per les penes i obligacions en què hagin incorregut. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 141 (145 × 280 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 357v-358.

Que tota manleuta sia cassa qui no sia requesta dins V anys.a Nos, Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, quia sepe contingit quod officiales nostri capiunt aliquos de diversis criminibus inculpatos et postmodum eos tradunt fideiussoribus seu capleutis, certis penis appositis, quas fideiussores seu caplevatores incurrunt, nisi illum vel illos in posse ipsorum officialium exhibeant personaliter et reducant sindici et procuratores tocius generalis civitatum, villarum et locorum regalium Cathalonie, asserentes officiales nostros per octo vel decem annos et ultra supersedere, quod manulevatos seu fideiussoribus traditos, non requirunt set calumpniose petunt tunc eos sibi restitui vel personaliter exhiberi, cum ex causa negociacionis aut alias sciunt eos in remotis agentes, nobis humiliter supplicarunt per nos super hoc ad indempnitatem subditorum nostrorum congruum remedium adhiberi. Quorum supplicacione admissa, volumus ac presencium tenore dicto generali concedimus quod nisi infra quinquennium a /358/ tempore


ipsius manuleute in antea computandum fideiussores aut caplevatores seu manulevatores per officiales nostros inde iuxta formam manuleute fuerint requisiti quod extunc caucio fideiussoria seu quevis capleuta expiret ac protinus sit extincta et fideiussores aut caplevatores sint, lapso dicto quinquennio, a penis et obligacionibus per eos factis ipso iure penitus liberati. Mandamus itaque per presentes procuratori nostro generali eiusque vices gerenti, necnon vicariis, baiulis et universis aliis et singulis officialibus nostris, presentibus et futuris, quod presentem concessionem et provisionem nostram firmam habeant et observent, lapsoque dicto quinquennio, nullum fideiussorem seu caplevatorem pro penis et obligacionibus quas fecerint vel incurrerint, inquirent aliquatenus vel molestent. Data Barchinone, pridie idus aprilis, anno Domini millesimo trecentesimo quadragesimo quarto. Sigillata. a. Cita d’una mà posterior: vide in f. CCCXLVI, B.

231 1344 abril 25. Barcelona El rei Pere III mana al batlle de Girona o al seu lloctinent que li trameti tota la informació sobre la lleuda dels draps que són venuts a Girona, atès el seu cost elevat. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 146 (145 × 285 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 358v-359.

Que fos presa informacion de la leuda dels draps con se pagava en Gerona e fos tramesa al senyor rey. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilecto nostro baiulo Gerunde vel eius locumtenenti, salutem et dileccionem. Per nuncios civitatis iamdicte fuit nobis humiliter supplicatum ut, cum ex inmensitate et nimis grandi lezda in civitate predicta im-posita super pannis, plures ab ipsis pannis inibi deportandis a quodam citra tempore retrahantur et ex hoc nullum iuri nostro comodum subsequatur, sed pocius res publica civitatis eiusdem dampna varia est perpessa, dignaremur dictam lezdam iuratis civitatis prefate perpetuo stabilire ut ipsi exnunc colligerent ipsam lezdam, videlicet quod pro quolibet panno qui venditus fuerit precio duodecim librarum vel ultra, duodecim denarii tantum. Et pro quolibet panno qui venditus fuerit a decem usque ad duodecum libras, octo denarii. Et pro quolibet panno qui venditus fuerit a sex usque ad octo libras Barchinone, sex denarii tantum. Et pro quolibet panno qui venditus fuerit a sex libris infra, quatuor denarii. Et pro quolibet panno senar, duo denarii dicte mo-/359/-nete exsolvantur, pro flaciatis et pannis montonatis et quibusdam aliis modici valoris super quibus colligitur dicta lezda, solveretur ius illud quod solvi hactenus consuevit. Et pro stabilimento huiusmodi dicti iurati triginta libras Barchinone quolibet anno, pro quibus est annuatim vendi solita lezda ipsa, nobis solvere tenerentur. Nos itaque, audita supplicacione iamdicta, vobis dicimus et mandamus quatenus de premissis vos plenarie informetis et informacionema eandem ad nostram curiam remitatis, ut super predictis possimus absque indempnitate iuris regii providere. Data Barchinone, VII kalendas madii, anno Domini M CCC XL quarto. Sigillata. a. interlineat, B.

232 1344 abril 25. Barcelona El rei Pere III mana als oficials reials que els corredors siguin bons i lleials i no cometin frau pagant els oficials que investiguen sobre la seva conducta abans de nomenar-los. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 147 (120 × 295 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 359-v.

Que corredors de Gerona sien persones bones e leyals e no diffamades per frau ne haien feta cession e que si·ls officials reyals ne meten d’aytals que·n sien punits els e les fermançes e sien tenguts en ço que serà tengut lo corredor. Nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, attendentes sicut relacio nunciorum universitatis civitatis Gerunde nobis clarius patefecit quod per curritores aliquos, tam christianos videlicet quam iudeos, in dicta civitate fraudes quamplures hactenus in eorum officio sunt comisse. Ideo cupientes fraudes huiusmodi evitare volumus, ordinamus ac etiam statuimus dicteque universitati concedimus cum presenti, quod de cetero curritor quicumque fuerit, tam christianus scilicet quam iudeus civitatis predicte, sit et esse habeat bonus atque fidelis et non


diffamatus, immo talis qui non fuerit condepnatus per fraudem, nec cesserit bonis suis et quod officialis, qui dabit huiusmodi curritoribus auctoritatem officii curritorie, se debeat informare de condicione eiusdem et si scienter per officiales eiusdem fuerit contrafactum, idem officialis propterea puniatur ac etiam teneatur ipse et fideiussores per eum dati in inicio regiminis officii sibi comissi in omni eo ad quod dictus curritor teneretur. Mandantes per presentem litteram nostram universis et singulis officialibus nostris et subditis, presentibus et futuris, quod statutum et ordinacionem nostram huiusmodi firmam habeant et observent et /359v/ contra non veniant quavis causa. In cuius rei testimononium presentem inde fieri iussimus nostro sigillo munitam. Data Barchinone, VII kalendas madii, anno Domini millesimo trecentesimo quadragesimo quarto. Sigillata.

233 1344 abril 25. Barcelona El rei Pere III concedeix als jurats de Girona que puguin fer ordinacions relatives a la fira de Girona, sots autoritat del batlle, i que els oficials reials observin aquesta concessió. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 148 (105 × 290 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 359v.

Que·ls jurats ab auctoritat del batle puxen fer ordinacions sobre la fira de Gerona. Nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ut nundine ex nova conces-sione nostra Quadragesimali tempore in civitate Gerunde anno quolibet celebrande ac iura regia suscipiant incrementum civibusque et habitatoribus civitatis eiusdem utilitas et comodum subsequatur, iuratis civitatis iamdicte graciose concedimus cum presenti quod ipsi vel eorum maior pars, tam presentes videlicet quam futuri, de consensu et auctoritate baiuli Gerunde possint ordinare et facere quascumque ordinaciones, quas facere consueverunt pro utilitate et comodo nundinarum civitatis iamdicte, temporibus retrolapsis, et presentem concessionem nostram valere volumus et tenere dum de nostre proces-serit beneplacito voluntatis. Mandantes universis et singulis officialibus et subditis nostris quod ordinaciones de assensu et auctoritate dicti baiuli per dictos iuratos, ut premittitur, faciendas teneant et observent et non contraveniant dum de nostra processerit voluntate. In cuius rei testimonium presentem inde fieri iussimus nostro sigillo munitam. Data Barchinone, VII° kalendas madii, anno Domini millesimo trecentesimo quadragesimo quarto. Sigillata.

234 1344 abril 25. Barcelona El rei Pere III mana al veguer i al batlle de Girona i als altres oficials que paguin una multa de 100 morabatins d’or cada vegada que donin llicència a algú en contra de les ordinacions concedides pels jurats de la ciutat, i que ho facin públic per tal que ningú no pugui al·legar desconeixement. [A]. Original perdut. B. Còpia de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 361v.

Que·ls officials reyals sots pena de C morabatins no donen licència a nuyl hom contra les ordinacions dels jurats e si ho fahien que no valgués.a Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, ffidelibus vicario Gerunde et Bisulluni ac baiulo et subvicario Gerunde ceterisque officialibus nostris civitatis eiusdem vel eorum locatenentibus, presentibus et futuris, ad quos presentes pervenerint, salutem et gratiam. Ad humilem supplicacionem nobis exhibitam per nuncios civitatis Gerunde ad nostram presenciam destinatos, vobis dicimus et mandamus quatenus sub pena centum aureorum a vestrum quolibet, tociens quociens contrafactum fuerit, exhigendorum de cetero contra tenorem ordinacionum factarum per iuratos civitatis iamdicte, licenciam aliquam nemini concedatis, tenore presencium declarantes quod si secus per vos forsitan fuerit attemptatum licencie huiusmodi, non valeant quinimo sint invalide et inanes. Mandamus vobis etiam quod de presenti mandato nostro duraturo, dum de nostra processerit voluntate, preconitzacionem publicam fieri faciatis ne quis inde igno-ranciam valeat allegare. Datum Barchinone, septimo kalendas madii, anno Domini millesimo trecentesimo quadragesimo quarto. Sigillatum.


a. Marge esquerre: Non pro ordinacionibus iuratorum. línia 1: Nota, línies 6-9: clau, B.

235 1344 abril 30. Barcelona El rei Pere III concedeix als jurats i prohoms de la ciutat de Girona que les fires tinguin lloc durant els quinze dies que precedeixen la festa del Diumenge de Rams. [A]. Original perdut. B. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 876, f. 104v-105. C. Còpia de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 68v-69.

Que les fires de la ciutat sien XV jorns ans del ram. a Nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, attendentes nos olim, ad supplicacionem humilem nobis factam pro parte iuratorum, proborum hominum et universitatis Gerunde, eis de gratia concessisse cum alia carta nostra, sigilli nostri pendentis munime insignita, quod in ipsa civitate celebrarentur nundine durature per quindecim dies computandos a crastino festi Sanctorum Omnium perpetuo annuatim tunc in antea subsequentes, considerantes /69/ necminus quod dicte nundine non fuerunt competenti tempore statute et propterea fuerit nobis humiliter supplicatum pro parte iuratorum et proborum hominum predictorum ut dictas nundinas mutare ad tempus subsequens dignaremur, ideo ipsa supplicacione admissa benigne, tenore presentis carte nostre mutamus nundinas supradictas, ita quod de cetero in dicta civitate Gerunde sint et celebrentur nundine qui incipiant et durent per proximos quindecim dies ante festum Ramis Palmarum perpetuo annuatim, volentes et concedentes quod omnes et singuli cuiuscumque legis et conditionis existant ad dictas nundinas venientes cum rebus et mercibus, quod secum detulerint, sint salvi et securi in veniendo, stando ac etiam redeundo et sub nostra speciali proteccione et guidatico constituti, sic quod non possint capi, detineri, pignorari, marchari seu aliquatenus impediri culpa, crimine vel debitis alienis, nisi ipsi in eis principales fuerint aut fideiusserio nomine obligati, nec etiam in hiis casibus nisib prius in eis faticca inventa fuerit de directo. Excipimus tamen ab hiis et excludimus preditores, falsatores monete, violatores itinerum, sodomitas, latrones, crimen lese magestatis comi-ttentes et alios malefactores quoscumque. Mandamus igitur per presentem cartam nostram procuratori nostro eiusque vices gerentibus, vicariis, baiulis ceterisque officialibus nostris, presentibus et futuris, quod concessionem nostram huiusmodi teneant firmiter ac observent et faciant perpetuo inviolabiliter observare nec aliquem contravenire permittant aliqua racione. Quicumque autem, ausu temerario ductus, venire contra premissa attemptaverit, iram et indignacionem nostram et penam mille aureorum nostro erario aplicandorum se noverit absque remedio aliquo incursurum, dampno illato primitus et plenarie res-tituto. In cuius rei testimonium presentem fieri iussimus nostro sigillo pendenti munitam. Datum Barchinone, tercio kalendas madii, anno Domini millesimo trecentesimo quadragesimo quarto. Sigillatum. Signum (signe reial) Petri, Dei gratia regis Aragonum, Valencie, Majorice, Sardinie et Corsice comitisque Barchinone. Testes sunt: ffrater Fferrarius, divina providencia episcopus Barchinone, Raimundus Cornelii, Petrus de Montecatheno, Adamarius de Mosseto, Poncius de Sancta Pace. Sig+num mei /69v/ Ffrancisci Fuxi, scriptoris dicti domini regis, qui de mandato eiusdem hec scribi feci et clausi. a. Al marge dret, f. 69, l. 2-5: clau, C.

b. Interlineat, C.

236 1344 octubre 29. Barcelona El rei Pere III fa procura a Bernat Bartó, el seu procurador, per tal que pugui vendre els drets reials de la ciutat i del bisbat de Girona, per tornar a comprar les jurisdiccions venudes. [A]. Original perdut. B. Còpia de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 69v-70.

Procuracion que féu lo senyor rey a·n Bernat Barthon de vendra rendes reyals de la ciutat e bisbat per rehembra juridiccions venudes. Nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, cupientes promissa per nos nunciis civitatis Gerunde ad nostram presenciam destinatis super redimendis iurisdiccionibus a paucis temporibus citra infra vicariam Gerunde alienatis per nos effectualiter adimpleri, ne dicta civitas que inter ceteras Cathalonie est notabilis et insignis et que etiam antiquitus consuevit iurisdiccionibus, tam criminalibus quam civilibus, locorum


circumquaque sistencium, et plurimis aliis viribus circum fulgi dictis viribus remaneat destituta quin pocius ad vires et nobilitates solitas reducatur, ideo confidentes de fide, industria et legalitate probata nostri ffidelis nostri Bernardi Barthoni, procuratoris nostri regalis in gubernacione Gerunde, cons-tituimis, ordinamus et facimus vos dictum Bernardum procuratorem nostrum certum et specialem ad vendendum pro nobis et nomine nostro de redditibus civitatis et episcopatus Gerundensis ad inperpetuum vel ad tempus cum carta gratie, tot et tanta que sufficiant ad subscripta illi vel illis et pro eo seu eis preciis de quibus noveritis et nobis melius videatur, ac precia recipiendum et inde ea solventibus, apocham seu apochas faciendum, bonaque nostra omnia eis pro predictorum eviccione et ratihabicione obligandum, et nichilominus de preciis predictorum habendis luendum seu redimendum iurisdicciones superius expressatas, ut dicte iurisdicciones ad statum pristinum reducantur dictaque civitas solitis paulatim viribus fulciatur que ex alienacione ipsarum attempta extiterat et residentes in illa multipliciter contra eorum privilegia agravati. Dantes et concedentes vobis dicto Bernardo Bartoni plenam, generalem et liberam potestatem, predicta omnia et singula ac cetera universa et singula in predictis et circa ea necessaria faciendum et que nos possemus facere personaliter constituti etiam si speciale exigerent mandamentum. Promittentes nos ratum /70/ et firmum semper habere quicque in predictis et circa predicta per vos actum seu procuratum fuerit et nullo tempore revocare, sub bonorum nostrorum omnium ypotheca. In cuius rei testimonium presentem fieri iussimus nostro sigillo pendenti solito munitam, quia sigilla nova nondum fieri feceramus. Datum Barchinone, quarto kalendas novembris, anno Domini millesimo CCC quadragesimo quarto. Sigillatum. 237 1344 octubre 29. Barcelona El rei Pere III reconeix a la universitat de Girona que les vendes de jurisdiccions del bisbat de Girona per finançar la guerra contra Jaume de Mallorca, no han de perjudicar les llibertats i privilegis de la ciutat, ja que quan pugui les tornarà a comprar. A. B. C. D.

Original pergamí, nº 828 (233 × 297 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 877, f. 3v-4. Còpia de A de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 70-v. Còpia de A de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 100-v.

Que·l senyor rey regonexia e volia que per les vendes de les juridiccions que havia fetes per la exequcion de·l’alt En Jacme de Maylorcha no fos fet prejudici als privilegis e francheses de la ciutat, prometent en fe reyal que les trauria. Noverint universi quod nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, attendentes nos a quibusdam citra temporibus, urgente necessitate, et quia alias comode exequcionem iusticie quam, Deo agente, perfecimus contra inclitum Iacobum de Maiorice, non poteramus ad finem debitum perducere, plures intra episcopatum et vicariam Gerunde vendiciones fecisse de iurisdiccionibus ad imperpetuum et ad tempus ad quas nullomodo processissemus, dicta necessitate cessante. Considerantes etiam pro parte universitatis civitatis Gerunde, cuius circa hec evidens vertitur, interesse fuissea ad nos noviter certosb nuncios destinatos qui nobis pro ipsarum iurisdiccionum vendicionibus revocandis aut eis saltim per iusticiam redimendis cum instancia maxima supplicarunt. Premeditantes denique quod licet dictam execucionem perfecerimus adhuc ipsius inmensis sumptibus onerati, ipsi universitati ad presens satisfacere non possumus in predictis. Ideo super eis volentes quantum bono modo possumus providere, tenore presentis carte nostre recognoscentes dicte universitati et eius nunciis supradictis, quod per vendiciones dictarum iurisdiccionum vel alicuius ipsarum non fiat nec fieri possit preiudicium, lesio seu iniuria civitati pretacte seu libertatibus ac privilegiis eorumdem, quinimo permaneant in suo robore et valore, promittimus dicte universitati in fide regia, quod nos dictas iurisdicciones, quanto celerius poterimus, redimimus easque /70v/ ad statum reduci pristinum faciemus, nec super redimendis eisdem dilaciones aliquas exquiremus, prestabimus vel etiam apponemus et quod circa ea iusticiam cum effectu dicte civitati breviter faciemus. Et in testimonium premissorum presentem fieri iussimus nostro sigillo pendenti et solito munitam quia sigilla nova nondum fieri feceramus. Datum Barchinone, quarto kalendas novembris, anno Domini millesimo trecentesimo quadragesimo quarto. Sigillatum. a. Interlineat, C.

b. certo, C.

238 1344 octubre 29. Barcelona


El rei Pere III mana al veguer de Girona i Besalú que faci observar el manament inserit dins aquesta carta en què ordena a les persones a qui ha venut les jurisdiccions de Cervià, Bordils, Púbol, Calonge, Juià, Vilobí d’Onyar i Bescanó, que no puguin exilar ni imposar bans o penes sense coneixement de causa. A. B. C.

Original lletra reial sobre paper, nº 151 (185 × 295 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 359v-360v. Còpia de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 368v-369 a .

Que aquels a qui·l senyor rey ha feta venda de juridiccions no puxen sostenir bandeiats, so és a Cervian, ne a Burdils, ne a Púbel, ne a Colonja, ne a Juyan, ne a Vilaubín, ne a Baschanon, e provision si fan contre. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, ffideli nostro vicario Gerunde et Bisulduni, salutem et gratiam. Cum nos per alias nostras litteras scribimus nobili Ffrancisco de Cerviano et aliis quibus vendiciones fecimus perpetuo vel ad tempus de iurisdiccionibus quorumdam locorum sistencium intra vicariam vobis comissam continencie subsequentis: «Petrus, Dei gratia rex Ara-gonum, et cetera, nobilibus et dilectis Ffrancisco de Cerviano, Gui-laberto de Crudiliis de Bestracano, Raymundo Senesterra, Raymundo de Iuyano, Raymundo de Godello, Raymundo Malarcii /360/ et Eyme-rico de la Via, salutem et dileccionem. Relacione fidedignorum ad nostrum noviter pervenit auditum quod vos, Ffranciscus de Cerviano, in locis de Cerviano, de Burdillis et de Pubelo, et vos, Guilabertus de Crudiliis, in loco de Colonico, et vos, Raymundus de Senesterra, in loco de Palacio de la Tor, et vos, Raymundus de Iuyano et Raymundus de Godello, in loco de Iuyano, et vos, Raymundus Malarcii, in loco de Vilaubino, et vos, Eymericus de la Via, in loco de Baschanone, in quibus vobis vendidimus iurisdicciones contra licitum et debitum racionis receptatis ac sustinetis bannitos, banna et penas imponitis nulla cognicione cause previa in eisdem, ibique tenetis baiulos et sagiones ac iudices, clericos, necnon malefactores et perpetratores scelerum ibidem receptatis, quociens ad eadem confugiunt seu declinant ac impedimentum prestatis ne a nostris officialibus capiantur ut sic a penis eis debitis pro comissis per eos sceleribus eximantur. Et nichilominus odio pocius quam iusticia, causam et modos varios exquirentes subditos vestros opprimitis et vexatis, a quibus erant penitus alieni antequam iurisdicciones predicte fuissent ad vos devolute. Cumque vos a talibus que summe nobis displicent, queque, cum sint orribilia, nullatenus pateremur, omnino abstineri velimus. Ideo vobis, nobili Ffrancisco de Cerviano memorato qui signanter ea, sicut fertur, comititis in loco et contra homines de Burdillis, necnon vestrum cuilibet dicimus et mandamus quatenus a predictis omnibus et singulis faciendis et de cetero comittendis que vobis non liceant, sollicite caveatis, alias cum presenti gubernatori Gerunde ac vicario Gerunde et Bisulluni, presentibus et futuris, et locatenentibus eorum-dem, damus firmiter in mandatis quod vos et officiales vestros a predictis que vobis licita non existant, cohibeant et rigide puniant pro predictis cum nos eis super ipsis vices nostras comiserimus cum presenti. Data ut infra». Ideo vobis comittimus, dicimus et mandamus quatenus, si superius nominati vel aliquis ipsorum contra dictum facient mandamentum, incontinenti petatis et recipiatis ab eis po-testates de castris et locis que pro nobis tenent in feudum easque retineatis donec a nobis aliud receperitis in mandatis super quibus vobis plenam cum presenti conferimus potestatem atque comittimus plenarie vices nostras. Mandantes eis et eorum cuilibet per presentes expresse quod dictas potestates nomine et vice nostris dictis casibus vobis tradant. Data Barchinone, quarto /360v/ kalendas novembris, anno Domini millesimo trecentesimo quadragesimo quarto. Sigillata. a. Que·l noble en Ffrancesch de Cervian ne aquels a qui·l senyor rey havia venudes juridiccions, no fassen tort al sotsmeses a les dites juridiccions, C.

239 1344 octubre 29. Barcelona El rei Pere III mana a Francesc de Cervià, Gilabert de Cruïlles de Bestracà, Ramon de Senesterra, Ramon de Juià, Ramon de Godell, Ramon Malarç i Eimeric de la Via que no acullin els bandejats en els llocs la jurisdicció dels quals els havia estat venuda per aquell, sinó que els lliurin als oficials reials de Girona. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 152 (175 × 240 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 371v-372.

Que no sien sostenguts bandejats en los lochs en què·l senyor rey ha venudes les juridiccions ans sien remeses als officials de Gerona.


Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, nobilibus et dilectis providis Ffrancisco de Cerviano, Guillaberto de Crudiliis de Bestrecano, Raymundo Senesterra, Raymundo de Iuyano et Raymundo de Godello, Raymundo Malarcii et Eymerico de la Via, salutem et dileccionem. Relacione fidedignorum ad nostrum noviter pervenit auditum quod vos contra licitum et debitum racionis in locis in quibus vobis vendidimus iurisdicciones, receptatis ac sustinetis bannitos nostros, banna et penas imponitis nulla cognicione cause previa in eisdem ibique tenetis baiulos et sagiones ac iudices, clericos, necnon male-factores et perpetratores scelerum ibidem receptatis quociens ad eadem confugiunt seu declinant ac impedimentum prestatis, ne a nostris officialibus capiantur, ut sic a penis eis debitis pro commissis per eos sceleribus extimantur. Et nichilominus odio pocius quam iusticia causam et modos varios exquirentes, subditos vestros opprimitis et vexatis a quibus erant penitus alieni antequam dicte /372/ iuris-dicciones fuissent ad vos devolute, cumque vos a talibus que summe nobis displicent, queque, cum sint orribilia, nullatenus paceremur, omnino abstineri velimus. Ideo vobis nobili Ffrancisco de Cerviano memorato qui signanter ea, sicut fertur, comititis in loco et contra homines de Burdillis et aliis memoratis, dicimus et mandamus qua-tenus a predictis omnibus et singulis faciendis et de cetero commitendis solicite caveatis quin immo, sicut gratiam nostram carius cupitis conservare de cetero, quociens malefactores aliqui ex predictis ad loca in quibus exercetis iurisdicciones iamdictas confugiunt, capiatis nostrisque confestim officialibus remitatis eosdem, nisi in casu quo per vos cognosci possit dictaque banna et penas absque cognicione iudicis [non ponatis nec sustineatis bannitos vel a pace et tregua eiectos, nec etiam teneatis [...] in eisdem dictosque nostros subditos cognicioni iudicis]a teneatis, alias cum presenti gubernatori Gerundensi ac vicario Gerunde et Bisulduni, presentibus et futuris, et locatenentibus eorumdem damus firmiter in mandatis quod vos et officiales vestros a predictis cohibeant et rigide puniant pro predictis cum nos eis super ipsis vices nostras commiserimus cum presenti. Data Barchinone, IIII° kalendas novembris, anno Domini M° CCC° XL° quarto. Arnaldus, vicecancellarius. a. Omès, B, restablert per A.

240 1344 octubre 30. Barcelona El rei Pere III mana al governador, al veguer de Girona i Besalú i als seus lloctinents que, quan Bernat Bartó, procurador reial encarregat de vendre les rendes reials, hagi recuperat les dites rendes, vagin al lloc i facin ús en nom del rei de les mateixes jurisdiccions de què tenien costum abans de la venda. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 153 (140 × 280 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 360v.

Que·ls officials reyals certificats per en Bernat Barthon que hagués pasat o consignat lo preu per què·l senyor rey ha venudes alcunes juridiccions, les cobrassen. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, dilectis nos-tris gubernatori Gerundensi, necnon vicario Gerunde et Bisulluni vel eorum locatenentibus, presentibus et futuris, salutem et dileccionem. Quia nos, cum quadam carta nostro sigillo pendenti munita, ordinamus et fecimus procuratorem nostrum fidelem de domo nostra, Bernardum Barthoni, ad vendendum redditus nostros in civitate et vicaria Gerunde, usque ad quantitatem que sufficiat ad subscripta, ut iurisdicciones quorumdam locorum sistencium intra vicariam Ge-runde, quas, urgente necessitate, vendidimus nobilibus Ffrancisco de Cerviano, Guilaberto de Crudiliis de Bestrecano, Raymundo Senesterra, Raymundo de Iuyano, Raymundo Malarcii ac Eymerico de la Via, de eorum preciis redimantur. Ideo vobis et singulis vestrum dicimus et mandamus expresse quatenus, incontinenti cum certificati fueritis per dictum Bernardum Barthoni vel eius locumtenentem, quod dicte iurisdicciones vel earum alique per eum redempte fuerint, vel earuma precium in tabula assecurata positum, ad dicta loca personaliter accedatis et dictas iurisdicciones recuperetis nomine nostro et pro nobis extunc eisdem utamini, prout ante vendiciones inde factas facere solebatis, amovendo abinde quecumque signa iurisdiccionis virtute vendicionum predictarum apposita in eisdem et hoc aliquatenus non mutetis. Data Barchinone, tercio kalendas novembris, anno Domini millesimo trecentesimo quadragesimo quarto. Arnaldus, vicecancellarius. a. Interlineat, B.


241 1345 març 5. Perpinyà El rei Pere III concedeix que el Consell de la universitat de Girona es compongui d’ara en endavant de 80 persones, que han d’escollir els sis jurats. [A]. B. C. D. a.

Original perdut. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 877, f. 105v. Ibid., reg. 878, f. 218v-219. Còpia de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 71-v Ed. de la còpia B per F. VALLS I TABERNER, loc. cit., p. 147-148 (doc. XVIII).

Que LXXX persones fassen conseyl general e que puxen elegir jurats e fer so que tany a universitat. Nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, attendentes, sicut propositum extitit coram nobis pro parte iuratorum et proborum hominum civitatis Gerunde, quod ex generali congregacione et nimia multitudine gentium que annis singulis in civitate predicta super eleccione iuratorum in festo Circumcissionis Domini fieri consuevit, orta fuerunt inter aliquos ex dictis civibus odia et rancores ac quod parata fuerunt subsequi scandala graviora, nec possint super ipsa eleccione propter ipsam multitudinem comode et ut foret expediens concordare. Considerantes etiam nobis fuisse hu-/71v/-militer supplicatum pro parte iuratorum et proborum hominum et ut pro vitandis huiusmodi odiis et scandalis et ut dicta eleccio comodius et tucius valeat expediri, dignaremur super eis salubre remedium adhibere, ideo eorum supplicacioni volentes de solita magestatis nostre clemencia providere, tenore presencium dictis iuratis et probis hominibus, tam presentibus quam futuris, concedimus gratiose quod ipsi iurati, qui nunc sunt, quandocumque voluerint, infra tempus eorum regiminis, et eorum successores in dicto officio, annis singulis, in fine eorum regiminis, dicto festo, eligant et eligere possint octua-ginta personas dicte civitatis magis sufficientes et discretas quas ibi poterunt designare. Que octuaginta persone, sic electe, in omnibus universitatem eiusdem faciant ac etiam representent et alias pro quibuscumque negociis dicte civitatis non oporteat universitatem eandem, prout antea congregari, set quod ipse octuaginta persone universitatem, ut premittitur, facientes, seu eorum maior pars possint iuratos eligere et alia omnia simul cum dictis iuratis facere, que omnes de dicta civitate et eius universitate possent facere congregari. Et tam ipse octuaginta persone quam dicti iurati teneantur, videlicet ipsi iurati qui nunc sunt, antequam octuaginta personas eligant, et qui pro tempore fuerint, in eorum eleccione iurare ad sancta quatuor Dei Evangelia, bene et legaliter se habere secundum eorum bonam cons-cienciam in eleccione dictarum octuaginta personarum ad utilitatem dicte universitatis et rei publice eiusdem, et dicte octuaginta persone que per dictos iuratos electe fuerint, ut prefertur, iurare similiter teneantur bene et legaliter secundum eorum bonam conscienciam se habere, tam in eligendis iuratis in dicta civitate quam in dandis eis consiliis, quam in procurandis et tractandis negociis dicte civitatis ad utilitatem universitatis /72/ a eiusdem et quod contraria quantum in eis fuerint evitabunt. Nos enim, quidquid ipse octuaginta persone vel eorum maior pars simul cum iuratis procuraverint, tractaverint atque fecerint, firma et valida esse volumus et decernimus ac si per totam universitatem generaliter esset factum. Et presentem concessionem valere volumus dum de nostra processerit voluntate. In cuius rey testimonium presentem fieri iussimus nostro sigillo appendicio comunitam. Datum Perpiniani, idus marcii, anno Domini millesimo tre-centesimo quadragesimo quarto. Hugo, cancellarius. a. El final de l’acta ha estat copiat en la meitat inferior del foli 72, sota l’acta núm. 44, C.

242 1345 març 17. Perpinyà El rei Pere III revoca la comissió atorgada als jueus d’exercir l’ofici de saig i en particular a Abraham, així com a tots els corredors jueus de la ciutat, i mana als oficials reials que ho facin aplicar. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 155 (115 × 280 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 361.

Que Juheus no puxen esser saigs ne corredors en Gerona. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, ad humilem supplicacionem nobis exhibitam pro parte iuratorum et proborum hominum civitatis Gerunde, cum presenti nostra littera revocamus comissionem per nos factam quibuscumque iudeis de officio saionie Gerunde et signanter comissionem factam per nos de saionie officio Abramo, nunc sagioni iudeorum Gerunde, dictis tamen iuratis ipsi Abramo centum solidos


Barchinone exsolventibus. Revoccamus etiam omnes et singulos curritores iudeos de civitate pretacta, sic quod de cetero uti non valeant in dicta civitate iudei aliqui sagionie vel curritorie officiis supradictis, solventibus tamen dictis iuratis, prout superius continetur, centum solidis supradictis. Mandantes per presentem universis et singulis officialibus nostris, presentibus et futuris, quod hanc nostram revocacionem perpetuo teneant et ob-servent et contra non veniant quavis causa. In cuius rey testimonium presentem fieri iussimus nostro sigillo munitam. Data Perpiniani, sextodecimo kalendas aprilis, anno Domini M° CCC° quadragesimo quarto. Hugo, cancellarius. 243 1345 maig 20. Perpinyà El rei Pere III ordena que ningú prengui en matrimoni cap donzella o filla de ciutadà de Girona si no és amb consentiment del pare o, si no en té, amb voluntat de la mare, o a falta de pare i mare, amb la voluntat dels dos amics més propers o de qui en tingui la tutela, sots pena de perdre el cap i la donzella perdre l’heretat de pare i mare. [A]. B. C. D. a.

Original perdut. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 878, f. 142v. Còpia de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 70v-71. Còpia dins Ms. R-416, Biblioteca del Col·legi d’Advocats de Barcelona, f. 68v (M. J. Arnall, nº 66). Ed. de la còpia D per F. VALLS I TABERNER, loc. cit., p. 148-149 (doc. XIX).

Que nuyl hom sots pena del cap a perdra no faça matrimoni ab neguna donzela o fiyla de ciutadan de Gerona, sinó ab volentat de pare si n’ha, sinó ab volentat de mare, e si no ha pare ne mare, ab voluntat de II dels pus proïsmes amichs o d’aquel qui la governerà, e la donzela perdrà la heretat de pare e de mare.a Nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, attendentes quod fraudes et dolos comitentium temeritas prebet audaciam ceteris deliquendi, ideo, ad supplicacionem humilem nobis factam per nuncios civitatis Gerunde, cum presenti carta nostra, ex certa sciencia statuimus quod nullus de cetero, cuiuscumque status aut condicionis existat, audeat aut presumat sub pena amissionis capitis contrahere matrimonium cum aliqua domicella seu filia alicuius ex civibus seu civitatis habitatoribus antedicte secrete et absque sciencia et voluntate patris, si patrem habuerit, vel matris, si patrem non habeat, vel ubi patrem non habeat neque matrem, duorum ex propinquioribus amicorum vel illius aut illorum in cuius tamen seu quorum posse et gubernacione morari fuerit deputata. Preterea huiusmodi domicella que processerit ad tale matrimonium contrahendum, si patrem habeat et genitricem vel alterum ipsorum, ipso facto, hereditate et legittima paterna et materna penitus sit privita. Si vero patrem vel matrem non habuerit, bonis omnibus que habuerit et ei provenerint a parentibus, sit privata, que ipso facto sint suis fratribus et sororibus adquisita. Et si fratres vel sorores eam contigerit non habere, bonorum ipsorum medietas sit fisco regio confiscata, reliqua autem medietas pauperibus hospitalis dicte civitatis penitus adquiratur. Et quia sepius tales actus per domesti-/71/-cos fieri procurantur, volumus quod si quis vel si qua ex domesticis, mercenariis vel aliis non domesticis aliquam ex dictis domicellabus induxerit ad talem matrimonium contrahendum, vel ad id prestiterit opem, consilium vel favorem, pena amissionis lingue absque remedio aliquo puniatur. Mandantes per presentem cartam nostram baiulo Gerunde ceterisque officialibus nostris, presentibus et futuris, vel eorum locatenentibus ad quos presentes pervenerint quod ad hunc nostrum statutum, dum de nostra voluntate processerit tantummodo duraturum, teneant firmiter et observent et contra non veniant seu aliquem contravenire permittant aliqua racione. In cuius rei testimonium presentem fieri iussimus nostro sigillo appendicio comunitam. Datum Perpiniani, tercio decimo kalendas iunii, anno Domini millesimo quadragesimo quinto. Arnaldus, vicecancellarius. a. Marge esquerre, f. 70v: En I libre d’en Pinos, notari, intitulat XXXXII a XXX d’abril, any MCCCCXI, aquest privilegi fou publicat, C.

244 1345 maig 26. Perpinyà El rei Pere III mana al procurador de les rendes i drets reials de Catalunya i al batlle de Tortosa que permetin carregar i descarregar en el port de Sant Feliu de Guíxols atès que la revocació de l’ordinació contrària es troba inserida en la present carta. A. B.

Original lletra reial sobre paper, nº 158 (300 × 300 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG. Còpia de A de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd , f. 366v-368.


a.

Ed. de la còpia B per E. GRAHIT I P APELL , op. cit., p. 252-253 (doc. XXXVIII).

Que tot hom no contrestant ordinacions contràries puxa carregar e descarregar al port de Sent Ffeliu. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, ffidelibus nostris procuratoribus reddituum et iurium nostrorum gubernacionum Cathalonie, necnon baiulo civitatis Dertuse, presentibus et qui pro tempore fuerint, vel eorum locatenentibus, salutem et gratiam. Quia per nuncios civitatis Gerunde fuit nobis hostensa quedam littera nostra continencie subsequentis: “Petrus, Dei gratia Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, dilecto nostro Ffrancisco Ça Sala, baiulo Cathalonie generali ac baiulo civitatis Dertuse, presentibus et qui pro tempore in dictis preerunt officiis vel eorum locatenentibus, salutem et dileccionem. Quia per nuncios civitatis Gerunde fuit coram nobis insinuacione querula demostratum quod licet nos provisionem subscriptam fecerimus cum littera nostra tenorem qui sequitur continentem: «Petrus, Dei gratia rex Aragonum et cetera, ffidelibus suis vicario ac baiulo Gerunde et aliis universis et singulis officialibus nostris ad quos presentes pervenerint vel eorum locatenentibus, salutem et dileccionem. Pro parte iuratorum et proborum hominum et universitatis civitatis Gerunde fuit coram no-bis expositum reverenter quod illustrissimus dominus Alfonsus, recordacionis inclite rex Aragonum, pater noster, ordinavit quod in Cathalonia forent certa carricatoria et discarricatoria, videlicet Barchi-none, Terrachone, Palamors et in Turricella de Montegrino, per quam ordinacionem fuit prohibitum quod in por-/366/-tu Sancti Ffelicis Guixellensis nullus posset carricare vel discarricare. Nosque etiam, antequam ad apicem regie dignitatis fuissemus assumpti et generalis procuracionis officio fungeremur, fecimus certas ordinaciones ac prohibiciones penales quod nullus in maritimis, quas nos habemus et nostre subsunt iurisdiccioni in episcopatu Gerundensi, auderet car-ricare vel discarricare, nisi in dictis locis de Palamors et de Turricella victualia vel alias res quascumque et quod omnes navigantes patroni navium et lemborum et aliorum vasorum maritimorum ubicumque carricantes eorum vasa infra dominacionem nostram pro discarricando in Cathalonia haberent discarricare in predictis locis, scilicet Barchino-ne, Terrachone, Palamors et in Turricella et quod alia non essent discarricatoria Cathalonie quam predicta, prout de predictis et aliis clare liquet per quandam nostram litteram. Data Gerunde, sextodecimo kalendas decembris, anno Domini M CCC XXX quarto”. Que ordi-naciones ac prohibiciones fuerunt per dictum dominum genitorem nostrum postea confirmate. Quare fuit nobis pro parte dictorum iuratorum, proborum hominum et universitatis prefate humiliter supplicatum quod, cum predicte ordinaciones et prohibiciones sint et fuerint contra libertatem dicte civitatis et eorum civium et etiam contra constituciones Cathalonie generales et ex ipsis dampnificetur et fuerit quamplurimum dicta civitas dampnificata et eius cives, necnon et loca aliqua circumvicina, deberemus super hiis de iusticie remedio provi-dere, et quod dictas ordinaciones et prohibiciones revocare omnino dignaremur. Nos vero, eorum supplicacioni tanquam iuri consone condescendentes benigne, volentes dicte civitatis /366v/ et eorum civium et locorum predictorum indempnitatibus providere et, ne de cetero dampna aliqua paciantur ex ordinacionibus et prohibicionibus antedictis, ipsas ordinaciones et prohibiciones duximus revocandas et eas per hanc presentem litteram nostram penitus revocamus et volentes quod, ipsis ordinacionibus ac prohibicionibus non obstantibus, qui-libet ire et redire et aplicare possit libere et sine impedimento nostro officialium nostrorum et etiam cuiuscumque ad dictum portum Sancti Ffelicis Guixellensis et ibi carricare et discarricare victualia et alias res quascumque pro libito voluntatis, sicut erat fieri assuetum ante ordinaciones et prohibiciones predictas. Mandamus vobis nichilominus per presentes quatinus ordinacionem sive provisionem nostram huiusmodi teneatis firmiter et observetis ac teneri et observari per quoscumque inviolabiliter faciatis. Datum Ilerde, quinto nonas iulii, anno Domini M° CCC XXX sexto. Vos tamen vigore inhibicionum quas facere consuevimus et facimus prima die mensis iunii annuatim ne triticum, bladum seu alie res prohibite extra Cathaloniam extrahantur cum in ipsis inhibicionibus caveatur quod res prohibite memorate discarricentur et habeant discarricari in Barchinona et Palamors et Turricella prohibetis expresse ne in dicto portu seu villa Sancti Ffeli-cis discarricentur per aliquem aliqua ex predictis, quamquam per privilegia dicte civitatis Gerunde ea in ipsis portu et villa discarricare vel discarricari facere sit promissum. Ideo, ad humilem supplicacionem per dictos nuncios propterea nobis factam, vobis dicimus et mandamus quatinus, dictis inhibicionibus seu mandatis ac aliis non obstantibus, quibuscumque permitatis omnes et singulos applicare, ire libere et redire sine omni impedimento nostro et nostrorum officialium et alterius cuiuscumque ad dictum portum Sancti Ffelicis Guixollensis et eos ibidem /367/ carricare et discarricare victualia et alias res quascumque pro libito voluntatis ac vendere et emere, sicut ante ordinaciones et prohibiciones, de quibus supra fit mencio, erat fieri consuetum iuxta tenorem littere preinserte et hoc non mutetis aliqua racione. Data Barchinone, VII idus iunii, anno Domini M CCC XL secundo». Idcirco, ad humilis supplicacionis instanciam nunciorum dicte civitatis Gerunde propterea nobis factam, vobis et cuilibet vestrum dicimus et expresse mandamus quatenus mandatum in littera preinserta


contentum effectualiter adimplendo, permittatis omnes et singulos applicare, ire libere et redire sine omni impedimento nostro et officialium nostrorum et alterius cuiuscumque ad dictum portum Sancti Ffelicis Guixolensis et eos ibidem carricare et discarricare victualia et alias res quascumque pro libito voluntatis ac vendere et emere iuxta preinserte littere seriem pleniorem, dictis inhibicionibus seu mandatis ac aliis non obstantibus quibuscumque, et hoc mutare minime presumatis. Data Perpiniani, septimo kalendas iunii, anno Domini M° CCC° XL° quinto. Arnaldus, vicecancellarius. 245 1345 setembre 22. Perpinyà El rei Pere III mana al batlle de Girona que sobresseeixi les penes exigides als deutors dels arrendataris de les imposicions. [A]. Original perdut. B. Registre matriu del document conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 637, f. 94v. C. Còpia de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 364.

Que sia sobresegut en les penes de les imposicions. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, ffideli nostro baiulo civitatis Gerunde, salutem et gratiam. Pro parte universitatis et proborum hominum civitatis Gerunde nobis extitit humiliter supplicatum quod, cum vos ad instanciam emptorum imposicionum, que in civitate Gerunde levantur pro ajuda per universitatem eandem nobis facta et concessa racione exequcionis facte contra inclitum Iacobum de Maioricis, imposueritis voce preconia diversas penas debitoribus super imposicionibus prefatis emptoribus exsolvendis et a paucis diebus citra voce etiam preconia mandaveritis generaliter quod, quicumque deberet aliquid Iacobo Augustini, sartori civitatis Gerunde emptori imposicionis anni presentis lapsi, illud sibi solveret infra certum tempus, et cum talis modus compellendi debi-tores gravis sit et rigorosus, dignaremur de competenti remedio providere. Nos vero, predictorum supplicacionibus annuentes,a vobis tenore presentis dicimus et mandamus quatinus in dictis penis exhigendis supersedeatis penitus donec a nobis aliud susceperitis in mandatis. Datum Perpiniani, decimo kalendas octobris, anno Domini millesimo CCC° quadragesimo quinto. Hugo, cancellarius. a. anuentes, C.

246 1345 desembre 3. Girona El rei Pere III ven a la ciutat de Girona la meitat de les jurisdiccions de Cervià, Vilobí d’Onyar, Bordils, Púbol, Juià, Bescanó i dels dotze masos dins les parròquies de la Pera i Cassà de Pelràs, i estipula que el veguer haurà de regir aquestes jurisdiccions i prestar jurament als jurats de Girona. [A]. Original perdut. B. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 991, f. 92v-95. C. Còpia de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 115-118v.

Venda feta per lo senyor rey a la ciutat de la meytat de les juridiccions de Cervian, de Vilalbín, de Burdils, de Púbel, de Juyan e de Baschanon e de XII casats d’òmens de Sa Pera e de Cassan des Pelràs e que·l veguer e no altra regescha la juridiccion e que·n fassa sagrament e ho jur en poder dels jurats e altres coses. In b Christi nomine. Pateat universis quod nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, attendentes quod nos ex iustis causis et racionabilibus recuperamus ac recuperare possumus et debemus iurisdicciones civiles et mera ac mixta imperia preter mortem et membri mutilacionem castri de Cerviano et locorum de Burdillis et de Pubelo, necnon de duodecim casatis hominum quos nobilis Ffranciscus de Cerviano habet in loco de Piru et de Caciano de Piloraso, de quibus dicto nobili per nos seu de mandato nostro vendicio facta fuerit, necnon iurisdiccionem civilem et merum ac mixtum imperium castri de Vilalbino, per nos seu de mandato nostro vendita Raimundo Malarcii, civi Gerunde, ac iurisdiccionem civilem et merum ac mixtum imperium parrochie de Iuyano que nos vendideramus Raymundo de Iuyano et Raymundo de Godello, militibus, et etiam iurisdiccionem civilem ac merum ac mixtum imperium loci de Baschanone per nos vendita Eymerico de la Via, civi Gerunde, pro certis preciis contentis in publicis instrumentis inde factis, cum facta fuissent contra quoddam privilegium iuratum quod civitati Gerunde antea feceramus. Pensantes etiam quod recuperacionem huiusmodi facimus, interveniente auxilio nobis oblato per iuratos et probos homines civitatis Gerunde, qui pro honore nostri regii diadematis continua meditacione


laborant, sumptibus in numeriis non vitatis, ideo, prospecta utilitate nostra, et quia inter nos et vos, iuratos ac probos homines civitatis iamdicte, /115v/ sit actum et conditum extitit et in pactum expressum deductum, cum presenti publico instrumento, previa in nostro pleno consilio deliberacione matura, ex certa scientia et ex causis superius expressatis, per nos et omnes successores nostros, gratis atque spontanea voluntate, vendimus ac titulo pure et perfecte vendicionis tradimus seu quasi vobis probis hominibus civitatis ipsius et vestris in dicto iuracie officio successoribus perpetuo medietatem pro indiviso totius iurisdiccionis civilis ac meri et mixti imperii predictorum castrorum de Cerviano et de Vilaubino et parrochiarum ac locorum de Burdillis, de Pubelo, de Iuyano et de Baschanone, necnon de dictis duodecim casatis hominum, prout melius et plenius nobis pertinet ac potencius ante vendiciones inde factas, ut superius continetur, nobili et aliis emptoribus antedictis, ipsam iurisdiccionem et dictum merum ac mixtum imperium in dictis castris et locis ac hominibus ibidem habitantibus et etiam ibi delinquentibus vicarius Gerunde et Bisulluni nomine nostro exercebat atque regebat et exercere ac regere poterat et debebat preter mortem et membri mutilacionem, extrahentes predicta omnia et singula que vobis et vestris vendimus de iure, dominio, posse, possessione et proprietate nostri et nostrorum etiam successorum, eademque omnia et singula in vestrum et vestrorum ius, dominium et posse, proprietatem et possessionem mitimus et transferimus pleno iure ad habendum, tenendum omnique tempore pacifice possidendum et ad omnes vestras ac vestrorum voluntates inde libere faciendas sine contradiccione et impedimento nostri et nostro-rum officialium quorumcumque sub condicione inferius expressata. Promittentes vobis iuratis et probis hominibus civitatis pretacte et vestris quod nos trademus vel tradi faciemus vobis vel cui volueritis, loco vestri, possessionem corporalem vel quasi eorum que vobis vendimus, ut superius continetur, vacuam ab omni honore et impedimento totaliter expeditam. Et nichilominus, tenore presentis publici instrumenti, damus et concedimus vobis iuratis et probis hominibus antedictis licenciam ac plenam et liberam facultatem quod vestra propria auctoritate sine alia licencia, fatica et requisicione nostra vel officialium nostrorum possitis ipsam possessionem libere apprehendere et apprehensam licite retinere et inde vestram in omnibus facere voluntatem. Et nos interim, donec ipsam pos-/116/-sessionem vobis tradidiremus vel tradi fecerimus aut vos eam apprehenderitis, ut est dictum, confitemur predicta omnia que vobis vendimus pro vobis et vestro nomine precario possidere seu quasi. Nos enim cum presenti mandamus omnibus et singulis hominibus et mulieribus habitantibus et habitaturis in castro de Cerviano et locis aliis antedictis quod vobis iuratis et probis hominibus memoratis seu pro vobis et vestris vicario supradicto vel eius locumtenenti pareant et attendant ammodo de medietate iurisdiccionis ac meri et mixti imperii predictorum, sicut nobis vel nostris officialibus pro nobis de tota iurisdiccione et mero ac mixto imperio sepefatis, antequam ipse vendiciones essent facte dictis emptoribus tenebantur plenius et integrius respondere ac prout melius nobis et nostris seu pro nobis et nostris ipsi vicario vel eius locumtenenti de medietate residua respondebunt. Retinemus tamen nobis et nostris et sub hac condicione presentem vendicionem vobis dictis iuratis et probis hominibus et vestris facimus quod idem vicarius Gerunde et Bisulluni, presens et qui pro tempore fuerit vel eius locumtenens dumtaxat regat et exerceat pro nobis et vobis medio per medium iurisdiccionem et merum et mixtum imperium antedicta in dictis castris de Cerviano et de Vilaubino et locis de Burdillis ac de Pubelo, de Iuyano et de Baschanone ac in dictis casatis hominum et singulis eorumdem. Retinemus tamen quod idem vicarius seu dictus locumtenens ipsius possit sine consensu ipsorum iuratorum et pro-borum hominum composiciones, remissiones et gratias facere de hiis que tangant dictum nobilem et homines eiusdem, prout id facere poterant antequam esset eidem nobili facta vendicio sepetacta et prout possent si dictam medietatem vobis non vendidissemus. Qui etiam et vicarius, qui nunc est statim et alii qui pro tempore fuerint successive, et tenentes loca ipsorum ad sancta quatuor Dei Euvangelia faciant iuramentum et idonee cum fideiussoribus /116v/ assecurent de me-dietate emolumentorum exinde proveniencium quoquomodo vobis dictis iuratis et probis hominibus seu illis quos ad hec deputaveritis integre, omni cessante obstaculo, facere responderi, ita quod ipse vicarius vel dictus locumtenens ipsius vel etiam alius quicumque non debeat neque possit aliquid ex emolumentis iurisdiccionis ac meri et mixti imperii predictorum recipere vel habere, sed vos, dicti iurati et probi homines tantum aut illi, quos ad ea deputaveritis, ut superius continetur. Quequidem emolumenta vigore et virtute vendicionis presentis, tanquam propria ipsius civitatis, convertatis et possitis con-vertere in usus, utilitates et comoda civitatis eiusdem libere et integre. Mandantes per presentem vicario antedicto et eius locumtenenti, necnon subvicario Gerunde et aliis universis et singulis officialibus nostris, presentibus et futuris, quod de predictis que vobis vendimus vel aliquibus ex eis nisi dumtaxat dictus vicarius seu eius locumtenens in modum in presenti instrumento lacius enarratum se de cetero nullatenus intromitant, taliter faciendo quod vos, dicti iurati et probi homines ac vestri etiam in dicto iuracie officio successores, contra contenta in hoc presenti publico instrumento super eis vel aliquibus ex ipsis non turbemini seu gravemini quoquomodo. Preterea ex causa vendicionis huiusmodi damus et concedimus vobis, iuratis et probis hominibus antedictis et vestris successoribus in eodem officio iuracie ac quibus velitis, perpetuo omnia iura omnesque acciones reales et personales, utiles et directas, ordinarias et extraordinarias atque mixtas


et quascumque alias nobis in predictis, que vobis vendimus et vestris, competentes et competere debentes quovismodo et contra quascum-que personas et bona quecumque racione eorum, quibus iuribus et accionibus possitis vos et vestri et quos volueritis uti et experiri agendo, defendendo, excipiendo et replicando et omnia alia et singula faciendo in iudicio et extra iudicium quecumque et quemadmodum nos possemus facere ante vendicionem huiusmodi et iurium cessionem ac nunc et postea quandocumque. Nos enim constituimus et facimus vos et vestros /117/ in predictis, que vobis et eis vendimus, dominos et procuratores, ut in rem vestram propriam, vosque in locum et ius nostrum ponimus et statuimus ad faciendum inde vestre in omnibus libitum voluntatis. Pro precio vero medietatis iurisdiccionis ac meri et mixti imperii predictorum dedistis et solvistis nobis viginti duo milia solidos Barchinone que convertimus in luendis et rehemendis iuris-diccionibus supradictis. Unde renunciamus excepcioni non numerate et non habite peccunie et doli ac legi quam deceptis ultra dimidiam iusti precii subvenitur et licet ipsum precium viginti duorum milium solidorum sit satis iustum ac credamus et noscamus ipsum preponderare rei vendite, verumtamen si forsan predicta que vobis vendimus plus valent aut valebunt ammodo precio antedicto, totum id quantumcumque sit vel fuerit, damus et remitimus universitati civitatis iamdicte et eius singularibus tanquam bene meritis pura ac perfecta donacione et irrevocabili inter vivos. Promitimus insuper et convenimus vobis iuratis ac probis hominibus sepefatis quod nos vel officiales nostri aut quicumque alii pro nobis vel eis non faciemus nec facient contra vos et successores vestros aliquo tempore aliquam questionem, peticio-nem vel demandam, litem vel controversiam, de iure vel de facto, in iudicio vel extra iudicium, in vel super predictis vel aliquo predictorum que vobis vendimus aut racione vel occasione eorum nec consenciemus aut permitemus fieri seu inferri contra ea que superius continentur, immo predicta omnia et singula, que vobis vendimus, faciemus per nos et nostros successores vos et vestros successores perpetuo habere, tenere et possidere pacifice contra cunctos in modum supra sepius repetitum et tenebimur vobis et eis semper de firma ac legali eviccione eorum et cuiuslibet eorumdem et si forsan aliqua seu alique persone, cuiuscumque status vel condicionis existant, sive universitas sive singulares fecerint, moverint vel intemtaverint iuste vel iniuste quacumque racione vel causa ullo unquam tempore in iudicio vel extra iudicium contra predicta /117v/ que vobis vendimus in totum vel in parte aut contra vos vel bona vestra seu dicte civitatis racione eorum aliquam questionem, peticionem vel demandam, litem vel controversiam, de iure vel de facto. Convenimus et promitimus vobis quod incontinenti cum inde fuerimus requisiti, nos et nostri opponemus et opponere nos teneamur seu procuratorem et advocatum nostros fiscales civitatis Gerunde opponi continuo faciemus et ipsi etiam procurator et advocatus fiscales civitatis pretacte, quicumque sint vel erunt, ad solam et simplicem vestri et vestrorum in dicto iuracie officio successorum requisicionem et etiam absque requisicione incontinenti cum ad eorum auditum vel scienciam qualitercumque pervenerit aliquam questionem per quempiam motam vel intemtatam fuisse in predictis que vobis et vestris vendimus vel aliquo predictorum teneantur se opponere deffensioni vestri et dictorum successorum vestrorum in predictis et satisdare vobis et vestris successoribus antefatis ac respondere cuilibet querelanti seu querelantibus suscipere in se pro nobis totum honus litigii seu litigiorum et agere seu ducere causam et causas, litem et lites a principio usque in finem et donec ipse cause vel questiones terminate fuerint per diffinitivam sentenciam que in rem transiverit iudicatam nostris propriis sumptibus et expensis vel vos aut successores vestri, si volueritis et elegeritis, possitis ipsam causam seu causas tractare et ducere per vos ipsos aut interpositas personas eleccione super eis c vobis et vestris data. Nos enim ex pacto remitimus vobis et vestris successoribus in sepetacto officio iuracie necessitatem denunciandi et eo casu nos et nostri teneamur vobis et vestris restituere, resarcire et emendare integre et complete omnes missiones et expensas quas feceritis in causis vel litibus antedictis et omnia dampna, gravamina et interesse que sus-/118/-tinueritis pro predictis sive obtinueritis pro predictis causis et litibus sive etiam subcumbatis et totum id quod a vobis vel vestris inde evictum fuerit seu obtentum. Super quibus omnibus et singulis tradatur et stetur vestro et vestrorum successorum proprio iuramento quod vobis et vestris, exnunc ut extunc, deferimus et pro delato volumus id haberi. Et pro predictis omnibus et singulis complendis, attendendis et obser-vandis et pro eviccione omnium premissorum ac refeccione et resti-tucione omnium dampnorum, missionum et interesse obligamus vobis et vestris successoribus in dicto iuracie officio, nomine universitatis iamdicte, omnia bona nostra presencia et futura ubicumque sint et quecumque. Renunciantes quo ad hec omni legi, iuri, usui, constitucioni, statuto et consuetudini venientibus vel facientibus contra premissa vel aliqua premissorum et ut predicta omnia et singula maiori gaudeant firmitate, promitimus ac convenimus vobis iuratis et probis hominibus supradictis in bona fide regia nostra predicta omnia et eorum singula rata, grata, valida et firma semper habere et contra non facere vel venire vel aliquem de superius expressatis nec aliquam litteram vel provisionem facere que esset vel esse posset in derogacionem vel detraccionem vendicionis presentis. Hec itaque promitimus, convenimus et paciscimur vobis et notario infrascripto pro vobis et omnibus illis quorum interest, intererit vel interesse potest et poterit et nobis legitime stipulanti et recipienti.


Actum est hoc in hospicio sacriste Gerunde situato prope sedem dicte civitatis Gerunde, tercio nonas decembris, anno Domini M° CCC° quadragesimo quinto. Hugo, cancellarius. Signum (signe reial) Petri, Dei gratia regis Aragonum, Valencie, /118v/ Maioricarum, Sardinie, Corsice comitisque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, qui predicta omnia et singula concedimus et firmamus presentemque cartam nostram seu publicum instrumentum sigillo maiestatis nostre pendenti iussimus comuniri. Testes huius rey sunt qui presentes fuerunt: reverendus in Christo pater, dominus Sanccius, divina miseracione Tirasonensis episcopus, honorabilis vir Hugo de Fonoylleto, cancellarius, venerabiles Arnaldus de Moraria, vicecancellarius, Fferrarius de Caneto, maiordomus, Iohannes Ferdinandi Munionis, racionalis, et Rodericus Didaci, legum doctores, et Guillelmus Michelis, iurisperitus, consiliarii domini regis et Berenguarius de Cudinachs, scriptor porcionis domus illustrissime domine Marie, regine Aragonum, ipsius domini regis consortis. Sig+num mei Ffrancisci Fuxi, scriptoris dicti domini regis et auctoritate regia notarii publici per totam terram et dominacionem suam, qui predictis interfui et hec scribi feci cum raso et emendato in linea IIIIª ubi legit «antea» et in VIª ubi dicitur «cie» et in VIIIª ubi continetur «et debebat propter mortem et membri mutilaconem extrahentes predicta omnia et singula» et in XVIª ubi notatur «nobilem et homines eiusdem prout id facere» et in XXª ubi dicitur «cie» et in XVIª ubi legitur «scie» et in XXXª ubi continetur «cie» et in XXXIIIª ubi notatur «scie» et in XXXVIª ubi expressatur «cie» et clausi. a. Al marge dret, f. 116, línies15-19: clau, C.

b. I rubricada, C.

c. super eis interlineat, C.

247 1345 desembre 3. Girona El rei Pere III fa saber als habitants de Juià que ha venut als jurats de Girona la meitat de la jurisdicció del lloc, per la suma de 2.000 sous barcelonesos de tern. [A]. Original perdut. B. Còpia de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 364v-365.

Que·ls hòmens de Juyan són certificats de la venda feta per lo senyor rey als jurats de la meytat de la juridiccion de Juyan e manament que·n sia respost a els. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, ffidelibus universis et singulis hominibus infra parrochiam de Iuyano residentibus et aliis quibusvis undecumque sint delinquentibus vel contrahentibus infra eam, salutem et gratiam. Significamus vobis quos nos cum quodam publico instrumento vendidimus iuratis et probis hominibus civitatis Gerunde perpetuo cum carta tamen gratie ad imperpetuum medietatem tocius iurisdiccionis civilis et criminalis, alte et baxie, ac meri et mixti imperii, excepta morte naturali et membri mutilacione ac alterius iurisdiccionis cuiuscumque, quam et quod habemus et habere possumus ac debemus ac que nobis pertinet ac pertinere potest et debet in parrochia supradicta et in personis ibi degentibus ac aliis undecumque ibi delinquentibus a seu contrahentibus quoquomodo, precio duorum milium solidorum Barchinone, sic tamen quod vicarius Gerunde, presens et qui pro tempore fuerit, vel eius locumtenens et nullus alius regat et exerceat pro nobis et ipsis iuratis ac probis hominibus medio per medium merum ac mixtum imperium ac iurisdiccionem iamdictam in parrochia antefata et quod ad sancta quatuor Dei Evangelia faciat iuramentum et idonee cum fideiussoribusb assecuret, quod de medietate emolumentorum inde proveniencium quoquomodo eisdem iuratis et probis hominibus seu illi vel illis quos ad hec deputaverint, integre faciat responderi, ut hec et alia in dicto publico instrumento /365/ facto sub kalendario infrascripto et sigillo magestatis nostre pendenti munito lacius continetur. Quare vobis et singulis vestrum dicimus et mandamus quatinus ratam et gratam habendo vendicio-nem iamdictam et contra eam nullatenus veniendo de medietate emolumentorum exinde proveniencium respondatis integre et absque diminucione quacumque iuratis et probis hominibus antefatis et nulli alii cuicumque. Mandamus etiam cum presenti vicario Gerunde et Bisulluni ac eius locumtenenti, necnon procuratori regio in gubernacio-ne Gerunde, presentibus et qui pro tempore fuerint, quod predicta omnia et singula, prout continentur lacius in dicto publico instrumento, rata et firma habendo et contra ea nullatenus veniendo in haben-do et percipiendo medietatem ipsorum emolumentorum, dictos iuratos et probos homines aut deputandos ab eis aliquo modo non impediant vel perturbent, quinimo ipsis iuratis et probis homnibus seu deputandos ab eis per vos et vestrum singulos inde faciant quiete et integre et absque impedimento aliquo responderi. Datum Gerunde, tercio nonas decembris, anno Domini millesimo CCC° quadragesimo quinto. Hugo, cancellarius.


a. Segueix un espai de 30 mm, en blanc, B.

b. fideiussonibus, B.

248 1345 desembre 7. Girona El rei Pere III concedeix a la ciutat de Girona que aquesta pugui celebrar una fira que comenci el primer dilluns de la segona setmana de Quaresma amb una durada de 15 dies. A. B. C.

Original pergamí, nº 499 (286 × 395 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 879, f. 74v. Còpia de A de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 72v-73.

Que les fires de Gerona sien e començen lo primer diluns de la segona setmana de coresma e duren XV dies següents. Nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, attendentes nos olim ad supplicacionem humilem nobis factam pro parte iuratorum, proborum hominum et universitatis civitatis Gerunde, eis de gratia concessisse cum alia carta nostra sigilli nostri penden-tis munimine insignita quod in civitate ipsa celebrarentur nundine durature per quindecim dies computandos a crastino festi Sanctorum Omnium perpetuo annuatim tunc in antea subsequentes. Considerantes nec minus quod pro eo quia dicte nundine non fuerunt competenti tempore statute, cum alia carta nostra sigillo nostro pendenti munita, ad supplicacionem iuratorum et proborum hominum predictorum mutasse nundinas supradictas, ita quod in dicta civitate Gerunde essent et celebrarentur nundine iamdicte que inciperent et durarent per proximos quindecim dies ante festum Ramis Palmarum perpetuo annuatim. Animadvertentes etiam cum alia littera nostra ad instanciam et supplicacionem incliti infantis Raymundi Berengarii, comitis Impu-riarum, patrui nostri karissimi, supradictam mutacionem nundinarum predictarum revocasse easque celebrandas ad tempus primevum deduxisse, racionibus in ipsa revocacionis carta expressatis, et prop-terea fuerit nobis humiliter supplicatum pro parte iuratorum et proborum hominum predictorum ut, non obstante deduccione iamdicta, ipsas nundinas mutare ad tempus subsequens de benegnitate regia dignaremur nosque, ipsa supplicacione admissa benigne, tenore presentis carte nostre perpetuo valiture, supradicta deduccione dictarum nundinarum ad tempus primevum in aliquo non obstante, mutamus nundinas supradictas, ita quod de cetero in dicta civitate Gerunde sint et celebrentur nundine que incipiant a prima die lune secunde septimane Quadragesime et durent per proximos quindecim dies sequentes perpetuo annuatim. Volentes et concedentes quod omnes et singuli, cuiuscumque legis aut condicionis existant, ad dictas nundinas venientes cum rebus et mercibus quas secum detulerint, sint salvi et securi in veniendo, stando ac etiam redeundo et sub nostra speciali proteccione et guidatico constituti, sic quod non possint capi, detineri, pignorari, marchari seu aliquatenus impediri culpa, crimine vel debitis alienis nisi ipsi in eis principales fuerint aut fideiussorio nomine obligati, nec etiam in hiis casibus, nisi prius in eis fatica inventa fuerit de directo. Excipimus tamen ab hiis et excludimus proditores, falsatores monete, violatores itinerum, sodomitas, latrones, crimen lese magestatis comittentes et alios malefactores quoscumque. Mandamus igitur per presentem cartam nostram gubernatori nostro eiusque /73/ vices gerentibus, vicariis, baiulis ceterisque officialibus nostris, presentibus et futuris, quod concessionem nostram huiusmodi teneant firmiter et observent et faciant perpetuo inviolabiliter observari et non contraveniant nec aliquem contravenire permittant aliqua racione. Quicumque autem, ausu temerario ductus, venire contra premissa attemptaverit, iram et indignacionem nostram et penam mille aureorum nostro erario applicandorum se noviter absque remedio aliquo incursurum, dampno illato primitus et plenarie restituto. In cuius rei testimonium presentem fieri iussimus sigillo maiestatis nostre munitam. Datum Gerunde, VII° idus decembris, anno Domini millesimo trecentesimo quadragesimo quinto. Signum (signe reial) Petri, Dei gratia regis Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comitisque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie. Testes sunt: Arnaldus de Erillo, Galcerandus de Bello Podio, ffrater Sanccius, divina providencia episcopus Tirasone, Simon de Muro, Thomas Petri de Focibus. Sig+num mei Roderici Didaci de Altariba, scriptoris domini regis ac regia auctoritate per totam terram et dominacionem eiusdem notarii publici, qui mandato dicti domini regis hec scribi feci cum raso et emendato in quinta linea ubi scribitur «patrui» et in septima linea ubi dicitur «ipsa» et clausi loco, die et anno prefixis. Examinavit Rodericus. 249 1345 desembre 8. Girona


Bernat Bartó, procurador reial de Girona, tenint llicència i potestat del rei Pere el Cerimoniós per concedir i establir terres, patis, cases, horts etc. de jurisdicció reial, concedeix a la universitat de Girona, a petició dels jurats, que l’Areny es destini a espai d’ús públic i no edificable, sense que s’hi puguin construir arcs ni taules. A. B.

Original sobre pergamí, nº 483 (598 × 635 mm), conservat a l’AHCG. Còpia de A de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 73v-76.

Atorgament que·n Bernat Barthon, procurador del senyor rey, féu als jurats que·ls arenys e espays de la ciutat fossen deputats a ús públich de la ciutat e que no s’i puguen fer alberchs ne altres hedificis. Noverint universi quod, cum ad decorem locorum insignum inter cetera competat habere spacia et loca publica in quibus populati ibidem spaciari et in quibus advenientes cum rebus et mercibus suis recipi et in eis, que ad rem publicam pertinent fieri valeant et tractari, in civitateque Gerunde, inter cetera, ad usum rey publice eiusdem necessaria et pertinencia et eius decori incumbencia sint spacia et arinia ipsius civitatis circum circa rivum Undaris situata, videlicet ab ecclesia et monasterio fratrum de Carmelo et a fonte Hospitalis Novi Gerunde usque ad pontem fusteum Mercatalli Gerunde, in capite cuius pontis, versus orientem, Raymundus Massoti de Gerunda habet constructum hospicium, et ab ipso ponte de Mercatallo usque ad rivum Ticeris et Gallicantus pro eo quia in ipsis spaciis et arinis tenentur nundine, mercata, stant fructus et venduntur et animalia tenentur, ligna ad vendendum, interficiuntur bestiaria carnificum que in ipsa civitate venduntur, extenduntur ibi lane, panni et coria, fusta et alia necessaria usui hominum pro vendendo aportata sunt namque ibidem spaciamina habitancium in dicta civitate et ibidem adveniencium et alias sunt ipsa spacia et arinia necessaria usui publico et generali ipsius civitatis. Quequidem civitas, a paucis temporibus citra, ex concessionibus regalibus et oficialium regiorum, fuit restricta et diminuta spaciis et ariniis supradictis conveniatque regali providencie ne in futurum ipsa civitas dictis spaciis et ariniis ulterius restringi et diminui valeat, remedium congruum adhibere et ut res publica ipsius civitatis circa predicta illesa omnimode preservetur. Quequidem augmentum recepit et in futurum maius incrementum recipiet, Deo duce, idcirco ego Bernardus Barthoni, procurator /74/ regius in gubernacione Gerunde, habens plenam et liberam potestatem a dicto domino rege ab subscripta et alia peragenda, cum carta dicti domini regis eius sigillo impendenti roborata, tenor cuius noscitur esse talis: «Nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, confidentes de fide et legalitate vestri fidelis nostri Bernardi Barthoni, procuratoris nostri in gubernacione Gerunde, concedimus et plenariam damus licenciam et potestatem vobis quod vice et nomine et pro parte nostra concedatis et stabiliatis ac stabilire et concedere possitis sive atributare vel dare ad censum ad utilitatem curie nostre patua, domos, vineas, ortos quascumque alias possessiones nostras heremas et ayguesleys et etiam molendina et furnos et tabulas carniceriarum et alia etiam quelibet que pro parte nostra stabilienda fuerint ac etiam atributanda intra procuracionem iamdictam. Nos enim, quecumque stabilimenta sive atributamenta que per vos de predictis seu aliquo predictorum facta fuerint ad comodum, ut premititur, et utilitatem curie nostre absque tamen iuris preiudicio alieni ratas et firmas esse volumus ac roboris obtinere perpetui firmitatem. Retinemus tamen quod si predicta superius expressata vel aliqua earum erant ita magna sive tanti valoris aut condicionis propter quod nostra esset super hoc consciencia requirenda, vos inde nostram conscienciam consulatis et consulere debeatis. Mandamus igitur per presentem cartam nostram universis et singulis officialibus et subditis nostris, presentibus et futuris, quod predicta omnia et singula teneant firmiter et observent ac faciant observari, ut superius continetur. In cuius rei testimonium presentem cartam nostram inde fieri iussimus nostro sigillo solito sigillatam. Datum Gerunde, quarto kalendas octobris, anno Domini millesimo trecentesimo quadragesimo quarto. Sigillatum.» Considerans et attendens honori et utilitati regio cedere et ipsam civitatem predictis spaciis et ariniis illesam servare, que predictis omnibus supra ennar-ratis publico /74v/ usui dicte civitatis et universitatis eiusdem et ibidem conveniencium sunt necessaria et destinata, gratis et ex certa sciencia certioratus in et super hiis de iure dicti domini regis ex parte et nomine ipsius domini regis et ex potestate per ipsum michi atributa, volo, annuo et concedo vobis venerabilibus Andree de Balneolis, Iacobo de Belloloco, Nicholao de Campolongo, Ffrancisco Cerviani et Augustino Berengarii, iuratis dicti civitatis Gerunde anni presentis qui incepit in ianuario M° CCCº XLº quarto, licet absentibus, in posse notarii subscripti ut infra stipulatis, nomine dicte civitatis et universitatis eiusdem, et eidem civitati et universitati ipsius et successoribus vestris iuratis dicte civitatis ad imperpetuum quod amodo dicta spacia sint publica et ad usum publicum ipsius civitatis et habitancium in eadem destinata, et quod de cetero in dictis ariniis et spaciis non possint fieri seu edifficari, nomine vel ex concessione domini regis vel suorum successorum vel officialium suorum vel cuiuscumque alterius persone, hospicia, tabule, domus, botigue, barrache vel alia hedifficia, immo ipsa arinia et spacia sint publica et habeant esse et stare et sint et stent lata et spaciosa et sine aliquibus hospiciis, domibus, botiguis, cabanis, tabulis et aliis hedifficiis, infra dictas confrontaciones et designaciones, sicut nunc sunt, et quod hospicia, archus, botigue, cabanne, tabule et alia hedifficia que nunc sunt circum circa dicta


spacia et arinia non possint protendi, extendi vel progredi versus ip-sa spacia et arinia, nec in ipsis spaciis et ariniis ultra quam nunc sunt, excepto quod a portali quod est ante hospicium heredis Petri de Serra quondam usque ad hospicium quod fuit Guillelmi de Buschets et nunc est Iacobi Calveti, civis Gerunde, possint fieri archus vel pilaria, que non protendantur ultra quam protenduntur illi qui sunt in frontaria hospiciorum dicti Iacobi Cal-/75/-veti et Alfonsi Ciffredi, iurisperiti, et Raymundi Fferrarii Gerunde et quod a dicto fonte de hospitali usque ad caput camini sive carrarie vocati Barcelones possint fieri archus et hedificari, qui non exeant versus arinium ultra quam ex tunc et protenduntur archus qui sunt in hospicio quod ibi construxit Raymundus Alberti, quondam civis Gerunde, et a dicto camino sive carrario Barçelones usque ad quadruvium sive carrarium de Çes Sa-vaneres possint fieri archus sive pilaria qui seu que exeant sicuti alia qui seu que iam sunt ibi hedifficati, et salvo quod ab hospicio Guillelmi Guich, civis Gerunde, usque ad fontem maiorem possint fieri archus in illo directo et modo quibus fuit concessum ipsi Guillelmo Guich et ipse Guillelmus iam hedifficavit et a dicto fonte maiori usque ad porticum d’en Calvet quod fuit d’en Bertiy, quondam, possint concedi et fieri archus ac pilaria qui exeant versus rivum Undaris ad illam mensuram et modum quibus iam archus et pilaria in aliquibus locis sunt ibi hedificata, ita tamen quod infra sive subtus dictos archus et pilaria non fiant nec fieri possint tabule, botiche vel aliud ex quo meatus publicus impediretur. Et si forte contingeret aliquem in dictis spaciis et ariniis construere vel hedificare seu velle construere vel hedifficare domos, hospicia vel tabulas vel alia hedifficia, vos, dicti iurati et successores vestri in dicto officio, et etiam quilibet singularis dicte civitatis absque incursu alicuius pene, auctoritate propria et sine requisicione et proclamacione domini regis et officialium suorum, possitis et possint quiquid ultra modum predictum in ipsis spaciis et ariniis hedifficaretur impedire ac etiam destruhere, demoliri et omnino extirpare preterquam in eis que superius sunt excepta. Constituens ipsum dominum regem et me nomine eiusdem, no-/75v/-mine dicte civitatis et universitatis eius predicta possidere donec inde possessio-nem vos dicti iurati adepti fueritis corporalem in quam intrandi, adipis-cendi et adeptam retinendi vobis et vestris plenam do et confero potes-tatem. Promittens nomine et ex parte dicti domini regis vobis dictis venerabilibus iuratis, licet absentibus, et notario infrascripto, tanquam publice persone, predicta omnia et singula ac etiam infrascripta a me legittime stipulanti et recipienti, nomine vestri dictorum iuratorum et dicte civitatis et universitatis eiusdem et singularium de eadem, quod ipse dominus rex et sui dictam concessionem et alia predicta tenebunt et servabunt, attendent et complebunt et non contravenient nec ali-quem contravenire permittent, aliqua racione, sub bonorum ipsius do-mini regis et suorum omnium ubique obligacione. Et pro hac conces-sione confiteor et recognosco habuisse et recepisse non spe future numeracionis, nomine domini regis predicti et ad opus et utilitatem eius a vobis dictis iuratis, numerando mille quingentos solidos monete Barchinone de terno, renunciando excepcioni peccunie non numerate et non recepte et doli. Renunciantes etiam scienter super hiis legi qua deceptis ultra dimidiam subvenitur. Et si plus pro predictis dicto domino regi vel michi nomine eiusdem competit vel competere potest et debet, totum illud plus nomine et ex parte dicti domini regis, vobis dictis iuratis et civitati et eius universitati predictis dono et remitto donacione et remissione irrevocabili inter vivos ac sine revoccacione quacumque. Actum est hoc, sexto idus decembris, anno Domini millesimo trecentesimo quadragesimo quinto. Sig+num Bernardi Bartoni, procuratoris regii, qui hac, auctoritate et potestate per dictum dominum regem michi in preinserta carta regia atributis, firmo et laudo. /76/ Testes huius rei sunt: venerabiles Iacobus de Faro, domesticus domini regis, et Eymericus de la Via et Guillelmus Bayerii, cives Gerunde. Signum (signe reial) Petri, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comitisque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, qui predictam concessionem et omnia et singula in presenti instrumento publico expressata confirmamus, ratificamus et laudamus, prout in eo lacius atque melius continentur, appositum hic de mandato nostro per manum ffidelis scriptoris nostri Mathei Adriani. Et nichilominus sigillum nostrum appendicum in presenti iussimus apponendum in testimonium premissorum in civitate Gerunde, die martis intitulata idus decembris, anno Domini millesimo trecentesimo quadragesimo quinto. Hugo, cancellarius. Eg+o Bartholomeus Vives, notarius publicus substitutus auctoritate regia a Bernardo de Toylano, publico Gerunde notario, hec scribi feci et clausi. a. Marge esquerre, f. 74v, línia 11: non quod in istis spaciis non potest edificari. Marge dret, f. 75, quatre últimes línies: non, si in dictis spaciis edificatur iurati et quivis singulares possint ea demoliri, B.

250 1346 febrer 12. Barcelona El rei Pere III revoca la venda que havia fet a Francesc de Cervià de la jurisdicció de Cervià de Ter, de Bordils i de dotze masos a la Pera i Cassà de Pelràs.


[A]. Original perdut. B. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 991, f. 98v-99. C. Còpia de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 100v-101.

Que·l senyor rey revoca per justícia la venda que havia feta al noble en Ffrancesch de Cervian de la juridiccion de Cervian e de Burdils e de Púbel e de XII casats de Sa Pera e de Cassan des Pelràs. Pateat universis quod, cum nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, olim ex quadam urgenti necessitate sumptuum per nos factorum racione execucionis quam fecimus contra inclitum Iacobum de Montepesullano, vendidissemus inter cetera nobili et dilecto nostro Ffrancisco de Cerviano iurisdiccionem civilem ac merum et mixtum imperium preter mortem et membri mutilacionem castri de Cerviano et locorum de Burdillis et de Pubelo ac de duodecim casatis hominum quos idem nobilis habet in loco de Piru et de Caciano de Piloraso et propterea pro parte iuratorum et proborum hominum civitatis Gerunde quibus iuratum privilegium feceramus, quod dictam vendicionem facere non possemus, fuerit nobis instancia humili supplicatum ut, revocando vendicionem iamdictam, vendicionem /101/ eandem pro observacione dicti privilegii ad statum reduci pristinum dignaremur, ideo attendentes quod super hiis fuit questio inter dictum nobilem ex parte una, et iuratos et probos homines memoratos ex altera, in nostra presencia suscitata quia, auditis sepius racionibus utriusque partis et habita deliberacione in nostro consilio, diligenti comperimus quod dictam vendicionem, obstante dicto privilegio ipsius universitatis, de iure et racione in preiudicium dicte civitatis facere minime poteramus, cum presenti carta nostra irrevocabiliter duratura vendicionem eandem per nos seu quemvis alium nostro nomine ipsi nobili, ut premittitur, factam de iurisdiccione ac mero et mixto imperio supradictis, ex certa sciencia et ex causis superius expressatis nos, cogente iusticia, per presentem declaracionem nostram revocamus ac penitus annullamus et nullius efficacie roboris seu valoris esse volu-mus ac si per nos numquam inde vendicio factaa esset. Quinimo iurisdiccionem ipsam ac merum et mixtum imperium ad illum eundem statum reducimus quo erat antequam inde facta esset vendicio supradicta, videlicet quod iuxta privilegium dicte civitati concessum super hiis, ut superius continetur, iurisdiccio ac merum et mixtum imperium antedicta regantur et exerceantur per vicarium Gerunde et Bisulduni, prout ante dictam vendicionem fieri consuevit. Volumus tamen et etiam providemus quod ipsi nobili precium pro quo dicta iurisdiccio ac merum et mixtum imperium fuerint vendita absque omni empara que sibi non fiat, solvatur integre una cum sex mille solidis Barchinone que pro interesse, dampnis et missionibus sustentis et passis per dictum nobilem pro predictis sibi taxavimus cum presenti, ante videlicet quam nos vel alius loco nostri assequimur et recuperemus possessionem corporalem vel quasi de iurisdiccione ac mero et mixto imperio supradictis. Mandantes per presentem vicario Gerunde et Bisulduni et aliis officialibus ac subditis nostris presentem seriem inspectituris quatenus hanc nostram revocacionem et declaracionem firmam et irrevoccabilem habeant et observent et contra in aliquo non faciant vel permittant fieri a quocumque. In cuius rei testimonium presentem cartam fieri iussimus nostro sigillo appendicio comunitam. Datum Barchinone, pridie idus ffebruarii, anno Domini millesimo CCC° XL° quinto. Hugo, cancellarius. a. interlineat, C.

251 1346 febrer 13. Barcelona El rei Pere III confirma que no es farà prejudici als privilegis de la ciutat de Girona per la venda de la meitat de la jurisdicció civil i del mer i mixt imperi que posseeix en els castells de Cervià, Vilobí, Bordils, Púbol, Juià i Bescanó. A. B. C.

Original pergamí, nº 494 (171 × 291 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 991, f. 99. Còpia de A de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 101v.

Que no sia fet prejudici als privilegis de la ciutat per la venda que·l senyor rey ha feta a la ciutat de la meytat de la juridiccion de Cervian, de Vilalbín, de Burdils, de Púbel, de Juyan e de Baschanon. Nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, Rossilionis, Ceritanie, atten-dentes nos vendicionem fecisse iuratis et probis hominibus civitatis Gerunde de medietate iurisdiccionis civilis, mixti et meri imperii, quod et quam habemus in castris de Cerviano et de Vilaubino ac in locis et parrochiis de Burdillis, de Pubelo, de Iuyano et de Baschanone, acto et convento inter nos et ipsos iuratos quod predictam vendicionem non fiat preiudicium ipsis iuratis et probis hominibus in eorum privilegiis, in quibus per predecessores nostros et per nos eis


specialiter fuit indultum, quod per ipsos predecessores nostros au successores nostros iurisdicciones vicarie Gerunde nunquam alienarentura, immo semper remanerent de dominio nostro et dicte civitatis et per vicarium Gerunde exercerentur ac etiam regerentur. Ideo nolentes per predicta dictis iuratis et probis hominibus in dictis eorum privilegiis preiudicium aliquod generari, eisdem iuratis et probis hominibus omnia et singula iamdicta privilegia huius serie confirmamus. Mandantes per hanc eandem universis et singulis officialibus et subditis nostris, presentibus et futuris, per hanc nostram confirmacionem firmam habeant b et observent et contra non veniant seu aliquem contravenire permittant aliqua racione. In cuius rei testimonium presentem cartam nostram fieri iussimus nostroque sigillo pendenti muniri. Datum Barchinone, idus febroarii, anno Domini M° CCC° XL°. Hugo, cancellarius. a. Sense signe d’abreviació, C.

b. Sense signe d’abreviació , C.

252 1346 setembre 18. Lleida El rei Pere III mana a l’escrivà de la governació de Girona que el salari dels escrivans del rei, del procurador i de la governació sigui idèntica a la que reben els escrivans de Girona. [A]. Original perdut. B. Còpia de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 367v-368.

Que·ls escrivans del senyor rey e del procurador e de la governacion reheben aytal salari con l’escrivan de Gerona. Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, ffideli nostro scriptori gubernacionis Gerunde, qui nunc est et pro tempore fuerit, salutem et gratiam. Nuper scriptoribus nostris et incliti infantis Iacobi, comitis Urgelli et vicecomitis Agerensis, carissimi ffratris et generalis gubernatoris nostri, et eius vices gerentis, scripsimus per nostram litteram sub hac forma: «Petrus, Dei gratia rex Aragonum, et cetera, ffidelibus scrip-toribus nostris et incliti inffantis Iacobi, comitis Urgelli et vicecomitis Agerensis, carissimi fratris et generalis procuratoris nostri, vel eius vices gerentis, presentibus et qui pro tempore fuerint, salutem et gratiam. Ad audienciam nostram noveritis pervenisse quod vos vel ali-qui vestrum de processibus inquisicionum, que fiunt per nos vel dictum inffantem sive eius vices gerentem, petitis ac habere vultis pro quolibet folio sive carta ipsorum processuum maius salarium quam inde habeant seu recipiant scriptores curie loci illius, in quo dicte inquisiciones fiunt, propter quod suplicatum nobis fuit et super eo salubriter provideri. Nos vero, ipsa suplicacione admissa, volumus et vobis dicimus et mandamus quatenus de dictis processibus maius salarium quam dicti scriptores curiarum recipiunt, petere seu recipere nullatenus presumatis, set contentemini dictorum scriptorum curiarum salario antedicto. Datum Barchinone, idus decembris, anno Domini millesi-mo CCC° quadragesimo». Nunc vero /368/ a pro parte iuratorum et proborum hominum civitatis Gerunde percepimus querelose quod vos recipitis et recipere vultis maius salarium de scripturis quam habeant et recipiant scriptores curie Gerunde, quod in dampnum et preiudicium civium civitatis predicte et aliorum infra dictam gubernacionem degencium noscitur verisimiliter redundare. Quocirca, a nobis super hoc remedio iusticie postulato, vobis dicimus et mandamus quatenus maius salarium de scripturis processuum et inquisicionum qui et que accitantur et fiunt in curia gubernatoris predicti quam habeant et recipiant scriptores dicte curie Gerunde, non recipiatis amodo vel petatis, cum non sit consonum racionem, quod vos maius recipiatis salarium quam scriptores nostri et inffantis predicti qui non possunt amplius recipere ex processibus et inquisicionibus quam scriptores officialium Cathalonie curiarum, alias per presentes mandamus gu-bernatori Gerunde, qui nunc est et qui pro tempore fuerit, et eius locumtenenti, quod non permittat per nos recipere maius vel ultra salarium quam recipiunt scriptores dictarum curiarum vicarii et baiuli Gerundensis. Datum Ilerde, quartodecimo kalendas octobris, anno Domini millesimo CCC° XL° sexto. Vidit Iaspertus. a. Al marge dret del foli 368, d’una mà posterior: Salaria scriptorum gubernacionis sunt talia qualia scriptoris curie Gerunde, B.

253 1346 desembre 1. Girona Els jurats de Girona determinen que trenta cosses valen una mitgera i decideixen la forma en què haurà de ser llevada la lleuda dins la ciutat. [A]. Original perdut.


B.

Còpia de A de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 219-221v.

Emformacions de les coçes de la leuda de la ciutat de Gerona e que XXX coçes fan migera e con se leva leuda per los leudés en la dita ciutat.a Noverint universi quod die veneris intitulata kalendas decembris, anno Domini millesimo trecentesimo quadragesimo sexto, comparuerunt intus curiam regiam Gerunde venerabiles Petrus de Scala, Guillelmus Sunearii et Bonanatus de Tornavellis, iurati anni presentis civitatis Gerunde qui, nomine suo et aliorum coniuratorum suorum, presentarunt ac per me Berengarium Mathalini, scriptorem iuratum predicte curie, legi pecierunt et fecerunt venerabili Berengario de Sancto Celedonio, baiulo Gerunde, quandam litteram regiam patentem et sigillo regio sigillatam, prout prima facie apparebat, cuiusquidem littere tenor dinoscitur esse talis: «Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sar-dinie et Corsice comesque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, fideli nostro baiulo Gerunde, qui nunc est et pro tempore fuerit, salutem et gratiam. Nuncius ad nostram presenciam destinatus per iuratos et probos homines civitatis Gerunde nobis humiliter supplicavit quod cum dilectus noster, Bernardus de Burdillis, legum doctor, ex comissione nostra perquisiverit ea et per quem modum lezda in dicta civitate solvi debet, et per processum per ipsum factum ac per confessionem feudatoriorum recipiencium lezdam predictam et iuratis predictis appareat de cuçolibus cum quibus lezda grani levatur, de qua capacitate esse debent predicta nunc et frequenter recognosci facere dignaremur. Igitur dicta supplicacione benigne admissa, vobis dicimus et mandamus quatenus predicta singulis annis una cum dicto Bernardo recognoscatis et examinetis et examinari et recognosci faciatis frequenter eaque servetis et servari etiam faciatis ad unguem sub forma et capacitate contenta in processu predicto et hoc aliquatenus non mutetis. Datum Valencie, quintodecimo kalendas iunii, anno Domini millesimo trescentesimo quadragesimo sexto. Vidit Iaspertus». Et ipsa eadem die veneris et hora quasi in eodem instanti, supradicta littera fuit per dictum venerabilem Petrum de Scala, iuratum, nomine suo et aliorum coniuratorum suorum, per me scriptorem predictum lecta et recitata venerabili Bernardo de Burdil-/219v/-lis, legum doctori predicto, in eius hospicio personaliter cons-tituto. Quaquidem littera per modum predictum predictis venerabilibus baiulo et Bernardo de Burdillis, legum doctori, presentata, dicti venerabiles iurati requisiverunt ipsos quod dictam litteram et contenta in ea observent et faciant inviolabiliter observari et ipsi venerabiles baiulus et Bernardus de Burdillis, legum doctor, responderunt quod ipsi cum omni reverencia erant parati mandatum regium supradictum effectualiter cum reverencia in omnibus et per omnia adimplere tociens quociens per venerabiles iuratos fuerint requisiti. Postmodum vero die veneris, intitulata octavodecimo kalendas ianuarii, anno Domini predicto, instante et requirente venerabili Petro de Scala, nomine quo supra et nomine etiam aliorum coniuratorum suorum, venerabiles baiulus et Bernardus de Burdillis, legum doctor, predicti, volentes et considerantes rite et iuste procedere in predictis, volentes etiam et cupientes mandatis regis in omnibus obedire, iusserunt diem assignari venerabilibus iuratis et Guillelmo Bayerii et Guillelmo Granelli, locumtenentibus venerabilis Bernardi Berthoni, procuratoris regii in gubernacione Gerundensi, si sua putaverint interesse ad comparendum coram ipsis per Bonanatum Ioffridis, sagionem baiulie Gerunde, ad diem sabbati proxime. Quiquidem sagio, rediens quasi incontinenti, dixit predictam assignacionem fecisse venerabilibus Petro de Scala, Bonanato de Tornavellis et Petro de Columbariis, iuratis, et Guillelmo Bayerii et Guillelmo Granelli, nominibus quibus supra. Qua die sabbati predicta, intitulata septimo decimo kalendas ia-nuarii, anno Domini predicto, coram venerabilibus, baiulo et Bernardo de Burdillis, legum doctori,b comissariis supradictis, comparerunt Guillelmus Bayerii et Guillelmus Granelli, locumtenentes venerabilis Bernardi Berthoni, procuratoris regii in gubernacione Gerundensi, prout dixerunt, ex una parte, et venerabiles Petrus de Scala, Bonanatus de Tornavellis, iurati predicti, nominibus propriis et aliorum coniu-ratorum suorum, ex altera. Qui venerabiles iurati, nominibus quibus supra, requisiverunt supradictos dominos comissarios, prout iam super ipsos requisiverant, ut mandatum regium supradictum compleant et exequantur iuxta ipsius littere seriem et tenorem. Et dicti venerabiles Guillelmus Bayerii et Guillelmus Granelli, nominibus supradictis, dixerunt quod placet eis ut predictum mandatum regium supradicti domini comissarii faciant et exequantur iuxta formam eis traditam in littera supradicta. Et hiis peractis, supradicti venerabiles iurati requisiverunt Raymundum Viaderii, notarium Gerunde presentem, ut fidem faciat de processu in supradicta littera regia contento venerabilibus comissariis supradictis /220/ penes quem notarium erat processus predictus. Quiquidem notarius incontinenti exhibuit et produxit coram predictis comissariis quendam processum qui habitus fuit, ut asseruit, pro predictis in posse venerabilis legum doctoris predicti. Qui pro-cessus est forme maioris et qui incipit anno Domini millesimo CCC° vicesimo quinto, die lune, qua legebatur terciodecimo kalendas iunii. Quibus prehabitis, supradicti comissarii assignarunt diem supradictis iuratis et locatenentibus procuratoris regii supradicti, ut sint presentes, si sua putaverint interesse ad recognoscendum predictos consulos sive coçes ad diem lune proxime.


Qua die lune supra assignata, intitulata quintodecimo kalendas ianuarii, anno Domini predicto, comparuit Petrus de Stanyoll, sagio baiulie, qui retulit se mandato supradictorum comissariorum presentem diem ad idem quod super supradictis venerabilibus iuratis et Guillelmo Bayerii continuasse ad diem martis proxime. Qua die martis predicta, intitulata quartodecimo kalendas ianuarii, anno Domini supradicto, coram venerabilibus dominis co-missariis comparerunt venerabiles Petrus de Scala et Bonanatus de Tornavellis, iurati, ex una parte, et Guillelmus Granelli et Guillelmus Bayerii, nominibus quibus supra, ex altera, presente Petro de Car-donetis, levatore sive leuderio pro domino rege, et dicti baiulus et Bernardus de Burdillis, legum doctor. Attendentes in dicto processu per dictum Raimundum Viaderii exhibito, in capitulis per partem venerabilium iuratorum civitatis Gerunde oblatis, que incipiunt «ad informandum et certifficandum vos venerabiles et discretos Fferrarium de Lilleto, baiulum Cathalonie generalem, et cetera», contineri quoddam capitulum tenoris sequentis: «item, ad informandum et certifficandum vos venerabiles antedictos qualiter leude exhigi et levari consueverunt et debent per dominum regem et favaterios leudarum que percipiuntur in Gerunda de bladis, fructibus et aliis rebus diversis infrascriptis, ponunt supradicti iurati et probare intendunt quod leudarii ipsarum leudarum seu emptores et collectores earumdem levaverunt et receperunt ac recipere et levare consueverunt racione leude de bladis hominis forensis vel forencium que apportarentur ad dictam civitatem ad vendendum, scilicet de qualibet migeria ipsorum bladorum, un coç et non ultra et ille coç esse consuevit et debet talis et tante capacitatis et non ultra quod triginta coçes facerent unam migeriam». In fine cuius capituli continebatur talis responsio facta per partem regiam et feudatoriorum partem in ipso processu fa-ciencium. Credunt et etiam de civitatensibus de media leuda pertinenti ad dictos favaterios, de quibus dominus rex non potuit eis privilegium /220v/ indulgere. Necnon attendentes quod in capitulis per partem regiam et feudatoriorum oblatis que incipiunt: «ad informacionem dicti venerabilium Fferrarii de Lileto et cetera», continetur quoddam capitulum tenoris sequentis: «item, dicit et probare intendit quod leudarii seu collectores leudarum receperunt et recipere consueverunt pro leuda grani quod venderetur in civitate predicta pro leuda, scilicet de qualibet migeria ipsius grani unum coç. De quibus coç triginta faciunt migeriam et de una quarteria medium coç et de media quarteria unum coç modicum». In fine cuius capituli continetur talis responsio facta per partem iuratorum. Idem, attendens etiam quod iuxta tenores dictorum capitulorum et responsiones ad ipsa capitula factas constat quod lo coç cum quo leuda que percipitur in Gerunda de bladis et consuevit et debet levari, debet esse talis et tante capacitatis quod triginta coçes faciant unam migeriam. Inceperunt recognoscere et examinare coçes cum quibus ipsa lezda levatur et qui coçes erant in posse Petri de Cardonetis, leudarii supradicti. Quibus cociis per dominos venerabiles comissarios supradictos recognitis et examinatis, presentibus supradictis venerabilibus iuratis, Guillelmo Bayerii et Guillelmo Granelli et Petro de Cardonetis, nominibus quibus supra, fuit inventum quod dicti cocii cum qua levabatur leuda grani, erant maioris capacitatis quam esse deberent iuxta tenorem et continenciam dictorum capitulorum. Et cum illa die non possent ipsi cocii reduci per venerabiles comissarios supradictos ad formam et capacitatem iuxta tenorem dictorum capitulorum, nichil aliud fuit ipsa die processum in predictis. Postquam die sabbati, intitulata tercio kalendas ianuarii, anno Domini predicto, coram supradictis venerabilibus comissariis com-parerunt Petrus de Scala, Guillelmus Sunyerii et Bonanatus de Tornavellis, iurati civitatis Gerunde, nominibus suis et aliorum coniuratorum suorum, ex una parte, et dictus Petrus de Cardonetis, leudarius, ex altera. Et licet venerabili Bernardo Berthoni, procuratori regio in gubernacione Gerundensi, presens dies et hora, de mandato dictorum comissariorum assignata fuisset per Raymundum Guimerosa, sagionem baiulie Gerunde, prout idem sagio rediens dixit: “nullus comparuit pro ipso venerabili procuratore regio”. Et dicti venerabiles baiulus et Bernardus de Burdillis, legum doctor, comissarii supradicti, attenden-tes ex tenoribus dictorum capitulorum in dicto processu coram eis exhibito ac confessiones factas ad ipsa capitula tam pro parte feu-datoriorum recipiencium partem in ipsa leuda grani, quam venerabilium iuratorum et aliter ex contentis in dicto processu, constare lo coç cum quo leuda grani levatur et levari consuevit, debere esse talis forme et capacitatis c quod triginta faciant migeriam Gerunde, recognitis, ut predictum est, cociis cum quibus dicta leuda levabatur primitus per ipsos dominos comissarios, reducentes ad illam formam et capacitatem, sub qua per contenta in dicto processu, ut predictum est, constat debere esse cocios cum quibus dicta leuda grani debet et consuevit levari, videlicet quod triginta cocii facere debent migeriam, tradiderunt dicto Petro de Cardonetis, leudario, tres cocios fusteos et signatos signo regio. Qui /221/ cocii fuerunt recogniti et mensurati in presencia supradictorum venerabilium comissariorum et venerabilium Petri de Scala et Guillelmi Sunyerii, iuratorum predictorum, ac etiam Petri de Cardonetis, predicti leudarii, et mei Berengarii Mathalini, scriptoris iurati curie, per Ffrancischum de Pirario, signatorem et recognitorem mensurarum civitatis et vicarie Gerunde. Cum quibus cociis de cetero dicta leuda grani levetur, videlicet unum talis capacitatis quod triginta cocii rasi faciunt migeriam cum quo cocio migeria grani leudetur et alium talis capacitatis quod triginta rasi faciunt unam quateriam, cum quo grani quarteria leudetur, et alium cocium


talis capacitatis quod triginta rasi faciunt mediam quarteriam cum quo media quarteria grani leudetur. Quibus prehabitis, Petrus de Cardonetis, tanquam leudarius, ut asseruit, verbotenus requisivit dictos comissarios quod, antequam mutent vel innovent cocios dicte leude, vocent et vocari faciant ad predicta venerabiles Bernardum Berthoni, procuratorem regium in gubernacionem Gerundensem et favaterios in dicta leuda partem habentes et hoc antequam removeant cocios antiquos. Et dicti venerabiles domini comissarii dixerunt quod iuxta tenorem comissionis supradicte ipsi non habent vocare dictum venerabilem procuratorem regium vel alium, set per se possent ipsos cocios regognoscere et reducere ad capacitatem quam constat esse debere iuxta tenorem dicti processus. Ipsi tamen ad recognoscendum ipsos cocios processerunt, vocatis venerabilibus iuratis et venerabilibus Guillelmo Bayerii et Guillelmo Granelli, locatenentibus dicti venerabilis procuratoris regii, necnon citarunt dictum venerabilem procuratorem regium per Raimundum Guimerosa, sagionem predictum, ad videndum dictam recognicionem qui ut dictus sagio retulit impetitus propter computa adesse non poterat, ut predicta constant per processum supradictum, et etiam obtulerunt se fore paratos ipsi domini comissarii iterum ipsos cocios recognoscere et recognosci facere in presencia venerabilis procuratoris regii supradicti si adesse voluerit ad predicta iterum recognoscenda. Que fuerunt acta in hospicio habitacionis dicti venerabilis Bernardi de Burdillis, legum doctoris, die sabbati supra proxime intitulata, presentibus quibus supra et testibus, Guillelmo de Pirario, scriptore, Guillelmo Granelli et Ffrancisco Parerii, signatore predicto. Postmodum vero die veneris intitulata pridie idus ianuarii, anno Domini predicto, in presencia venerabilium Bernardi de Burdillis, legum doctoris, et Berengarii de Sancto Celedonio, baiulo, comissariorum predictorum, fuerunt adducti et presentati per Petrum de Cardonetis, leudarium, et per Ffranciscum de Pirario, signatorem, supradictos, tres cocii ferrei rotunde forme /221v/ et cum mantin. Quiquidem tres cocii erant talis capacitatis qualis erant cocii fustei supratacti, videlicet unus cum quo leudetur migeria grani et alius cum quo leudetur quarteria grani et alius cum quo leudetur media quateria grani. Et ipsis tribus cociis per ipsos dominos comissarios cum supratactis fusteis recognitis et examinatis in presencia Petri de Cardonetis, leudarii, et mei Berengarii Mathalini, scriptoris, predictorum, et ipsis inventis talis capacitatis esse qualis erant cocii fustei supradicti, fecerunt ipsos tres cocios ferreos et quemlibet ipsorum per dictum signatorem signari signo regio a parte interiori in quatuor partibus sive locis ipsorum coceorum, scilicet uno in medio sive solo, altero subtus oram a parte anteriori, et altero subtus ipsam oram a parte dextera et altero etiam, sub simili modo a parte sinestra. Et unus trium coceorum, qui erat maior, erat talis et tante capacitatis, quod triginta cocii rasi faciunt migeriam et alius, scilicet medianus, erat talis et tanta capacitatis quod triginta rasi faciunt quarteriam et alius, scilicet minor, erat talis et tante capacitatis quod triginta rasi faciunt quarteriam et alius, scilicet minor, erat talis et tante capacitatis, quod triginta cocii rasi faciunt mediam quarteriam. Et ipsis signatis et recognitis, fuerunt omnes ipsi tres cocii per dictos dominos comissarios dati et traditi pro leudando per modum supradictum venerabili Petro de Cardonetis, leudario supradicto, die et anno supradictis, ac presentibus testibus, Petro Serra et Poncio de Aulina, fferrariis Gerunde. Eg+o Iacobus de Hospitali, scriptor publicus curie vicarie et baiulie Gerunde, auctoritate regia substitutus a Bernardo de Cervaria, dicte curie scriptore publico, predicta omnia et singula de processu inde facto in dicta curia et coram dictis comissariis, sumens et in presentem publicam formam redigens ad instanciam dictorum venerabilium iuratorum, hec scribi feci et clausi cum suprascripto in XIIIa linea ubi dicitur «ad diem sabbati proxime» et in XLIXa ubi legitur «die sabbati», et in LVI a ubi scribitur «dictos» et in presenti clausura ubi narratur «auctoritate regia», substitutus a Bernardo de Cervaria, dicte curie scriptore publico. a. Marge esquerre, f. 220, línies 19-30: clau i nota, B.

b. doctoris, B.

c. capicitatis, B.

254 1349 agost 25. València El rei Pere III mana al batlle de Girona i a dos prohoms de la ciutat de fer ordinacions sobre les guerres que oposen cavallers i generosos, per evitar tot escàndol i dany per la ciutat, sots pena de presó i empara de béns. [A]. Original perdut. B. Còpia de A de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 372v.

Que·l batle de Gerona ab II pròmens de la ciutat fassa ordinacions en la ciutat per les guerres dels cavalers e generoses; que non fassen scàndol ne dan en la ciutat sots pena de cors e de béns.a Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, ffideli suo Bernardo Margariti, baiulo Gerunde et alii qui pro tempore fuerint, salutem et gratiam.


Ex parte iuratorum civitatis pretacte gravius est ad nos delata querela quod nonnulli milites et persone generose episcopatus Gerunde cum fautoribus et valitoribus eorumdem propter guerras, dissenciones seu bandos, quas inter se habent, sepe et sepius, ad civitatem veniunt supradictam ibidem palam et occulte personis ipsius civitatis non merentibus inferendo vulnera, dampna, varia et diversa, quibus per nostros officiales predictis, ut fertur, nullum remedium adhibetur in dictorum civium et rey publice civitatis eiusdem preiudicium et gravamen, propter quod fuit nobis humiliter supplicatum super hiis decens remedium adhiberi, taliter quod dicta civitas qui desiderat sub pacis federe confoveri anoxiis preservetur et ab oppressionibus, quorumcumque remaneat illabata. Nos itaque, dicta supplicacione admissa benigne, vobis dicimus et mandamus quatenus, assumptis duobus probis hominibus civitatis pretacte, ordinaciones et provisiones quas una vobiscum iurati dicte civitatis fecerint, super eis faciatis sub pena corporis et bonorum contrafacientibus imponenda penitus observari tale super predictis studium adhibendo quod recta regendo et indirecta dirigendo in plana aspera convertatis. Datum Valencie VIII° kalendas septembris anno Domini M° CCC° quadragesimo nono. Examinavit Roma. a. D’una mà posterior: Vide in f. CCCLVI, B.

255 1351 gener 21. Perpinyà El rei Pere III erigeix les ciutats de Girona, Vic, Manresa i les viles de Besalú, Berga, Camprodon, Sant Pere d’Avira, el vescomtat de Bas, les viles de Castellfollit, de Torroella de Montgrí, Pals, Figueres, etc. en ducat de Girona, i el primogènit Joan és creat duc de Girona. [A]. Original perdut. B. Còpia pergamí, nº 697 (545 × 604 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG escrita per Bartomeu Llor, notari del rei, el 12 de maig de 1351. C. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 1538, f. 3v-6v. D. Còpia de B de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 85v-89v. a. Ed. de la còpia D per Claudio E. GIRBAL, El principe de Gerona, Girona, 1865, p. 45-51.

Novela ereccion del duchat de Gerona e con lo molt alt senyor en Johan, primogènit del senyor rey en Pere, fo creat duch de Girona. Hoc est translatum sumptum fideliter a quodam publico ins-trumento bulla aurea illustrissimi domini regis Aragonum inpendenti comunito, non viciato, nec cancellato, nec in aliqua sui parte suspecto, sed omni vicio et suspicione carente, cuius tenor dinoscitur esse talis: «In nomine sancte et individue Trinitatis amen. Nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice co-mesque Barchinone, Rossillionis et Ceritanie, ad noticiam presencium et memoriam futurorum, quidquid ad utilitatem tradite nobis adeo reipublice pertinet civitatesque et loca sub uno unire regimine ipsas-que dignitatum titulis insignire ac eis de competentibus rectoribus providere, culmini tantum principali competere, nemini venit in dubium, cum super istis promulgande quoque legis auctoritatem fortune sibi vendicet eminencia, hinc est quod nos, rex predictus, attendentes nostreque mentis aciem dirigentes ad legalitatem fidemque insignem, quas ad nos et predecessores nostros habuerunt et habent civitates Gerunde, Minorisse et Vici, necnon ville Bisulduni, Berge, Campirotundi, Sancti Petri de Auro, necnon et vicecomitatus de Basso, Castrifolliti et ville Turricelle de Montegrino, de Pals et de Ffigueris et omnia et singula castra, ville et loca in vicariis et baiulis ac procuracionibus Gerunde, Bisulduni, Bagiarum, Berge et Berguitani, Ausone, Vici, Rivipulli et Rivipullensi, Campirotundi, de Regali, vicecomitatus de Basso, Turricelle de Montegrino et de /86/ Ffigeriis predictorum, considerantes insuper ac prehabito maturo ac digesto consilio, recensentes, pro nunc et temporibus, per nos infra taxandis nostre rey publice expedire dictas civitates, villas et loca, baiulias et vicarias ac procuraciones et cetera supradicta sub uno eodemque gubernari rectore et duce. Dictas civitates, villas et loca, baiulias et vicarias sub uno ducatu gubernandas nostra auctoritate regia erigimus et unimus ipsasque ducatus preheminenciis extollimus ac etiam insignimus. Decernentes ipsas exinde predictis temporibus nuncupari ducatum, qui Gerunde nomine apellatur, cui ducatui unus dux prefi-ciatur, qui dux Gerunde intituletur et nuncupetur, omnesque pre-heminencias de iure vel consuetudine ducatui competentes nostra regia auctoritate eidem tribuimus etiam et donamus. Sane, cum inter cetera que nobis a superna sunt tollata clemencia illud reputamus precipuum, quod, hodiernis diebus, nobis largitus est Deus omnium retributor, videlicet vos inclitum infantem Iohannem, nostrum primogenitum precarissimum, per quem nobis imo universis Christi fidelibus gaudium nostreque universali dicioni status tributus est pacificus et tranquillus, quem ex illustri ac precarissima Alionora, regina Aragonum, consorte nostra, suscepimus in Domino exultantes, dumque consideramus ac solerci etiam meditacione pensamus statum mag-nificum quem secundum vestram illustrem et preclaram originem quam ex utroque parente trahitis vos manutenere opportet nostris humeris b incumbentem. Consideramus


insuper quod in vestri augmen-to augemur et in vobis propter spem future successionis in regno conservamur vosque unam personam et unum corpus nobiscum repu-tamus, sicque vos dignitatibus illustrando, terras et dominaciones vobis donando, nichil alienamus, quinimo in nostri patrimonii corpus convertimus, dum videmus /86v/ quod, secundum leges romanas, vos qui, ut primogenitus noster quod amodo dominus extimamini etiam nobis vivo, nec post mortem nostram hereditatem percipere, sed magis liberam administracionem consequi, censemini et nancisci, idcirco hiis et aliis que nostrum animum ac regie celsitudinis magnanimitatem ad hoc consilio prudenti ac maturo monerunt, vos infantem predictum in ducem dicti ducatus promovendum ducimus ac de eo vobis tenore presencium providemus. Volentes et decernentes quod vos, salvis tamen modis, formis et retencionibus infrascriptis, dictum ducatum et eius dominium pleno iure habeatis et eiusdem dux nuncupemini, quandiu, nobis vivente, vobis fuerit vicecomes, et post mortem etiam nostram donec quindecim annos etatis vestre compleveritis, ut inferius declaratur. Dictum tamen ducatum cum omnibus supradictis vobis, dicto infanti, concedimus et donamus in feudum honoratum absque cuiusque prestacione servicii per vos tenendum, salvis infrascriptis, quamdiu vobis fuerit vicecomes et post mortem etiam nostram donec etatem quindecim annorum compleveritis, ut prefertur, cum dictis civitatibus, castris, villis, comitatibus, vicecomitatibus, rochis, fortali-ciis eorumdem, domibus, turribus et aliis quibuscumque iuribus nobis pertinentibus in terminis dicti ducatus, portubus maris, ripacitis, comitibus, vicecomitibus, comitoribus, varvessoribus et baronibus seu richis hominibus, militibus, dominabus, civibus, burgensibus, hominibus et feminis, cuiuscumque status seu preheminencie sint, cristianis, iudeis et sarracenis in predictis civitatibus, villis, vicecomitatu, castris et locis habitantibus et habitaturis et cum omni cognicione pacis et treuge, mero et mixto imperio et omnimoda iurisdiccione civili vel criminali, alta vel baxia, cumc salinis, piscacionibus, venacionibus, mineris, trobis, fluminibus, vectigalibus et aliis exitibus et proventibus quibuscumque, molendinis, furnis, questiis, subsidiis, adempriviis, serviciis realibus vel personalibus et eorum redempcione, monetatico, cenis, albergiis, feudis, feudatariis, potestatibus et emparis et cum omnibus aliis iuribus in dicto ducatu, prout melius ad nos pertinent integro statu ac etiam pleno iure, investientes vos de ducatu eodem et omnibus aliis supradictis in vosque transferentes dominium predictorum omnium /87/ irrevocabiliter pleno iure, inducentes vos in possessionem corporalem seu quasi eorumdem, prout melius dici et fieri potest ad vestram utilitatem. Promittentes nichilominus vobis quod realiter omnium predictorum possessionem seu quasi vobis trademus seu illi quem ad hoc cum potestate hoc faciendi deputaverimus loco nostri. Dantes nichilominus et concedentes vobis predicto, per nos deputato seu deputando, liberam facultatem auctoritate vestra propria seu predicti per nos deputati seu deputandi, adhipiscendi possessionem seu quasi omnium predictorum ipsamque apprehensam libere retinendi, nos vero interim constituimus nos vestro nomine possidere et tenere eadem. Et nichilominus ex causa donacionis huiusmodi cedimus in vosque transferimus omnes acciones reales, personales et mixtas et alias quascumque nobis competentes in omni-bus supradictis contra quascumque personas vel res racione eorum, quibus possitis experiri in iudicio vel extra, quemadmodum nos possemus ante donacionem presentem, ut autem presens donum stet perenniter in convulsum ac firmum, vos pro predictis ad hominem recipimus manibus comendatum. Dantes vobis potestatem dicti ducatus et pertinenciarum eiusdem, comendantes vobis castellanias, honores, quos et quas comites, vicecomites seu alii quicumque, cuiuscumque status seu preheminencie existant, pro nobis tenent infra dictum ducatum. Ffaciemus insuper vos acquirere per manum illius senioris pro quo tenemus honores, si quos infra dictum ducatum pro alio tenemus, et in quantum etiam possumus, facimus de presenti. Mandantes nichilominus tenore presencium universis et singulis comitibus, vicecomitibus, comitoribus, baronibus, varvessoribus, militibus, civibus, burgensibus et aliis quibuscumque et cuiuscumque status vel condicionis existant, quod vos exinde pro domino habeant vobisque in omnibus et singulis infra dictum ducatum existentibus, sicut nobis ante presentem donacionem faciebant et tenebantur, pareant et intendant vobisque propter dictis prestent homagium ac fidelitatis etiam iuramentum. Nos enim presencium tenore absolvimus omnes et singulos comites, vicecomites et /87v/ omnes alios supradictos ab omni homagio, dominio et fidelitate quibus nobis astricti sunt pro predictis. Retinemus tamen nobis quod vos, dictus infans et dux, dare teneamini et detis nobis potestatem, iratus et paccatus infra decem dies postquam fueritis requisitus, scilicet pro civitate, baiulia et vicaria tota Gerunde, de civitate Gerunde, pro villa, baiulia et vicaria Bisulduni, de dicta villa Bisulduni, pro civitate, baiulia et vicaria Minorise, de civitate Minorise, pro villa, baiulia et vicaria Berge et Berguitani, de villa et castro Berge, pro civitate, baiulia et vicaria Vici, de civitate Vici, pro villa, baiulia et vicaria Campirotundi et de Regali, de villa Campirotundi, pro vicecomitatu de Basso et procuracione eius ac Castrofollito, de dicto Castroffollito, pro villa et procuracione Turricelle de Montegrino, de dicta villa et castro Turricelle de Montegrino, pro villa et baiulia de Figeriis, de villa de Ffigeriis, hoc adiecto quod nos dictas potestates petere et recipere minime possimus, nec vos easdem nobis dare teneamini, donec perfeceritis etatem viginti annorum. Nos enim vobis hoc de presenti concedimus graciose. Retinemus insuper quod in generali curia, que nunc Perpiniani celebratur, et alias quociens in futurum in Catalonia vel alibi curiam vel parlamentum generale


contingerit celebrari, universitates civitatum, villarum et locorum infra dictum ducatum sitorum, de mandato nostro vocate vel infuturum voccande, teneantur ad dictam curiam et parlamentum procuratores suos speciales seu nuncios destinare, sicut tenebantur ante presentem donacionem, vos etiam cum etatem annorum quindecim excesseritis et non ante ad dictam curiam vel parlamentum generale teneamini modo simili convenire. Retinemus insuper nobis tocius dicti ducatus regimen et administracionem ac fructuum, reddittuum et omnium proventum et aliorum quorumcumque emolumentorum per-cepcionem, quos nostros faciamus donec etatis vestre compleveritis annos quindecim antedictos, illustri tamen regina, matre vestra, infra dictum tempus superstite /88/ in humanis vel etiam non superstited nobis tamen non convolantibus ad vota secunda. Si vero vobis existente infra dictam etatem annorum quindecim dictam reginam, matrem nostram, debitum contingeret persolvere naturale nobis superviventi-bus et ad secunda vota convolantibus, tunc, ipso facto, etiam ante quindecim annos etatis vestre, regimen et administracio et fructuum et aliorum emolumentorum percepcio ad vos seu ad illlum cui regimen vestre persone et administracionem dicti ducatus comiserimus, pertineat pleno iure ac totaliter devolvatur sic quod tradicione aliqua non sit opus. In omnem vero casum quo vos etatem dictorum quin-decim annorum excesseritis ad vos bonorum predictorum administracio et fructuum percepcio pleno iure continue devolvatur. Retinemus etiam nobis quod quamdiu administracionem, ut premittitur, tenebimus ducatus predicti, possimus petere, exhigere et habere a comitibus, vicecomitibus et aliis quibuscumque dicti ducatus armorum exercitum, hostem et cavalcatam et omnia alia servicia et alia quecumque iura que poteramus exercere et habere in eis ante presentem donacionem. Et etiam in omni casu et eventu retinemus nobis hostes, exercitus et cavalcatas in hominibus dictarum civitatum, villarum et locorum omnium predictorum. Premissa itaque omnia et singula, prout supe-rius sunt expressa, vobis dicto infanti et duci et notario infrascripto pro vobis legitime stipulanti, paciscenti et recipienti, tenere, servare ac servari facere et nunquam contrafacere vel venire per nos vel alium de iure vel de facto promittimus et iuramus ad sancta quatuor Evangelia, nostris manibus corporaliter sponte tacta, omnem deffectum, si quis forsan existeret, in presenti donacione vel racione proprie potestatis vel racione vestre infantibus etatis vel alias quovis /88v/ modo nostra regia auctoritate, tollentes, sanccientes et ex certa sciencia statuentes presentem donacionem et alia supra et infra contenta per inde valere ac si vos vestri iuris vel alias etatis intellectus capacis existeretis, iure seu lege non obstantibus quibuscumque. Nos enim de nostre regie potestatis plenitudine super dictis deffectibus et aliis quibuscumque qui forsan in premissis existerent de iure vel alias vobiscum ex certa sciencia dispensamus. Quam dispensacionem dicti iuramenti vinculo confirmamus et etiam roboramus in vim legis predicta omnia sanccientes. Volumus tamen et presentis serie statuimus quod presens donacio duret in vobis dicto infante et ducatus ereccio in ducatu predicto, quamdiu, nobis viventibus, nobis fuerit vicecomes et post mortem etiam nostram donec vos annos quindecim compleveritis etatis vestre, post mortem vero vestram nobis vobis superstitibus vel predeffunctis vel etiam in vita vestra nobis vobis predeffunctis, postquam tamen vos dictam etatem annorum quindecim excesseritis et ad regalem dignitatem ad quam tunc assumendus proculdubio eritis, assumptus fueritis confestim ducatus predictus, ipso facto, totaliter finiatur, vosque ex tunc non nominemini nec possitis ducis nomine nuncupari. Quinimo dictus ducatus et omnia et singula supradicta in statum reducantur pristinum in quo erant ante presentem donacionem et ducatus erreccionem. Nolentes imposterum quod nos vel vos vel alium successorem nostrum hoc ad consequenciam trahi posse. Cum per nunc et temporibus per nos supra tatxatis supradicta ex causa duximus statuenda. Predictam autem donacionem vobis, dicto infanti, facimus tanquam primogenito et ut nobis successuro in regnis et non aliter, nec per hoc quicquam a corona nostra cui vos vere reputamus unitum etiam nobis /89/ vivo intendimus separare. Mandantes per hoc presens publicum instrumentum universis et singulis officialibus et subditis nostris, presentibus et futuris, quod premissa omnia et singula teneant firmiter et observent et ab aliis inviolabiliter faciant observari et non contraveniant nec aliquem contravenire permittant quavis causa seu etiam racione. Hec igitur omnia et singula supradicta, ut dicta et expressa sunt supra, facimus, paciscimur et promittimus vobis primogenito nostro et duci sepedicto necnon et notario infrascripto, tanquam publice persone pro vobis et aliis etiam personis quarum interest et intererit recipienti et paciscenti ac etiam legittime stipulanti. In huius rey autem perenne testimonium presens publicum instrumentum fieri iussimus et nostre bulle auree munimine insigniri. Actum et datum in castro Perpiniani, die vicesima prima ianuarii, anno a nativitate Domini M째 CCC째 quinquagesimo primo. Vidit Iaspertus. Signum (signe reial) Petri, Dei gratia regis Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corcise comitisque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie qui hec laudamus, firmamus et iuramus. Rex Petrus. Testes huius rei sunt: nobiles Petrus de Fonelleto, vicecomes de Insula de Caneto, Guillelmus Galcerandi de Rochabertino, Petrus de Montechateno, regens officium procuracionis Cathalonie generalis, Berengarius de Apilia, camarerius, et Poncius de Sancta Pace et Bernardus de Thous ac Matheus Mercerii, maiordomus domine regine, milites, Iacobus de Ffaro, Berengarius de Codinachs, magister racio-nalis, et Iaspertus de Tregurano, consiliarii dicti domini Regis.


Sig+num Mathei Adriani, dicti domini regis scriptoris, secretarii et regia auctoritate notarii publici per totam terram et dominacionem eiusdem, qui predictis interfuit et hoc scribi fecit et clausit. /89v/ Signum (signe reial) Petri, Dei gratia regis Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comitisque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie qui huic translato a dicto suo originali fideliter sumpto et cum eodem de verbo ad verbum legittime comprobato, nostram auctoritatem apponimus et decretum appositum hic per manum fidelis scriptoris nostri Bartholomei de Lauro, notarii infrascripti, in civitate Barchinone, XIIª die madii, anno a nativitate Domini M° CCC° quinquagesimo primo, quodquidem translatum nostro pendenti sigillo iussimus roborari. Examinavit Roma. Sig+num mei Bartholomei de Lauro, scriptoris dicti domini regis et eius auctoritate notarii publici per totam terram et dominacionem suam, qui hoc translatum a suo originali fideliter sumptum et cum eodem de verbo ad verbum legitime comprobatum et postmodum auctorizatum et firmatum per dictum dominum regem, ut supra patet, scribi feci cum litteris rasis et emendatis in linea IX a ubi dicitur «vosque» et in Xª ubi legitur «hereditatem», et clausi die et anno prefixis. a. Al marge esquerre, f. 86, clau: l. 21-22; al marge esquerre, f. 87v, clau: línies 1-5, 12-14 i 21-24. Al marge dret, f. 88, clau: l. 15-18. F. 88v, nota a les dues últimes línies, D. b. Forat de 5 mm, D. c. Al verso, forat de la mateixa mida,D. d. supestite, D.

256 1351 gener 21. Perpinyà El rei Pere III escull Bernat de Cabrera, conseller i vescomte de Bas, com a tutor del duc de Girona, fins a l’edat de 15 anys. [A]. Original perdut. B. Còpia pergamí, nº 1.638 (638 × 668 mm), en altre temps segellada, conservada a l’AHCG, escrita per Bertomeu de Llor, el 12 maig de 1351. C. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 1538, f. 4v-6. D. Còpia de B de mit jan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 90-94v.

Com en Bernat de Cabrera fo creat e elegit per lo senyor rey en nudriç del senyor duch e contenen-s’i moltes coses e moltes provisions. Hoc est translatum sumptum fideliter a quodam publico instrumento, sigillo magestatis illustrissimi domini regis et sigillo sere-nissime domine regine Aragonum, eius consortis, inpendenti comunito, non viciato, nec cancellato, nec in aliqua sui parte suspecto, sed omni vicio et suspicione carente, cuius tenor dinoscitur esse talis: «In Dei nomine et eius divina gratia. Si naturaliter parentes de erudicione et custodia filiorum solliciti debent esse, potissime reges et principes circa suorum filiorum primogenitorum erudicionem et custodiam debent solerci diligencia vigilare cum negligencia parentum circa custodiam et erudicionem ipsam, tanquam reprehensilibis, debeat totaliter evitari. Hac itaque consideracione commoti, pateat universis quod nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maiori-carum, Sardinie, Corsice comesque Barchinone, Rossilionis et Cerita-nie, prospicientes ab illustri Alionora, regina Aragonum, coniuge nostra karissima ex Dei insigni, dono prolem desideratam diu a nobis et nostris ffidelibus subditis suscepisse, scilicet, inclitum infantem Iohannem, karissimum primogenitum nostrum, ducem Gerunde, quem in cuius viceribus cordis nostri dileccionis amore et benediccionis paterne dulcedine amplectimur toto corde. Animadvertentes insuper utile et optimum fore ut provideatur dicto infanti, primogenito nostro, potissime in puerili etate que opportunior est erudicioni et morum informacioni de alumpno et educatore idoneo, provido et modesto qui mente ingeniosa, honestate vite ac bonis moribus et experta erudicio-ne et doctrina multipliciter sit edoctus et qui sic ad curam, doctrinam et erudicionem ipsius intendat quod de dicto infante et duce, dum in tenera etate fuerit, in providendo sibi de nutrice proficua et aliis que sibi necessaria et opportuna fuerint curam habeat specialem. Et eundem etiam infantem et ducem cum hoc requisierit eius etas, in bonis instruat moribus et informet quique inter ea que doceri possunt, Deo propicio, sciat eligere /90v/ meliora, nec totum ex alienis studiis accipiat, sed aliqua et multa bona inveniat de se ipso ut eundem infantem possit instruere moribus, sapiencia et doctrina que in ipso infante quem speramus, prestante Domino, post cursum nostre presentis vite regnaturum feliciter in regnis nostris, comitatibus atque terris, necessaria sunt et pluribus esse poterunt utiles in regimine populorum. Idcirco ad vestri nobilis et dilecti consiliarii nostri Bernardi de Capraria constantem expertam et approbatam industriam ac stretivam nobilitatem et fidelitatem precipuam, quam preteritis tem-poribus in nostris maximis et nostro regio nostreque rei publice statui periculosis negociis que inter alia industria ac genioso consilio et opera vestris finem optimum habuerunt, nobis utilem hostendistis et quam in dicto filio nostro et eius utili erudicione, custodia et doctrina speramus utile et proficuum afferre, annuente Altissimo, incrementum, mentis nostre aciem dirigentes, vos dictum nobilem in alumpnum et educatorem dicti infantis et ducis eligimus, constituimus, decernimus et etiam ordinamus. Statuentes et decernentes huius instrumenti publici serie et etiam ordinantes quod idem infans et dux apud vos et sub vestri solerci


custodia atque cura felici, usque quo idem infans et dux etatis sue quintum decimum annum compleverit, custodiatur, alatur et nutriatur, ita videlicet quod, viventibus nobis et illustri regina predicta, genitrice infantis et ducis iamdicti, vel eadem regina ab hac lucea substracta, superviventibus nobis ante tamen quam aliam uxorem ducamus, in utroque istorum casuum, idem infans et dux alatur, nutriatur et moretur in illa civitate vel loco in quo nos duxerimus ordinandum. Nobis autem de medio sublatis, supervivente nobis regina prefata, infans idem et dux alatur, nutriatur et moretur in illa civitate vel loco in quo ipsa regina tenens tamen viduitatem et in regnis et terris nostris tunc habitans, duxerit ordinandum. Nobis vero et dicta regina, rebus humanis exemptis, vel dicta regina dumtaxat, nobis aliam /91/ uxorem ducentibus, in utroque istorum casuum, infans idem et dux alatur, nutriatur et moretur in illa civitate vel loco quo vos dictus nobilis alumpnus et educator infantis et ducis eiusdem provideretis ordinandum. Nobis autem et dicta regina et vobis dicto nobili ab hoc seculo transmigratis, post decessum nostri et dicte regine et vestri nobilis antefati, duo nobiles seu milites aut generosi vicarie Gerunde et Bisulduni eligendi per nobiles, milites et generosos ipsius vicarie aut maiorem partem ipsorum et duo cives civitatis Gerunde eligendi per universitatem civitatis eiusdem aut maiorem partem ipsius, et duo etiam nobiles seu milites aut generosi vicarie Bagiarum, Berge et Berguitani, eligendi per nobiles, milites et generosos eiusdem vicarie vel maiorem ipsorum partem, et duo cives civitatis Minorise per ipsius civitatis universitatem aut ipsius maiorem partem eligendi, necnon etiam duo nobiles seu milites aut generosi vicarie Ausonie, Vici, Rivipulli et Rivipullensis, Campirotundi et de Regali, eligendi per nobiles, milites et generosos eiusdem vicarie vel maiorem ipsorum partem, et duo cives civitatis Vici per ipsius civitatis universitatem vel eius maiorem partem electi. Omnes predicti duodecim, sicut premittitur, electi seu eligendi vel maior pars eorum omnibus vero ad hec vocatis possint disponere et ordinare de persona seu personis et loco seu locis apud quam vel quas seu in quo dictus infans et dux alatur, nutriatur et moretur usque quo dictam etatem quindecim annorum compleverit, ut est dictum. Intendimus tamen quod si vos dictus nobilis nobis predecederitis, possimus constituere dicto infanti in alumpnum et educatorem illam personam de qua nobis visum fuerit expedire. Statuimus insuper, concedimus, decernimus, ordinamus et volumus quod in casu quo nos et dicta regina predecederemus ipso infante et duce vel dicta regina dumtaxat confestim, in utroque istorum casuum, nobis aliam uxorem ducentibus, /91v/ absque aliqua tarditate seu mora, vos dictus nobilis vel alius seu alii eligendus seu eligendi per nos aut duodecim supradictos vel maiorem partem ipsorum percipiatis et percipere possitis, vestra auctoritate propria per vos vel illos quos vos seu ipse eligendus seu eligendi inde constitueritis, pro provisione dicti infantis et familie sue omnes redditus, proventus et iura ducatus predicti. Et etiam quod in illo casu dictus ducatus cum omnibus suis iuribus sit sub vestri seu dicti aut dictorum electi seu electorum administracione et regimine pleno iure, sic videlicet quod vos aut electus seu electi predicti teneatis pro dicto infante et duce potenter ducatum predictum administracionem et regimen eiusdem et in eo et in quibuscumque etiam vicariis, baiulis, procuratoribus, civitatibus, villis et locis quibuscumque ponatis et ponere possitis pro vestro et dicti electi seu electorum libito voluntatis procuratores, vicarios, baiulos, collectores reddituum et peytarum seu exaccionum iudeorum et aliorum quorumcumque, et alios officiales, iudices seu comissarios statuere seu etiam ordinare et destituere et exercere seu exerceri facere per vos seu dictum electum seu electos et officiales quos vos aut ipse seu ipsi elegeritis, merum et mixtum imperium et omnem aliam iurisdiccionem altam et baxiam, paces et treugas, et cognicionem eorum, ac recipere et recipi facere potestates hono-rum et castrorum que infra dictum ducatum pro dicto infante et duce tenentur seu tenebuntur, et homagia etiam et sagramenta fidelitatis a baronibus, militibus, civibus et burgensibus et hominibus villarum et locorum et quibuscumque aliis personis que racione naturalitatis vel feudorum dicto infanti et duci teneantur facere et prestare, necnon etiam omnes alias regalias et iura dicti ducatus vel ad ipsum ducatum quavis causa pertinencia et que dictus infans et dux si maior esset, per se /92/ facere et exercere posset, possitis, possit aut possint libere exercere et que etiam nos poteramus ante donacionem dicto duci per nos factam etiam si essent maiora et excellenciora superius nominatis. Et, pro maiori premissorum securitate, sanccimus, statuimus et ordinamus et volumus quod comites, vicecomites, comitores, barones, varvassores, milites et generosi, cives, burgenses et homines villarum et locorum dicti ducatus nunc de presenti faciant et prestent et prestare teneantur vobis aut alii seu aliis quos nos, ut princeps, pater et legittimus administrator dicti infantis et ducis, statuendum seu sta-tuendos in actores et procuratores dicti ducis duxerimus aut iam statuimus seu ordinavimus ipsius infantis et ducis nomine recipienti seu recipientibus homagium et fidelitatis iuramentum quorum virtute et religione per firmam et sollempnem stipulacionem promittant quod omnia predicta et infrascripta attendent et complebunt et quod etiam iuvabunt toto eorum posse quod premissa et subscripta omnia, prout superius et inferius scripta sunt, omnino et inconcusse serventur, attendantur et compleantur et exequantur et effectum deducantur et contra ea non facient vel venient nec aliquem contrafacere vel venire permittent palam vel oculte, de facto consilio seu quovis alio ingenio sive arte. Et quod vobis seu electo aut electis predictis per nos aut dictos duodecim vel ipsorum maiorem partem, ut predicitur, suo casu, nomine et vice dicti infantis et ducis et ipsi etiam infanti et duci erunt boni, ffideles et legales ipsumque infantem et ducem et vos dictum nobilem seu electum aut electos


predictos deffendent contra omnem hominem mundi. Et nichilominus quod vos aut electum seu electos predictos in tenendo tute personam dicti infantis et ducis et regendo bene et libere per vos vel dictum electum seu electos et alios quos vos aut ipse vel ipsi suo casu volueritis dictum ducatum pro toto et eorum posse adiuvabunt et nullum /92v/ impedimentum per se vel interpositam personam palam vel occulte, de facto vel cum consilio aut quovis alio ingenio sive arte apponent seu prestabunt aut apponi seu prestari facient per quoscumque. Iniungentes cum hoc eodem instrumento publico, vicem epistole in se gerenti, comitibus, vicecomitibus, comitoribus, baronibus, militibus, civibus, burgensibus et aliis supradictis quod vobis dicto nobili seu dictis procuratori seu procuratoribus sacramentum et homagium faciant antedicta sub forma proxime superius expressata. Quoniam nos cum presenti omnes et singulos comites, vicecomites, comitores et barones, varvassores, milites, cives, burgenses et alios predictos absolvimus ab omni homagio, dominio et fidelitate quibus nobis astricti sunt pro predictis vel modo aliquo obligati. Et ut predicta maiori gaudeant firmitate, tactis per nos sacrosanctis quatuor Evangeliis, iuramus per Deum et dicta sancta quatuor Evangelia et ipsius virtute iuramenti promittimus vobis, dicto nobili presenti et recipienti, et notario subscripto, tanquam publice persone, hec a nobis dicti infantis et ducis ac electi seu electorum et aliorum quorum interest, intererit aut interesse potest et poterit infuturum nomine stipulanti et recipienti quod non mutabimus nec mutare possimus inter vivos aut in nostra ultima voluntate quovismodo quominus vos dictus nobilis aut electus seu electi predicti regimen persone dicti infantis et ducis et etiam dicti ducatus, in dicto casu, habeatis et libere habere et exercere possitis, possit aut possint per vos vel ipsum aut ipsos vel alios, ut superius dictum est. Sic videlicet quod per ordinacionem seu dacionem tutoris vel cuiusvis alterius ordinacionis seu administracionis quovis nomine possit seu valeat nuncupari per nos dicto infanti et duci iamdicti vel imposterum dandi inter vivos vel alia ultima voluntate, sub quacumque verborum forma ipsa /93/ dacio processerit, semper sit et intelligatur esse exclusa ab ipsa dacione potestas regendi personam dicti infantis et ducis et ducatum, in dicto casu vobis, dicto nobili, vel alii electo seu electis superius atributa, quibuscumque verbis derogatoriis etiam de hiis expressam mencionem facientibus, in ipsa dacione appositis vel apponendis obsistentibus nullo modo, in tantum quod vos aut alius in dicto casu, ut superius continetur, electus seu electi dicta dacione aut quavis alia ordinacione per nos facta vel fienda minime absistente possitis, regimen persone dicti infantis et dicti etiam ducatus in dicto casu libere exercere, et vobis aut alii seu aliis, ut predicitur, electo seu electis tutor datus vel dandus nullam possit facere inhibicionem, monicionem vel mandatum super non utendo libere infantis et ducis ac ducatus iamdictorum regimine sepefato, nec etiam idem tutor pro aliquo crimine seu aliqua accione vel racione possit citare vel quemvis alium processum facere contra vos dictum nobilem aut alium seu alios in dicto casu electum seu electos, quoniam nos nunc ut ex tunc eximimus prorsus vos dictum nobilem et alium seu alios, ut dictum est, electum seu electos a iurisdiccione, districtu et quavis superioritate tutoris dati vel dandi iamdicti. Et de predictis omnibus de certa sciencia et consulte legem facimus huius serie specialem quam dicti iuramenti virtute promittimus per firmam et solemnem stipulacionem, hic appositam in posse dicti et subscripti notarii, nunquam revocare nec contra eam aliquas provisiones facere quovis modo. Quinimo tollentes quascumque leges et iura comunia municipalia et alia quoscumque deffectus qui et que predictis in totum vel in partem possent quomodolibet obviare dicti iuramenti vigore, promittitus vobis dicto nobili et dicto notario stipulanti, ut supra, predicta omnia et singula tenere firmiter et observare et teneri et observari facere et contra ipsa vel eorum singula non facere vel venire per nos vel interpositam personam quavis racione, iure vel causa, sub bonorum nostrorum omnium ypotheca. Ad hec, nos, Alionora, Dei gratia regina Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie, et Corsice comitissaque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, antedicta, vestri dicti nobilis strenuitate et matura circumspeccione prospectis, habentes gratam multicipliter et attemptam ordinacionem regiam /93v/ antedictam ac de certa sciencia et consulte eidem aderentes in quantum in nobis est pro predictis dicto domino regi, viro et domino nostro karissimo presenti, gratiarum referimus et non immerito acciones, necnon omnibus et singulis per eundem dominum regem decretis ordinatis et concessis consentimus et ea omnia et singula tanquam rite, iuste et utiliter facta firmamus, laudamus et approbamus. Et pro ipsorum meliore observacione iuramus per Deum et eius sancta quatuor Evangelia, manibus nostris corporaliter tacta, et dicti iuramenti virtute promittimus vobis, dicto nobili presenti et dicto notario dicti carissimi filii nostri infantis et ducis, et dicti seu dictorum electi seu electorum et aliorum quorum potest seu poterit interesse nomine recipienti, quod per nos seu alium circa regimen persone dicti infantis et ducis et ducatus predicti vobis dicto nobili et suo casu electo seu electis predictis per nos vel dictos duodecim vel eorum maiorem partem, ut predicitur, comissum non prestabimus seu apponemus aut prestari seu apponi faciemus seu per-mittemus impedimentum seu obstaculum aliquod per nos seu alium palam vel occulte, de facto vel consilio, aut quovis alio ingenio aut aliqua racione vel occasione aut iure alio sive causa, etiam si nos eiusdem infantis et ducis contingeret esse tutricem. Ego vero, Ber-nardus de Capraria supradictus, quamvis ad tantum portandum onus et honorem inde insuficientem reputemb et indignum, tamen volendo vestri dicti domini regis et vestri dicte domine regine precibus, imo verius iussionibus et mandatis expressis, in omnibus obedire ac specialiter annuere in hac


parte, spiritus virtute resumpta, in illo qui assurgit in occurssum timencium et implorancium humiliter nomen suum, quique clementer in semitis suis gressus hominis perficit fingo anchoram spei mee et huic tanto honeri imbecilles humeros humiliter submitendo, de presenti regimen persone dicti domini infantis et ducis et dicti etiam ducatus, in casibus superius et sepius declaratis, recipio ac firma et sollempni stipulacione interveniente, promitto vobis dicto domino regi presenti, ut principi, patri et legittimo administratori domini infantis et ducis predicti, et notario supra et infrascripto, tanquam publice persone, ipsius domini infantis nomine, stipulantibus et recipientibus et tactis per me corporaliter sacrosanctis quatuor Evangeliis, iuro et homagium facio vobis dicto domino regi ore et manibus comendatum quod circa regimen persone dicti infantis et ducis ac ducatus iamdicti me habebo legaliter atque bene et quod nunquam scienter ero in consilio vel auxilio vel /94/ in facto quod dictus dominus infans et dux amitat vitam vel membrum aliquod vel quod recipiat in personam aliquam lesionem vel iniuriam vel contumeliam, vel quod idem dominus infans et dux amittat aliquem honorem quem nunc habet vel in antea possidebit. Et si sciero vel audiero de aliquo qui velit aliquid istorum contra dictum dominum infantem et ducem facere pro posse, ut non fiat impedimentum, prestabo et si impe-dimentum prestare nequiero dicto domino infanti et duci, quam cito potero, nunciabo et contra eum, ut potero, dicto domino infanti et duci auxilium prestabo. Et si contigerit terram aliquam, quam dictus dominus infans et dux habet vel habebit iniuste vel fortuitu casu amittere, ea recuperare iuvabo et recuperata omni tempore retinere. Et si scivero ipsum dominum infantem et ducem velle iuste offendere aliquem et inde generaliter vel specialiter fuero requisitus, meum, sicut potero, prestabo auxilium. Et si aliquid michi de secreto manifestaverit, idem dominus infans et dux illud sine sui licencia nemini pandam vel quod pandatur faciam. Et si consilium michi super aliquo facto postulaverit, illud dabo consilium quod michi videbitur magis expedire et nunquam ex mea persona aliquid faciam scienter quod ad suam iniuriam vel contumeliam possit quomodolibet pertinere. Nos etiam rex predictus presentis tenore sanccimus, decernimus et etiam ordi-namus quod idem homagium et fidelitatis sacramentum faciat seu faciant et facere teneatur seu teneantur ille vel illi qui per nos aut dictos duodecim vel eorum maiorem partem in casu iamdicto electus seu electi fuerit seu fuerint ad regimen persone dicti infantis et ducis ac ducatus predicti illis, videlicet persone seu personis que per eosdem duodecim vel eorum maiorem partem electa fuerit seu electe. In quorum testimonium nos rex predictus nostre magestatis sigillo et nos regina predicta sigillo nostro hoc instrumentum publicum iussimus inpendenti muniri. Quod est actum et datum in castro Perpiniani, die vicesima prima ianuarii, anno a nativitate Domini millesimo trecentesimo quinquagesimo primo. Vidit Iaspertus. Signum (signe reial) Petri, Dei gratia regis Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comitisque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, qui predicta firmamus, convalidamus,c laudamus et iuramus et ex nostre regie potestatis plenitudine eisdem nostram prestamus auctoritatem pariter et decretum. Rex Petrus. Signum (signe) Alionore, Dei gratia regine Aragonum, /94v/ Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comitisseque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, que predicta firmamus, convalidamus, laudamus et iuramus. Sig+num Bernardi de Capraria predicti qui hec laudo, firmo et iuro et homagium facio. Testes huius rei sunt: nobiles, Petrus de Fenolleto, vicecomes de Caneto et de Insula, Berengarius de Apilia et Matheus Mercerii, maiordomus dicte domine regine, miles, Iacobus de Faro, Berengarius de Codinachs, magister racionalis, et Iaspertus de Tregurano, consiliarii dicti domini regis. Sig+num Mathei Adriani, dicti domini regis scriptoris secretarii et regia auctoritate notarii publici per totam terram et dominacionem eiusdem, qui predictis interfuit et hec scribi fecit et clausit. Signum (signe reial) Petri, Dei gratia regis Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comitisque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, qui, huic translato a dicto suo originali fideliter sumpto et cum eodem de verbo ad verbum legittime comprobato, nostram auctoritatem apponimus et decretum appositum hic per manum fidelis scriptoris nostri Bartholomei de Lauro, notarii infrascripti in civitate Barchinone, duodecima die madii, anno a nativitate Domini M° CCC° quinquagesimo primo, quodquidem translatum nostro pendenti sigillo iussimus roborari. Examinavit Roma. Sig+num mei Bartholomei de Lauro, scriptoris dicti domini regis et eius auctoritate notarii publici per totam terram et dominacionem suam, qui hoc translato a dicto suo originali fideliter sumptum et cum eodem de verbo ad verbum legittime comprobatum et post modum auctoritzatum et firmatum per dictum dominum regem, ut supra patet, scribi fecit et clausit in civitate Barchinone, XXVIIª die madii, anno a nativitate Domini M° CCC° L° primo, cum litteris rasis et emendatis in linea XLVIIIª ubi dicitur «vel quod», et cum suprapositis in linea Vª ubi scribitur «et doctrina multipliciter sit edoctus et qui sit ad curam, doctrinam et erudicionem» et in linea XXXVIIª ubi cernitur «per nos» et in linea XLVa ubi inspiscitur «vitam». a. Interlineat, D.

b. Reputem, sic, C.

c. Interlineat, D.


257 1351 febrer 16. Perpinyà El rei Pere III precisa quin tipus d’apel·lacions poden ser fetes al duc i quines al rei, el qual conserva els drets d’host i cavalcada, d’acord amb l’usatge «Princeps namque», i especifica que les ciutats i llocs del ducat de Girona han de ser regides pels oficials reials, i han d’observar-s’hi les Constitucions Generals de Catalunya, els usatges de Barcelona, així com els privilegis, usatges i costums que els han estat concedits. A. B. C.

Original pergamí, nº 678 (608 × 616 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 1538, f. 8v-10. Còpia A de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 95-99v.

Con les appel·lacions fossen fetes al senyor duch en cert cas e en cert cas al senyor rey e con lo senyor rey se retén hosts e cavalcades e princeps namque e que les universitats dels lochs del duchat sien apelades en les corts e moltes altres coses.a Pateat cunctis quod nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valen-cie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, attendentes nuper nos de civitatibus Gerunde, Vici et Minorise, necnon de villis Bisulduni, Turricelle de Montegrino, de Pals et de Figeriis omnibusque et singulis castris, villis et locis in vicariis et baiuliis ac procuracionibus Gerunde, Bisulduni, Minorise, Bagiarum, Berge, Berguitani, Ausonie, Vici, Rivipulli et Rivipullensis, Campirotundi et de Regali, vicecomitatus de Basso, Turricelle de Montegrino et de Figeriis predictorum unum ducatum erexisse qui Gerunde nomine appellatur ipsumque comisisse sub certis pactis, formis et condicionibus inclito infanti Iohanni, precarissimo primogenito nostro ducique Gerunde, prout hec et alia lacius et clarius apparent per instrumentum publicum, nostra bulla aurea insignitum, per fidelemque secretarium nostrum, Matheum Adriani, notarium publicum, clausum, datum et actum in castro nostro Perpiniani, vicesima prima die ianuarii, anno subscripto. Considerantes etiam educacionem dicti ducis et adminis tracionem ipsius ducatus nobili et dilecto consiliario nostro, Bernardo de Capraria, comendasse sub certis formis, pactis et condicionibus, de quibus clare constat per instrumentum publicum nostre magestatis sigillo et etiam sigillo illustris Alionore, regine Aragonum, consortis nostre amantissime subscripte, roboratum et clausum et factum per dictum notarium, /95v/ die et anno predictis. Animadvertentes insuper in ereccione et concessione comandaque et educacione predictis quedam verba imposuisse dubia seu obscura que possent dare duplicem legentibus intellectum, nos igitur aspicientes nostreque mentis aciem dirigentes quod illius est interpretari cuius est condere presertim cum nos velimus, ut convenit, dispendia litium equitatis compendio qua possumus industria coartare instrumenta iamdicta et in eis singula contenta liberaliter amplectentes clarioraque efficere cupientes, tam motu proprio ac propenso et digesto consilio quam ad supplicacionem iuratorum et proborum hominum civitatis Gerunde et nunciorum per universitatem dicte civitatis ad culmen nostre regie dignitatis ac de causa specialiter destinatorum, tenore presentis publici instrumenti firmiter valituri volumus, sanccimus, statuimus et super-addendo instrumento dicte creacionis ducatus et concessionis de eodem dicto duci facte, ducimus ex certa sciencia declarandum quod in casu quo prefatam reginam, consortem nostram, contingat decedere et nos ei supervivere et ad secunda vota convolare, dicto infante Iohanne vitam in humanis ducente, quod a processibus, sentenciis latis et proferendis per electum seu eligendum ad regimen dicti ducis et ducatus infra quindecim annos contentos in creacione dicti ducatus et donacione de eodem per nos facte infanti iamdicto, vel eius officiales contra singulares personas vel ius ipsorum seu causis eorum, tam criminalibus quam civilibus, possit et debeat primitus ad dictum ducem cum dictam etatem compleverit et interim ad illum cui regimen et administracio dicti ducis et ducatus spectaverit vel comissa fuerit inmediate appellari a dicto vero duce cum dictam etatem compleverit et interim ab administratore actore seu educatore predicto possit ad nos tanquam principem mediate et indubie appellari et per appellacionis remedium recurssus haberi quamdiu nos /96/ vitam duxerimus in humanis et donec dictus dux ad apicem dignitatis fuerit assumptus et non alias neque ultra. Quibus iustis appellacionibus teneantur dictus electus et alii imposterum eligendi ad administracionem et regimen dicti ducatus et ducis eorumque officiales, dicto durante tempore, indubitanter defferre et apostolos concedere et dare et alia ac aliter facere et observare, sicut et prout inferior a quo appellatur, ad superiorem facere et observare tenetur iuxta legittimas sancciones, usaticos Barchinone et Cathalonie constituciones. Premissis preterea racionibus inducti ad tollendum ambiguitatem quorumdam nos, vo-lentes infrascripta clarius aperire a dicto instrumento ereccionis et concessionis clausulam immediate sequentem cassandam, irritandam, removandam, tollendam et anichilandam, ducimus per modum inter-pretacionis et declaracionis, ut predicitur, cum presenti videlicet et etiam, in omni casu et eventu, retinemus nobis hostes, exercitus et cavalcatas in hominibus dictarum civitatum et villarum et locorum omnium predictorum. Loco autem clausule preinserte et retencionis in eadem contente, retinemus nobis et retinere volumus et intendimus casus contentos et expecificatos expresse in usatico Barchinone incipiente: «Princeps namque», quos


casus et usaticum nobis reser-vamus et expresse intendimus reservare creacione seu ereccione ducatus predicti, in aliquo non obstante. Addicientes quod per dictum creacionis et ereccionis ducatus instrumentum et concessionis de eodem dicto nostro primogenito factum, dicto usatico in aliquo derogare intendimus nullo modo. Preterea quia quamquam in dicto creacionis et donacionis instrumento contineatur quod nos retinemus ut in generali curia que nunc Perpiniani celebratur et alias quociens in futurum contigerit celebrari in Cathalonia vel alibi curiam vel generale parlamentum, universitates civitatum, villarum et locorum infra dictum ducatum sitorum, de mandato nostro vocate vel inffu-turum /96v/ vocande, teneantur ad dictam curiam procuratores suos seu sindicos destinare nichilominus per quosdam in dubium revocatur an dicti sindici vocari debeant, prout hactenus vocari consueverunt. Nos, hoc declarare volentes, decernimus et declaramus ac est intencio nostra et sic volumus quod universitates predictarum civitatum et locorum vocentur per nos et vocate venire et interesse teneantur in ipsis curia et parlamento, prout facere tenebantur, ante donacionem et concessionem et ducatus ereccionem supradictas. Insuper, licet in instrumento comande predicte contineatur quod in casu quo contingeret dictum nobilem educatorem et administratorem decedere et alium eligere in casibus in dicto comande instrumento specificatis quod sint de electoribus futuri educatoris ac administratoris duo nobiles seu milites aut generosi vicarie Gerunde et Bisulduni eligendi per nobiles milites aut generosos ipsius vicarie aut maiorem partem ipsorum et duo cives civitatis Gerunde eligendi per universitatem civitatis Gerunde ipsius aut maiorem partem ipsorum, attamen, ut pote racioni conso-num ampliando, statuimus, volumus, concedimus et huius serie ordi-namus quod, in casibus memoratis, sint et esse possint de electoribus ipsis quatuor nobiles milites seu generosi et quatuor cives civitatis ipsius, velut capud dicti ducatus, prima ordinacione in dicta comanda contenta nullatenus obsistente. Declarantes et ex certa sciencia huius serie statuentes quod per dictum instrumentum creacionis et con-cessionis predictarum, non facimus nec facere intendimus aliquam separacionem de civitatibus et locis contentis in creacione dicti duca-tus, immo predicta omnia unimus et unire intendimus pocius per predicta comitatui Barchinone et corone nostre regie ffaciendoque privilegium quod vim legis habere volumus, sanccimus et etiam ordinamus quod civitates et loca predicta, contenta in creacione /97/ dicti ducatus, nunquam possint a comitatu Barchinone et a corona regia separari, imo quod quicumque fuerit rex Aragonum et comes Barchinone habeat esse dominus civitatum et predictorum locorum civitatesque et loca predicta per regem Aragonum et comitem Bar-chinone et eius officiales regi habeant seu etiam gubernari. Declaramus, insuper, quod quamquam in dicto intrumento creacionis et concessionis contineatur quod per nos vel per dictum ducem et eius successores nunquam hec creacio seu ducatus ereccio valeat ad consequenciam trahi, est tamen nostre intencionis et volumus ac etiam declaramus quod quoad primogenitum vel successorem in primogenitura qui proculdubio post dies nostros vel suos aut eius successores assumendus esset in regem Aragonum, sed non in quemvis alium nobis et eis liceat imposterum similem creacionem ducatus et de eodem concessionem facere, verbis in dicto instrumento appositis seu aliis quibuscumque obsistentibus nullo modo, cum pocius creacio et concessio fiende circa talem si forsan fieri contigerit pocius agregacio et unio quam corone separacio censeretur. Ceterum volumus et huius serie statuimus, sanccimus et perpetuo etiam ordinamus quod constituciones Cathalonie generales facte et imposterum faciende et usatici Barchinone habeant observari in locis dicti ducatus et privilegia eis concessa et usus ac consuetudines et observaciones antique, tam per nos proprio nomine et ut legittimum administratorem quam per electum iamdictum et imposterum eligendum seu eligendos ad regimen dicti ducis et ducatus, quam per ipsum ducem et eius officiales, ita quod per dictam crea-cionem nichil comutetur, sed omnia observentur, sicut observabantur et observari habebant ante dictam creacionem et ac si dicta ducatus ereccio facta non fuisset. Predictas itaque declaraciones, addiciones et oblaciones /97v/ seu remociones, sancciones et statuta et alia supradicta facimus et promittimus, sicut melius dici potest et intelligi ad salvum et sincerum etiam intellectum, volentes etb etiam serie subscripti iuramenti per nos prestiti vigore prefatis nominibus sta-tuimus, sanccimus et promittimus ac nunc pro tunc etiam ordinamus quod, cum dictus dux ad etatem pervenerit quod possit regere iuxta tenorem instrumenti dicte creacionis et etiam antequam regat per se, iurabit, laudabit et firmabit omnia et singula supradicta, sed sufficit predictum ducem omnia et singula supradicta iurare in dicta civitate Gerunde, tantum tanquam in capite dicti ducatus. Volumus etiam et decernimus ac statuimus quod nunc de presenti nobilis et dilectus consiliarius noster Bernardus de Capraria, quem dicti ducis et ducatus administratorem facimus, ut est dictum, et alius vel alii et quicumque si et qui post eum dicti ducis et ducatus fuerint administratores, in principio sue administracionis prestent ad sancta Dei Euvangelia iuramentum iuratis et consulibus vel consiliariis civitatum Gerunde, Vici et Minorise predictarum recipientibus per se et aliis omnibus et singulis personis dicti ducatus, si presentes fuerint alias notario pro eis stipulanti quod predicta omnia et singula teneant inviolabiliter et observent, hoc etiam intellecto et declarato expresse quod quicumque qui post dictum Bernardum de Capraria fuerint educatores dicti ducis et administratores ducatus predicti, in principio sue administracionis et antequam ea utantur, prestent et prestare teneantur dictum iuramentum in qualibet predictarum civitatum Gerunde, Vici et Mi-norise, in presencia iuratorum, consiliariorum vel consulum


earumdem. Et ut premissa omnia et singula maiori gaudeant firmitate, tam nomine nostro proprio, quam etiam tanquam pater et legitimus administrator dicti ducis, primogeniti nostri, iuramus sponte in animam nostram /98/ per Dominum Deum et eius sancta quatuor Evangelia, manibus nostris corporaliter tacta, predicta omnia et singula tenere et observare ac teneri et observari facere inviolabiliter, tam per dictum ducem quam per administratores ducis et ducatus predicti et eorum officiales et in aliquo non contrafacere vel venire iure aliquo, causa vel etiam racione. Mandantes per presens publicum instrumentum universis et singulis officialibus et subditis, tam infra dictum ducatum quam alibi sistentibus, presentibus et futuris, quod premissa et infrascripta omnia et singula que firmari et iurari facimus per dictum nobilem Bernardum de Capraria, tanquam educatorem ducis et administratorem ducatus predictorum, teneant firmiter et observent et ab aliis faciant inviolabiliter observari et non contraveniant nec aliquem contravenire permittant, quavis causa seu etiam ratione. Nos, igitur, Alionora, Dei gratia regina Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comitissaque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, prospicientes premissa omnia et singula causa iusta previa ad utilitatem dicti nostri dulcissimi pri-mogeniti et ducis fore facta, ea laudamus, approbamus, ratifficamus et confirmamus ac manibus nostris ad sancta Dei quatuor Euvangelia iuramus contra predicta vel aliqua ex eisdem numquam facere vel venire aliqua racione. Ad hec, ego Bernardus de Capraria, educator et administrator supradictus, attendens supradicta omnia redundare et ad utilitatem dicti domini ducis et perfeccionem premissorum iamdicto nomine laudans, approbans, ratificans et confirmans omnia et singula supradicta, iuro ea omnia, nunc ex tunc et ex tunc ut ex nunc, per Dominum Deum et eius quatuor Evangelia, meis manibus corporaliter tacta, predicta omnia et singula tenere et /98v/ observare et in aliquo non contrafacere vel venire iure aliquo, causa vel etiam racione. Quinimo prestabo et dabo operam cum effectu et faciam etiam meum posse, si vixero, quod dictus dominus dux supradicta omnia firmabit et iurabit cum ad etatem pervenerit supradictam. Hec igitur omnia et singula supradicta, ut dicta et expressa sunt supra, facimus, paciscimur et promittimus, nos, dicti rex et regina, et ego, Bernardus de Capraria, nominibus sepedictis, quisque nostrum a se dicta vobis iuratis et probis hominibus presentibus, nomine dicte universitatis, necnon et notario infrascripto, tanquam publice persone, pro eis et pro aliis universitatibus civitatum Vici et Minorise et aliarum villarum et locorum dicti ducatus et pro aliis etiam personis omnibus et singulis, quarum interest et intererit et interesse potest ac poterit infuturum, recipienti et paciscenti ac etiam legitime stipulanti. Et intendimus ac etiam protestamur quod per hoc instrumentum aut per contenta in eo non fiat preiudicium aliquod, tacite vel expresse, aliis contentis in instrumentis ereccionis et concessionis ac educacionis seu comande predictis, de quibus in presentis declaracionis publico instrumento mencio non sit facta, nec per illa huic, quinimo eadem et istud remanere volumus et intendimus in suo pleno robore et valore. In quorum omnium testimonium, nos rex et regina predicti, necnon Bernardus de Capraria, educator seu actor ac administrator iamdictus, ad dictorum iuratorum supplicacionem humilem et etiam requisicio-nem, mandamus fieri de premissis tot consimilia publica instrumenta, sigillo magestatis nostri dicti regis et nostre dicte regine ac ducis sigillis munita, scilicet nobis dictis regi et regine michique dicto Bernardo de Capraria et nostris quibuslibet nominibus sepedictis ac universitati civitatis pretacte et aliis quorum interfuerit tra-/99/-denda per scriptorem ac notarium infrascriptum. Actum et datum in camera Timbrorum castri regii Perpiniani, sextadecima die ffebruarii, anno a nativitate Domini M° CCC° quinquagesimo primo. Examinavit Roma. Signum (signe reial) Petri, Dei gratia regis Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comitisque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie qui hec iamdictis nominibus laudamus, iuramus et firmamus. Signumc Alionore, Dei gratia regine Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comitisseque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie que hec laudamus, firmamus et iuramus. Sig+num Bernardi de Capraria, educatoris ac administratoris predicti, qui iamdicto nomine hec laudo, firmo et iuro. Testes huius rei sunt: inclitus infans Raimundus Berengarii, comes Impuriarum, venerabilis Hugo, Valencie episcopus, cancellarius, Matheus Mercerii, miles, maiordomus domine regine et Iaspertus de Tregurano, promotor curie ac consiliarii dicti domini regis. Sig+num Bartholomei de Lauro, scriptoris dictorum domini regis et domine regine sigillaque tenentis dicti domini ducis pretacti et /99v/ auctoritate dicti domini regis notarii publici per totam terram et dominacionem suam, qui predictis interfuit et hec de mandato domini regis, domine regine et educatoris predictorum et ad requisicionem dictorum iuratorum scribi fecit et clausit, cum litteris rasis et emendatis in linea IIª ubi dicitur «Gerunde, Bisulduni, Minorise, Bagiarum», et in IIIIª ubi scribitur «et» et in quinta ubi dicitur «in» et in XIª ubi cernitur «sicut» et in XVIª ubi corrigitur «revocatur» et in XXª ubi inspicitur «ipsius vel ut» et in eadem ubi dicitur «huius serie» et alibi in eadem ubi ponitur «instrumentum» et in XXIIIª ubi dicitur «seu ducatus ereccio» et in XXVIª ubi legitur «sicut» et subsequenter in XXVIIª ubi dicitur «observabantur et observari habebant ante dictam creacionem» et in


eadem ubi inseritur «serie subscripti» et in XXXIIª ubi dicitur «civitatum» et in XLIª ubi corrigitur aut et alibi in eadem ubi cernitur «in eo nomine» et in XLIIIª ubi dicitur «sigillis». a. Marge esquerre f. 95v, l. 5-9: clau. Marge dret, f. 96, l. 1-3, 11-13: claus. Marge esquerre del mateix foli, l. 10-23: clau, l. 12 nota en forma de mà i signe de cancel·lació l. 14-19. Marge esquerre, f. 96v, l. 20-23: clau, l. 17, nota en forma de mà. Marge dret, f. 97, l. 1-3: clau. D’una mà posterior: non quod ducatus Gerunde non possit separari a comitatu Barchinone. Mateix marge del mateix foli, l. 14-23: clau i nota en forma de mà (l. 14), i d’una mà posterior: non: per hac verba videretur probari quod elapsis X diebus post recessum principis audiencia principis veniret tollenda, C. b. Repetit, C. c. Signum absent, C.

258 1351 febrer 21. Perpinyà El rei Pere III confirma que els llocs que formen part del ducat de Girona no poden ésser separats del comtat de Barcelona sinó que n’han de formar part. [A]. Original perdut. B. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 1538, f. 18v-20. C. Còpia de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 103-104.

Que·ls lochs del duchat no·s puguen separar del comtat de Barchinona ans sien d’aquel comtat. Nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, Rossilionis, Ceritanie, attendentes nos pridem ex causis iustis et racionabilibus erexisse ducatum de civitatibus Gerunde, Vici et Minorise et de universis et singulis villis, castris et locis infra vicarias et baiulias civitatum predictarum constitutis, cuiquidem ducatui inclitum infantem Iohannem, precarissimum primogenitum nostrum, perfecimus ipsumque inffantem ducem Gerunde decernimus nominari, ut in instrumento publico nostra bulla aurea comunito clausoque per ffidelem secretarium nostrum, Matheum Adriani, datum et actum Perpiniani, vicesima prima die ianuarii, anno subscripto, hec et alia lacius continentur. Attendentes insuper quod racione ereccionis du-catus huiusmodi vel perfeccionis eidem ducatui facte de persona dicti nostri primogeniti, qui pars nostri corporis esse censetur et in regnis et terris nostris universis est post nos, Deo propicio, successurus nullum fecimus, nec fecisse intendimus, nec debet intelligi esse factum preiudicium alicui seu aliquibus privilegiis, concessionibus, contractibus vel pactis aut retencionibus in eis appositis vel contentis quo vel quibus caveatur quod dicte civitates Gerunde, Vici vel Minorisse aut alique de villis, castris et locis inter dictum ducatum constitutis, separari nequeant ullo tempore a comitatu Barchinone cum dictus noster primogenitus succedere debeat, divina prebente clemencia, tam in regno /103v/ Aragonum et aliis regnis nostris quam comitatu etiam Barchinone. Eapropter conformantes nos quibuslibet privilegiis et cartis loquentibus de tali materia, scilicet quod dicte civitates Gerunde, Vici et Minorise aut alique ville, castra et loca constituta intra dictum ducatum seu dictas vicarias et baiulias Gerunde, Vici et Minorise nequeant separari aliquo modo ad imperpetuum violarium seu ad tempus a comitatu Barchinone. Quinimo sint et esse debeant perpetuo illius qui comes fuerit Barchinone, protestamur ante prefatam ereccionem dicti ducatus et in ea ac etiam volumus, intellegimus et declaramus intencionem nostram talem fuisse et esse in ereccione dicti ducatus et eleccione ducis eiusdem quod aliquomodo non intelleximus nec adhuc etiam intendimus dictis privilegiis, concessionibus, con-tractibus aut retenimentis vel pactis in eis appositis aut eorum tenoribus preiudicium aliquod generari. Quinimo ipsa omnia et singula privilegia, concessiones, contractus, retenciones et pacta in eis apposita et cartas de hac loquentes materia persistere volumus et statuimus in eorum viribus efficaciam et valore et intentum nostrum dirigimus et adheremus ipsorum privilegiorum et cartarum tenoribus nec per aliquem actum abinde descedere a intendimus quovismodo hec omnia declarantes, ediscentes, firmantes, promitentes in nostra fide regia et paciscentes dictarum civitatum et locorum universitatibus et singularibus eorumdem, tenore presentis publici instrumenti vicem in hac parte epistole gerenti in manu et posse scriptoris et notarii infrascripti pro ipsis et omnibus quorum interest et interesse potest aut poterit infuturum recipientis et paciscentis ac etiam legitime stipulantis. In quorum omnium testimonium mandamus de /104/ predictis fieri tot quot petierint publica instrumenta nostro pendenti sigillo munita per scriptorem ac notarium infrascriptum. Acta et data in camera Timberiorum castri regii Perpiniani, vicesima prima die februarii, anno a nativitate Domini millesimo CCC° quinquagesimo primo. Examinavit Roma. Signum (signe reial) Petri, Dei gratia regis Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comitisque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, qui hec laudamus et firmamus. Testes huius rei sunt: venerabilis in Christo pater, Hugo Valencie episcopus, cancellarius, et Iacobus de Faro, consiliarii dicti domini regis. Sig+num Bartholomei de Lauro, scriptoris dicti domini regis et eius auctoritate notarii publici per totam terram et dominacionem suam, qui predictis interfuit et hec de mandato ipsius domini regis hec scribi fecit et clausit cum litteris rasis et emendatis in linea prima ubi dicitur «pridem» et in linea


undecima ubi scribitur «et intentum» et subsequenter in XIIª linea ubi legitur «nostrum» et in XIIIIª linea ubi inspicitur «etiam». a. sic, C.

259 1351 febrer 28. Perpinyà El rei Pere III ordena als síndics de la ciutat de Girona que prestin homenatge i fidelitat al duc de Girona i al seu procurador Bernat de Cabrera, malgrat les temptatives dels síndics d’evitar-ho, i que conservin els documents concernents a la creació del ducat i a l’educació del duc. A. B. C.

Original pergamí, nº 671 (353 × 629 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 1538, f. 7v-8. Còpia de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 104v-106v.

Con los síndichs e procuradors de la ciutat de manament del senyor rey feren homanatge e sagrament de feheltat al noble en Bernat de Cabrera axí con a nodriç del senyor duch. Noverint universi quod die lune vicesima octava die mensis februarii, anno a nativitate Domini millesimo CCC° quinquagesimo primo, illustrissimo ac magnifico principe et domino, domino Petro, Dei gratia rege Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comiteque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, constituto personaliter cum suo magnifico consilio in camera, scilicet alba sui castri regii Perpiniani, in presencia, scilicet mei scriptoris, secretarii et notarii ac testium infrascriptorum, venerabilis Raymundus de Cigiario, Franciscus de Terradis, iurisperitus, et Guillelmus Sunyerii, cives Gerunde, procuratores, sindici et actores ab universitate civitatis Gerunde, ad infrascripta specialiter ipsi tres insimul constituti, cum publico ins-trumento, auctoritate et decreto Geraldi de Abbacia, iudicis ordinarii Gerunde, inibi interveniente, clausoque per Raymundum de Burgaria, notarium publicum substitutum auctoritate regia a Bernardo de Toylano, publico Gerunde notario, in domo ffratrum minorum Gerunde, die martis, hora terciarum, intitulata VIII° kalendas marcii, anno ab incarnacione Domini millesimo CCC° quinquagesimo. Attendentes ipsum dominum regem nuper de civitatibus Gerunde, Vici et Minorise necnon de villis Bisulluni, Turricelle de Montegrino, de Pals et de Ffigeriis omnibusque et singulis castris, villis et locis et vicariis et baiuliis et procuracionibus Gerunde, Bisulluni, Bagiarum, Bergue et Berguitani, Ausonie, Vici, Rivipulli et Rivipullensis, Campirotundi, de Regali, vicecomitatus de Basso, Turricelle de Montegrino et de Ffigueriis predictorum unum /105/ ducatum erexisse qui Gerunde nomine appellantur ipsumque concessisse sub certis pactis, formis et condicionibus inclito ac magnifico domino inffanti Iohanni, dicti domini regis primogenito ac Dei gratia duci Gerunde, prout hec et alia lacius et clarius apparent et per instrumentum, regia bulla aurea insignitum clausumque per me notarium infrascriptum, die vicesima prima ianuarii, anno predicto. Considerantes etiam eundem dominum regem educacionem dicti domini ducis et administracionem ducatus predicti comisisse seu comendasse nobili viro Bernardo de Cappraria, consiliario prefati domini regis sub certis, scilicet formis, pactis et condicionibus, de quibus clare constat per publicum instrumentum magestatis dicti domini regis, sigillo et etiam sigillo serenissime domine regine, dicti domini ducis genitricis, comu -nitum, clausum et factum per me infrascriptum notarium, die et anno supra proxime dictis. Animadvertentes insuper iamdictum dominum regem ereccionem et concessionem comandamque et educacionem predictas declarasse seu interpretasse, tam motu proprio quam ad suplicacionem nunciorum dicte civitatis Gerunde, cum publico instrumento, iuramento vallato, sigillis dicti domini regis et domine regine prefate munito, dato et acto in dicto castro Perpiniani, sextadecima die ffebruarii, anno superius in linea prima contento clausoque per Bartholomeum de Lauro, scriptorem regium sigillaque tenentem dicti domini ducis et notarium. Aspicientes ulterius universitatem iamdictam et eius singulares pre-fatos sindicos et procurato-res, pretextu mandati inde per dictum do-minum regem eis facti apud suam regiam magestatem noviter causa homagii et fidelitatis iuramen-tum infrascripta prestandi et faciendi destinasse, qui ab eodem domino rege suppliciter pecierunt, ut cui dictum homagium facerent eis /105v/ mandare ipsosque et universitatem iamdictam ac eius singulares ab omni homagio et fidelitatis iuramento, quibus sibi astricti seu obligati existerent quovis modo, nisi in casibus in dictis instrumentis et eorum quolibet contentis et retentis, de sui solita clemencia absolvere dignaretur. Quibus sic recensitis, idem dominus rex in presencia nostri notarii et testium subscriptorum dictis sindicis et procuratoribus ex certa sciencia iniunxit, precepit et mandavit ut homagium et fidelitatis iuramentum predicta prestarent dicto domino nobili Bernardo de Cappraria, tanquam educatori dicti domini ducis et procuratori ac actori per ipsum dominum regem, tanquam patrem et legitimum administratorem dicti domini ducis, ad hec et alia specialiter destinato pro dicto domino duce, cum publico instrumento sigillo dicti domini regis inpendenti munito ac de cetero et auctoritate tunc regentis officium cancellarie dicti domini regis intervenientibus, cuius foro idem dominus rex tunc se duxit submi-tendum clausoque per me infrascriptum secretarium et notarium, die vicesima prima ianuarii,


anno sepedicto. Et nichilominus absolvit dictos sindicos presentes et prefatam universitatem et eius singulares ab omni homagio et fide-litatis iuramento quibus dicto domino regi teneantur seu alias quomodolibet obligati existant nisi in casibus in instrumentis iam-dictis et eorum quibuslibet contentis et expecificatis. Hiis siquidem omnibus sic peractis, incontinenti dicto domino rege et preexcelsa domina Alionora, Dei gratia regina Aragonum, eius consorte, parentibus dicti domini ducis, constitutis personaliter in ca-/106/-mera reginali castri regii, in presencia scilicet mei subscripti secretarii et notarii et in presencia etiam testium subscriptorum, pre-fati tres sindici, nuncii et procuratores eorum, flexis genibus, iurarunt per crucem Domini nostri Ihesu Christi et eius sancta quatuor Euvangelia, eorum manibus corporaliter tacta, in manu et posse dicti nobilis Bernardi de Cappraria inibi, tanquam educatoris seu actoris predicti, residentis in animas eorum et etiam dicte universitatis et singularium de eadem. Et dicti iuramenti vigore promiserunt iamdictis nominibus prefato domino duci absenti, necnon et dicto nobili Bernardo de Cappraria, educatori, procuratori et actori constituto, ut predicitur, per dictum dominum regem, ut patrem et legitimum administratorem dicti domini inffantis et ducis, presenti et recipienti nomine et in personam dicti domini ducis quod iidem sindici et actores ac dicta universitas et eius singulares erunt dicto domino duci et nomine ipsius prefato nobili Bernardo de Cappraria boni, fideles et legales et observabunt omnia et singula que continentur in fidelitatis sacramento, necnon etiam quod servabunt omnia et singula b contenta in dictis instrumentis superius designatis, tam ducatus et donacionis, quam comande seu educacionis inde factarum, quam et etiam declaracionum seu interpretacionum inde subsequencium et eorum quolibet, de quibus fuerant plurissime informati et nunquam contravenient seu aliquem contravenire permitent in quantum in eis fuerit quavis causa. Et pro predictis omnibus et singulis complendis et attendendis ac firmiter etiam observandis et pro non contravenire dicti /106v/ sindici et procuratores quibus supra nominibus fecerunt omnes tres, alter post alterum, dicto nobili Bernardo de Cappraria, educatori et procuratori iamdicto nomine et in persona dicti domini ducis, homagium ore et manibus comendatum iuxta usaticos Barchinone. Quibus omnibus sic peractis, confestim tam dictus dominus rex mandavit, quam dictus Bernardus de Cappraria quo supra nomine, quam etiam dicti sindici et procuratores prefatis nominibus pecierunt et requisiverunt me subscriptum scriptorem et notarium eis et eorum cuilibet ac personis quarum interfuerit, fieri tot quot voluerint et petierint publica con-similia instrumenta per me subscriptum secretarium et notarium dicti domini regis, sigillo inpendenti munimine roborata. Que omnia acta fuerit die et anno supra in prima linea contentis et locis iamdictis, presentibus, scilicet me subscripto scriptore et notario ac inclito domino inffante Raimundo Berengarii, Dei gratia comite Impuriarum, dicti domini regis patruo, necnon reverendis dominis, Hugone, divina providencia Valencie, cancellario, Berengario, Gerunde, episcopis, nobilibus viris, Petro de Ffenolleto, vicecomite de Caneto et Insula, et Ademario de Mosseto, consiliariis dicti domini regis, testibus ad premissa specialiter vocatis. Hugo, cancellarius. Sig+num mei Mathei Adriani, dicti domini regis scriptoris, secretarii et regia auctoritate notarii publici per totam terram et dominacionem eiusdem, qui predictis interfui et hec scribi feci cum raso et rescripto in VIIa linea ubi dicitur «eundem» et clausi. a. Marge esquerre, foli 105, línies 12-14 i foli 105v, línies 12-17: clau, C.

b. Ratlla obliqua entre singula i contenta de 12

mm, C.

260 1351 març 12. Perpinyà El rei Pere III declara que l’erecció del ducat de Girona i el jurament d’homenatge i fidelitat que han prestat els síndics de la ciutat de Girona al rei, com a pare i legítim administrador de l’infant, i a Bernat de Cabrera, el seu educador, no van contra les llibertats, franqueses, privilegis, costums i usatges de la ciutat. A. B. C.

Original pergamí, nº 536 (328 × 540 mm), en altre temps segellat, conservat a l’AHCG. Registre matriu conservat a l’ACA, Cancelleria, reg. 1538, f. 14-v. Còpia de A de mitjan s. XIV conservada en el Llibre Verd, f. 107-109.

Con lo senyor rey declara e voch que per la ereccion del duchat ne per lo sagrament e homenatge fet a·n Bernat de Cabrera per los síndichs de Gerona no fos fet prejudici als privilegis e libertats de la ciutat ans lo senyor rey los confirmava de nou. Noverint universi quod nos Petrus, Dei gratia rex Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comesque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, attendentes nos provido et maturo prehabito consilio nuper noviter ex causa ordinasse et erexisse ducatum de civitatibus Gerunde, Vici et Minorise et vicariis et baiuliis earum ac universis villis, castris et locis infra ipsas vicarias et baiulias constitutis, ipsumque ducatum precarissimo infanti Iohanni, primogenito nostro, concessisse, tanquam illi qui post nos in regnis, comitatibus et terris nostris est inmediate, Deo propicio, successurus et ipsum ducem


Gerunde nominari ordinasse, prout de ordinacione et ereccione ac concessione predictis patet lacius per instrumentum publicum inde factum bulleque nostre auree muniminea insignitum, die vicesima prima ianuarii, anno subscripto clausumque per ffidelem scriptorem nostrum, secretarium et regia auctoritate notarium publicum per totam terram et dominacionem nostram, Matheum Adriani. Con-sideratos insuper vos iuratos, probos homines ac universitatem dicte civitatis Gerunde de mandato nostro litteratorie vobis facto sindicos vestros ad nostram presenciam destinasse, videlicet Ffranciscum de Terradis, iurisperitum, Raymundum de Cigiario, Guillelmum Sunyerii, cives civitatis Gerunde, pro prestandis homagio et iuramento fidelitatis nobis, ut patri et legitimo administratori dicti ducis, vel alii per nos ad id deputato vel deputando, necnon animadvertentes dictos sindi-cos dubitasse ac dubitare et timere quod per puram et simplicem prestacionem dictorum homagii et iuramenti fidelitatis /107v/ vobis dicte civitati Gerunde et universitati ac singularibus eiusdem ac privilegiis, franchitatibus, libertatibus, immunitatibus, usibus, usanciis et consuetudinibus vestris preiudicium generaretur, nisi per nos vobis provideretur de remedio condecenti et precipue quia in instrumen-to ereccionis et concessionis dicti ducatus et in quodam instrumento declaracionis postea per nos facte circa eiusdem ducatus ordinacionem et ereccionem fit mencio de questiis, toltis, forciis, subsidiis et aliis multis servitutibus a quibus, ut asseritur, dicta civitas Gerunde et vos cives et habitatores eiusdem fuistis et estis franchi, liberi et inmunes, de quibus omnibus sindici vestri memorati ante prestacionem dicti homagii et in ea vestro nomine protestati fuerunt quod per huiusmodi prestacionem nullum vobis et vestris privilegiis, libertatibus, fran-chitatibus, inmunitatibus, consuetudinibus et usanciis seu bonis usibus, preiudicium generetur. Idcirco, ad humilem suplicacionem per dictos sindicos pro parte vestra propterea nobis factam, ad omnem ambiguitatem tollendam et penitus extirpandam, harum serie declaramus nostre intencionis fuisse et esse dicto ducatui ac dicto duci atribuisse et concessisse ea que in dicta civitate Gerunde habemus et licite concedere possumus et debemus et non alia neque ultra, nec per ipsam concessionem, donacionem, ereccionem et ordinacionem ducatus predicti ac per declaracionem predictam aut etiam per simplicem et puram prestacionem homagii et iuramenti factam pro vobis et nomine vestro per sindicos supradictos de mandato et volun-tate nostri nobili et dilecto consiliario nostro, Bernardo de Cappraria, ad hec per nos specialiter deputato aut alias nolumus nec intendimus dicte civitati aut vobis iuratis, probis hominibus et universitati eiusdem aut singularibus /108/ ipsius, in vel super predictis inmunitatibus et libertatibus questiarum, toltarum, forciarum et aliarum libertatum, franchitatum, inmunitatum, privilegiorum, consuetudinum, usanciarum et bonorum usuum vestrorum et dicte civitatis preiudicium aliquod fieri ullomodo aut etiam generari. Quinimo, tam nomine proprio re-gio quam ut pater et legitimus administrator precarissimi infantis Iohannis, primogeniti nostri et ducis predicti, de certa sciencia et consulte, per nos et omnes successores nostros et per dictum ducem omnesque successores suos ea omnia et singula vobis tenore presentis confirmamus, laudamus et approbamus ac etiam per dictum ducem et eius educatorem ac dicti ducatus administratorem laudari et confirmari volumus et mandamus ac inviolabiliter etiam observari et, ut predicta maiorem obtineant roboris firmitatem, promitimus et iuramus per Dominum Deum et eius sancta quatuor Euvangelia, corporaliter manibus nostris tacta, nos et dictum ducem omnesque nostros et ipsius successores tenere et observare inviolabiliter omnia supradicta et non in aliquo contrafacere vel venire. Mandantes nichilominus tenore presentis procuratoribus, vicariis, baiulis b ceterisque officialibus nostris et dicti ducis, presentibus et futuris, quod declaracionem ac laudacionem, approbacionem et confirmacionem nostram huiusmodi firmam habeant, teneant et observent ac faciant inviolabiliter perpetuo observari et non contraveniant nec aliquem contravenire permitant alique racione. Ad hec ego Bernardus de Cappraria, educator ac administrator supradictus, considerans supradicta omnia redundare ad utilitatem dicti domini ducis et perfeccionem ducatus eiusdem, nomine iamdicto, ex certa sciencia, previo mandato dicti domini regis, supradicta omnia et singula laudans et confirmans, convenio et promito vobis universitati predicte civitatis Gerunde, licet absenti, ac vobis sindicis et procuratoribus civitatis iamdicte, presentibus, necnon et notario infrascripto, tanquam publice persone, recipienti et paciscenti pro vobis et etiam aliis personis quarum interest et intere-/108v/-rit, quod predicta omnia et singula, in quantum in me fuerit, tenebo et observabo et in aliquo non contrafaciam vel veniam iure aliquo, causa vel etiam racione. Et ut predicta maiori gaudeant firmitate, non vi nec dolo, set sponte iuro per Dominum Deum et eius sancta quatuor Euvangelia, manibus nostris corporaliter tacta, predicta omnia et singula tenere et observa-re et in aliquo non contrafacere vel venire quavis causa. Hec igitur omnia et singula supradicta facimus et paciscimur et promitimus nos dictus rex et ego Bernardus de Cappraria, educator ac administrator iamdictus, uterque nostrum a se, dicta vobis universitati predicte absenti ac sindicis et procuratoribus presentibus, necnon et notario infrascripto, tanquam publice persone, pro vobis et eis ac pro aliis etiam personis quarum interest et intererit, recipienti et paciscenti ac etiam legitime stipulanti. Et volumus et mandamus quod in pre-missorum testimonium fiant inde tot quot ipsi sindici vel alii, quorum intersit, voluerint et pecierint et nos mandaverimus fieri publica instrumenta eiusdem tenoris et forme per scriptorem et nuncium infrascriptum, sigillo magestatis nostri dicti regis munimine roborata.


Actum et datum in camera reginali castri regii Perpiniani, XIIª die marcii, anno a nativitate Domini M° CCC° quinquagesimo primo. Examinavit Roma. Signum (signe reial) Petri, Dei gratia regis Aragonum, Valencie, Maioricarum, Sardinie et Corsice comitisque Barchinone, Rossilionis et Ceritanie, qui iamdictis nominibus hec laudamus, firmamus et iuramus. /109/ Sig+num Bernardi de Cappraria, educatoris et administratoris predicti, qui quo supra nomine hec laudo, firmo et iuro. Testes huius rei sunt: nobiles, Petrus de Foneyleto, vicecomes de Caneto et Insule, Guillelmus de Bellaria, gubernator comitatuum Rossilionis et Ceritanie, et Luppus de Gurrea, camerarius maior, consiliarii dicti domini regis. Sig+num Bartholomei de Lauro, scriptoris dicti domini regis et eius auctoritate notarii publici per totam terram et dominacionem suam, qui predictis interfuit et hec scribi fecit et clausit cum literis rasis et emendatis in linea tercia ubi dicitur «regia» et