__MAIN_TEXT__

Page 1

JAARVERSLAG 2016

tentoonstelling Going Home


JAARVERSLAG 2016

VOORWOORD De missie van het Airborne Museum ‘Hartenstein’ luidt als volgt:

Het Airborne Museum ‘Hartenstein’ vertelt, als kennisinstituut en als enig museum van Nederland, het historische en sociaal culturele verhaal rondom de Slag om Arnhem voor (internationaal) publiek, dat op zoek is naar kwalitatieve ontspanning en/of een plek van herinnering; in een tijdperk van toenemende interesse voor persoonlijke geschiedbeleving en authenticiteit.

H

et Airborne Museum vervult sinds jaar en dag de rol als kenniscentrum van de Slag om Arnhem. Het Airborne Museum programmeert 363 dagen per jaar een primair en secundair activiteitenprogramma voor een breed en divers publiek. Het museum is tevens een belangrijk herinneringscentrum en ontmoetingsplek voor veteranen en 1e- dan wel 2e-lijns betrokkenen en vervult, tijdens de septemberdagen, een belangrijke functie en centrale rol. P

2

JAARVERSLAG 2016

Vele organisaties steunen op het Airborne Museum voor inhoud en expertise. Lokale en regionale afstemming en samenwerking is van het grootste belang. Nationaal werken wij samen met het Nationaal Bevrijdingsmuseum in Groesbeek en twaalf andere musea en herinneringscentra via de Stichting Musea en Herinneringscentra 40-45 (SMH). Via de SMH zijn wij vertegenwoordigd in het samenwerkingsverband Platform Tweede Wereldoorlog. Lokaal en regionaal werkt het museum samen binnen het verband van de Vier Airborne gemeenten. Een belangrijk voorbeeld is de bijzondere samenwerking met de gemeente Arnhem en de realisatie van een nieuwe museale dependance aan de Rijnkade in Arnhem, getiteld Airborne at the Bridge. Op 31 december 2016 zijn de deuren gesloten van het Informatiecentrum Slag om Arnhem. Dit om in maart 2017, na haast vier jaar voorbereidingstijd, de deuren te openen van de nieuwe locatie Airborne at the Bridge. Hoogtepunten 2016 Het afgelopen jaar kende vele hoogtepunten. Zo ontving het museum, met zijn Informatiecentrum Slag om Arnhem, nagenoeg hetzelfde aantal bezoekers als in 2015; namelijk ca. 103.000 bezoekers ! De continuering van de bezoekersaantallen is een gevolg van het nieuwe beleid, wat vanaf begin 2016 is ingezet, om te focussen op primaire programmering (tentoonstellingen). Dankzij herhaalbezoek en het aanspreken van nieuwe doelgroepen blijven de bezoekersaantallen tussen de grote herdenkingsjaren op hoog peil. Een belangrijke mijlpaal in 2016 was de start van het project Kennisborging en -verdieping door vrijwilligersbeleid; een zeer belangrijk intern project wat zal bijdragen aan de professionalisering van het personeels- en vrijwilligersbeleid enerzijds en

JAARVERSLAG 2016

AIRBORNE MUSEUM ‘HARTENSTEIN’

P

3


kennisborging van vrijwilligers over de Airborne-collectie anderzijds. Dit project heeft een looptijd van twee jaar en wordt mede mogelijk gemaakt dankzij de bijdragen van het Mondriaan Fonds, Prins Bernhard Cultuurfonds, de gemeente Arnhem en de Stichting Beheer Collectie Airborne Museum. Er gaat veel dank uit naar de vrijwilligers van het museum, die met open vizier en positiviteit meewerken aan deze transitie. Een tweede hoogtepunt in 2016 was de realisatie van de tweede tijdelijke tentoonstellingszaal in juni op de bel etage van villa Hartenstein en de opening van de eerste Novelle tentoonstelling in deze zaal: Going Home. Jozef & Emilia. Dankzij de bijdragen van Stichting Zabawas, Prins Bernhard Cultuurfonds en het vfonds is er een schitterende zaal gerealiseerd met veel flexibiliteit. Inhoudelijk gezien is veel dank verschuldigd aan de Stichting Driel-Polen. De aanwezigheid van de Poolse Ambassadeur en hoofdpersoon veteraan Jozef Wojciechoswksi tijdens de opening, was de kers op de taart. De opening op 1 september van de grote wisseltentoonstelling ‘Ego. Vergeet mij niet’, in aanwezigheid van Mr. Prof. Pieter van Vollenhoven, was een zeer bijzonder moment in de geschiedenis van het Airborne Museum. Onderdeel van deze tentoonstelling is namelijk het Victoria Cross (VC) van John Grayburn; één van de slechts vijf toegekende Arnhem VC’s. Dankbetuigingen voor de realisatie van deze tentoonstellingen gaan uit naar vele fondsen en personen; welke in dit jaarverslag uitvoerig aan de orde zullen komen.

P

4

Het museum heeft in 2016 wederom kunnen bijdragen aan een goed doel. Gekoppeld aan de tentoonstelling Ego is een project tegen eenzaamheid gestart. Tijdens de Gelderse Museumdag in oktober is een actie gestart voor de bewustwording van Post Traumatische Stress Stoornis (PTSS) bij veteranen in samenwerking met het veteranen inloophuis uit Arnhem. In dit licht is op de eerste zondag van november het project Nieuwe Zondagen gestart dankzij de ondersteuning van Stichting Gerben Seinen en de Albert Heijn Oosterbeek. Een activiteitenprogramma van negen maanden is vormgegeven (loopt door tot juni 2017), waarbij, dankzij de hulp en inzet van vrijwillige gastvrouwen en –heren, eenzame ouderen één keer per maand worden uitgenodigd voor een gezellige middag. Vanaf de start van dit programma is de opkomst groot en de reactie overweldigend positief. In 2017 zal het museum dit project continueren en deze betrokken groep uitnodigen voor meerdere begeleide activiteiten. In 2016 is samen met Rappange Restauratie Architecten en ontwerpbureau Tinker Imagineers gewerkt aan een Masterplan. Een plan dat beoogt om in de periode 2016-2019 grootschalige restauraties uit te voeren aan het exterieur en interieur van Villa Hartenstein en een vernieuwing ambieert van de museale vaste presentatie. Veel dank gaat uit naar de A.C. Van Deventer Stichting die het museum als eerste haar steunbetuiging gaf door het toekennen van een belangrijke bijdrage voor de realisatie. Het grootste succes van 2016 was het feit dat de stafleden en vrijwilligers een tomeloze inzet hebben getoond tijdens de organisatie van alle activiteiten in het museum. Veel dank aan een ieder voor alle inspanningen en loyaliteit! Wij zijn trots op de behaalde resultaten en nodigen u uit tot het lezen van dit jaarverslag.

P

5

Opening Ego v.l.n.r. bestuursvoorzitter Cees van den Vlekkert, prof. mr. Pieter van Vollenhoven, Gedeputeerde Provincie Gelderland Jan Jacob van Dijk en directeur Sarah Thurlings-Heijse

Sarah Thurlings-Heijse - Directeur Cees van den Vlekkert - Bestuursvoorzitter April 2017

JAARVERSLAG 2016

AIRBORNE MUSEUM ‘HARTENSTEIN’


1

INHOUD Voorwoord

3

Presentatie en Evenementen

9

Collectie Airborne museum

17

Informatiecentrum Slag om Arnhem wordt Airborne at the Bridge

21

Publiek – marketing & sales

22

Museumshop/VVV 27 P

P

6

Organisatie

31

Masterplan 34 Ambassadeurs en donateurschap

36

Samenwerking 37 Organisatie bestuur

39

Bestuurs- en personeelswisselingen

40

Financiën 41 Bijlagen

JAARVERSLAG 2016

44

AIRBORNE MUSEUM ‘HARTENSTEIN’

7


2

PRESENTATIE EN EVENEMENTEN N

ovelle tentoonstelling Going Home. Jozef & Emilia In 2016 werd de voormalige ‘Burgerzaal’ op de bel etage verbouwd tot de Novellezaal, waar ieder half jaar een nieuwe tijdelijke tentoonstelling te zien zal zijn. Het concept met de Novelle tentoonstelling is ontwikkeld om herhaalbezoek te stimuleren en om de eerste uitkomsten van belangrijke onderzoeken te `testen` bij het publiek. Na het succes van de tentoonstelling over de gebroeders Kuik in de Hall of Fame, werd de eerste Novelle tentoonstelling Going Home. Jozef & Emilia op donderdag 2 juni 2016 geopend in het bijzijn van veteraan Jozef Wojciechowski zelf, Miriam Guensberg, schrijfster van het boek ‘Poolse tranen’ en de Poolse ambassadeur, Jan Borkowski. De tentoonstelling vertelde het aangrijpende verhaal van de jonge Poolse parachutist Jozef en zijn geliefde Emilia die elkaar, na een lange wereldreis door onder andere Siberië, Kazachstan, Iran en Zuid-Afrika in Engeland weer vinden. Hun verhaal symboliseert het Poolse leed tijdens de Tweede Wereldoorlog.

P

8

Deze tentoonstelling kon tot stand komen dankzij de samenwerking met Stichting Driel-Polen en de heer Arno Baltussen in het bijzonder. Het was voor Jozef zeer aangrijpend om deze bijzondere fase uit zijn leven in een tentoonstelling te zien. De tentoonstelling sloot op 5 januari 2017.

Tentoonstelling Ego Video still uit het filmje van Herman Koch

De verbouwing van de zaal en de tentoonstelling werd mogelijk gemaakt door: het vfonds, Stichting Zabawas en het Prins Bernhard Cultuurfonds.

Ego. Vergeet mij niet Na het succes van de tijdelijke tentoonstelling Van huis en haard (burgerevacuatie) uit 2014 opende het Airborne Museum op donderdag 1 september 2016 de tentoonstelling Ego. Vergeet mij niet. Deze tentoonstelling was het resultaat van een diepgaand onderzoek naar 48 persoonlijke verhalen van mensen tijdens de Slag om Arnhem. Multiperspectief stond bij deze tentoonstelling voorop. Britten, Polen, Amerikanen, soldaten, burgers,

JAARVERSLAG 2016

kinderen, mannen en vrouwen vertellen in deze tentoonstelling hun verhaal. Naast de persoonlijke verhalen, die gekoppeld worden aan persoonlijke objecten, richt de tentoonstelling zich op de bijzondere herdenkingstraditie die is ontstaan na de Slag om Arnhem en de vraag hoe we in de toekomst deze slag zullen herdenken. In dit kader zijn, in samenwerking met Omroep Gelderland, verschillende interviews afgenomen en is een documentaire film over deze herdenkingstraditie geproduceerd. Onze dank gaat uit naar onder andere Robert Voskuil, auteur Herman Koch, Arno Baltussen, journalist Ad van Liempt en mevrouw Ans Kremer, die helaas enkele weken na de opnames overleed, voor de medewerking aan deze interviews. Voor het ontwerp van de tentoonstelling werd ontwerpbureau Beautiful Minds gekozen. Dankzij de gecombineerde inzet van Beautiful Minds, bouwer Brandwacht & Meijer, Maarten Stolk, de stafleden en vrijwilligers van het Airborne Museum, werd de tentoonstelling op tijd en volgens plan opgeleverd. De opening van de tentoonstelling geschiedde in een grote tent op het gazon voor het museum en werd mogelijk gemaakt dankzij de samenwerking met de Politie Sportvereniging Renkum (organisatie Airborne Wandeltocht). Het Airborne Museum was zeer vereerd met de aanwezigheid van de heer Professor Mr. Pieter van Vollenhoven, de heer Hein Bloemen, burgemeester van Renkum en de heer Jan Jacob van Dijk, gedeputeerde van de provincie Gelderland en tot slot John Grayburn, zoon van John Hollington, ‘Jack’ Grayburn, die postuum het Victoria Cross ontving. Voor de publiciteit van deze tentoonstelling werd samengewerkt met de Politie Sportvereniging Renkum, Omroep Gelderland, RBT KAN en Stichting Liberation Route Europe. De tentoonstelling werd mogelijk gemaakt dankzij bijdragen van: vfonds, VSB Fonds, Mondriaan Fonds, Prins Bernhard Cultuurfonds, gemeente Renkum, Omroep Gelderland, mevrouw Ans Kremer, Politie Sportvereniging Renkum, Rabobank Arnhem e.o.

AIRBORNE MUSEUM ‘HARTENSTEIN’

P

9


Nieuwe Zondagen Ieder jaar besteedt het Airborne Museum aandacht aan een sociaal maatschappelijk thema. In 2016 en 2017 is dat het thema eenzaamheid onder ouderen. Dit thema is gekozen onder de vlag van de tentoonstelling en educatieve projecten van Ego. Vergeet mij niet. In november 2016 is het museum daarom gestart met het project Nieuwe Zondagen. Nieuwe Zondagen heeft tot doel om nieuwe en duurzame contacten voor senioren te realiseren. Iedere eerste zondag van de maand is het museum een ontmoetingsplek voor senioren uit de gemeente Arnhem en Renkum. Een gezellige middag in combinatie met een lezing of workshop staat centraal. De Nieuwe Zondagen zijn actief via welzijnsorganisaties, serviceflats en verzorgingshuizen onder de aandacht gebracht. Ook is er in de media veel aandacht geweest voor het project. Er bleek al snel veel belangstelling te zijn voor de gezellige zondagmiddagen met gemiddeld 50 deelnemers. Het blijkt een trouwe groep van senioren die zich iedere keer weer opnieuw aanmeldt.

P

10

De zondagen worden begeleid door vrijwillige gastvrouwen en -heren en er is voor en na de lezing tijd voor een hapje en een drankje. Het museum biedt met deze opzet een vertrouwde omgeving en een gezellig middagvullend programma. Tijdens de Nieuwe Zondagen komen diverse thema’s aan bod. Op 6 november vertelde Oosterbeker Robert Voskuil over de herdenkingscultuur die na de Slag om Arnhem ontstond. En dat leverde ook mooie, persoonlijke verhalen van de deelnemers op. In december stond het thema Sinterklaas centraal. Anneke Sondaal vertelde verhalen en gedichten over de goedheiligman. De Nieuwe Zondagen staan tot en met juli 2017 geprogrammeerd en gezien de grote belangstelling zal hier een vervolg aan worden gegeven. Nieuwe Zondagen kan niet worden georganiseerd zonder de inzet van vele en trouwe vrijwilligers. Tevens gaat veel dank uit naar alle sprekers die zich tot op heden en in de toekomst hebben gecommitteerd om deze dagen in te vullen, waaronder auteur Herman Koch en journalist Ad van Liempt. Ook gaat bijzonder veel dank uit naar Albert Heijn Oosterbeek voor de facilitaire ondersteuning en tot slot naar de Stichting Gerben Seinen voor haar bijzondere financiële bijdrage om dit belangrijke project mogelijk te maken.

Schenkingsvitrine De schenkingsvitrine, waarin recente schenkingen worden getoond, was ook in 2016 weer goed gevuld. In januari was de parachutistenhelm van de Engelse parachutist George Lomas te zien. Bijzonder was dat zijn naam nog op de kinband van de helm te lezen was. In april was er, in het kader van de nationale museumweek met het thema ‘Ons echte goud’ , een bijzondere Bren gun te zien. Het wapen was in een nog zeer goede staat en werd op een zolder in Oosterbeek gevonden nadat het daar in 1944 was achtergelaten. Vanaf juli was een verzameling objecten te zien die tijdens werkzaamheden onder de vloer van het tuinman huis, van de Oosterbeekse villa `De Hemelsche Berg`, aan het licht kwam. De objecten vormden samen een zogenaamde `vloervondst`. De objecten gaven een mooie kijk op de familie die daar woonde. Een NSB ring vormde de laatste presentatie in de schenkingsvitrine. De stalen ring werd gegeven aan leden van de NSB, die hun goud en zilver in de partijkas stortten, om zo de NSB uit de financiële problemen te halen in 1940. Met de evacuatie van de Arnhemse bevolking in 1944 werd de ring in Ellecom bij toeval gevonden en later aan het museum geschonken.

Opening Ego prof. mr. Pieter van Vollenhoven en directeur Sarah Thurlings-Heijse

Zalen Burgers en Pers/Propaganda en het verhaal van de villa In het kader van het ontwikkelen van de Novelle tentoonstellingen en de wens om voor bezoekers een goede horeca ruimte te bieden, is in 2016 besloten om het burgerverhaal op de 1e verdieping te integreren in de vaste presentatie en de zaal op de bel etage, met het verhaal over de pers en propaganda tijdens de Slag om Arnhem, in te richten als koffiekamer voor bezoekers. In de zaal, waar voorheen het burgerverhaal werd getoond, is nu ieder half jaar een Novelle tentoonstelling te zien.

P

5

Opening Ego prof. mr. Pieter van Vollenhoven en John Grayburn

De gang bij de Hall of Fame op de begane grond geeft nu, middels een grote wandsticker, meer context over het pand waarin de bezoekers zich bevinden: de villa. Door de toevoeging van de Sense of place van Hartenstein, door tekst en foto’s, wordt de rijke historie van de buitenplaatsen in en rond Oosterbeek verteld en krijgt het museumpand meer betekenis voor de bezoeker. Nationale Museumweek ‘Ons echte goud. Dichterbij dan je denkt.’ Van 16 tot en met 24 april konden bezoekers in het museum terecht voor allerlei bijzondere activiteiten in het kader van de Nationale Museumweek. In deze week werd de jachthoorn van John Frost getoond, het pronstuk van het museum, ons échte goud. Er was een lezing over de jachthoorn voor volwassenen en een workshop voor kinderen waarbij ze hun eigen jachthoorn konden versieren. Aangezien de verhalen van hen, die de Slag om Arnhem meemaakten, ook het échte goud van het museum zijn, konden bezoekers live luisteren naar ooggetuigenverhalen in de Hall of Fame.

JAARVERSLAG 2016

AIRBORNE MUSEUM


Bezoek schoolgroep aan de Airborne Begraafplaats Maand van de Geschiedenis De maand oktober 2016 stond weer in teken van de Maand van de Geschiedenis. Dit jaar was het thema ‘Verleg je grenzen’ gekozen. De gehele maand heeft het Airborne Museum ‘Hartenstein’ activiteiten georganiseerd, ook in verband met de herfstvakantie. Zo konden kinderen verschillende workshops in het museum volgen en was er een lezing op 15 oktober van Willem van Katwijk met de titel ‘Hoe wenselijk en menselijk zijn grenzen?’ Gelderse Museumdag

P

12

In het kader van de Gelderse Museumdag 2016, opende het Airborne Museum op 22 oktober haar deuren voor slechts 1 euro per persoon. Naast allerlei activiteiten, zoals een workshop zweefvliegtuigen vouwen voor kinderen, konden bezoekers van het Airborne Museum deze dag producten kopen voor het Veteranen Inloophuis te Arnhem. Het Airborne Museum ‘Hartenstein’ steunde op deze manier het belangrijke werk dat de vrijwilligers van het inloophuis verrichten. Veteranen met bijvoorbeeld PTSS kunnen aankloppen bij het inloophuis. De vrijwilligers van het inloophuis hadden zelf een stand met koffie, thee en erwtensoep buiten staan en verkochten deze aan de bezoekers. Deze samenwerking met het veteranen inloophuis Arnhem stond in het licht van de randprogrammering rondom de tentoonstelling Ego. Vergeet mij niet. Met een historische hoeveelheid bezoekers was deze dag een groot succes te noemen. Meer dan 1.500 bezoekers bezochten deze dag het museum, een ongekend hoog aantal. Educatie Het jaar 2016 stond voor de afdeling Educatie in het teken van uitbreiding van de groep vrijwilligers, aanpassing van de programma’s, als gevolg van van de veranderde presentaties en tentoonstellingen, alsmede het uitwerken van het aanbod rondleidingen voor volwassenen (life long learning). Speciale dank hierbij gaat uit naar Marjon Hermeling voor het werk dat zij heeft verricht op het gebied van de aanpassingen van de programma’s en Guus Versmissen voor zijn inzet bij het werven en opleiden van nieuwe vrijwilligers en de coördinatie van de groep. De vraag vanuit het onderwijs naar educatieve programma’s en de stijgende vraag naar rondleidingen in het museum voor volwassenen heeft er toe geleid dat het team museumdocenten en rondleiders uitgebreid diende te worden. In 2016 is actief geworven en er zijn 10 nieuwe vrijwilligers toegetreden tot het team Educatie. De vrijwilligers kregen een training voor de rondleidingen en het begeleiden van schoolgroepen voordat zij zelfstandig aan het werk gingen.

Naar aanleiding van het in 2015 opgetekende beleidsplan 20152018, is in 2016 tot slot actief gewerkt aan het ontwikkelen van een nieuwe meerjarige publieksvisie. In 2016 heeft het museum van de Nederlandse Museumvereniging het predicaat Kids proof ontvangen; een waardering van Nederlandse kinderen. Programma’s primair en voortgezet onderwijs Koffers vol verhalen Aan de hand van verschillende voorwerpen in de koffers komen leerlingen, uit de bovenbouw van het lager onderwijs en de onderbouw van het middelbaar onderwijs, erachter bij welke ooggetuige in het museum hun koffertje hoort. In 2015 is besloten om de duur van het programma te verlengen van 1 uur en 30 minuten naar 1 uur en 45 minuten. Dit om de gelegenheid te geven voor een constructieve nabespreking van het project met de leerlingen en docenten. Deze maatregel wordt in 2016 als positief ervaren. In 2016 is besloten om voor iedere Novelle tentoonstelling en grote tijdelijke tentoonstelling nieuwe koffers te ontwikkelen. Zo is er in 2016 een koffer over Jozef Wojciechowski ontwikkeld en koffers voor personages uit de tentoonstelling Ego. Op deze manier wordt dit programma actueel gehouden en biedt het de scholen, die ieder jaar komen, voldoende afwisseling. Ooggetuigen vertellen Ook in 2016 hebben veel scholen, zowel primair als voortgezet onderwijs, gebruik gemaakt van de mogelijkheid om een ooggetuige te laten vertellen. In 2016 is Piet Davidse toegetreden tot de groep ooggetuigen. Zijn bijzondere verhaal is ook in de tentoonstelling Ego te zien. De ooggetuigen vertellen steeds vaker hun verhaal tijdens schoolbezoeken, maar ook tijdens schoolvakanties of bijzondere gelegenheden.

P

13

Begraafplaats Op de Airborne Begraafplaats kunnen schoolgroepen, van zowel de bovenbouw van het primair onderwijs als de onderbouw van het voortgezet onderwijs, onder begeleiding van een gids vanuit het Airborne Museum, of zelfstandig met een opdrachtenformulier dat kan worden gedownload van de website van het museum, een bezoek brengen en van alles leren over de soldaten die daar zijn begraven. Een bezoek aan de begraafplaats kan worden gecombineerd met een educatief programma in het museum. Voor de schoolkinderen uit de gemeente Renkum wordt door Stichting Airborne Herdenkingen jaarlijks in september de bloemlegging op de begraafplaats georganiseerd. Op de website van het museum zijn hiervoor enkele lesbrieven te vinden. Een aantal van de nieuwe vrijwilligers heeft zich aangemeld om ook schoolgroepen op de begraafplaats te gaan begeleiden

Educatief programma Koffers vol verhalen

JAARVERSLAG 2016

AIRBORNE MUSEUM ‘HARTENSTEIN’


JAARVERSLAG 2016

De Vriendschapsarmband In het educatieve programma ‘de Vriendschapsarmband’ gaan leerlingen van de 3e en 4e klas Havo en VWO actief aan de slag met zelfstandig bronnenonderzoek in het museum. Aan de hand van een historisch verhaal en een storyboard komen ze meer te weten over (de persoonlijke verhalen achter) de Slag om Arnhem. Hiervoor maken ze gebruik van originele bronnen in de vorm van objecten, foto’s, documenten en interviews met ooggetuigen. In 2016 is de armband, nadat deze een tijd in de vitrine in de gang heeft gelegen, weer in de Hall of Fame geplaatst. Museumopdrachten VMBO Aan de hand van een opdrachtencarrousel gaan scholieren per verdieping zelfstandig aan de slag in het museum en leren over de gebeurtenissen in september 1944. De opdrachten gaan zowel over soldaten als over burgers en de leerlingen beleven in de Experience in de kelder hoe het destijds was. Programma schoolvakanties In 2016 zijn verschillende nieuwe workshops samengesteld die voor kinderen worden georganiseerd tijdens de schoolvakanties. Zo is er een workshop jachthoorn maken ontwikkeld, gebaseerd op de beroemde jachthoorn van John Frost. Nieuw is dat in 2016 een kleine bijdrage is gevraagd aan de bezoekers, die willen deelnemen aan de workshops, om materiaalkosten te dekken.

Zomervakantie In 2016 is het programma voor gezinnen uitgebreid ten opzichte van 2015. In de zomervakantie konden kinderen iedere woensdag verkleed op de foto en waren er knutsel workshops. Iedere vrijdag was er een ooggetuige verhaal en op zaterdag konden mensen, op inloop, deelnemen aan een rondleiding voor volwassenen. Herfstvakantie Oktober is altijd een drukke maand. Zowel de Gelderse Museumdag, als de Rabo Kids Museumweek vielen in deze maand. Daarbij was oktober de Maand van de Geschiedenis. Bezoekers hebben in groten getale deelgenomen aan de verschillende knutselactiviteiten, workshop paracord armbandjes maken, ooggetuige verhalen en rondleidingen die werden georganiseerd in het museum. Vanuit de Museumvereniging werd de ‘Tikkit’ geïntroduceerd die ergens in het museum werd verstopt. Kinderen moesten deze zoeken en fotograferen en vervolgens mailen aan de Museumvereniging, waarmee ze kans maakten op een prijs. Kerstvakantie Tijdens de kerstvakantie werden op verschillende dagen ooggetuige verhalen georganiseerd, alsmede een aantal workshops voor kinderen.

Voorjaarsvakantie In de voorjaarsvakantie was er wekelijks een ooggetuige verhaal en was op de vrijdag het koffertjesproject voor gezinnen beschikbaar.

P

14

Educatief programma Koffers vol verhalen

Schoolklas tijdens bezoek Airborne Museum ‘Hartenstein’

Meivakantie Tijdens de meivakantie was er in het kader van de landelijke actie ‘niet weggooien’ voor kinderen een workshop ontwikkeld waarbij ze, net als kinderen in oorlogstijd, van restmateriaal speelgoed konden maken.

In samenwerking met War Child is er in de vakantie twee keer een middag georganiseerd waarbij een vluchteling uit Syrië in gesprek ging met een vluchteling uit Arnhem in 1944. Op woensdag 4 en zaterdag 7 april ging vluchteling van toen, Wil Lamers, in gesprek met Asem uit Syrië onder leiding van een vrijwilliger van War Child. Het leverde een zeer bijzondere middag op. Een reactie uit het publiek vatte het goed samen: ‘er wordt in één uur tijd meer dan 70 jaar overbrugd’. Kinderen konden een wens voor een vluchteling op een kaart schrijven en in een wensboom hangen. Er werd ook, middels donatiebussen en verkoop van armbandjes via de museumshop, geld ingezameld voor War Child. Op vrijdag 6 mei organiseerde het museum een lezing over vredesmissies, verzorgd door veteraan Thijs van der Laan.

JAARVERSLAG 2016

AIRBORNE MUSEUM ‘HARTENSTEIN’

P

15


Baret van Brigade-generaal John Hackett van de 4de Britse Parachutistenbrigade

3

COLLECTIE AIRBORNE MUSEUM H

et Airborne Museum (Harten stein) heeft een omvangrijke collectie. In december 2016 omvatte de collectie 16.648 geregistreerde voorwerpen. De collectie is eigendom van de Stichting Beheer Collectie Airborne Museum. De collectie is dynamisch. In 2016 groeide de collectie zowel door schenkingen als door toegevoegde kennis als gevolg van onderzoek. De dynamiek komt door het bruikleenverkeer en de verschillende contexten waarin de collectie getoond wordt. Hierdoor krijgen de voorwerpen meerdere betekenissen en dit vormt een meerwaarde voor de collectie.

P

16

Helm gevonden bij opgravingen hotel Dreijeroord

Logo Kidsproof van Museumvereniging voor Airborne Museum ‘Hartenstein’

De collectie is fysiek over verschillende locaties verdeeld. De deelcollectie realia kent drie depots, allen in het gebouw van het huidige museum. Deze realia betreffen voornamelijk 3D voorwerpen zoals kleding, wapens, transportmiddelen, medailles. De deelcollectie 2D wordt nu op twee locaties bewaard. In het gebouw van het huidige museum en in het geklimatiseerde depot van het Gelders Archief te Arnhem. Het gaat hier om documentatie, prenten, tekeningen, ansichtkaarten, boeken en foto’s. Tevens is er een collectie digitale bestanden. Hiertoe behoren onder andere audiobestanden, filmbeelden en Oral History documenten.

In 2016 is een groot deel van de 2D collectie ondergebracht bij het Gelders Archief. 1.046 archiefstukken zijn verhuisd en aan het archief in bewaring gegeven. Ook zijn er 54 dozen met daarin in totaal 356 boeken in het geklimatiseerde depot van het Gelders Archief ondergebracht. De overgebrachte 2D collectie wordt in het Gelders Archief gecontroleerd en beschreven in het collectieregistratiesysteem van het Gelders Archief. Op die manier zal het mogelijk worden de 2D collectie van het Airborne Museum ‘Hartenstein’ te raadplegen in de studiezaal van het Gelders Archief. In 2017 zal het restant van de 2D collectie naar de depots van het Gelders Archief worden overgebracht. Schenkingen In 2016 werden in totaal 135 voorwerpen aan het museum geschonken. Deels waren deze schenkingen het resultaat van verschillende onderzoeken als voorbereiding op tijdelijke tentoonstellingen. Daarnaast werden door 49 bezoekers objecten geschonken aan het museum. Dikwijls waren dit verschillende objecten die door een schenker werden achtergelaten. In 2016 werden er verschillende archeologische vondsten aan het museum geschonken. Een voorbeeld zijn objecten

AIRBORNE MUSEUM ‘HARTENSTEIN’

en een wapen die gevonden zijn tijdens de opgravingen bij Hotel Dreijeroord. Tijdens het verwervingsproces werd het collectiebeleid streng gehanteerd, alleen objecten, die een duidelijke connectie met de Slag om Arnhem hebben, werden verworven. De niet aangenomen schenkingen werden doorverwezen naar andere oorlogsmusea in Nederland, bijvoorbeeld naar het NIOD, het Gelders Archief of het Nationaal Militair Museum. Ook zijn verschillende plaatselijke oorlogsen verzetsmusea aanbevolen. Bruikleenverkeer Het Airborne Museum ‘Hartenstein’ werd in 2016 verschillende keren benaderd met de vraag delen uit de collectie in bruikleen te geven. Aangezien het vergroten van de collectiemobiliteit onderdeel is van het collectieplan, staat het museum hiervoor open. In 2016 werd bijvoorbeeld een uniek uniformjasje (een service dress), van Wladyslaw Eugeniusz Sikorski, uitgeleend. Het Poolse Museum Wojska Poskiego (of het Poolse legermuseum) leende dit uniformjasje voor een tentoonstelling over de Slag bij Tobruk in 1941, waar een Poolse brigade actief was. Op dat moment was Sikorski minister president van de Poolse regering in ballingschap en opperbevelhebber van het Poolse leger. Daarnaast is er een stoel, afkomstig uit een Stirling bommenwerper, langdurig

P

17


Tentoongestelde VC in tijdelijke tentoonstelling Ego. Vergeet mij niet geleend aan Museum vliegbasis Deelen. Ook zijn er verschillende voorwerpen geleend aan en te zien, in de traditiekamer over Graeme Warrack, in de Koning Willem III Kazerne te Apeldoorn. Het Airborne Museum ‘Hartenstein’ heeft in 2016 verschillende objecten geleend voor tijdelijke tentoonstellingen. Voor de tentoonstelling Ego. Vergeet mij niet werden bijvoorbeeld een origineel Ridderkruis van het IJzeren Kruis (Eyewitness museum) en het Victoria Cross van Luitenant Jack Grayburn geleend (particuliere collectie). Met een privé verzamelaar is overeen gekomen dat de rode baret van brigadegeneraal John Hackett jaarlijks zes maanden te zien zal zijn in het museum. De bruikleengevers voor diverse exposities waren in 2016:

P

18

Airborne Assault Museum (Duxford, UK), Het Bierreclamemuseum (Breda), Het Cameramuseum (Zierikzee), Eyewitness museum (Beek), Generaal Maczek Museum (Breda), Het Grammafoonmuseum (Nieuwleusden), Museum Vliegbasis Deelen (Arnhem), Nationaal Blinden Museum (Den Haag) en Verzetsmuseum (Amsterdam). Aankopen In 2016 zijn verschillende nieuw verschenen boeken aangeschaft voor de handbibliotheek. Tevens zijn er enkele specifieke boeken toegevoegd aan de collectie, die voor een specifiek onderzoek nood-zakelijk waren. Ook zijn er enkele bijzondere emblemen door het museum aangekocht. Waaronder een origineel baretembleem in de rang van generaal. Van Adlib Basis naar Adlib Plus De collectie van het Airborne Museum ‘Hartenstein’ werd geregistreerd en ontsloten in het collectieregistratie programma Adlib basis. Omdat er vraag was naar een andere indeling, met meer aanpassingsmogelijkheden per veld, werd het registratiesysteem in 2016 uitgebreid naar Adlib Plus.

Het ontsluiten van de collectie in Adlib is in volle gang en een van de belangrijkste werkzaamheden van de afdeling collectie. De teller van de object registratie stond eind 2016 op 16.648 geregistreerde voorwerpen in Adlib plus. In navolging van het programma Adlib plus is door de collectiemedewerkers, conservator en collectiebeheerder een herhalingscursus gevolgd. De medewerkers en vrijwilligers die aan de registratie werken, mede met behulp van een opfriscursus, doen dit nu op een uniforme en internationaal gestandaardiseerde wijze.

De verhalen werden namelijk voorheen alleen verzameld op de website van Airborne Memories, vanaf heden worden de audiobestanden die gemaakt zijn van de interviews bewaard als collectie. Op deze manier worden de verhalen op een duidelijke manier ontsloten en bewaard, waardoor ze in de toekomst kunnen dienen als Oral History bronnen.

Samenwerking wetenschap In 2016 was het Airborne Museum ‘Hartenstein’ onderdeel van de Italiaanse onderzoeksgroep van de Gustav Line Association, over de internationale geschiedenis van het Parachute Regiment. Thema van de conferentie was de samenwerking tussen lokale verzetsgroepen enerzijds en het Parachute Regiment anderzijds. De directeur hield hier een presentatie over de tentoonstelling van de gebroeders Kuik, die in 2015 in het Airborne Museum te zien was.

P

19

De afdeling collectie onderhoudt nadrukkelijke banden met de verschillende Nederlandse universiteiten. In 2016 bood het museum verschillende stagiaires, afkomstig van de Universiteit van Amsterdam en de Radboud Universiteit, een stageplaats. Het onderzoek, dat ten grondslag ligt aan de tijdelijke tentoonstellingen in het Airborne Museum ‘Hartenstein’, wordt uitgevoerd door de afdeling onderzoek. Hiervoor worden contacten gelegd met specialisten in het veld. Airborne Memories Als onderdeel van het project Kennisborging en – deling door vrijwilligersbeleid is er in 2016 een start gemaakt met het vastleggen van redactionele stukken uit het burgerparticipatieproject ‘ Airborne Memories’ naar de collectie-registratie van het Airborne Museum ‘Hartenstein’.

JAARVERSLAG 2016

Tentoongestelde kip Murtal in tijdelijke tentoonstelling Ego. Vergeet mij niet.

Het tentoonstelde Ridderkruis van het IJzeren kruis in de tijdelijke tentoonstelling Ego. Vergeet mij niet.

AIRBORNE MUSEUM ‘HARTENSTEIN’


4

INFORMATIECENTRUM SLAG OM ARNHEM WORDT AIRBORNE AT THE BRIDGE

John Frostburg, Arnhem

I

n 2013 sprak het Airborne Museum ‘Hartenstein’, samen met de gemeente Arnhem en de Stichting Eusebiuskerk, voor het eerst over een geïntensiveerde samenwerking. Hieruit ontstond in 2014 het samenwerkingsproject BAAK: Battle of Arnhem Aanbodketen.

P

20

Gedeelde ambitie was om een aanbodketen te ontwikkelen waardoor de Eusebiuskerk, de John Frostbrug, met aan de voet het in 2007 geopende Informatiecentrum Slag om Arnhem en het Airborne Museum ‘Hartenstein’ via een logische route aan elkaar verbonden werden. Het doel was en is om een zo breed mogelijk publiek, waaronder regionale bewoners, maar ook recreanten en toeristen, te betrekken bij onze educatieve activiteiten. Hen uit te nodigen om meerdere locaties van de Slag om Arnhem te bezoeken en om verbinding te leggen met andere belangrijke plekken van herinnering. Het is de nadrukkelijke bedoeling om samenwerking met andere locaties mogelijk te maken en te intensiveren. Dit zijn locaties zoals het Informatiecentrum Polen-Driel en de toekomstige Drop-zone Ede. Het project beoogt vanaf de start om met nieuwe en vernieuwende presentaties de Slag om Arnhem op een eigentijdse, samenhangende en evenwichtige manier te vertellen. De verschillende locaties moeten plaatsen zijn waar men zich kan inleven, waar men kan beleven en kan leren, kan reflecteren en herdenken.

JAARVERSLAG 2016

Concreet betekende dit dat de presentaties in het Informatiecentrum Slag om Arnhem en de Eusebiustoren herontwikkeld moesten worden en dat de vaste presentatie in het museum (deels) aangepast c.q. vernieuwd zal moeten worden. De plannen van 2014 zijn in 2016 doorontwikkeld tot concrete vernieuwingsplannen. Plannen waarbij de Eusebiuskerk een presentatie over de Slag in 2018 zal realiseren en waarbij het Airborne Museum tot en met 2019, aan de hand van een ambitieus Masterplan, gefaseerd zijn presentatie zal vernieuwen en grootschalige restauraties zal plegen aan het Rijksmonument. Dit Masterplan wordt in een navolgend hoofdstuk verder toegelicht. In 2016 is het startsein gegeven voor de eerste fase: de ontwikkeling van de nieuwe museale dependance aan de Rijnkade in Arnhem. Dankzij de bijdragen van het vfonds, Provincie Gelderland en de gemeente Arnhem kon medio 2016 worden gestart met de realisatie door Ontwerpbureau Heijmerink Wagemakers, in samenwerking met Studio Pronk, MCW en architect Hoogte twee. Op 31 december sloot het Informatiecentrum Slag om Arnhem, in de aanwezigheid van alle betrokken vrijwilligers en stafleden, voorgoed haar deuren. In maart 2017 zal de nieuwe locatie, Airborne at the Bridge, haar deuren openen.

AIRBORNE MUSEUM ‘HARTENSTEIN’

P

21


5

Website en social media Website Het aantal online bezoekers is ten opzichte van 2015 enorm gestegen. Dit als direct gevolg van de Google Grant adwords campagne die halverwege 2016 van start is gegaan. De website kreeg in 2016 131.155 unieke bezoekers.

PUBLIEK – MARKETING & SALES Bezoekcijfers In 2016 werden het Airborne Museum en het Informatiecentrum Slag om Arnhem gezamenlijk door meer dan 100.000 mensen bezocht.

P

22

2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016

Airborne Museum Infocentrum Slag om Arnhem Totaal

34.835 79.154 76.563 82.274 78.024 96.965 87.956 87.000 4.871 15.497 14.397 14.501 13.755 17.607 16.803 15.496 39.706 94.651 90.960 96.775 91.779 114.572 104.759 102.496

WEBSITE AANTAL UNIEKE BEZOEKERS PER JAAR 140.000 105.000 70.000 35.000 0 Totaal 2014 Totaal 2015 Totaal 2016

16.000 12.000 8.000 4.000 0

Doelgroepen Het museum wordt door jong en oud bezocht. In de schoolvakanties weten veel gezinnen met kinderen de weg naar het museum te vinden. Buiten de vakanties om zijn dit vaak dagjes mensen (veel vrouwen van 55+ die geïnteresseerd zijn in de persoonlijke verhalen), militair geïnteresseerden (voornamelijk mannen), scholen en toeristen (onder andere via touroperators).

WEBSITE AANTAL UNIEKE BEZOEKERS PER MAAND

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec Totaal 2014 Totaal 2015 Totaal 2016

ORGANISCH BEREIK FACEBOOK 900.000 675.000 450.000 225.000 0

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec Totaal 2015 Totaal 2016

JAARVERSLAG 2016

AIRBORNE MUSEUM ‘HARTENSTEIN’

P

23


In 2015 had de Facebookpagina van het museum 7.767 volgers, eind 2016 is dit gestegen naar 12.566. De nieuwe filmtrailer van het museum, die in september gelanceerd is, heeft voor een flinke groei in het aantal volgers gezorgd, evenals enkele betaalde Facebookcampagnes. Ook is de content in 2016 nog meer afgestemd op de doelgroep, wat ook een positief effect heeft gehad op het organisch bereik van de pagina. Maandelijks lag het bereik (het aantal mensen dat je bericht ten minste één keer heeft gezien) van de Facebookpagina op gemiddeld 200.000. E-mailnieuwsbrief De nieuwsbrief werd in 2016 negen keer verstuurd en het aantal abonnees is gegroeid van 806 naar 842. Gemiddeld opent meer dan 50% van de abonnees de e-mail. Recensies Er zijn verschillende online platforms waar bezoekers een recensie over het museum kunnen achterlaten. Deze feedback wordt nauwlettend gevolgd om de dienstverlening verder te kunnen verbeteren. Ook het gastenboek in het museum vertelt ons veel over de ervaringen van de bezoekers! Tripadvisor

P

24

Eind 2016 hadden totaal 520 bezoekers hun feedback over het museum achtergelaten op Tripadvisor.nl. Voor de derde keer op rij ontving het museum van Tripadvisor het certificaat van Uitmuntendheid omdat de reizigers van de site het museum gemiddeld een 4,5 uit 5 punten gaven. Hieronder een tweetal beoordelingen.

‘Erg indrukwekkend museum. Duidelijk verhaal over de Slag om Arnhem waarin stap voor stap duidelijk wordt uitgelegd waarom de slag niet geheel volgens plan is verlopen en wat de consequenties hiervan zijn geweest. Echt een aanrader, om gezien de historie, hier een bezoek te brengen’

‘Het Airborne museum geeft een veelzijdige blik op alles wat zich tijdens de Slag om Arnhem in deze omgeving heeft afgespeeld. Het museum is kwalitatief hoogwaardig en bevindt zich in Hartenstein, een historische locatie uit de 2e wereldoorlog. Hier moet je zeker heen als je je voor de historie rondom Nederland in de 2e wereldoorlog interesseert. Echt een aanrader!

door Mr. Prof. Pieter van Vollenhoven en kreeg zowel lokale als landelijke publiciteit. In november brachten we de resultaten uit het onderzoek naar het leven van Audrey Hepburn en haar moeder, ten tijde van de Tweede Wereldoorlog, naar buiten. Deze feiten werden door een groot aantal landelijke media gepubliceerd, waaronder Nu.nl, NOS, dagblad Trouw en RTL Boulevard. Samenwerking met toerisme Met diverse hotels en restaurants uit de directe omgeving wordt nauw samengewerkt. Zij kopen vouchers in voor wederverkoop aan hun gasten. Als losse entreekaarten en als onderdeel van een arrangement. De accommodaties worden op de hoogte gehouden van de activiteiten van het museum. Het museum is partner van de toeristische marketing organisaties RBT KAN (Regio Marketing Gelderland) en Liberation Route Europe. Zij vertegenwoordigen het Airborne Museum op beurzen, zoals de WTM in London en IBT in Berlijn en het museum wordt vermeld in diverse uitgaven van deze organisaties. Het museum laat jaarlijks folders verspreiden bij meer dan 500 hotels, restaurants, toeristische informatiepunten en campings om het Airborne Museum bij zowel Nederlandse als buitenlandse toeristen onder de aandacht te brengen. Kortingsacties In 2016 zijn er diverse acties ingezet. Hieronder volgen enkele voorbeelden: - inwoners uit nabij gelegen gemeentes, die een Gelrepas hebben, krijgen gedurende het jaar 50% korting op de entree; - lezers van de Gelderlander en enkele huis-aan-huis bladen konden in de zomervakantie met kinderen het museum met korting bezoeken; - in de maanden juni en juli konden klanten van de Albert Hein in Oosterbeek sparen voor een gratis tweede combiticket voor een bezoek aan het Airborne Museum én Tuin de Lage Oorsprong.

Facebook en Google

Op Facebook scoort het museum 4,6 van 5 sterren uit een totaal van 625 recensies. Op Google is dat een 4,7 van 5 sterren uit 83 Google-recensies. PR en free publicity In 2016 zijn er 17 persberichten verstuurd. De berichten varieerden van bijzondere collectiestukken tot vakantieprogrammering, nieuwe exposities en maatschappelijke projecten zoals de Nieuwe Zondagen. In februari haalde het persbericht over een bijzondere schenking, de helm van George Lomas, de landelijke pers met een vermelding in de Telegraaf. De Novelle tentoonstelling Going Home. Jozef & Emilia kreeg veel aandacht in de regionale pers. De tentoonstelling EGO. Vergeet mij niet werd geopend

JAARVERSLAG 2016

AIRBORNE MUSEUM ‘HARTENSTEIN’

P

25


Toeristisch magazine Regio Arnhem Nijmegen

6

MUSEUMSHOP/ VVV A

lle bezoekers van het Airborne Museum ‘Hartenstein’ worden welkom geheten door de enthousiaste en deskundige baliemedewerkers van de Museumshop/VVV. In de Museumshop/VVV verkoopt men naast entreekaartjes voor het museum een uitgebreid assortiment VVV-artikelen zoals: fiets- en wandelroutes, VVV cadeaubonnen aangevuld met een museumwaardige collectie textiel, souvenirs, boeken en DVD’s gerelateerd aan Operatie Market Garden en de Tweede Wereldoorlog.

P

26

Unieke handgemaakte Hartensteinspeld

Het Airborne Museum streeft een evenwichtig en aantrekkelijk assortiment na, verdeeld in de vorm van drie lijnen, te weten een Airborne-, Hartenstein- en VVV lijn. In de opbouw van de drie lijnen wordt gestreefd naar een kwalitatief hoogwaardig, onderscheidend en constant vernieuwend geheel met aandacht voor alle leeftijdsgroepen. Productontwikkeling Een groot deel van de bezoekers van het Airborne Museum gaat naar huis met één of meerdere aankopen uit de Museumshop, als herinnering, als verdieping (boek/DVD) of als cadeau. De introductie van tentoonstelling gerelateerde producten werd voortgezet bij de Novelle tentoonstelling Going Home. Jozef & Emilia over de 93-jarige Poolse veteraan van de Slag om Arnhem, Jozef Wojciechowski.

JAARVERSLAG 2016

In samenwerking met een Poolse delicatessenwinkel werd tijdelijk een assortiment van authentieke Poolse producten in de Museumshop verkocht. Hiermee werd aan de bezoeker van de tentoonstelling de gelegenheid gegeven een smakelijke herinnering mee naar huis te nemen in de vorm van Poolse flesjes bronwater tot authentieke Poolse snoepjes. Daarnaast werden de in de tentoonstelling gebruikte foto’s als ansichtkaartsetje verkocht. De slogan van de tentoonstelling EGO: ikvergeetniet, werd toegepast op notitieblokken en een sfeerlichtje. Met het kleinschalige bedrijf Sterck Merck werd op initiatief van de Museumshopcoördinator, naast een collectie herinneringsbedels en -hangers, de unieke Hartensteinspeld ontwikkeld. Deze geheel handgemaakte speld kan ook ingezet worden als onderscheiding en is exclusief verkrijgbaar in het Airborne Museum, in een gelimiteerde oplage. De Museumshop verkoopt op jaarbasis ongeveer 3000 boeken, waarvan de verdeling Nederlands- / anderstalig ongeveer 50% is. Het museum heeft inmiddels diverse auteurs bereid gevonden hun boeken te signeren. De gesigneerde boeken blijken voor onze bezoekers een bijzondere meerwaarde te vertegenwoordigen. Het deel voor kinderen en de jeugd verdient extra aandacht en werd uitgebreid met boeken zoals Nijntje in het Museum, Nijntje Vliegt, de jeugdroman De Sprong

AIRBORNE MUSEUM ‘HARTENSTEIN’

op Normandië van Anke Manschot en Het Achterhuis van Anne Frank. Een groot deel van onze bezoekers koopt gericht producten voorzien van een logo van het museum, variërend van een Zippo-aansteker tot een Zwitsers zakmes. De samenwerking met Wijnhuis Robbers en Van den Hoogen werd, na de introductie van de wijnen Hartenstein rouge en blanc in 2015, voortgezet met een heuse bubbel genaamd ‘Hartenstein Brût’. Deze, maar ook andere producten uit de Museumshop, lenen zich uitstekend voor een geschenk in de zakelijke- maar ook relationele sfeer. Hier gaat het Airborne Museum zich dan ook graag voor inzetten: de attentiewaarde voor de lokale bevolking en het bedrijfsleven verhogen door een gratis toegankelijke Museumshop in eigen omgeving die verrassend veel mogelijkheden biedt voor een toepasselijk geschenk voor elke gelegenheid. De Hartensteinlijn werd uitgebreid met het snoepblik Hartensteintjes, in korte tijd werd dit één van de meest verkochte unieke producten van het museum. Kweeksetjes Poppyzaadjes in een custom made verpakking voor het museum blijken eveneens een zeer gewaardeerde aankoop onder onze bezoekers. De verbinding van de lokale ondernemers en het Airborne Museum ‘Hartenstein’

P

27


P

28

werd bevestigd door het feit dat de Hartensteintjes bij AH Oosterbeek worden verkocht en de Poppy Kweeksetjes bij Klimop te Oosterbeek.

De trainingen worden door de cursisten, waaronder de baliemedewerkers van VVV Oosterbeek, als laagdrempelig, interessant en leerzaam ervaren.

De kledinglijn, voorzien van het logo van het museum, werd uitgebreid met kwalitatief hoogwaardige winterjassen, lamswollen truien en maroon-kleurige overhemden/blouses. De lijn zal worden voortgezet met de door bezoekers én medewerkers gewenste sweaters.

Het enthousiasmeren van en het vergroten van de (VVV-) kennis van de, binnen het museum relatief grote groep, baliemedewerkers inclusief de weekendmanagers is een constant aandachtspunt van de coördinator. De medewerkers krijgen elke week een nieuwsbrief van de coördinator, Hedwig de Jong, en jaarlijks vinden diverse overlegmomenten plaats.

VVV Oosterbeek Door de geïntegreerde aanwezigheid van de VVV Oosterbeek in de Museumshop, tevens entree van het museum, worden onze bezoekers geattendeerd op de vele recreatieve mogelijkheden in Oosterbeek en omgeving. Er staat een tweetal folder schappen gevuld met informatiebrochures van lokale en regionale bezienswaardigheden/ attracties/musea en evenementen aangevuld met een aantrekkelijk aanbod van (betaalde) fiets- en wandelroutes. De opzet is dusdanig dat men gericht kan binnenstappen voor VVV-informatie, maar evengoed kan de museumbezoeker worden verleid door het aanbod van de Museumshop. Een deel van het VVV-materiaal is uitgegeven door en wordt betrokken via het Regionaal Bureau voor Toerisme Arnhem/ Nijmegen (RBT -KAN), welke de licentiehouder is van het VVV-merk in de regio Arnhem/Nijmegen. RBT KAN exploiteert een online trainingsplatform via www.regioambassadeur.nl waar frontofficemedewerkers gratis gebruik van kunnen maken. Dankzij de 25 online trainingen kunnen zij hun gasten snel en accuraat attenderen op musea, attracties en vrijetijdsmogelijkheden in de omgeving.  De gratis trainingen, welke ook thuis gevolgd kunnen worden, presenteren de verschillende facetten van de Veluwe, maar ook van de regio Arnhem Nijmegen. Bovendien zijn er thematische trainingen zoals: Mondriaan tot Dutch Design en Erkend Veluwse Streekproducten.

De evenementen, betreffende de Gemeente Renkum, worden, met ondersteuning van RBT-KAN, door een administratief ondersteunende medewerker van de VVV Oosterbeek, ingevoerd in een landelijke databank waardoor ze zichtbaar worden op consumentenwebsites als www.regioarnhemnijmegen.nl en www.vvv.nl. De introductie van typisch Hollandse producten, zoals de Tulp in blik, werden niet alleen gewaardeerd door onze buitenlandse bezoekers. In de korte tijd dat dit seizoensproduct op het schap stond, werden er maar liefst 400 stuks van verkocht. Van een lokale leverancier worden Delfsblauwe sieraden betrokken die eveneens zeer in de smaak vallen. Ambassadeurs dag RBT KAN, Airborne Wandeltocht en Ginkelse Hei Het Airborne Museum ‘Hartenstein’ presenteerde zich op de informatiemarkt met speeddates tijdens de jaarlijkse Ambassadeurs dag van RBT KAN in Kasteel Doornenburg. In korte gesprekken kon zo worden kennisgemaakt met belangrijke attracties en musea in de regio. Nuttig, want in het frontofficewerk wordt menigeen geregeld geconfronteerd met vragen van het publiek naar mogelijke activiteiten in de regio.

Poppy Kweeksetjes

direct contact staan met de gasten van de regio is het van groot belang dat zij goed geïnformeerd zijn over de actuele programmering en activiteiten bij de musea en attracties op de Veluwe en in de regio Arnhem Nijmegen. Middels deze dag investeren RBT KAN en VisitVeluwe in de kennisontwikkeling binnen de branche. Door aanwezig te zijn met een verkoopstand op het start- en finishterrein van de Airborne Wandeltocht (het grootste ééndaagse wandelevenement ter wereld) kwam er een potentieel van 30.000 bezoekers welke het museum een grote gunfactor bieden. Het museum was eveneens, zoals elk jaar, vertegenwoordigd met een verkoopstand tijdens de Airborne Herdenkingen op de Ginkelse Hei.

P

29

Snoepblik Hartensteintjes

Hartenstein Brût

De Ambassadeurs dag is bijgewoond door circa 200 frontoffice-medewerkers van verblijfsaccommodaties en het toeristisch bedrijfsleven op de Veluwe en in de regio Arnhem Nijmegen. Aangezien zij het visitekaartje van de regio zijn en in

JAARVERSLAG 2016

AIRBORNE MUSEUM ‘HARTENSTEIN’


BHV-training

7

ORGANISATIE F

inanciële huishouding Met het oog op het vertrek van de penningmeester per 1 november 2015 was dit voor de organisatie een natuurlijk moment om het proces van de financiële huishouding opnieuw te doorlopen en te bepalen op welke wijze deze zou worden voortgezet. Algemeen bestuurslid, mevrouw Adelheid Ponsioen, heeft de rol als penningmeester van de heer Paul Tirion overgenomen en heeft, in lijn met de wens van het bestuur om vanaf 2016 meer op afstand te willen opereren, voor de dagelijkse financiële bedrijfsvoering mandaat overgedragen aan de directie (met ondersteuning van de medewerker Bedrijfsvoering en Management Assistentie). Om dit mandaat vorm te geven zijn een ‘Directiereglement’ en een bijlage ‘Betalingsprotocol’ tijdens de vergadering van 2 december 2015 vastgesteld. De besluiten uit 2015 hebben ertoe geleid dat er in 2016 veranderingen zijn doorgevoerd. Zo is de financiële administratie en boekhouding ondergebracht bij een externe accountant, te weten: Mulder Accountants in Arnhem. Tevens is het bestuur ieder kwartaal in 2016 geïnformeerd over de financiën door middel van kwartaalrapportages en prognoses.

P

30

Zomerborrel met vrijwilligers

De grootboeknummers zijn in 2016 opgeschoond. Daarnaast is de BTW positie van het museum opnieuw beoordeeld. Tevens is het gebouw getaxeerd voor een vernieuwde verzekeringswaarde. In 2017 zal deze professionaliseringsslag verder worden doorgevoerd en zal het risicobeleid, alsmede de afgesloten verzekeringen, opnieuw worden beoordeeld. Personeelsbeleid In het huidige meerjarig beleidsplan is vastgesteld dat er met betrekking tot de programmering actief wordt ingezet op tijdelijke tentoonstellingen en onderzoek. Om deze reden is met ingang van 1 januari 2016 een nieuwe functie ingevuld van Medewerker Onderzoek en Collectie (0,8 fte). Door de groei van het Airborne Museum, na de heropening van het museum in 2009, zijn de taken van de medewerker Facilitaire Zaken en Collectiebeheer dusdanig uitgebreid, waardoor extra ondersteuning noodzakelijk was. Op het gebied van bedrijfsvoering is in 2015 door het bestuur derhalve besloten om het facilitaire team per 1 september 2016 uit te breiden met 0,8 fte. Per 1 september 2016 is de vacature dan ook ingevuld.

JAARVERSLAG 2016

Door de opening van de nieuwe museale dependance Airborne at the Bridge in maart 2017 is de noodzaak ontstaan voor een coördinator op deze locatie. Om deze reden is per 1 september een detacheringsovereenkomst gesloten met RBT KAN. Het takenpakket van de medewerker VVV en museumwinkel is daarmee uitgebreid van 0,4 naar 0,9 fte. Vrijwilligersbeleid Op het gebied van vrijwilligersbeleid is in 2015, in samenwerking met de Academie voor Cultuurmanagement, een projectplan gerealiseerd ten behoeve van het ontwikkelen van een vrijwilligersbeleid. De behoefte hiertoe is tweeledig. Enerzijds wil het museum, samen met alle vrijwilligers, duidelijke afspraken maken over taken en verantwoordelijkheden. Anderzijds vindt het museum het belangrijk dat alle kennis en ervaring van vrijwilligers, op uiteenlopende fronten, duurzaam wordt geborgd in de organisatie. Dit laatste zal geschieden aan de hand van een Buddytraject. Uiteindelijk moet dit in 2016/17 resulteren in een handboek, maar ook in verschillende educatieve middelen; waaronder een museumgids. Om dit Buddytraject mogelijk te maken is eind 2015 een fondsenwervingstraject opgestart. Het project zal starten medio 2016, maar kreeg in 2015 al toezeggingen. Bijzondere dank gaat uit naar het Mondriaan Fonds voor de toekenning van maar liefst € 50.000,- en naar de Gemeente Arnhem voor de bijdrage van € 10.000,-. In 2016 hebben tevens het prins Bernhard Cultuurfonds en de Stichting Beheer Collectie Airborne Museum steun toegezegd. Het project is dan ook begin 2016 van start gegaan. Zo is er bijvoorbeeld een samenwerking aangegaan met het Gelders Archief. Een belangrijk onderdeel van het project is kennisoverdracht en borging van kennis van vrijwilligers in de collectie. Het Gelders Archief vult deze belangrijke taak in als Community manager.

AIRBORNE MUSEUM ‘HARTENSTEIN’

P

31


Naast de samenwerking met het Gelders Archief hebben de volgende activiteiten plaats gevonden: Gesprekken vrijwilligers Vanaf eind 2015 tot op heden worden met verschillende vrijwilligers gesprekken gevoerd. Soms informatief, soms beleidsmatig en soms sturend, dan wel corrigerend van aard. De gesprekken worden door de vrijwilligers als positief ervaren. Organogram vrijwilligersorganisatie Door het opstellen van een organogram werd inzicht verkregen in de structuur en de verschillende benodigde vrijwilligersfuncties. Vrijwilligersprofielen Op basis van voornoemde organogram zijn voor de verschillende vrijwilligersfuncties vrijwilligersprofielen opgesteld waarin de competenties van de verschillende vrijwilligersfuncties zichtbaar zijn gemaakt. Startbijeenkomst Op 23 april 2016 heeft de officiële aftrap van het vrijwilligersbeleid plaatsgevonden om zo de vrijwilligers mee te nemen in het op te stellen Vrijwilligersbeleid.

P

32

Enquête Eind april 2016 is een enquête afgenomen waarin de vrijwilligers is gevraagd input te leveren ten aanzien van het vrijwilligerswerk bij het Airborne Museum. De enquête had als doel om meer inzicht te verkrijgen in hetgeen leeft onder de vrijwilligers en om eventuele opmerkingen als aandachtspunten mee te nemen in het te ontwikkelen vrijwilligersbeleid. Tweede bijeenkomst De resultaten van de enquête en de vervolgstappen, zijn tijdens de tweede vrijwilligersbijeenkomst (de zogenaamde zomerborrel) begin juni 2016, gepresenteerd. Over het algemeen zijn betrokkenen tevreden over het vrijwilligerswerk dat zij voor het museum doen en voelen zij verantwoordelijkheid om hun werk goed te doen.

Buddytraject Met de vrijwilligers van het Informatiecentrum Slag om Arnhem is eind 2016 gestart met een Buddytraject. Doel was enerzijds om kennisoverdracht te laten plaatsvinden van ervaren vrijwilligers aan minder ervaren vrijwilligers. Anderzijds was het doel om deze groepen vrijwilligers te laten versmelten tot één team. Indien mogelijk is uitwisseling per locatie mogelijk in de toekomst. In maart 2017 maakt het Informatiecentrum plaats voor een nieuw te openen dependance aan de Rijnbrug. Lief en leed Halverwege 2016 is actief begonnen met het inzetten van het Lief en Leed proces. Vrijwilligers ontvangen een kaartje voor hun verjaardag, bij ziekte of andere gebeurtenissen die extra aandacht verdienen. Bij grote gebeurtenissen (bijvoorbeeld val vrijwilliger tijdens rondleiding begraafplaats waarbij pols is gebroken) wordt een bloemetje gestuurd. Samenwerking Gelders Erfgoed Eind 2016 is de samenwerking met het Gelders Erfgoed gezocht. Gelders Erfgoed zal het museum bij de implementatie van het vrijwilligersbeleid en de producten (zie hieronder) begeleiden. Dit zal zijn in de rol van adviseur en het organiseren van een aantal bijeenkomsten. Momenteel wordt, in samenspraak met het Gelders Erfgoed, een stappenplan hiervoor uitgewerkt. In december 2016 heeft een aantal mystery guests het museum bezocht en naar aanleiding hiervan hun feedback gegeven. Deze actie zal begin 2017 worden herhaald. Opleiding en scholing De staf heeft in 2016 verschillende cursussen en congressen gevolgd. De medewerker Bedrijfsvoering en Management Assistent is vanaf begin 2016 gestart met een anderhalf jarige Post HBO opleiding bedrijfskunde aan de Hogeschool van Arnhem-Nijmegen (HAN). De conservator en de collectiebeheerder volgden onder andere de cursus Adlib Plus. De medewerker Bedrijfsvoering en Management Assistentie en coördinator VVV en Museumshop volgden een cursus met betrekking tot het samenwerken met vrijwilligers; beide cursussen zijn afkomstig uit het aanbod Gelders Erfgoed.

Marktonderzoek Naar aanleiding van de uitkomst van de enquête, waarbij een aantal aandachtspunten naar voren is gekomen, is een eenvoudig (vergelijkend) marktonderzoek uitgevoerd. Tevens zijn gesprekken gevoerd met andere musea om verdiepende vragen te kunnen stellen. Veel dank gaat uit naar onder andere het Nederlands Openluchtmuseum.

De medewerker Educatie en Presentatie heeft deelgenomen aan het initiatief Museum Camp. Een initiatief van de Waag society en het Allard Pierson Museum in Amsterdam.

Training gastvrijheid In de zomerperiode is een training gastvrijheid voor de balievrijwilligers en de vrijwilligers van het Informatiecentrum georganiseerd, verzorgd door de Academie voor Cultuurmanagement. Doel was om meer aandacht te vragen voor hospitalityvraagstukken.

In april hebben de directeur en de medewerker Onderzoek en Collectie deelgenomen aan een congres in Italië, georganiseerd door de Gustave Line Association. Ter voorbereiding van de activiteiten voor de opening van Airborne at the Bridge en tentoonstellingen in het museum, zijn beiden in november ook op studiereis naar Groot-Brittannië geweest – deze reis is gecombineerd met

werkbezoeken aan verschillende Britse collega’s, waaronder de Lord Ashcroft Collection in Londen. In oktober 2016 hebben de directeur en de medewerker PR en Marketing deelgenomen aan het Museumcongres van de Nederlandse Museumvereniging. De directeur nam tot slot in december nog deel aan een studiereis naar Bastogne, georganiseerd door de Stichting Musea en Herinneringscentra 40-45 en het Nationaal Comité 4 en 5 mei. BHV en EHBO Er is in 2016 veel aandacht geweest voor calamiteiten, BHV en EHBO. Alle stafleden hebben een BHV certificaat. Er zijn meerdere onverwachte ontruimingen geënsceneerd en alle vrijwilligers hebben in juni een EHBO cursus doorlopen. Halverwege 2016 heeft de vele aandacht voor calamiteiten zijn nut bewezen toen het museum, door rookontwikkeling in het depot van het museum, werd opgeschrikt. Door het kordate optreden van de hulpdiensten is de schade beperkt gebleven tot alleen materiële huisvestingsschade. Installaties & beveiliging In 2016 is het museum voor de onderhoudswerkzaamheden aan installaties overgestapt naar Romijnders Onderhoud en Technisch beheer en voor beveiliging naar Schekman Elektrotechniek B.V. Beide partijen hebben in 2016 een 0-meting uitgevoerd en zijn gesignaleerde gebreken direct opgepakt. Telefonie & automatisering De samenwerking met ICT bedrijf PC Score heeft in 2016 verder vorm gekregen. Het aantal werkplekken is uitgebreid en er is meer geüniformeerd. Tevens is er een investering gedaan ten aanzien van het aanleggen van WIFI en glasvezel.

Alle stafleden hebben gezamenlijk in maart een cursus projectmatig werken gevolgd, verzorgd door de Academie voor Cultuurmanagement.

JAARVERSLAG 2016

AIRBORNE MUSEUM ‘HARTENSTEIN’

P

33


8

MASTERPLAN H

et museum heeft in 2016, samen met Rappange Restauratie Architecten en Tinker Imagineers, gewerkt aan de realisatie van een Masterplan 2016-2019; een plan wat de ambitie uitspreekt voor de vernieuwing en upgrading van de vaste presentatie en het restaureren van het exterieur en interieur van Villa Hartenstein. Het museum wil in de toekomst meer bezoekers kunnen verwelkomen en brede doelgroepen blijven bedienen. Het resultaat is een ambitieus, maar haalbaar plan wat gefaseerd uitgevoerd zal worden.

P

34

Aanleiding Can you handle your own succes? is op dit moment een belangrijke graadmeter voor de ontwikkeling van activiteiten van Airborne Museum ‘Hartenstein’. Succes (meer bezoekers, maar met meer wensen) is een factor die de ontwikkeling op dit moment kan beïnvloeden. Na de verbouwing van 2009 is het museum verdubbeld qua vloeroppervlak, presentatielast en bezoekersaantallen. Door het groeiende succes wordt er iets nieuws aan het museum gevraagd: de aanwezigheid van minimale faciliteiten sluiten bijvoorbeeld onvoldoende aan op de wensen van de bezoekers van de toekomst. Behoefte en noodzaak De eerstelijns ooggetuigen (veteranen en burgers) ontvallen ons in toenemende snelheid. Het begrip ‘herdenken’ krijgt hierdoor een andere betekenis. De primaire doelgroep van de mensen die het hebben meegemaakt, verschuift naar mensen die het verhaal willen beleven en in het heden willen ervaren. ‘70% van de Nederlanders vindt dat kennis over de Tweede Wereldoorlog helpt om de wereld van nu beter te begrijpen’.1 Ondanks het wegvallen van de eerstelijns ooggetuigen, bestaat er dus onder (inter)nationaal publiek een toenemende interesse voor de Tweede Wereldoorlog. Gelijktijdig zoekt een steeds grotere doelgroep naar een leuk dagje uit met voldoende vermaak. Het is van belang om deze trends te onderzoeken en de museale faciliteiten en activiteiten hier op voor te bereiden.

De eerste fase is in juni 2016 gerealiseerd, door de realisatie van een 2e tijdelijke tentoonstellingsruimte op de bel etage van de villa. Hier werd tussen juni en december de tentoonstelling ‘Going Home. Jozef & Emilia’ geprogrammeerd. De tweede fase behelst de restauratie / groot onderhoud van het exterieur. De realisatie wordt beoogd in 2017. Tevens wordt gepoogd om kleinschalige, doch professionele horecavoorzieningen te realiseren in 2017. Daartoe is in 2016 een aanbesteding gestart onder een aantal horeca ondernemers en is een terrasvergunning aangevraagd (en toegekend) bij de gemeente Renkum.

maakt en is onderzocht wat er ondanks het geweldige succes na 2009 nog verbeterd kan worden. Punten van verbetering dienen gezocht te worden in een flexibelere presentatie met meer objecten uit de collectie of bijzondere bruiklenen. Ook een duidelijke contextschets (waar ben ik?) en een verbeterde routing (bezoekers flow) is nodig voor een optimale totaalbeleving die het museum zijn bezoekers graag wil bieden. Resultaat MASTERPLAN 2016-2019 Resultaat van het masterplan is een meerjarig programma (20162019) waarbij enerzijds een nieuwe museale dependance wordt gerealiseerd in Arnhem nabij de John Frost brug (opening maart 2017) en anderzijds in Oosterbeek een plan wordt ontwikkeld voor monumentale restauraties aan de buitenplaats en verschillende presentatiezalen worden vernieuwd ten behoeve van de vaste presentatie. Naast de activiteiten ten behoeve van de kwaliteit van de presentaties is ook een intern masterplan ontwikkeld, met onder andere het opzetten van vrijwilligersbeleid met een zogenaamd buddytraject. Het Masterplan wordt gefaseerd uitgevoerd in de periode 20162019 en bevat de volgende onderdelen: - restauraties aan exterieur en interieur ten behoeve van lange termijn onderhoud, maar ook om oorspronkelijk karakter van de villa meer te laten spreken; - verbetering van de routing voor optimale bezoekersspreiding in het museum; - focus op context van de historische plek (zowel binnen als buiten). Waar ben ik? Wat is hier gebeurd?; - vaste presentatie met flexibele indeling (meer objecten kunnen tonen) en vanuit een multi-perspectief met invoelbare verhalen verteld. Doel is intrinsieke waarde van collectieobjecten meer te laten spreken; - upgrading van museale kwaliteit en presentatievormen; - vernieuwing educatieve programma’s, meer interactie; - upgrading van horecafaciliteiten.

Zoals hierboven geschetst heeft de verbouwing het museum na 2009 geen windeieren gelegd. Nu na zeven jaar is de balans opge-

JAARVERSLAG 2016

P

35

Airborne Museum ‘Hartenstein’

1 TNS NIPO in opdracht van het NIOD/ kenniscentrum oorlogsbronnen, de Nederlandse belangstelling voor de Tweede Wereldoorlog. Hedendaagse interesse en informatiebronnen, Amsterdam mei 2015

AIRBORNE MUSEUM ‘HARTENSTEIN’


9

10

AMBASSADEURS EN DONATEURSCHAP

SAMENWERKING V

erschillende organisaties zetten zich op diverse manieren in om de herinnering aan de Slag om Arnhem aan nieuwe generaties door te geven. Het Airborne Museum ‘Hartenstein’ werkt daarom graag samen. In 2016 is bijvoorbeeld samengewerkt met de volgende partijen:

`H

artenstein` is het enige hoofdhuis van een 19e-eeuwse Buitenplaats die in deze regio nog openbaar toegankelijk is. Hartenstein symboliseert de transitie die Oosterbeek, als gevolg van de verwoestingen van de oorlog, heeft doorgemaakt. Deze context en de binding van villa Hartenstein met zijn lokale omgeving wil het museum meer zichtbaar maken. Bezoekers bevinden zich namelijk op historische grond. Deze ‘sense of place’ is in de nieuwe opzet van het Masterplan een belangrijk uitgangspunt.

P

36

Lokaal draagvlak Het museum is een belangrijke historische, maar ook toeristische drager van deze regio. Meer dan 100.000 mensen bezoeken het museum per jaar. Lokaal draagvlak voor de realisatie van het Masterplan is dan ook zeer belangrijk. Het museum is eind 2016 daarom gestart met het zoeken naar ambassadeurs en andere vormen van ondersteuning bij lokale bedrijven en particulieren die de plannen een positief hart toedragen en dit breed uit willen dragen en het Masterplan financieel mede mogelijk willen maken. De eerste ambassadeur vond het museum in de A.C. van Deventer Stichting die een genereuze bijdrage toekende voor de realisatie van het Masterplan. Het bestuur van deze stichting oormerkte de donatie specifiek voor aanpassingen aan de museale routing en de realisatie van horeca. Ben Spitman (Spitman makelaars), Sytse en Graz Geertsma (SGM Control) en Bastiaan Oudenaarden (Van Goud Advocaten) voegden zich al snel toe als ambassadeur. Samen met hen worden vanaf begin 2017 anderen betrokken bij de planvorming.

EN EN SA MSAEMR ER K K STERSTER

“ DE“GEMEENE VENDELEN DE GEMEENE VENDELEN ”

In de 16e en 17e eeuw werd de legereenheid gevormd door verschillende ‘compagnieën’. Verschillende ‘compagnieën’ samen vormden de gevechtseenheden. Elke compagnie afzonderlijk had een eigen vaandel. Daarom werden zij ‘vendel’ of meervoud `vendelen’ genoemd. In latere tijden werden deze compagnieën omgevormd tot een bataljon, bestaande uit meerdere pelotons van 20-50 militairen. De vaandels bleven gehandhaafd. Tijdens de Slag om Arnhem had iedere eenheid ook een eigen vaandel. Deze vaandels worden nog steeds gebruikt tijdens de Airborne herdenkingen in september, bijvoorbeeld op de begraafplaats in Oosterbeek. Het vaandel geeft een groep een identiteit en smeedt een band. Een groepsband is nu nodig om de herontwikkeling van het museum (mede) mogelijk te maken. Draagvlak van particulieren en bedrijven, die de doorontwikkelingen van het Airborne Museum een warm hart toe dragen en zich positief erover willen uiten. Dit draagvlak zou bekrachtigd moeten worden met een symbolische bijdrage. Alle symbolische bijdragen samen maken namelijk het verschil! Samen sta je sterker en kun je meer bereiken.

Om deze groep van founding fathers een naam te geven, is het concept van de `gemeente Vendelen` (de gedeelde vaandels) ontwikkeld.

Stichting Airborne Herdenkingen De doelstelling van de Stichting Airborne Herdenkingen (SAH) luidt: ‘Het vaststellen van het officiële programma van de herdenkingen van de Slag om Arnhem, het coördineren van en het (doen) uitvoeren van de daarmee verband houdende aangelegenheden’. Verschillende organisaties, die betrokken zijn bij de herdenkingen, (waaronder het Airborne Museum), de gemeenten Arnhem, Ede, Overbetuwe en Renkum en de provincie Gelderland, zijn vertegenwoordigd in de SAH. De SAH is in 2016 gestart met het opnieuw bepalen van positie binnen het Airborne werkveld. Belangrijke aanleiding is het convenant wat in september 2016 is ondertekend tussen de vier Airborne gemeenten, de provincie Gelderland en het vfonds. Doel van dit convenant is om samenwerking te verbeteren binnen het Airborne werkveld in de vier Airborne gemeenten. De positie van de SAH binnen deze samenwerkingsambitie is nog niet helder gedefinieerd. In 2017 zal een coördinator worden aangesteld, door de vier gemeenten, die hier positie in zal bepalen. Gelijktijdig stimuleerde de provincie Gelderland in 2016, via de nota Versterking Herinnering Gelderland 1940-1944/45, de oprichting van de Stichting Versterking Herinnering WOII Gelderland; een samenwerkingsverband tussen Erfgoed Gelderland, de Radboud Universiteit en het Regionaal Bureau voor Toerisme Arnhem Nijmegen. Deze stichting heeft zichzelf tot doel gesteld om de samenwerking binnen de provincie op het gebied van de Tweede Wereldoorlog te verbeteren. In 2017 zal de afstemming tussen deze regionale initiatieven duidelijk moeten worden. De directeur vertegenwoordigde het museum in 2016 tijdens de SAH vergaderingen.

JAARVERSLAG 2016

Stichting Musea en Herinneringscentra 40-45 en Platform WO II De Stichting Musea en Herinneringscentra 40-45 (SMH 40-45) is een samenwerkingsverband van de 13 grootste oorlogsmuseaen herinneringscentra in Nederland. De Stichting behartigt de belangen van de Nederlandse musea en herinneringscentra, die ieder afzonderlijk en gezamenlijk op kwalitatief hoog niveau de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog overdragen aan een breed publiek, waarmee ze dit publiek aanzetten na te denken over vraagstukken met betrekking tot vrijheid en mensenrechten. In 2016 heeft het museum zich gefocust op het vormgeven van haar eigen vertegenwoordiging en positie binnen het Platform WOII alsmede het vormgeven van de benodigde gezamenlijke themajaren. Het Airborne Museum was samen met Onderduikmuseum Markt 12 trekker van het opstellen van projectplan Verzet (themajaar 2018). Samen hebben beide musea inhoudelijk vormgegeven aan het themajaar in samenwerking met partners Liberation Route Europe en het NIOD. Tevens hebben het Airborne Museum en Markt 12 de financiële begroting opgesteld en financieringsgesprekken gevoerd met het vfonds en het Ministerie van VWS. Begin 2017 zal definitieve besluitvorming plaatsvinden. In 2016 bestond het bestuur uit: - Bevrijdingsmuseum Zeeland, Nieuwdorp - Fries Verzetsmuseum Leeuwarden, Leeuwarden - Museon Den Haag, Den Haag - Onderduikmuseum Markt 12, Aalten - Stichting Airborne Museum ‘Hartenstein’, Oosterbeek - Stichting Herinneringscentrum Kamp Westerbork, Hooghalen - Stichting Hollandsche Schouwburg, Amsterdam - Stichting Indisch Herinneringscentrum, Arnhem - Stichting Nationaal Oorlogs- en Verzetsmuseum (Liberty Park), Overloon - Stichting Nationaal Bevrijdingsmuseum 1944-1945, Groesbeek - Stichting Nationaal Monument Kamp Amersfoort, Amersfoort - Stichting Nationaal Monument Kamp Vught, Vught - Stichting Verzetsmuseum Amsterdam, Amsterdam

AIRBORNE MUSEUM ‘HARTENSTEIN’

P

37


11

Stichting Liberation Route Europe In 2016 is het museum formeel betaald partner geworden van de Stichting Liberation Route Europe (LRE). In 2016 heeft de LRE het museum ondersteund door de activiteiten van het museum te promoten via haar communicatie uitingen, door (internationale) persbezoeken te organiseren en het museum te vertegenwoordigen richting touroperators.

P

38

VVAM In 2015 is door het museum getracht om de samenwerking tussen de Vereniging Vrienden van het Airborne Museum (VVAM) en het museum vast te leggen en om gezamenlijke doelstellingen te formuleren. Het bestuur en de directie hebben gesignaleerd dat de inhoudelijke activiteiten van de VVAM steeds verder van het museum verwijderd zijn geraakt en dat de incidentele financiële bijdrage niet in verhouding staat tot hetgeen het museum nodig heeft om zijn museale taak in de toekomst uit te voeren. Het museum heeft een grote behoefte aan een steunorganisatie die zich zowel inhoudelijk (in lijn met de museale programmering) als wervend wil inzetten om het museum zijn activiteiten in de toekomst te kunnen laten uitvoeren – conform de richtlijnen die zijn gesteld in de koepelorganisatie Nederlandse Federatie van Museumvrienden. Net als in 2015, is het in 2016 helaas – met betrekking tot een vernieuwende samenwerking tussen museum en vriendenvereniging - niet tot besluitvorming gekomen binnen het bestuur van de VVAM. Gesprekken zullen in 2017 door het bestuur van Stichting Airborne Museum en de directie van het museum met het bestuur van de VVAM worden voortgezet. Ondanks niet vastgelegde afspraken heeft het museum alle leden van de VVAM in 2016 gratis toegang verleend tot het museum. Door het uitblijven van besluitvorming binnen de VVAM heeft het bestuur van de Stichting Airborne Museum in 2016 besloten om het verlenen van gratis toegang stop te zetten per 2018. Tevens is besloten om de informatie over de VVAM op de website www.airbornemuseum.nl per medio 2017 los te koppelen van die van het museum. Bovenstaande besluiten zijn aan het bestuur van de VVAM kenbaar gemaakt in 2016 per brief.

ORGANISATIE BESTUUR H

et bestuur werkt volgens de Governance Code Cultuur en bestaat uit vijf personen. Het is samengesteld uit leden met bestuurlijke, financiële, juridische en museum vakinhoudelijke kennis. De bestuurders ontvangen geen vacatiegelden daar alle werkzaamheden op vrijwillige basis worden verricht. Het bestuur heeft in het verslagjaar 6 maal vergaderd. Praktisch alle vergaderingen zijn voltallig geweest. Hiermee wordt de inzet van de leden van het bestuur aangetoond. Ontwikkelingen gedurende het verslagjaar In het verslagjaar heeft de directie samen met het bestuur een visiedocument met het toekomstgerichte beleid van het Airborne Museum vormgegeven met daaraan gekoppeld een meerjarenbegroting. Er is dan ook veel aandacht besteed aan een verbeterde vorm van de financiële verslaglegging van de organisatie. Het heeft ook geleid tot een aangepaste versie van de statuten, een aanscherping van het vrijwilligersbeleid en arbeidsovereenkomsten. Al deze beleidsontwikkelingen en daarbij de ontwikkeling van het Masterplan heeft in het verslagjaar centraal gestaan in de bestuursvergaderingen waarvan de neerslag te lezen is in dit jaarverslag. Het bestuur wil zijn grote waardering en dank uitspreken voor de vele werkzaamheden die door de directeur en haar medewerkers en vrijwilligers zijn verricht. Namens het Bestuur Airborne Museum,

Leden Bestuur Airborne Museum Het Bestuur bestaat uit de volgende leden: Cees van den Vlekkert (1947), voorzitter, heeft ruime ervaring op het gebied van management, marketing & sales. Hij bekleedde jarenlang diverse directiefuncties binnen de ANWB, onder meer op de terreinen Hulpverlening (wegenwacht), Reizen, Retail en Marketing & Sales. Robert Jan Dil (1955), secretaris, is advocaat in de ondernemingsrechtpraktijk in Amsterdam. Hij is actief op het grensvlak tussen arbeidsrecht en (verbintenisrechtelijk) ondernemingsrecht in brede zin, waaronder ook medezeggenschapsvraagstukken. Adelheid Ponsioen (1954), penningmeester, was vele jaren directeur bedrijfsvoering bij het Nederlands Openluchtmuseum en regiodirecteur bij Connexxion. Fokelien Renckens-Stenneberg (1948) was van 2001 tot en met 2014 directeur van het Zaans Museum & Verkade Paviljoen op de Zaanse Schans en het Czaar Peterhuisje. Hiervoor was zij 17 jaar werkzaam in het Zuiderzeemuseum als projectmanager presentatie en educatie in het buiten- en binnenmuseum. Ivar Goedings (1968) heeft na zijn rechtenstudie in Nijmegen gewerkt als bedrijfsjurist bij een grote verzekeraar. Vanaf 2004 is hij advocaat en mediator, zijn aandachtsgebied is ondernemingsen arbeidsrecht.

Cees van den Vlekkert, voorzitter.

JAARVERSLAG 2016

AIRBORNE MUSEUM ‘HARTENSTEIN’

P

39


P

40

12

13

BESTUURS - EN PERSONEELS WISSELINGEN

FINANCIËN

Bestuurs- en personeelswisselingen Bestuurssamenstelling 2016 Voorzitter: Cees van den Vlekkert Secretaris: Robert Jan Dil Penningmeester: Adelheid Ponsioen Bestuurslid: Fokelien Renckens - Stenneberg Bestuurslid: Ivar Goedings 2

Rooster van aftreden: benoemd 1e verleng- per ing per Cees van den Vlekkert 29-01-2013 2017 Robert Jan Dil 09-05-2007 2011 Adelheid Ponsioen 13-04-2012 2016 Fokelien Renckens 09-2015 2019 Ivar Goedings 07-2016 2020

2e verleng- ing per 2021 2015

tot uiterlijk 2025 2019 2020 2023 2024

De bestuursleden treden af volgens een door het bestuur opgemaakt rooster van aftreden met inachtneming van een zittingsduur van ten hoogste vier jaren. In tussentijdse vacatures benoemde bestuursleden nemen op het rooster van aftreden de plaats in van hun voorgangers. Het rooster van aftreden wordt zodanig opgesteld, dat elk jaar zoveel mogelijk een gelijk aantal bestuursleden aftreedt. De bestuursleden zijn tweemaal terstond herbenoembaar.

Mocht(en) in het bestuur, om welke reden dan ook, één of meer leden ontbreken, dan vormen de overblijvende bestuursleden niettemin een wettig bestuur, behoudens het bepaalde in artikel 17. De leden van het bestuur genieten geen beloning voor hun werkzaamheden. Zij hebben wel recht op vergoeding van de door hen in de uitoefening van hun functie gemaakte kosten. Bestuursleden krijgen voor hun werkzaamheden geen vergoeding. Het bestuur heeft in 2016 het besluit genomen tot het houden van een zelfevaluatie als bedoeld in de Governance Code Cultuur. De zelfevaluatie betreft de wijze van functioneren en samenwerken van de bestuursleden. Welkom Ivar Goedings Per 1 september 2016 is Ivar Goedings toegetreden tot het bestuur van de Stichting Airborne Museum. Door zijn toetreding heeft het bestuur invulling gegeven aan de vacant gekomen positie binnen haar gelederen. Ivar Goedings is woonachtig in Oosterbeek en werkzaam als advocaat en partner voor het kantoor Vallei Advocaten. Ivar is zeer actief binnen het maatschappelijk culturele veld. Hij is al dertien jaar betrokken bij Rotary Oosterbeek en is in de periode 2002 tot 2015 betrokken bestuurslid geweest voor de Vereniging Vrienden van het Airborne Museum.

Toelichting op de jaarrekening In de jaarrekening is op advies van de accountant de opbouw van de Staat van baten en lasten veranderd. Voorheen werden in het resultaat de Egalisatieafschrijvingen niet meegenomen. Voor de leesbaarheid is dit vanaf 2016 wel het geval. In 2016 was er sprake van een verlies uit gewone bedrijfsvoering van € 37.134,-. Dit wordt ten laste gebracht van de Algemene Reserve. Dit verlies is vooral veroorzaakt door onvoorziene uitgaven binnen de post overige lasten/huisvestingskosten. In 2016 heeft met het oog op het afsluiten van nieuwe langjarige onderhoudscontracten een onderzoek plaatsgevonden naar de staat van de technische- en beveiligingsinstallaties. Bij dat onderzoek zijn enkele tekortkomingen geconstateerd die direct noodzakelijk onderhoud vergden dat met voorrang is uitgevoerd. Hierdoor is de post Regulier onderhoud, installatietechniek en beveiliging hoger uitgevallen dan begroot. Tevens zijn er extra personeelskosten ontstaan vanwege een onvoorziene naheffing terzake de voor het personeel geldende pensioenregeling. Het museum is daarnaast in 2014 geconfronteerd met een onvoorziene naheffing WOZ (vanaf 2014). Het museum is tegen deze aanslag in beroep gegaan, maar voorziet dat de aanslag voor een belangrijk deel in stand zal blijven. De beslissing op het beroep wordt in 2017 verwacht. In 2016 is naast het hiervoor genoemde technische onderzoek een risicoanalyse doorgevoerd naar de bedrijfsprocessen. In dat kader heeft ook een onderzoek plaatsgevonden naar de BTW positie van het museum. Als gevolg van de aan dat onderzoek verbonden kosten, is de post Algemene Kosten/Bestuurskosten iets hoger uitgevallen dan begroot.

en het realiseren van het masterplan 2016-2019. Alle projecten zijn geheel volgens begroting gefinancierd. Te vermelden is nog dat de subsidierelatie met de gemeente Arnhem is gewijzigd, aangezien het Informatiecentrum Slag om Arnhem per 31 december 2016 haar deuren sloot, om in maart 2017 de nieuwe locatie Airborne at the bridge te openen. Bestemmingsfondsen en -reserves Het beleid van het bestuur is erop gericht om voldoende reserves op te bouwen om daaruit de investeringen te kunnen dekken. Daarom wordt er vanaf eind 2015 door de organisatie gewerkt aan een lange termijn programmering met daarbij behorende begroting(en). Tevens is er een wervingsplan ontwikkeld voor het financieren van uiteenlopende projecten, waaronder tentoonstellingen en het project ‘Vrijwilligersbeleid’. De daarvoor toegekende middelen worden in bestemmingsfondsen en reserves beheerd. In 2015 is dankzij de toekenning van het Mondriaan Fonds een bestemmingsfonds gecreëerd voor het meerjarige project ‘ Vrijwilligersbeleid’ – welke wordt uitgevoerd in 2016 en 2017. Er is in 2016 een bedrag van 19.435,- euro toegevoegd aan het bestemmingsfonds ‘groot onderhoud’, omdat het museum in 2017 de tweede fase van het “Masterplan” beoogt te starten gericht op restauratie van het exterieur en groot onderhoudswerkzaamheden. De reguliere en reeds voorziene werkzaamheden ten aanzien van groot onderhoud, worden in dit Masterplan betrokken. Het tot en met 2015 nog als “Kapitaal” in de balans opgenomen bedrag, is om de inzichtelijkheid van de balans te vergroten in 2016 toegevoegd aan de Algemene reserve.

Indien de hiervoor genoemde onvoorziene en incidentele kosten buiten beschouwing worden gelaten, blijkt dat de exploitatie van het museum in 2016 een gezonde basis heeft gehad. De baten waarvoor een tegenprestatie is geleverd zijn hoger uitgevallen dan begroot. In 2016 is dankzij de toekenningen van meerdere fondsen, overheden, bedrijven en particulieren een aanzienlijk bedrag geworven ten behoeve van het realiseren van tentoonstellingen

Ivar Goedings is per 1 september 2016 toegetreden als bestuurslid van de Stichting Airborne Museum. Daarmee is de vacante positie (1 november 2015) ingevuld.

2

JAARVERSLAG 2016

AIRBORNE MUSEUM ‘HARTENSTEIN’

P

41


STICHTING AIRBORNE MUSEUM, Oosterbeek

STICHTING AIRBORNE MUSEUM, Oosterbeek

BALANS PER 31 DECEMBER 2016 (na resultaatbestemming)

STAAT VAN BATEN EN LASTEN OVER 2016

31 december 2016

31 december 2015

ACTIVA Vaste activa Materiële vaste activa

€ 2.787.199 € 3.202.961

Vlottende activa Voorraden € 59.325 € 78.320 Vorderingen en overlopende activa € 122.470 € 119.098 Liquide middelen € 425.408 € 253.605 € 607.203 € 451.023 € 3.394.402 € 3.653.984

31 december 2016

31 december 2015

PASSIVA P

42

Eigen vermogen Stichtingskapitaal - € 96.342 Algemene reserve € 231.252 € 172.044 Bestemmingsfonds nieuwbouw € 2.573.526 € 2.976.777 Bestemmingsfonds groot onderhoud € 188.756 € 169.321 Bestemmingsreserve wisseltentoonstelling € 82.529 € 82.529 Bestemmingsfonds vrijwilligersbeleid € 40.529 € 46.800 Bestemmingsfonds Masterplan € 24.528 -

2016 Begroting 2016 2015 Publieksinkomsten € 828.972 € 806.460 Overheidsbijdragen € 358.363 € 128.500 Donaties € 25.598 € 2.000 Overige inkomsten € 1.100 € 1.000

€ 773.312 € 103.500 € 4.636 € 1.540

Som der baten € 1.214.033 € 937.960 Inkoopwaarde € 157.488 € 171.396 € 1.056.545 € 766.564

€ 882.988 € 162.935 € 720.053

Personeelskosten € 422.468 Afschrijvingen € 434.632 Marketing en communicatie € 42.967 Overige lasten € 589.171

€ 340.180 € 432.215 € 61.530 € 266.950

€ 410.428 € 435.251 € 53.000 € 333.000

Som der lasten € 1.489.238 € 1.231.679 € 1.100.875 Resultaat €- 432.693 €-465.115 €-380.822 Resultaatbestemming Het resultaat is als volgt verdeeld: Egalisatie afschrijvingskosten €-403.251 €-403.251 €-403.251 Bestemmingsfondsen € 7.692 €-62.500 € 31.829 Onttrekking aan algemene reserves €-37.134 € 636 €-9.400 €-432.693 €-465.115 €-380.822

€ 3.141.120 € 3.543.813 Voorzieningen € 75.000 € 32.343 Kortlopende schulden € 178.282 € 77.828 € 3.394.402 € 3.653.984

JAARVERSLAG 2016

AIRBORNE MUSEUM ‘HARTENSTEIN’

P

43


14

BIJLAGEN Bestuur Stichting Airborne Museum Cees van den Vlekkert – voorzitter Robert Jan Dil – secretaris Adelheid Ponsioen – penningmeester Fokelien Renckens-Stenneberg – bestuurslid Ivar Goedings – bestuurslid sinds 01-09-2016 Bestuur Stichting Beheer Collectie Airborne Museum Robert Jan Dil – voorzitter Adelheid Ponsioen Margret Vincent Robert Voskuil

P

44

Medewerkers in dienst De organisatie van het Airborne Museum en Informatiecentrum ‘Slag om Arnhem’ bestaat uit een staf van 9 personen. Het museum kent voor directie en medewerkers geen CAO. Sarah Thurlings-Heijse – directeur Marieke Martens – conservator Annemarie Hartgers – bedrijfsvoering en management assistentie Hans Bruinzeel – medewerker educatie en presentatie Natalie Rosenberg – medewerker PR & marketing Roland Boekhorst – collectiebeheer en medewerker facilitair Hedwig de Jong – coördinator museumshop en VVV Oosterbeek Tim Streefkerk – medewerker onderzoek en collectie Jennifer Boekhorst – medewerker facilitaire zaken Vrijwilligers Onze vrijwilligers zetten zich voor het Museum en het Informatiecentrum ‘Slag om Arnhem’ in binnen diverse gebieden. Weekendsuppoosten Gido Hordijk Michael Janssen Paul Meijer Daphne Reens Leo Reens Ernst Ruijters Miranda Vianen Wilson Voordouw

JAARVERSLAG 2016

Ontvangstmedewerkers Informatiecentrum ‘Slag om Arnhem’ Rogier van Balgooij Rokus van Bergeijk Harry Bergefurt Harry Blokhuis Henk Cornelissen Marion Deken-Dieckmann Eugene Goossens Theo van den Ham ( coördinator ) Dirk Hoekendijk Derk van Huet Jeroen de Koning Erwin van Koppenhagen Louise Loor Joost van Ree Henk Reitsema Gerjan van Schijndel Hendriekske Schoneveld Harry Schoonenberg Hans Slegt Rik Smit Johan Tamo Gerrit Tillich Jan Timmerman René van der Vlist Jan de Vos

Collectie/documentatie/archief Pieter Augustinus Derck Jan Emmerik Willem Franken Kelly Tax Robert Voskuil Collectiebeheer en Facilitaire zaken Rein v/d Berg Wim van Mierlo Gregor van der Sluijs Erik Zwartkruis Marketing en Sales Judy Abrahamse Jenny Berghmans Marthy Doemar Gé Nijenhuis Geneviève Wils Jura van IJperenburg Airborne Memories Bob Bakkenes Aaltje den Boer Gerrit den Boer P

45

Educatie (museumdocenten/verhalenvertellers) Max van Aalst Jenny Albers Gé Bijlsma ( ooggetuige ) Peter Bongers Thea Bouhuijs ( ooggetuige ) Kitty Brongers Piet Davidse ( ooggetuige ) Ivon Geertman Marjon Hermeling Anouk van Ingen Schenau Beate Knilling Wil Lamers ( ooggetuige ) Koos Meeuwsen Theo Meyer Joop Onnekink ( ooggetuige ) Susanne Parren-Gardner Irene Roderkerk Gerrit Sleeuwenhoek Minco Snijders Anja van Valderen Walter van Valderen Jeanne van Veelen Guus Versmissen ( coördinator ) Hans Wabeke

Bedrijfsvoering en Managementassistentie Bea Gangelhof Adrienne Plattel Overig Bart van Genderen Jaap van Genderen Stagiairs Maddie van Leenders Patrick Swaen Susan Scherpenisse

AIRBORNE MUSEUM ‘HARTENSTEIN’


P

P

46

47

JAARVERSLAG 2016

AIRBORNE MUSEUM ‘HARTENSTEIN’


P

43

AIRBORNE MUSEUM ‘HARTENSTEIN’

Profile for Airborne Museum Hartenstein

Jaarverslag 2016 Airborne Museum Hartenstein  

Jaarverslag 2016 Airborne Museum Hartenstein  

Advertisement