Page 1


‫کورتەیەک لە ژیانی‬

‫‪2‬‬

‫كورته‌یه‌ك ل ‌ه ژیان ‌ی شه‌هید‬

‫دو�كتورسادق شه‌ره‌فكه‌ند ‌ی‬ ‫ی ‪1316‬‬ ‫ی ساڵ ‌‬ ‫ی به‌فرانبار ‌‬ ‫‌‪‌ 21‬‬

‫ی ساڵی ‪1371‬‬ ‫ی خه‌رمانان ‌‬ ‫‪‌ 26‬‬

‫ی‬ ‫ی ‪‌ 1316‬‬ ‫ی ساڵ ‌‬ ‫ی به‌فرانبار ‌‬ ‫ی ‪‌ 21‬‬ ‫ی ش��ه‌ره‌فكه‌ند ‌‬ ‫س��ادق ‌‬ ‫ی‬ ‫ی زایینی‌) ل ‌ه بنه‌ماڵه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی ژانویی�� ‌هی‌‪‌ 1938‬‬ ‫ی (‪‌ 11‬‬ ‫هه‌تاو ‌‬ ‫ی بۆكان ل ‌ه دایك بوو‪.‬‬ ‫ی ته‌ره‌غ ‌ه ‌‬ ‫نیش��تمانپه‌روه‌ردا ل ‌ه گوند ‌‬ ‫ی له‌ده‌س��تدا‌و سه‌رپه‌رستی‌یه‌ك ‌هی‌‪،‬‬ ‫ی دا باوك ‌‬ ‫ی منداڵ ‌‬ ‫ل ‌ه ته‌مه‌ن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی براگه‌وره‌ك ‌هی‌‪ ،‬ش��اعیر‌و نیشتمانپه‌روه‌ر ‌‬ ‫كه‌وت ‌ه سه‌رش��ان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كوردس��تان خوالێخۆشبوو مامۆس��تا «هه‌ژار» ‌‬ ‫گه‌ور‌ه ‌‬ ‫ی محه‌ممه‌د س��ادق‪ ،‬هاوكات بوو‬ ‫ی منداڵی ‌‬ ‫نه‌مر‪ .‬س��ه‌رده‌م ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خه‌ڵك ‌‬ ‫ی رزگاریخوازان ‌ه ‌‬ ‫ی خه‌بات�� ‌‬ ‫له‌گ ‌ه ‌ڵ په‌ره‌ئه‌س��تاندن ‌‬ ‫ی كوردستان‪ .‬رێنۆینی‌‌و‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ئێران‌و دامه‌زراندن ‌‬ ‫كوردستان ‌‬ ‫ی ب��را زانا‌و خه‌باتگێڕه‌ك��ه‌ی‌‌و زۆر دیمه‌ن ل ‌ه‬ ‫ئاموژگاریه‌كان ‌‬ ‫ی به‌ست‪.‬‬ ‫ی ئه‌وكات له‌بیر‌و زه‌ینی‌دا نه‌خش ‌‬ ‫ی میژووی ‌‬ ‫قۆناخ ‌‬ ‫ی ل ‌ه بوكان‌و پاش��ان ك ‌ه‬ ‫ی س��ه‌ره‌تای ‌‬ ‫ی ی ‌هك‌و دوو ‌‬ ‫پۆل�� ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سه‌ره‌تایی‌‌و ناوه‌ند ‌‬ ‫ی ل ‌ه مه‌هاباد گیرساوه‌‪ ،‬خویندن ‌‬ ‫بنه‌ماڵه‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی ل ‌ه ته‌ورێز ته‌واو كرد‌و‬ ‫ی ده‌بیرستان ‌‬ ‫ی ئاخیر ‌‬ ‫له‌و ش��اره‌‌و ساڵ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی زایینی‌) ل ‌ه «دانشس��را ‌‬ ‫ی (‪‌ 1959‬‬ ‫ی هه‌تاو ‌‬ ‫ی ‪‌ 1338‬‬ ‫س��اڵ ‌‬ ‫ی وه‌رگرت‪.‬‬ ‫ی شیمی ‌‬ ‫ی تاران لیسانس ‌‬ ‫عالی‌« ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خویندندا یان خاوه‌ن ‌‬ ‫ی سه‌رنج ‌ه ك ‌ه ل ‌ه هه‌موو پله‌كان ‌‬ ‫شایان ‌‬ ‫ی یه‌كه‌م یان یه‌كێك ل ‌ه باشترین قوتابیان‌و خوێندكاران‬ ‫پل ‌ه ‌‬ ‫ی شیمی‌‌و هه‌تا‬ ‫ی ده‌رس ‌‬ ‫بوو‪ .‬هه‌ر له‌و ساڵه‌دا بوو ب ‌ه مامۆستا ‌‬ ‫ی ورمێ‌‌و‬ ‫ی زایینی‌) ل ‌ه شاره‌كان ‌‬ ‫ی (‪‌ 1965‬‬ ‫ی هه‌تاو ‌‬ ‫ی ‪‌ 1344‬‬ ‫ساڵ ‌‬ ‫ی مامۆستایه‌تی‌یه‌و‌ه خه‌ریك بوو‪ .‬له‌وماوه‌یه‌دا‬ ‫مه‌هاباد ب ‌ه ئه‌رك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ده‌ركرد‌و بۆ پێ‌گه‌یاندن ‌‬ ‫ی ش��اره‌زا ناو ‌‬ ‫وه‌ك مامۆس��تایه‌ك ‌‬ ‫ی كێش��ا ب ‌ه‬ ‫ی زۆرو به‌رچاو ‌‬ ‫ی كوردس��تان زه‌حمه‌تێك ‌‬ ‫قوتابیان ‌‬ ‫ی پێ‌ده‌گوتن‌و ل ‌ه‬ ‫جۆرێك ك ‌ه ئه‌و قوتابی‌یان ‌ه ك ‌ه ئه‌و ده‌رس�� ‌‬ ‫زانس��تگاكان قبووڵ ده‌بوون‪ ،‬سا ‌ڵ ب ‌ه س��اڵ زیاتر ده‌بوون‪.‬‬ ‫ی حه‌م ‌ه ره‌زا‬ ‫ی رێژیم ‌‬ ‫ی جاسوسی ‌‬ ‫سه‌ره‌نجام «ساواك»‪ ،‬ده‌زگا ‌‬ ‫ێ ره‌وا نه‌دی‌‌و ل ‌ه گه‌ڵ‬ ‫ی ل ‌ه كوردس��تان پ ‌‬ ‫ش��ا ئه‌و خزمه‌ت ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بۆ شاره‌كان ‌‬ ‫ی هابیر‌و هاوكار ‌‬ ‫ی دیك ‌ه ‌‬ ‫ژماره‌یه‌ك ماموستا ‌‬


‫کورتەیەک لە ژیانی‬

‫‪3‬‬

‫ی‬ ‫ی هه‌تاو ‌‬ ‫ی ‪‌ 1349‬‬ ‫ی ساڵ ‌‬ ‫ی دوور خس��تنه‌وه‌‪ .‬محه‌ممه‌د سادق ش��ه‌ره‌فكه‌ند ‌‬ ‫ی دیك ‌ه ‌‬ ‫«اراك»و «كرج»و چه‌ند ش��ار ‌‬ ‫ێ ئه‌سپێردرا‪ .‬پاش‬ ‫یپ‌‬ ‫ی كار ‌‬ ‫ی شیم ‌‬ ‫ی به‌ش ‌‬ ‫ی زایینی‌) بۆ زانس��تگای‌«تربیت معلم» نه‌قڵ كرا‌و وه‌ك ئاسیستان ‌‬ ‫(‪‌ 1970‬‬ ‫ی‬ ‫ی زایینی‌) ب ‌ه كه‌ڵك وه‌رگرتن ل ‌ه بورس ‌‬ ‫ی (‪‌ 1972‬‬ ‫ی هه‌تاو ‌‬ ‫ی ‪‌ 1351‬‬ ‫ی ته‌واو له‌و ئه‌ركه‌دا‪ ،‬ساڵ ‌‬ ‫ی لێوه‌شاوه‌یی‌یه‌ك ‌‬ ‫نیشاندان ‌‬ ‫ی تجزیه‌) ل ‌ه‬ ‫ی ئانالیز (شیم ‌‬ ‫ی شیمی ‌‬ ‫ی دوكتورا ‌‬ ‫ی علووم چوو بۆ فه‌رانسه‌‌و پاش چوار ساڵ مانه‌و‌ه له‌و واڵت ‌ه توان ‌‬ ‫وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی زایینی‌) گه‌ڕایه‌و‌ه‬ ‫ی (‪‌ 1976‬‬ ‫ی هه‌تاو ‌‬ ‫ی ‪‌ 1355‬‬ ‫ی ساڵـ ‌‬ ‫ی پاریس وه‌ربگرێ‌‪ .‬دوكتور سادق شه‌رفكه‌ند ‌‬ ‫ی ژمار‌ه ‪‌ 6‬‬ ‫زانستگا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دا ك ‌ه ل ‌ه به‌جێهێنان ‌‬ ‫ی مامۆستایه‌ت ‌‬ ‫ی ب ‌ه كار ‌‬ ‫ی «تربیت معلم» درێژ‌ه ‌‬ ‫ی ل ‌ه زانستگا ‌‬ ‫ی شیم ‌‬ ‫تاران‌و وه‌ك «استادیار» ‌‬ ‫ی ئه‌و زانستگایه‌‌و‬ ‫ی مامۆستایان‌و خوێندكاران ‌‬ ‫ی س��ه‌ركه‌وتوو بوو‪ .‬هه‌ربۆی ‌ه بوو ب ‌ه خۆشه‌ویس��ت ‌‬ ‫ئه‌و ئه‌ركه‌ش��دا ب ‌ه ته‌واو ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ساڵ ‌‬ ‫ی ده‌ركرد‪ .‬دوكتور محه‌ممه‌د سادق شه‌ره‌فكه‌ند ‌‬ ‫ی دڵسوز‌و ل ‌ه هه‌مان كاتیشدا خه‌باتگێڕ ناو ‌‬ ‫وه‌ك مامۆس��تایه‌ك ‌‬ ‫ی مه‌زن دوكتور‬ ‫ی مامۆس��تا ‌‬ ‫ی ده‌دیت‪ ،‬ل ‌ه رێگا ‌‬ ‫ی دوكتورا ‌‬ ‫ی زایینی‌) كاتێك ل ‌ه پاریس ده‌ور‌ه ‌‬ ‫ی (‪‌ 1973‬‬ ‫ی هه‌تاو ‌‬ ‫‪‌ 1352‬‬ ‫ی ئێران ئاشنا بوو‌و‬ ‫ی كوردستان ‌‬ ‫ی دێموكرات ‌‬ ‫ی حیزب ‌‬ ‫ی نێوخۆ ‌‬ ‫ی رێبه‌رمانه‌و‌ه له‌گه‌ڵ به‌رنامه‌‌و پێره‌و ‌‬ ‫«عبدالرحمان قاسملو» ‌‬ ‫ی نێوان دوكتور‬ ‫ی بۆ ئێران بوو ب ‌ه رابیت ‌‬ ‫ی كرد‪ .‬پاش گه‌ڕانه‌و‌ه ‌‬ ‫ی ئێران ‌‬ ‫ی كوردس��تان ‌‬ ‫ی دێموكرات ‌‬ ‫ی حیزب ‌‬ ‫ی ئه‌ندامه‌تی ‌‬ ‫داوا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی كێش��ا‌و زۆر جاریش گیان ‌‬ ‫ی زۆر ‌‬ ‫ی حیزب‌و له‌‌و پێوه‌ندی‌یه‌دا زه‌حمه‌تێك ‌‬ ‫ی رێبه‌رایه‌تی ‌‬ ‫ی كۆن ‌‬ ‫قاس��ملوو‌و ئه‌ندامان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دێموكرات‪ ،‬ساڵ ‌‬ ‫ی حیزب ‌‬ ‫ی ئاشكرا ‌‬ ‫ی تێكۆشان ‌‬ ‫ی پاشایه‌تی‌‌و ده‌سـتپێكردنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی ریژیم ‌‬ ‫ی رووخان ‌‬ ‫خست ‌ه مه‌ترسی‌یه‌وه‌‪ .‬دوا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ‪( 1358‬فیوریی ‌هی‌‪‌ 1980‬‬ ‫ی ساڵ ‌‬ ‫ی ناوه‌ندی‌‌و ره‌ش��ه‌م ‌ه ‌‬ ‫ی كومیت ‌ه ‌‬ ‫ی زایینی‌) بوو ب ‌ه موش��اویر ‌‬ ‫ی (‪‌ 1979‬‬ ‫ی هه‌تاو ‌‬ ‫‪‌ 1358‬‬ ‫ی حیزب ل ‌ه‬ ‫ی كومیت ‌ه ‌‬ ‫ی هه‌ڵبژێردرا‌و به‌رپرس��ایه‌تی ‌‬ ‫ی ناوه‌ند ‌‬ ‫ی كومیت ‌ه ‌‬ ‫ی حیزبدا ب ‌ه ئه‌ندام ‌‬ ‫ی چواره‌م ‌‬ ‫زایینی‌) ل ‌ه كۆنگر‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ساڵـ ‌‬ ‫ی هاوین ‌‬ ‫ی ب ‌ه لێوه‌شاوه‌یی‌‌و كارزانی‌یه‌و‌ه ب ‌ه ئه‌نجام گه‌یاند‪ .‬سه‌ره‌تا ‌‬ ‫ێ ئه‌سپێردرا ك ‌ه ئه‌و به‌رپرسایه‌تی‌یه‌ش ‌‬ ‫یپ‌‬ ‫تاران ‌‬ ‫ی ته‌واووه‌خت بانگ كرایه‌و‌ه كوردس��تان‌و‬ ‫ی حیزبه‌و‌ه بۆ كار ‌‬ ‫ی زایینی‌) ل ‌ه الیه‌ن رێبه‌رایه‌تی ‌‬ ‫ی (‪‌ 1980‬‬ ‫ی هه‌ت��او ‌‬ ‫‪‌ 1359‬‬ ‫ی‬ ‫ی (‪‌ 1980‬‬ ‫ی هه‌تاو ‌‬ ‫ی ‪‌ 1359‬‬ ‫ی ساڵـ ‌‬ ‫ی ل ‌ه هاوین ‌‬ ‫ی ناوه‌ند ‌‬ ‫ی كومیت ‌ه ‌‬ ‫ی ل ‌ه خزمه‌ت حیزب نا‪ .‬ل ‌ه پلینوم ‌‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫هه‌موو توانا ‌‬ ‫ی حیزبدا‬ ‫ی پێنجه‌م‪ ،‬شه‌شه‌م‪ ،‬حه‌وته‌م‪ ،‬هه‌شت ‌هم‌و نۆهه‌م ‌‬ ‫ی هه‌ڵبژێردرا‪ .‬ل ‌ه كۆنگره‌كان ‌‬ ‫ی ده‌فته‌ر سیاس ‌‬ ‫زایینی‌)دا ب ‌ه ئه‌ندام ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سیاس�� ‌‬ ‫ی ده‌فته‌ر ‌‬ ‫ێ ب ‌ه ئه‌ندام ‌‬ ‫ی ناوه‌ندییش��دا هه‌موو جار ‌‬ ‫ی ناوه‌ندی‌‌و ل ‌ه كومیت ‌ه ‌‬ ‫ی كومیت ‌ه ‌‬ ‫ێ ب ‌ه ئه‌ندام ‌‬ ‫هه‌موو جار ‌‬ ‫هه‌ڵبژیردراوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ی ته‌بلیغات (رادیو‌و‬ ‫ی به‌ش ‌‬ ‫ی حیزبدا زۆرتر به‌رپرس��ایه‌تی ‌‬ ‫ی ل ‌ه رێبه‌رایه‌تی ‌‬ ‫ی بوون ‌‬ ‫ی ماو‌ه ‌‬ ‫دوكتور س��ادق ش��ه‌رفكه‌ند ‌‬ ‫ی‬ ‫ی گه‌وره‌مان دوكتور «قاسملوو» ‌‬ ‫ی مامۆستا ‌‬ ‫ی شه‌هید بوون ‌‬ ‫ی ‪1365‬ه‌و‌ه هه‌تا كات ‌‬ ‫ی ل ‌ه سه‌رشان بوو‌و ل ‌ه ساڵ ‌‬ ‫چاپه‌مه‌نی‌) ‌‬

‫د‪ .‬سادق شەرەفکەندی‬

‫لەگەڵ پۆلێک لە پیشمەرگەکانی‬

‫حیزبی دێمۆکراتی کوردستان‬ ‫بناری قەندیل ‪١٣٧٠‬‬


‫‪4‬‬

‫کورتەیەک لە ژیانی‬

‫د‪ .‬سادق شەرەفکەندی‬ ‫لەژووری کاری خۆی لە‬

‫بناری قەندیل ‪١٣٧٠‬‬

‫ی‬ ‫ی دوا ‌‬ ‫ی ل ‌ه یه‌كه‌م پلینوم ‌‬ ‫ی ب ‌ه ئه‌س��توو‌ه بوو‪ .‬دوكتور سادق شه‌رفكه‌ند ‌‬ ‫ی حیزب ‌‬ ‫ی گشتی ‌‬ ‫ی س��كرتێر ‌‬ ‫ی جێگر ‌‬ ‫نه‌مر ئه‌رك ‌‬ ‫ی حیزب هه‌ڵبژیردرا‌و ل ‌ه‬ ‫ی گشتی ‌‬ ‫ی ب ‌ه سكرتێر ‌‬ ‫ی ناوه‌ند ‌‬ ‫ی كومیت ‌ه ‌‬ ‫ی ئه‌ندامان ‌‬ ‫ی ده‌نگ ‌‬ ‫ی دوكتور قاسملوودا ب ‌ه تێكڕا ‌‬ ‫شه‌هید بوون ‌‬ ‫ی ‪)1992‬‬ ‫ی سیپتامبر ‌‬ ‫ی ئه‌مساڵ (‪ )1371‬ریكه‌وتی‌‪‌ 17‬‬ ‫ی خه‌رمانان ‌‬ ‫ی (‪‌ 26‬‬ ‫ی شه‌هیدبوون ‌‬ ‫ی حیزبیشه‌و‌ه تا كات ‌‬ ‫ی نۆهه‌م ‌‬ ‫كۆنگر‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی به‌رێوه‌ده‌برد‪ .‬خه‌باتگێڕ ‌‬ ‫ی ئێران» ‌‬ ‫ی كوردستان ‌‬ ‫ی دێموكرات ‌‬ ‫ی حیزب ‌‬ ‫ی گش��تی ‌‬ ‫ی «سكرتێر ‌‬ ‫ی قورس ‌‬ ‫ئه‌رك‌و به‌رپرس��ایه‌تی ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ل ‌ه رێبه‌رایه‌تی ‌‬ ‫ی بنه‌ڕه‌ت ‌‬ ‫ی دوایی‌دا رۆڵێك ‌‬ ‫ی ئه‌و دوازد‌ه س��اڵ ‌ه ‌‬ ‫ی ل ‌ه ماو‌ه ‌‬ ‫ی گه‌له‌كه‌مان دوكتور س��ادق شه‌رفكه‌ند ‌‬ ‫مه‌زن ‌‬ ‫یـ‬ ‫ی میلل ‌‬ ‫ی بزووتنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی نێو ریزه‌كان ‌‬ ‫ی گه‌له‌كه‌ماندا هه‌بوو‪ .‬یه‌كێك ل ‌ه به‌وه‌جترین‌و شاره‌زاترین رێبه‌ران ‌‬ ‫حیزب‌و جوواڵنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی نه‌مر‬ ‫ی دوكتور قاسملوو ‌‬ ‫ی وه‌فادار ‌‬ ‫ی لێوه‌شاوه‌‌و یارێك ‌‬ ‫ێ بڵێین ك ‌ه قوتابی‌یه‌ك ‌‬ ‫ی گه‌له‌كه‌مان بوو‌و ب ‌ه هه‌ق ده‌ب ‌‬ ‫دێموكراتیك ‌‬ ‫ی دوكتور قاسملوو‌و ب ‌ه لێهاتووی‌‌و‬ ‫ی ئیدامه‌كاری‌‌و درێژه‌دان ب ‌ه رێباز‌و رێگا ‌‬ ‫بوو‌و پاش دوكتور قاسملوویش بوو ب ‌ه مامۆستا ‌‬ ‫ی بزووتنه‌و‌ه بوو ب ‌ه حیزبه‌و‌ه دیار بێ‌‪ .‬دوكتور‬ ‫ی دوژمنان ‌‬ ‫ێ قاسملوویش به‌م جۆر‌ه ك ‌ه ئاوات ‌‬ ‫ی نه‌یهێشت ب ‌‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫لێوه‌ش��اوه‌ی ‌‬ ‫ی حیزب‬ ‫ی سیاس ‌هت‌و هه‌ڵوێسته‌كان ‌‬ ‫ی كاریگه‌ر ‌‬ ‫ی حیزب یه‌كێك ل ‌ه دارێژه‌ران ‌‬ ‫سادق هه‌ر له‌و كاته‌و‌ه ك ‌ه هات ‌ه نێو رێبه‌رایه‌تی ‌‬ ‫ی ده‌دان ‌ه به‌ر هێرش‌و‬ ‫ی دوو دڵ‌و راڕا ‌‬ ‫ی حیزب ش��ێلگیر‌و پێداگر بوو‪ ،‬ئه‌فراد ‌‬ ‫ی ئوسوول‌و پرنسیپه‌كان ‌‬ ‫بوو‪ ،‬له‌س��ه‌ر پاراستن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی حیزب ‌‬ ‫ی دابنێن‪ .‬ئه‌و كادر‌و پێشمه‌رگه‌كان ‌‬ ‫ی حیزب ‌‬ ‫ی بزووتنه‌وه‌‌و كاروبار ‌‬ ‫ی خراپ له‌سه‌ر ره‌وت ‌‬ ‫ێ نه‌ده‌دان ش��وێن ‌‬ ‫یپ‌‬ ‫رێگا ‌‬ ‫ی كادر‌و پێشمه‌رگه‌كان‌و‬ ‫ی واقیعبینان ‌ه ‌‬ ‫ی له‌سه‌ر هه‌ڵس��ه‌نگاندن ‌‬ ‫خۆش ده‌ویس��تن به‌اڵم ئه‌و خۆشه‌ویستی‌ی ‌ه هه‌رگیز شوێن ‌‬ ‫ی ده‌ركه‌وتبوو هه‌ر‬ ‫ی ب ‌ه ته‌واو ‌‬ ‫ی حیزب ‌‬ ‫ی كاك دوكتور سه‌عید بۆ هه‌موو هاوڕێیان ‌‬ ‫ی ئه‌وان دانه‌ده‌نا‪ .‬دڵپاكی‌‌و بێ‌غه‌ره‌زی ‌‬ ‫كار‌وبار ‌‬ ‫ی هه‌ست پێ‌كردبوو‪،‬‬ ‫ی ل ‌ه حیزب‌و بزووتنه‌وه‌دا زۆر ب ‌ه باش ‌‬ ‫ی ته‌شكیالت ‌‬ ‫ی گرینگ ‌‬ ‫ی وه‌رده‌گیران‪ .‬نه‌خش ‌‬ ‫بۆیه‌ش ئامۆژگاریه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی به‌دوور بوو‪ ،‬چونك ‌ه ئه‌و ته‌ش��كیالت ‌‬ ‫ێ خه‌لك دانه‌ده‌نا‌و ل ‌ه ده‌مارگرژی‌‌و سكتاریس��ت ‌‬ ‫ی به‌ج ‌‬ ‫به‌اڵم هه‌رگیز ته‌ش��كیالت ‌‬ ‫ی شوجاع‪ ،‬به‌وره‌‪،‬‬ ‫ی گه‌ل ده‌ویستن‪ .‬تێكوشه‌ر دوكتور سادق ئینسانێك ‌‬ ‫ی خه‌بات ‌‬ ‫ی بۆ رێبه‌رایه‌تی‌كردن ‌‬ ‫ی حیزبیش ‌‬ ‫حیزب‌و خود ‌‬ ‫ی ده‌كرد‌و ل ‌ه هه‌موو ئه‌و تایبه‌تمه‌ندی‌یان ‌ه‬ ‫ی سادق بوو‪ .‬ل ‌ه ه ‌هق‌و عه‌داڵه‌ت پشتیوان ‌‬ ‫به‌ئه‌خالق‪ ،‬راستگۆ‌و دروستكار‌و به‌راست ‌‬ ‫ی بۆ‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی نه‌ده‌ناسی‌‪ ،‬هه‌موو كات‌و وه‌خت ‌‬ ‫ی پڕكار بوو‌و ماندووی ‌‬ ‫ی وه‌رده‌گرت‪ .‬ئینسانێك ‌‬ ‫ل ‌ه سیاس ‌هت‌و كرده‌وه‌دا كه‌ڵَك ‌‬ ‫ی بوو‪ ،‬ك ‌ه ل ‌ه هه‌ر‬ ‫ی واقیع ‌‬ ‫ی ب ‌ه ته‌واو مانا‌و دێموكرتێك ‌‬ ‫ی ئه‌رك ‌ه حیزبی‌یه‌كان ته‌رخان كردبوو‪ ،‬شۆڕش��گێڕێك ‌‬ ‫جێبه‌جێ‌كردن ‌‬


‫کورتەیەک لە ژیانی‬

‫‪5‬‬

‫ی‬ ‫ی گه‌الن ‌‬ ‫ی ب ‌ه دێموكراسی‌‌و ماف ‌‬ ‫ی قووڵ ‌‬ ‫ی خۆیان ده‌نواند‪ .‬بڕوایه‌ك ‌‬ ‫كارو كرده‌وه‌‌و هه‌ڵوێس��تێكی‌دا ئه‌و تایبه‌تمه‌ندی‌یان ‌ه ‌‬ ‫ی بوو ل ‌ه‬ ‫ی خه‌باتگێڕان ‌ه ل ‌ه ئێران‌و كوردستاندا بریت ‌‬ ‫ی هه‌ر حه‌ره‌كه‌تێك ‌‬ ‫ی ئه‌وه‌و‌ه پێوان ‌ه ‌‬ ‫ئێران هه‌بوو‪ ،‬هه‌ر بۆی ‌ه ل ‌ه ڕوانگ ‌ه ‌‬ ‫ی ئێران‪ .‬سیاس ‌هت‌و تاكتیك بۆ‬ ‫ی كورد‌و گه‌الن ‌‬ ‫ی گه‌ل ‌‬ ‫ی ئازادی‌‌و دێموكراسی‌‌و ماف ‌ه ره‌واكان ‌‬ ‫تێكۆش��ان بۆ سه‌قامگیركردن ‌‬ ‫ی خه‌باتگێڕان ‌ه بوو‪،‬‬ ‫ی ئه‌وه‌و‌ه سیاسه‌ت كرده‌و‌ه ‌‬ ‫ی نه‌بوون‪ ،‬ل ‌ه روانگ ‌ه ‌‬ ‫ی خه‌یاڵـی‌‌و زه‌ین ‌‬ ‫دوكتور س��ادق زاراوه‌‌و ده‌سته‌واژ‌ه ‌‬ ‫ی ئێران‪ .‬دوكتور‬ ‫ی كوردستان ‌‬ ‫ی دێموكرات ‌‬ ‫ی حیزب ‌‬ ‫ی تایبه‌تمه‌ندی‌ی ‌ه مه‌زنه‌كان ‌‬ ‫هه‌ر بۆیه‌ش به‌ه ‌هق‌و كرده‌و‌ه ببوو ب ‌ه ئاوێن ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خاكی‌‌و خه‌ڵكی‌‌و به‌«تواچع» بوو‪ ،‬هه‌ر ئه‌وه‌ند‌ه ك ‌ه ل ‌ه راست دۆستان‌و هاوڕێیان ‌‬ ‫ی ئینس��انێك ‌‬ ‫س��ادق ش��ه‌ره‌فكه‌ند ‌‬ ‫ی حیزب‌و گه‌لدا توند‌و بێ‌لێب��وردن بوو‪ ،‬قورس‌و قایم ل ‌ه‬ ‫دا رووخۆش‌و به‌گوزه‌ش��ت بوو‪ ،‬ل ‌ه راس��ت دوژمنان‌و نه‌یاران ‌‬ ‫ی ب ‌ه ر‌هگ‌و‬ ‫ی كوردس��تان ‌‬ ‫ی بۆ نه‌بوو‪ .‬ئه‌و خه‌ڵك ‌‬ ‫به‌رامبه‌ریاندا ڕاده‌وه‌س��تا‌و زه‌ڕڕه‌یه‌ك «نرمش»‌و هه‌نگاوێك گه‌ڕانه‌و‌ه ‌‬ ‫ی بۆ خزمه‌ت به‌وان ته‌رخان كردبوو‪ .‬ئه‌و له‌‌و سیاسه‌تمه‌داران ‌ه‬ ‫پێس��تی‌یه‌و‌ه خۆش ده‌ویس��ت‪ ،‬هه‌ر بۆیه‌ش گیان‌و ژیان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خه‌ڵك ‌‬ ‫ی خه‌بات ‌‬ ‫ی پێش��ڕه‌و ‌‬ ‫ی خۆیان ده‌وێ‌‪ ،‬ئه‌و بۆ خۆ ‌‬ ‫ی مه‌به‌س��ته‌كان ‌‬ ‫ی بردنه‌پێش�� ‌‬ ‫نه‌بوو ك ‌ه خه‌ڵكیان وه‌ك ئامراز ‌‬ ‫ی به‌الو‌ه‬ ‫ی تایبه‌تی‌‌و شه‌خس�� ‌‬ ‫ی گه‌ل هیچ قازانج‌و به‌رژ‌هه‌وندی‌یه‌ك ‌‬ ‫كوردس��تان بوو‌و جگ ‌ه ل ‌ه قازانج‌و به‌رژه‌وندی‌یه‌كان ‌‬ ‫ی هاوڕێیان‬ ‫ی نه‌بوو‪ ،‬ئه‌و دۆست‌و هاواڵ ‌‬ ‫ی گشت ‌‬ ‫ی حیزب ته‌نیا هه‌ر س��كرتێر ‌‬ ‫گرینگ نه‌بوو‪ .‬ئه‌و بۆ كادر‌و پێش��مه‌رگه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی دڵ ‌‬ ‫ی پریسك ‌ه ‌‬ ‫ی ده‌یتوان ‌‬ ‫بوو‌و ب ‌ه راده‌یه‌ك له‌گه‌ڵیان تێكه‌اڵو‌و لێ‌یان نیزیك بوو ك ‌ه هه‌ر هاوڕێیه‌ك ب ‌ه ڕاشكاو ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ب ‌ه هاوكاری ‌‬ ‫ی قووڵـ ‌‬ ‫ی كه‌ڵك وه‌بگرێ‌‪ .‬كاك دوكتور س��ادق بڕوایه‌ك ‌‬ ‫ی هه‌ڵڕێژێ‌‌و ل ‌ه ڕێنوێنی‌ی ‌ه ب ‌ه كه‌ڵكه‌كان ‌‬ ‫ل ‌ه ال ‌‬ ‫ێ نیزیكی‌‌و هاوكاری‌‌و‬ ‫ی به‌ب ‌‬ ‫ی ئاخوند ‌‬ ‫ی رێژیم ‌‬ ‫ی ئێران هه‌بوو‪ ،‬له‌و بڕوایه‌دا بوو ك ‌ه رووخاندن ‌‬ ‫گه‌الن‌و هه‌موو ئازادیخوازان ‌‬ ‫ی كه‌م هاسان نیه‌‪ ،‬هه‌ر بۆی ‌ه ل ‌ه هه‌ر‬ ‫ی مومكین یان الن ‌‬ ‫ی ئێران‪ ،‬كارێك ‌‬ ‫ی هێز‌ه نیشتمانپه‌رو‌هر‌و خه‌باتگێڕه‌كان ‌‬ ‫هاوپێوه‌ند ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئازادی ‌‬ ‫ی به‌خت ‌‬ ‫ی بۆ ده‌دا‌و سه‌رنجام له‌و رێ‌یه‌دا گیان ‌‬ ‫ی وه‌رده‌گرت‌و ب ‌ه كرده‌و‌ه هه‌وڵ ‌‬ ‫ده‌رفه‌تێك بۆ ئه‌و مه‌به‌ست ‌ه كه‌ڵك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ده‌مێنێته‌وه‌‌و خه‌بات‌و تێكوشان ‌‬ ‫ی مه‌زن هه‌میش ‌ه ب ‌ه نه‌مر ‌‬ ‫ی شه‌ره‌فكه‌ندی ‌‬ ‫ی كوردستان كرد‪ .‬یاد‌و ناو ‌‬ ‫ئێران‌و خودموختار ‌‬ ‫ی ئێراندا‌و تایبه‌تمه‌ندیی ‌ه‬ ‫ی كورد‌و خه‌ڵك ‌‬ ‫ی ئێران‌و گه‌ل ‌‬ ‫ی كوردستان ‌‬ ‫ی دێموكرات ‌‬ ‫ی حیزب ‌‬ ‫ی ل ‌ه پێناو ئامانج ‌ه پیرۆزه‌كان ‌‬ ‫پڕشنگدار ‌‬ ‫ی واڵته‌كه‌مان ده‌بێ‌‪.‬‬ ‫ی تێكۆشه‌ران ‌‬ ‫ی رێنوێن‌و ئیلهامده‌ر ‌‬ ‫ی نه‌مانیش ‌‬ ‫ی دوا ‌‬ ‫شۆرشگێڕانه‌كان ‌‬ ‫ی ‪)1992‬‬ ‫ی ‪ ( 1371‬ئۆكتۆبر ‌‬ ‫وه‌رگیراو ل ‌ه كوردستان ـ ژمار‌ه ‪ ،190‬ره‌زبه‌ر ‌‬

‫گلکۆی شه‌هید‬ ‫د‪ .‬سادق شەرەفکەندی‬ ‫لە گۆرستانی پێرالشێز‬

‫پاریس ـ ئه‌وروپا‬


‫‪6‬‬

‫ووت ‌ه ب ‌هنرخه‌کان‬

‫‌کان‬ ‫ه‬ ‫نرخ‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ب‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ووت‬ ‫به‌شێک ل ‌ه ووت ‌ه به‌نرخه‌کانی‬

‫د‪ .‬سادق شه‌ره‌فکه‌ندی‬

‫د‪ .‬س��ادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬ب ‌ه هه‌موو هه‌س��تمه‌و‌ه داوا ل ‌ه الوانی خوێنگه‌رم‌و رووناکبیری‬ ‫کوردستان ده‌که‌م ک ‌ه بێنن ‌ه مه‌یدانی خه‌بات و جێگای به‌تاڵی دوکتور قاسملوو پڕ بکه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫د‪ .‬سادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬ل ‌ه نێو ئازادی‌ی ‌ه دیموکراتی‌یه‌کان وات ‌ه ئه‌و ماڤانه‌ی ل ‌ه رژیمێکی‬ ‫دێموکراتیدا بۆ خه‌لک ناسراون گرینگ‌تر ل ‌ه هه‌موویان ئازادی به‌یانه‌‪.‬‬ ‫د‪ .‬سادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬رژیمی ئاخوندی‪ ،‬رژیمی درۆو ڕیا‪ ،‬ئه‌م ڕۆژان ‌ه هه‌ر له‌و کاته‌دا‬ ‫فرمێس��کی حه‌رام بۆ کورده‌کانی عێراقی هه‌لده‌رێژێ‪ ،‬بۆ خۆی ل ‌ه کوردستانی ئێراندا فشار و‬ ‫زه‌برو زه‌نگی فاشیستی به‌و په‌ڕی خۆی گه‌یاندووه‌‪.‬‬


‫ووت ‌ه ب ‌هنرخه‌کان‬

‫‪7‬‬

‫د‪ .‬س��ادق ش��ه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬ئایا هه‌موو ئه‌و هه‌وڵدان ‌ه فاشیستی‌یه‌و ئه‌و هه‌موو زه‌برو زه‌نگ ‌ه‬ ‫رژیم بۆ کوێ و ب ‌ه چ ده‌گه‌یه‌نێ؟ وه‌المی ئم پرسیار‌ه بۆ هه‌ر که‌سێک ک ‌ه که‌مێک روون‌بینیی‬ ‫سیاس��ی هه‌بێ‌و ئاگاداری‌یه‌کی ره‌وتی مێژووو قانوون ‌ه بێ ئه‌م الو ئه‌والکانی گه‌ش��ه‌کردنی‬ ‫کۆمه‌ڵی ئینس��انی په‌یدا کردبێ‪ ،‬زۆر روونه‌‪ .‬فش��ارو زه‌برزه‌نگ‌و کوشتارو سه‌رکوت‌و جنایه‌ت‪،‬‬ ‫هه‌ر چه‌ند بۆ ماوه‌یه‌کی کاتی مومکین ‌ه وه‌ک هه‌ورێکی ره‌ش پێش��ی رۆژی رووناک بگرێ‌و‬ ‫س��ه‌رده‌مێک کورت به‌رگری ل ‌ه به‌ره‌وپێش چوونی چه‌رخی زه‌مان بکات‪ ،‬به‌الم هیچ هێزێک‬ ‫نه‌ک هه‌ر ناتوانێ ڕه‌وڕه‌وه‌ی مێژوو بۆ پاشه‌و‌ه بکشێنێته‌وه‌‪ ،‬به‌لکوو ناتوانێ ته‌نانه‌ت بۆ ماوه‌یه‌کی‬ ‫درێژیش پێشی گه‌ران و به‌ره‌وپێش چوونی بگرێ‪.‬‬

‫‪,,‬‬

‫د‪ .‬سادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬گه‌لی قاره‌مان‌و شۆرشگێری کورد سه‌لماندوویه‌تی ک ‌ه ل ‌ه ژێر هیچ‬ ‫فش��ارێکدا سه‌ر بۆ داگیرکه‌ر نه‌وی ناکاو ل ‌ه هه‌ر ئاگرێکدا بسووتێ ل ‌ه خۆله‌مێشه‌که‌ی سه‌ر ل ‌ه‬ ‫نوێ ئاگری شۆرش‌و راپه‌رین ب ‌ه گڕترو گه‌رمتر ل ‌ه پێشوو به‌رز ده‌کاته‌وه‌‪.‬‬

‫د‪ .‬سادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬ئێم ‌ه سیاسه‌تی‬ ‫خۆمان بۆ خۆمان دیاری ده‌که‌ین‪،‬‬ ‫چۆنکه‌حیزبێکی سه‌ربه‌خۆین‪ .‬چ چووک‬ ‫بین‌و چ گه‌وره‌‪ ،‬چ بێ‌هێز بین‌و چ‬ ‫به‌هێز‪ ،‬سیاسه‌تی سه‌ربه‌خۆی خۆمان‬ ‫ناگۆرین‪.‬‬

‫‪,,‬‬

‫د‪ .‬س��ادق ش��ه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬ل ‌ه واڵتێکی وه‌ک ئێراندا «شا» نه‌ک هه‌ر ناتوانێ ب ‌ه شایه‌تی‬ ‫کردنی بێ حکوومه‌ت قه‌ناعه‌ت بکات‪ ،‬به‌لکوو قه‌ت ناتوانێت دێموکرات بێ‌و ل ‌ه س��ه‌ره‌ڕۆیی‌و‬ ‫دیکتاتۆری دوور بکه‌وێته‌وه‌‪ .‬ل ‌ه والتێکی وه‌ک ئێراندا ئه‌و‌ه س��ه‌رۆک‌کۆمار یانی هه‌لبژارده‌ی‬ ‫خه‌لک هه‌موو ده‌بن ‌ه دیکتاتۆر‪ ،‬چ بگا ب ‌ه شا ک ‌ه خۆی ب ‌ه سێبه‌ری خودا ده‌زانێ!‬

‫د‪ .‬س��ادق ش��ه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬ل ‌ه دنیای پر پێچ‌و خه‌می ئه‌ورۆدا ئه‌و ش��ت ‌ه س��ه‌ره‌کی‌ی ‌ه ک ‌ه‬ ‫ده‌توانێ ده‌سته‌‌به‌ری سه‌ربه‌خۆیی راسته‌قینه‌ی سیاسی ل ‌ه والتی ئێراندا بێ «دێموکراسی»یه‌و‪،‬‬ ‫«به‌ستراوه‌یی» ئاکامی بێ ئ ‌هم‌الوئه‌والی دیکتاتۆری و سه‌ره‌ڕۆیه‌‪.‬‬


‫ووت ‌ه ب ‌هنرخه‌کان‬

‫‪8‬‬

‫د‪ .‬سادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬کرده‌وه‌ی ڕه‌سه‌نی شۆرشگێران ‌ه ڕه‌نگ ‌ه ل ‌ه وه‌ختی خۆیاندا به‌و جۆره‌ی‬ ‫پێویس��ت ‌ه و ده‌بێ‪ ،‬خۆیان نه‌نوێنن‌و تێکۆشه‌رانی راسته‌قینه‌ی رێگای دادپه‌روه‌ریی کۆمه‌الیه‌تی‌و‬ ‫حه‌قیقه‌تی ئینسانی ل ‌ه جه‌نگه‌ی تێکۆشانی خۆیاندا ره‌نگ ‌ه سه‌رینج نه‌ده‌ن ‌ه ئه‌و‌ه ک ‌ه چ رێگایه‌کی‬ ‫س��ه‌خت و دووریان بڕیوه‌‪ ،‬هه‌نگاوی چه‌ند گرینگ‌و کارسازیان هه‌لێناوه‌ته‌وه‌و چ رێگایه‌کی پڕ‬ ‫له‌ندو کڵۆیان بۆ پێداڕۆیشتنی به‌ره‌کانی دوای خۆیان ته‌خت کردووه‌‪.‬‬

‫‪,,‬‬

‫د‪ .‬سادق ش��ه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬سه‌پاندنی دلخوازترین شتی دنیا ب ‌ه کرده‌و‌ه ده‌بێت ‌ه هۆی دروست‬ ‫بوونی دژکرده‌و‌ه به‌رانبه‌ر ب ‌ه خۆی‪.‬‬

‫د‪ .‬سادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬پێویستیی رۆژگار ده‌ڵێ دوارۆژێکی ک ‌هم‌و زۆر سه‌قامگیر ل ‌ه ئه‌فغانستان‌دا‬ ‫ته‌نیا وه‌ختێک ئیمکانی ده‌بێ ک ‌ه حکوومه‌تێکی دێموکراتی‌و نامه‌زهه‌بی‪ ،‬به‌الم گه‌لی ب ‌ه پشتیوانیی‬ ‫فه‌رهه‌نگ‌و رێوشوێنه‌کانی»ئه‌فغان»و و ب ‌ه پاراستنی ماڤ ‌ه نه‌ته‌وایه‌تی‌یه‌کانی گه‌النی ئه‌و واڵت ‌ه‬ ‫له‌وێ دابمه‌زرێ‪ .‬به‌الم هه‌موو شتێک نیشان ده‌دا ک ‌ه تا گه‌یشتن به‌و قۆناخه‌‪ ،‬جارێ رێگایه‌کی‬ ‫درێژ و پر که‌ندو له‌ند ل ‌ه پێش دایه‌!‬

‫د‪ .‬سادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪:‬‬ ‫ئه‌زموونی گه‌النی جیهان ئه‌مرۆ ب ‌ه روونی‬ ‫نیشان ده‌دا ک ‌ه ئه‌و ده‌رمان ‌ه سیحراویه‌ی‬ ‫ئه‌مرۆ ده‌توانێ چاره‌سه‌ری هه‌موو‬ ‫نه‌خۆشی‌یه‌کانی ژیانی سیاسی و کۆمه‌الیه‌تی‬ ‫بکا‪« ،‬دێموکراسی» یه‌‪.‬‬

‫‪,,‬‬

‫د‪ .‬س��ادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬ئێم ‌ه تێکۆشه‌رانی حیزبی دێموکرات حیزبی شه‌هیدان‪ ،‬ئه‌م ئه‌رک ‌ه‬ ‫گران ‌ه ک ‌ه که‌وتۆت ‌ه س��ه‌ر ش��انمان زۆر باش هه‌س��ت پێ ده‌که‌ین‌و زۆر ب ‌ه ئاگاهی‌یه‌و‌ه بریاری‬ ‫یه‌کجاریمان داو‌ه ک ‌ه هه‌موو هێز و توانای خۆمان ته‌رخانی پێوانی رێگای دوکتور قاسملوو‪ ،‬یانی‬ ‫رێگای خه‌باتی کۆلنه‌ده‌ران ‌ه ل ‌ه پێناوی ئازادی‌و دێموکراس��ی‌و ماڤ ‌ه ئینسانیه‌کاندا بکه‌ین تا له‌م‬ ‫رێگایه‌دا‪ -‬ک ‌ه رێگای س��ووری ش��ه‌هیدانه‌‪ -‬یان سه‌ر بکه‌وین‪ ،‬یان ب ‌ه شانازیه‌و‌ه وه‌ک شه‌هید‌ه‬ ‫ئازیزه‌کانمان سه‌ر دابنێین‪.‬‬


‫ووت ‌ه ب ‌هنرخه‌کان‬ ‫گزینگ باڵەکی ـ شەهید د‪ .‬سادق شەرەفکەندی ـ ئاگری باڵەکی‬

‫وێنە‪ :‬ساڵی ‪ ١٣٧١‬بناری قەندیل ـ بنکەکانی هێزی پێشەوا‬

‫د‪ .‬س��ادق ش��ه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬دوکتور قاسملوو ده‌یهه‌ویس��ت خه‌لکی کوردستانی ئێران ب ‌ه‬ ‫وه‌رگرتنی خودموختاری ل ‌ه پێش هه‌موو ش��تێکدا هه‌س��ت ب ‌ه شه‌خسییه‌تی ئینسانیی خۆیان‬ ‫بکه‌ن‪.‬‬ ‫د‪ .‬سادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬ئێم ‌ه گه‌لێکی مه‌زلوومین‌و زۆرمان زۆڵم لێ ده‌کرێ‪ .‬زۆرداران ب ‌ه‬ ‫کوشتنی دوکتور قاسملوو ده‌یانه‌وێ ب ‌ه ئێم ‌ه بلێن ک ‌ه ته‌نیا کاتێک ماڤی نه‌ف ‌هس‌کێشانمان هه‌ی ‌ه‬ ‫ک ‌ه ژێرده‌ست‌و ژێرچه‌پۆکیان بین‪.‬‬ ‫د‪ .‬س��ادق ش��ه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬ل ‌ه مێژ‌ه گوتوویان ‌ه ک ‌ه قه‌بووڵی زۆڵم ل ‌ه خودی زۆڵم خرابتره‌‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر بمانه‌وێ هه‌موو ده‌رسه‌کانی دوکتور قاسملووی نه‌مر ل ‌ه یه‌ک ده‌رس‌دا کورت بکه‌ینه‌و‌ه‬ ‫ئه‌م ده‌رس ‌ه ئه‌وه‌ی ‌ه ک ‌ه سه‌رنجی ئێمه‌ی بۆ الی هێزی خۆمان راکێشاو تێی‌گه‌یاندینک ‌ه ئه‌گه‌ر‬ ‫دلنیاییمان ب ‌ه خۆمان بێ‌و‪ ،‬پش��تی یه‌کتر بگرین خاوه‌نی چ توانایه‌کی گه‌وره‌ین ک ‌ه په‌یکه‌ری‬ ‫زۆرداران وه‌له‌رزین ده‌خا و تووشی په‌له‌قاژه‌ی مه‌رگیان ده‌کا!‬

‫‪9‬‬


‫ووت ‌ه ب ‌هنرخه‌کان‬

‫‪10‬‬

‫د‪ .‬سادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪:‬‬ ‫با دایکانی کوردس��تان رۆڵه‌کانیان ل ‌ه باوه‌ش��ی گه‌رم‌و پڕ ل ‌ه خۆشه‌ویستی خۆیاندا ب ‌ه هه‌ستی‬ ‫گه‌رمی نیش��تمانپه‌روه‌ری‌و ئازادیخ��وازی په‌روه‌رد‌ه بک ‌هن‌و چیرۆکی ژیانی دوکتور قاس��ملووو‬ ‫شه‌هیدانی رێگای رزگاری‌یان ب ‌ه گوێ‌دا بخوێنن‪.‬‬ ‫با باوکانی کوردستان ده‌رسی ئازایه‌تی‌و خه‌باتگێڕی فێری منداڵه‌کانیان بکه‌ن و تێیان بگه‌یه‌نن‬ ‫ک ‌ه چه‌ند‌ه خۆش ‌ه جێگای هیواو هۆمیدی کۆمه‌له‌که‌یان و گه‌له‌که‌یان بن‪.‬‬ ‫با الوانی کورد‪-‬کوڕ و کچ‪ -‬باش بزانن ک ‌ه ژیان ل ‌ه ئه‌سیری‌و ژێرده‌ستی‌داو‪ ،‬ب ‌ه سه‌ر شۆری‌و‬ ‫ش��ه‌رمه‌زاری‌یه‌و‌ه چه‌ند‌ه بێ قه‌درو قیمه‌ته‌و ل ‌ه به‌رامب��ه‌ردا هه‌لمژینی هه‌وای پاک‌و بێگه‌ردی‬ ‫سه‌ربه‌رزی‌و ئازادی چه‌ند‌ه خۆش‌و دلرفێن‪.‬‬ ‫ده‌با رۆل ‌ه نه‌به‌زه‌کانی کوردستان ریزه‌کانی حیزبی دیموکرات ب ‌ه هاتنی خۆیان جوانتر ل ‌ه پێشوو‬ ‫بهرازێننه‌وه‌و ب ‌ه هه‌لگرتنی چه‌کی شه‌ر‌هف‌و سه‌ربه‌رزی‪ ،‬هێزی پێشمه‌رگ ‌ه زۆر ل ‌ه ئێستا به‌هێزترو‬ ‫ل ‌ه شکان نه‌هاتووتر بکه‌ن‪.‬‬

‫‪,,‬‬

‫‪,,‬‬

‫د‪ .‬سادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬ائشکرای ‌ه ک ‌ه‬ ‫گه‌لی کورد وه‌جاخ‌کوێر نی ‌ه‌و خاوه‌نی‬ ‫ده‌یان‌و سه‌دان قاسملوو بووه‌و هه‌یه‌‪.‬‬ ‫تایبه‌تمه‌ندی قاسملوو ئه‌و ‌ه بوو‬ ‫لێوه‌شاو ‌ه��یی‌و زانا��یی خۆی ل ‌ه خزمه‌ت‬ ‫رزگاری‌و ائزاد��یی گه‌له‌که‌ی دانابوو‪.‬‬

‫د‪ .‬س��ادق ش��ه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬ب ‌ه هه‌موو هه‌س��تمه‌و‌ه داوا ل ‌ه الوانی خوێنگه‌رم‌و رووناکبیری‬ ‫کوردستان ده‌که‌م ک ‌ه بێنن ‌ه مه‌یدانی خه‌بات و جێگای به‌تاڵی قاسملوو پڕ بکه‌نه‌وه‌‪.‬‬

‫ی بمێنێ ژیانێکی ئاسایی‬ ‫د‪ .‬س��ادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬هه‌تا س��ایه‌ی دیکتاتۆری ‌و کۆنه‌په‌رست ‌‬ ‫بێده‌نگ و بێ‌ده‌ردیسه‌ر بۆ که‌س مومکین نیه‌‪.‬‬ ‫د‪ .‬س��ادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬دوکتور قاسملوو ل ‌ه سه‌رانسه‌ری ژیانی‌دا وه‌ک مه‌لێکی ل ‌ه هێالن ‌ه‬ ‫ده‌رکراو دڵی بۆ نیشتیمان ‌ه خۆشه‌ویسته‌ک ‌هی‌و تێیدا حه‌سانه‌و‌ه لێی‌ده‌دا‪.‬‬ ‫د‪ .‬سادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬حیزبی دێموکرات حیزبی شه‌هیدانه‌‪ ،‬نه‌ک ب ‌ه قسه‌‪ ،‬به‌لکوو ب ‌ه کرده‌و‌ه‬ ‫نیش��انی داو‌ه ک ‌ه قۆربانیدان نه‌ک هه‌ر ل ‌ه درێژه‌دانی خه‌بات ساردی ناکاته‌وه‌‪ ،‬به‌لکوو لێبڕاوترو‬ ‫شێلگیرتریشی ده‌کا‪.‬‬


‫ووت ‌ه ب ‌هنرخه‌کان‬

‫‪11‬‬

‫د‪ .‬شەرەفکەندی لەسەر گۆری شەهید د‪ .‬قاسملوو‬

‫وێنە‪ :‬ساڵی ‪ ١٣٧٠‬پاریس‪ ،‬فەرانسە‬

‫د‪ .‬سادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬حیزبی دیموکراتی کوردستان ئێستا ئیدی دارێکی قه‌د ئه‌ستوور‌ه ک ‌ه ڕ‌هگ‌و‬ ‫ریشه‌ی ل ‌ه قووالیی خاک‌دا داکوتاوه‌و لک‌وپۆیی بۆ هه‌موو الیه‌ک هاویشتووه‌‪ ،‬بۆی ‌ه ب ‌ه هه‌لکردنی ره‌شه‌با‬ ‫تێک ناشکێ‌و بڕینی هه‌ر لکێکی هه‌ر چه‌ندیش گه‌وره‌و پڕ بێ‪ ،‬ل ‌ه هه‌ڵدان و به‌ر گرتنی ناخا‪.‬‬ ‫د‪ .‬س��ادق ش��ه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬ل ‌ه کۆمه‌لێک‌دا ک ‌ه وه‌لی فه‌قی ‌ه ده‌سه‌التی به‌سه‌ر هه‌موو شتێک‌و ب ‌ه سه‌ر‬ ‫چاره‌نووس��ی خه‌لکدا هه‌یه‌‪ ،‬نا هی ‌چ که‌س ل ‌ه خه‌لک‌و ن ‌ه هیج نوێنه‌رێک ل ‌ه الیه‌ن خه‌لکه‌و‌ه چووکترین‬ ‫ئه‌سه‌ریان ل ‌ه قه‌بوول یان ره‌تکردنه‌وه‌ی قانوون‌دا نی‌یه‌‪.‬‬ ‫د‪ .‬س��ادق ش��ه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬ل ‌ه کۆمه‌لێک‌دا ک ‌ه ته‌نانه‌ت بۆ نه‌زه‌ردان ل ‌ه سه‌ر سپی بوونی به‌فر و ره‌ش‬ ‫بوونی ڕه‌ژییش فتوای وه‌لیی فه‌قی پێویس��ته‌‪ ،‬ل ‌ه والتێک‌دا ک ‌ه ب ‌ه نه‌زه‌ری جه‌نابی خۆمه‌ینی «اقتصاد»‬ ‫رۆژێک بۆ حه‌یوانات ده‌بێ‌و رۆژێکی دیک ‌ه هه‌ر ب ‌ه قس��ه‌ی ئه‌و جه‌نابه‌‪ ،‬ده‌بێت ‌ه یه‌کێک ل ‌ه مه‌سائیلی زۆر‬ ‫گرینگ‌و هه‌موو که‌س ب ‌ه بێ چووکترین گومان‌و راوس��تان ناچار‌ه بۆ هه‌ردووی ئه‌و فه‌رمایش��ان ‌ه به‌لێ‪،‬‬ ‫ی وه‌لیی فه‌قیی ‌ه «واجب االطاعه‌« یه‌! ئایا ل ‌ه والتێکی ئاوادا دوان ل ‌ه هه‌لبژاردن‌و‬ ‫بل��ێ‪ ،‬چۆنک ‌ه ن��ه‌زه‌ر ‌‬ ‫دامه‌زراندنی مه‌جلیسی شووراو په‌سه‌ند کردن‌و نه‌کردنی قانوون چ مانایکی هه‌یه‌؟‬


‫ووت ‌ه ب ‌هنرخه‌کان‬

‫‪12‬‬

‫د‪ .‬س��ادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬گه‌لی کورد وه‌ک گه‌لێکی گه‌وره‌ی سته‌م لێکراوی دنیاو هه‌روه‌ها‬ ‫وه‌ک به‌ش��ێک ل ‌ه جیهانی سێهه‌م‪ ،‬ب ‌ه هۆی الواز بوونی فه‌رهه‌نگه‌ک ‌هی‌و ناشاره‌زایی سیاسی و‬ ‫کۆمه‌الیه‌تی ب ‌ه داییم ل ‌ه گه‌ل دووبه‌ره‌کی‌و ناکۆکیی نێوخۆ ده‌سته‌ویه‌خ ‌ه بووه‌و ئه‌و دوو به‌ره‌کی‌و‬ ‫ناکۆکی‌ی ‌ه یه‌کێک ل ‌ه هۆیه‌کانی شکس��تی گه‌لی کورد ل ‌ه خه‌باتی دوورو درێژو ل ‌ه مێژینه‌ی بۆ‬ ‫ئازادی‌و وه‌ده‌ستهێنانی ماڤی ئینسانی‌و نه‌ته‌وه‌یی خۆی بووه‌‪.‬‬

‫‪,,‬‬

‫د‪ .‬س��ادق ش��ه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬ل ‌ه نێو ئازادی‌ی ‌ه دیموکراتی‌یه‌کان وات ‌ه ئه‌و ماڤانه‌ی ل ‌ه رژیمێکی‬ ‫دێموکراتیدا بۆ خه‌لک ناسراون گرینگ‌تر ل ‌ه هه‌موویان ئازادی به‌یانه‌‪.‬‬

‫د‪ .‬س��ادق ش��ه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬به‌رگرتن‌و البردنی ئازادیی به‌یان یه‌کێک ل ‌ه تایبه‌تمه‌ندیه‌کانی‬ ‫به‌رچاوی رێژیمێکی دیکتاتۆرو سه‌ره‌رۆیه‌‪.‬‬

‫د‪ .‬سادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬ئه‌گه‌ر رێزگرتن‬ ‫ل ‌ه رۆژی ژن ئێستا ل ‌ه والتانی پێشکه‌وتووی‬ ‫جیهاندا وه‌ک جێژنێک‌و ره‌سمێک چاوی‬ ‫لێ ده‌کرێ‪ ،‬بۆ والتانی پاشکه‌وتووی وه‌ک‬ ‫ئێران ب ‌ه تایبه‌تی ئێرانی ائخوندی‌و بۆ کۆمه‌لی‬ ‫کورده‌وار��یی خۆمان وه‌ک ئه‌رکێکی گه‌وره‌و‬ ‫به‌شێکی گرینگ ل ‌ه خه‌بات‌و تێکۆشان دژی‬ ‫پاشکه‌وتوو��یی ده‌بێ ب ‌ه حیساب بێ‪.‬‬

‫‪,,‬‬

‫د‪ .‬س��ادق ش��ه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬ل ‌ه رۆژێکی پیرۆزی وه‌ک ‪17‬ی ره‌شه‌مه‌دا جێگای خۆیه‌تی روو‬ ‫ل ‌ه دایکان و خوش��کانی خۆشه‌ویس��تمان بکه‌ین‌و ئه‌و راستی‌یه‌یان بۆ دووپات بکه‌ینه‌و‌ه ک ‌ه بۆ‬ ‫به‌ده‌س��تهێنانی ئازادی و گه‌یشتن ب ‌ه ماڤ ‌ه ره‌واکانیان ته‌نیا رێگایه‌ک ک ‌ه ل ‌ه پێشیان ‌ه بریتی‌ی ‌ه ل ‌ه‬ ‫خه‌بات‌و تێکۆشانی بێ وچان بۆ رووخاندن‌و ل ‌ه به‌ین بردنی یه‌کجاره‌یی رژیمی ئاخوندی‪.‬‬ ‫د‪ .‬سادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪:‬رژیمی ئاخوندی به‌و نێوه‌رۆکه‌ی ک ‌ه هه‌یه‌تی ئه‌گه‌ر ل ‌ه هه‌موو بارێکه‌و‌ه‬ ‫بتوانێ ئالوگۆری به‌سه‌ردا بێ‪ ،‬ل ‌ه باری مافی راسته‌قینه‌ی ژنانه‌و‌ه چاوه‌روانیی هیچ هه‌لویستێکی‬ ‫پێشکه‌وتووانه‌و هیچ جۆر‌ه گۆرانێکی لێ ناکرێ‪.‬‬


‫ووت ‌ه ب ‌هنرخه‌کان‬ ‫د‪ .‬شەرەفکەندی لەکاتی گوتنەوەی دەرسی کالسی سیاسی دا‬

‫وێنە‪ :‬فێرگەی سیاسی نیزامی ـ قەندیل‬

‫د‪ .‬سادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬خۆشکان‌و دایکانی خۆشه‌ویست‌و زه‌حمه‌تکێشی کوردستان جێگای‬ ‫شانازی‌و رێزو ئێحترامێکی تایبه‌تن‪ .‬شێر‌ه ژنانی کوردستانن ک ‌ه رۆل ‌ه نه‌به‌زه‌کانی کوردستان ل ‌ه‬ ‫داوێنی گه‌رم‌و پڕ ل ‌ه ئه‌وینی خۆیاندا په‌روه‌رد‌ه ده‌که‌ن‪ ،‬الی‌الیی نیشتمانپه‌روه‌ری‌و کوردایه‌تی‌و‬ ‫ئازایه‌تیان ب ‌ه گوێ‌دا ده‌خوێنن‌و بۆ مه‌یدانی مه‌ردی‌و نه‌به‌ردی ڕه‌وانه‌یان ده‌که‌ن‪ .‬بێجگ ‌ه له‌وان ‌ه‬ ‫ل ‌ه جه‌ره‌یانی شۆرشیش‌دا باوه‌شی گه‌رمیان بۆ وه‌رگرتنی پێشمه‌رگ ‌ه خۆشه‌ویسته‌کان‌و میوانداری‬ ‫لێکردن‪ ،‬نان‌و خوارده‌مه‌نی پێ‌گه‌یاندن‪ ،‬ش��یووکوڵ بۆ کردن‌و ئاگادری پێ‌گه‌یاندن ل ‌ه س��ه‌ر‬ ‫وه‌زعی دوژمن هه‌میش�� ‌ه ئاواله‌یه‌‌و به‌راستی ده‌توانین بڵێین ک ‌ه قورسایی هه‌ر‌ه زۆری شۆرش ‌ه‬ ‫مه‌زنه‌که‌مان ل ‌ه سه‌ر شانی ژنانه‌‪.‬‬ ‫د‪ .‬سادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬ل ‌ه بیرمان بێ ک ‌ه خه‌باتی ئێم ‌ه بۆ گه‌یشتن ب ‌ه ئازادی‌و به‌خته‌وه‌ری‬ ‫الیه‌نی جۆربه‌جۆری هه‌ی ‌ه ک ‌ه خه‌باتی چه‌کداری ل ‌ه دژی دوژمنی داگیرکه‌رو چه‌وسێنه‌ر ته‌نیا‬ ‫یه‌کێک له‌وانه‌یه‌و خه‌بات بۆ ئازادی ژنانیش ک ‌ه نیوه‌ی کۆمه‌لن‪ ،‬یه‌کێکی دیک ‌ه له‌و الیه‌نانه‌ی ‌ه‬ ‫ک ‌ه گرینگی‌یه‌که‌ی ل ‌ه گرینگی خه‌باتی چه‌کداری بۆ ئازادیی گه‌لی کورد که‌متر نیه‌‪.‬‬

‫‪13‬‬


‫ووت ‌ه ب ‌هنرخه‌کان‬

‫‪14‬‬

‫د‪ .‬سادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬ئێم ‌ه ل ‌ه گه‌ل رژیمی پاشکه‌وتوویی خۆمه‌ینی‪ ،‬شه‌رێکی هه‌م ‌ه الیه‌ن ‌ه‬ ‫یانی ش��ه‌ری فه‌رهه‌نگ و «تمدن» و بۆچوونمان س��ه‌باره‌ت ب ‌ه مه‌قامی ئینسان و ئینسانیه‌ت‬ ‫هه‌یه‌‪.‬‬ ‫د‪ .‬س��ادق ش��ه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬ل ‌ه والتێکدا ک ‌ه هیچ قانوونێک ل ‌ه گۆڕێ‌دا نی ‌ه غه‌یری مه‌یل‌و‬ ‫داخوازیی ده‌س��ه‌التدارانی سه‌ره‌ڕۆ ک ‌ه ب ‌ه زۆر خۆیان ب ‌ه سه‌ر والت‌دا سه‌پاندووه‌و هیچ رێگایکی‬ ‫قانوونی و ئاشتیخوازان ‌ه بۆ ده‌ربرینی ناره‌زایه‌تی‌و البردنی زۆلم‌و زۆر نیه‌‪ ،‬خه‌لکی ژێر ده‌ست ده‌بێ‬ ‫بۆ رزگاریی خۆی چ بکا ک ‌ه ناوی تێرۆریزمی ل ‌ه سه‌ر دانه‌نرێ؟‬

‫‪,,‬‬

‫د‪ .‬س��ادق ش��ه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬تا کاتێک ل ‌ه دنیادا ماڤ‌و ئازادیه‌کانی ئینسانی «تابع»ی هه‌واو‬ ‫هه‌وه‌سی زۆرداران بێ‌و قانوون ل ‌ه الیه‌ن زۆردارانه‌و‌ه بنوسرێ‪ ،‬نه‌ک هه‌ر تێرۆریزم‪ ،‬به‌لکوو زۆر‬ ‫کاری دیکه‌یش مانایه‌کی روون‌و دیاریکراویان نابێت‪.‬‬

‫‪,,‬‬

‫د‪ .‬سادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪:‬‬ ‫ئێم ‌ه سیاسه‌تی خۆمان بۆ خۆمان‬ ‫دیاری ده‌که‌ین‪ ،‬چۆنک ‌ه حیزبێکی‬ ‫سه‌ربه‌خۆین‪ .‬چ چووک بین‌و چ گه‌وره‌‪،‬‬ ‫چ بێ‌هێز بین‌و چ به‌هێز‪ ،‬سیاسه‌تی‬ ‫سه‌ربه‌خۆی خۆمان ناگۆرین‪.‬‬

‫د‪ .‬س��ادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬ئه‌گه‌رچی پێشمه‌رگ ‌ه ل ‌ه خه‌بات‌دا نه‌خشی پێشه‌نگی ل ‌ه ئه‌ستۆیه‌‌و‬ ‫تا ئێستاش ش��لگیرانه‌و سه‌ربه‌رزان ‌ه ئه‌و ئه‌رکه‌ی به‌رێو‌ه بردووه‌و به‌رێو‌ه ده‌با‪ ،‬ئه‌و‌ه ب ‌ه هیچ جۆر‬ ‫به‌و مانای ‌ه نی ‌ه ک ‌ه قورسایی باری گرانی خه‌بات هه‌ر ل ‌ه ئه‌ستۆی ئه‌وه‌و هێزی پێشمه‌رگ ‌ه ده‌بێ‌و‬ ‫ده‌توانێ ب ‌ه ته‌نیایی پشتی هێزی دوژمن تێک بشکێنێ‌و ته‌می خه‌م ل ‌ه داڵن بڕه‌وێنێ‪ .‬خه‌بات‬ ‫بۆ رزگاری‌و ئازادی‌و تێکۆشان ب ‌ه دژی دوژمنی سه‌ره‌ڕۆو کۆنه‌په‌ره‌ست ئه‌رکی هه‌موو که‌سێکه‌‌و‬ ‫گه‌لی قارمانی ئێم ‌ه پێویست ‌ه له‌و خه‌بات ‌ه پیرۆزه‌دا ب ‌ه گشتی‌و ب ‌ه تێکرایی به‌شداری بکا‪.‬‬ ‫د‪ .‬س��ادق ش��ه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬خه‌بات ش��ێوه‌و رێگای جۆراوجۆری هه‌یه‌و هه‌ر که‌س ب ‌ه پێی‬ ‫هه‌لومه‌رج‌و ل ‌ه پێوه‌ندی ل ‌ه گه‌ل وه‌زع‌و کاره‌ک ‌هی‌دا ده‌توانێ ب ‌ه ش��ێوه‌یه‌کی تایبه‌تی ل ‌ه خه‌بات‬ ‫دژی رێژیمدا به‌شداری بکا‪.‬‬


‫ووت ‌ه ب ‌هنرخه‌کان‬ ‫د‪ .‬شەرەفکەندی لە ژووری کاری خۆیدا‬

‫وێنە‪ :‬سکرتاریای حدک ـ قەندیل‬

‫د‪ .‬سادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬گۆمان له‌وه‌دا نی ‌ه ک ‌ه گه‌لی قارمان‌و سه‌رفیرازی کورد توانای ئه‌وه‌ی‬ ‫هه‌ی�� ‌ه ک ‌ه دۆژمنانی خۆی ب ‌ه چۆک‌دا بێن��ێ‪ .‬با توانای هه‌موومان لێک هالێن‪ ،‬با رووباره‌کان‬ ‫تێکه‌ل بن‌و ببن ‌ه شه‌پۆلی ب ‌ه هێزی ده‌ریا ک ‌ه لووتکه‌ی ش ‌هق‌و شڕو سه‌رلێشێوای دوژمن ل ‌ه ژێر‬ ‫ته‌وژمی خۆیدا نۆقم بکا‪.‬‬ ‫د‪ .‬س��ادق ش��ه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬ئه‌گه‌ر بمانه‌وێ ل ‌ه نێو تایبه‌تمه‌ندیه‌کانی جووالنه‌وه‌ی ئه‌مرۆی‬ ‫کوردس��تاندا یه‌کێکیان وه‌ک گرنکترین‌و به‌رچاوتری��ن تایبه‌تمه‌ندی هه‌لبژێرین بێگومان ئه‌و‬ ‫تایبه‌تمه‌ندی‌ی ‌ه «گشتی بوون» یان «گه‌لی بوون»ی جووالنه‌وه‌یه‌‪.‬‬ ‫د‪ .‬سادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬جووالنه‌وه‌ی کوردستان جووالنه‌وه‌ی تاقمێک یان چین‌وتوێژێکی‬ ‫تایبه‌تی بۆ داخوازێک��ی تایبه‌تی نیه‌‪ .‬ئه‌م جووالنه‌وه‌ی ‌ه جووالنه‌وه‌یه‌ک ‌ه بۆ ئازادی‪ ،‬بۆ رزگاری‬ ‫که ئاوات‌و ئاره‌زووی هه‌موو‬ ‫ن ‌‌‬ ‫ل ‌ه ژێرده‌س��تی‌و بۆ گه‌یشتن ب ‌ه سه‌ره‌تایی‌ترین مافی ئینسانیه‌کا ‌‬ ‫ئه‌ندامانی کۆمه‌لی کورده‌وارین‪.‬‬ ‫د‪ .‬س��ادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬کاتێک مه‌س��ه‌له‌یک هه‌موو ئه‌فرادی کۆمه‌ل ده‌گرێته‌وه‌‪ ،‬هیچ‬

‫‪15‬‬


‫ووت ‌ه ب ‌هنرخه‌کان‬

‫‪16‬‬

‫‪,,‬‬

‫که‌س ب ‌ه هیچ به‌هانه‌ی��ه‌ک مافی ئه‌وه‌ی نی ‌ه‬ ‫خۆی لێ البداو ئیدیعا بکا ک ‌ه له‌و مه‌سه‌له‌یه‌دا‬ ‫بێ‌الیه‌نه‌‪.‬‬ ‫د‪ .‬س��ادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬ئه‌رکی ئه‌ساسیی‬ ‫هه‌ر تێکۆشه‌رێکی حیزبی بریتی‌ی ‌ه ل ‌ه تێکۆشان‬ ‫بۆ پاراس��تن‌و په‌ره‌پێدانی پشتیوانیی خه‌لک ل ‌ه‬ ‫حیزب‌و جووالن��ه‌وه‌‪ .‬ئه‌مه‌ش ب ‌ه ئه‌نجام ناگا‌و‬ ‫س��ه‌رکه‌وتوو ناب��ێ‪ ،‬مه‌گه‌ر ئ��ه‌و‌ه ک ‌ه خه‌لک‬ ‫جووالنه‌وه‌ک ‌ه ب ‌ه هی خۆی بزانێ‪.‬‬

‫د‪ .‬سادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪:‬‬ ‫جووالنه‌وه‌ی کوردستان‬ ‫جووالنه‌وه‌ی تاقمێک یان‬ ‫چین‌وتوێژێکی تایبه‌تی بۆ‬ ‫داخوازێکی تایبه‌تی نیه‌‪ .‬ئه‌م‬ ‫جووالنه‌وه‌ی ‌ه جووالنه‌وه‌یه‌ک ‌ه بۆ‬ ‫ائزادی‪ ،‬بۆ رزگاری ل ‌ه ژێرده‌ستی‌و‬ ‫بۆ گه‌یشتن ب ‌ه سه‌ره‌تا��یی‌ترین‬ ‫مافی ئینسانیه‌کا ‌ن ک ‌ه ائوات‌و‬ ‫ائره‌زووی هه‌موو ئه‌ندامانی‬ ‫کۆمه‌لی کورده‌وارین‪.‬‬

‫د‪ .‬سادق ش��ه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬ل ‌ه دێموکراسی‌دا‬ ‫هه‌ر مه‌س��ه‌له‌یک هه‌ب��ێ ده‌خرێت ‌ه به‌ر باس‌و‬ ‫ن��ه‌زه‌ری هه‌م��وو ئه‌ندامانی کۆم��ه‌ل تا ئه‌و‬ ‫جێگه‌ی مومکینه‌و پێویست ‌ه نه‌زه‌ری هه‌رکه‌س‬ ‫ل ‌ه باره‌ی ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌دا وه‌رده‌گیردرێ‌و پاشان‬ ‫ب ‌ه له‌به‌رچاوگرتنی هه‌موو نه‌زه‌ر‌ه جۆراوجۆره‌کان‬ ‫سه‌رئه‌نجام بڕیارێک ده‌درێ ک ‌ه زۆربه‌ی ده‌نگی‬ ‫ل�� ‌ه گه‌ڵ بێ‪ .‬ئینجا ئه‌گه‌ر چه‌ند که‌س��ێکیش‬ ‫که‌وتن ‌ه به‌ر که‌مایه‌تی‌ی��ه‌وه‌و نه‌زه‌ره‌که‌یان ل ‌ه‬ ‫الیه‌ن زۆربه‌و‌ه ره‌د کرابێته‌وه‌‪ ،‬ب ‌ه پێ ئه‌س��لی‬ ‫ئه‌ساسیی دێموکراسی یانی «تبعیت» کردنی‬ ‫که‌مایه‌تی ل ‌ه زۆرایه‌تی «اقلیت» ل ‌ه «اکثریت»‪،‬‬ ‫نه‌زه‌ری زۆرب ‌ه قه‌بووڵ ده‌ک ‌هن‌و به‌رێوه‌ی ده‌به‌ن‪.‬‬ ‫ل ‌ه نیوه‌ی کاره‌ک ‌هش‌دا به‌هان ‌ه ده‌رهێنان مانای‬ ‫ناب��ێ‌و کاره‌ک ‌ه تا ته‌واو بوون ب ‌ه پێی ره‌س��م‌و‬ ‫قاعیده‌ی دیاریکراو به‌رێو‌ه ده‌چێ‪ ،‬یانی ب ‌ه کورتی‬ ‫‌وه ده‌درێ‌و‬ ‫بریاره‌ک�� ‌ه ل ‌ه رێ��گای دێموکراتیانه ‌‌‬ ‫پاشان ل ‌ه رووی نه‌زم‌و دیسپلینه‌و‌ه هه‌ر که‌س‬ ‫ئه‌و بڕیار‌ه ب ‌ه گوێره‌ی ئه‌و ئه‌رک ‌ه تایبه‌تی‌یه‌ی‬ ‫ک ‌ه بۆی دیاری کراو‌ه به‌رێو‌ه ده‌با‪.‬‬

‫‪,,‬‬


‫ووت ‌ه ب ‌هنرخه‌کان‬ ‫د‪ .‬س��ادق ش��ه‌ره‌فکه‌ندی‪:‬‬ ‫سوس��یالیزم‌و دێموکراسی دوو شتی‬ ‫لێک جیانه‌ک��راون‌و ش��تێکی زۆر‬ ‫ئاسایی‌ی ‌ه ک ‌ه ئه‌گه‌ر ب ‌ه هه‌ر ده‌لیلێک‬ ‫ل ‌ه یه‌ک جیا کرابنه‌وه‌‪ ،‬س��ه‌رئه‌نجام‬ ‫یه‌ک بگرنه‌وه‌‪.‬‬ ‫د‪ .‬سادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬مه‌یدانێکی‬ ‫پان‌و به‌رین بۆ خه‌بات ل ‌ه به‌رده‌ست‬ ‫دایه‌‪ ،‬ئه‌نواعی رێگا بۆ هاتن ‌ه نێو ئه‌و‬ ‫مه‌یدانه‌و به‌ش��داری ل ‌ه خه‌بات‌دا ل ‌ه‬ ‫پێش��ه‌‪ ،‬گرینگ ئه‌وه‌ی ‌ه ک ‌ه هه‌ستی‬ ‫نیش��تمانپه‌روه‌ری‌و شۆرشگێریمان‬ ‫هه‌ب��ێ‌و ل ‌ه گ��ه‌ل خۆم��ان‌و گه‌ل ‌ه‬ ‫ژێرده‌س��ته‌که‌مان په‌یمانی خه‌بات‌و‬ ‫تێکۆش��ان ب��ۆ ئ��ازادی‌و رزگاری‬ ‫ببه‌ستین‪.‬ئه‌گینا ‌چ زۆره‌؟ رێگا!‬ ‫د‪ .‬سادق شه‌ره‌فکه‌ندی‪ :‬ل ‌ه دنیای‬ ‫ئه‌م��رۆدا مه‌زهه‌ب ل ‌ه جیاتی ئه‌وه‌ی‬ ‫دانه‌رو به‌رێوه‌به‌ری قانوون‌و یاس��ای‬ ‫ئابووری‌و سیاسی‌و نیزامی بێ‪ ،‬زۆرتر‬ ‫ڕاگری هێندێک «معیار»و ئه‌رزشی‬ ‫ئه‌خالقی‌و کۆمه‌الیه‌تی‌ی ‌ه ک ‌ه وه‌ک‬ ‫نموونه‌یه‌ک یان وه‌ک ئاوێنه‌یه‌ک ل ‌ه‬ ‫به‌رامبه‌ر ئه‌فرادی به‌شه‌رو کۆمه‌اڵنی‬ ‫ئینسانی‌دا راده‌گیرێ‪ .‬به‌الم مه‌ساییلی‬ ‫ئه‌خالقی‌و رۆحی به‌شێک ل ‌ه ژیانی‬ ‫ئینس��انی ئه‌مرۆی�� ‌ه ن��ه‌ک هه‌موو‬ ‫ژیانی‪.‬‬

‫‪17‬‬


‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬

‫‪18‬‬

‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬ ‫تێبینی‪:‬‬

‫ب ‌ه بۆن ‌ه ‌ی سێزده‌هه‌مین ساڵوه‌گه‌ڕ ‌ی تیرۆر ‌ی كاك دو�كتور سادق شه‌ره‌فكه‌ند ‌ی‬ ‫سكرتێر ‌ی گشت��ی ‌ی حیزب ‌ی دێموكرات ‌ی كوردستان و هاوڕێیان ‌ی ل ‌ه ریستوران ‌ی‬ ‫میكۆنووس ل ‌ه شار ‌ی بێرلین پێته‌خت ‌ی واڵت ‌ی ائڵمان ‪ ،‬رادیۆ ‌ی ‪ 24‬ساعه‌ت ‌ه ‌ی‬ ‫فارس ‌ی زمان ‌ی «فردا» زنجیر ‌ه ب ‌هرنامه‌یه‌ك ‌ی ب ‌ه ناو ‌ی «در برلین هنوز قاز ‌ی هست»‬ ‫ل ‌ه ‪ 13‬به‌شدا باڵو كردوه‌‪.‬‬ ‫ وه‌رگێرانی‪ :‬سمایل شه‌ره‌فی‬


‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬

‫‪١‬‬

‫ل ‌ه بێرلین‬ ‫داهێشتا‬ ‫دادوه‌ر هه‌یه‬

‫«حوكم ‌ی دادگا ‌ی به‌رز ‌ی بێرلین دژ ب ‌ه كۆمار ‌ی ئیسالم��ی ‌ی ئێران»‬

‫ی واڵت تێرۆر كراون‌و كوژراون‪ .‬له‌گ ‌ه ‌ڵ‬ ‫ی ل ‌ه ده‌ره‌و‌ه ‌‬ ‫ی سیاس ‌‬ ‫ی ئێرانی‌‌و تێكۆشه‌ران ‌‬ ‫زیاتر ل ‌ه ‪ 260‬كه‌س ل ‌ه هاوواڵتیان ‌‬ ‫ی پل ‌ه یه‌ك ناسراوه‌‪ .‬به‌اڵم‬ ‫ی ئێران هه‌میش ‌ه وه‌ك تاوانبار ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ئه‌م تێرۆرانه‌دا نیزام ‌‬ ‫ئه‌وه‌یدا ك ‌ه ل ‌ه ته‌واو ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئێران (دوكتور سادق شه‌ره‌فكه‌ند ‌‬ ‫ی كوردستان ‌‬ ‫ی دێموكرات ‌‬ ‫ی حیزب ‌‬ ‫ی رێبه‌رارن ‌‬ ‫ی یه‌ك له‌وان‪ ،‬وات ‌ه تیرۆر ‌‬ ‫ته‌نیا په‌روه‌ند‌ه ‌‬ ‫ی هاوكار‌و‬ ‫ی دێهكورد ‌‬ ‫ی حیزب ل ‌ه ئورووپا‪ ،‬هومایون ئه‌رده‌الن‌و نور ‌‬ ‫ی نوێنه‌ر ‌‬ ‫ی حیزب‪ ،‬فه‌تاح عه‌بدوول ‌‬ ‫ی گشتی ‌‬ ‫سكرتێر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی پێنج شه‌مم ‌ه ‪‌ 17‬‬ ‫ی میكونوس‪ ،‬ل ‌ه بێرلین‌و ل ‌ه شه‌و ‌‬ ‫ی دوكتور ش��ه‌ره‌فكه‌ندی‌) ل ‌ه ئاڵمان‌و و ل ‌ه ریس��تورارن ‌‬ ‫دیلمانج ‌‬ ‫ی لێكه‌وته‌وه‌‪.‬‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی نیزام ‌‬ ‫ی ‪ ،1992‬مه‌حكوومییه‌ت ‌‬ ‫سێپتامبر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بێرلین دوا ‌‬ ‫ی به‌رز ‌‬ ‫ی الدادگا ‌‬ ‫ی یه‌ك ‌‬ ‫ی ئیس�لامی‌‪ ،‬لق ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی كاربه‌ده‌ستان ‌‬ ‫ی هه‌وڵ‌‌و تێكۆشان ‌‬ ‫ی ته‌واو ‌‬ ‫س��ه‌ره‌ڕا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئاڵمان یه‌كێك ل ‌ه پڕ خه‌رجترین دادره‌س��ی‌یه‌كان ‌‬ ‫ی رۆژنامه‌‌كان ‌‬ ‫ی خایاند‌و ب ‌ه وت ‌ه ‌‬ ‫دادگایی‌یه‌ك ك ‌ه نزیك ب ‌ه ‪ 5‬س��اڵ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی هه‌زاران الپه‌ڕ‌ه به‌ڵگه‌‪ ،‬رۆژ ‌‬ ‫ێ كردن ‌‬ ‫ی ‪ 180‬ش��ای ‌هت‌و تاوتو ‌‬ ‫ی دان ‌‬ ‫ی گوێدان ب ‌ه ش��ایه‌ت ‌‬ ‫ی ئه‌م واڵت ‌ه بووه‌‪ ،‬دوا ‌‬ ‫مێژوو ‌‬ ‫ی ئێران وه‌ك گه‌اڵڵ ‌ه‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫ی ده‌ركرد ك ‌ه تیایدا كۆمار ‌‬ ‫ی ‪ 400‬الپه‌ڕه‌ی ‌‬ ‫ی ‪ )1997‬حوكمێك ‌‬ ‫ی ئاوریل ‌‬ ‫پێنجشه‌مم ‌ه (‪‌ 10‬‬ ‫ی واڵتێك ك ‌ه‬ ‫ی تیرۆره‌ك ‌ه مه‌حكووم كرا‪ .‬ئه‌م ‌ه ل ‌ه مێژوودا بۆ یه‌كه‌مین جار‌ه ك ‌ه ژماره‌یه‌ك ل ‌ه رێبه‌ران ‌‬ ‫داڕێژ‌هر‌و به‌ڕێوه‌به‌ر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ده‌سه‌اڵت پاڵیان داوه‌ته‌وه‌‪ ،‬ب ‌ه تیرۆر‌و كوشتن تاوانبار ده‌كرێن‌و دادگا بۆ یه‌ك له‌وان ئایه‌توڵاڵ عه‌ل ‌‬ ‫هێشتا له‌سه‌ر كورس ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دیك ‌ه ‌‬ ‫ی ده‌ركرد‌و هێندێك ‌‬ ‫ی گرتن‌و قۆڵبه‌س كردن ‌‬ ‫ی حوكم ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ئیتالعات‌و ئاسایش ‌‬ ‫فه‌الحیان‪ ،‬وه‌زیر ‌‬ ‫ی دادگا كرا‪.‬‬ ‫ی واڵمدانه‌و‌ه ب ‌ه هێندێك پرسیار بانگهێشت ‌‬ ‫ی ب ‌ه مه‌به‌ست ‌‬ ‫ی نیزام ‌‬ ‫ی خامه‌نه‌یی‌‪ ،‬رێبه‌ر ‌‬ ‫وه‌ك ئایه‌توڵاڵ عه‌ل ‌‬ ‫ی هه‌موو به‌ڵگه‌‌و مه‌دره‌كه‌كان به‌م ئاكام ‌ه گه‌یشتین‬ ‫ێ كردن ‌‬ ‫ی تاوتو ‌‬ ‫ل ‌ه به‌شێك له‌م حوكم ‌ه مێژوویی‌یه‌دا هاتووه‌‪ :‬دوا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ناكۆكی‌یه‌كان ‌‬ ‫ێ به‌رنام ‌ه ب�� ‌ه هۆ ‌‬ ‫یب‌‬ ‫ی ئێ��ران‪ ،‬ن ‌ه كرده‌وه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی كوردس��تان ‌‬ ‫ی دێموكرات ‌‬ ‫ی حیزب ‌‬ ‫ی رێبه‌ران ‌‬ ‫ك�� ‌ه تیرۆر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سیستم ‌‬ ‫ی ئێران ل ‌ه ته‌واویه‌ت ‌‬ ‫ی سیاسی ‌‬ ‫ی ئوپۆزیس��یون بووه‌‪ ،‬به‌ڵكو ده‌قیقا ب ‌ه سه‌رنج دان ب ‌ه به‌ڵگه‌كان‪ ،‬رێبه‌ر ‌‬ ‫نێوخۆ ‌‬ ‫ده‌سه‌اڵتدارێتی‌دا ل ‌ه پشت ئه‌م كرده‌و‌ه جینایه‌تكارانه‌یه‌و‌ه بووه‌و راوه‌ستاوه‌‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی خۆیانیان ناسیووه‌و ن ‌ه پێوه‌ندی‌یه‌ك ‌‬ ‫ی حوكمه‌كه‌دا هێناویانه‌‪ :‬تاوانبار ن ‌ه قوربانیه‌كان ‌‬ ‫ی دیك ‌ه ‌‬ ‫ی دادگا ل ‌ه به‌شێك ‌‬ ‫قازی‌یه‌كان ‌‬ ‫ی ئێران‌و مه‌ئموور‬ ‫ی سیاسی ‌‬ ‫ی تاونبار ب ‌ه نیزام ‌‬ ‫ی به‌ستراوه‌ی ‌‬ ‫شه‌خسیشیان له‌گ ‌ه ‌ڵ ئه‌واندا هه‌بوه‌‪ ،‬به‌ڵكو ئه‌م كوشتار‌ه ب ‌ه هۆ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئیتالعاتی‌‌و ئه‌منییه‌تی‌یه‌و‌ه به‌ڕێوه‌چووه‌‪ .‬كازم دارابی‌‪ ،‬یوسف ئه‌مین‪ ،‬عه‌باس راحل‌و ئه‌وان ‌‬ ‫بوونیان ل ‌ه الیه‌ن ده‌زگاكان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی به‌رزترین كار به‌ده‌ستان ‌‬ ‫ی ئێران‌و ب ‌ه ده‌ستورو فه‌رمان ‌‬ ‫ی سیاسی ‌‬ ‫ی حیزبوڵاڵیی‌‌و به‌س��تراوه‌ییان ب ‌ه نیزام ‌‬ ‫تر وه‌ك مۆر‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی سیاسی‌یه‌‌و چونك ‌‬ ‫ی ئێران ئه‌م كاره‌یان به‌ڕێو‌ه بردوه‌‪ .‬ك ‌ه وابوو ئه‌م تیرۆر‌ه تیرۆرێك ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫كۆمار ‌‬ ‫ی ده‌وڵه‌تی‌یه‌‪.‬‬ ‫ی ئێران ل ‌ه پشت ئه‌م تیرۆره‌و‌ه بووه‌‪ ،‬ئه‌م تیرۆر‌ه تیرۆریزم ‌‬ ‫ئیسالم ‌‬ ‫ی جینایه‌تكار‬ ‫ی وه‌ك نیزامێك ‌‬ ‫ی ئێران ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی میكونوس‪ ،‬ده‌وڵت ‌‬ ‫ی بێرلین‪ ،‬ناسراو ب ‌ه دادگا ‌‬ ‫به‌م شێوه‌ی ‌ه دادگای ‌‬ ‫ی كه‌ڵك وه‌رده‌گرێ‌‪.‬‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی ئامانجه‌كان ‌‬ ‫ی بردن ‌ه پێش ‌‬ ‫ی ب ‌ه مه‌به‌ست ‌‬ ‫ی ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ناوزه‌دكرد ك ‌ه ل ‌ه تیرۆریزم ‌‬ ‫ی‬ ‫ی حیزب ‌‬ ‫ی ‪1992‬دا رێبه‌ران ‌‬ ‫ی س��ێپتامبر ‌‬ ‫ی ئه‌نتێرناس��یونا ‌ڵ سوسیالیس��ت ل ‌ه ‪ 14‬تا ‪‌ 18‬‬ ‫ی كۆنگر‌ه ‌‬ ‫ی پێكهێنان ‌‬ ‫ب ‌ه بۆن ‌ه ‌‬

‫‪19‬‬


‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬

‫‪20‬‬

‫ی میكۆنووس ك ‌ه‬ ‫ی پێنجش��ه‌مم ‌ه ل ‌ه ریستوران ‌‬ ‫ی رۆژ ‌‬ ‫ی ئێران ل ‌ه بێرلین بوون‪ .‬ئه‌وان ل ‌ه دوانیوه‌رۆ ‌‬ ‫ی كوردس��تان ‌‬ ‫دێموكرات ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سیاسی ‌‬ ‫ی چاوپێكه‌وتن‌و دانیش��تن له‌گ ‌ه ‌ڵ تێكۆشه‌ران ‌‬ ‫ی بوو ب ‌ه مه‌به‌س��ت ‌‬ ‫ی ته‌بیب غه‌فار ‌‬ ‫ی ئێرانی‌یه‌ك ب ‌ه ناو ‌‬ ‫خاوه‌نه‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی شام‪ 4 ،‬كه‌سیان‬ ‫ی ئاماد‌ه له‌سه‌ر سفر‌ه ‌‬ ‫ی ش��ێودا هێرش��یان كرای ‌ه سه‌رو ل ‌ه ‪ 9‬كه‌س�� ‌‬ ‫ی خواردن ‌‬ ‫ئێران كۆبوونه‌وه‌و ل ‌ه كات ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دیكه‌ش ب ‌ه ساڵمه‌ت رزگاریان بوو (په‌رویز ده‌ستماڵچی‌‪ ،‬مێهد ‌‬ ‫ی ریس��تورانه‌ك ‌ه بریندار بوو‌و ‪ 4‬كه‌س�� ‌‬ ‫كوژران‪ .‬خاوه‌ن ‌‬ ‫ئیبراهیم زاده‌‪ ،‬مه‌سعوود میرراشد‪ ،‬ئه‌سفه‌ندیار سادق زاده‌)‬ ‫ی رێستورانه‌ك ‌ه ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫ی هه‌ڵكه‌وتن ‌‬ ‫ی ئیبراهیم زاد‌ه سه‌باره‌ت ب ‌ه شێو‌ه ‌‬ ‫مێهد ‌‬ ‫ی بۆنبه‌سته‌‪ ،‬به‌و مانای ‌ه ك ‌ه ماشین‬ ‫ی بێرلین هه‌ڵكه‌وتوو‌ه ك ‌ه شه‌قامێك ‌‬ ‫ی شار ‌‬ ‫ی پراگ ‌‬ ‫ی میكۆنووس ل ‌ه ش��ه‌قام ‌‬ ‫رێس��توران ‌‬ ‫ێ ب ‌ه پیاد‌ه تیایدا هاتوچۆ بكات‪».‬‬ ‫ێ تیایدا تێپه‌رێت به‌اڵم نه‌فه‌ر ده‌توان ‌‬ ‫ناتوان ‌‬ ‫ ‬

‫‪٢‬‬

‫ل ‌ه بێرلین‬ ‫داهێشتا‬ ‫دادوه‌ر هه‌یه‬

‫ل ‌ه ریستوران ‌ی میكۆنووس چ قه‌وما؟!‬

‫ی‬ ‫ی ئۆپۆزیسیۆن ‌‬ ‫ی سیاسی ‌‬ ‫ی ئێران له‌گ ‌ه ‌ڵ تێكۆشه‌ران ‌‬ ‫ی كوردستان ‌‬ ‫ی دێموكرات ‌‬ ‫ی حیزب ‌‬ ‫ی شه‌و بوو‪ ،‬رێبه‌ران ‌‬ ‫كاتژمێر ‪‌5‬و‪ 17‬ده‌قیق ‌ه ‌‬ ‫ی وتووێژ كردن بوون‪ ،‬تێرۆریسته‌كان وه‌ژوور كه‌وتن‪:‬‬ ‫ی میكۆنووس خه‌ریك ‌‬ ‫ی ئێران ل ‌ه ریستوران ‌‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫كۆمار ‌‬ ‫په‌رویز ده‌ستماڵچی‌له‌م پێوه‌ندی‌یه‌دا ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫ی میرراشد هات ‌ه نێو‬ ‫ی بوو‪ ،‬ئاغا ‌‬ ‫ی قسه‌م ده‌كرد‌و رووم ل ‌ه دوكتور شه‌ره‌فكه‌ند ‌‬ ‫ڵ دوكتور شه‌ره‌فكه‌ند ‌‬ ‫خه‌ریك بوو له‌گ ‌ه ‌‬ ‫ی من‌و ل ‌ه‬ ‫ی به‌هێز هاتن ‌ه ال ‌‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪ :‬دیتم دوو الق ‌‬ ‫قسه‌كه‌مان‪ ،‬من ویستم ئاور بده‌مه‌وه‌و چاو ل ‌ه میرراشد بكه‌م تا بزانم چ ‌‬ ‫ی بك ‌هم‌و بزانم كێیه‌‪ ،‬تیربارێك هات ‌ه نزیك دم‌و چاوم‌و ل ‌ه‬ ‫ی میرراشد راوه‌ستان‪ .‬ویستم چاو ل ‌ه سه‌روچاو ‌‬ ‫نێون من‌و ئاغا ‌‬ ‫ی كرد ب ‌ه ته‌ق ‌ه كردن‌و من سی‌دان ‌ه قاپۆر‌ه‬ ‫ی ده‌ست ‌‬ ‫ی دوكتور شه‌ره‌فكه‌ند ‌‬ ‫ی مندا به‌ره‌وروو ‌‬ ‫ی چاو ‌‬ ‫ی چه‌ند سانتیمتر ‌‬ ‫مه‌ودا ‌‬ ‫ی بۆو‌ه ئێستاش ل ‌ه زه‌ینم دایه‌‌و ئه‌وه‌یك ‌ه‬ ‫ی دوكتور شه‌ره‌فكه‌ند ‌‬ ‫ی ك ‌ه تیرباره‌ك ‌ه رووبه‌رو ‌‬ ‫(پووكه‌) فیشه‌كم دیت‪ .‬ئه‌و كات ‌ه ‌‬ ‫ی تر بكێشێت ‌ه‬ ‫ی دێهكۆردی‌‌و ئه‌و ‌‬ ‫ی هێنا ك ‌ه نوور ‌‬ ‫ی كرد «كوڕه‌كان! تیرۆر‌ه«‌و هه‌ر دوو ده‌ست ‌‬ ‫موجته‌با ئیبراهیم زاد‌ه هاوار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كرد‪ :‬نوری‌‪ ،‬دوكتور بۆچ ‌‬ ‫ی هاوار ‌‬ ‫ی میرراشد ئێستاش ل ‌ه گوێمدا ده‌زرینگێته‌و‌ه ك ‌ه روو ب ‌ه نور ‌‬ ‫ی ئاغا ‌‬ ‫ژێر مێزه‌كه‌‌و ده‌نگ ‌‬ ‫ێ هاتووه‌؟!‬ ‫واتان ل ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بكوژه‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی نه‌دیبوو‪ ،‬به‌اڵم دوكتور شه‌ره‌فكه‌ند ‌‬ ‫ی بوو‪ ،‬بكوژه‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی ل ‌ه دوكتور شه‌ره‌فكه‌ند ‌‬ ‫مه‌سعوود میرراشد ك ‌ه روو ‌‬ ‫ی به‌م‬ ‫ی ك ‌ه ئه‌م نه‌فه‌ر‌ه ‌‬ ‫ی به‌ده‌سته‌و‌ه بووه‌‪ .‬دوكتور شه‌ره‌فكه‌ند ‌‬ ‫ی‌وداپۆشراوه‌و‌ه ك ‌ه تیربارێك ‌‬ ‫دیبوو‪ :‬نه‌فه‌رێك ب ‌ه دم‌وچاو ‌‬ ‫ی په‌رویز‬ ‫ی داوه‌‪ ،‬ل ‌ه كاتێك دا ب ‌ه وت ‌ه ‌‬ ‫ی سه‌كت ‌ه لێ ‌‬ ‫ی وابوو دوكتور شه‌ره‌فكه‌ند ‌‬ ‫ی په‌ڕیبوو‪ .‬میرراشد پێ ‌‬ ‫شێوه‌ی ‌ه دیتبوو‪ ،‬ره‌نگ ‌‬ ‫ی ده‌بینێ‌‪.‬‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ده‌ستماڵچی‌‪ ،‬كاتێك دوكتور شه‌ره‌فكه‌ندی‌بكوژه‌ك ‌ه ده‌بینێ‌‪ ،‬مه‌رگیش ب ‌ه چاو ‌‬ ‫ی ئیبراهیم زاد‌ه له‌م پێوه‌ندی‌یه‌دا ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫مێهد ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سه‌رسوڕمان بووه‌‪ ،‬چون ل ‌ه راستی‌دا ئه‌و هاوار ‌‬ ‫من ك ‌ه چاوم ب ‌ه مه‌سعوود كه‌وت ل ‌ه راستی‌دا هه‌ستم كرد ك ‌ه تووش ‌‬ ‫ێ هاتووه‌؟‬ ‫یل‌‬ ‫ی پرسی‌‪ :‬دوكتور بۆ وا ‌‬ ‫ی كرد‌ه موجته‌باو لێ ‌‬ ‫ی كردبوو‌و روو ‌‬ ‫ل ‌ه دوكتور شه‌ره‌فكه‌ند ‌‬ ‫ی دوكتوردا دیوه‌‪ .‬هه‌ر له‌و كاته‌دا ك ‌ه ئه‌م پرسیار‌ه ل ‌ه الیه‌ن‬ ‫ی ل ‌ه دم‌وچاو ‌‬ ‫ێ ك ‌ه ناوبراو شتێك ‌‬ ‫ئه‌م پرسیار‌ه ئه‌‌و‌ه ده‌گه‌یه‌ن ‌‬ ‫ی ده‌گرته‌وه‌‪ ،‬جنێوه‌ك ‌ه «مادر‬ ‫ی مه‌سعووده‌و‌ه بیسترا‪ ،‬جنێو بوو ك ‌ه ب ‌ه شێوه‌یه‌ك ئێم ‌ه ‌‬ ‫مه‌س��عووده‌و‌ه كرا‪ ،‬ده‌نگێك ل ‌ه پشت ‌‬ ‫قحبه‌ها» بوو‪. ...‬‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫په‌رویز ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌و‌ه ‌‬ ‫ی من خه‌ریك بوو قه‌تڵێك به‌ڕێو‌ه ده‌چوو‪ ،‬تیرۆر ده‌كرا‪ .‬ب ‌‬ ‫ی س��ه‌یره‌وه‌‪ .‬وات ‌ه رووبه‌روو ‌‬ ‫من كه‌وتم ‌ه حاڵه‌تێك ‌‬ ‫ی‬ ‫ێ چرك ‌ه فه‌تاح ‌‬ ‫ی یه‌ك دوو‪ ،‬س ‌‬ ‫ك ‌ه ب ‌ه خۆم بزانم له‌س��ه‌ر كورس��ی‌یه‌كه‌م‪ ،‬ب ‌ه پشت دا كه‌وتم‪ .‬هه‌ر ك ‌ه من كه‌وتم‪ ،‬دوا ‌‬


‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬ ‫ی هه‌ست پێكردبوو به‌اڵم له‌وانه‌ی ‌ه‬ ‫ێ سانتیمترێك ل ‌ه من دوور بوو‪ ،‬ئه‌ویش مه‌ترسی‌یه‌ك ‌‬ ‫ی من‪ ،‬س ‌‬ ‫عه‌بدولیش كه‌وت ‌ه ال ‌‬ ‫ی‬ ‫ی پڕ ببو ل ‌ه خوێن‌و فیشه‌كه‌ك ‌ه ل ‌ه دڵ ‌‬ ‫ی من دیتم زار ‌‬ ‫ی كاتێك ك ‌ه كه‌وتم ‌ه ال ‌‬ ‫ی هه‌ست پێكردبێ‌‪ .‬چونك ‌‬ ‫ل ‌ه من دره‌نگتر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دوو جار ده‌سترێژكردن ب ‌ه تیربار بۆ ماوه‌یه‌ك بێ‌ده‌نگ ‌‬ ‫دابوو‪ ،‬من چیدیك ‌ه ته‌كانم نه‌خوارد‪ .‬دوو جار ده‌سترێژكرا‪ .‬دوا ‌‬ ‫ێ كه‌وتبووم ‌ه ژێر مێزه‌كه‌وه‌‪ ،‬چاوه‌كانم ك��رده‌وه‌‪ ،‬ل ‌ه ژێر مێزه‌كه‌و‌ه ك ‌ه ده‌مڕوانیم ‌ه‬ ‫ی داگ��رت‪ ،‬من هه‌ر له‌و ‌‬ ‫ده‌ورووب��ه‌ر ‌‬ ‫ی دانیشتبووم‪ ،‬له‌م كاته‌دا من‬ ‫ی ك ‌ه پێشتر من لێ ‌‬ ‫ێ راوه‌ستابوو‪ ،‬وات ‌ه ئه‌و شوێن ‌ه ‌‬ ‫یل‌‬ ‫ی ك ‌ه تیربار به‌ده‌سته‌ك ‌ه ‌‬ ‫ئه‌و شوێن ‌ه ‌‬ ‫ی ب ‌ه دوكتور شه‌ره‌فكه‌ندی‌یه‌و‌ه نا‪.‬‬ ‫ی خه‌الس ‌‬ ‫ده‌ستێكم دیت ب ‌ه كۆڵته‌و‌ه تیر ‌‬ ‫ی منه‌و‌ه دانیشتبوو‪ ،‬ویستم‬ ‫ی ل ‌ه ال ‌‬ ‫ی ئیبراهیم زاد‌ه ده‌ڵێ‌‪ :‬خۆشم نازانم چۆن بوو خۆم خست ‌ه ژیر مێزه‌كه‌‪ .‬نور ‌‬ ‫مێهد ‌‬ ‫ی به‌ركه‌وت‪.‬‬ ‫له‌گ ‌ه ‌ڵ خۆم بیكێش��م ‌ه ژێر مێزه‌كه‌‪ ،‬كاتێك ك ‌ه ویستم ئه‌و كار‌ه بك ‌هم‌و خه‌ریك بوو رامده‌كێشا فیشه‌كێك ‌‬ ‫ی من ك ‌ه ئه‌و حه‌ره‌كه‌ته‌یه‌م كرد چاوه‌كانم توند به‌س��تبوو‌و چاوه‌ڕوان بووم‌و‬ ‫ی من بوو له‌و كاته‌دا‪ .‬چونك ‌‬ ‫ئه‌و‌ه هه‌س��ت ‌‬ ‫ێ ده‌كه‌وێ‌‪ ،‬یان ده‌مگوت لێم دراوه‌و ئه‌و‌ه خه‌ریكم بیر ل ‌ه هێندێك‬ ‫ی من ده‌گاتێ‌‌و تیرێكم و ‌‬ ‫ده‌مگوت ئێس��تاش نۆر‌ه ‌‬ ‫ی شیشه‌و دوایه‌ش‬ ‫ی شكان ‌‬ ‫ی تیرۆریستان‪ ،‬ده‌نگ ‌‬ ‫ی الق ‌‬ ‫ی توند ‌‬ ‫ی كورس��ی‌‪ ،‬ده‌نگ ‌‬ ‫ش��ت ده‌كه‌مه‌وه‌‪ .‬زۆر سه‌یر بوو‪ :‬ده‌نگ ‌‬ ‫ی قاپوور‌ه فیشه‌ك ك ‌ه وه‌ك ته‌رز‌ه داده‌بارین ‌ه سه‌ر زه‌وی‌‪ .‬دوا ده‌نگ ‌ه ده‌نگ بڕا‪.‬كاتێك ك ‌ه‬ ‫ی ده‌ستڕێژ‌و هاتوو چۆ ‌‬ ‫ده‌نگ ‌‬ ‫ی بیڵێم‪ ،‬به‌اڵم هه‌ر‬ ‫ده‌نگ ‌ه ده‌نگ بڕا ماوه‌یه‌ك بوو‪ ،‬چه‌ند چرك ‌ه س��انیه‌‪ ،‬ده‌قه‌یه‌ك یان دوو ده‌ق نازانم‪ ،‬ناتوانم ب ‌ه ورد ‌‬ ‫ی من ئه‌و‌ه بوو ك ‌ه ده‌ستم كرد‬ ‫ی هیچ نه‌ماوه‌‪ .‬یه‌كه‌م دژكرده‌و‌ه ‌‬ ‫ی بوو یان هه‌رك ‌هس‌و ئێستاش ئید ‌‬ ‫ئه‌وند‌ه ده‌زانم‪ :‬هه‌رچ ‌‬ ‫ی دۆسته‌كانم‪ ،‬وتم‪ :‬په‌رویز‪ ،‬مه‌حموود‪ ،‬دوكتور‪ ،‬نووری‌‪ .‬یه‌كه‌م جار ك ‌ه بانگم كردن چاوم به‌سرابوو‪ .‬من‬ ‫ب ‌ه بانگ كردن ‌‬ ‫ی ئه‌وه‌یك ‌ه ئه‌م واڵمانه‌م بیست چاوم كرده‌وه‌‪.‬‬ ‫ێ بو ك ‌ه وتیان‪ :‬ها‪ ...‬ها‪ ،...‬دوا ‌‬ ‫ێل‌‬ ‫ی مه‌حموود‌و په‌رویزم گو ‌‬ ‫واڵم دانه‌و‌ه ‌‬ ‫ی ده‌هات‌و‬ ‫ی هه‌ناس ‌ه لێدانه‌‪ ،‬به‌اڵم خوێن ل ‌ه سینگ ‌‬ ‫ی كه‌وتو‌ه به‌س��ه‌ر مندا‪ .‬هێش��تا خه‌ریك ‌‬ ‫ك ‌ه چاوم كرده‌و‌ه دیتم‪ ،‬نور ‌‬ ‫ی كردبوو‪ .‬خوێن‌و شیشه‌و قاپووڕ‌ه فیشه‌ك تێك ‌ه ‌ڵ ببوون‪ .‬چه‌ند كورسی‌یه‌ك كه‌وتبون‪ .‬له‌و‬ ‫ی خوێناو ‌‬ ‫ی من ‌‬ ‫كراس��ه‌ك ‌ه ‌‬ ‫التره‌و‌ه فه‌تاح عه‌بدولی‌‌و ئه‌رده‌اڵن كه‌وتبوون ‌ه سه‌ر زه‌وی‌‪ ،‬هه‌ر دووكیان ب ‌ه پشته‌و‌ه كه‌وتبون‌و هه‌ناسه‌یان نه‌ده‌دا‪.‬‬ ‫ی تۆزێك ب ‌ه پشت دا كه‌وتبوو‬ ‫ی الر ببوه‌وه‌و س��ه‌ر ‌‬ ‫ی نوور ‌‬ ‫ی ك ‌ه دانیش��تبوو به‌ره‌وال ‌‬ ‫دوكتوریش هه‌ر له‌و ش��وێن ‌ه ‌‬ ‫ی كه‌وتبوو سه‌ر زه‌وی‌‪ .‬ئه‌ویش‬ ‫ی شه‌ره‌فكه‌ند ‌‬ ‫ی غه‌فاریش (خاوه‌ن رێستۆرانه‌كه‌) رووبه‌روو ‌‬ ‫ی نه‌ده‌دا‪ .‬عه‌زیز ‌‬ ‫هه‌ناس�� ‌ه ‌‬ ‫ی به‌ر كه‌وتووه‌‪ .‬فیشه‌كیان ل ‌ه‬ ‫ی ب ‌ه زگیه‌و‌ه گرتبوو‪ ،‬دیار بوو ك ‌ه ئه‌ویش فیشه‌ك ‌‬ ‫ی ده‌كرد‌و ده‌س��ت ‌‬ ‫ی ده‌كرد‌و قس�� ‌ه ‌‬ ‫هاوار ‌‬ ‫ی دابوو‪.‬‬ ‫ی غه‌فار ‌‬ ‫زگ‌و الق ‌‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫په‌رویز ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی به‌ر كه‌وتبوو‪ ،‬به‌اڵم نه‌مردبوو‌و ته‌نیا بێهۆش ببوو‪ .‬له‌و كاته‌دا ب ‌ه هۆش دێته‌وه‌و سه‌ر ‌‬ ‫هومایون ئه‌ده‌اڵن دوو فیشه‌ك ‌‬ ‫ێ ك ‌ه هومایون زیندوو‌ه ده‌گات ‌ه سه‌ری‌‌و‬ ‫ێ ده‌بین ‌‬ ‫ی خه‌الس ب ‌ه ش��ه‌ره‌فكه‌ندی‌یه‌و‌ه ده‌ن ‌‬ ‫ی ك ‌ه تیر ‌‬ ‫هه‌ڵدێنێ‌‪ .‬ئه‌و كه‌س�� ‌ه ‌‬ ‫ی خه‌الس ب ‌ه هه‌موومانه‌و‌ه نانێن‌و‬ ‫ی دام ك ‌ه ئه‌مان ‌ه تیر ‌‬ ‫فیشه‌كێك ب ‌ه سه‌ری‌یه‌و‌ه ده‌نێ‌‪ .‬له‌م كاته‌دا ئه‌م بیر‌ه ل ‌ه كه‌لل ‌ه ‌‬ ‫ی ئیبراهیم زاده‌م‬ ‫ی ئه‌وه‌یك ‌ه ئه‌وان هه‌اڵتن من ده‌نگ ‌‬ ‫ی هومایون هه‌اڵتن‪ .‬دوا ‌‬ ‫ی كوشتن ‌‬ ‫هه‌ر ئه‌م كاره‌ش كرا‪ .‬ئه‌وان دوا ‌‬ ‫ی مردووه‌‪ .‬پاشان ئێم ‌ه هه‌ستاین‌و ل ‌ه ژێر‬ ‫ێ ماوه‌‌و ك ‌‬ ‫ێك‌‬ ‫ی كردین (ب ‌ه نێو)‪ .‬ده‌یه‌ویست بزان ‌‬ ‫بیست ك ‌ه دان ‌ه ب ‌ه دان ‌ه بانگ ‌‬ ‫ی‪7‬‬ ‫ی دێهكورد ‌‬ ‫ێ كه‌س كوژرابوون‪ :‬دوكتور شه‌ره‌فكه‌ندی‌‪ ،‬هومیایون‌و فه‌تاح عه‌بدولی‌‪ .‬نور ‌‬ ‫مێزه‌ك ‌ه هاتین ‌ه ده‌رێ‌‪ ،‬س�� ‌‬ ‫ی دڵته‌زێن بوو‪ ،‬زۆر دڵته‌زێن‪ .‬كاتێك ك ‌ه هه‌ستام ‪ 2‬كه‌س‬ ‫ی ده‌كێشا‪ ،‬دیمه‌نێك ‌‬ ‫ی به‌ر كه‌وتبوو‪ ،‬هێشتا هه‌ناس ‌ه ‌‬ ‫فیش��ه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خه‌السیش‪ .‬نور ‌‬ ‫ی لێدرابوو‌و ‪ 2‬تیر ‌‬ ‫ی ‪ 2‬ره‌گبار ‌‬ ‫ی له‌سه‌ر كورسی‌یه‌ك ‌ه ‌‬ ‫كه‌وتبوون ‌ه س��ه‌ر زه‌وی‌‪ .‬دوكتور شه‌ره‌فكه‌ند ‌‬ ‫ی هه‌ناس ‌ه كێشان‬ ‫ی ده‌كێشا‪ .‬له‌م حاڵه‌ته‌دا ك ‌ه ناوبراو خه‌ریك ‌‬ ‫ی پڕ بوو ل ‌ه خوێن‪ .‬هێش��تا هه‌ناس�� ‌ه ‌‬ ‫ی دم‌وچاو ‌‬ ‫دێهكورد ‌‬ ‫ی ب ‌ه منه‌‪ ،‬چه‌ند سانتیمترێك ده‌ستم مابوو‬ ‫ی ك ‌هم‌و پێم وابوو پێویست ‌‬ ‫بوو بۆ س��اتێك ده‌س��تم رۆیشت‌و ویستم ل ‌ه باوه‌ش ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بشێوێنم‌و ئه‌م ‌ه ببێت ب ‌ه هۆ ‌‬ ‫ی بد‌هم‌و حاڵه‌ت ‌‬ ‫بگات ‌ه دم‌وچاوی‌‪ ،‬خێرا كش��امه‌و‌ه دواوه‌و ترس��ام نه‌كا ده‌ست ل ‌ه دم‌وچاو ‌‬ ‫مردنی‌‪.‬‬ ‫ێ ب ‌ه ته‌له‌فوون‬ ‫ی میكۆنوس بوو ده‌سبه‌ج ‌‬ ‫ی رێستۆران ‌‬ ‫ی هه‌میشه‌ی ‌‬ ‫ی ك ‌ه مشته‌ر ‌‬ ‫ی ئاڵمان ‌‬ ‫ی بكوژان پیاوێك ‌‬ ‫ی هه‌اڵتن ‌‬ ‫دوا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ده‌كات‌و پێ ‌‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی نزیك ‌‬ ‫ی ته‌له‌فۆن بۆ مێهران به‌راتی‌‪ ،‬دۆست ‌‬ ‫رووداوه‌ك ‌ه ب ‌ه پۆلیس راده‌گه‌یه‌نێ‌‌و په‌رویز ده‌س��تماڵچ ‌‬ ‫ی میكۆنووس تیرۆر كران‪.‬‬ ‫ێ ك ‌ه میوانان ‌‬ ‫راده‌گه‌یه‌ن ‌‬ ‫ ‬

‫‪21‬‬


‫‪22‬‬

‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬

‫‪٣‬‬

‫ل ‌ه بێرلین‬ ‫داهێشتا‬ ‫دادوه‌ر هه‌یه‬

‫ب ‌ێ بنه‌ما��ی ‌ی یه‌كه‌مین تۆمه‌ت لێدانه‌كان‬

‫ی واڵت‬ ‫ی ئێران ل ‌ه ده‌ره‌و‌ه ‌‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی میكۆنووس) ده‌یان كه‌س ل ‌ه نه‌یاران ‌‬ ‫ی ریستوران ‌‬ ‫تا ئه‌و كات (كاره‌سات ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫ی زۆر ب ‌ه هێز ل ‌ه الیه‌ن كۆمار ‌‬ ‫ی ئه‌م كوشتاران ‌ه ده‌نگۆ ‌‬ ‫كوژرابوون‌و به‌رده‌وام دوا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی یه‌كتریان كوشتووه‌‪.‬سه‌باره‌ت ب ‌ه روداو ‌‬ ‫ی ئیس�لام ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی سه‌ر ب ‌ه ئۆپۆزیسیۆن ‌‬ ‫ئێرانه‌و‌ه باڵو ده‌بۆو‌ه ك ‌ه كه‌س��ان ‌‬ ‫ی ئیسالمی‌یان‬ ‫ی كۆما ‌‬ ‫ی له‌م واڵته‌دا دژبه‌ران ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ئاڵمان‌و باڵوێز ‌‬ ‫ی میكۆنووسیش سه‌ره‌تا دادستان ‌‬ ‫ریستوران ‌‬ ‫تاوانبار كرد‪.‬‬ ‫ی میكۆنووس ده‌ڵێ‌‪ :‬ئێم ‌ه ل ‌ه به‌رانبه‌ر ئه‌م تۆمه‌تلێدان ‌ه ناره‌وایانه‌دا‬ ‫ی كاره‌سات ‌‬ ‫ی ئیبراهیم زاده‌‪ :‬یه‌كێك ل ‌ه رزگاربووان ‌‬ ‫مێهد ‌‬ ‫ی‬ ‫ی باش ‌‬ ‫ی له‌م باره‌و‌ه رۆڵێك ‌‬ ‫ی گش��تی‌‌و ب ‌ه تایبه‌ت په‌رویز ده‌س��تماڵچ ‌‬ ‫ی بیروڕا ‌‬ ‫ده‌س��تمان دای ‌ه ل ‌ه قاودان‌و روونكردنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سه‌ردان هه‌واڵنێر‪ ،‬وێرا ‌‬ ‫ی رووداوه‌كه‌‌و ل ‌ه كۆڕ ‌‬ ‫ی دواتر خۆم گه‌یاند‌ه شوێن ‌‬ ‫ی رۆژ ‌‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪ :‬به‌یان ‌‬ ‫گێڕا‪ .‬په‌رویز ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی راداشت‪.‬‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی تاوانباركردنم به‌ره‌و كۆمار ‌‬ ‫ی رووداوه‌ك ‌ه قامك ‌‬ ‫باسكردن‌و گێڕانه‌و‌ه ‌‬ ‫ی ئێران‪:‬‬ ‫ی كوردستان ‌‬ ‫ی دێموكرات ‌‬ ‫ی حیزب ‌‬ ‫ێ كه‌س ل ‌ه رێبه‌ران ‌‬ ‫ی ‪ 1992‬س ‌‬ ‫ی سێپتامبر ‌‬ ‫ی میكۆنووس ‪‌ 17‬‬ ‫ی ریستوران ‌‬ ‫ل ‌ه رووداو ‌‬ ‫ی بریندار‬ ‫ی ك ‌ه ب ‌ه توند ‌‬ ‫ی دێهكورد ‌‬ ‫ێ كوژران‌و نور ‌‬ ‫(سادق شه‌ره‌فكه‌ندی‌‪ ،‬فه‌تاح عه‌بدولی‌‌و هومایون ئه‌رده‌اڵن) ده‌سبه‌ج ‌‬ ‫ی رووداوه‌كه‌‌و‬ ‫ی)‌و وێن ‌ه هه‌ڵگرتنه‌و‌ه ل ‌ه شوێن ‌‬ ‫ی شوێن په‌نج ‌ه (انگشتنگار ‌‬ ‫ی كردن ‌‬ ‫ی دیار ‌‬ ‫ببوو گوێزرایه‌و‌ه بۆ نه‌خۆشخانه‌و دوا ‌‬ ‫ی پۆلیس تا‬ ‫ی كاره‌س��اته‌كه‌یان گواسته‌و‌ه بۆ بنك ‌ه ‌‬ ‫ی ش��ه‌و رزگار بووان ‌‬ ‫ی دیكه‌‪ ،‬نزیك ب ‌ه كاتژمێر ی ‌هك‌ونیو ‌‬ ‫هێندێك كار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی س��ێپتامبر‌و هاوكات له‌گ ‌ه ‌ڵ ته‌كمیل بوون ‌‬ ‫ی ‪‌ 18‬‬ ‫ی ئه‌وان ته‌كمیل بكرێ‌‪ .‬له‌به‌ر‌ه به‌یانی ‌‬ ‫ی پۆلیس ب ‌ه قس�� ‌ه كردن ‌‬ ‫راپۆرت ‌‬ ‫ی له‌ده‌ست داوه‌‪.‬‬ ‫ی دێهكوردیش ل ‌ه نه‌خۆشخان ‌ه گیان ‌‬ ‫ی بێرلین‪ ،‬هه‌وا ‌ڵ گه‌یشت ك ‌ه نور ‌‬ ‫ی پۆلیس ‌‬ ‫ی سه‌ره‌تای ‌‬ ‫راپۆرت ‌‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫له‌م باره‌یه‌و‌ه په‌رویز ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی هاوبه‌شمان ل ‌ه پێش چاومدا‌و له‌یه‌ك سات دا تێپه‌ڕین‪ .‬نزیك‬ ‫ی ‪ 20‬س��اڵه‌‌و خه‌بات ‌‬ ‫ی دۆس��تایه‌ت ‌‬ ‫ی ئه‌و دیمه‌نان ‌ه ‌‬ ‫ته‌واو ‌‬ ‫ی كرد‌ه ئه‌ستۆم‌و دایه‌و‬ ‫ی دیت ده‌ست ‌‬ ‫ی دێهكوردیم دیت‪ .‬هه‌ر ك ‌ه من ‌‬ ‫ی نور ‌‬ ‫ی پۆلیس هاوسه‌ر ‌‬ ‫ی بوو‪ ،‬ل ‌ه بنك ‌ه ‌‬ ‫ی به‌یان ‌‬ ‫ب ‌ه ‪‌ 6‬‬ ‫ی‬ ‫ی وانی ‌ه مه‌گری‌‪ .‬شۆهر‌ه به‌دیع‪ ،‬هاوسه‌ر ‌‬ ‫ی بكه‌م‪ .‬پێم شتێك ‌‬ ‫ێ بێت من چ ‌‬ ‫یل‌‬ ‫ی شتێك ‌‬ ‫ی وتم‪ :‬ئه‌گه‌ر نور ‌‬ ‫ی گریان‌و پێ ‌‬ ‫قوڵپ ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی هاوسه‌ره‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی ل ‌ه رووداوه‌ك ‌ه ئاگادار كرابۆوه‌و ل ‌ه كوژران ‌‬ ‫ی دوكتور شه‌ره‌فكه‌ند ‌‬ ‫ی ك ‌ه ب ‌ه ته‌له‌فون برایه‌ك ‌‬ ‫ی دیكهمورد ‌‬ ‫نور ‌‬ ‫ی نه‌ده‌وتم ك ‌ه ل ‌ه راستی‌دا چ قه‌وماوه‌‪.‬‬ ‫ی پۆلیس‪ .‬ناوبراو ده‌ڵێ‌‪ :‬كه‌س پێ ‌‬ ‫ی گه‌یاندبۆو‌ه بنك ‌ه ‌‬ ‫هه‌واڵ نه‌بوو‪ ،‬خۆ ‌‬ ‫ی ئیسالمی‌‪ ،‬ل ‌ه شاپوور به‌ختیاره‌و‌ه بگر‌ه تا فه‌ره‌یدون فه‌رۆخزاد‌و حسێن‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫تا ئه‌وكات ده‌یان كه‌س ل ‌ه ئوپوزیسیۆن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی زۆر ب ‌ه هێز ل ‌ه الیه‌ن كۆمار ‌‬ ‫ی ئه‌م كوش��تاران ‌ه ده‌نگۆ ‌‬ ‫ی واڵت كوژرابوون‪ .‬به‌رده‌وام دوابه‌دوا ‌‬ ‫مه‌زلوم��ان ل�� ‌ه ده‌ره‌و‌ه ‌‬ ‫ی یه‌كتری‌دا هه‌بووه‌‌و‬ ‫ی ده‌ستیان ل ‌ه كوش��تن ‌‬ ‫ی ئێران ‌‬ ‫ی س��ه‌ر ب ‌ه ئوپوزیسیۆن ‌‬ ‫ی ئێرانه‌و‌ه باڵو كرایه‌و‌ه ك ‌ه كه‌س��ان ‌‬ ‫ئیس�لام ‌‬ ‫ی ئه‌م كوشتاران ‌ه تاونبار ده‌كرد‪ .‬به‌اڵم‬ ‫ی خه‌لق یان كورد‌ه شۆڕش��گێڕه‌كانیان ب ‌ه به‌ڕێوه‌به‌ر ‌‬ ‫ی وه‌ك موجاهیدن ‌‬ ‫الیه‌نگه‌لێك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ریستوران ‌‬ ‫ی جۆراوجۆر ئه‌م ده‌نگۆیانه‌یان ره‌تده‌كرده‌وه‌‪ .‬س��ه‌باره‌ت ب ‌ه رووداو ‌‬ ‫ی واڵتان ‌‬ ‫ی پۆلیس�� ‌‬ ‫به‌رده‌وام توێژینه‌وه‌كان ‌‬ ‫ی خۆیه‌و‌ه زۆر بێ‌شه‌رمان ‌ه‬ ‫ی ئه‌وكات ‌‬ ‫ی باڵوێز ‌‬ ‫ی ئیسالمیش ل ‌ه رێگا ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ئاڵمان‌و باڵوێز ‌‬ ‫میكۆنووسیش سه‌ره‌تا دادستان ‌‬ ‫ی تاوانبار كرد‪.‬‬ ‫رایگه‌یاند‪ :‬ئێم ‌ه له‌م رووداو‌ه به‌داخین!!‌! و الیه‌ن ‌ه ره‌قیبه‌كان ‌‬ ‫ی پۆلیس گه‌رامه‌وه‌و بۆ ماڵ‌‪ ،‬دیتم رادیۆ‌و ته‌له‌ویزیونه‌كان هه‌موویان باس ل ‌ه‬ ‫په‌رویز ده‌ستماڵچی‌‪ :‬كاتێك ك ‌ه ل ‌ه بنك ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ئوپوزیسیون ‌‬ ‫ی میكۆنووس ته‌ق ‌ه كراوه‌و الیه‌نه‌كان ‌‬ ‫ی رابردوو ده‌كه‌ن ك ‌ه ل ‌ه ریستوران ‌‬ ‫ی ش��ه‌و ‌‬ ‫رووداو ‌‬ ‫ئێران‪ :‬كورده‌كان‌و ئێرانی‌یه‌كان یه‌كتریان كوشتووه‌‪ .‬هیچ سه‌ن ‌هد‌و به‌ڵگه‌یه‌ك بۆ ئه‌م مه‌سه‌له‌ی ‌ه ل ‌ه گۆڕێدا نه‌بوو‪.‬‬ ‫ی ئیبراهیم زاده‌ش ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫مێهد ‌‬ ‫ی ئێران هیچ دوژمنێكمان بۆ ئه‌م قوربانیانه‌‌و خۆمان نه‌ده‌دیت‌و ته‌نیا‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی ده‌مانزانی‌‌و جیا ل ‌ه كۆمار ‌‬ ‫ئێم ‌ه ب ‌ه روون ‌‬


‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬ ‫ی زۆرمان كرد‪،‬‬ ‫ی گشتی‌‌و وتووێژ‌و چاوپێكه‌وتن ‌‬ ‫ی ئێران بوو‪ .‬ئێم ‌ه خۆمان گه‌یاند‌ه بیروڕا ‌‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫ئاماژه‌مان به‌ره‌و كۆمار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی جه‌نای ‌ه‌ه ك ‌ه ل ‌ه روانگ ‌ه ‌‬ ‫ی باشتر ده‌زانی‌‪ .‬ئێم ‌ه هه‌وڵمانداو‌ه ره‌هه‌نده‌كان ‌‬ ‫ی ئاڵمان ‌‬ ‫ی ك ‌ه زمان ‌‬ ‫ب ‌ه تایبه‌ت په‌رویز ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی ئوپوزیسیون ك ‌ه تا‬ ‫ی هه‌مه‌الیه‌نه‌و یه‌كپارچ ‌ه ‌‬ ‫خۆمانه‌و‌ه باس بكه‌ین‪ .‬ئه‌م كاره‌مان هاوكات بوو له‌گ ‌ه ‌ڵ هه‌وڵ‌‌و تێكۆشان ‌‬ ‫ی هاتن ‌ه مه‌یدان‌و‬ ‫ئه‌و كات هێندێك نه‌رمترو هێندێكیش توند كاریان ده‌كرد‪ ،‬به‌اڵم له‌و كاته‌دا هه‌موویان ب ‌ه یه‌كپارچه‌ی ‌‬ ‫ی ئاڵمان ك ‌ه‬ ‫ی ئیتالعات ‌‬ ‫ی دا ب ‌ه رێكخراو ‌‬ ‫ی ئینگلیس زانیاری‌یه‌ك ‌‬ ‫ی سیخوڕ ‌‬ ‫ی راستی‌یه‌كان‪ .‬هاوكات رێكخراو ‌‬ ‫بۆ راگه‌یاندن ‌‬ ‫ی ئاڵمان ل ‌ه هه‌وڵدا‬ ‫ی ئه‌منییه‌تی ‌‬ ‫ی ئه‌و‌ه هێندێك ل ‌ه كاربه‌ده‌ستان ‌‬ ‫ی ژیانن‪ .‬سه‌ره‌ڕا ‌‬ ‫بكوژان ئێستا ل ‌ه فاڵن شوێن دا خه‌ریك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئێران ‌‬ ‫ی ئوپوزیسیۆن ‌‬ ‫ی نه‌یه‌ت ‌ه نێو ناوان‪ ،‬به‌اڵم هه‌وڵ ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ب ‌ه مه‌سه‌له‌ك ‌ه بێنن‌و نێو ‌‬ ‫بوون ك ‌ه خێرا كۆتای ‌‬ ‫ی ئه‌م زانیاریان ‌ه كه‌ون‪.‬‬ ‫ی له‌سه‌ر بك ‌هن‌و وه‌دوا ‌‬ ‫ی ناچار كرد ك ‌ه كار ‌‬ ‫ئه‌وان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی شووناس�� ‌‬ ‫ی ده‌خات ‌ه گه‌ڕ بۆ روون بوونه‌و‌ه ‌‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی رووداوه‌ك ‌ه ك ‌ه هه‌وڵ‌‌و تێكۆش��ان ‌‬ ‫ی دوا ‌‬ ‫په‌رویز ده‌س��تماڵچ ‌‬ ‫ی تیرۆر كراویدا‬ ‫ی ل ‌ه به‌رانبه‌ر دۆستان ‌‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی ئه‌خالق ‌‬ ‫ی ئه‌وه‌ی ك ‌ه ب ‌ه شێوه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی تیرۆره‌كه‌‪ .‬ن ‌ه ته‌نیا ل ‌ه به‌ر هۆ ‌‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ران ‌‬ ‫ی له‌م باره‌یه‌و‌ه ده‌ڵێ‌‪ :‬بیرم كرده‌و‌ه ك ‌ه ئه‌گه‌ر من ملكه‌چ بم‌و خۆ ب ‌ه ده‌سته‌و‌ه‬ ‫ێ به‌ڵكوو ‪ ....‬ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫به‌رپرسیار ده‌زان ‌‬ ‫ی خۆم له‌نێو‬ ‫ی رۆحی‌یه‌و‌ه جه‌س��ت ‌ه ‌‬ ‫ی من ل ‌ه نێو به‌رن‪ ،‬من ل ‌ه بار ‌‬ ‫بده‌م‌و هیچ نه‌ڵێم‪ ،‬پێش ئه‌وه‌ی ك ‌ه ئه‌وان فیزیك ‌‬ ‫ی بكه‌م‌و هه‌و ‌ڵ‬ ‫بردوه‌‌و مردووم‌و ناتوانم به‌و ش��ێوه‌ی ‌ه بژیم‪ .‬ل ‌ه ئاكامدا هه‌ر ئه‌و ش��ه‌و‌ه بڕیارم دا بمێنمه‌وه‌و به‌ره‌نگار ‌‬ ‫ی ئێرانه‌‪.‬‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫بده‌م روون بێتو‌ه م ‌ه ئه‌م تیرۆر‌ه كار ‌‬ ‫ی «بێرلینێرسایتۆنگ»‌و «ورێنركریف»‬ ‫ی ب ‌ه رۆژنام ‌ه ‌‬ ‫ی رووداوه‌ك ‌ه پێوه‌ند ‌‬ ‫ی دوهه‌م ‌‬ ‫ی رۆژ ‌‬ ‫ی به‌یانی ‌‬ ‫په‌رویز ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی را ‌‬ ‫ی سازده‌كات‪ .‬ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی هه‌مان رۆژنامه‌و‌ه ده‌گرێت‪ .‬ورێنركریف وتووێژ له‌گ ‌ه ‌ڵ ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫یه‌كێك ل ‌ه به‌رپرسان ‌‬ ‫ی رووداوه‌كه‌‪.‬‬ ‫ی كاره‌ساته‌ك ‌ه باس ده‌ات‌و ده‌گه‌ڕێته‌و‌ه بۆ شوێن ‌‬ ‫ی له‌سه‌ر به‌ڕێوه‌به‌ران ‌‬ ‫خۆ ‌‬ ‫ی جیهان‬ ‫ی رووداوه‌ك ‌ه دیتم نزیك ب ‌ه ‪ 200‬تا ‪ 300‬رادیۆ‌و ته‌له‌ویزیون‌و هه‌واڵنێر ‌‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪ :‬ك ‌ه گه‌ڕامه‌و‌ه بۆ شوێن ‌‬ ‫ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ێ لێر‌ه‬ ‫ی قه‌وماوه‌‪ .‬رۆیشتم ‌ه پێشه‌وه‌و وتم دوێن ‌‬ ‫ێچ‌‬ ‫ی داخستبوو‌و كه‌سیش نی ‌ه بڵ ‌‬ ‫ێ كۆبوونه‌ته‌وه‌‪ .‬پۆلیس گه‌ڕه‌كه‌ك ‌ه ‌‬ ‫له‌و ‌‬ ‫ی من هێنا‪ ،‬منیش رووداوه‌كه‌م ل ‌ه یه‌ك‬ ‫بووم‪ ،‬ل ‌ه ریستوران‌و ل ‌ه نێو رووداوه‌كه‌‪ .‬ك ‌ه ئه‌مه‌م وت‪ ،‬هه‌موویان هێرشیان بۆ ال ‌‬ ‫ی ئێران‬ ‫ی ئیتالعات ‌‬ ‫ی ئیسالمی‌‌و ده‌زگاكان ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی بۆ گێڕانه‌وه‌و وتم‪ :‬ئه‌م تیرۆر‌ه ب ‌ه ده‌ست ‌‬ ‫دوو ده‌قیقه‌یه‌كدا زۆر ب ‌ه كورت ‌‬ ‫ی گومان بوون‌و پێم وابوو‬ ‫ی من جێ ‌‬ ‫ی ئه‌وكات ‌‬ ‫ی كه‌م بۆ روانین ‌‬ ‫ێ بوون ك ‌ه الن ‌‬ ‫به‌ڕێو‌ه چووه‌‪ .‬له‌م كاته‌دا چه‌ند كه‌سێك له‌و ‌‬ ‫ی من‌و وتووێژم له‌گ ‌ه ‌ڵ راگه‌یه‌نه‌كان‪ ،‬بۆچوونه‌كان تۆزێك گه‌ڕابوونه‌وه‌و له‌م‬ ‫ی ئه‌م قسان ‌ه ‌‬ ‫هه‌ر ئێستا سه‌رم ده‌بڕن‪ .‬دوا ‌‬ ‫ی ئوپوزیسیون بێت‪ ،‬یان له‌وانه‌ی ‌ه‬ ‫ی خود الیه‌نه‌كان ‌‬ ‫ی ئه‌و‌ه ده‌ده‌ین ك ‌ه كار ‌‬ ‫ی وتم‪ :‬ئێم ‌ه ئه‌گه‌ر ‌‬ ‫كاته‌دا دادستان هات‌و پێ ‌‬ ‫حكوومه‌تێك له‌پشت رووداوه‌كه‌و‌ه بێ‌‪.‬‬

‫‪٤‬‬

‫ل ‌ه بێرلین‬ ‫داهێشتا‬ ‫دادوه‌ر هه‌یه‬

‫روون بوونه‌و ‌ه ‌ی رۆڵ ‌ی كۆمار ‌ی ئیسالم ‌ی ل ‌ه رووداو ‌ی میكۆنووس دا‬

‫ی بێرلین به‌ڕێو‌ه‬ ‫ی بێرلین ل ‌ه به‌رده‌م پارێزگا ‌‬ ‫ی دانیشتوو ‌‬ ‫ی ئێرانی‌یه‌كان ‌‬ ‫ی خۆڕسك ‌‬ ‫ی تیرۆره‌كه‌‪ ،‬كۆبوونه‌وه‌یه‌ك ‌‬ ‫رۆژێك دوا ‌‬ ‫ی په‌نابه‌ران ل ‌ه بێرلین ده‌ڵێ‌‪ :‬له‌م كۆبوونه‌وه‌دا‬ ‫ی به‌رپرس ‌‬ ‫چوو‪ .‬حه‌مید نه‌وزه‌ر ‌‬ ‫ێ‬ ‫ی میكۆنووس چووین‌و له‌و ‌‬ ‫ی پارێزگار چاوپێكه‌وتن‌و قسه‌مان كرد‌و پاشان هه‌موومان به‌ره‌و ریستوران ‌‬ ‫له‌گ ‌ه ‌ڵ نوێنه‌ر ‌‬ ‫رێوره‌سمێكمان به‌ڕێو‌ه برد‪.‬‬ ‫ی ئاڵمان ل ‌ه‬ ‫ی ئه‌منییه‌ت ‌‬ ‫ی خۆیدا بوو‪ ،‬به‌و پێی ‌ه كاربه‌ده‌ستان ‌‬ ‫ی نێوان ئێران‌و ئاڵمان له‌و كات دا ل ‌ه باشترین دۆخ ‌‬ ‫پێوه‌ند ‌‬ ‫ی ئێران نه‌كات‪.‬‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫ی تاوان ئاماژ‌ه ب ‌ه كۆمار ‌‬ ‫هه‌وڵ‌دا بوون قامك ‌‬

‫‪23‬‬


‫‪24‬‬

‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬ ‫ی ره‌ت‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی ئه‌و‌ه بوو ك ‌ه به‌رده‌وام زۆر هێرشبه‌ران ‌ه ده‌ستێدا بوون ‌‬ ‫ی سیاسه‌ت ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪ :‬كۆمار ‌‬ ‫په‌رویز ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی له‌سه‌ر ده‌ستێدابوون ‌‬ ‫ی «فوكوس» په‌رد‌ه ‌‬ ‫ی ئاڵمان ‌‬ ‫ی وتارێك ل ‌ه رۆژنام ‌ه ‌‬ ‫ده‌كرده‌وه‌‪ .‬هه‌ر له‌م كاته‌دا باڵوبوونه‌و‌ه ‌‬ ‫ی «فوكوس» له‌گ ‌ه ‌ڵ شكست به‌ره‌وروو بوویه‌وه‌‪.‬‬ ‫ی ئێران ل ‌ه رۆژنام ‌ه ‌‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی هه‌ڵدایه‌وه‌و شكایه‌ت ‌‬ ‫ئیسالم ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئێرانی‌یه‌كان ‌‬ ‫ی خۆڕسك ‌‬ ‫ی ‪ »1992‬كۆبوونه‌وه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی سێپتامبر ‌‬ ‫ی «‪‌ 18‬‬ ‫ی هه‌ین ‌‬ ‫ی رۆژ ‌‬ ‫ی تیرۆره‌كه‌‪ ،‬دوانیوه‌ڕۆ ‌‬ ‫ی دوا ‌‬ ‫رۆژ ‌‬ ‫ی بێرلین به‌ڕێو‌ه چووبو‪.‬‬ ‫ی بێرلین ل ‌ه به‌رده‌م پارێزگا ‌‬ ‫دانیشتوو ‌‬ ‫ی‬ ‫ێ نه‌بوو‪ ،‬ئێم ‌ه له‌گ ‌ه ‌ڵ نوێنه‌ره‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی بێرلین ده‌ڵێ‌‪ :‬له‌و كاته‌دا پارێزگار له‌و ‌‬ ‫ی په‌نابه‌ران ‌‬ ‫ی ناوه‌ند ‌‬ ‫ی به‌رپرس ‌‬ ‫حه‌مید نه‌وزه‌ر ‌‬ ‫ی «كیهان» ب ‌ه ده‌س��تمه‌و‌ه بوو ك ‌ه له‌س��ه‌ر‬ ‫ی خۆمان ده‌ربڕی‌‪ .‬من ل ‌ه بیرم ‌ه ئه‌و كات رۆژنام ‌ه ‌‬ ‫قس��ه‌مان كرد‌و نیگه‌ران ‌‬ ‫ی دێموكرات‪ ،‬چاپ كرابوو‪ .‬ئه‌م ‌ه‬ ‫ی فه‌الحیان ك ‌ه ل ‌ه ‪ 30‬ئووت وتبووی‌‪ :‬ئێم ‌ه نفوزمان كردۆت ‌ه نێو حیزب ‌‬ ‫ی وتوێژ ‌‬ ‫به‌رگه‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی منه‌و‌ه بوو‪ .‬له‌و خۆپیشاندانه‌دا بۆ راگه‌یه‌ن ‌ه گشتی‌یه‌كانم خوێنده‌وه‌‪ .‬پاشان له‌گ ‌ه ‌ڵ حه‌شیمه‌ته‌ك ‌ه به‌ره‌و ریستوران ‌‬ ‫به‌ده‌ست ‌‬ ‫ی الی ‌هن‌و‬ ‫ی په‌نابه‌ران‌و زۆرب ‌ه ‌‬ ‫ی ئه‌وان بێ‌ده‌نگیمان راگرت‪ .‬حه‌وتوو نه‌بوو ك ‌ه ل ‌ه الیه‌ن ناوه‌ند ‌‬ ‫میكۆنووس چووین‌و بۆ یاد ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ‪ 1997‬به‌شێك ل ‌ه تێكۆشان ‌‬ ‫رێكخراو‌ه سیاس��ی‌یه‌كانه‌وه‌‪ ،‬رێوڕه‌س��م‌و ناڕه‌زایه‌تی‌یه‌ك به‌ڕێو‌ه نه‌چێت‌و ئه‌م كاران ‌ه تا ساڵ ‌‬ ‫ئێم ‌ه بوو‪.‬‬ ‫ی میكۆنووس ل ‌ه باشترین‬ ‫ی كوردستان ل ‌ه ریستوران ‌‬ ‫ی دێموكرات ‌‬ ‫ی حیزب ‌‬ ‫ی رێبه‌ران ‌‬ ‫ی تیرۆر ‌‬ ‫ی ئێران‌و ئاڵمان تا كات ‌‬ ‫پێوه‌ند ‌‬ ‫ی له‌م باره‌و‌ه ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫ی خۆیدا بوو‪ .‬حه‌مید نه‌وزه‌ر ‌‬ ‫دۆخ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی پایه‌به‌رز هاتبوون له‌گ ‌ه ‌ڵ هاوئاهه‌نگكه‌ر ‌‬ ‫ی تیرۆره‌ك ‌ه ب��وون‪ ،‬هه‌یئه‌تێك ‌‬ ‫ی به‌ڕێوه‌بردن ‌‬ ‫ی به‌رنام ‌ه ‌‬ ‫كاتێ��ك ك ‌ه خه‌ریك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی پێوه‌ند ‌‬ ‫ی په‌ره‌پێدان ‌‬ ‫ی ئه‌وكات وتووێژیان كرد‌و مه‌رجێك ‌‬ ‫ی س��ه‌دری‌ئه‌عزه‌م ‌‬ ‫ی ئاڵمان‌و ده‌فته‌ر ‌‬ ‫رێكخراو‌ه ئه‌منییه‌تی‌یه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئێران بوو ك ‌ه ئێران ئه‌م ‌ه ‌‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫ی ل ‌ه الیه‌ن كۆمار ‌‬ ‫ی تیرۆریست ‌‬ ‫ی كار ‌‬ ‫ێ نه‌كردن ‌‬ ‫نێوان دوو واڵت له‌س��ه‌ر جێ‌به‌ج ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئابوور ‌‬ ‫ی بدات بۆ البی‌یه‌كان ‌‬ ‫ڵ كردبوو‪ ،‬ئه‌مه‌ش ل ‌ه دادگا هاتبۆو‌ه به‌ر باس‪ .‬ئه‌وه‌یك ‌ه ئاڵمان‪ ،‬ئێران له‌ده‌ست خۆ ‌‬ ‫قبوو ‌‬ ‫ی تاوانبار ه ‌هه‌و ‌ڵ ده‌درا‬ ‫ی قۆڵبه‌سكردن ‌‬ ‫ی ئاسان نه‌بوو‪ .‬هه‌ر به‌م هۆیان ‌ه تا كات ‌‬ ‫ی ئاڵمان ب ‌ه هیچ ش��ێوه‌یه‌ك كارێك ‌‬ ‫ـ سیاس�� ‌‬ ‫ی نێوان كورده‌كان‪ ،‬ناكۆكی‌ی ‌ه نێوخۆیی‌یه‌كان ب ‌ه تایبه‌ت ل ‌ه الیه‌ن ئێرانه‌و‌ه زه‌ق بكرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ناكۆكی ‌‬ ‫ی توندڕه‌و به‌م‬ ‫ی نێوان ئاڵمان‌و ئێران ئه‌و‌ه بوو كه‌‪ :‬ل ‌ه ئێران دوو جه‌ناح هه‌ن‪ ،‬جه‌ناح ‌‬ ‫ی پێوه‌ند ‌‬ ‫ی الیه‌نگران ‌‬ ‫ئیس��تراتیژ ‌‬ ‫ی قوربانیان‌و رزگار بووان‬ ‫ی سیاسی‌‌و بنه‌ماڵ ‌ه ‌‬ ‫ی میانه‌ڕه‌و بده‌ن‪ .‬له‌م نێوه‌دا ته‌نیا تێكۆشه‌ران ‌‬ ‫ێ زه‌رب ‌ه ل ‌ه جه‌ناح ‌‬ ‫كاران ‌ه ده‌یانه‌و ‌‬ ‫ی‬ ‫ی لۆژیك ‌‬ ‫ی ئێران ل ‌ه رووداوه‌كه‌دا ده‌كرد‪ ،‬ئه‌ویش ته‌نیا له‌سه‌ر هێندێك هۆكار ‌‬ ‫بوون ك ‌ه پێداگرییان له‌س��ه‌ر ده‌ستێدابوون ‌‬ ‫ی هیچ ك ‌هس‌و گرووپێك له‌م كوش��تاران ‌ه قازانج وه‌رناگرێ‌‪ ،‬ئه‌ڵبه‌ت ‌ه ل ‌ه‬ ‫ی ئیس�لام ‌‬ ‫(منگقی‌) وه‌ك ئه‌وه‌یك ‌ه جیا ل ‌ه كۆمار ‌‬ ‫ی دادوه‌ری‌یه‌و‌ه ئه‌م شێو‌ه هۆكار هێنانه‌وان ‌ه بایه‌خێكیان نیه‌‪.‬‬ ‫بوار ‌‬ ‫ی مه‌س��ه‌له‌كه‌‌و ئه‌وه‌یك ‌ه‬ ‫ی بایه‌خ ‌‬ ‫ی بێرلینه‌و‌ه ب ‌ه هۆ ‌‬ ‫ی توێژینه‌و‌ه س��ه‌ره‌تایه‌كان ل ‌ه الیه‌ن پۆلیس�� ‌‬ ‫ی به‌ڕێو‌ه چوون ‌‬ ‫دوا ‌‬ ‫ی ئاڵمان بوون‌و هه‌روه‌ها گومان له‌وه‌یك ‌ه له‌وانه‌ی ‌ه ده‌وڵه‌تێك ل ‌ه‬ ‫ی سوس��یال دێموكرات ‌‬ ‫ی بێرلین‌و حیزب ‌‬ ‫كوژراوه‌كان میوان ‌‬ ‫ی میكۆنووس ب ‌ه ‪89‬‬ ‫ی ئاڵمان‌و كۆمیسیونێك ب ‌ه ناو ‌‬ ‫ی پۆلیس ‌‬ ‫ی زیاتر خرای ‌ه ئه‌ستۆ ‌‬ ‫پشت ئه‌م كوشتارانه‌و‌ه بێت‪ ،‬لێكۆڵینه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ب ‌ه سوێندخواردن ده‌ستێدا بوون ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی ئه‌م رووداوه‌‪ .‬ل ‌ه حاڵێكدا هێش��تا كۆمار ‌‬ ‫ی راپۆرت ‌‬ ‫ئه‌ندامه‌و‌ه كرای ‌ه ب ‌هه‌رپرس�� ‌‬ ‫ی ره‌ت ده‌كرده‌وه‌‪.‬‬ ‫خۆ ‌‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫په‌رویز ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ره‌ت ده‌كرده‌وه‌و هێرشبه‌ران ‌ه كار ‌‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی ده‌ستێدا بوون ‌‬ ‫ی ئه‌و‌ه بوو ك ‌ه به‌رده‌وام ب ‌ه ته‌واوه‌ت ‌‬ ‫ی سیاسه‌ت ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫كۆمار ‌‬ ‫ی «ئیشپیگل»‬ ‫ی له‌گه‌ل گۆڤار ‌‬ ‫ی ل ‌ه «بۆن» وتوێژێك ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ده‌كرد ‪ .‬من ل ‌ه بیرم ‌ه حسێن مووسه‌ویان باڵوێز ‌‬ ‫ی كورده‌كانه‌‌و ئوپوزیسیۆنه‌‌و‬ ‫ی خود ‌‬ ‫ی خواردبوو ك ‌ه ئێم ‌ه كارێكمان به‌م رووداو‌ه نه‌داوه‌‪ ،‬ئه‌م ‌ه شه‌ڕ ‌‬ ‫كردبوو‪ .‬ناوبراو سوێند ‌‬ ‫ی ده‌كوژن‪.‬‬ ‫یه‌كتر ‌‬ ‫ی میكۆنووس به‌ڵكوو ل ‌ه‬ ‫ی موسه‌ویان ن ‌ه ته‌نیا ل ‌ه تیرۆر ‌‬ ‫ی میكۆنووس روون بۆوه‌‌و سه‌لمێندرا ك ‌ه ئاغا ‌‬ ‫پاش��ان ل ‌ه دادگا ‌‬ ‫ی موس��ه‌ویان ئاماد‌ه نه‌بوو له‌م پێوه‌ندی‌یه‌دا له‌گ ‌ه ‌ڵ رادیۆ فه‌ردا قس�� ‌ه‬ ‫ی گێڕاوه‌‪ .‬ئاغا ‌‬ ‫ی بنه‌ڕه‌ت ‌‬ ‫ی ئورووپادا رۆڵێك ‌‬ ‫تیرۆره‌كان ‌‬ ‫ی ل ‌ه‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی له‌سه‌ر ده‌ستێدا بوون ‌‬ ‫ی «فوكوس» په‌رد‌ه ‌‬ ‫ی وتارێك ل ‌ه رۆژنام ‌ه ‌‬ ‫بكات‪ .‬له‌م كاته‌دا باڵو بوونه‌و‌ه ‌‬ ‫ی ل ‌ه لێكۆڵینه‌وه‌كان به‌دواو‌ه بوو‪.‬‬ ‫ی نوێ ‌‬ ‫رووداوه‌ك ‌ه هه‌ڵدایه‌و‌ه ك ‌ه قۆناغێك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ‪ 89‬نه‌فه‌ر‌ه ‌‬ ‫ی كۆمیسیۆن ‌‬ ‫ی ك ‌ه ئه‌ندام ‌‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی فوكوس ل ‌ه یه‌كێك ل ‌ه هاوڕێان ‌‬ ‫ی ئه‌م وتار‌ه ‌‬ ‫«هوفرش��ولتر» نووس��ه‌ر ‌‬


‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬ ‫ی‬ ‫ی گه‌اڵڵ ‌ه دارێژه‌رو به‌ڕێوه‌به‌ر ‌‬ ‫ی ئیس�لام ‌‬ ‫ێ ك ‌ه لێكۆڵینه‌وه‌كان وا نیشان ده‌ده‌ن ك ‌ه كۆمار ‌‬ ‫میكۆنووس بووه‌‪ ،‬ده‌بیس��ت ‌‬ ‫كوش��تاره‌كان بووه‌‌و به‌وانیان وتووه‌‪ :‬كه‌سانێك ك ‌ه راسته‌وخۆ ده‌ستیان ل ‌ه كوشتاره‌كان دا بوو‌ه قۆڵبه‌س بك ‌هن‌و سزایان‬ ‫ێ‬ ‫ی ئێران ناب ‌‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ئۆرگانه‌كان ‌‬ ‫ی پشت په‌رده‌‌و ده‌ستێدابوون ‌‬ ‫ی له‌گ ‌ه ‌ڵ پێوه‌ندی‌یه‌كان ‌‬ ‫بده‌ن‪ .‬به‌اڵم ل ‌ه پێوه‌ند ‌‬ ‫ێ الپه‌ڕه‌ییدا دراو‌ه ب ‌ه ئۆرگان ‌ه پێوه‌ندیداره‌كان ل ‌ه ئاڵمان‪.‬‬ ‫یس‌‬ ‫ی ئه‌م ڵێكۆڵینه‌وان ‌ه ل ‌ه راپۆرتێك ‌‬ ‫هیچ باسێك بكرێ‌‌و ئاكام ‌‬ ‫ی‬ ‫ی نوسخه‌یه‌ك له‌م راپۆرته‌و ئه‌نجامدان ‌‬ ‫ی هۆفرش��ولتر ل ‌ه وه‌ها نادادپه‌روه‌رییه‌ك زوێر ده‌بێ‌‌و ب ‌ه وه‌ده‌ست هێنان ‌‬ ‫ئاغا ‌‬ ‫ی‬ ‫ێ ئه‌وه‌یك ‌ه ئاماژ ب ‌ه س��ه‌رچاوه‌یه‌ك بكات‪ ،‬وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی زیاتر وتارێك باڵو ده‌كاته‌و‌ه بۆ یه‌كه‌مین جار ب ‌‬ ‫لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ك�� ‌‬ ‫ی میكۆنووس ناوزه‌د ده‌كات‪ .‬له‌گ ‌ه ‌ڵ‬ ‫ی تی��رۆر ‌‬ ‫ی ئێران وه‌ك گه‌اڵڵ ‌ه دارێژ‌هر‌و به‌ڕێوه‌به‌ر ‌‬ ‫ی ئیس�لامی ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ئیتالعات�� ‌‬ ‫ی ئه‌م وتار‌ه بوو‬ ‫ی تیرۆر ل ‌ه ئێرانه‌وه‌و له‌م شتانه‌‪ .‬باڵو بوونه‌و‌ه‌ه ‌‬ ‫ی تیم ‌‬ ‫ی هاتن ‌‬ ‫ی وه‌ك چۆنیه‌ت ‌‬ ‫ی هێندێك ورده‌كار ‌‬ ‫باسكردن ‌‬ ‫ی ‪ 500‬هه‌زار مارك‬ ‫ی فوكوس شكایه‌ت بكات‌و داوا ‌‬ ‫ی ئێران دژ ب ‌ه رۆژنام ‌ه ‌‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ئه‌وه‌یك ‌ه باڵوێز ‌‬ ‫ب ‌ه هۆ ‌‬ ‫ی وتاره‌ك ‌ه‬ ‫ی ناوه‌رۆك ‌‬ ‫ی ئیس�لامی‌دا له‌سه‌ر درۆبوون ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی پارێزه‌ر ‌‬ ‫زه‌ره‌روزیان بكات‪ .‬ل ‌ه دادگاو ل ‌ه به‌رانبه‌ر قس��ه‌كان ‌‬ ‫ی دادگا‬ ‫ی پێش��كه‌ش ب ‌ه دادوه‌ر كرد‌و سه‌رۆك ‌‬ ‫ی میكۆنووس ‌‬ ‫ی كۆمیسیۆن ‌‬ ‫ێ الپه‌ڕه‌یه‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی س��ه‌نه‌د‌ه س ‌‬ ‫ی ش��ولتر كۆپ ‌‬ ‫ئاغا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئێران ‌‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی هوفر‪ ،‬ئیدیعا ‌‬ ‫ی له‌گ ‌ه ‌ڵ وتاره‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی به‌ڵگه‌كه‌‌و هه‌ڵسه‌نگان ‌‬ ‫ی دروس��ت بوون ‌‬ ‫ی ته‌ئیدكردن ‌‬ ‫دوا ‌‬ ‫ی لێكۆڵینه‌وه‌كان‌و‬ ‫ی ل ‌ه به‌ره‌وپێش بردن ‌‬ ‫ی ئێران بوو بۆ پێشگیر ‌‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ره‌ت كرده‌وه‌‪ .‬ئه‌م ‌ه یه‌كه‌مین شكست ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بێرلین‌و بنه‌ماڵ ‌ه ‌‬ ‫ی دانیشتوو ‌‬ ‫ی ئێرانی‌یه‌كان ‌‬ ‫ی هێرش ‌‬ ‫ی ده‌س��پێكردن ‌‬ ‫ی میكۆنووس‪ .‬ئه‌م ‌ه س��ه‌ره‌تا ‌‬ ‫ی دادگا ‌‬ ‫به‌ڕێوه‌چوون ‌‬ ‫ی جیهان‪.‬‬ ‫ی ئاڵمان‌و خه‌ڵك ‌‬ ‫قوربانیان بوو ل ‌ه راگه‌یه‌نه‌كان بۆ كۆمه‌ڵگا ‌‬ ‫ی له‌م پێوه‌ندی‌یه‌دا ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫په‌رویز ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی زۆر باش‬ ‫ی فوكوس ئێم ‌ه له‌گ ‌ه ‌ڵ كه‌سانێك ئاشنا بوین ك ‌ه ل ‌ه نێو تیمه‌كه‌دا هه‌واڵنێر ‌‬ ‫ی باڵوكراو‌ه ‌‬ ‫ی كردن ‌‬ ‫ی دادگای ‌‬ ‫دوا ‌‬ ‫ی باشیان كردین‬ ‫ی ئێم ‌ه یارمه‌تی‌یه‌ك ‌‬ ‫ی ك ‌ه دواتر كردبوویان چ بۆ پۆلیس‌و چ بۆ كاره‌كان ‌‬ ‫بوون‌و ئه‌مان ‌ه له‌م توێژینه‌وان ‌ه ‌‬ ‫ی ئێرانه‌‪.‬‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ك ‌ه هه‌نگاو ب ‌ه هه‌نگاو ئێم ‌ه بتوانین به‌ره‌وپێش بچین‌و نیشان بده‌ین ك ‌ه كار كار ‌‬ ‫ ‬

‫‪٥‬‬

‫ل ‌ه بێرلین‬ ‫داهێشتا‬ ‫دادوه‌ر هه‌یه‬

‫قۆڵبه‌ستكردن ‌یتیرۆریستان‬

‫ی زۆر هه‌ی ‌ه ك ‌ه بكوژان ل ‌ه ئاڵمان‬ ‫ی ئاڵمان رایانگه‌یاند ك ‌ه ئه‌گه‌ریك ‌‬ ‫ی پۆلیس ‌‬ ‫ی میكۆنووس‪ ،‬كاربه‌ده‌س��تان ‌‬ ‫ی تیرۆر ‌‬ ‫دوا ‌‬ ‫ی ئاڵمان داو‌ه هه‌و ‌ڵ بۆ قۆڵبه‌س‬ ‫ی ب ‌ه پۆلیس�� ‌‬ ‫ی ئاڵمان‪ ،‬بڕیار ‌‬ ‫ی به‌هێز ل ‌ه ئارادابوو ك ‌ه ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫وه‌ده‌ر كه‌وتبن‪ .‬ده‌نگۆیه‌ك ‌‬ ‫ی نێوان دوو‬ ‫ی پێوه‌ند ‌‬ ‫ی شێوان ‌‬ ‫ی ب ‌ه وه‌ها گرتن‌و قۆڵبه‌س��تكردنێك‪ ،‬ئه‌گه‌ر ‌‬ ‫ی تیرۆره‌ك ‌ه نه‌ده‌ن‪ .‬چونك ‌‬ ‫ی به‌ڕێوه‌به‌ران ‌‬ ‫كردن ‌‬ ‫ی ئێران‌و ئاڵمان ل ‌ه ئارادا بوو‪.‬‬ ‫ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی له‌م پێوه‌ندی‌یه‌دا ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫په‌رویز ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی ئیس�لامی‌‪ ،‬زنجیر‌ه‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی به‌كرێگیراوان ‌‬ ‫ی ئاڵمان) پێیان وابوو ب ‌ه گیران‌و قۆڵبه‌س��كردن ‌‬ ‫ئاڵمانی‌یه‌كان (ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی هاوواڵتیان ده‌خات ‌ه‬ ‫ی نه‌ته‌وه‌یی‌یان ده‌خات ‌ه مه‌ترسی‌یه‌وه‌‌و گیان ‌‬ ‫ی به‌ڕێو‌ه ده‌چێت ك ‌ه ئه‌منییه‌ت ‌‬ ‫ی تیرۆریس��ت ‌‬ ‫عه‌مه‌لیاتێك ‌‬ ‫مه‌ترسی‌یه‌وه‌‌و ل ‌ه ئاكامدا سیاسه‌تیان ئه‌و‌ه بوو ك ‌ه درێژه‌یان ب ‌ه كات ده‌دا تا وه‌كوو تیرۆریستان ل ‌ه ئاڵمان نه‌مێنن‪.‬‬ ‫ی راپۆرته‌كان هه‌موو بكوژان ئاڵمانیان‬ ‫ی هه‌ڵده‌گرت‪ .‬به‌اڵم ب ‌ه پێ ‌‬ ‫ی ئێران وه‌ها نیگه‌رانی‌یه‌ك ‌‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫رابردوو ‌‬ ‫ی ئاگادار كردبۆو‌ه ك ‌ه بكوژان هێشتا ل ‌ه ئاڵمان ماونه‌ته‌وه‌و‬ ‫ی ئاڵمان ‌‬ ‫ی بریتانیا پۆلیس ‌‬ ‫ی سیخوڕ ‌‬ ‫ێ نه‌هێش��تبوو‪ .‬ده‌زگا ‌‬ ‫به‌ج ‌‬ ‫ی یوسف‬ ‫ی برده‌سه‌ر ماڵ ‌‬ ‫ی ئاڵمان هێرش ‌‬ ‫ی ‪ 1992‬پۆلیس ‌‬ ‫ی ئۆكتۆبر ‌‬ ‫ی‪‌4‬‬ ‫ی یوسف ئه‌مینن‪ .‬رۆژ ‌‬ ‫ی برا ‌‬ ‫دوو كه‌س��یان ل ‌ه ماڵ ‌‬ ‫ی «یوسف ئه‌مین‌و عه‌باس راحل» قۆڵبه‌س كرد‪.‬‬ ‫ئه‌مین‌و دوو كه‌سیان ب ‌ه ناوه‌كان ‌‬ ‫ی ئیبراهیم زاد‌ه ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫مێهد ‌‬

‫‪25‬‬


‫‪26‬‬

‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬ ‫ی‬ ‫ی راوه‌ستان له‌به‌ر درگا ‌‬ ‫ی له‌سه‌رشان بوو‪ .‬یوسف ئه‌رك ‌‬ ‫ی خه‌الس ‌‬ ‫ی تیر ‌‬ ‫ی لێدان ‌‬ ‫عه‌باس راحل كه‌س��ێك بوو ك ‌ه ئه‌رك ‌‬ ‫له‌سه‌رشان بوو بۆ ئه‌و‌ه كه‌س ل ‌ه ریستورانه‌ك ‌ه وه‌ژوور نه‌كه‌وێ‌‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی ‪‌1985‬و‪ 1986‬ل ‌ه ده‌ورووبه‌ر ‌‬ ‫یوسف ئه‌مین‌و عه‌باس راحل لوبنانین‌و ل ‌ه دادگا روون بۆو‌ه ك ‌ه هه‌ردووكیان ل ‌ه ساڵه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ناوخۆی ‌‬ ‫ی به‌شدارییان ل ‌ه شه‌ڕ ‌‬ ‫ی ‪ 6‬مانگ ده‌وره‌یان دیبوو‪ .‬دوا ‌‬ ‫ی پاسداران بۆ ماو‌ه ‌‬ ‫ی سوپا ‌‬ ‫ی ره‌شت‌و ل ‌ه ئۆردووگایه‌ك ‌‬ ‫شار ‌‬ ‫ی گه‌اڵڵه‌ك ‌ه بوون‪.‬‬ ‫لوبنان چووبوون ‌ه ئاڵمان‪ .‬به‌اڵم ئه‌م دوو كه‌س ‌ه ل ‌ه به‌ڕێوه‌به‌ران ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ب ‌ه تاوانه‌كه‌یدا ناو ورده‌كاری‌یه‌ك ‌‬ ‫ی چه‌ند رۆژ یوسف ئه‌مین دان ‌‬ ‫ێ به‌اڵم دوای ‌‬ ‫ی بێده‌نگ ده‌ب ‌‬ ‫ی گیران ‌‬ ‫عه‌باس راحل دوا ‌‬ ‫ی پشت په‌رد‌ه ئاشكرا كرد‪.‬‬ ‫ی سه‌ره‌ك ‌‬ ‫ی تیرۆره‌كه‌‌و به‌ڕێوه‌به‌ران ‌‬ ‫ی چۆنیه‌ت ‌‬ ‫ی ل ‌ه شێو‌ه ‌‬ ‫زۆر ‌‬ ‫ی ئیبراهیم زاد‌ه ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫مێهد ‌‬ ‫ی‬ ‫ی تیرۆره‌ك ‌ه ل ‌ه نێو كیفێك ‌‬ ‫ی گیراوه‌كان‌و یه‌ك له‌وان عه‌باس راحل ب ‌ه چه‌كه‌كه‌و‌ه مابوو‪ .‬چه‌كه‌ك ‌ه دوا ‌‬ ‫شوێن په‌نج ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كازم دارابی‌‪ .‬كازم ‌‬ ‫ی ئیتالعاته‌و‌ه گه‌یشتبوو‌ه ده‌ست ‌‬ ‫ی ماشینه‌كان‪ .‬چه‌كه‌ك ‌ه ل ‌ه رێگا ‌‬ ‫ێ درابوو‌ه پاركینگێك ‌‬ ‫وه‌رزشیدا فڕ ‌‬ ‫ی خوێندكاران‬ ‫ی ‪ 1983‬ل ‌ه ئاڵمان بوو‌ه ل ‌ه به‌رانبه‌ر حه‌ره‌كه‌ت ‌ه ئیعتیرازی‌یه‌كان ‌‬ ‫ی ناسراو‌ه ك ‌ه ل ‌ه ساڵ ‌‬ ‫ی ئێرانی‌یه‌ك ‌‬ ‫ی كازرون ‌‬ ‫داراب ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی توندڕه‌و ‌‬ ‫ی ده‌گرت‌و وه‌ك مۆره‌یه‌ك ‌‬ ‫ی هه‌ڵوێس��ت ‌‬ ‫ی رێكیان ده‌خس��ت ب ‌ه توند ‌‬ ‫ی ئیس�لام ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ك ‌ه ب ‌ه دژ ‌‬ ‫ێ جاریش بڕیار بوو ل ‌ه ئاڵمان وه‌ده‌رنرێ‌‪.‬‬ ‫ی ناسراوه‌و دوو‪ ،‬س ‌‬ ‫ئیسالم ‌‬ ‫ی من بوو‪ ،‬دووراودوور یه‌كترمان ده‌ناسی‌‌و‬ ‫ی ‪ 1980‬هاوكالس ‌‬ ‫ی ساڵ ‌‬ ‫ی داراب ‌‬ ‫ی له‌م پێوه‌ندی‌یه‌دا ده‌ڵێ‌‪ :‬كازم ‌‬ ‫حه‌مید نه‌وزه‌ر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئیسالمی‌دا ب ‌ه بۆن ‌ه ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی رێژیمه‌و ل ‌ه خۆپیش��اندانه‌كاندا ك ‌ه له‌به‌رده‌م باڵوێزخانه‌كان ‌‬ ‫ی ك ‌ه ئه‌و الیه‌نگر ‌‬ ‫من ده‌مزان ‌‬ ‫ی بوو ك ‌ه‬ ‫ی حیزبوڵاڵ‌و ئێرانی‌‌و لوبنان ‌‬ ‫ی تاقم ‌‬ ‫ی سه‌رده‌ست ‌ه ‌‬ ‫ی داراب ‌‬ ‫ی رێكده‌خرا‪ ،‬كازم ‌‬ ‫ی سیاس�� ‌‬ ‫زه‌خت خس��تن ‌ه سه‌ر زیندانیان ‌‬ ‫ی ده‌كرد‪.‬‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ل ‌ه باڵوێزخان ‌ه ‌‬ ‫به‌رگر ‌‬ ‫ی ئیتالعات‌و‬ ‫ی ئیسالمی‌‌و ئه‌ندامبوون ل ‌ه رێكخراو ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ل ‌ه خۆپیشاندانه‌كان ب ‌ه قازانج ‌‬ ‫ی جیا ل ‌ه به‌شدار ‌‬ ‫ی داراب ‌‬ ‫كازم ‌‬ ‫ی ئاڵماندا هه‌بوو‪.‬‬ ‫ی پۆلیس ‌‬ ‫ی ل ‌ه بنك ‌ه ‌‬ ‫ی دیكه‌ش ‌‬ ‫ی ئێران‪ ،‬پێشین ‌ه ‌‬ ‫ئه‌منییه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئێران ئه‌ندامان ‌‬ ‫ی الیه‌نگر ‌‬ ‫ی ماینس دا هه‌بوو ك ‌ه گرووپ ‌ه حیزبوڵاڵیی‌یه‌كان ‌‬ ‫ی ش��ار ‌‬ ‫ی ل ‌ه كاره‌س��ات ‌‬ ‫ی كازم داراب ‌‬ ‫ناو ‌‬ ‫ی ك ‌ه‬ ‫ی ‪ 1982‬هێرشیان كرد‌ه سه‌ر ئه‌و خه‌وتنگ ‌ه (خوابگا)یان ‌ه ‌‬ ‫ی مارس ‌‬ ‫ی ئاڵمان كۆ كرده‌وه‌و ل ‌ه مانگ ‌‬ ‫خۆیانیان ل ‌ه سه‌رانسه‌ر ‌‬ ‫ی له‌ده‌ست دا‪ .‬یه‌كێك‬ ‫ی له‌م رووداوه‌دا گیان ‌‬ ‫ی ئاڵمان ‌‬ ‫ی تێیدا ده‌ژیان‌و خوێندكارێك ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ئوپۆزیسیۆن ‌‬ ‫خوێندكاران ‌‬ ‫ی بوو‪.‬‬ ‫ی داراب ‌‬ ‫ی ئه‌م رووداو كازم ‌‬ ‫ل ‌ه گیراوان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی مه‌حكووم كرا‪ ،‬به‌اڵم ب ‌ه ده‌س��تێوه‌ردان ‌‬ ‫ی ب ‌ه ‪ 8‬مانگ زیندان ‌‬ ‫ی داراب ‌‬ ‫ی ماینس كازم ‌‬ ‫ی ش��ار ‌‬ ‫ی رووداو ‌‬ ‫دوا ‌‬ ‫ی تا‬ ‫ی ئاڵمان بڕیار درا ناوبراو ‌‬ ‫ی ده‌ره‌و‌ه ‌‬ ‫ی وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی ئێران ل ‌ه بۆن‌و هه‌وڵ ‌‬ ‫ی ئیسالمی‌‌و باڵوێزخان ‌ه ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ده‌ره‌و‌ه ‌‬ ‫كاروبار ‌‬ ‫ی خوێندن ل ‌ه ئاڵمان بمێنێته‌وه‌‪.‬‬ ‫كۆتای ‌‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫حه‌مید نه‌وزه‌ر ‌‬ ‫ی میكۆنووس‬ ‫ی دادگا ‌‬ ‫ی ك ‌ه وه‌ك به‌ش��دار ل ‌ه تیرۆر ‌‬ ‫ی تا ئه‌و رۆژ‌ه ‌‬ ‫ی داراب ‌‬ ‫ی تر وه‌ده‌رنران‪ .‬كازم ‌‬ ‫ی ئه‌وان ‌‬ ‫جی��ا ل�� ‌ه داراب ‌‬ ‫ی هه‌بوو‌ه ك ‌ه ب ‌ه تایبه‌ت ویستوویان ‌ه ل ‌ه‬ ‫ی ئێران چه‌ند‌ه بایه‌خ ‌‬ ‫قۆڵبه‌س كرا‪ ،‬خوێندكار بوو‪ .‬دیار‌ه ك ‌ه ئه‌م مۆره‌ی ‌ه بۆ ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ئاڵمان بمێنێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ی ئیبراهیم زاده‌‪:‬‬ ‫مێهد ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ل ‌ه ئه‌ستۆو‌ه بووه‌و كه‌سێك بوو‌ه ك ‌ه لوبنانی‌یه‌كان ‌‬ ‫ی «تداركاتچی‌« وات ‌ه رێكخستن ‌‬ ‫ی میكۆنووس دا رۆڵ ‌‬ ‫ی ل ‌ه تیرۆر ‌‬ ‫داراب ‌‬ ‫ی تیرۆره‌كه‌‪ .‬ئاماد‌ه‬ ‫ی دان ‌‬ ‫ێ كردن ‌‬ ‫ی هه‌بوو‌ه بۆجێ‌به‌ج ‌‬ ‫ی كاره‌كان ‌‬ ‫ی رێكخستن ‌‬ ‫ی رۆڵ ‌‬ ‫بۆ ئه‌م كار‌ه دۆزیوه‌ته‌وه‌‪ .‬ل ‌ه راستی‌دا داراب ‌‬ ‫ی بووه‌‪.‬‬ ‫ی داراب ‌‬ ‫ی متمان ‌ه بۆ تیرۆریسته‌كانیش ل ‌ه ئه‌ستۆ ‌‬ ‫ی جێ ‌‬ ‫ی خانوو ‌‬ ‫كردن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی باڵوێزخان ‌ه ‌‬ ‫ی ئه‌منییه‌ت ‌‬ ‫ی ئێران ل ‌ه بێرلین)‌و جه‌وادی‌‪ ،‬ئه‌فس��ه‌ر ‌‬ ‫ی (باڵوێز ‌‬ ‫ی فه‌راهان ‌‬ ‫ی ئه‌مان ‌‬ ‫ی ل ‌ه رێگا ‌‬ ‫ی داراب ‌‬ ‫كازم�� ‌‬ ‫ی ئه‌مه‌ش بۆ‬ ‫ی واڵت (واواك)ه‌و‌ه هه‌بووه‌‪ .‬سه‌ره‌ڕا ‌‬ ‫ی ئیتالعات‌و ئه‌منییه‌ت ‌‬ ‫ی ب ‌ه وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی ل ‌ه بۆن پێوه‌ند ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫كۆمار ‌‬ ‫ی ‪1991‬دا‬ ‫ی ئێران ل ‌ه ئاڵمان ناوبراو ل ‌ه ساڵ ‌‬ ‫ی باڵوێزخان ‌ه ‌‬ ‫ی فه‌رم ‌‬ ‫ی به‌ڵگ ‌ه ‌‬ ‫ی ده‌كرد‌و ب ‌ه پێ ‌‬ ‫ی كار ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫باڵوێزخان ‌ه ‌‬ ‫ی بێرلین‬ ‫ی پیشانگاكان ‌‬ ‫ی ئیدار‌ه ‌‬ ‫ی ل ‌ه غورف ‌ه (دیوی‌) ئێران ب ‌ه رێكخراو ‌‬ ‫ی ئیس�لام ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ته‌واو بڕیارده‌ر ‌‬ ‫وه‌ك نوێنه‌ر ‌‬ ‫ی خوێندكارانیش بوو‪.‬‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫ی ئه‌نجوومه‌ن ‌‬ ‫ی فرۆشی‌‪ ،‬ئه‌ندام ‌‬ ‫ی به‌قاڵی‌‌و سه‌وز ‌‬ ‫ی جیا ل ‌ه خاوه‌ندارێت ‌‬ ‫ی داراب ‌‬ ‫ناسێندرا‪ .‬كازم ‌‬ ‫ی‬ ‫ی رێكخستنه‌كان ‌‬ ‫ی به‌همه‌ن برنجیان‌و سابت دیانه‌ت گیالن ‌‬ ‫ی له‌گ ‌ه ‌ڵ دوو كه‌س ب ‌ه ناوه‌كان ‌‬ ‫پاشان دادگا ده‌ریخست ك ‌ه داراب ‌‬


‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬

‫‪27‬‬

‫ی دادگا بۆ واواك كاریان ده‌كرد‪ .‬جیا ل ‌ه عه‌باس راحل‌و‬ ‫ی به‌ڵگه‌كان ‌‬ ‫ی ئیسالمی‌یان به‌ڕێو‌ه بردوه‌‪ .‬ئه‌م دوو كه‌سه‌ش ب ‌ه پێ ‌‬ ‫ئه‌نجوومه‌ن ‌‬ ‫ی محه‌ممه‌د عه‌تریس‌و عه‌تاوڵاڵ ئه‌یاد گیران‌و قۆڵبه‌س كران ك ‌ه هه‌ردووكیان‬ ‫ی دیكه‌ش ب ‌ه ناوه‌كان ‌‬ ‫ی دوو كه‌س�� ‌‬ ‫ی كازرون ‌‬ ‫كازم داراب ‌‬ ‫ی بوون‪.‬‬ ‫لوبنان ‌‬ ‫ی ئێرانی‌‌و‬ ‫ی بوون له‌‪ :‬س ‌‬ ‫ی دادگا بریت ‌‬ ‫ی به‌ڵگه‌كان ‌‬ ‫ێ بهێڵن‪ .‬ئه‌م ‪ 5‬كه‌س�� ‌ه ب ‌ه پێ ‌‬ ‫ی دیكه‌ش توانیان هه‌ڵێن‌و ئاڵمان به‌ج ‌‬ ‫پینج كه‌س�� ‌‬ ‫ی واواك له‌ژێر‬ ‫ی بوو ك ‌ه راسته‌وخۆ وه‌ك ئه‌ندامێك ‌‬ ‫ی ئێران ‌‬ ‫ی هاش��می‌‪ ،‬هاوواڵت ‌‬ ‫دوو عه‌ره‌ب‪ .‬گرینگترین كه‌س��یان عه‌بدولڕه‌حمان به‌ن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ل ‌ه رێبه‌ران ‌‬ ‫ی هه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ی ‌ه ك ‌ه ب ‌ه تیربار ده‌سرێژ ‌‬ ‫ی هاشم ‌‬ ‫ی ده‌كرد‪ .‬عه‌بدولڕه‌حمان به‌ن ‌‬ ‫ی فه‌الحیان دا كار ‌‬ ‫ی ئایه‌تواڵ عه‌ل ‌‬ ‫چاوه‌دێر ‌‬ ‫ی ل ‌ه‬ ‫ی ئێران ‌‬ ‫ی ‪1987‬دا فرۆكه‌وانێك ‌‬ ‫ی ك ‌ه ناوبراو هه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ی ‌ه ك ‌ه ل ‌ه ساڵ ‌‬ ‫ی ئێران كرد‪ .‬دادگا سه‌لماند ‌‬ ‫ی كوردستان ‌‬ ‫ی دێموكرات ‌‬ ‫حیزب ‌‬ ‫ی مرسدێس‬ ‫ی دیكه‌ش ك ‌ه شۆفیری ‌‬ ‫ی محه‌مم ‌هد‌و كه‌سێك ‌‬ ‫ی دیك ‌ه ب ‌ه ناو ‌‬ ‫ی هاشمی‌‪ ،‬كه‌سێك ‌‬ ‫ی به‌ن ‌‬ ‫ژنێف تیرۆر كرد‪ .‬جیا ل ‌ه عه‌بدولڕه‌حمان ‌‬ ‫ی بوون و ل ‌ه ئاڵمان هه‌اڵتن‪.‬‬ ‫ی ل ‌ه ئه‌ستۆ بوو هه‌ردووكیان ئێران ‌‬ ‫بێنزه‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی تیرۆره‌ك ‌ه‬ ‫ی میكۆنووس دوا ‌‬ ‫ی دادگا ‌‬ ‫ی به‌ڵگه‌كان�� ‌‬ ‫ی ناو بوو‪ .‬ب ‌ه پێ ‌‬ ‫ی ده‌رباز بكا ئه‌بووجه‌عف��ه‌ر ‌‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی چ��واره‌م ك ‌ه توان ‌‬ ‫نه‌ف��ه‌ر ‌‬ ‫ی دا ك ‌ه‬ ‫ی ئه‌و‌ه ‌‬ ‫ی ئاڵمان ل ‌ه دادگا ش��ایه‌ت ‌‬ ‫ی ل ‌ه تاران مایه‌وه‌‪ .‬پۆلیس�� ‌‬ ‫ی گه‌یاند‌ه ئێران‌و بۆ ماوه‌یه‌ك ل ‌ه هۆتێل ئازاد ‌‬ ‫ئه‌بووجه‌عفه‌ر خۆ ‌‬ ‫ی ئه‌بوو‬ ‫ی پێنجه‌میش ناو ‌‬ ‫ی گرتبوو‪ .‬نه‌فه‌ر ‌‬ ‫ی پێوه‌ند ‌‬ ‫ی ل ‌ه هۆتێل ب ‌ه ته‌له‌فۆن ‌‬ ‫ی ئه‌بوو جه‌عفه‌ر چه‌ندین جار له‌گ ‌ه ‌ڵ هاوسه‌ره‌ك ‌ه ‌‬ ‫هاوسه‌ر ‌‬ ‫ی شێعه‌كان ل ‌ه لوبنان)‬ ‫ی شێخ فه‌زلوڵاڵ (یه‌كێك ل ‌ه رێبه‌ران ‌‬ ‫ی دادگا یه‌كێك ل ‌ه پارێزه‌ران ‌‬ ‫ی دوایین زانیاری‌یه‌كان ‌‬ ‫محه‌ممه‌د بوو ك ‌ه ب ‌ه پێ ‌‬ ‫بووه‌‪.‬‬ ‫ ‬

‫‪٦‬‬

‫ل ‌ه بێرلین‬ ‫داهێشتا‬ ‫دادوه‌ر هه‌یه‬

‫دۆزینه‌و ‌ه ‌ی وێنه‌كان‌و سه‌رچاو ‌ه ‌ی چه‌ك ‌ی تیرۆریسته‌كان‬

‫ی ئه‌وه‌یك ‌ه‬ ‫ی میكۆنووس دا‪ .‬سه‌ره‌ڕا ‌‬ ‫ی گرینگ بوول ‌ه رووداو ‌‬ ‫ی ده‌سكه‌وتێك ‌‬ ‫ی یوسف ئه‌مین‪ ،‬عه‌باس راحل‌و كازم داراب ‌‬ ‫قۆڵبه‌سكردن ‌‬ ‫ی له‌سه‌ریان باڵو نه‌ده‌كرده‌وه‌و پاشان روون بۆو‌ه ك ‌ه یوسف‬ ‫ی قۆڵبه‌س كردبوو به‌اڵم هیچ شێو‌ه زانیاری‌یه‌ك ‌‬ ‫ێ كه‌س ‌ه ‌‬ ‫پۆلیس ئه‌م س ‌‬ ‫ی‬ ‫ی به‌رنامه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی كردوه‌‪ .‬دوو پێشكه‌شكار ‌‬ ‫ی لوبنانی‌«‪ ،‬نكۆڵیان ل ‌ه ناسیاویان له‌گ ‌ه ‌ڵ كازم داراب ‌‬ ‫ئه‌مین‌و عه‌باس راحل «دوو به‌ندكراو ‌‬ ‫ی لۆبێر زیگمون‪ ،‬پێو‌ه بوون سه‌باره‌ت ب ‌ه گیراوه‌كان «‬ ‫ی «كۆنتراسكه‌« خاتوو سۆزان ئۆپاڵكا‌و ئاغا ‌‬ ‫ی ئاڵمان ب ‌ه ناو ‌‬ ‫ی تلویزیۆن ‌‬ ‫گرینگ ‌‬ ‫ی ئه‌و سێ‌كه‌س ‌ه پێویستیان ب ‌ه‬ ‫ی شووناس ‌‬ ‫یوسف ئه‌مین‪ ،‬عه‌باس راحل‌و كازم دارابی‌« به‌رنامه‌یه‌ك پێشكه‌ش بكه‌ن‪ .‬به‌اڵم بۆ نیشاندان ‌‬ ‫ی ئیسالمی‌‌و‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ێ بۆ پێوه‌ند ‌‬ ‫ی باش ب ‌‬ ‫ی به‌ڵگه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی بوو ك ‌ه ده‌یتوان ‌‬ ‫ی داراب ‌‬ ‫وێنه‌كانیان هه‌بوو‪ ،‬ل ‌ه هه‌موان گرینگتر وێن ‌ه ‌‬ ‫ی میكۆنووس‪.‬‬ ‫تیرۆر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ته‌حویل دانه‌و‌ه ‌‬ ‫ێ ده‌كن له‌م باره‌و‌ه یارمه‌تی‌یان بكات تا ل ‌ه ئه‌گه‌ر ‌‬ ‫یل‌‬ ‫ی ب ‌ه په‌رویز ده‌ستماڵچی‌یه‌و‌ه ده‌گرن‌و داوا ‌‬ ‫ئه‌وان پێوه‌ند ‌‬ ‫ی بكرێت‪.‬‬ ‫ی ئێران پێشگیر ‌‬ ‫ی ب ‌ه ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی داراب ‌‬ ‫كازم ‌‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫له‌و پێوه‌ندی‌یه‌دا په‌رویز ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی موسوڵمان»‪ ،‬هێندێك ل ‌ه خوێندكاران ‌‬ ‫ی خوێندكاران ‌‬ ‫ی «رێكخراو ‌‬ ‫ی ده‌كرد ب ‌ه ناو ‌‬ ‫ی پێشتر له‌گ ‌ه ‌ڵ رێكخراوێك كار ‌‬ ‫ی داراب ‌‬ ‫ئاغا ‌‬ ‫موجاهیدینی��ش ل��ه‌م رێكخراوه‌دا ب��وون‪ ،‬دواتر ئه‌وان جیا بوونه‌وه‌‪ .‬یه‌ك��ه‌م كارێك ك ‌ه من كردم پێوه‌ندی��م له‌گ ‌ه ‌ڵ هێندێك له‌و‬ ‫ی‬ ‫ی ماوه‌یه‌ك ل ‌ه قوتابخانه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی دارابیان ال په‌یدا ده‌بێ‌‪ ،‬له‌ودا س��ه‌ركه‌وتوو نه‌بووم‪ .‬داراب ‌‬ ‫موجاهیدینان ‌ه گرت تا بزانم ئه‌وان وێنه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی ل ‌ه په‌روه‌نده‌كه‌دا‬ ‫ی داراب ‌‬ ‫ی خۆمانه‌و‌ه وێنه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی ناسیاوێك ‌‬ ‫ی ده‌یخوێند‪ .‬من پێوه‌ندیم به‌وێو‌ه گرت‌و ده‌مه‌ویست ل ‌ه رێگا ‌‬ ‫ی ل ‌ه دێهل ‌‬ ‫فه‌نن ‌‬ ‫ی بردووه‌‪.‬‬ ‫ده‌ركێشم‪ .‬له‌وێشدا سه‌رنه‌كه‌وتم‪ .‬گوتیان پۆلیس هاتووه‌و په‌روه‌نده‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ل ‌ه سه‌فه‌ر ‌‬ ‫ی دارابی‌دا سه‌ركه‌وتوو نه‌بووه‌‪ .‬به‌اڵم چه‌ند رۆژ دوای‌گه‌ڕانه‌و‌ه ‌‬ ‫ی وێن ‌ه ‌‬ ‫ی ب ‌ه زیگمون ده‌ڵێ‌‪ :‬ل ‌ه وه‌ده‌ستهێنان ‌‬ ‫ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی دانابوو‪.‬‬ ‫ی بۆ ‌‬ ‫ی ئاگاه ‌‬ ‫ێ ك ‌ه ئیدار‌ه ‌‬ ‫ی په‌یامێك راده‌كێشر ‌‬ ‫ی بۆ ال ‌‬ ‫ی گوێدان ب ‌ه په‌یام ‌ه زه‌بتكراو‌ه ته‌له‌فۆنیه‌كانیدا‪ ،‬سه‌رنج ‌‬ ‫ی ل ‌ه كات ‌‬ ‫دێهل ‌‬


‫‪28‬‬

‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬ ‫ێ ك ‌ه ئایا ئێوه‌ش وه‌ها په‌یامێكتان بۆ هاتووه‌؟ ئیبراهیم زاد‌ه‬ ‫ی ده‌پرس ‌‬ ‫ی ب ‌ه ئیبراهیم زاده‌و‌ه ده‌گرێ‌‌و لێ ‌‬ ‫ی پێوه‌ند ‌‬ ‫ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی له‌و كردو‌ه وێنه‌كان چاو لێبكات‌و‬ ‫ی یوس��ف ئه‌مین وه‌ده‌س��ت هێناوه‌‌و داوا ‌‬ ‫ی برا ‌‬ ‫ی ل ‌ه ماڵ ‌‬ ‫ده‌ڵێ‌‪ :‬پۆلیس چه‌ند وێنه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی دارابی‌‪ ،‬عه‌باس راحل‌و‬ ‫ی ب ‌ه وێن ‌ه ‌‬ ‫ی پۆلیس دا چاو ‌‬ ‫ی بكات‪ .‬ئیبراهیم زاد‌ه ده‌ڵێ‌‪ :‬ل ‌ه ئاڵبۆم ‌‬ ‫ی تیرۆره‌ك ‌ه شناسای ‌‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ران ‌‬ ‫یوسف ئه‌مین كه‌وتوه‌‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی لێده‌كات بۆ دیتن ‌‬ ‫ی ب ‌ه پۆلیسه‌و‌ه ده‌گرێ‌‪ .‬پۆلیس داوا ‌‬ ‫ی بڕیارده‌دا ك ‌ه ئه‌م وێنان ‌ه وه‌ده‌س��تبهێنێ‌‪ ،‬پێوه‌ند ‌‬ ‫ده‌س��تماڵچ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ك ‌ه خاوه‌ن كاره‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی ئه‌و‌ه ‌‬ ‫ڵ ن��اكات‪ .‬ب ‌ه بیانوو ‌‬ ‫ی پۆلیس قبوو ‌‬ ‫ی داواك ‌ه ‌‬ ‫ی پۆلیس‪ .‬ده‌س��تماڵچ ‌‬ ‫وێنه‌كان بچێت ‌ه بنك ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كار ‌‬ ‫ێ بێڵێ‌‪ .‬ب ‌ه پۆلیس پێش��نیار ده‌كا وێنه‌كان ببه‌ن ‌ه شوێن ‌‬ ‫ی به‌ج ‌‬ ‫ی كاره‌ك ‌ه ‌‬ ‫ێ به‌رده‌وام ش��وێن ‌‬ ‫ێ نادات‌و ناتوان ‌‬ ‫یپ‌‬ ‫ئیزن ‌‬ ‫ده‌ستماڵچی‌‪.‬‬ ‫ی له‌م باره‌و‌ه ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫په‌رویز ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی خۆم تێگه‌یاند ك ‌ه ئه‌مڕۆ بڕیار وای ‌ه چه‌ندكه‌سێك بێن بۆ ئێره‌و كاریان ب ‌ه‬ ‫پێش ئه‌وه‌یك ‌ه ئه‌وان بێن من مونشی‌یه‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دیكه‌‪ ،‬بڕۆ سه‌رمێزه‌كه‌یان چاولێبكه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر دیتت ئاڵبۆمێك ‌‬ ‫منه‌‪ .‬ئه‌گه‌ر دیتت من له‌گ ‌ه ‌ڵ میوانه‌كان چووم بۆ شوێنێك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی چاو لێكردن ل ‌ه وێنه‌كان بووم‪ .‬ئاغا ‌‬ ‫ێ هه‌ڵگره‌‪ .‬ئه‌وان هاتن‌و دانیشتن‌و من خه‌ریك ‌‬ ‫یل‌‬ ‫كراو‌ه له‌وێیه‌‪ ،‬هه‌ڵیبگره‌و بیب ‌ه كۆپ ‌‬ ‫ی باسكردن ل ‌ه وێنه‌كان بوو‪ .‬ل ‌ه ناكاو بێده‌نگ بووم‌و وام نیشاندا ك ‌ه ماندووم‪ .‬پێشنیارم ب ‌ه‬ ‫ئیبراهیم زاد‌ه ل ‌ه په‌نامه‌و‌ه خه‌ریك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی پشوودان رووبه‌روو ‌‬ ‫میوانه‌كان كرد ك ‌ه زۆر ماندووم‌و چیدیك ‌ه ناتوانم چاولێبكه‌م‪ ،‬ئه‌گه‌ر حه‌زتان لێی ‌ه چێشتخانه‌و شوێن ‌‬ ‫ێ‬ ‫ی ب ‌ه ئۆپاڵكاو زیگمونه‌و‌ه ده‌گرێ‌‌و پێیان ده‌ڵ ‌‬ ‫ی پێوه‌ند ‌‬ ‫ئێره‌ی ‌ه با بچین قاوه‌یه‌ك بخۆین‪ ،‬ئه‌وانه‌ش با لێر‌ه بن‪ .‬ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی ده‌ستماڵچی‌‪.‬‬ ‫ی ئاغا ‌‬ ‫ی وێنه‌كان ده‌چن بۆ ده‌فته‌ر ‌‬ ‫ی وه‌ده‌ست هێناوه‌‪ .‬ئه‌وان بۆ وه‌رگرتن ‌‬ ‫وێنه‌كان ‌‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی تیرۆر ك ‌ه قۆڵبه‌س كرابوون‪ .‬ده‌ست ل ‌ه‬ ‫ێ كه‌س ل ‌ه تیم ‌‬ ‫وێنه‌یه‌ك بوو ل ‌ه دارابی‌‪ ،‬عه‌باس راحل‌و یوسف ئه‌مین‪ ،‬وات ‌ه س ‌‬ ‫ی‬ ‫ی زیگمون ل ‌ه خۆش ‌‬ ‫ی دارابی‌‪ .‬له‌وانه‌ی ‌ه ئیچو‌ه باوه‌ڕ نه‌كه‌ن‪ ،‬خاتوو ئۆپاڵكاو ئاغا ‌‬ ‫ی ئاغا ‌‬ ‫ی كار ‌‬ ‫ی یه‌كتری‌‪ ،‬ل ‌ه شوێن ‌‬ ‫ئه‌ستۆ ‌‬ ‫ی ئه‌م وێنه‌ی ‌ه پێیان سه‌رعه‌رز نه‌ده‌كه‌وت‪.‬‬ ‫وه‌ده‌ستهێنان ‌‬ ‫ێ كه‌س��مان به‌ده‌س��ت ل ‌ه‬ ‫ی هه‌رس�� ‌‬ ‫ی ئه‌م وێنه‌وه‌ین‌و ل ‌ه ناكاو وێن ‌ه ‌‬ ‫هیچكات پێیان وا نه‌بوو ئێم ‌ه حه‌وتوویه‌ك ‌ه به‌دوا ‌‬ ‫ی په‌یدا كردوه‌‪.‬‬ ‫ی یه‌كتر ‌‬ ‫ئه‌ستۆ ‌‬ ‫ێ‬ ‫یل‌‬ ‫ی زۆر ‌‬ ‫ی «كۆنتراس��كه‌«دا هه‌اڵیه‌ك ‌‬ ‫ی تلویزیۆن ‌‬ ‫ی دارابی‌‪ ،‬راحل‌و یوس��ف ئه‌مین‪ ،‬ل ‌ه به‌رنام ‌ه ‌‬ ‫ی وێن ‌ه ‌‬ ‫باڵو بوونه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌و‌ه بكات ك ‌ه ئه‌و وێنه‌كان ‌‬ ‫ی لێكرد ك ‌ه قبووڵ ‌‬ ‫ی بانگ كرد‌و داوا ‌‬ ‫ی ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی ئاگاه ‌‬ ‫ی دواتر بنك ‌ه ‌‬ ‫ی رۆژ ‌‬ ‫كه‌وته‌وه‌و به‌یان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی پۆلیس كارێك ‌‬ ‫ی وێن ‌ه ل ‌ه ئاڵبۆم ‌‬ ‫ی هه‌ڵگرتن ‌‬ ‫ی به‌وه‌دا نه‌نا‪ ،‬چونك ‌‬ ‫ی دان ‌‬ ‫ی «كۆنتراس��كه‌«‪ .‬ده‌س��تماڵچ ‌‬ ‫داو‌ه ب ‌ه به‌رنام ‌ه ‌‬ ‫نایاسایی‌یه‌‪.‬‬ ‫ی له‌م پێوه‌ندی‌یه‌دا ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی‬ ‫پێوی��س ب��وو من ئه‌و كار‌ه بكه‌م بۆ ئه‌وه‌یك ‌ه ئێم ‌ه بتوانین ب ‌ه ش��ێوه‌یه‌ك ئه‌م كار‌ه به‌ره‌وپێ��ش به‌رین‪ .‬ئه‌م كار‌ه ‌‬ ‫ی پێش ب ‌ه‬ ‫ی ل ‌ه كه‌س نه‌داوه‌‪ .‬ئێم ‌ه ده‌مانویس��ت ئه‌م به‌ربس��تان ‌ه بش��كێنین‌و ئه‌م رێگای ‌ه بكه‌ینه‌و‌ه بۆ ئه‌و‌ه ‌‬ ‫من زه‌ره‌ر ‌‬ ‫ی ئه‌م په‌روه‌نده‌ی ‌ه نه‌گیردرێ‌‪.‬‬ ‫به‌ره‌وپێشچوون ‌‬ ‫ی ئه‌و چه‌ك ‌ه بوو‬ ‫ی سه‌رچاو‌ه ‌‬ ‫ی دادستان بوو‪ ،‬روون بوونه‌و‌ه ‌‬ ‫ی ئیدیعانام ‌ه ‌‬ ‫ی ئاماد‌ه بوون ‌‬ ‫ی دیك ‌ه ك ‌ه رێخۆشكه‌ر ‌‬ ‫هه‌نگاوێك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی تیر ‌‬ ‫ی ك ‌ه پێ ‌‬ ‫ی بوون تیرۆریسته‌كان ئه‌و تیربارو كۆڵت ‌ه ‌‬ ‫ێ كوژرابوو‪ .‬هه‌روه‌ك پێش��تر گوێبیس��ت ‌‬ ‫یپ‌‬ ‫ی كورد ‌‬ ‫ك ‌ه رێبه‌ران ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ماشین دا به‌جێیان هێشتبوو‪ ،‬پۆلیس ئه‌و چه‌كان ‌ه ‌‬ ‫ی وه‌رزشی‌‌و ل ‌ه پیشانگایه‌ك ‌‬ ‫خه‌السیان ب ‌ه قوربانیانه‌و‌ه نابوو ل ‌ه جانتایه‌ك ‌‬ ‫ی كراو‌ه‬ ‫ی ك ‌ه شناسای ‌‬ ‫ێ ك ‌ه ئه‌و كۆڵت ‌ه ‌‬ ‫ی پێده‌زان ‌‬ ‫ی ئاگاه ‌‬ ‫ی یه‌كێك ل ‌ه هاوڕێیانیه‌و‌ه ل ‌ه ئیدار‌ه ‌‬ ‫دۆزیه‌وه‌‪ .‬لوبێرزیگمون ل ‌ه رێگا ‌‬ ‫ی ‪1979‬‬ ‫ی شۆڕش ‌‬ ‫ی دراوه‌و دوا ‌‬ ‫ی شاهه‌نشاه ‌‬ ‫ی ئه‌رته‌ش ‌‬ ‫ی ‪ 1972‬له‌الیه‌ن ئیسپانیاو‌ه ته‌حویل ‌‬ ‫ی ئه‌و چه‌كانه‌ی ‌ه ك ‌ه س��اڵ ‌‬ ‫ل ‌ه كۆ ‌‬ ‫ی ئێران‪.‬‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫كه‌وتۆت ‌ه ده‌ست ‌‬ ‫ی خۆیدا‬ ‫ی ئاڵمان ل ‌ه به‌رژه‌وه‌ند ‌‬ ‫ی میكۆنووس ده‌گات ‌ه باڵوكراوه‌كان‪ ،‬به‌اڵم ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی تیرۆره‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی چه‌ك ‌‬ ‫ی شناس��ای ‌‬ ‫باس�� ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆمیت ‌ه ‌‬ ‫ی ئێران رابگه‌یه‌نێت‪ .‬ئه‌م گومان ‌ه ل ‌ه نێو ئه‌ندامان ‌‬ ‫ی چه‌كه‌كان‌و به‌ستراوه‌ییان ب ‌ه ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫نه‌ده‌دیت ك ‌ه سه‌رچاو‌ه ‌‬ ‫ێ مه‌سه‌له‌ك ‌ه پوش‬ ‫ی ئاڵمان ده‌یه‌و ‌‬ ‫ی قوربانیه‌كانیشدا هه‌بوو ك ‌ه ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی (ل ‌ه تاراوگ ‌ه)‌و هه‌روه‌ها بنه‌ماڵ ‌ه ‌‬ ‫ی ئێران ‌‬ ‫ئوپوزیسیۆن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئاڵمان ‌‬ ‫ی الو ‌‬ ‫ی له‌گ ‌ه ‌ڵ رۆژنامه‌وانێك ‌‬ ‫ی زه‌ق بێته‌وه‌‪ .‬په‌رویز ده‌س��تماڵچ ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ێ ناو ‌‬ ‫به‌س��ه‌ر بكات‌و نایه‌و ‌‬


‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬ ‫ی بكاته‌وه‌‪ ،‬ئه‌ویش‬ ‫ی پێدابوو ك ‌ه باڵو ‌‬ ‫ی باڵونه‌كراوه‌و هێندێك هه‌واڵ ‌‬ ‫ی په‌یدا كردبوو‌و یه‌ك دوو جارێكیش وێن ‌ه ‌‬ ‫ناسیاو ‌‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫ی كردبوونه‌وه‌‪ .‬له‌م پێوه‌ندی‌یه‌دا ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی «بێسێڤ»دا باڵو ‌‬ ‫ی پڕتیراژ ‌‬ ‫ل ‌ه رۆژنام ‌ه ‌‬ ‫ی كردن‬ ‫ی خاڵ ‌‬ ‫ی سه‌وز ‌‬ ‫ی دارابی‌دا خه‌ریك ‌‬ ‫ی ئاغا ‌‬ ‫ی عه‌باس راحل بوو ك ‌ه ل ‌ه سه‌وزی‌فرۆش ‌‬ ‫یه‌كێك له‌م وێنانه‌‪ ،‬وێنه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ب ‌ه قوربانیانه‌و‌ه ناوه‌و كه‌س نیه‌تی‌‪ .‬ب ‌ه راست ‌‬ ‫ی خه‌الس�� ‌‬ ‫ی ئه‌و كه‌س��ه‌ی ‌ه ك ‌ه ب ‌ه ده‌مانچ ‌ه تیر ‌‬ ‫بوو‪ ،‬پێم وت ئه‌م ‌ه وێن ‌ه ‌‬ ‫ی ‪ 3‬دابه‌زاند‪.‬‬ ‫ی كردبوو‪ .‬ئه‌وان ئه‌م وتاره‌یان ل ‌ه الپه‌ڕ‌ه ‌‬ ‫خۆشم ئه‌م وێنانه‌م نه‌بوو‪ .‬ئێم ‌ه ئه‌م وێنه‌یه‌مان كۆپ ‌‬ ‫ی پێ‌ده‌دا‬ ‫ی بڕیار وابوو ل ‌ه الپه‌ڕ‌ه یه‌ك دا چاپ بكرێ‌‪ .‬هه‌واڵنێره‌ك ‌ه به‌ڵێن ‌‬ ‫ی له‌م كار‌ه زۆر زوێر ده‌بێ‌‪ ،‬چونك ‌‬ ‫ده‌ستمالچ ‌‬ ‫ی چه‌كه‌كه‌‌و‬ ‫ی ل ‌ه شناسای ‌‬ ‫ی ئه‌وه‌یك ‌ه ده‌س��تماڵچ ‌‬ ‫ی بۆ داده‌به‌زێنێ‌‪ .‬دوا ‌‬ ‫ئه‌مجاره‌یان حه‌تمه‌ن ل ‌ه الپه‌ڕ‌ه یه‌كدا هه‌واڵه‌كان ‌‬ ‫ی الودا ده‌چێ‌‪.‬‬ ‫ی هه‌واڵنێر ‌‬ ‫ێ ب ‌ه دوا ‌‬ ‫ی ئیسالمی‌یه‌و‌ه ئاگدار ده‌ب ‌‬ ‫ی ب ‌ه كۆمار ‌‬ ‫ی راسته‌وخۆ ‌‬ ‫پێوه‌ند ‌‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی مه‌كه‌ن‪ .‬من به‌ڵگه‌یه‌كم‬ ‫ی یه‌كدا دایبه‌زێنن چاپ ‌‬ ‫ێ ل ‌ه الپه‌ڕ‌ه ‌‬ ‫ێ بد‌هم‌و ئه‌گه‌ر ناتانه‌و ‌‬ ‫ێ ش��تێكتان پ ‌‬ ‫پێم وت ده‌مه‌و ‌‬ ‫ی‬ ‫ی میكۆنووسم ل ‌ه سه‌ره‌و‌ه ‌‬ ‫ی په‌روه‌ند‌ه ‌‬ ‫ی به‌م چه‌كه‌و‌ه نه‌بوو‪ .‬ژمار‌ه ‌‬ ‫له‌گ ‌ه ‌ڵ خۆم بردبوو ك ‌ه ب ‌ه هیچ شێوه‌یه‌ك پێوه‌ند ‌‬ ‫ی‬ ‫ئ��ه‌و به‌ڵگ ‌ه نووس��ی‌‪ .‬به‌ڵگه‌كه‌م ل�� ‌ه دووره‌و‌ه راگرت‌و پێم وت‪ :‬من ناتوانم ئه‌م به‌ڵگه‌ی ‌ه ب��ده‌م ب ‌ه ئێوه‌‪ .‬ئه‌م ‌ه ژمار‌ه ‌‬ ‫ی پۆلیس پرسیار بكه‌ن بزانن ئه‌م ‌ه‬ ‫په‌روه‌نده‌كه‌یه‌‪ ،‬من ده‌یخوێنمه‌وه‌و ئێو‌ه بینووسن‌و پاشان ل ‌ه پیوه‌ندیی‌ی ‌ه گشتی‌یه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی میكۆنووس ل ‌ه رێكه‌وت ‌‬ ‫ی میكۆنووس‪ ،‬كۆڵت ‌‬ ‫ی میكۆنووس�� ‌ه یان نا! ل ‌ه خۆمه‌و‌ه ژماره‌یه‌كم خوێنده‌وه‌‪ ،‬چه‌ك ‌‬ ‫په‌روه‌ند‌ه ‌‬ ‫ێ‬ ‫ێ تۆ ئه‌وه‌مان پ ‌‬ ‫ی وتم ده‌ب ‌‬ ‫ێ نه‌گوتن‪ .‬پێ ‌‬ ‫ێ فرۆشراو‌ه ئه‌مه‌م پ ‌‬ ‫ی شاهه‌نشاهی‌‪ ،‬ل ‌ه كو ‌‬ ‫‪1972‬وه‌و‌ه فرۆش��راو‌ه ب ‌ه ئه‌رته‌ش ‌‬ ‫ێ له‌گ ‌ه ‌ڵ به‌رپرسه‌كه‌م قس ‌ه بكه‌م‪ ،‬ئه‌م‬ ‫ی نه‌خێر وانابێ‌‪ ،‬من ده‌ب ‌‬ ‫ی پێیان وتم نه‌ڵێم‪ .‬گوت ‌‬ ‫ی نیه‌‪ ،‬چونك ‌‬ ‫بڵێی‌‪ .‬وتم ئیمكان ‌‬ ‫ێ داوم‬ ‫ی ك ‌ه ئه‌و به‌ڵگه‌یان پ ‌‬ ‫به‌ڵگه‌ی ‌ه زۆر گرینگه‌‪ .‬وتم ناتوانم به‌اڵم ده‌توانم كارێك بكه‌م‪ .‬من له‌گ ‌ه ‌ڵ ئه‌و كه‌س��ان ‌ه ‌‬ ‫ێ ل ‌ه‬ ‫ی بوون من ب ‌ه فاكس بۆتان ده‌نێرم‪ .‬به‌اڵم مه‌رجێكم هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌ویش ئه‌وه‌ی ‌ه ك ‌ه ده‌ب ‌‬ ‫قس ‌ه ده‌كه‌م‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئه‌وان راز ‌‬ ‫ێ نه‌دابووم‪.‬‬ ‫یپ‌‬ ‫ی كه‌س ئه‌و به‌ڵگه‌ی ‌ه ‌‬ ‫الپه‌ڕ‌ه یه‌ك دایبه‌زێنن‪ .‬ل ‌ه خۆڕا ئه‌و شته‌م ده‌گوت‪ ،‬چونك ‌‬ ‫ی كردوو رازییه‌‪.‬‬ ‫ی به‌رپرسه‌كه‌م قبووڵ ‌‬ ‫ی باش�� ‌ه بزانم به‌رپرس��ه‌كه‌م چی‌ده‌ڵێ‌‪ :‬پاش چه‌ند ده‌قیقه‌یه‌ك هاته‌وه‌و وت ‌‬ ‫وت ‌‬ ‫ی كاتژمێرێك ته‌له‌فوونم بۆ كرده‌وه‌و پێم وت ناهێڵن من ئه‌و به‌ڵگ ‌ه بده‌م ب ‌ه ئێوه‌‪ .‬به‌اڵم‬ ‫منیش رۆیشتمه‌و‌ه ماڵێ‌و دوا ‌‬ ‫ی بینێره‌‪ .‬منیش ب ‌ه ده‌سخه‌ت نووسیم‪:‬‬ ‫ی ئه‌و به‌ڵگه‌یه‌تان بۆ بنێرم‪ ،‬ده‌تانه‌وێ‌؟! وت ‌‬ ‫ی ده‌سخه‌ت ‌‬ ‫مۆڵه‌تیان داوم نوسخه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی ئیسپانیا‬ ‫ی ‪1972‬وه‌و‌ه ب ‌ه جێ ‌‬ ‫ی فاڵنه‌و ل ‌ه ساڵ ‌‬ ‫ی ژمار‌ه سریاڵ ‌‬ ‫ی فاڵن ل ‌ه ئێرانه‌و‌ه هاتوه‌و خاوه‌ن ‌‬ ‫ی ژمار‌ه ئه‌وه‌نده‌‪ ،‬كۆڵت ‌‬ ‫چه‌ك ‌‬ ‫نووسیم ئاڵمان‪ .‬زانیاری‌یه‌كان راست بوون‪ ،‬ته‌نیا واڵته‌ك ‌ه هه‌ڵ ‌ه بوو‪.‬‬ ‫ی زه‌نگیان بۆ لێدام‪ .‬دیتم لوبێرزیگمون‪ ،‬ئه‌و دۆس��ته‌م بوو ك ‌ه ل ‌ه تلویزیۆن‬ ‫ی به‌یان ‌‬ ‫ی دووش��ه‌مم ‌ه بوو كاتژمێر ‪‌ 6‬‬ ‫رۆژ ‌‬ ‫ی «بێسێڤ» ل ‌ه الپه‌ڕ‌ه یه‌ك‬ ‫ی رۆژنام ‌ه ‌‬ ‫ی بووه‌؟ وت ‌‬ ‫ی هیچت بیس��تووه‌؟ وتم نا چ ‌‬ ‫ی وتم ده‌س��تماڵچ ‌‬ ‫ی ده‌كرد‪ ،‬پێ ‌‬ ‫كار ‌‬ ‫ی داو‌ه ب ‌ه ئێران!!‌و ئه‌م راپۆرت ‌ه ل ‌ه ئاسۆش��یتێدپرێس‌و زۆر ل ‌ه‬ ‫ی ئاڵمان چه‌كه‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی باڵو كردۆته‌و‌ه ك ‌ه ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫دا هه‌واڵێك ‌‬ ‫ی دونیا باڵو كراوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫رۆژنامه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی دژكرده‌و‌ه ‌‬ ‫ی نادروست بوو ب ‌ه هۆ ‌‬ ‫ی ئه‌م هه‌واڵ ‌ه ل ‌ه هه‌واڵده‌ر‌ه نێونه‌ته‌وه‌یی‌یه‌كاندا ب ‌ه شێوه‌یه‌ك ‌‬ ‫باڵوبوونه‌و‌ه ‌‬ ‫ی ك ‌ه ل ‌ه‬ ‫ی چاپه‌مه‌نی‌دا ده‌ڵێ‌‪ :‬راست ‌ه ك ‌ه ئه‌و كۆڵت ‌ه ‌‬ ‫ی ئاڵمان ل ‌ه كۆنفرانسیك ‌‬ ‫ی گش��تی ‌‬ ‫ئاڵمان‪ .‬كاتژمێرێك دواتر دادس��تان ‌‬ ‫ی ئێران دراو‌ه‬ ‫ی ‪1972‬دا ته‌حویل ‌‬ ‫ی ئیس�لامی‌یه‌و‌ه هاتووه‌و ل ‌ه ساڵ ‌‬ ‫ێ وه‌رگیراو‌ه ل ‌ه كۆمار ‌‬ ‫یل‌‬ ‫ی میكۆنووس دا كه‌ڵك ‌‬ ‫تیرۆر ‌‬ ‫ی ئاڵمان داو‌ه ئیسپانیای ‌ه نه‌ك ئاڵمان‪.‬‬ ‫ی ب ‌ه ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫به‌اڵم ده‌وڵه‌تێك ك ‌ه ئه‌م كۆڵت ‌ه ‌‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی میكۆنووس ل ‌ه ئێرانه‌و‌ه هاتووه‌‪.‬‬ ‫ی تیرۆر ‌‬ ‫ی راشكاوانه‌دا رایگه‌یاند ك ‌ه چه‌ك ‌‬ ‫ی ئاڵمان ل ‌ه هه‌ڵوێستێك ‌‬ ‫ی گشتی ‌‬ ‫دادستان ‌‬ ‫ی گرینگ‌و به‌رچاو‬ ‫ی میكۆنووس ل ‌ه ئێرانه‌و‌ه هاتوو‌ه خاڵێك ‌‬ ‫ی تیرۆر ‌‬ ‫ی ئاڵمان به‌وه‌یك ‌ه چه‌ك ‌‬ ‫ی گشتی ‌‬ ‫ی دادستان ‌‬ ‫دانپێدانان ‌‬ ‫ی ئه‌م رووداوه‌دا‪.‬‬ ‫بوو ل ‌ه په‌روه‌ند‌ه ‌‬ ‫ ‬

‫‪29‬‬


‫‪30‬‬

‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬

‫‪٧‬‬

‫ل ‌ه بێرلین‬ ‫داهێشتا‬ ‫دادوه‌ر هه‌یه‬

‫ئیدیعانام ‌ه ‌ی دادستان ‌ی ائڵمان‬

‫ی ئاماد‌ه‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی م ‌هی‌دا دادس��تان ئیدیعانام ‌ه ‌‬ ‫ی میكۆنووس ل ‌ه مانگ ‌‬ ‫ی تیرۆر ‌‬ ‫ی به‌ڕێوه‌چوون ‌‬ ‫نزیك ب ‌ه حه‌وت مانگ دوا ‌‬ ‫ی له‌سه‌ر‬ ‫ی خۆی‌دا ئاماژه‌و پێداگر ‌‬ ‫ی ‪‌ 1993‬‬ ‫ی ساڵ ‌‬ ‫ی كرد‪ .‬دادستان ل ‌ه ئیدیعانام ‌ه ‌‬ ‫ی بێرلین ‌‬ ‫ی به‌رز ‌‬ ‫كرد‌و پێش��كه‌ش ب ‌ه دادگا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی میكۆنووس ل ‌ه الیه‌ن كاربه‌ده‌ستان ‌‬ ‫ی ئێران ل ‌ه ریستوران ‌‬ ‫ی كوردس��تان ‌‬ ‫ی دێموكرات ‌‬ ‫ی حیزب ‌‬ ‫ی رێبه‌ران ‌‬ ‫ی تیرۆر ‌‬ ‫گه‌اڵڵه‌داڕێژ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی تیرۆریزم ‌‬ ‫ی ئاڵمان باس ‌‬ ‫ی بۆ یه‌كه‌مین جار دادس��تان ‌‬ ‫ی جیهان ‌‬ ‫ی دووهه‌مین ش��ه‌ڕ ‌‬ ‫ی ئێران كرد‪ .‬دوا ‌‬ ‫ی ئیس�لامی ‌‬ ‫كۆمار ‌‬ ‫ی هێنای ‌ه گۆڕێ‌‪.‬‬ ‫ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی په‌نابه‌ران ل ‌ه بێرلین» ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫ی كانون ‌‬ ‫ی «به‌رپرس ‌‬ ‫حه‌مید نه‌وزه‌ر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ئیتالعات ‌‬ ‫ێ ك ‌ه وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی ده‌یس��ه‌لمێن ‌‬ ‫ی ئه‌م تیرۆر‌ه ناس��راو دادس��تان وت ‌‬ ‫ی ئێران وه‌ك به‌ڕێوه‌به‌ر ‌‬ ‫ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی ئه‌م كاره‌سات ‌ه بوون‪.‬‬ ‫ی فه‌الحیان» به‌ڕێوه‌به‌ر ‌‬ ‫ی «عه‌ل ‌‬ ‫ئیسالمی‌‌و وه‌زیره‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی قبوو ‌ڵ كرد‌و كار‌ه سه‌ره‌تایی‌یه‌كان ‌‬ ‫ی دادستان ‌‬ ‫ی بێرلین ئیدیعانام ‌ه ‌‬ ‫ی به‌رز ‌‬ ‫ێ حه‌وتوو لێكۆڵینه‌و‌ه دادگا ‌‬ ‫ی نزیك ب ‌ه س ‌‬ ‫دوا ‌‬ ‫ی ل ‌ه هه‌وڵ‌دابوو‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی كرا‪ .‬ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی دادگا دیار ‌‬ ‫ی ده‌سپێكردن ‌‬ ‫ی ‪ 1993‬وه‌ك رۆژ ‌‬ ‫ی ئۆكتۆبر ‌‬ ‫دادگا رێكخرا‪‌ 28 .‬‬ ‫ی دادگادا ئاماد‌ه بوون گه‌لێك‬ ‫ی ل ‌ه به‌رانبه‌ر به‌ڕێوه‌نه‌چوون ‌‬ ‫ی ئیس�لام ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی دادگا بگرێ‌‪ .‬رێبه‌ران ‌‬ ‫پێش ب ‌ه به‌ڕێوه‌چوون ‌‬ ‫ی ئاڵمان چووبوو‌ه ده‌رێ‌‪.‬‬ ‫ی ئیسرائیل بده‌ن‪ .‬به‌اڵم كار ل ‌ه ده‌ست ‌‬ ‫ئیمتیاز ب ‌ه ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی له‌م پێوه‌ندی‌یه‌دا ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫حه‌مید نه‌وزه‌ر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دیك ‌ه راسته‌وخۆ هاتن ‌ه ئاڵمان بۆ ئه‌و‌ه ‌‬ ‫ی فه‌الحیان له‌گ ‌ه ‌ڵ تاقمێك ‌‬ ‫ی دادگا عه‌ل ‌‬ ‫ێ حه‌وتوو پێش ل ‌ه ده‌س��تپێكردن ‌‬ ‫س�� ‌‬ ‫ی لێكردبوو بۆ هێندێك‬ ‫ی ئاڵمان گوتی‌‪ :‬فه‌الحیان چوارجار داوا ‌‬ ‫ی راوێژكار ل ‌ه ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ئیمتیاز بده‌ن‪ .‬ئیشمیت باوئێر وه‌زیر ‌‬ ‫ی ئازاد بكات‌و هێندێك‬ ‫ی ئیسرائیل ‌‬ ‫ی ئاڵمان بدات‪ :‬بارمته‌كان ئازاد بكات‪ ،‬ئیمتیاز ب ‌ه ئیسرائیل بدات‪ ،‬بارمته‌كان ‌‬ ‫شت یارمه‌تی ‌‬ ‫ی دادوه‌ری‌‌و ئێم ‌ه‬ ‫ی ده‌زگا ‌‬ ‫ی دیك ‌ه بكه‌ن ك ‌ه ئه‌وان ل ‌ه واڵمدا وتبوویان‪:‬كار ل ‌ه ده‌س��تیان چۆت ‌ه ده‌رێ‌‌و كه‌وتۆت ‌ه ده‌ست ‌‬ ‫كار ‌‬ ‫ناتوانین هیچ گوشارێكیان بخه‌ین ‌ه سه‌ر‪.‬‬ ‫ی ئیبراهیم زاد‌ه ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫مێهد ‌‬ ‫ی‬ ‫ی رێكخراو‌ه ئه‌منییه‌تی‌یه‌كان بوو‪ ،‬دان ‌‬ ‫ی رێكخس��تن ‌‬ ‫ی «هیلمۆت كۆڵ‌«دا وه‌زیر ‌‬ ‫ی ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ئیش��میت باوئیر ك ‌ه ل ‌ه كات ‌‬ ‫ی‬ ‫ێ كردو‌ه ك ‌ه پێش ب ‌ه به‌ڕێوه‌چوون ‌‬ ‫یل‌‬ ‫ی خۆیدا بۆ ئاڵمان داوا ‌‬ ‫ی ‪‌ 1993‬‬ ‫ی ئۆكتۆبر ‌‬ ‫ی فه‌الحیان ل ‌ه سه‌فه‌ر ‌‬ ‫به‌وه‌دا نا ك ‌ه عه‌ل ‌‬ ‫دادگا بگرێ‌‪:‬‬ ‫ی ئیشمیت‬ ‫ی دان ‌‬ ‫ی سه‌رنج‌و تێڕامان بوو‌و ل ‌ه شایه‌ت ‌‬ ‫ی ئێران بۆ مه‌عامه‌ل ‌ه له‌گ ‌ه ‌ڵ ئاڵمان زۆرجێ ‌‬ ‫ئه‌وه‌یك ‌ه ل ‌ه پێش��نیاره‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ك ‌ه ل ‌ه ده‌ست ‌‬ ‫ی ئیسرائیل ‌‬ ‫ی ئاماد‌ه بوو ژماره‌یه‌ك ل ‌ه بارمته‌كان ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫باوئێر ل ‌ه دادگاش دا ده‌ركه‌وت ئه‌و‌ه بوو ك ‌ه كۆمار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ب ‌ه خه‌ت ‌‬ ‫ی له‌گ ‌ه ‌ڵ ئیسرائیل ‌‬ ‫ی وتووێژ ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫حیزبوڵاڵ دیل بوون ئازاد بكات‪ .‬ئه‌و‌ه ل ‌ه دۆخێكدا بوو ك ‌ه زۆرجار كۆمار ‌‬ ‫ی ناوبردبوو‪.‬‬ ‫ی نیزامیی‌ئیسالم ‌‬ ‫سوور ‌‬ ‫ی دادگا ئه‌م‬ ‫ی ل ‌ه به‌ڕێوه‌چوون ‌‬ ‫ی ئاڵمان بۆ پێشگیر ‌‬ ‫ی ئه‌م واڵت ‌ه ل ‌ه ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی ئه‌منیه‌ت ‌‬ ‫ی ئیسالمی‌‌و وه‌زیر ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫داواكار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كورددا نه‌بوو‌ه بۆچ ‌‬ ‫ی رێبه‌ران ‌‬ ‫ی ل ‌ه تیرۆر ‌‬ ‫ی ئێران ده‌ست ‌‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی درووست كرد ك ‌ه ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫پرس��یار‌ه ‌‬ ‫ی ئه‌م دادگایه‌یه‌و ئاماده‌ی ‌ه ئیمتیازگه‌لێك بدا‪.‬‬ ‫ی به‌ڕێوه‌نه‌چوون ‌‬ ‫خوازیار ‌‬ ‫ی كراو‬ ‫ی دیار ‌‬ ‫ی ده‌كرد‪ .‬بۆ هه‌ركام ل ‌ه تۆمه‌تب��اره‌كان دوو پارێزه‌ر ‌‬ ‫ی به‌رگ��ر ‌‬ ‫ی قۆڵبه‌س��كراو خۆیان ئاماد‌ه ‌‬ ‫تۆمه‌تباران ‌‬ ‫ی ئاڵمان هه‌ڵبژێردرا‪.‬‬ ‫(تسخیری‌) ل ‌ه باشترین پارێزه‌ره‌كان ‌‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫حه‌مید نه‌وزه‌ر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی وه‌ك دادگا ‌‬ ‫ی بوون‌و زۆربه‌یان ل ‌ه دادگاگه‌لێك ‌‬ ‫ی جه‌نای ‌‬ ‫ی میكۆنووس ل ‌ه به‌ناوبانگترین پارێزه‌ره‌كان ‌‬ ‫ی دادگا ‌‬ ‫پارێزه‌ره‌كان ‌‬


‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬ ‫ی تۆمه‌تباره‌كانیان ده‌كرد‪.‬‬ ‫میكۆنووس پارێزه‌ر ‌‬ ‫ی هه‌بوو‪.‬‬ ‫ی دیكه‌ش ‌‬ ‫ی دیاری‌كراو (تسخیری‌)‪ ،‬پارێزه‌رێك ‌‬ ‫ی جیا ل ‌ه دوو پارێزه‌ر ‌‬ ‫ی داراب ‌‬ ‫كازم ‌‬ ‫ێ ده‌یدا؟‬ ‫ی ئه‌م پارێزه‌ر‌ه گرانقیمه‌تان ‌ه ك ‌‬ ‫پرسیار ئه‌مه‌ی ‌ه ك ‌ه خه‌رج ‌‬ ‫ی ئاڵمان‬ ‫ی دارابی‌‪ ،‬یه‌كێك ل ‌ه گرانقیمه‌تترین پارێزه‌ره‌كان ‌‬ ‫ی س��ێهه‌م ‌‬ ‫ی له‌م پێوه‌ندی‌یه‌دا ده‌ڵێ‌‪ :‬پارێزه‌ر ‌‬ ‫حه‌مید نه‌وزه‌ر ‌‬ ‫ێ‬ ‫ی وه‌رگرتبێ‌‪ .‬ئه‌م ‌ه بوو ك ‌ه كه‌س ‌‬ ‫ێ یه‌ك میلیۆن مارك ‌‬ ‫ێ ـ چوار ساڵ ‌ه بۆ نموون ‌ه ده‌ب ‌‬ ‫بوو‪ .‬شاره‌زایان ده‌یانگوت‪ :‬بۆ ئه‌م س ‌‬ ‫ی ئه‌م خه‌رجان ‌ه دابین بكا‪.‬‬ ‫ی ئێران نه‌یده‌توان ‌‬ ‫جیا ل ‌ه ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ ‬

‫‪٨‬‬

‫ل ‌ه بێرلین‬ ‫داهێشتا‬ ‫دادوه‌ر هه‌یه‬

‫ده‌سپێكردن ‌ی دادگا��ی ‌ی‬

‫ی خوێنده‌وه‌‪.‬‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی كردو دادستان ئیدیعانامه‌ ‌‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی به‌ كاره‌كان ‌‬ ‫ی سه‌رجه‌م ئه‌و گوشارانه‌ دادگا ده‌ست ‌‬ ‫س��ه‌ره‌ڕا ‌‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫له‌م پێوه‌ندی‌یه‌دا حه‌مید نه‌وزه‌ر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی هات ‌ه گۆڕێ‌‌و ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی ئیدعانامه‌یه‌ك تیرۆریزم ‌‬ ‫ی جیهانی‌ به‌ گوێره‌ ‌‬ ‫ی ش��ه‌ڕی‌ دووهه‌م ‌‬ ‫دوا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئێران وه‌ك به‌ڕێوه‌به‌ری‌ ئه‌م تیرۆره‌ ناس��را‌و دادس��تان وتی‌ ك ‌ه ده‌یس��ه‌ڵمێنێ‌ كه‌ وه‌زاره‌تی‌ كۆمار ‌‬ ‫ئیس�لام ‌‬ ‫ی ئیسالمی‌یه‌‪،‬‬ ‫ی ره‌سمی‌ كۆمار ‌‬ ‫ی فه‌الحیان» كه‌ ئه‌ندامی‌ هه‌یئه‌تی‌ ده‌وڵه‌ته‌‌و ئۆرگانێك ‌‬ ‫ئیسالمیی‌‌و وه‌زیره‌ك ‌ه «عه‌ل ‌‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری‌ ئه‌م رووداوه‌ن‪.‬‬ ‫ی دێهكوردی‌ «شۆهره‌ به‌دیع» وه‌ك شایه‌تی‌ یه‌كه‌م بانگ كرای ‌ه دادگا‪:‬‬ ‫ی نوور ‌‬ ‫هاوسه‌ر ‌‬ ‫شوهره‌ به‌دیع ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫ی‬ ‫ی دادگاو‌ه تا كۆتایی‌ دادگا‪ ،‬به‌ جل ‌‬ ‫ی یه‌كه‌م ‌‬ ‫ی خصوصی‌) هه‌ر له‌ رۆژ ‌‬ ‫من وه‌ك ش��كایه‌تكه‌ری‌ تایبه‌تی‌ (ش��اك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی شایه‌ت ‌‬ ‫ی یه‌كه‌می‌ دادگا‪ ،‬دادوه‌ره‌كان بڕیاریاندا یه‌كه‌م شایه‌ت بانگهێشتی‌ شوێن ‌‬ ‫ره‌شه‌وه‌ له‌وێ‌ بووم‪ .‬ل ‌ه رۆژه‌كان ‌‬ ‫ی شتێك جیا له‌ راستی‌یه‌كان‬ ‫ی ده‌مزان ‌‬ ‫دان بكه‌ن‌و ئه‌و كه‌س��ه‌ش من بووم ك ‌ه زۆریش ئاماده‌ نه‌بووم‪ .‬به‌اڵم چونك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كار كار ‌‬ ‫ناڵێم‪ ،‬ده‌س��به‌جێ‌ رۆیشتم‌و ده‌ستم كرد به‌ واڵمدانه‌وه‌‪ .‬هه‌ر له‌و كاته‌و‌ه كه‌ ته‌له‌فونم بۆ كرابوو‪ ،‬ده‌مزان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌و ده‌نگۆیانه‌م ره‌تكرده‌وه‌و ل ‌ه دادگا كۆمار ‌‬ ‫ی ئێرانه‌و له‌ هه‌موو شوێنێك ئه‌وه‌م گوت‌و هه‌موو ‌‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫كۆمار ‌‬ ‫ی دادگا ورد بوومه‌وه‌‪.‬‬ ‫ی ناوزه‌د كرد‪ .‬به‌ سه‌رنجه‌وه‌ له‌ ره‌وت ‌‬ ‫ئیسالمیم وه‌ك تاوانباری‌ سه‌ره‌ك ‌‬ ‫ی رووداوه‌كه‌یان‬ ‫ی خاتوو شۆهره‌ به‌دیع دا ئه‌وانه‌ی‌ وا له‌ تیرۆره‌كه‌دا رزگاریان ببوو‪ ،‬شایه‌تی‌یان دا‌و ب ‌ه ورد ‌‬ ‫ب ‌ه دوا ‌‬ ‫ی دادوه‌ره‌كان‌و دادستان شوێنی‌ له‌سه‌ر هه‌موو الیه‌ك دانابوو‪.‬‬ ‫گێڕایه‌وه‌‪ .‬وردبینی‌‌و دادپه‌روه‌ر ‌‬ ‫شوهره‌ به‌دیع ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫ی ب ‌ه‬ ‫ی شه‌ریف‌و مرۆڤدۆست‪ ،‬دادپه‌روه‌رو وردبین بوون‪ .‬به‌ تایبه‌ت سه‌رۆكی‌ دادگا ناوبانگ ‌‬ ‫دادوه‌ره‌كان مرۆڤگه‌لێك ‌‬ ‫ی دادگاكانی‌ ئاڵمان ده‌ركردبوو‪.‬‬ ‫گه‌وره‌ترین‌و دادپه‌روه‌رترین دادوه‌ر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی میكۆنووس رۆڵ ‌‬ ‫ی دادگا ‌‬ ‫ل ‌ه نێو زیاتر ل ‌ه ‪ 180‬ش��ایه‌ت دا‪ ،‬ش��ایه‌تی‌ دانی‌ دووكه‌س ل ‌ه الیه‌ن ‌ه جۆراوجۆره‌كان ‌‬ ‫ی ئیسالمی‌‌و‬ ‫ی هه‌بوو‪ .‬یه‌كیان ئه‌بولحه‌سه‌ن به‌نی‌س��ه‌در‪ ،‬یه‌كه‌م سه‌رۆك كۆماری‌ كۆمار ‌‬ ‫س��ه‌ره‌كی‌‌و روونكه‌ره‌و‌ه ‌‬ ‫ی ئیسالمی‌ بوو ك ‌ه‬ ‫ئه‌ویتریان «ئه‌بولقاس��م مسباحی‌« ناسراو ب ‌ه فه‌رهاد یان شایه‌تی‌ ئیتالعات‌و ئه‌منییه‌تی‌ كۆمار ‌‬ ‫ی هه‌یه‌ له‌ ئێران هه‌اڵت‌و له‌ رێگای‌ به‌نی‌سه‌دره‌وه‌ به‌ دادگا ناسراو‬ ‫ی پێزانین به‌وه‌یك ‌ه دیكوژن‌و به‌رنامه‌یان بۆ ‌‬ ‫دوا ‌‬ ‫ی دا‪.‬‬ ‫شایه‌ت ‌‬ ‫شۆهره‌ به‌دیع ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫ی ب ‌ه به‌ره‌وپێش چوونی‌ دادگا دا كه‌ من‌و‬ ‫ی یارمه‌ت ‌‬ ‫ی سه‌رنجراكێشی‌ گێڕا‌و زۆر ‌‬ ‫ی به‌نی‌سه‌در رۆڵێك ‌‬ ‫ی ئاغا ‌‬ ‫به‌راست ‌‬

‫‪31‬‬


‫‪32‬‬

‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬ ‫ی روون ده‌كرده‌وه‌‪.‬‬ ‫ێ هیچ هه‌ڵوێستێك كێشه‌كانی‌ ب ‌ه جوان ‌‬ ‫ی سپاس ده‌كه‌ین ك ‌ه ب ‌‬ ‫كچه‌كه‌م وه‌ك خۆمان زۆر ‌‬ ‫ی خۆیه‌و‌ه هێندێك‬ ‫به‌نی‌س��ه‌در له‌ رۆژنامه‌یه‌كه‌یدا «انقالب اسالمی‌ در هجرت» له‌ زمان یه‌كێك له‌ سه‌رچاوه‌كان ‌‬ ‫ی راكێشا‌و‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی بۆال ‌‬ ‫ی دادستان ‌‬ ‫ی باڵوكرده‌وه‌ كه‌ س��ه‌رنج ‌‬ ‫زانیاری‌ س��ه‌باره‌ت ب ‌ه تیرۆری‌ میكۆنووس‌و به‌رێوه‌به‌ران ‌‬ ‫داوای‌ لێكرا بۆ شایه‌تی‌ دان بچێت ‌ه دادگا‪.‬‬ ‫حه‌مید نه‌وزه‌ری‌ له‌م پێوه‌ندی‌یه‌دا ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫ی ك ‌ه ل ‌ه رێگای‌ هێندێك‬ ‫ی بوو‌و هه‌روه‌ها ئه‌و زانیاری‌یانه‌ی‌ خۆ ‌‬ ‫ی پێ ‌‬ ‫ی كه‌ مسباح ‌‬ ‫به‌نی‌سه‌در به‌شێك له‌و زانیارییانه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كرد‌و بۆ ئه‌وه‌ ‌‬ ‫ێ سه‌رچاوه‌ قسه‌ ‌‬ ‫ی دیكه‌و‌ه به‌ ده‌ستی‌ هێنابوو‪ ،‬پێشكه‌ش به‌ دادگای‌ كرد‪ .‬به‌نی‌سه‌در له‌ س ‌‬ ‫سه‌رچاوه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌منییه‌ت كار ‌‬ ‫ڵ رێكخراو ‌‬ ‫ی ‪ C‬ك ‌ه له‌گ ‌ه ‌‬ ‫ێ به‌ «‪ »A.B.C‬ناوی‌ س��ه‌رچاه‌كانی‌ ده‌هێنا‪ .‬سه‌رچاوه‌ ‌‬ ‫ناویان نه‌هێن ‌‬ ‫ده‌كرد‌و توانی‌بوو له‌ ئێران هه‌ڵبێ‌‪ ،‬ئه‌بولقاس��م مسباحی‌ بوو‪ .‬به‌نی‌ سه‌در پێوه‌ندی‌یه‌كی‌ ل ‌ه نێوان دادستان‌و مسباحی‌دا‬ ‫ساز كرد‪.‬‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫ی كێ‌یه‌؟! له‌م پێوه‌ندی‌یه‌دا په‌رویز ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی ‪ C‬یان ئه‌بولقاسم مسباح ‌‬ ‫به‌اڵم شایه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی واڵت بوو‌و یه‌كێك ل ‌ه دامه‌زرێنه‌ران ‌‬ ‫ی رێژیم له‌ ده‌ره‌وه‌ ‌‬ ‫ی تۆری‌ تیرۆریزم ‌‬ ‫ی ل ‌ه سه‌ره‌وه‌ی‌ رێكخستن ‌‬ ‫ئاغای‌ مسباح ‌‬ ‫ڵ چه‌ند كه‌سێك‬ ‫ی ئیمامی‌ بوو‌و هه‌روه‌ها له‌گه‌ ‌‬ ‫ی گیانی‌ ب ‌ه گیانی‌ سه‌عید ‌‬ ‫ده‌زگای‌ ئیتالعات‌و ئه‌منییه‌تی‌ ئێران‌و هاوڕێ ‌‬ ‫ی كردبوو‪.‬‬ ‫ی واڵت تیرۆریان به‌ڕێو‌ه بردووه‌ قسه‌ ‌‬ ‫له‌و كه‌سانه‌ی‌ كه‌ ل ‌ه ده‌ره‌وه‌ ‌‬ ‫ی ته‌مه‌ن بوو‌و یه‌كێك ل ‌ه پارێزه‌رانی‌ ئایه‌توڵاڵ‬ ‫ی ‪79‬دا ‪ 22‬س��اڵ ‌‬ ‫ئه‌بولقاس��م مس��باحی‌ ل ‌ه كاتی‌ سه‌ركه‌وتنی‌ شۆڕش ‌‬ ‫ی بۆ پاریس‪ .‬ل ‌ه‬ ‫ی نارد ‌‬ ‫ڵ دواتر ئایه‌توڵاڵ خومه‌ین�� ‌‬ ‫ی تاران‌و دوو س��ا ‌‬ ‫ی پادگانێك ‌‬ ‫خومه‌ین��ی‌ بوو‪ .‬پاش��ان به‌ فه‌رمانده‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی فه‌ڕانسه‌‪ ،‬مسباح ‌‬ ‫ی فه‌ڕانس ‌ه ب ‌ه گومانی‌ به‌شداری‌ كردن له‌ بۆمب دانانه‌ووه‌كان ‌‬ ‫ی زایینی‌دا ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی ‪‌ 1980‬‬ ‫نێوه‌ڕاس��ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئێرانه‌و‌ه ل ‌ه هامبۆرگ گرت‪ .‬ئاغای‌ مس��باح ‌‬ ‫ی ب ‌ه باڵوێزخانه‌ ‌‬ ‫له‌و واڵته‌ ده‌ركرد‪ .‬ئه‌بولقاس��م چوو‌ه ئاڵمان‌و پێوه‌ند ‌‬ ‫ی ئه‌م‬ ‫ی رۆژئاوا پێكهێنا‪ .‬ناوبراو له‌ دادگادا وتی‌‪ :‬ئه‌ندامه‌كان ‌‬ ‫ی ‪1985‬و‪86‬دا تۆرێكی‌ تیرۆریس��تی‌ ل ‌ه ئورووپا ‌‬ ‫له‌ س��اڵه‌كان ‌‬ ‫ی رۆژئاوا‬ ‫تۆڕ‌ه تیرۆریس��تی‌یه‌ ل ‌ه رێگای‌ مزگه‌وته‌كانه‌وه‌ كۆ ده‌كرانه‌وه‌و كۆمه‌ڵه‌ی‌ خوێندكارانی‌ موس��وڵمان ل ‌ه ئورووپا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كاره‌كانی‌ ده‌كرد‪ .‬ئاغا ‌‬ ‫ی ل ‌ه س��ه‌رۆكایه‌تی‌ هه‌یئه‌ته‌كه‌ی‌دا ب��وو به‌ڕێوه‌به‌ری ‌‬ ‫ی داراب ‌‬ ‫هه‌ر ئه‌و رێكخراوه‌ی‌ ك ‌ه كازم ‌‬ ‫ی گه‌ڕایه‌و‌ه ئێران‬ ‫ی تۆڕی‌ تیرۆر له‌ ئورووپا‪ ،‬به‌ بڕیاری‌ خومه‌ین ‌‬ ‫ی پێكهێنان ‌‬ ‫مسباحی‌ له‌ دادگادا شایه‌تی‌ ئه‌وه‌یدا كه‌ دوا ‌‬ ‫ی دیكه‌ بكا‪ .‬مسباحی‌ ده‌ڵی‌‪ :‬ل ‌ه باسه‌كانمان‬ ‫ی كه‌سان ‌‬ ‫تا سه‌باره‌ت ب ‌ه ئامانجه‌كانی‌ وه‌زاره‌تی‌ ئیتالعات‌و ئه‌منیه‌ت هاوكار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئیتالعات دوو بۆچ��وون هه‌بو‪ :‬یه‌كیان ئه‌وه‌یكه‌ ئه‌م ئۆرگان ‌ه وه‌ك چاووگوێ ‌‬ ‫ی وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫دا س��ه‌باره‌ت ب ‌ه ئامانجه‌كان ‌‬ ‫ی رێژیمه‌وه‌و‬ ‫ێ به‌س��ه‌ر نه‌یاران ‌‬ ‫كۆماری‌ ئیس�لامی‌ كار بكا‌و ئه‌وتریان ی‌ئه‌وه‌یكه‌ ده‌بێ‌ ئه‌م ئورگان ‌ه وه‌ك كوتكێك واب ‌‬ ‫مێشكیان بپرژێنێ‌‪.‬‬ ‫ی ئوپوزیسیۆن»‪.‬‬ ‫ی دووهه‌م بوو «سه‌ركوت ‌‬ ‫ی له‌سه‌ر ڕا ‌‬ ‫ی ئاغای‌ مسباحی‌ ئایه‌توڵاڵ خومه‌ین ‌‬ ‫ب ‌ه پێی‌ شایه‌تی‌ دانه‌كه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ڵ ئه‌وه‌یكه‌ س��ه‌عید حه‌جاریان یه‌كێك ل ‌ه دامه‌زرێنه‌ران ‌‬ ‫ی له‌گه‌ ‌‬ ‫ی ئه‌بولقاسم مسباح ‌‬ ‫ئه‌م به‌ش�� ‌ه له‌ قسه‌كان ‌‬ ‫ی ئێران «ایس��نا»دا ل ‌ه‬ ‫ی خوێندكاران ‌‬ ‫ڵ هه‌واڵنێر ‌‬ ‫ی ئێران ل ‌ه وتووێژێكدا له‌گه‌ ‌‬ ‫ی ئیس�لامی ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ئیتالعات‌و ئه‌منیه‌ت ‌‬ ‫ی ‪ 1384‬كردبوو‪ ،‬راس��ت وه‌ك یه‌ك ده‌چوون‪ .‬به‌هه‌ر حاڵ‌ ئه‌بولقاس��م مس��باحی‌ به‌م رابردوه‌وه‌ ل ‌ه ئورووپا‬ ‫خه‌رمانان ‌‬ ‫ی ناسیاو بوو‪.‬‬ ‫ی ئورووپا كه‌سێك ‌‬ ‫النی‌كه‌م بۆ رێكخراوه‌ سیاسی‌‌و ئه‌منیه‌تی‌یه‌كان ‌‬ ‫ی پله‌ یه‌كی‌ ئورووپا له‌ حیزب‌و الیه‌ن ‌ه جیاوازه‌كاندا‬ ‫ی له‌م پێوه‌ندی‌یه‌دا ده‌ڵێ‌‪ :‬زۆربه‌ی‌ سیاسه‌تڤانان ‌‬ ‫په‌رویز ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ‪ 1988‬تا ‪ 1989‬ناوبراو پێی‌ ئه‌س��پێردرابوو ك ‌ه سه‌باره‌ت ب ‌ه ئازاد ‌‬ ‫مس��باحی‌یان ده‌ناس��ی‌‪ ،‬به‌و هۆی ‌هی‌ كه‌ له‌ س��اڵ ‌‬ ‫ی لوبنان دا بوون بۆ وتووێژ بێت ‌ه ئورووپا‌و ئامریكا‪.‬‬ ‫ی حیزبوڵاڵ ‌‬ ‫ی رۆژئاوایی‌ كه‌ ل ‌ه ده‌ست ‌‬ ‫بارمته‌كان ‌‬ ‫ ‬


‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬

‫‪٩‬‬

‫ل ‌ه بێرلین‬ ‫داهێشتا‬ ‫دادوه‌ر هه‌یه‬

‫چاالك��ی ‌ی «فریاد بزرگ علوی‌»‬

‫ی ئه‌بولقاس��م‬ ‫ی میكۆنووس‪ ،‬بوون ‌‬ ‫ی لێكۆڵینه‌و‌ه ل ‌ه جه‌نایه‌ت ‌‬ ‫ی دادگا ‌‬ ‫ی توێژینه‌وه‌كان ‌‬ ‫ی گرینگ‌و سه‌رنجراكێش�� ‌‬ ‫خاڵێك�� ‌‬ ‫ی ل ‌ه‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی قسه‌كان ‌‬ ‫ی ك ‌ه ب ‌ه پێ ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ئیتالعات‌و ئه‌منییه‌ت ‌‬ ‫ی یه‌كێك ل ‌ه دامه‌زرێنه‌ران ‌‬ ‫ی بوو‪ .‬مسباح ‌‬ ‫مسباح ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كاروبار ‌‬ ‫ی فه‌رانسه‌‪« ،‬دووما» وه‌زیر ‌‬ ‫ی ‪1988‬داو ل ‌ه چاپێكه‌وتنێكی‌دا له‌گ ‌ه ‌ڵ «میتران» سه‌رۆك كۆمار ‌‬ ‫دادگادا‪ :‬ل ‌ه ساڵ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بارمته‌كان ‌‬ ‫ی ئازادكردن ‌‬ ‫ێ ك ‌ه ب ‌ه مه‌به‌ست ‌‬ ‫ی ئامریكا‪ ،‬پێیان ده‌ڵ ‌‬ ‫ی ئه‌و واڵته‌‌و «رۆناڵد ره‌یگان»‪ ،‬سه‌رۆك كۆمار ‌‬ ‫ده‌ره‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كارتێر» ده‌كه‌وێ‌‌و ل ‌ه الیه‌ن ناوبراوه‌و‌ه په‌یامێك ‌‬ ‫ی ب ‌ه «جیم ‌‬ ‫ێ له‌گ ‌ه ‌ڵ ئێران بكه‌ون ‌ه وتووێژه‌وه‌‌و پاشان چاو ‌‬ ‫لوبنان ده‌ب ‌‬ ‫ی بۆ تاران‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫ی گه‌ڕانه‌و‌ه ‌‬ ‫ی ل ‌ه كات ‌‬ ‫نووسراو‌ه ده‌بات ‌ه تاران بۆ ئایه‌توڵاڵ خومه‌ینی‌‌و حوجه‌تولئیسالم ره‌فسه‌نجانی‌‪ .‬مسباح ‌‬ ‫ی مێهرئاباد بوو‪.‬‬ ‫ی فرۆكه‌خان ‌ه ‌‬ ‫ی پرۆتۆكۆل ‌‬ ‫ی ك ‌ه به‌رپرس ‌‬ ‫ی موسه‌و ‌‬ ‫ی مێهرئاباد په‌یامه‌ك ‌ه ده‌دات ‌ه كه‌سێك به‌ناو ‌‬ ‫فرۆكه‌خان ‌ه ‌‬ ‫ی خیانه‌ت ل ‌ه ماڵه‌كه‌یدا قۆڵبه‌س ده‌كرێ‌‪ .‬له‌م‬ ‫ی واڵته‌و‌ه ب ‌ه تۆمه‌ت ‌‬ ‫ی ئیتالع��ات‌و ئه‌منیه‌ت ‌‬ ‫ل��ه‌م كاته‌دا ل ‌ه الیه‌ن وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫پێوه‌ندی‌یه‌دا ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی هه‌بێت‪ .‬بۆ ماو‌ه ‌‬ ‫ی من ‌‬ ‫ی قۆڵبه‌سكردن ‌‬ ‫ێ ل ‌ه خه‌ویشدا بیرم له‌و‌ه نه‌ده‌كرده‌و‌ه ك ‌ه كه‌سێك غیره‌ت ‌‬ ‫ی ده‌ڵ ‌‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫مسباح ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بیان ‌‬ ‫ێ كردبوو ك ‌ه بۆ ده‌زگایه‌ك ‌‬ ‫ی ئه‌وه‌یان ل ‌‬ ‫ێ مانگ به‌ند كراوه‌‪ ،‬لێیان داوه‌و ئه‌شكه‌نجه‌یان داوه‌‪ .‬ل ‌ه راستی‌دا گومان ‌‬ ‫س‌‬ ‫ی‬ ‫ی پێشوو ‌‬ ‫ی نه‌یانهێشتبوو بگه‌ڕێته‌و‌ه سه‌ر پۆست‌و پل ‌ه ‌‬ ‫ی ئازاد بوونیش ‌‬ ‫كار ده‌كات‌و ئه‌م گومان ‌ه نه‌ڕه‌ویبۆوه‌‪ .‬چونك ‌ه دوا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كار‌ه ئه‌منییه‌ت ‌‬ ‫ێ ك ‌ه چه‌ند كۆمپانیایه‌ك بۆ داپۆش��ین ‌‬ ‫ی ده‌س��پێردر ‌‬ ‫ی ئیتالعاته‌و‌ه پێ ‌‬ ‫خۆی‌‪ .‬به‌ڵكو ل ‌ه الیه‌ن وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫دامه‌زرێنێ‌‪.‬‬ ‫ی وه‌ك‪:‬‬ ‫ی ئیس�لام ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی له‌گ ‌ه ‌ڵ رێبه‌ران ‌‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی پێوه‌ند ‌‬ ‫ی مس��باح ‌‬ ‫ی ئاغا ‌‬ ‫جیا له‌و تێكۆش��ان ‌ه به‌ناو ئابورییه‌كان ‌‬ ‫ی ده‌كرێ‌‌و‬ ‫ی میلل ‌‬ ‫ی ئه‌منیه‌ت ‌‬ ‫ی شورا ‌‬ ‫ی كۆبوونه‌وه‌كان ‌‬ ‫ی ده‌پارێزێ‌‌و چه‌ندین جار بانگهێشت ‌‬ ‫عادڵی‌‌و نوربه‌خش‌و حسێن رۆحان ‌‬ ‫ی ناچار‬ ‫ی میكۆنووس دا وت ‌‬ ‫ی ل ‌ه دادگا ‌‬ ‫ی ده‌رس وتنه‌و‌ه ده‌بێت‪ .‬مسباح ‌‬ ‫ی تاران دا خه‌ریك ‌‬ ‫تێیاندا به‌شدار ده‌بێ‌‌و ل ‌ه زانكۆ ‌‬ ‫ی ئیتالعات‌و‬ ‫ی بدات ب ‌ه وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫بوو به‌ش��ێك ل ‌ه ده‌فته‌ر‌ه ئابووری‌یه‌كانی‌‌و هه‌روه‌ها چه‌ند به‌شێك ل ‌ه كۆمپانیاكان ‌‬ ‫ی «گزرنامه‌«‪،‬‬ ‫ی پاسپۆرت بچێت ‌ه ئیدار‌ه ‌‬ ‫ی وه‌رگرتن ‌‬ ‫ێ ب ‌ه مه‌به‌ست ‌‬ ‫ی زه‌بت ده‌كرێ‌‌و كاتێك ده‌یه‌و ‌‬ ‫ئه‌منییه‌ت‪ .‬پاسپۆرته‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی هه‌س��ت به‌وه‌ش ده‌كات ك ‌ه ل ‌ه الیه‌ن‬ ‫ی ده‌ركراوه‌‪ .‬مس��باح ‌‬ ‫ی گرتن ‌‬ ‫ێ ك ‌ه بڕیار ‌‬ ‫ل ‌ه الیه‌ن هاورێیه‌كی‌یه‌و‌ه ده‌بیس��ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ئه‌منییه‌ت ‌‬ ‫ی ئه‌و كار بۆ ده‌زگا ‌‬ ‫ی بێ‌ئاگادار ‌‬ ‫ێ ك ‌ه هاوسه‌ره‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی ده‌ردكه‌و ‌‬ ‫ی لێدراوه‌‌و بۆ ‌‬ ‫هاوسه‌ره‌كه‌یه‌و‌ه راپۆرت ‌‬ ‫ی تایبه‌ت»‬ ‫ی ده‌كاته‌و‌ه ك ‌ه «كۆمیت ‌ه ‌‬ ‫ی فه‌الحیان ئاگادار ‌‬ ‫ی ئیمامی‌‌و یه‌كێك ل ‌ه جێگره‌كان ‌‬ ‫ی ده‌كات‪ .‬س��ه‌عید ‌‬ ‫ئیس�لام ‌‬ ‫ی د‌هن‌و ببێت ب ‌ه «كامیونی‌«‪.‬‬ ‫ی ده‌ركردوه‌و وا بڕیار‌ه ب ‌ه ماشین لێ ‌‬ ‫ی كوشتن ‌‬ ‫ده‌ستوور ‌‬ ‫ی ده‌ڵێ‪:‬‬ ‫په‌رویز ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی بكوژن‪.‬‬ ‫ێ مسباح ‌‬ ‫ی ماش��ین دروس��ت ده‌ك ‌هن‌و ده‌یانه‌و ‌‬ ‫ی پێكدادان ‌‬ ‫«كامیونی‌« بوون ئه‌وه‌ی ‌ه ك ‌ه شانۆس��ازی‌یه‌ك ‌‬ ‫ێ هه‌ڵدێت بۆ‬ ‫ی ك ‌ه ب ‌ه كه‌س��ێك بڵ ‌‬ ‫ێ ئه‌و‌ه ‌‬ ‫ی ئیتالعات‌و ئه‌منییه‌ت كار ده‌كا‪ ،‬ب ‌‬ ‫ی بۆ ده‌زگا ‌‬ ‫ێ خێزان ‌‬ ‫ئه‌بولقاس��م ك ‌ه ده‌زان ‌‬ ‫ێ‬ ‫یپ‌‬ ‫ێ ده‌كات‪ .‬باڵوێزخانه‌كان ویزا ‌‬ ‫ی ویزایان ل ‌‬ ‫ی ده‌گرێت‌و داوا ‌‬ ‫ی ئاڵمان‌و فه‌ڕانس ‌ه پێوه‌ند ‌‬ ‫پاكستان‌و له‌گ ‌ه ‌ڵ باڵوێزخان ‌ه ‌‬ ‫ی كێش ‌ه ده‌بن‪.‬‬ ‫ی تووش ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ێ بده‌ن له‌گ ‌ه ‌ڵ كۆمار ‌‬ ‫یپ‌‬ ‫ی ك ‌ه ئه‌گه‌ر په‌نابه‌ر ‌‬ ‫ی ده‌یانزان ‌‬ ‫ناده‌ن‪ .‬چونك ‌‬ ‫ی ئێرانه‌و‌ه ده‌گرێت‪.‬‬ ‫ی به‌نی‌سه‌در‪ ،‬یه‌كه‌م سه‌رۆك كۆمار ‌‬ ‫ی ب ‌ه ئه‌بولحه‌سه‌ن ‌‬ ‫ی دوو مانگ هه‌اڵت هه‌اڵتێن پێوه‌ند ‌‬ ‫دوا ‌‬ ‫ی له‌گه‌ڵدا‬ ‫ی ك ‌ه ل ‌ه الیه‌ن ئایه‌توڵاڵ خومه‌ینی‌یه‌و‌ه چاوپێكه‌وتن ‌‬ ‫ی ناوبراو له‌گ ‌ه ‌ڵ به‌نی‌سه‌در ده‌گه‌ڕێته‌و‌ه بۆ ئه‌و كات ‌ه ‌‬ ‫پێوه‌ند ‌‬ ‫ی به‌نی‌سه‌درو‬ ‫ی ك ‌ه دوو جار ل ‌ه الیه‌ن ئایه‌توڵاڵ خومه‌ینی‌یه‌و‌ه مه‌ئموور كراو‌ه ك ‌ه بڕوات ‌ه ال ‌‬ ‫ی ل ‌ه دادگادا وت ‌‬ ‫ده‌كات‪ .‬مسباح ‌‬ ‫ی ئێم ‌ه ب ‌ه هه‌ڵه‌دا چووین‪ ،‬با بگه‌ڕێته‌و‌ه بۆ تاران‪.‬‬ ‫ی بڵێت ك ‌ه ئیمام وتویه‌ت ‌‬ ‫پێ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی په‌یامه‌كان ل ‌ه رێگا ‌‬ ‫ی ده‌نێرێ‌‪ .‬هێنان‌و بردن�� ‌‬ ‫ی ده‌دات��ه‌وه‌و بۆ ‌‬ ‫ی خومه‌ین ‌‬ ‫ی په‌یامه‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی به‌نی‌س��ه‌در واڵم ‌‬ ‫ئاغ��ا ‌‬

‫‪33‬‬


‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬

‫‪34‬‬

‫ی‬ ‫ی ب ‌ه به‌نی‌سه‌دره‌و‌ه بگرێ‌‪ .‬به‌نی‌سه‌در ده‌یزان ‌‬ ‫ی پێوه‌ند ‌‬ ‫ی هه‌اڵتن ‌‬ ‫ێ دوا ‌‬ ‫ی بتوان ‌‬ ‫ی ك ‌ه مسباح ‌‬ ‫ی ئه‌و‌ه ‌‬ ‫مسباحی‌یه‌و‌ه بوو ب ‌ه هۆ ‌‬ ‫ی واڵت ب ‌ه تایبه‌ت میكۆنووس هه‌یه‌‪ ،‬ل ‌ه ئاكامدا ب ‌ه‬ ‫ی ده‌ره‌و‌ه ‌‬ ‫ی له‌سه‌ر كوشتاره‌كان ‌‬ ‫ی وردو ده‌قیق ‌‬ ‫ی زانیاری‌یه‌ك ‌‬ ‫ك ‌ه مسباح ‌‬ ‫ی ‪ C‬ساز‬ ‫ی وه‌ك شایه‌ت ‌‬ ‫ی میكۆنووس‌و ئه‌بولقاسم مسباح ‌‬ ‫ی دادگا ‌‬ ‫ی نێوان دادستان ‌‬ ‫ی به‌نی‌س��ه‌در پێوه‌ند ‌‬ ‫هه‌وڵ‌‌و تێكۆش��ان ‌‬ ‫ده‌بی‌‪.‬‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫په‌رویز ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئاڵمانیش پێوه‌ند ‌‬ ‫ی ب ‌ه مسباحی‌یه‌و‌ه ده‌گرن‌و دادستان ‌‬ ‫ی ده‌دات ب ‌ه به‌نی‌سه‌در‌و هه‌موو پێوه‌ند ‌‬ ‫ی هێندێك زانیار ‌‬ ‫مسباح ‌‬ ‫ێ‬ ‫ی ده‌كر ‌‬ ‫ی ك ‌ه پێو‌ه ‌‬ ‫ی ئه‌و پێوه‌ندی‌یان ‌ه ‌‬ ‫ی داواكاری‌یه‌كان ره‌تده‌كاته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم پاشان ب ‌ه هۆ ‌‬ ‫پێو‌ه ده‌گرێ‌‪ .‬سه‌ره‌تا مسباح ‌‬ ‫ێ ئه‌وه‌یك ‌ه‬ ‫ی ‪ C‬ناو ده‌برد‪ ،‬ب ‌‬ ‫ی ك ‌ه ئه‌ویان ب ‌ه شایه‌ت ‌‬ ‫ی مسباح ‌‬ ‫ی دان ‌‬ ‫ی بدات‪ .‬شایه‌ت ‌‬ ‫ی ئه‌و‌ه ده‌كات ك ‌ه بێت ‌ه دادگاو شایه‌ت ‌‬ ‫قبووڵ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌وه‌ش نه‌درا وێنه‌و فیلم ‌‬ ‫ێ بێت ل ‌ه پشت دادگا داخراوه‌كان دا به‌ڕێو‌ه چوو‪ .‬مۆڵه‌ت ‌‬ ‫یل‌‬ ‫ی تایبه‌ت ‌‬ ‫بینه‌ران‌و ش��كایه‌تكه‌ران ‌‬ ‫ی «ئیشپیگل»‬ ‫ی دوو رۆژ گۆڤار ‌‬ ‫ی نه‌بینێ‌‪ .‬به‌اڵم دوا ‌‬ ‫ی كه‌س روخسار ‌‬ ‫ی ل ‌ه دادگا كردبوو‪ ،‬بۆ ئه‌و‌ه ‌‬ ‫ێ هه‌ڵگرنه‌وه‌‪ ،‬پش��ت ‌‬ ‫ل‌‬ ‫ی‬ ‫ی ‪ C‬كۆمار ‌‬ ‫ی شایه‌ت ‌‬ ‫ی قسه‌كان ‌‬ ‫ی باڵو كرده‌وه‌‪ .‬ب ‌ه باڵو بوونه‌و‌ه ‌‬ ‫ی مسباح ‌‬ ‫ی سه‌باره‌ت ب ‌ه قسه‌كان ‌‬ ‫ی تێر‌و ته‌س��ل ‌‬ ‫راپۆرتێك ‌‬ ‫ی ‪ C‬كه‌سێك نی ‌ه جیا ل ‌ه مسباحی‌‌و په‌روه‌نده‌یه‌ك سه‌باره‌ت ب ‌ه‬ ‫ێ ك ‌ه شایه‌ت ‌‬ ‫ی ئه‌و ده‌ناسێته‌وه‌و راده‌گه‌یه‌ن ‌‬ ‫ی شووناس ‌‬ ‫ئیسالم ‌‬ ‫ی‬ ‫ی راپۆرت‌و شایه‌تی‌یه‌كان ‌‬ ‫ی خراپ تاوانبار ده‌كات تا له‌م رێگایه‌و‌ه بایه‌خ ‌‬ ‫ی ده‌دات ‌ه دادستان‌و ناوبراو ب ‌ه گه‌لێك كار ‌‬ ‫مسباح ‌‬ ‫ی له‌م پێوه‌ندی‌یه‌دا ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫دابه‌زێنێ‌‪ .‬حه‌مید نه‌وزه‌ر ‌‬ ‫ی گرته‌وه‌و لێكۆڵینه‌وه‌كان‬ ‫ی خۆیان ‌‬ ‫ێ مۆریان ناردوو‌ه وه‌ك به‌ڵگه‌! ئه‌م كاره‌یان داوێن ‌‬ ‫یب‌‬ ‫ی كۆڵێك كاغه‌ز ‌‬ ‫دادس��تان وت ‌‬ ‫ی هه‌بووه‌‪ .‬دادگا‬ ‫ی ئه‌منییه‌تی‌دا بووه‌و ل ‌ه كام تیرۆردا ده‌س��ت ‌‬ ‫ی ‪1981‬ه‌و‌ه ل ‌ه كار ‌‬ ‫ی ل ‌ه س��اڵ ‌‬ ‫ده‌ریانخس��توو‌ه ك ‌ه مس��باح ‌‬ ‫ی ئورووپادا س��ه‌بت بووه‌و شك‌و گومانێك‬ ‫ی ل ‌ه په‌روه‌ند‌ه ئه‌منییه‌تی‌یه‌كان ‌‬ ‫ی مس��باح ‌‬ ‫ی ئیدیعاكان ‌‬ ‫ی ده‌ركه‌وت ك ‌ه ته‌واو ‌‬ ‫بۆ ‌‬ ‫ی ناوبراو‪ ،‬یه‌كێك‬ ‫ی قسه‌كان ‌‬ ‫ی دروست‌و راست بوون ‌‬ ‫ی مسباحی‌‌و روون بوونه‌و‌ه ‌‬ ‫ی شووناس ‌‬ ‫ی س��ه‌ڵمێندران ‌‬ ‫نه‌ماوه‌ته‌وه‌‪ .‬دوا ‌‬ ‫ی ك ‌ه‬ ‫ی خۆیدا زانیبوو ‌‬ ‫ی چاالكی‌یه‌كه‌« بوو‪ .‬پۆلیس ل ‌ه لێكۆڵینه‌وه‌كان ‌‬ ‫ی ك ‌ه ل ‌ه الیه‌ن ئه‌وه‌و‌ه روون بۆو‌ه «ره‌مز ‌‬ ‫له‌و خااڵن ‌ه ‌‬ ‫ی سه‌باره‌ت به‌م چاالكی‌ی ‌ه‬ ‫ی ل ‌ه ئاڵمان ره‌مزێك ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی تیرۆره‌ك ‌ه ل ‌ه میكۆنووس‪ ،‬باڵوێزخان ‌ه ‌‬ ‫پێش ل ‌ه به‌ڕێوه‌چوون ‌‬ ‫ی «فرش��اد بزرگ علوی‌«‬ ‫ی میكۆنووس ب ‌ه ناو ‌‬ ‫ی كورد ل ‌ه ریس��توران ‌‬ ‫ی رێبه‌ران ‌‬ ‫ی ئێران گۆڕیوه‌ته‌وه‌و تیرۆر ‌‬ ‫له‌گ ‌ه ‌ڵ ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی چاالكی‌یه‌ك ‌ه «فرشاد بزرگ علوی‌«یه‌؟!‬ ‫ی ناو ‌‬ ‫ێ ك ‌ه بۆچ ‌‬ ‫ناوزه‌د كراوه‌‪ .‬ل ‌ه نێو ئێرانی‌یه‌كان دا ئه‌م پرس��یار‌ه هات ‌ه گۆڕ ‌‬ ‫ی بروخێنێ‌؟‬ ‫ی ئاڵمان ‌‬ ‫ی ئێرانی‌‪ ،‬دانیشتوو ‌‬ ‫ی ناودار ‌‬ ‫ی «بزرگ علوی‌« نووسه‌ر ‌‬ ‫ی ئاغا ‌‬ ‫ێ كه‌سایه‌ت ‌‬ ‫ی ده‌یه‌و ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ئایا كۆمار ‌‬ ‫ی «بزرگ علوی‌«ی ‌ه نه‌ك «فرشاد»؟!‬ ‫ی ئه‌م نووسه‌ر‌ه ئاغا ‌‬ ‫ی ناو ‌‬ ‫ی فرشاد؟ چونك ‌‬ ‫ئه‌گه‌ر وای ‌ه بۆچ ‌‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫په‌رویز ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی كرد ك ‌ه ئه‌م ‌ه «فرشاد بزرگ علوی‌« نیه‌‪ .‬ناوبراو ره‌مزه‌ك ‌ه‬ ‫ی ئه‌و‌ه ‌‬ ‫ی هه‌اڵت‪ ،‬ل ‌ه دادگا باس ‌‬ ‫ی مسباح ‌‬ ‫پاشان ك ‌ه ئاغا ‌‬ ‫ی ش��ێعه‌كان ئایه‌توڵاڵ‬ ‫ی وتبوو‪« ،‬فریاد» هه‌مان هاواره‌‌و «بزرگ علوی‌«یش وات ‌ه گه‌ور‌ه ‌‬ ‫ده‌زانێ‌‪ .‬ل ‌ه تاران نه‌فه‌رێك پێ ‌‬ ‫خامه‌نه‌یی‌!‬

‫‪١٠‬‬ ‫ ‬

‫ل ‌ه بێرلین‬ ‫داهێشتا‬ ‫دادوه‌ر هه‌یه‬

‫كۆمیت ‌ه ‌ی كۆشك ‌ی فیروز ‌ه‬

‫ی‬ ‫ی ل ‌ه ئورووپاو كوشتار ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ئیتالعات‌و ئه‌منییه‌ت ‌‬ ‫ی وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی چاالكی ‌‬ ‫ی زانیاری‌‌و ورده‌كاری‌یه‌كان ‌‬ ‫وێكچوون ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئ��ه‌م ده‌وڵه‌ته‌و‌ه تا كات ‌‬ ‫ی پێكهاتن ‌‬ ‫ی رۆژئاوا ـ ل ‌ه كات ‌‬ ‫ی ل ‌ه ئورووپا ‌‬ ‫ی ئیس�لام ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫‪ 89‬ك��ه‌س ل�� ‌ه نه‌یاران ‌‬ ‫ی برد‌ه سه‌رێ‌‌و یه‌كێك‬ ‫ی ب ‌ه توند ‌‬ ‫ی مسباح ‌‬ ‫ی قسه‌كان ‌‬ ‫ی میكۆنووس بایه‌خ ‌‬ ‫ی ل ‌ه دادگا ‌‬ ‫ی ئه‌بولقاسم مسباح ‌‬ ‫ی دانه‌ك ‌ه ‌‬ ‫شایه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی هاد ‌‬ ‫ی تیرۆر ‌‬ ‫ی ‪C‬یه‌وه‌« پێشكه‌ش ب ‌ه دادگا كرا‪ ،‬مه‌سه‌ل ‌ه ‌‬ ‫ی «شایه‌ت ‌‬ ‫له‌و زانیارییان ‌ه ك ‌ه ل ‌ه الیه‌ن ئه‌بولقاس��م مس��باح ‌‬ ‫ی بوو ل ‌ه له‌نده‌ن‪.‬‬ ‫ی ئێران ‌‬ ‫ی گه‌ور‌ه ‌‬ ‫ی «گنز پرداز» ‌‬ ‫خورسه‌ند ‌‬


‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫له‌م پێوه‌ندی‌یه‌دا په‌رویز ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئێرانی‌‪ ،‬هاد ‌‬ ‫ی ته‌نزنووس ‌‬ ‫ی بووم‪ ،‬كوشتن ‌‬ ‫ی به‌ڕێوه‌بردن ‌‬ ‫ی ك ‌ه خۆم به‌رپرس ‌‬ ‫ی وتی‌‪ :‬یه‌كێك له‌و تیرۆران ‌ه ‌‬ ‫ی مسباح ‌‬ ‫ئاغا ‌‬ ‫ێ درا‪.‬به‌م بۆنه‌و‌ه له‌گ ‌ه ‌ڵ‬ ‫ی خورسه‌ندیم پ ‌‬ ‫ی هاد ‌‬ ‫ی كوش��تن ‌‬ ‫ی بوو ك ‌ه ل ‌ه الیه‌ن ئایه‌توڵاڵ خومه‌ینی‌یه‌و‌ه بڕیار ‌‬ ‫خورس��ه‌ند ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بكه‌وێ‌‪ .‬من ده‌ستخه‌ت ‌‬ ‫ی ئه‌لجه‌زایر ‌‬ ‫ی ئێران ل ‌ه هامبورگ چووین ‌ه فه‌ڕانس ‌ه تاكوو چاومان ب ‌ه ب ‌ه دوو تیرۆریست ‌‬ ‫باڵوێز ‌‬ ‫ی خورس��ه‌ندیم پێ‌دان‌و بڕیار درا ئه‌وان بچن ‌ه‬ ‫ی هاد ‌‬ ‫ی ئیمام خومه‌ینیم بۆ خوێندنه‌وه‌و بۆم وه‌رگێڕان‌و نیش��انه‌كان ‌‬ ‫بڕیار ‌‬ ‫ی بكوژن‪.‬‬ ‫ی خورسه‌ند ‌‬ ‫له‌ندن‌و هاد ‌‬ ‫ی بریتانیا له‌م تیرۆر‌ه‬ ‫ی پۆلیس ‌‬ ‫ی خورسه‌ند ‌‬ ‫ی هاد ‌‬ ‫ی تیرۆر ‌‬ ‫ی گه‌اڵڵ ‌ه ‌‬ ‫ی ته‌كمیل بوون ‌‬ ‫ی دوا ‌‬ ‫ی ئه‌بولقاسم مسباح ‌‬ ‫به‌اڵم بۆچ ‌‬ ‫ئاگادار ده‌كاته‌وه‌؟‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫حه‌مید نه‌وزه‌ر ‌‬ ‫ی بریتانیا له‌م تیرۆر‌ه‬ ‫ی من نه‌بوو‪ .‬ناوبراو پۆلیس ‌‬ ‫ی ئه‌و شێو‌ه كار ‌‬ ‫ی وتی‌‪ :‬بۆی ‌ه ئه‌و كاره‌م كرد چونك ‌‬ ‫ئه‌بولقاسم مسباح ‌‬ ‫ئاگادار ده‌كاته‌وه‌و كه‌سانێك بڕیار بوو ئه‌م تیرۆر‌ه به‌ڕێو‌ه به‌رن قۆڵبه‌س كران‪.‬‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫ی خورسه‌ند ‌‬ ‫ی هاد ‌‬ ‫خود ‌‬ ‫ی ك ‌ه‬ ‫ی تێیدا ده‌ژیام‌و ئه‌و كاتژمێر‌ه ‌‬ ‫ی ك ‌ه من ‌‬ ‫ی وت‪ .‬ئه‌و شه‌قام ‌ه ‌‬ ‫ی ‪ « C‬ئه‌بولقاسم مسباحی‌« ورده‌كاری‌یه‌كان ‌‬ ‫شایه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌م مه‌سه‌ل ‌ه ‌‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ێ زانیم ك ‌ه خود ‌‬ ‫ی وت‪ ،‬ده‌سبه‌ج ‌‬ ‫ی ‪ C‬ئه‌مان ‌ه ‌‬ ‫بڕیار وابو ئه‌م رووداو‌ه بقه‌ومێ‌‪ .‬كاتێك ك ‌ه شایه‌ت ‌‬ ‫ی مۆر كردبوو‪.‬‬ ‫ی ئه‌م حوكم ‌ه ‌‬ ‫ی ئایه‌توڵاڵ خومه‌ین ‌‬ ‫داو‌ه ب ‌ه ده‌سته‌وه‌‪ ،‬بۆ من زۆر سه‌رسووڕهێنه‌ر بوو‪ .‬خود ‌‬ ‫ی پێوه‌ندیدارب ‌ه تیرۆره‌كانه‌و‌ه پێكه‌و‌ه هه‌ڵسه‌نگێنێ‌‌و رێكیان‬ ‫ی دانه‌كان‌و به‌ڵگه‌كان ‌‬ ‫ی هه‌بوو ك ‌ه شایه‌ت ‌‬ ‫ی ئه‌و‌ه ‌‬ ‫دادگا ئیمكان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دانه‌كان ‌‬ ‫ی ش��ایه‌ت ‌‬ ‫ی ئورووپا رۆژبه‌رۆژ بایه‌خ ‌‬ ‫ی رێكخراوه‌كان ‌‬ ‫ی له‌گ ‌ه ‌ڵ راپۆرت ‌‬ ‫ی مس��باح ‌‬ ‫ی راپۆرته‌كان ‌‬ ‫بخات‪ .‬وێكچوون ‌‬ ‫ی ك ‌ه ل ‌ه الیه‌ن‬ ‫ی بریتانیا ده‌ركه‌وت ك ‌ه ئه‌و ورده‌كاری‌یان ‌ه ‌‬ ‫ی ئه‌منییه‌ت ‌‬ ‫ی گرتنێكدا له‌گ ‌ه ‌ڵ ده‌زگا ‌‬ ‫ده‌برد‌ه سه‌رێ‌‪ .‬ل ‌ه پێوه‌ند ‌‬ ‫ی وه‌ك یه‌ك‬ ‫ی خورسه‌ند ‌‬ ‫ی بریتانیا سه‌باره‌ت ب ‌ه تیرۆر ‌‬ ‫ی پۆلیس ‌‬ ‫ی له‌گ ‌ه ‌ڵ زانیاری‌یه‌كان ‌‬ ‫مس��باحی‌یه‌و‌ه وتراو‌ه ب ‌ه ته‌واوه‌ت ‌‬ ‫ی ئه‌بولقاسم مسباحی‌‪.‬‬ ‫ی باوه‌ڕ پێكردن ب ‌ه زانیاری‌یه‌كان ‌‬ ‫ده‌چن‌و ئه‌مه‌ش بوو ب ‌ه هۆ ‌‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫حه‌مید نه‌وزه‌ر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دابووی‌‪ ،‬ل ‌ه زۆرباره‌و‌ه له‌گ ‌ه ‌ڵ زۆرێك له‌و زانیاری‌یان ‌ه ‌‬ ‫ی ك ‌ه مسباح ‌‬ ‫ی مه‌سه‌له‌ك ‌ه له‌وه‌دابوو ك ‌ه ئه‌و زانیاری‌یان ‌ه ‌‬ ‫گرینگ ‌‬ ‫ی دیكه‌و‌ه درابوو‪ ،‬وه‌ك یه‌ك ده‌چوون‪.‬‬ ‫ك ‌ه پێشتر ل ‌ه الیه‌ن هێندێك سه‌رچاو‌ه ‌‬ ‫ی جیابیران ل ‌ه‬ ‫ی كوشتن ‌‬ ‫ی تایبه‌ته‌و‌ه بڕیار ‌‬ ‫ی له‌و‌ه كرد ك ‌ه ل ‌ه كۆمیت ‌ه ‌‬ ‫ی خۆیدا باس ‌‬ ‫ی ل ‌ه شایه‌تی‌دانه‌كان ‌‬ ‫ی مس��باح ‌‬ ‫ئاغا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ده‌گرێ‌‪ ،‬ب ‌ه كۆمیت ‌ه ‌‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی فیرووز‌ه كۆبوونه‌وه‌كان ‌‬ ‫ی ئه‌م كۆمیته‌ی ‌ه ل ‌ه كۆشك ‌‬ ‫ی واڵت ده‌درێ‌‌و چونك ‌‬ ‫ناوخۆو ده‌ره‌و‌ه ‌‬ ‫ی فیرووز‌ه به‌ناوبانگه‌و ناو نراوه‌‪.‬‬ ‫كۆشك ‌‬ ‫ی ئیبراهیم زاد‌ه ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫له‌م پێوه‌ندی‌یه‌دا مێهد ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی تاران» ل ‌ه كات ‌‬ ‫ی فیرووز‌ه «ل ‌ه قه‌راغ شار ‌‬ ‫ی جۆراوجۆره‌و‌ه ئه‌م زانیاری‌ی ‌ه درابوو ك ‌ه ل ‌ه كۆشك ‌‬ ‫ل ‌ه سه‌رچاو‌ه ‌‬ ‫ی ئیتالعات‪،‬‬ ‫ێ ك ‌ه پێك هاتوو‌ه له‌‪ :‬س��ه‌رۆك كۆمار‪ ،‬وه‌زیر ‌‬ ‫ی دووهه‌م» كۆمیته‌یه‌ك داده‌مه‌زر ‌‬ ‫ی «ده‌ور ‌‬ ‫ره‌فس��ه‌نجان ‌‬ ‫ی تایبه‌ت دا‪ ،‬بۆ وێن ‌ه‬ ‫ی كۆمیت ‌ه ‌‬ ‫ی نیزامی‌‪ .‬له‌م كۆبوونه‌وان ‌ه ‌‬ ‫ی سوپا‌و چه‌ند فه‌رمانده‌یه‌ك ‌‬ ‫ی ده‌ره‌وه‌‪ ،‬سه‌رۆك ‌‬ ‫ی كاروبار ‌‬ ‫وه‌زیر ‌‬ ‫ێ له‌نێو بچێ‌‪ ،:‬ئه‌و‬ ‫ی ئێمه‌یه‌و ده‌ب ‌‬ ‫ی ده‌هێنا‌و ده‌یگوت «ئه‌م ‌ه نه‌یار ‌‬ ‫ی كه‌سێك ‌‬ ‫ی ئیتالعات» ناو ‌‬ ‫ی فه‌الحیان «وه‌زیر ‌‬ ‫عه‌ل ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ده‌دا ب ‌ه وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی تیرۆره‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی به‌ڕێوه‌چوون ‌‬ ‫ی ده‌دا ك ‌ه ببێت یان نه‌بێت‪ .‬پاشان ئه‌و كۆمیته‌ی ‌ه گه‌اڵڵ ‌ه ‌‬ ‫كۆمیته‌ی ‌ه بڕیار ‌‬ ‫ی هه‌بوو ك ‌ه یه‌كێك ل��ه‌و تیمانه‌‪ ،‬تیمێك بوو ك ‌ه‬ ‫ی جیاواز ‌‬ ‫ی چه‌ندین تیم ‌‬ ‫ی ئیتالعاتیش بۆ خ��ۆ ‌‬ ‫ئیتالع��ات‌و وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی ده‌دا هاوڕێكان ‌‬ ‫ی جیاوازه‌و‌ه هه‌وڵ ‌‬ ‫ی به‌سترابۆو‌ه به‌وه‌یك ‌ه ب ‌ه بۆن ‌ه ‌‬ ‫ی تێدا ده‌كرد‪ .‬ناوبراو كاره‌ك ‌ه ‌‬ ‫«شه‌ریف» كار ‌‬ ‫ی جیاوازه‌و‌ه هه‌ڵبژێرێ‌‌و كۆیان كاته‌وه‌‪.‬‬ ‫ل ‌ه ئۆرگانه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ل ‌ه دادگادا س��ه‌باره‌ت ب ‌ه عه‌بدولڕه‌حمان به‌نی‌هاشمی‌‪ ،‬كه‌س��ێك ك ‌ه ب ‌ه تیربار ل ‌ه ریستوران ‌‬ ‫ئه‌بولقاس��م مس��باح ‌‬ ‫ی ده‌ژیان‪.‬‬ ‫ی عێراق له‌گ ‌ه ‌ڵ ئایه‌توڵاڵ خومه‌ین ‌‬ ‫ی نه‌جه‌ف ‌‬ ‫ی ل ‌ه شار ‌‬ ‫ی تیرۆر كرد‪ ،‬ده‌ڵێ‌‪ :‬بنه‌ماڵه‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی كورد ‌‬ ‫میكۆنووس رێبه‌ران ‌‬ ‫ی ئیسالمی‌یه‌و ل ‌ه‬ ‫ی شۆرش ‌‬ ‫ی پاسداران ‌‬ ‫ی سوپا ‌‬ ‫ی «عه‌بدولنه‌جیب» ئه‌ندام ‌‬ ‫ی به‌ناو ‌‬ ‫ی دیكه‌ش ‌‬ ‫ی له‌شه‌ڕدا كوژراو برایه‌ك ‌‬ ‫برایه‌ك ‌‬ ‫ی رێكخراوه‌ییه‌و‌ه‬ ‫ی ل ‌ه بوار ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی تیرۆر كۆمار ‌‬ ‫ی ل ‌ه دادگادا وتی‌‪ :‬تیمه‌كان ‌‬ ‫ی مسباح ‌‬ ‫ی تێكۆشانه‌‪ .‬ئاغا ‌‬ ‫لوبنان خه‌ریك ‌‬ ‫ی‬ ‫ێ ك ‌ه له‌ژێر چاوه‌دێر ‌‬ ‫ی تایبه‌ته‌و‌ه دابین ده‌كر ‌‬ ‫ی هیچ رێكخراوێك نین‪ .‬ئیمكاناته‌كه‌یان ل ‌ه كۆمیت ‌ه ‌‬ ‫سه‌ربه‌خۆن‌و ئه‌ندام ‌‬

‫‪35‬‬


‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬

‫‪36‬‬

‫ی ئیسالمی‌ی ‌ه‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی زانیار ‌‬ ‫ی واڵت بنك ‌ه ‌‬ ‫ی تیرۆر ل ‌ه ده‌ره‌و‌ه ‌‬ ‫ی تیمه‌كان ‌‬ ‫ی ناوبراو به‌رپرس ‌‬ ‫ئایه‌توڵاڵ خامه‌نه‌یی‌دایه‌‪ .‬ب ‌ه وت ‌ه ‌‬ ‫ی ئه‌م بنك ‌ه‬ ‫ی میكۆنووس دا به‌رپرس ‌‬ ‫ی تیرۆر ‌‬ ‫ی ئێرانه‌و ل ‌ه كات ‌‬ ‫ی ل ‌ه ئاڵمان سه‌ركۆنسولگه‌ر ‌‬ ‫ی زانیاری ‌‬ ‫ل ‌ه هه‌ر واڵتێك‪ .‬بنك ‌ه ‌‬ ‫ی مسباحی‌‪،‬‬ ‫ی شایه‌تی‌یه‌كان ‌‬ ‫ی دیك ‌ه ‌‬ ‫ی گرینگ ‌‬ ‫ی ئێران بوو ل ‌ه فرانكفۆرت‪ .‬خاڵێك ‌‬ ‫ی ئیس�لامی‌‪ ،‬كۆنسول ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫زانیاری‌ی ‌ه ‌‬ ‫ی جیابیران ل ‌ه‬ ‫ی كوژران‌و له‌نێوبردن ‌‬ ‫ی بڕیار ‌‬ ‫ی شۆرش��ه‌و‌ه زۆرب ‌ه ‌‬ ‫باس��كردن ل ‌ه پێكهاته‌یه‌ك ‌ه ك ‌ه نیشان ده‌دات‪ ،‬ل ‌ه سه‌ره‌تا ‌‬ ‫ی داوه‌و‬ ‫ی جیابیران ‌‬ ‫ی كوشتن ‌‬ ‫ی بڕیار ‌‬ ‫ی ئه‌ویش ئایه‌توڵاڵ خامه‌نه‌ی ‌‬ ‫الیه‌ن ئایه‌توڵاڵ خومه‌ینی‌یه‌و‌ه ب ‌ه په‌س��ند گه‌یشتووه‌و دوا ‌‬ ‫ی كردووه‌‪.‬‬ ‫سه‌رپه‌رشت ‌‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫له‌م پێوه‌ندی‌یه‌دا په‌رویز ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی كوش��تاره‌كان بێ‌ئه‌مال‌و ئه‌وال چ ل ‌ه‬ ‫ی زیندوو بوو‪ ،‬ته‌واو ‌‬ ‫ی ئایه‌توڵاڵ خومه‌ین ‌‬ ‫ی ده‌یگوت‪ :‬تا ئه‌و كات ‌ه ‌‬ ‫ی مس��باح ‌‬ ‫ئاغا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆمیته‌یه‌ك پێكهات به‌ناو ‌‬ ‫ی خومه‌ین ‌‬ ‫ی مردن�� ‌‬ ‫ی ناوبراو به‌ڕێو‌ه ده‌چوو‪ .‬دوا ‌‬ ‫ی واڵت‪ ،‬ب ‌ه بڕیار ‌‬ ‫ناوخ��ۆ‌و چ ل�� ‌ه ده‌ره‌و‌ه ‌‬ ‫ی ده‌رده‌كردو پاشان بڕیاره‌ك ‌ه ده‌درا ب ‌ه كۆمیته‌یه‌ك ل ‌ه‬ ‫ی جیابیران ‌‬ ‫ی كوشتار ‌‬ ‫ی تایبه‌ت‪ ،‬ك ‌ه ل ‌ه راستی‌دا بڕیار ‌‬ ‫ی چاالكی ‌‬ ‫كۆمیت ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی داده‌ڕشت‌و ل ‌ه دوو نوسخه‌دا پێشكه‌شیان ده‌كرد‪ ،‬یه‌كیان ل ‌ه ده‌ست ‌‬ ‫ی تیرۆره‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی به‌ڕێوه‌بردن ‌‬ ‫ی فیرووز‌ه ك ‌ه گه‌اڵڵ ‌ه ‌‬ ‫كۆشك ‌‬ ‫ی ئه‌وه‌یك ‌ه سه‌رۆك كۆمار‌و رێبه‌ر گه‌اڵڵه‌كه‌یان په‌سند ده‌كرد‪ ،‬گه‌اڵڵه‌ك ‌ه‬ ‫ی رێبه‌ر‪ .‬دوا ‌‬ ‫سه‌رۆك كۆمارو ئه‌ویتریان ل ‌ه ده‌ست ‌‬ ‫ی قودس‌و هتد‪ ...‬بۆ به‌ڕێو‌ه بردنی‌‪.‬‬ ‫ی ئیتالعات یان سوپا‪ ،‬سوپا ‌‬ ‫ده‌درای ‌ه یه‌كێك ل ‌ه یه‌كه‌كان‪ ،‬یان وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی میكۆنووس‪ ،‬ئایه‌توڵاڵ فه‌الحیان‬ ‫ی تیرۆر ‌‬ ‫ی كار‌ه سه‌ره‌تایی‌یه‌كان ‌‬ ‫ی دا ك ‌ه بۆ ئاماد‌ه كردن ‌‬ ‫ی شایه‌ت ‌‬ ‫ی مسباح ‌‬ ‫هه‌روه‌ها ئاغا ‌‬ ‫ی «هادوی‌« دا بچێت ‌ه ئاڵمان‪« .‬هاودودی‌« كه‌س��ێك بوو ك ‌ه له‌ژێر‬ ‫ی ب ‌ه كه‌س��ێك به‌ناو ‌‬ ‫ی ‪ 91‬دا مه‌ئمووریه‌ت ‌‬ ‫ل ‌ه هاوین ‌‬ ‫ی نێوان هادوی‌‌و‬ ‫ی ئێران پێوه‌ند ‌‬ ‫ی ئیتالعات ‌‬ ‫ی بۆ واواك ده‌كرد‪ .‬وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی «سمسام كاال» كار ‌‬ ‫ی كۆمپانیا ‌‬ ‫ی به‌ڕێوه‌بردن ‌‬ ‫ناو ‌‬ ‫ی واودا‬ ‫ی خۆیدا ل ‌ه ئاڵمان‪ ،‬ل ‌ه ماڵ ‌‬ ‫ی مانه‌و‌ه ‌‬ ‫ێ مانگ ‌‬ ‫ی دوو‪ ،‬س ‌‬ ‫ی ل ‌ه ماو‌ه ‌‬ ‫ی «دوكتور واو»‪ .‬هاود ‌‬ ‫كه‌سێك دا ساز كرد ب ‌ه نازناو ‌‬ ‫ی «فریاد بزرگ علوی‌« وه‌ك وترابوو‪ ،‬به‌ڕێو‌ه چوو‪.‬‬ ‫ی دا ب ‌ه فه‌الحیان ك ‌ه چاالكی ‌‬ ‫ی ل ‌ه گه‌ڕانه‌وه‌یدا راپۆرتێك ‌‬ ‫ده‌ژیا‪ .‬هاودود ‌‬ ‫ی ئه‌م‬ ‫ی ئاڵمان‌و كاربه‌ده‌ستان ‌‬ ‫ی ب ‌ه پۆلیس ‌‬ ‫ی دابوو ‌‬ ‫ی مسباح ‌‬ ‫ی ك ‌ه ئاغا ‌‬ ‫پێویست ‌ه وه‌بیر بێنینه‌و‌ه ك ‌ه هێندێك له‌و زانیاری‌یان ‌ه ‌‬ ‫ی گرفت بۆ هێندێك كه‌س ل ‌ه ئێران‪.‬‬ ‫ی ئه‌و‌ه ل ‌ه ئارادا بوو ك ‌ه بێت ‌ه هۆ ‌‬ ‫ی مه‌ترس ‌‬ ‫واڵته‌‪ ،‬ل ‌ه دادگا ئاشكرا نه‌كران‪ ،‬چونك ‌‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی رۆژئاوادا ‪89‬‬ ‫ی ئیسالمی‌یه‌و‌ه تا ئێستا «‪ »1996‬ته‌نیا ل ‌ه ئوروپا ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی دامه‌زران ‌‬ ‫ی وتی‌‪ :‬ئێم ‌ه ل ‌ه كات ‌‬ ‫ی مسباح ‌‬ ‫ئاغا ‌‬ ‫ی ئێران كوشتوو‌ه ك ‌ه ل ‌ه راستی‌دا ئێو‌ه هیچ ئاگاداری‌یه‌كتان ل ‌ه هێندێكیان نیه‌‪.‬‬ ‫ی ئوپوزیسیۆن ‌‬ ‫كه‌سمان ل ‌ه ئه‌ندامان ‌‬ ‫شوهر‌ه به‌دیع ده‌ڵی‌‪:‬‬ ‫ی روخساره‌كاندا‬ ‫ی باس كرد‪ ،‬ئێم ‌ه ل ‌ه ته‌واو ‌‬ ‫ی ‪ « C‬ئه‌بولقاس��م مس��باحی‌« هێندێك مه‌س��ه‌ل ‌ه ‌‬ ‫كاتێك ك ‌ه ش��ایه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خود ‌‬ ‫ێ ك ‌ه ته‌نانه‌ت له‌گ ‌ه ‌ڵ ئه‌وان ‌ه ‌‬ ‫ێ رێژیم ئه‌وه‌ند‌ه جینایه‌تكار ب ‌‬ ‫سه‌رسووڕهێنه‌ری‌یه‌كمان ده‌دیت‪ ،‬ئه‌وه‌یك ‌ه چۆن ده‌ب ‌‬ ‫ی كردبێ‌؟‬ ‫ئه‌و رێژیم ‌ه ئه‌وه‌ند‌ه نزیك بوون‪ ،‬ئاوها هه‌ڵسووكه‌وت ‌‬ ‫ی ناوبراو‪ ،‬رۆژ‬ ‫ی زانیاری‌یه‌كان ‌‬ ‫ی«‌و باڵوبوونه‌و‌ه ‌‬ ‫ی «ئه‌بولقاسم مسباح ‌‬ ‫ی دادگا ب ‌ه تایبه‌ت قسه‌كان ‌‬ ‫ی كاره‌كان ‌‬ ‫به‌ره‌وپێشچوون ‌‬ ‫ی ل ‌ه قوم‬ ‫ی ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی ئه‌وه‌یك ‌ه مه‌الكان ‌‬ ‫ی زیاد ده‌كرد‌و ل ‌ه ئاكامدا بوو ب ‌ه هۆ ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫له‌گ ‌ه ‌ڵ رۆژ ل ‌ه نیگه‌رانی‌یه‌كان ‌‬ ‫ی دادگایان ده‌ركرد‪.‬‬ ‫ی دادستان‌و دادوه‌ره‌كان ‌‬ ‫ی كوشتن ‌‬ ‫فتوا ‌‬

‫‪١١‬‬ ‫ ‬

‫ل ‌ه بێرلین‬ ‫داهێشتا‬ ‫دادوه‌ر هه‌یه‬

‫حوكم ‌ی گرتن ‌ی فه‌الحیان‬

‫ی ئورووپاو‬ ‫ی ك ‌ه ل ‌ه ده‌زگا ئه‌منییه‌تی‌یه‌كان ‌‬ ‫ی ‪‌)C‬و ئه‌و زانیاری‌‌و به‌ڵگان ‌ه ‌‬ ‫ی (شایه‌ت ‌‬ ‫ی ئه‌بولقاسم مسباح ‌‬ ‫ی دان ‌‬ ‫جیا ل ‌ه شایه‌ت ‌‬ ‫ی ل ‌ه‬ ‫ی دیارو به‌رچاو ‌‬ ‫ی ئاڵمانیش رۆڵێك ‌‬ ‫ی ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی پایه‌به‌رز ‌‬ ‫ی دوو كه‌س ل ‌ه كاربه‌ده‌س��تان ‌‬ ‫ی دان ‌‬ ‫ئامریكادا هه‌بوون‪ ،‬ش��ایه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی به‌ش ‌‬ ‫ی «گرونیروال»‪ ،‬به‌رپرس ‌‬ ‫ی ئاغا ‌‬ ‫ی دان ‌‬ ‫ی میكۆنووس دا گێڕا‪ .‬سه‌ره‌تا شایه‌ت ‌‬ ‫ی پێراگه‌یشتن ب ‌ه جه‌نایه‌ت ‌‬ ‫ی دادگا ‌‬ ‫ره‌وت ‌‬


‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬ ‫ی ئاڵمان‪.‬‬ ‫ی ئیتالعات ‌‬ ‫ی دژ ‌‬ ‫پێوه‌ندیدار ب ‌ه ئێران ل ‌ه ده‌زگا ‌‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫له‌م پێوه‌ندی‌یه‌دا په‌رویز ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ێ كرد وتی‌‪ :‬زۆر ب ‌ه داخم ناتوانم واڵم بده‌مه‌وه‌‪ ،‬ب ‌ه‬ ‫ی پرس��یاریان ل ‌‬ ‫ی «گرونیروال» كاتێك ك ‌ه رۆیش��ت‪ ،‬هه‌رچ ‌‬ ‫ئاغا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی حكومه‌تن‪ .‬له‌و كات دا سیاس��ه‌تی ‌‬ ‫ی ب ‌ه من نه‌داوه‌و ئه‌مان ‌ه نهێن ‌‬ ‫ی واڵمدانه‌و‌ه ‌‬ ‫ی نێوخۆ مۆڵه‌ت ‌‬ ‫ی ئه‌وه‌یك ‌ه وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫هۆ ‌‬ ‫ی نه‌هێنن‪.‬‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ئاڵمان ئه‌و‌ه بوو تۆمه‌تباره‌كان بگرن‌و كرده‌وه‌ك ‌ه مه‌حكووم بكه‌ن‪ ،‬به‌اڵم ناوێك ل ‌ه كۆمار ‌‬ ‫ی ئاڵمان) بدات‬ ‫ی (ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی واڵته‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی زانیاری ‌ه نهێنی‌یه‌كان ‌‬ ‫ی یاسایی‌یه‌و‌ه نه‌یده‌توان ‌‬ ‫ی وال ك ‌ه ل ‌ه بار ‌‬ ‫ی ئاغا ‌‬ ‫بێ‌ده‌نگ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئاڵمان من ‌‬ ‫ی دۆس��ت ‌‬ ‫ی نووس��ی‌‪ :‬یه‌كێك ل ‌ه واڵتان ‌‬ ‫ی نه‌خایاند‌و ماوه‌یه‌ك دواتر ل ‌ه نامه‌یه‌كدا بۆ دادگای ‌‬ ‫ب ‌ه دادگا زۆر ‌‬ ‫ی میكۆنووس كۆ كردۆته‌و‌ه بۆ‬ ‫ی تایبه‌ت ب ‌ه كوشتاره‌كان ‌‬ ‫ی كرده‌وه‌و په‌روه‌نده‌یه‌ك ‌‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی زانیاری‌یه‌كان ‌‬ ‫ی ناوه‌ند ‌‬ ‫بانگهێشت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئاڵمان بۆ ‌‬ ‫ی دۆست ‌‬ ‫ی واڵته‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی ئه‌م به‌ڵگان ‌ه ‌‬ ‫ی خوێندنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی گرونیروال دوا ‌‬ ‫خوێندنه‌و‌ه داوی ‌ه ب ‌ه من‪ .‬كاتێك ك ‌ه ئاغا ‌‬ ‫ی ئاڵمان دا بوون وێكده‌چن‪.‬‬ ‫ی ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی ك ‌ه ل ‌ه ده‌س��ت ‌‬ ‫ی له‌گ ‌ه ‌ڵ ئه‌و به‌ڵگان ‌ه ‌‬ ‫ێ ك ‌ه ئه‌و زانیارییان ‌ه ب ‌ه ته‌واوه‌ت ‌‬ ‫ده‌رده‌كه‌و ‌‬ ‫ێ‬ ‫یپ‌‬ ‫ی مۆڵه‌ت ‌‬ ‫ی نه‌بوو بۆ ئه‌و‌ه ‌‬ ‫ی یاسای ‌‬ ‫ی وه‌ده‌ست نه‌هێنابوو‪ ،‬به‌ربه‌ستێك ‌‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی واڵت ‌‬ ‫ی زانیاری‌یه‌كان ‌‬ ‫ئه‌مجاره‌یان چونك ‌‬ ‫ی دادگا‪.‬‬ ‫نه‌دا ئه‌و زانیارییان ‌ه بدات ب ‌ه دادوه‌ره‌كان ‌‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫په‌رویز ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی میكۆنووس كار ‌‬ ‫ی ك ‌ه ئێم ‌ه هه‌مانه‌‪ ،‬تیرۆر ‌‬ ‫ی ئه‌و ئاگاداریان ‌ه ‌‬ ‫ی گرونیروال له‌و به‌ڵگه‌یه‌دا نووسی‌‪ :‬ب ‌ه پێ ‌‬ ‫ئاغا ‌‬ ‫ی حه‌وتوو پێش ل ‌ه تیرۆره‌ك ‌ه تیمێك ل ‌ه ئێرانه‌و‌ه هاتوو‌ه‬ ‫ی ئێرانه‌و س ‌‬ ‫ی ئیتالعات‌و ئه‌منییه‌ت ‌‬ ‫ی ئیس�لامی‌‌و وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫كۆمار ‌‬ ‫ی ل ‌ه ئێرانه‌و‌ه هاتووه‌و ئه‌م‬ ‫ی زه‌ربه‌ت ‌‬ ‫ی تیرۆره‌ك ‌ه تیمێك ‌‬ ‫ێ كردن ‌‬ ‫ێ كردوه‌و بۆ جێ‌به‌ج ‌‬ ‫ی تاوتو ‌‬ ‫ی تیرۆره‌ك ‌ه ‌‬ ‫ش��وێن‌و رێگا ‌‬ ‫ی فه‌الحیانیش ل ‌ه رێستوران بووه‌‪ .‬وات ‌ه ئه‌م راپۆرت ‌ه ئه‌وه‌ند‌ه وردو ده‌قیق ‌ه‬ ‫ی رووداوه‌كه‌دا سیخوڕ ‌‬ ‫ی كردوه‌و ل ‌ه شه‌و ‌‬ ‫كار‌ه ‌‬ ‫ك ‌ه ره‌تناكرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ی «بیرت ئیشمیت باور»‬ ‫ی دان ‌‬ ‫ی میكۆنووس دا‪ ،‬شایه‌ت ‌‬ ‫ی وه‌رچه‌رخان بوو ل ‌ه دادگا ‌‬ ‫ی دیك ‌ه ك ‌ه خاڵێك ‌‬ ‫ی دانێك ‌‬ ‫شایه‌ت ‌‬ ‫ی ئاڵمان بوو‪.‬‬ ‫ی ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی رێكخراو‌ه ئه‌منییه‌تی‌یه‌كان ‌‬ ‫ی رێكخستن ‌‬ ‫وه‌زیر ‌‬ ‫ی ئیبراهیم زاد‌ه ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫مێهد ‌‬ ‫ی ‪ 1992‬بۆ ئاڵمان‪،‬‬ ‫ی س��اڵ ‌‬ ‫ی فه‌الحیان ل ‌ه ئۆكتۆبر ‌‬ ‫ی عه‌ل ‌‬ ‫ی به‌وه‌دا نا ك ‌ه ل ‌ه س��ه‌فه‌ره‌ك ‌ه ‌‬ ‫«بیرت ئیش��میت باور» دان ‌‬ ‫ی میكۆنووس بگیرێ‌‪.‬‬ ‫ی دادگا ‌‬ ‫ی لێكردو‌ه پێش ب ‌ه ده‌سپێكردن ‌‬ ‫فه‌الحیان داوا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئایه‌توڵاڵ فه‌الحیان‌و وتووێژ ‌‬ ‫ی ئاڵمان سه‌باره‌ت ب ‌ه چاوپێكه‌وتن ‌‬ ‫ی سه‌در ئه‌عزه‌م ‌‬ ‫ی ده‌فته‌ر ‌‬ ‫ل ‌ه به‌شێك ل ‌ه یادداشته‌كان ‌‬ ‫ڵ ئیشمیت باوردا هاتووه‌‪:‬‬ ‫له‌گ ‌ه ‌‬ ‫ی له‌سه‌ر «حمادی‌«یه‌كان دانا‬ ‫ی ئاڵمان داوه‌‪ ،‬بۆ وێن ‌ه شوێنه‌وار ‌‬ ‫ی یارمه‌ت ‌‬ ‫فه‌الحیان ب ‌ه ئیشمیت باور ده‌ڵێ‌‪ :‬ئێران زۆر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دادگا ‌‬ ‫ی ل ‌ه ئاڵمان ئه‌وه‌ی ‌ه پێش ب ‌ه به‌ڕێوه‌چوون ‌‬ ‫ی ئاڵمان رزگار ببن‪ .‬ل ‌ه به‌رانبه‌ردا ئێران چاوه‌ڕوان ‌‬ ‫ی بارمته‌كان ‌‬ ‫بۆ ئه‌و‌ه ‌‬ ‫ی تێدا تاوانبار كراوه‌‪.‬‬ ‫ی ل ‌ه بێرلین بگرێت ك ‌ه ب ‌ه ناره‌وا ئێران ‌‬ ‫جینای ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ره‌تك��رده‌وه‌‪ .‬فه‌الحیان دوا ‌‬ ‫ی فه‌الحیان ‌‬ ‫ی ئاڵمان دا هاتووه‌‪ :‬ئیش��میت باور داواك ‌ه ‌‬ ‫ی س��ه‌درئه‌عزه‌م ‌‬ ‫ل ‌ه راپۆرتێك ‌‬ ‫ی له‌س��ه‌ر ئه‌و‌ه داگرت‬ ‫ی هێندێك پێش��نیار ب ‌ه ئاڵمان‪ ،‬پێ ‌‬ ‫ی ئێران ب ‌ه ئاڵمان‌و دان ‌‬ ‫ی دووبار‌ه ب ‌ه یارمه‌تی‌یه‌كان ‌‬ ‫ئاماژه‌كردن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ل ‌ه رێكه‌وت ‌‬ ‫ی كازرون ‌‬ ‫ی داراب ‌‬ ‫ی كازم ‌‬ ‫ی میكۆنووس دابنێ‌‪ .‬له‌م كاته‌دا پارێزه‌ره‌كان ‌‬ ‫ێ شوێن له‌سه‌ر دادگا ‌‬ ‫كه‌‪ :‬ئاڵمان ده‌ب ‌‬ ‫ی ئێران‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ئیتالعات‌و ئه‌منییه‌ت ‌‬ ‫ی ئایه‌توڵاڵ فه‌الحیان‪ ،‬وه‌زیر ‌‬ ‫ی دان ‌‬ ‫ی شایه‌ت ‌‬ ‫ی ‪1995‬دا خوازیار ‌‬ ‫‪ 18‬م ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی داراب ‌‬ ‫ی كازم ‌‬ ‫ی ناردبوو هه‌ر شێو‌ه پێوه‌ندی‌یه‌ك ‌‬ ‫ی دانه‌كه‌یدا ك ‌ه بۆ دادگا ‌‬ ‫«واواك» بوو ل ‌ه دادگا‪ .‬فه‌الحیان ل ‌ه شایه‌ت ‌‬ ‫ی ك ‌ه ل ‌ه‬ ‫ی جه‌وادی‌‌و مورته‌زا غواڵم ‌‬ ‫ی ره‌تكرده‌وه‌و ته‌نانه‌ت پێوه‌ند ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ئه‌منییه‌ت ‌‬ ‫ی له‌گ ‌ه ‌ڵ ده‌زگا ‌‬ ‫كازرون ‌‬ ‫ی له‌گ ‌ه ‌ڵ‬ ‫ی بێرلین» ‌‬ ‫ی «سه‌ركونس��ولگه‌ر ‌‬ ‫ی فه‌راهان ‌‬ ‫ی ئیمام ‌‬ ‫ی ئێران ل ‌ه بۆن كاریان ده‌كرد‌و هه‌روه‌ها پێوه‌ند ‌‬ ‫باڵوێزخان ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئایه‌توڵاڵ فه‌الحیان دووپات ده‌بۆوه‌و ل ‌ه شایه‌تی‌دان ‌ه سه‌ره‌كی‌یه‌كاندا ناو ‌‬ ‫ی ره‌تكرده‌وه‌‪ .‬به‌رده‌وام ل ‌ه دادگا ناو ‌‬ ‫كازم داراب ‌‬ ‫ی‬ ‫ی تیرۆره‌ك ‌ه به‌ناو ‌‬ ‫ی به‌ڕێوه‌چوون ‌‬ ‫ی لێكۆڵینه‌وه‌كان سه‌باره‌ت ب ‌ه چۆنیه‌ت ‌‬ ‫ی هه‌موو ناوانه‌و‌ه بوو‪ ،‬هه‌موو ‌‬ ‫فه‌الحیان له‌سه‌روو ‌‬ ‫ی فدرا ‌ڵ ل ‌ه ئاڵمان‬ ‫ی به‌رز ‌‬ ‫ی دیوان ‌‬ ‫ی فه‌الحیان بوو‪ .‬ل ‌ه ئاكامدا لێكۆڵه‌ر ‌‬ ‫ی پێده‌هات‪ ،‬ئه‌ویش ئایه‌توڵاڵ عه‌ل ‌‬ ‫كه‌سێك كۆتای ‌‬ ‫ی ده‌ركرد‪.‬‬ ‫ی فه‌الحیان ‌‬ ‫ی ئایه‌توڵاڵ عه‌ل ‌‬ ‫ی گرتن‌و قۆڵبه‌سكردن ‌‬ ‫ی ‪1996‬دا حوكم ‌‬ ‫ی مارس ‌‬ ‫ی ‪‌ 14‬‬ ‫ل ‌ه رێكه‌وت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی فه‌الحیان ل ‌ه دایكبوو ‌‬ ‫ی ئێران‪ ،‬عه‌ل ‌‬ ‫ی ئیس�لامی ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی رێكخراو‌ه ئیتالعاتی‌‌و كاروبار‌ه ئه‌منییه‌تی‌یه‌كان ‌‬ ‫وه‌زیر ‌‬

‫‪37‬‬


‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬

‫‪38‬‬

‫ی‬ ‫ی ژیان ‌‬ ‫ی زیاتر سه‌باره‌ت ب ‌ه فه‌الحیان‌و شوێن ‌‬ ‫ی خزم ‌هت‌و ژیان ل ‌ه تاران‪ .‬زانیاری‌یه‌ك ‌‬ ‫ی ‪ 1949‬ل ‌ه نه‌جه‌ف ئاباد‪ ،‬شوێن ‌‬ ‫ساڵ ‌‬ ‫ی ‪1992‬‬ ‫ی سێپتامبر ‌‬ ‫ی ‪‌ 17‬‬ ‫ی له‌س��ه‌ر‌ه ك ‌ه ل ‌ه رۆژ ‌‬ ‫ی گومان ‌‬ ‫ی كاتی‌‪ .‬ناوبراو ب ‌ه توند ‌‬ ‫ێ بنێردرێت ‌ه زیندان ‌‬ ‫له‌ده‌س��ت دا نیه‌‪ ،‬ده‌ب ‌‬ ‫ی مه‌ترسی‌دار‪،‬‬ ‫ی په‌ست‌و خراپ‌و ب ‌ه كه‌ڵك وه‌رگرتن ل ‌ه كه‌ره‌س ‌ه ‌‬ ‫ی دیكه‌‌و ب ‌ه نیاز ‌‬ ‫ی هێندێك كه‌س ‌‬ ‫ل ‌ه بێرلین‌و ب ‌ه هاوكار ‌‬ ‫ی ‪،2‬‬ ‫ی به‌ند ‌‬ ‫ی ‪‌211‬و ‪‌ 25‬‬ ‫ی ماده‌كان ‌‬ ‫ی داوه‌‪ .‬ئه‌م تاوان ‌ه ب ‌ه پێ ‌‬ ‫ی دیك ‌ه ‌‬ ‫ی كه‌سێك ‌‬ ‫ی كوشتن ‌‬ ‫چوار كه‌س��یان تیرۆر كردوه‌و هه‌وڵ ‌‬ ‫ی فدرا ‌ڵ ب ‌ه جینایه‌ت ناوزه‌د ده‌كرێ‌‪.‬‬ ‫ی كه‌یفه‌ر ‌‬ ‫ی یاسا ‌‬ ‫‪23‬و‪‌ 25‬‬ ‫ی ئاماژ‌ه ب ‌ه‬ ‫ی وێڕا ‌‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی راوبۆچوون ‌‬ ‫ی ته‌ئید كردوو ل ‌ه ده‌ربڕین ‌‬ ‫ی واڵت ئه‌م حوكم ‌ه ‌‬ ‫ی به‌رز ‌‬ ‫ی دیوان ‌‬ ‫دوكتور ولف دادوه‌ر ‌‬ ‫ی كارناسان‌و هه‌روه‌ها هێندێك‬ ‫ی ئیسالمی‌‌و بۆچوون ‌‬ ‫ی شایه‌ته‌كان ل ‌ه الیه‌ن كۆمار ‌‬ ‫ی لێكۆڵینه‌وه‌كان‌و خستن ‌ه ژێرفشار ‌‬ ‫ره‌وت ‌‬ ‫ی ‪ ،1992‬نووسی‌‪:‬‬ ‫ی ‪ 30‬ئووت ‌‬ ‫ی ئێران ل ‌ه رێكه‌وت ‌‬ ‫ی ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی ئایه‌توڵاڵ فه‌الحیان ل ‌ه تلوێزیۆن ‌‬ ‫ئاماژ‌ه ب ‌ه قسه‌كان ‌‬ ‫ی زیاتر‪.‬‬ ‫ی هه‌ی ‌ه ك ‌ه تاوانبار فه‌الحیان‪ ،‬ده‌ست بدات ‌ه جه‌نایه‌تێك ‌‬ ‫ی جید ‌‬ ‫ی ل ‌ه ده‌ست دایه‌‪ ،‬ئیمكان ‌‬ ‫ی ئه‌و زانیاری‌یان ‌ه ‌‬ ‫ب ‌ه پێ ‌‬ ‫ی سه‌رۆك‬ ‫ی ژنێف‪ ،‬تیرۆر ‌‬ ‫ی ‪ 1990‬ل ‌ه ده‌ورووبه‌ر ‌‬ ‫ی س��اڵ ‌‬ ‫ی ئاوریل ‌‬ ‫ی ل ‌ه ‪‌ 24‬‬ ‫ی ئێران كازم ره‌جه‌و ‌‬ ‫ی پێش��وو ‌‬ ‫ی دیپلۆمات ‌‬ ‫تیرۆر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی شورا ‌‬ ‫ی به‌ڕێوه‌به‌ر ‌‬ ‫ی نه‌قد ‌‬ ‫ی پاریس‪ ،‬تیرۆر ‌‬ ‫ی ‪ 1991‬ل ‌ه ده‌ورووبه‌ر ‌‬ ‫ی ساڵ ‌‬ ‫ی ئووت ‌‬ ‫ی ئێران به‌ختیار ل ‌ه ‪‌ 6‬‬ ‫ی پێش��وو ‌‬ ‫وه‌زیر ‌‬ ‫ی به‌ڵگه‌كان ل ‌ه‬ ‫ی فه‌الحیان‌و ب ‌ه پێ ‌‬ ‫ی كاركردن ‌‬ ‫ی ‪ 1993‬ل ‌ه رۆم‪ ،‬هه‌ر هه‌موویان ل ‌ه كات ‌‬ ‫ی مارس ‌‬ ‫ی ئێران ل ‌ه ‪‌ 16‬‬ ‫ی مقاومه‌ت ‌‬ ‫میلل ‌‬ ‫ی‬ ‫ی قورس ‌‬ ‫ی له‌سه‌رشان بوو به‌ڕێو‌ه چوون‪ .‬ب ‌ه هۆ ‌‬ ‫ی ئه‌و ل ‌ه وه‌زاره‌تخانه‌كه‌یدا ك ‌ه ناوبرا سه‌رۆكایه‌تی‌یه‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی به‌رپرسایه‌ت ‌‬ ‫كات ‌‬ ‫ی ب ‌ه باش ده‌زانرێ‌‪.‬‬ ‫ی گرتن ‌‬ ‫تۆمه‌ته‌كان‪ ،‬بڕیار ‌‬ ‫ی ك ‌ه ل ‌ه دادگادا هاتن ‌ه‬ ‫ی ئه‌و مه‌س��ه‌الن ‌ه ‌‬ ‫ی فه‌الحیان‌و روون بوونه‌و‌ه ‌‬ ‫ی ئایه‌توڵاڵ عه‌ل ‌‬ ‫ی گرتن ‌‬ ‫ی حوكم ‌‬ ‫ی ده‌ركردن�� ‌‬ ‫دوا ‌‬ ‫ی میكۆنووس‬ ‫ی فه‌الحیان ل ‌ه ئیدیعانامه‌كه‌یدا له‌سه‌ر ئه‌وه‌یك ‌ه تیرۆر ‌‬ ‫ی تاوانبار بوون ‌‬ ‫ی دادستان ل ‌ه سه‌لماندن ‌‬ ‫گۆڕێ‌‌و سه‌ركه‌وتن ‌‬ ‫ی ئێرانه‌و‌ه به‌ڕێو‌ه چووه‌‪ ،‬ل ‌ه ئێران خۆپیشاندانێك دژ ب ‌ه ئاڵمان رێكخراو هێندێك ل ‌ه مه‌الكان‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫ل ‌ه الیه‌ن كۆمار ‌‬ ‫ی دادستان‌و دادوه‌ره‌كانیان ده‌ركرد‪.‬‬ ‫ی كوشتن ‌‬ ‫فتوا ‌‬ ‫ی له‌م پێوه‌ندی‌یه‌دا ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫حه‌مید نه‌وزه‌ر ‌‬ ‫ی خامه‌نه‌یی‌‪ ،‬سه‌رۆك كۆمار‪ ،‬ره‌فسه‌نجانی‌‌و‬ ‫ی فه‌قیه‪ ،‬عه‌ل ‌‬ ‫ی تایبه‌ت كرد وتی‌‪ :‬وه‌ل ‌‬ ‫ی ل ‌ه كۆمیت ‌ه ‌‬ ‫ی ئه‌وه‌یك ‌ه دادستان باس ‌‬ ‫دوا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی حوكم ‌‬ ‫ی ئ��ه‌وان بوو‌ه ك ‌ه ل ‌ه بوار ‌‬ ‫ی میكۆنووس دا رۆڵیان هه‌بووه‌و ب ‌ه په‌س��ند ‌‬ ‫ی تیرۆر ‌‬ ‫ی دیك ‌ه ك ‌ه ل ‌ه بڕیار ‌‬ ‫ناوه‌كان�� ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌م «كیفرخواست»ه‌یان رێكخستوه‌و ل ‌ه قوم فتوا بۆ كوشتن ‌‬ ‫ی جۆراوجۆرب ‌ه دژ ‌‬ ‫ی ل ‌ه ئێران خۆپیشاندان ‌‬ ‫ده‌وڵه‌تی‌‌و یاسای ‌‬ ‫ی گرت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ی ئاڵمان ‌‬ ‫ی سه‌درئه‌عزه‌م ‌‬ ‫ی ئه‌وانه‌دا ل ‌ه هه‌موو الیه‌ك ره‌خنه‌یان ل ‌ه دژكرده‌وه‌و هه‌ڵوێست ‌‬ ‫دادستان دراوه‌‪ .‬ب ‌ه دوا ‌‬ ‫ی دادستانی‌‪.‬‬ ‫ی نه‌كرد‌ه سه‌ر ساغبوونه‌و‌ه ‌‬ ‫ئه‌م مه‌سه‌له‌ی ‌ه كار ‌‬ ‫ ‬

‫‪١٢‬‬

‫ل ‌ه بێرلین‬ ‫داهێشتا‬ ‫دادوه‌ر هه‌یه‬

‫حوكم ‌ی دادگا‬

‫ی به‌نی‌سه‌در‪،‬‬ ‫ی ئاڵمان‌و ئه‌بولحه‌سه‌ن ‌‬ ‫ی ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی پایه‌به‌رز ‌‬ ‫ی ئیشمیت باور‌و گێرنونێروال‪ ،‬كاربه‌ده‌ستان ‌‬ ‫ی شایه‌تی‌دانه‌كان ‌‬ ‫له‌په‌نا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی زۆرگرینگ ‌‬ ‫ی ئیسالمی‌‌و رۆڵ ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی پێشوو ‌‬ ‫ی ئه‌منییه‌ت ‌‬ ‫ی ئێران‌و ئه‌بولقاسم مسباحی‌‪ ،‬كاربه‌ده‌ست ‌‬ ‫ی پێشوو ‌‬ ‫سه‌ركۆمار ‌‬ ‫ی‬ ‫ێ رۆڵ ‌‬ ‫ی بێرلین دا هه‌بوو‪ ،‬ناب ‌‬ ‫ی ب��ه‌رز ‌‬ ‫ی دادگا ‌‬ ‫ی به‌رچاویان ل ‌ه به‌روپێش��چوون ‌‬ ‫ی ئاڵمان‪ ،‬ك ‌ه رۆڵێك ‌‬ ‫راگه‌یه‌نه‌گش��تی‌یه‌كان ‌‬ ‫ی بێرلینمان له‌به‌رچاو ون بێ‌‪.‬‬ ‫ی دانیشتوو ‌‬ ‫ئێرانی‌یه‌كان ‌‬ ‫شۆهر‌ه به‌دیع له‌م پێوه‌ندی‌یه‌دا ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫ی دادگا‬ ‫ی به‌یانیان‌و ئێواران‪ ،‬ل�� ‌ه كۆبوونه‌وه‌كان ‌‬ ‫ی ئێرانیمان هه‌بوو ك�� ‌ه ب ‌ه ورد ‌‬ ‫ی زۆر تێكۆش�� ‌هر‌و هه‌ڵس��وور ‌‬ ‫هه‌واڵنێر ‌‬ ‫ی سه‌رس��وڕمان‬ ‫ێ باڵوده‌كردنه‌وه‌‪ .‬جێ ‌‬ ‫ی دونیادا راپۆرتیان ل ‌‬ ‫ی سه‌رانس��ه‌ر ‌‬ ‫وردده‌بوونه‌وه‌و به‌رده‌وام ل ‌ه رۆژنام ‌ه ئێرانی‌یه‌كان ‌‬ ‫ی بچووك پێك هاتبوو ك ‌ه ‪ 24‬كاتژمێر‌ه كاریان‬ ‫ی چوار ساڵ‌دا‪ .‬هه‌روه‌ها تیمێك ‌‬ ‫بوو‪ .‬ئه‌م هه‌موو هاوڕێیه‌هاوبه‌ش ‌ه ل ‌ه ماو‌ه ‌‬


‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬ ‫ی به‌ڵگه‌و هه‌وا ‌ڵ بوون‬ ‫ی كۆكردنه‌و‌ه ‌‬ ‫ده‌كرد‌و له‌گ ‌ه ‌ڵ من ل ‌ه پێوه‌ندی‌دا بوون‪ .‬ئه‌م تیم ‌ه سه‌ربه‌خۆ كاریان ده‌كرد‌و خه‌ریك ‌‬ ‫ی هه‌ی ‌ه ك ‌ه‬ ‫ی زۆر هه‌ڵسووڕ ‌‬ ‫ی هێنای ‌ه سه‌ر ئه‌و باوه‌ڕ‌ه ك ‌ه ئه‌م مه‌سه‌له‌ی ‌ه تیمێك ‌‬ ‫ی دادگا ‌‬ ‫بۆ دادگا‪ .‬ئه‌م كار‌ه كاربه‌ده‌ستان ‌‬ ‫ب ‌ه هیچ شێوه‌یه‌ك ده‌ستبه‌ردار نین‪.‬‬ ‫ی دادستان‬ ‫ی میكۆنووسیان كرد‪ ،‬ئاگادار كردنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی بێرلین ب ‌ه دادگا ‌‬ ‫ی دانیشتوو ‌‬ ‫ی ئێرانی‌یه‌كان ‌‬ ‫یه‌كێك له‌و یارمه‌تی‌یان ‌ه ‌‬ ‫ی میكۆنووس‬ ‫ی تیرۆر ‌‬ ‫ی در هجرت»دا سه‌باره‌ت ب ‌ه به‌ڕێوه‌به‌ران ‌‬ ‫ی «انقالب اسالم ‌‬ ‫ی ك ‌ه ل ‌ه رۆژنام ‌ه ‌‬ ‫بوو‌ه له‌و هه‌وااڵن ‌ه ‌‬ ‫ی ئه‌وه‌یك ‌ه دادستان داوا ل ‌ه به‌نی‌سه‌در‬ ‫ی ب ‌ه دادگا بوو ب ‌ه هۆ ‌‬ ‫ی ئه‌م هه‌واڵه‌و پێشكه‌ش كردن ‌‬ ‫چاپ‌و باڵو ببۆوه‌‪ .‬وه‌رگێڕان ‌‬ ‫ی لێكه‌وته‌وه‌‪.‬‬ ‫ی ‪« C‬ئه‌بولقاسم مسباحی‌« ل ‌ه دادگا ‌‬ ‫ی شایه‌ت ‌‬ ‫ی به‌نی‌سه‌در بوون ‌‬ ‫ی دان‪ ،‬ك ‌ه ئه‌م شایه‌تی‌دان ‌ه ‌‬ ‫بكات بۆ شایه‌ت ‌‬ ‫ی بكه‌ین‪.‬‬ ‫ی مێهران پایه‌نده‌‪،‬عه‌باس خوداقولی‌‌و حه‌مید نه‌وزه‌ر ‌‬ ‫ل ‌ه نێو ئه‌م مرۆڤ ‌ه هه‌ڵسوورانه‌دا پێویست ‌ه ئاماژ‌ه ب ‌ه ناوه‌كان ‌‬ ‫ی ‪ 180‬كه‌س‬ ‫ی دان ‌‬ ‫ی شایه‌ت ‌‬ ‫ی دووكۆبوونه‌و‌ه ل ‌ه حه‌وتوودا‌و بیستن ‌‬ ‫ی نزیك ب ‌ه پێنج ساڵ‌‌و به‌ڕێوه‌چوون ‌‬ ‫ل ‌ه ئاكامدا دادگا دوا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ده‌یان هه‌زار الپه‌ڕ‌ه به‌ڵگه‌و شایه‌ت ‌‬ ‫ێ كردن ‌‬ ‫ی تاوانباران بوون‌و هه‌روه‌ها تاوتو ‌‬ ‫ی شایه‌تی‌یه‌كان ب ‌ه قازانج ‌‬ ‫ك ‌ه دوو ل ‌ه سێ ‌‬ ‫ی ده‌ركرد‪.‬‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی ‪ 12‬كه‌س ل ‌ه پارێزه‌ران‪ ،‬حوكم ‌‬ ‫ی به‌رگری ‌‬ ‫دان‌و بیستن ‌‬ ‫ی ئایه‌توڵاڵ‬ ‫ی گرتن ‌‬ ‫ی دادگا حوكم ‌‬ ‫ی ‪1997‬دا دادستان ‌‬ ‫ی دادگا ل ‌ه ئاوریل ‌‬ ‫ی دواین حوكم ‌‬ ‫هه‌روه‌ك باسكرا پێش ل ‌ه ده‌ركردن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی له‌سه‌ر بوو‌و تا ئێستاش ل ‌ه جێ ‌‬ ‫ی ئاڵمانیش ‌‬ ‫ی واڵت ‌‬ ‫ی به‌رز ‌‬ ‫ی دیوان ‌‬ ‫ی ده‌ركردبوو‪ ،‬حوكمێك ك ‌ه ته‌ئیدی ‌ه ‌‬ ‫ی فه‌الحیان ‌‬ ‫عه‌ل ‌‬ ‫ی ئه‌م حوكم ‌ه درێژه‌دا هاتووه‌‪:‬‬ ‫ی دادگا ‪ 400‬الپه‌ڕه‌یه‌‪ .‬ل ‌ه به‌شیچك ‌‬ ‫خۆیدایه‌‪ .‬حوكم ‌‬ ‫ی بێرلین‪:‬‬ ‫ی حوكم ‌‬ ‫به‌شێك ل ‌ه دادگا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كوردس��تان ‌‬ ‫ی دێموكرات ‌‬ ‫ی حیزب ‌‬ ‫ی رێبه‌ران ‌‬ ‫ی هه‌موو به‌ڵگه‌كان به‌و ئاكام ‌ه گه‌یش��تین ك ‌ه تیرۆر ‌‬ ‫ی تاوتوێ‌كردن ‌‬ ‫دوا ‌‬ ‫ی الیه‌ن ‌ه ئوپوزیس��یۆنه‌كان به‌ڕێو‌ه چووه‌‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫ی نێوخۆ ‌‬ ‫ی ناكۆك ‌‬ ‫ێ به‌رنام ‌ه بووه‌و ن ‌ه ب ‌ه هۆ ‌‬ ‫یب‌‬ ‫ئێ��ران ن�� ‌ه كرده‌وه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی ده‌سه‌اڵتداره‌تی‌دا ل ‌ه پشت ئه‌م‬ ‫ی سیسته‌م ‌‬ ‫ی ئێران ل ‌ه ته‌واویه‌ت ‌‬ ‫ی سیاسی ‌‬ ‫راست ب ‌ه سه‌رنجدان ب ‌ه به‌ڵگه‌كان‪ ،‬رێبه‌رایه‌تی ‌‬ ‫ی شه‌خسی‌‌و تایبه‌تیشیان ل ‌ه‬ ‫ی خۆیان ده‌ناس��ی‌‌و ن ‌ه پێوه‌ندی‌یه‌ك ‌‬ ‫كرده‌و‌ه جینایه‌تكارانه‌وه‌ی ‌ه بوون‪ .‬تاوانباران ن ‌ه قوربانیان ‌‬ ‫ی ئێران‌و مه‌ئموور بوون ل ‌ه الیه‌ن‬ ‫ی سیاسی ‌‬ ‫ی تاوانباران ب ‌ه سیسته‌م ‌‬ ‫ی به‌ستراوه‌ی ‌‬ ‫گه‌ڵیاندا هه‌بوو‪ .‬به‌ڵكو ئه‌م تیرۆر‌ه ب ‌ه هۆ ‌‬ ‫ی دیك ‌ه وه‌ك‬ ‫ی دارابی‌‪ ،‬یوسف ئه‌مین‪ ،‬عه‌باس راحل‌و ئه‌وان ‌‬ ‫ی ئێرانه‌و‌ه به‌ڕێوه‌چووه‌‪ .‬كازم ‌‬ ‫ی ئیتالعاتی‌‌و ئه‌منییه‌ت ‌‬ ‫ده‌زگاكان ‌‬ ‫ی سه‌رتره‌و‌ه ئه‌م كاره‌یان به‌ڕێو‌ه بردوه‌‪.‬‬ ‫ی كاربه‌ده‌ستان ‌‬ ‫ی ئێران‌وب ‌ه بڕیار ‌‬ ‫ی سیاسی ‌‬ ‫ی به‌ستراو‌ه ب ‌ه نیزام ‌‬ ‫ی حیزبوڵاڵی ‌‬ ‫مۆره‌كان ‌‬ ‫ی ل ‌ه پشت ئه‌م تیرۆره‌وه‌یه‌و ئه‌م تیرۆره‌‪،‬‬ ‫ی ئیس�لام ‌‬ ‫ی كۆۆمار ‌‬ ‫ی ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی سیاس��ی‌یه‌‪ ،‬چونك ‌‬ ‫كه‌وابوو ئه‌م تیرۆر‌ه تیرۆرێك ‌‬ ‫ی ده‌وڵه‌تی‌یه‌‪.‬‬ ‫تیرۆریزم ‌‬ ‫ی جینایه‌تكار ناوزه‌د كردو‌ه ك ‌ه‬ ‫ی وه‌ك نیزامێك�� ‌‬ ‫ی ئێران ‌‬ ‫ی ئیس�لامی ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی بێرلین نه‌ته‌نیا ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی دادگا ‌‬ ‫حوكم�� ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی ئه‌خالقی‌دا كار ده‌ك ‌هن‌و ل ‌ه تیرۆریزم ‌‬ ‫ی دادگا ـ ل ‌ه نزمترین راد‌ه ‌‬ ‫ی وت ‌ه ‌‬ ‫ی ئه‌و ـ ب ‌ه پێ ‌‬ ‫ی پایه‌به‌رز ‌‬ ‫كاربه‌ده‌ستان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئیسالمیش ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی رێبه‌ران ‌‬ ‫ی ئامانجه‌كانیان كه‌ڵك وه‌رده‌گرن‪ .‬به‌ڵكوو راشكاوان ‌ه ناو ‌‬ ‫ی به‌روپێش بردن ‌‬ ‫ب ‌ه مه‌به‌س��ت ‌‬ ‫هێناوه‌‪.‬‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫له‌م پێوه‌ندی‌یه‌دا په‌رویز ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی ئیسالمی‌یه‌و‌ه هه‌یه‌‌و له‌وێدا‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ب ‌ه رۆڵ ‌‬ ‫ی ئه‌م ‪ 400‬الپه‌ڕه‌دا دیارو به‌رچاوه‌‪ ،‬به‌شێك ‌ه ك ‌ه پێیوه‌ند ‌‬ ‫ئه‌وه‌یك ‌ه ل ‌ه كۆ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌م رێژیم ‌ه ل ‌ه كۆمیت ‌ه ‌‬ ‫ی ئه‌م تیرۆره‌یه‌و رێبه‌ران ‌‬ ‫ی ئێران به‌رپرس ‌‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫زۆر روون‌و راش��كاوان ‌ه هاتو‌ه كه‌‪ :‬كۆمار ‌‬ ‫ی دیكه‌‌و ئه‌وه‌یك ‌ه ئه‌مان ‌ه‬ ‫ی نیزام‌و سه‌رۆك كۆمار‌و رێبه‌ران ‌‬ ‫ی ئایین ‌‬ ‫ی بڕیاره‌ك ‌ه بوون وه‌ك‪ :‬رێبه‌ر ‌‬ ‫تایبه‌ت دا بوون‌و به‌شدار ‌‬ ‫ی ئه‌م‬ ‫ی ئه‌وان بۆ به‌ڕێوه‌بردن ‌‬ ‫ێ بنه‌مایه‌‪ ،‬هۆكار ‌‬ ‫یب‌‬ ‫ی پێشكه‌ش ده‌كه‌ن‪ ،‬هۆكارێك ‌‬ ‫ی ئاییین ‌‬ ‫ی ئه‌م تیرۆر‌ه هۆكار ‌‬ ‫بۆ مه‌به‌ست ‌‬ ‫ی خۆیان‪.‬‬ ‫ی سیاسی ‌‬ ‫ی ده‌سه‌اڵت ‌‬ ‫ی ل ‌ه پشت ‌ه بۆ پاراستن ‌‬ ‫ی سیاس ‌‬ ‫تیرۆر‌ه ته‌نیاو ته‌نیا مه‌به‌ست ‌‬ ‫ی دیك ‌ه‬ ‫ی میكۆنووس‪ ،‬تیشكیان خست ‌ه سه‌ر هێندێك ‌‬ ‫ی ریستوران ‌‬ ‫ی بێرلین جیا ل ‌ه جینایه‌ت ‌‬ ‫ی به‌رز ‌‬ ‫ی دادگا ‌‬ ‫به‌اڵم دادوه‌ران ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ك ‌ه ل ‌ه بار ‌‬ ‫ی واڵت ـ به‌ڕێو‌ه چوون‪ .‬ئه‌و تیرۆران ‌ه ‌‬ ‫ی ئیسالمی‌یه‌و‌ه ـ ل ‌ه ده‌ره‌و‌ه ‌‬ ‫ی ك ‌ه ل ‌ه الیه‌ن كۆمار ‌‬ ‫له‌و تێرۆران ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی میكۆنووس��ه‌و‌ه هه‌بوو‪ .‬هه‌ڵسه‌نگاندن ‌‬ ‫ی تیرۆر ‌‬ ‫ی یان عه‌مه‌لیاتی‌یه‌و‌ه پێوه‌ندی‌یان ب ‌ه بڕیاردان‌و به‌ڕێوه‌به‌ران ‌‬ ‫ته‌داروكات ‌‬ ‫ی چۆنه‌؟‬ ‫ی به‌ڕێوه‌چوون ‌‬ ‫ی دادگاو چۆنیه‌ت ‌‬ ‫ی تایبه‌تی‌‪ ،‬ل ‌ه حوكم ‌‬ ‫چاودێران‌و شكایه‌تكه‌ران ‌‬ ‫شۆهر‌ه به‌دیع له‌م پێوه‌ندی‌یه‌دا ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫ی دادگا له‌و‌ه روون‌و لێبڕاوانه‌تر‬ ‫ب ‌ه سه‌رنجدان به‌وه‌یك ‌ه ده‌وڵه‌ته‌كان ناچارن له‌سه‌ر هێندێك مه‌سه‌ل ‌ه راوه‌ستن حوكم ‌‬

‫‪39‬‬


‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬

‫‪40‬‬

‫ی به‌و‌ه نه‌ده‌كرد ك ‌ه راوه‌ستان‌و په‌رده‌پۆشی‌یه‌ك هه‌بێ‌‪ .‬دادستان زۆر‬ ‫ی ئه‌م حوكمه‌دا مرۆڤـ هه‌ست ‌‬ ‫نابێ‌‪ .‬به‌اڵم ل ‌ه هیچ كوێ ‌‬ ‫ی ئه‌وه‌یك ‌ه‬ ‫ی ك ‌ه له‌م دادگایه‌دا ته‌نیانیم‌و هیوا ‌‬ ‫ی یه‌ك سا ‌ڵ به‌وه‌م زان ‌‬ ‫ی ده‌كرد‌و من دوا ‌‬ ‫به‌هێز‌وب ‌ه وره‌وو زیره‌كی‌یه‌و‌ه كار ‌‬ ‫دادگا ب ‌ه ئاكامێك بگا زۆر له‌سه‌رێ‌یه‌‪.‬‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫حه‌مید نه‌وزه‌ر ‌‬ ‫ی ناكات‪ .‬دادستانێك هه‌بوو ك ‌ه ته‌نانه‌ت ل ‌ه‬ ‫ی ئاڵمان نیش��انی‌دا ك ‌ه ل ‌ه به‌رانبه‌ر سیاس��ه‌ت دا س��ه‌ر نو ‌‬ ‫ی دادوه‌ر ‌‬ ‫ده‌زگا ‌‬ ‫ی ئێران‌و ئاڵمان دا كۆڵیان‬ ‫ی راده‌گرت‪ .‬ن ‌ه دادگاو ن ‌ه دادستان ل ‌ه به‌رانبه‌ر گوشاره‌كان ‌‬ ‫به‌رانبه‌ر زه‌خت ‌ه ده‌روونی‌یه‌كان دا خۆ ‌‬ ‫ی دادستانیان ل ‌ه قوم ده‌ركرد‪.‬‬ ‫ی كوشتن ‌‬ ‫نه‌دا‪ .‬ته‌نانه‌ت ئه‌و كاته‌ش ك ‌ه فتوا ‌‬ ‫ی ده‌ڵی‌‪:‬‬ ‫په‌رویز ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی له‌گ ‌ه ‌ڵ‬ ‫ی میكۆنووس یه‌كێك ل ‌ه به‌ڵگه‌دارترین‌و به‌ئیعتیبارترین به‌ڵگه‌كان ‌ه ل ‌ه پێوه‌ند ‌‬ ‫ی دادگا ‌‬ ‫ی من حوكم ‌‬ ‫ب�� ‌ه بۆچوون ‌‬ ‫ی پێوه‌ندیدار ب ‌ه رێكخراو‌ه ئیتالعاتی‌‌و‬ ‫ی راپۆرته‌كان ‌‬ ‫ی له‌سه‌ر بنه‌ما ‌‬ ‫ی ئێران دا‪ .‬چونك ‌‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫تیرۆریزم ‌‬ ‫ی دیك ‌ه دراوه‌و‬ ‫ی ئاڵمان‌و ده‌یان‌و ده‌یان راپۆرت ‌‬ ‫ی دادستان ‌‬ ‫ی لێكۆڵینه‌وه‌كان ‌‬ ‫ی ئاڵمان‌و هه‌روه‌ها له‌سه‌ر بنه‌ما ‌‬ ‫دژ‌ه ئیتالعاتی‌یه‌كان ‌‬ ‫ی ئه‌مان ‌ه ده‌به‌ستێ‌‪.‬‬ ‫پشت ب ‌ه هه‌موو ‌‬ ‫ی ئیبراهیم زاد‌ه ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫مێهد ‌‬ ‫ی ئازاو خۆشه‌ویست بوون ك ‌ه‬ ‫ی دادگا ده‌یه‌ویست به‌ره‌وپێش بڕوات‌و هه‌م دادس��تان‌و هه‌م دادوه‌ر مرۆڤگه‌لێك ‌‬ ‫به‌ڕاس��ت ‌‬ ‫ی مه‌سه‌له‌كه‌وه‌یه‌‪.‬‬ ‫ی میكۆنووس به‌دوا ‌‬ ‫ی مه‌سه‌له‌كه‌دا بچن‌و ئێستا هه‌ر وه‌ك من ئاگادارم دادس��تان ‌‬ ‫ده‌یانویس��ت ب ‌ه دوا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی مێژووی ‌‬ ‫ی هات ‌ه گۆڕێ‌‪ ،‬بۆ دادگا س��ه‌لمێنراو دادگا حوكم ‌‬ ‫ی ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی تیرۆریزم ‌‬ ‫ی دادگادا به‌ناو ‌‬ ‫ئه‌وه‌یك ‌ه ل ‌ه حوكم ‌‬ ‫راگه‌یاند‪.‬‬ ‫ ‬

‫‪١٣‬‬

‫ل ‌ه بێرلین‬ ‫داهێشتا‬ ‫دادوه‌ر هه‌یه‬

‫پچڕان ‌ی پێوه‌ند ‌ی واڵتان ‌ی وئرووپا��ی ‌ی‌و‬ ‫خۆرێكخستن ‌ی نوێ ‌ی كۆمار ‌ی ئیسالم ‌ی‬

‫ی‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی نیزام ‌‬ ‫ی ‪ 1997‬بۆ مه‌حكوومكردن ‌‬ ‫ی ‪ 10‬ئاوریل ‌‬ ‫ی بێرلین ل ‌ه رۆژ ‌‬ ‫ی به‌رز ‌‬ ‫ی دادگا ‌‬ ‫ی حوكم ‌‬ ‫ی ده‌رچوون ‌‬ ‫دوا ‌‬ ‫ی ئاڵمان‬ ‫ی میكۆنووس دا‪ ،‬ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی ئه‌م ده‌سه‌اڵت ‌ه ل ‌ه تیرۆر ‌‬ ‫ی پایه‌به‌رز ‌‬ ‫ی ئیسالمی‌‌و رێبه‌ران ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ده‌ستێدا بوون ‌‬ ‫ب ‌ه هۆ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دیپلۆماتیك ـ له‌م واڵته‌دا خه‌ریك ‌‬ ‫ی كار ‌‬ ‫ی ـ ك ‌ه له‌ژێر ناو ‌‬ ‫ی ئیس�لام ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ئه‌منییه‌ت ‌‬ ‫ی ل ‌ه مه‌ئمووران ‌‬ ‫‪ 14‬كه‌س�� ‌‬ ‫ی ل ‌ه‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫تێكۆشان بوون‪ ،‬وه‌ده‌رنا‪ .‬له‌نێو ده‌ركراواندا ده‌توانین ئاماژ‌ه ب ‌ه ناوه‌كانی‌‪ :‬حسێن موسه‌ویان‪ ،‬باڵوێز ‌‬ ‫ێ‬ ‫ی رۆژئاواش ده‌سبه‌ج ‌‬ ‫ی ئورووپا ‌‬ ‫ی ل ‌ه بێرلین بكه‌ین‪ .‬واڵتان ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی یه‌كه‌م ‌‬ ‫ی فه‌راهانی‌‪ ،‬كۆنسول ‌‬ ‫ئاڵمان‌و ئه‌مان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خۆیان ل ‌ه ل ‌ه تاران بانگ كرده‌وه‌و باڵوێزه‌كان ‌‬ ‫ی ئیسالمیدا بچڕاند‪ .‬باڵوێزه‌كان ‌‬ ‫ی خۆیان له‌گ ‌ه ‌ڵ كۆمار ‌‬ ‫ی دیپلۆماتیك ‌‬ ‫پێوه‌ند ‌‬ ‫ی ئورووپایی‌یه‌و‌ه گرت‌و‬ ‫ی ب ‌ه واڵتان ‌‬ ‫ی پێوه‌ند ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی ماوه‌یه‌ك كۆمار ‌‬ ‫ی ئیسالمیشیان نارده‌و‌ه بۆ تاران‪ .‬به‌اڵم دوا ‌‬ ‫كۆمار ‌‬ ‫ی تیرۆر نه‌كات‌و تا ئێس��تاش‬ ‫ی ئورووپای ‌‬ ‫ی ئێران‌و ل ‌ه واڵتان ‌‬ ‫ی خۆی‌‌و جیابیران ل ‌ه ده‌ره‌و‌ه ‌‬ ‫ی پێدان ك ‌ه چیدیك ‌ه نه‌یاران ‌‬ ‫به‌ڵێن ‌‬ ‫به‌م به‌ڵێنی‌یه‌و‌ه وه‌فادار ماوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ی ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫په‌رویز ده‌ستماڵچ ‌‬ ‫ی تیرۆر‬ ‫ی ئێران ‌‬ ‫ی ئێران‌و جیابیران ‌‬ ‫ی سه‌رب ‌ه ئوپوزیسیۆن ‌‬ ‫ی رۆژئاوادا كه‌سان ‌‬ ‫ی ‪1991‬و‌ه تا ب ‌ه ئه‌مڕۆ ل ‌ه ئورووپا ‌‬ ‫ی ئاوریل ‌‬ ‫ل ‌ه ‪‌ 10‬‬ ‫ی ئه‌وان هیچ‬ ‫ی به‌ڵێنی‌یه‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی دوا ‌‬ ‫ی ئه‌وان نه‌بوو‌ه بۆ به‌ڵێن ده‌ده‌ن ك ‌ه ئه‌مجاره‌یان نه‌یك ‌هن‌و بۆچ ‌‬ ‫نه‌ك��راون‪ .‬ئه‌گ��ه‌ر كار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی هێندێك تیم ‌‬ ‫ی سه‌ره‌ڕۆ بووه‌‪ .‬باش ‌ه ئه‌گه‌ر ئه‌م ‌ه كار ‌‬ ‫ی هێندێك تیم ‌‬ ‫شتێك روو نادا‪ ،‬یان ئه‌و ئیدیعایه‌یان ك ‌ه ئه‌و‌ه كار ‌‬


‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬ ‫ی‬ ‫ی خۆیان ده‌كه‌ن‪ .‬ته‌واو ‌‬ ‫ی بۆ ده‌دا‌و پاشان ئه‌م تیم ‌ه سه‌ره‌ڕۆیان ‌ه ده‌رۆن‌و كار ‌‬ ‫ی هه‌ر به‌ڵێن ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫سه‌ره‌ڕۆیه‌‪ ،‬كۆمار ‌‬ ‫ی دیكه‌‪ ،‬به‌ڵكوو كار‌و بڕیاردانه‌كان زۆر كۆكراوه‌و‬ ‫ی ئه‌وه‌ن ك ‌ه ن ‌ه سه‌ره‌رۆیی‌یه‌ك ل ‌ه ئارادا بووه‌‪ ،‬ن ‌ه شتێك ‌‬ ‫ئه‌مان ‌ه سه‌لمێنه‌ر ‌‬ ‫ی ئیسالمی‌یه‌و‌ه به‌ڕێو‌ه چووه‌‪.‬‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ب ‌ه دیسیپیلین ل ‌ه الیه‌ن به‌رزترین كاربه‌ده‌ستان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی مێژوویی‌‌و بێ‌وێن ‌ه ‌‬ ‫ی حوكم ‌‬ ‫ی ئێرانی‌‌و غه‌یر‌ه ئێرانی‌‪ ،‬ده‌رچوون ‌‬ ‫ی سیاسی ‌‬ ‫ی هێندێك ل ‌ه راڤه‌كاران‌و چاودێران ‌‬ ‫ب ‌ه وت ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دیك ‌ه ل ‌ه سیاسه‌ت ‌‬ ‫ی ئیسالمی‌‪ .‬ب ‌ه واتایه‌ك ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی سیاسی ‌‬ ‫ی نوێ ‌‬ ‫ی خۆڕێكخس��تن ‌‬ ‫ی بێرلین بوو ب ‌ه هۆ ‌‬ ‫ی به‌رز ‌‬ ‫دادگا ‌‬ ‫ی ب ‌ه حوجه‌تولئیسالم محه‌ممه‌د‬ ‫ی سه‌رۆك كۆمار ‌‬ ‫ی پۆست ‌‬ ‫ی ئیسالمیدا گۆڕانێك پێكهات‪ .‬ئه‌م گۆڕان ‌ه سیاسی‌یه‌‌و دان ‌‬ ‫كۆمار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی ناسراوه‌‪ ،‬ل ‌ه ناوه‌و‌ه ‌‬ ‫ی ریفۆرمخواز ‌‬ ‫ی س��ه‌عید حه‌جاریان ك ‌ه وه‌ك تیئۆریسیه‌ن ‌‬ ‫ی قس��ه‌كان ‌‬ ‫خاته‌می‌ش‪ ،‬ب ‌ه پێ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ماوه‌یه‌ك ل ‌ه الیه‌ن مۆره‌یه‌ك ‌‬ ‫ی حه‌جاریان ك ‌ه دوا ‌‬ ‫ی ئاغا ‌‬ ‫ی بۆكرا‪ .‬خود ‌‬ ‫ی واڵت دا گه‌اڵڵ ‌ه رێژی ‌‬ ‫ئیتالعات‌و ئه‌منییه‌ت ‌‬ ‫ی ‪ »C‬یه‌كێك بوو ل ‌ه‬ ‫ی «شایه‌ت ‌‬ ‫ی بوو‪ ،‬له‌گ ‌ه ‌ڵ ئه‌بولقاس��م مسباح ‌‬ ‫حیزبوڵاڵیی‌یه‌و‌ه تیرۆر كرا‪ ،‬به‌اڵم ل ‌ه كوش��تن رزگار ‌‬ ‫ی ئێران‪.‬‬ ‫ی ئیسالمی ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ئیتالعات‌و ئه‌منییه‌ت ‌‬ ‫ی وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫دامه‌زرێنه‌ران ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئاڵمانه‌و‌ه ل ‌ه رۆژ ‌‬ ‫ی واڵت ‌‬ ‫ی به‌رز ‌‬ ‫ی ‪ 1997‬ل ‌ه الیه‌ن دیوان ‌‬ ‫ی ئاوریل ‌‬ ‫ی میكۆنووس ل ‌ه ‪‌ 10‬‬ ‫ی دادگا ‌‬ ‫كاتێ��ك ك�� ‌ه حوكم ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی خۆڕێكخستن ‌‬ ‫ی وه‌رگرتبوو‌و گۆڕان ‌‬ ‫ی سه‌رۆك كۆمار ‌‬ ‫ی پۆست ‌‬ ‫ی ‪ 1998‬په‌سند كرا‪ ،‬محه‌ممه‌د خاته‌م ‌‬ ‫ی دیسامبر ‌‬ ‫‪‌9‬‬ ‫ی بێرلین تا راده‌یه‌ك هه‌موو‬ ‫ی به‌رز ‌‬ ‫ی له‌نێو ئورووپایی‌یه‌كاندا پێكهێنا‪ .‬دادگا ‌‬ ‫ی ئه‌م رێژیم ‌ه هیوایه‌ك ‌‬ ‫ی ل ‌ه شێوه‌كار ‌‬ ‫ئیسالم ‌‬ ‫ی تیرۆره‌كه‌و‌ه تا ته‌داروكات‌و عه‌مه‌لیات‌و‬ ‫ی گه‌اڵڵ ‌ه رێژ ‌‬ ‫ی روون كرده‌وه‌‪ ،‬هه‌ر ل ‌ه چۆنیه‌ت ‌‬ ‫ی میكۆنووس ‌‬ ‫ی تیرۆر ‌‬ ‫ره‌هه‌نده‌كان ‌‬ ‫ی روون‌و ئاشكرا بگات‪.‬‬ ‫ی سه‌باره‌ت ب ‌ه مه‌سه‌له‌یه‌ك ب ‌ه ئاكامێك ‌‬ ‫ی تیرۆره‌كه‌‪ .‬به‌اڵم نه‌یتوان ‌‬ ‫ی بڕیارده‌ران‌و به‌ڕێوه‌به‌ران ‌‬ ‫ناسین ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ئیتالعات‌و ئه‌منییه‌ت ‌‬ ‫ی وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی كه‌سێك بوو ك ‌ه وه‌ك سیخوڕ‌و «خبرچین» ‌‬ ‫ی شووناس ‌‬ ‫ی كردن ‌‬ ‫ئه‌ویش دیار ‌‬ ‫ی ئه‌وان گه‌یاند‪.‬‬ ‫ی ب ‌ه ئاگادار ‌‬ ‫ی كورد ‌‬ ‫ی رێبه‌ران ‌‬ ‫ی كرد‌و كۆبوونه‌و‌ه ‌‬ ‫ی كار ‌‬ ‫ئیسالم ‌‬ ‫شۆهر‌ه به‌دیع ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫ی سیخوڕ یان ئه‌و كه‌سه‌ی ‌ه ك ‌ه‬ ‫ی من ‌ه روون بێته‌وه‌‪ ،‬ئه‌ویش مه‌سه‌ل ‌ه ‌‬ ‫ی تایبه‌ت بوو ك ‌ه ئێستاش ئاوات ‌‬ ‫ته‌نیا مه‌سه‌له‌یه‌ك ‌‬ ‫ی تیرۆریستان گه‌یاند‌و ئه‌م خۆشه‌ویستانه‌مان تیرۆر كران‪.‬‬ ‫ئه‌م كۆبوونه‌وه‌ی ‌ه ب ‌ه ئاگادار ‌‬ ‫ی ئیبراهیم زاد‌ه ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫مێهد ‌‬ ‫ی نه‌ده‌دا‪ ،‬وات ‌ه ته‌نانه‌ت‬ ‫ی س��یخوڕێك راس��ته‌وخۆ یان ناراسته‌وخۆ ل ‌ه نێوماندا روو ‌‬ ‫ێ بوون ‌‬ ‫من پێم وای ‌ه ئه‌م رووداو‌ه ب ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كوردستان ‌‬ ‫ی دێموكرات ‌‬ ‫ی حیزب ‌‬ ‫ی تیرۆر له‌و كاته‌دا هه‌یئه‌ت ‌‬ ‫ی ئاوه‌ها پێك بێت‪ .‬ئامانج ‌‬ ‫ی ئه‌م ‪ 9‬كه‌س ‌ه نه‌یده‌توان ‌‬ ‫كۆبوونه‌و‌ه ‌‬ ‫ێ سیخوڕه‌ك ‌ه له‌نێو ئێمه‌دا بووبێ‌‪.‬‬ ‫ئێران بوو‪ ،‬ئێم ‌ه نه‌بووین‪ .‬من له‌سه‌ر ئه‌و باوه‌ڕه‌م ك ‌ه ده‌ب ‌‬ ‫ی ریستورانه‌ك ‌ه‬ ‫ی بوو‪ ،‬عه‌زیز غه‌فاری‌‪ ،‬خاوه‌ن ‌‬ ‫ی رزگار ‌‬ ‫ی میكۆنووس دا یه‌كێك له‌و كه‌سان ‌ه ‌‬ ‫ی ریستورران ‌‬ ‫ل ‌ه نێو ئاماده‌بووان ‌‬ ‫ی ‪1997‬ه‌و‌ه ل ‌ه نێوان‬ ‫ێ هێش��ت‌و چوو بۆ «دۆس��یلدێرف»‌و ل ‌ه ساڵ ‌‬ ‫ی به‌ج ‌‬ ‫ی میكۆنووس بێرلین ‌‬ ‫ی رودان ‌‬ ‫ی دوا ‌‬ ‫بوو‪ .‬غه‌فار ‌‬ ‫ی ده‌كا‪ .‬مه‌سعوود میرراشد‌و ئه‌سفه‌ندیار سادق زاد‌ه تا ئێستاش ل ‌ه ئاڵمان ده‌ژین‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ی بازرگان ‌‬ ‫ئێران‌و ئاڵماندا هاتوچۆ ‌‬ ‫ی بگرین‪ .‬موجته‌با ئیبراهیم زاده‌‌و په‌رویز ده‌ستماڵچیش ك ‌ه‬ ‫ێ كه‌س�� ‌ه پێوه‌ند ‌‬ ‫ی له‌گه‌ل هیچ كام له‌م س�� ‌‬ ‫ئێم ‌ه نه‌مانتوان ‌‬ ‫ی دادگا‪ :‬یوسف ئه‌مین‬ ‫ێ كار ده‌كه‌ن‪ .‬به‌الم ل ‌ه نێو تاوانباران ‌‬ ‫ێ بیستن‪ ،‬ل ‌ه ئاڵمان ده‌ژین‌و له‌و ‌‬ ‫ی رووداوه‌كه‌تان ل ‌‬ ‫گێڕانه‌و‌ه ‌‬ ‫ی میكۆنووس داو‌ه ب ‌ه‬ ‫ی تیرۆر ‌‬ ‫ی ته‌داروكات ‌‬ ‫ی سه‌باره‌ت ب ‌ه ره‌وت ‌‬ ‫ی گرینگ ‌‬ ‫ی كردبوو‌و زانیاری‌یه‌ك ‌‬ ‫ی ئاڵمان ‌‬ ‫ی پۆلیس ‌‬ ‫ك ‌ه هاوكار ‌‬ ‫ی ك ‌ه‬ ‫ی كازرون ‌‬ ‫ی داراب ‌‬ ‫ێ كوژرا‪ .‬كازم ‌‬ ‫ی ‪ 1999‬ل ‌ه زیندان ئازاد ده‌كرێ‌‌و ده‌نێردرێته‌و‌ه بۆ لوبنان‌و ده‌ڵێن هه‌ر له‌و ‌‬ ‫پۆلیس‪ ،‬ساڵ ‌‬ ‫ی چه‌ند جارێك‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی مه‌حكووم كراو‌ه ئێستاش ل ‌ه زیندان دایه‌و هه‌ر چه‌ند ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی هه‌تاهه‌تای ‌‬ ‫ب ‌ه زیندان ‌‬ ‫ی ئاڵمان وه‌ده‌ست‬ ‫ی ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی لوبنان بووه‌‪ ،‬به‌اڵم نه‌یتوانیو‌ه ره‌زامه‌ند ‌‬ ‫ی له‌گ ‌ه ‌ڵ هێندێك ل ‌ه زیندانیان ‌‬ ‫ی گۆڕینه‌و‌ه ‌‬ ‫خوازیار ‌‬ ‫ی ئاڵمان ده‌ك ‌هن‌و ماوه‌یه‌ك له‌مه‌وپێش روون‬ ‫ی ئه‌و ل ‌ه ئێرانه‌و‌ه سه‌فه‌ر ‌‬ ‫ی به‌رده‌وام بۆ دیتن ‌‬ ‫ی داراب ‌‬ ‫ی كازم ‌‬ ‫بێنێ‌‪ .‬بنه‌ماڵ ‌ه ‌‬ ‫ی ئه‌و‌ه‬ ‫ی زیندان باس ‌‬ ‫ی موبایل كه‌ڵك وه‌رده‌گرێ‌‪ .‬به‌رپرسان ‌‬ ‫ی ل ‌ه ته‌له‌فۆن ‌‬ ‫ی نایاسای ‌‬ ‫ی ل ‌ه زیندان دا ب ‌ه شێو‌ه ‌‬ ‫بۆو‌ه ك ‌ه داراب ‌‬ ‫ی‬ ‫ی به‌م مۆبایل ‌ه له‌گ ‌ه ‌ڵ كێی ‌ه ل ‌ه ناوه‌وه‌و ده‌ره‌و‌ه ‌‬ ‫ی داراب ‌‬ ‫ی گرتنه‌كان ‌‬ ‫ناكه‌ن ك ‌ه ئه‌و ته‌له‌فۆن ‌ه چۆن گه‌یشتۆت ‌ه دارابی‌‌و پێوه‌ند ‌‬ ‫ێ ك ‌ه‬ ‫ی ئه‌و‌ه ناكر ‌‬ ‫ی ب ‌ه قوربانیانه‌و‌ه ناو‌ه ب ‌ه حه‌بس مه‌حكووم كراوه‌‌و چاوه‌ڕوان ‌‬ ‫ی خه‌الس�� ‌‬ ‫ئاڵمان‪ .‬عه‌باس راحل ك ‌ه تیر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئێران ‌‬ ‫ی كوردستان ‌‬ ‫ی دێموكرات ‌‬ ‫ی حیزب ‌‬ ‫ی تیربار رێبه‌ران ‌‬ ‫ی ك ‌ه ب ‌ه ده‌ستڕێژ ‌‬ ‫قه‌ت رزگار بكرێ‌‪ .‬عه‌بدولڕه‌حمان به‌نی‌هاشم ‌‬ ‫ی‬ ‫ی حیزب ‌‬ ‫ی دیكه‌ش دا هه‌بووه‌‪ ،‬ئێستا ل ‌ه ئێرانه‌و یه‌كێك ‌ه ل ‌ه ئه‌ندام ‌ه به‌رچاوه‌كان ‌‬ ‫ی كه‌سانێك ‌‬ ‫ی ل ‌ه كوشتن ‌‬ ‫تیرۆر كردو ده‌ست ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خواردبوو هیچ ئاگاداری‌یه‌ك ‌‬ ‫ی ل ‌ه ئاڵمان سوێند ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی ئیسالمی‌یه‌‪ .‬حسێن موسه‌ویان بالوێز ‌‬ ‫مۆئته‌له‌ف ‌ه ‌‬

‫‪41‬‬


‫‪42‬‬

‫ل ‌ه بێرلین داهێشتا دادوه‌ر هه‌یه‬ ‫ی‬ ‫ی تیرۆره‌كان ‌‬ ‫ی هێندێك ل ‌ه عه‌مه‌لیات ‌‬ ‫ی تیرۆره‌ك ‌ه نیه‌و پاشان ل ‌ه دادگا روون بۆو‌ه ك ‌ه ل ‌ه ته‌داروكات‌و رێكخستن ‌‬ ‫ل ‌ه ره‌وت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی وتووێژ ‌‬ ‫ی هه‌یئه‌ت ‌‬ ‫ی هه‌بووه‌‪ ،‬تا ماوه‌یه‌ك له‌مه‌وپێش ئه‌ندام ‌‬ ‫ی ل ‌ه ئورووپادا ده‌ست ‌‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫كۆمار ‌‬ ‫ی ئه‌تۆم‪.‬‬ ‫ی وز‌ه ‌‬ ‫ی نێونه‌ته‌وه‌ی ‌‬ ‫بوو‌ه ل ‌ه رێكخراو ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دانیشتوو ‌‬ ‫ی ئێرانی‌یه‌كان ‌‬ ‫ی بێرلین ب ‌ه پێش��نیار ‌‬ ‫ی ناوچه‌ی ‌‬ ‫ی میكۆنووس‪ ،‬ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی تیرۆر ‌‬ ‫نزیك ب ‌ه د‌ه س��ا ‌ڵ دوا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی میكۆنووس دا دابنێ‌‪ .‬باڵوێز ‌‬ ‫ی له‌و رووداو‌ه له‌به‌رده‌م ریستوران ‌‬ ‫ی بیره‌وه‌ر ‌‬ ‫ی ئه‌وان بڕیاری‌دا تابلۆیه‌ك ‌‬ ‫بێرلین‌و ب ‌ه هه‌وڵ ‌‬ ‫ی ناوچه‌یی‌‌و‬ ‫ی له‌گ ‌ه ‌ڵ كاربه‌ده‌ستان ‌‬ ‫ی زۆر ‌‬ ‫ی ئاڵمان نووسی‌‌و پێوه‌ندی‌یه‌ك ‌‬ ‫ی كاروبار ‌‬ ‫ی بۆ وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی زۆر ‌‬ ‫ئێران نامه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی بكات‪.‬‬ ‫ی ئێران له‌سه‌ر تابلۆك ‌ه پێشگیر ‌‬ ‫ی ئه‌منییه‌ت ‌‬ ‫ی رێكخراو ‌‬ ‫ی ناو ‌‬ ‫ی ل ‌ه هێنان ‌‬ ‫ی بێرلین گرت‌و ل ‌ه ئاكامدا توان ‌‬ ‫شاره‌وان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی جینایه‌ته‌ك ‌ه ناو ‌‬ ‫ی ئێران وه‌ك به‌ڕێوه‌به‌ر ‌‬ ‫ی ئه‌منیه‌ت ‌‬ ‫ی رێكخراو ‌‬ ‫ی میكۆنووس دا ب ‌ه جێ ‌‬ ‫ی قوربانیان ‌‬ ‫ی بیروه‌ر ‌‬ ‫ل ‌ه تابلۆ ‌‬ ‫ی هاتووه‌‪.‬‬ ‫ی كۆمار ئیسالم ‌‬ ‫ی پێشوو ‌‬ ‫كاربه‌ده‌ستان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌م زنجیر‌ه راپۆرت ‌ه وات ‌ه « ل ‌ه بێرلین هێش��تا دادوه‌ر هه‌یه‌« (در برلین هنوز قاض ‌‬ ‫ێ ك ‌ه ناو ‌‬ ‫پێویس��ت ‌ه بوتر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كتێبێك ‌‬ ‫ی بۆ ناو ‌‬ ‫ی وه‌رگرتوو‌ه ك ‌ه ل ‌ه ئاڵمان دا به‌ناوبانگه‌و حه‌مید نه‌وزه‌ر ‌‬ ‫ی ئوس��توره‌ی ‌‬ ‫هس��ت)مان ل ‌ه چیرۆكێك ‌‬ ‫ێ وه‌رگرتووه‌‪.‬‬ ‫یل‌‬ ‫كه‌ڵك ‌‬


‫کورتەیەک لە ژیانی‬

‫نامرنئه‌وانه‌یوال ‌هدڵیمیلله‌تاده‌ژین‬ ‫شه‌ره‌فکه‌ندی نیشانه‌ی مرۆڤێکی زانا و وشیار بوو‬ ‫‪ 19‬ساڵه‌ی شه‌هید بوونی د‪ .‬سادق شه‌رفکه‌ندی‬

‫‪43‬‬

namilkay d. sadq sharfkansi  

namilkay d. sadq sharfkansi

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you