Issuu on Google+

Rozwój felietonistyki na świecie Historia felietonistyki liczy prawie trzy wieki. Pierwsze teksty, noszące ślady „stylu felietonowego”, jednak jeszcze nienazwane

felietonami, znalazły się

w periodyku „Spectator” w latach 1711-1714 – ich autorami byli J. Addison i R. Steele1. Termin felieton zaczął być używany w 1803 roku, kiedy J. L. Geoffrey we francuskim czasopiśmie „Journal des débats” przeprowadził eksperyment, który polegał na przedłużeniu o dodatkową kartkę kolumny gazety, na której zamieścił dodatek literacko-rozrywkowy2. Termin felieton pochodzi od francuskiego feuille, co oznacza liść, feuilleton natomiast to kartka złożona na czworo. Nazwa ma związek z faktem, iż ów dodatek był oddzielony od górnej części tekstu typograficzną kreską i funkcjonował, jako odrębna graficznie i redakcyjnie całość 3. Nazwa felieton dotyczyła, zatem pewnego fragmentu czasopisma, w którym znaleźć się mogły określone treści. Wkrótce pojawiły się autonomiczne teksty, które dalej funkcjonowały w tej odciętej kreską przestrzeni gazety, ale już same nazywane były felietonami. Były to przede wszystkim: relacje z podróży, opowiadania, recenzje, repertuar teatrów, przegląd mody, ogłoszenia 4. P. Stasiński5 wspomina, że na początku XIX wieku felietony były stałym działem w gazecie codziennej, w którym zamieszczano dla rozrywki czytelników wiadomości kulturalne, podawane w lekki sposób. Zapotrzebowanie na ten rodzaj tekstu rosło, ponieważ w prasie stawał się powoli odczuwalny nadmiar informacji. Ponadto felieton, z racji swojego lekkiego, przyjemnego charakteru, przyciągał nowych czytelników. Zaczęła się też wkrótce zmieniać

tematyka

poruszana

w

felietonach

zaczął

dominować

model

mozaikowości, co czyniło felieton nieprzewidywalnym i pozwalało często dawać wrażenie nowości, zapobiegając znudzeniu. Dawało to także wrażenie wolności, ponieważ dobór tematu był dowolny i zależny od autora. Felieton był też – jak pisze Stasiński – intrygujący przez to, że łamał linearność lektury – wymagał rozkładania ciągów tekstowych zgodnie z graficznymi sugestiami i ponownego ich składania na 1

Możdżonek A., Mistrzowie felietonu, Warszawa 1999, s. 5. Ibidem. 3 Por. Chudziński E., Felieton. Geneza i ewolucja gatunku, [w:] Dziennikarstwo i świat mediów, red. Bauer Z., Chudziński E., Kraków 2000, s. 197. 4 Por. Wojtak M., Gatunki prasowe, Lublin 2004, s. 203. Wojtak pisze tu, że forma i tematyka ówczesnych felietonów odbiegały znacznie od dzisiaj znanych. Dziś zapewne tego typu teksty opatrzono by nagłówkiem „Rozmaitości”. 5 Stasiński P., op.cit., s. 6. 2


nowych, kontekstualnych zasadach, w celu zrozumienia całości. Felieton pozwalał także złamać instytucjonalność i sformalizowanie tekstów zamieszczanych w prasie. Odcięcie felietonu kreską sugerowało jego nieoficjalny charakter.

Rozwój felietonistyki w Polsce W Polsce, podobnie jak we Francji, stosowano termin felieton na określenie zarówno różnych „drobiazgów” zamieszczonych pod kreską w czasopismach, jak też konkretnych tekstów, dających się wyodrębnić spośród innych na podstawie specyficznych cech zewnętrznych i wewnętrznych6. Z. Mitzner7 podaje, że pierwsze teksty, mające charakter felietonów, ale niewystępujące jeszcze pod tą nazwą, to utwory I. Krasickiego i K. Bohomolca, drukowane na łamach „Monitora” (1765-1784). Te żartobliwe utwory łączyły w sobie tematykę rozrywkową, anegdoty i przeglądy mód paryskich. Podobne formy felietonowe znalazły się w „Kuźnicy”, piśmie z okresu Sejmu Wielkiego. W

„Wiadomościach

Brukowych”

(Wilno,

1816-1822)

zamieszczano

teksty

felietonowe, które dotyczyły już nie tematów rozrywkowych, ale politycznych, obyczajowych, filozoficznych i oświatowych8. W połowie XIX wieku felieton był już znanym terminem. Został także stałym elementem prasy satyrycznej. Obecny był w takich tytułach jak: „Pszonka” na emigracji, „Wolne Żarty”, „Mucha” i „Sowizdrzał w Królestwie”, „Diabeł w Krakowie”9. Felietony o tematyce nie satyrycznej zamieszczały „Dziennik Literacki” (W. Łoziński), „Dziennik Poznański” (powieści Kraszewskiego w odcinkach, felietony W. Rabskiego i S. Koźmiana), „Prawda”, „Goniec Polski”10. Ten ostatni zasługuje na szczególną uwagę, jako że w nim w 1851 roku C. Norwid opublikował tekst pt. „O felietonie felieton”, w którym próbował charakteryzować gatunek. Do ważnych pozycji należą także: „Kurier Warszawski”, „Niwa”, „Kurier Codzienny” oraz „Tygodnik Ilustrowany”, w których przez 37 lat publikował swoje kroniki Bolesław Prus 11. Kroniki Prusa brały pod uwagę aktualne tematy, które mogły interesować czytelników, a pisane były 6

Por. Chudziński E., Op.cit., s. 198. Mitzner Z., Felieton, [w:] Teoria i praktyka dziennikarstwa, red. Golka B., Kafel M., Mitzner Z., Warszawa 1964, s. 130. 8 Ibidem, s. 131. 9 Ibidem, s. 132. 10 Chudziński E., Op.cit., s. 198. 11 Ibidem, s. 204. 7


lekkim, dowcipnym językiem. Gatunek uprawiany przez tego pisarza był formą bardzo zbliżony do tego, czym jest dzisiejszy felieton. Nawet sam Prus, wypracowawszy już swój warsztat, zawarł jego główne założenia w „Uwagach nad pisaniem felietonu”12. XX wiek to dalszy rozwój polskiej felietonistyki. Na jego początku felietony zamieszczano przede wszystkim w „Liberum Veto” w Krakowie. W dwudziestoleciu międzywojennym felietony pisano w „Szczutku”, „Cyruliku” i w końcu w „Szpilkach”, które również przodowały w satyrze w Polsce Ludowej. Felietony w Polsce Ludowej odnaleźć można także w „Trybunie Ludu”, „Życiu Warszawy”, „Przekroju” i wielu innych.

12

Ibidem.


agaz