Page 1

Redakcja i korekta tekstu za pomocą znaków korektorskich i w trybie śledzenia zmian / przepisami językowymi jest po trosze tak, jak z normami prawa: nie sposób objąć nimi wszelkich możliwych sytuacji. Życie jest zbyt bogate, zbyt różnorodne, żeby do każdej sytuacji dało się stworzyć specjalny paragraf. Podobnie z językiem: w tekście spotykamy tak wiele form i problemów, że nie jest możliwe uregulowanie ich wszystkich w osobnych przepisach. Prawnicy z przyporządkowaniem paragrafów i sytuacji radzą sobie m.in. przez wykładnię prawa: w specjalnych wydawnictwach wybitni specjaliści wskazują, jak należy rozumieć wolę prawodawcy i odnosić ją do konkretnych zdarzeń. Gdy nic znajdujemy zasady, którą należy posłużyć się przy rozwiązaniu problemu językowego, najlepiej jest zastanowić się, jak rozwiązywane są problemy podobne - zalecane jest postępowanie per analogiam. Gdy zaś już zdecydujemy się na określone rozwiązanie, należy pamiętać, aby być konsekwentnym, zawsze stosować je w dalszym tekście. Konsekwencja jest też żelazną zasadą edytorstwa w tych przypadkach, gdy norma pozostawia piszącemu swobodę. Przy niektórych formach językowych nie wydaje się zasadne narzucanie określonego rozwiązania: zakazywanie, nakazywanie itd. W tej sytuacji jednak wolność autora czy redaktora także nie jest absolutna: jest on zobligowany swym własnym wyborem. Praca z tekstem Przeczytaj uważnie zamieszczony niżej tekst, a następnie na podanej liście zaznacz te związane z brakiem konsekwencji - niedoskonałości redakcyjne, które można mu przypisać:

Rozwój felietonistyki na świecie

Historia felietonistyki liczy prawie trzy wieki. Pierwsze teksty, noszące ślady „stylu felietonowego'!, jednak jeszcze nienazwane felietonami, znalazły

się w l

periodyku „Spectator^ w latach 1711-1714 - ich autorami byli J. Addison i R. Steele1. l Termin felieton zaczął być używany w 1803 roku, kiedy Bilion Louiol Geoffroy we V> H v francuskim czasopiśmie „Journal des debatst przeprowadził eksperyment, który L4*wu polegał na przedłużeniu o dodatkową kartkę kolumny gazety, na której zamieścił dodatek literacko-rozrywkowy2. Termin felieton pochodzi od francuskiego feuille, co oznacza liść, feuilleton natomiast to „kartka złożona na czworol Nazwa ma związek !*•*»» L z faktem, iż ów dodatek był oddzielony od górnej części tekstu typograficzną kreską(T funkcjonował jako pdrębna graficznie i redakcyjnie całość3. Nazwa felieton dotyczyła zatem pewnego fragmentu czasopisma, w którym znaleźć się mogły określone treści. Możdżonek A... Mistrzowie felietonu, Warszawa 1999, s. 5. Ibidem. 1 Por. Chudziński E., Felieton. Geneza i ewolucja gatunku, [w:] Dziennikarstwo i świat mediów, red. Bauer Z., Chudziński E., Kraków 2000, s. 197. 2


Wkrótce pojawiły się autonomiczne teksty, które dalej funkcjonowały w tej odciętej kreską przestrzeni gazety, ale już same nazywane były felietonami. Były to przede wszystkim relacje z podróży, opowiadania, recenzje, repertuar teatrów, przegląd mody, ogłoszenia4.Vstasiński5 wspomina, że na początku XIX wieku felietony były stałym działem w gazecie codziennej, w którym zamieszczano

dla rozrywki

czytelników wiadomości kulturalne, podawane w lekki sposób. Zapotrzebowanie na ten rodzaj tekstu rosło, ponieważ w prasie stawał się powoli odczuwalny nadmiar informacji. Ponadto felieton, z racji swojego lekkiego, przyjemnego charakteru, przyciągał nowych czytelników. Zaczęła się też wkrótce zmieniać tematyka poruszana w felietonach - zaczął dominować model mozaikowości, co czyniło felieton

nieprzewidywalnym

i

pozwalało

często

dawać

wrażenie

nowości,

zapobiegając znudzeniu. Dawało to także wrażenie wolności, ponieważ dobór tematu był dowolny i zależny od autora. ^Felieton był też - jak piszelstasiński - intrygujący TP> przez to, że łamał linearność lektury -- wymagał rozkładania ciągów tekstowych zgodnie z graficznymi sugestiami i ponownego

ich składania

na nowych,

kontekstualnych zasadach, w celu zrozumienia całości. Felieton pozwalał także złamać instytucjonalność

i sformalizowanie tekstów zamieszczanych w prasie.

Odcięcie felietonu kreską sugerowało, i tak było w rzeczywistości, jego nieoficjalny charakter.

Rozwój felietonistyki w Polsce W Polsce, podobnie jak we Francji, stosowano termin felieton na określenie zarówno różnych „drobiazgowi zamieszczonych pod kreską w czasopismach, jak też l konkretnych tekstów, dających się wyodrębnić spośród innych na podstawie specyficznych cech zewnętrznych i wewnętrznych6. 4pigniow| Mitzner7 podaje, że pierwsze teksty, mające charakter felietonów, ale V. H v nie|występujące jeszcze pod tą nazwą, to utworyTKrasickiego i vBohomolca,"V'- iTF. drukowane na łamach „Monitoraf (1765-1784). Te żartobliwe utwory łączyły w sobie f" 4

Por. Wojtak M., Gatunki prasowe, Lublin 2004, s. 203. Wojtak pisze tu, że forma i tematyka ówczesnych felietonów odbiegały znacznie od dzisiaj znanych. Dziś zapewne tego typu teksty opatrzono by nagłówkiem „Rozmaitości". Stasiński P., op.cit., s. 6. Por. Chudziński E., op.cit., s. 198. Mitzner Z., Felieton, [w:] Teoria i praktyka dziennikarstwa, red. Golka B., Kafel M., Mitzner Z., Warszawa 1964, s. 130.


tematykę rozrywkową, anegdoty i przeglądy mód paryskich. Podobne formy felietonowe znalazły się w J<uźnicyt, piśmie z okresu Sejmu Wielkiego, (w) l ^wiadomościach Brukowycht (Wilno, 1816-1822) zamieszczano teksty felietonowe, L które dotyczyły już nie tematów rozrywkowych, ale politycznych, obyczajowych, filozoficznych i oświatowych8. W połowie XIX wieku felieton był już znanym terminem. Został także stałym elementem prasy satyrycznej. Obecny był w takich tytułach jak „Pszonka" na emigracji, „Wolne Żarty", „Mucha" i „Sowizdrzał" w Królestwie, „Diabeł" w Krakowie9. Felietony o tematyce niesatyrycznej zamieszczały „Dziennik Literacki" (Władysław!' • M Łoziński), „Dziennik Poznański" (powieścfYKraszewskiego w odcinkach, felietony'Y l. w|adysława| Rabskiego i SlcmisławaL Koźmiana), „Prawda", „Goniec Polski"10. TenTH ostatni zasługuje na szczególną uwagę, jako że w nim w 1851 roku OypriontNorwidT* opublikował tekst pt. O felietonie felieton, w którym próbował charakteryzować gatunek. Do ważnych pozycji należą także: „Kurier Warszawski", „Niwa", „Kurier Codzienny" oraz „Tygodnik Ilustrowany", w których przez 37 lat publikował swoje kroniki BpesławCPrus11. KronikiiPrusa brały pod uwagę aktualne tematy, które mogłyV1'~£ interesować czytelników, a pisane były lekkim, dowcipnym językiem. Gatunek

V

P.

uprawiany przez tego pisarza był formą bardzo zbliżony do tego, czym jest dzisiejszy felieton. Nawet sami Prus, wypracowawszy już swój warsztat, zawarł jego główne F6». założenia w Uwagach nad pisaniem felietonu™. XX wiek to dalszy rozwój polskiej felietonistyki. Na jego początku felietony zamieszczano przede wszystkim w „Liberum Veto" w Krakowie. W dwudziestoleciu międzywojennym felietony pisano w „Szczutku", „Cyruliku" i w końcu w „Szpilkach", które również przodowały w satyrze w Polsce Ludowej. Felietony w Polsce Ludowej odnaleźć można także w „Trybunie Ludu", „Życiu Warszawy", „Przekroju" i wielu innych.

PYTANIA DO TEKSTU:

8

Ibidem, s. 131. Ibidem, s. 132. 10 Chudziński E., op.cit., s. 198. 11 Ibidem, s. 204. 12 Ibidem.

9


t

Zaznacz te zdania, w których mowa o niekonsekwencjach występujących w przytoczonym tekście: a)

pomieszanie cudzysłowów: w tekście są zastosowane różne ich rodzaje

b) J$ niekonsekwentnie zastosowane są pochylenia -- nie wszystkie słowa w metatekście (te, o których się mówi) są pochylone c) D niekonsekwentnie podawane są liczebniki porządkowe (z kropką, bez kropki itd.) d) D panuje pomieszanie w podawaniu tytułów naukowych autorów e) ^ niekonsekwentna pisownia nie z imiesłowami odmiennymi f)

panuje pomieszanie przy podawaniu tytułów czasopism

(cudzysłów,

pochylenia) g) $ niekonsekwencja w wyróżnianiu pewnych fragmentów tekstu (np. nagłówków: bold, podkreślenie, zwykła czcionka) h)^ panuje pomieszanie przy sposobie podawania imion i nazwisk (raz samo nazwisko, raz imię i nazwisko itd.) i) D niekonsekwentnie podawane są skróty lub całe nazwy słów (rok, wiek, r.,

w.)

Rozwój felietonistyki - korekta  

Formatowanie: ujednolicenie czcionki, usunięcie zbędnych podkreśleń i pogrubień. Ujednolicenie pisowni imion i nazwisk.