Page 1

‫ﺑﻪرهو ﮐﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎﯾﻪﮐﯽ‬

‫ﺑ‪ ‬زهﺑﺮوزهﻧﮓ‬ ‫ڕ‪‬ﻮاس ﺋﻪﺣﻤﻪد‬

‫‪١‬‬


‫ﯾﻪﮐ‪‬ﺘﯽ ﺋﺎﻓﺮهﺗﺎﻧﯽ ﮐﻮردﺳﺘﺎن‬ ‫ﻣﻪﮐﺘﻪﺑﯽ ﺳﮑﺮﺗﺎرﯾﻪت‬ ‫ﻟﻪ ﺑ‪‬وﮐﺮاوهﮐﺎﻧﯽ ﺑﻪﺷﯽ رۆﺷﻨﺒﯿﺮی و راﮔﻪﯾﺎﻧﺪن‬ ‫زﻧﺠﯿﺮه)‪(٧‬‬

‫ﻧﺎوی ﮐﺘ‪‬ﺐ‪ :‬ﺑﻪرهو ﮐﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎﯾﻪﮐﯽ ﺑ‪ ‬زهﺑﺮ و زهﻧﮓ‬ ‫ﻧﻮوﺳﻪر‪ :‬ر‪‬ﻮاس ﺋﻪﺣﻤﻪد‬ ‫هﻪ‪‬ﻪﭼﻦ‪ :‬ﻧﻪﺳﺮﯾﻦ ﺣﻪﺳﻪن‬ ‫رووﺑﻪرگ‪ :‬ﺣﻪﻣﯿﺪه ﯾﻮﺳﻔﯽ‬ ‫ژﻣﺎرهی ﺳﭙﺎردن‪ (٢٧٧) :‬ﺳﺎ‪‬ﯽ)‪(٢٠٠٩‬‬ ‫ﺗﯿﺮاژ‪١٠٠٠ :‬‬ ‫ﭼﺎﭘﺨﺎﻧﻪ‪ :‬ﻣﻨﺎره‬

‫ﻣﺎﻓﯽ ﻟﻪ ﭼﺎﭘﺪاﻧﯽ ﺑﯚ ﯾﻪﮐ‪‬ﺘﯽ ﺋﺎﻓﺮهﺗﺎﻧﯽ ﮐﻮردﺳﺘﺎن ﭘﺎر‪‬ﺰراوه‬

‫‪٢‬‬


‫ﭘ‪‬ﺳﺖ‬ ‫* هﻪﻧﮕﺎوی ﺑﻪرهو ﺳﻪرهﺗﺎ‬ ‫* ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﮐﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ ﺋﯿﻔﻠﯿﺞ دهﮐﺎت‬ ‫* ﺟﯚرهﮐﺎﻧﯽ زهﺑﺮ وزهﻧﮓ‬ ‫* ﻗﯚﻧﺎﻏﻪﮐﺎﻧﯽ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی‬ ‫* ﻣ‪‬ﮋوو‪...‬ﺳﻮ‪‬ﺪ‪...‬ﺋﻪزﻣﻮون‬ ‫* ﺑﯚ ﭘﯿﺎو ﭘﻪﻧﺎ دهﺑﺎﺗﻪ ﺑﻪر ﺑﻪ ﮐﺎر ه‪‬ﻨﺎﻧﯽ‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی‬ ‫* ژن ﻟ‪‬ﺪان و ﺋﺎزارداﻧﯽ ﻗﻪﺑﻮو‪‬ﻪ؟‬ ‫* ﻣﻨﺪاڵ و ﺗﻮﻧﺪ و ﺗﯿﮋی ﻟﻪ ﺧ‪‬ﺰاﻧﺪا‬ ‫* ﮐﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎﯾﻪﮐﯽ ﺑ‪ ‬زهﺑﺮوزهﻧﮓ‬ ‫* ﺳﻪرﭼﺎوهﮐﺎن‬

‫‪٣‬‬

‫‪٥‬‬ ‫‪١٠‬‬ ‫‪١٧‬‬ ‫‪٢٣‬‬ ‫‪٢٨‬‬ ‫‪٣٦‬‬ ‫‪٤٨‬‬ ‫‪٦٠‬‬ ‫‪٧٦‬‬ ‫‪٩٤‬‬


Ù¤


‫هﻪﻧﮕﺎوێ ﺑﻪرهو ﺳﻪرهﺗﺎ‬ ‫ﺑﻪآﺎره‪‬ﻨﺎﻧﯽ ﺗﻮﻧﺪو ﺗﯿﮋی دهرهﻪق ﺑﻪ ژن ﻟﻪ ﺧ‪‬ﺰان و‬ ‫آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎدا دﯾﺎردهﯾﻪآﯽ ﺗﺎزه ﻧﯿﯿﻪ‪ ،‬ﻟﻪ هﻪر آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ و‬ ‫ﻗﯚﻧﺎﻏ‪‬ﻜﺪا ﻓﯚرم و هﯚآﺎر و ﺑﻨﭽﯿﻨﻪو ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﻤﻪﻧﺪی ﺧﯚی‬ ‫هﻪﯾﻪ‪ .‬ﻟﻪو ﺳﻪردهﻣﻪی ﭘﯿﺎو دهﺳﻪ‪‬ﺗﯽ ﮔﺮﺗﻪ دهﺳﺖ و‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻪﻣﯽ ﺑﺎوآﺴﺎﻻری ﻟﻪ آﯚﻣﻪ‪‬ﺪا ﭼﻪﺳﭙﺎ‪ ،‬ﭘﯿﺎو‬ ‫ﻟﻪدهرهوهی ﻣﺎ‪‬ﺪا آﺎری دهآﺮد و ژﻧﯿﺶ ﺧﺰاﯾﻪ ﭼﻮارﭼ‪‬ﻮهی‬ ‫ﻣﺎ‪‬ﻪوه‪ ،‬ژن ﺑﻮو ﺑﻪ ﺑﻪﺷ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﺳﺎﻣﺎن و ﻣﻮ‪‬ﻜﯽ ﭘﯿﺎو‪ .‬ﭘﯿﺎو‬ ‫هﻪﻣﻮو ﻣﺎﻓ‪‬ﻜﯽ ﺑﻪﺳﻪر ژﻧﺪا هﻪﺑﻮو‪ ،‬ﻣﺎﻓﯽ ﻟ‪‬ﺪان‪ ،‬دهرآﺮدن‪،‬‬ ‫دﯾﺎرﯾﻜﺮدﻧﯽ ﭼﺎرهﻧﻮوﺳﯽ‪ ،‬ﻓﺮۆﺷﺘﻨﯽ و آﻮﺷﺘﻨﯽ‪ .‬ﺑﯚ ﻧﻤﻮوﻧﻪ‬ ‫ﻟﻪ ﺳﻪردهﻣﯽ آﯚﯾﻼﯾﻪﺗﯿﺪا ژن وﻣﻨﺪاڵ و آﯚﯾﻠﻪ ﺑﻪهﻪﻣﺎن‬

‫‪٥‬‬


‫ﭘ‪‬ﻮهر ﻣﺎﻣﻪ‪‬ﻪی ﻟﻪﮔﻪڵ دهﮐﺮا و ﺧﺎوهﻧﻜﺎر ﻣﺎﻓﯽ ﺑ‪‬ﯾﺎرداﻧﯽ‬ ‫ﭼﺎرهﻧﻮوﺳﯿﺎﻧﯽ هﻪﺑﻮو‪.‬‬ ‫هﻪزاران ﺳﺎڵ ﺗ‪‬ﭙﻪڕی ﮐﻪ ﭼﯽ ﺋﻪم ﺗﻮﻧﺪ و ﺗﯿﮋﯾﯿﻪ دهرهﻪق‬ ‫ﺑﻪ ژن ﺑﻪردهواﻣﻪ‪ ،‬ﻟﻪ آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﯽ و ﺑﯚﭼﻮوﻧﯽ ﺗﺎآﻪآﺎﻧﺪا‬ ‫ﻓﯚرﻣﯽ ﺧﯚی وهرﮔﺮت‪ ،‬ﻟﻪ ﭘ‪‬ﻜﮫﺎﺗﻪی ﺳﯿﺴﺘﻪﻣﯽ آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯽ‬ ‫ـ ﺋﺎﺑﻮوری ـ ﺳﯿﺎﺳﯿﺪا ڕهﻧﮕﯽ داﯾﻪوه‪ .‬ﺑﻪردهوام هﻪﻣﻮو ﯾﺎﺳﺎ‬ ‫و داب و ﻧﻪرﯾﺖ و ﺳﯿﺴﺘﻪﻣﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ دﯾﻔﺎﻋﯽ ﻟﻪو‬ ‫ﻧﺎﯾﻪآﺴﺎﻧﯿﻪ دهآﺮد‪ ،‬ﺑ‪‬ﺸﮏ ﺋﻪﻣﻪش ﮔﻪرهﻧﺘﯽ ﻣﺎﻧﻪوهی‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻪﻣﯽ ﺑﺎوآﺴﺎﻻرﯾﯿﻪ‪ .‬ڕاﺳﺘﻪ ﭘ‪‬ﮕﻪی ژن ﻟﻪ آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎدا‬ ‫ﺑﻪردهوام دهﮔﯚڕێ و ﺋﻪو ﯾﻪآﺴﺎﻧﯿﻪی آﻪ ﺑﺎﺳﯽ دهآﻪﯾﻦ‬ ‫ﻧﺎوهڕۆآﯽ ﻧﻮێ و ڕههﻪﻧﺪی ﻣﯚزاﯾﻜﯽ ﻟﻪﺧﯚی دهﮔﺮێ‪.‬‬ ‫ﯾﻪآﺴﺎﻧﯽ ﻣﺎﻧﺎی ﯾﻪآﺴﺎﻧﯿﻪ ﻟﻪ هﻪﻣﻮو ﺑﻮارهآﺎﻧﯽ ژﯾﺎﻧﺪا‪،‬‬ ‫ﻟﻪواﻧﻪ ﯾﻪآﺴﺎﻧﯽ ﻟﻪ ﻣﺎف وﺋﻪرك‪ ،‬ﯾﻪآﺴﺎﻧﯽ ﻟﻪ آﺎر و‬ ‫دهﺳﻪ‪‬ت‪ .‬ﯾﻪآﺴﺎﻧﯽ ﻟﻪﺑﻪهﺎی ﻣﺮۆﭬﺎﯾﻪﺗﯽ ﺑﻪ هﻪﻣﻮو‬ ‫ﻻﺑﺎ‪‬ﻪآﺎﻧﯿﻪوه‪ .‬دﯾﺎره وهدﯾﮫﺎﺗﻨﯽ ﺋﻪو ﯾﻪآﺴﺎﻧﯿﻪ دهﺑ‪‬ﺘﻪ‬ ‫هﯚآﺎری داڕﻣﺎﻧﺪی ﺋﻪو دهﺳﻪ‪‬ﺗﻪ ﺳﯿﺎﺳﯿﻪی ﻟﻪﺳﻪر‬ ‫ﺑﻨﭽﯿﻨﻪی ﺋﻪو ﻧﺎﯾﻪآﺴﺎﻧﯿﻪ ﺑﻨﯿﺎت ﻧﺮاوه‪ ،‬ﻣﻪﺗﺮﺳﯽ داڕﻣﺎﻧﺪﻧﯽ‬ ‫دهﺳﻪ‪‬ﺗﯿﺶ هﯚآﺎری ﺳﻪرهآﯽ وهﮔﻪڕﺧﺴﺘﻨﯽ ﺋﻪو‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ ‪.‬‬

‫‪٦‬‬


‫ﻟ‪‬ﺮهدا ﭘﺮﺳﯿﺎرێ ڕووﺑﻪڕووﻣﺎن دهﺑ‪‬ﺘﻪوه! ﺑﯚ‪...‬؟ ﮐﻪی‪...‬؟‬ ‫ﭼﯚن ﺋﻪم ﻧﺎﯾﻪآﺴﺎﻧﯿﻪ ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮان ﺋﻪم دوو ڕهﮔﻪزه ﺟﯿﺎوازه‬ ‫ﺳﻪرﯾﮫﻪ‪‬ﺪاو ﺗﺎ ڕۆژﮔﺎری ﺋﻪﻣ‪‬ۆﺷﻤﺎن هﻪر ﺑﻪردهواﻣﻪ‪.‬‬ ‫ﺗﯿﯚری و ﻟ‪‬ﺘﻮ‪‬ﮋﯾﻨﻪوهی هﻪﻣﻪﭼﻪﺷﻨﻪ هﻪﯾﻪ آﻪ ﻟﻪ ﺗ‪‬واﻧﯿﻨﯽ‬ ‫ڕهوﺗﻪ ﻓﻪﻟﺴﻪﻓﯽ و ﻓﯿﻜﺮﯾﯿﻪ ﺟﯿﺎوازهآﺎن ﺳﻪرﭼﺎوه‬ ‫هﻪ‪‬ﺪهﮔﺮن وهﻪرﯾﻪك ﻟﻪﻣﺎﻧﻪ دهﮔﻪﻧﻪ ﺳﻪرﺋﻪﻧﺠﺎﻣ‪‬ﻚ آﻪ‬ ‫ﺷﯿﺎوی هﻪ‪‬ﻮ‪‬ﺴﺘﻪﯾﻪآﯽ ﺟﯿﺪﯾﯿﻪ ‪.‬‬

‫ﭘ‪‬ﮕﻪی ژن ﻟﻪ ﺑﻮاری آﺎرآﺮدﻧﺪا‬ ‫ﻟﻪو آﺎﺗﻪوهی ژن ﺧﺰاﯾﻪ ﻧﺎو ﭼﻮارﭼ‪‬ﻮهی ﻣﺎڵ و ﺋﻪرآﯽ‬ ‫ﺑﻪڕ‪‬ﻮهﺑﺮدﻧﯽ ﺧ‪‬ﺰان و ﻣﻨﺪا‪‬ﯽ آﻪوﺗﻪ ﺳﻪرﺷﺎن‪ ،‬ﺧﺰﻣﻪﺗﯽ‬ ‫ﺋﺎژهڵ و آﺎری دهﺳﺘﯽ آﻪوﺗﻪ ﺳﻪرﺷﺎن‪ .‬ﺋﻪم آﺎراﻧﻪ هﯿﭽﯽ‬ ‫ﻟﻪ ﺑﺎزاردا ﻧﻪدهﻓﺮۆﺷﺮان‪ ،‬ﺑﻪرهﻪﻣﯽ ﺋﻪو ﮐﺎراﻧﻪی ﮐﻪوﺗﻨﻪ‬ ‫ﺋﻪﺳﺘﯚی ﭘﯿﺎو‪ ،‬ﭘ‪‬ﺪاوﯾﺴﺘﯿﯿﻪآﺎﻧﯽ ﺗﺮی ﻣﺎ‪‬ﯽ ﭘ‪ ‬داﺑﯿﻨﺪهآﺮا‪،‬‬ ‫ﺟﺎ ﻟﻪ ڕ‪‬ﮕﻪی ﮔﯚڕﯾﻨﻪوه ﺑ‪‬ﺖ ﺑﻪ ﺷﺘﯽ ﺗﺮ ﯾﺎن ﺑﻪ ﻓﺮۆﺷﺘﻨﯽ‪.‬‬ ‫ﻟﻪواﻧﻪﯾﻪ ﺋﻪﻣﻪش ﯾﻪﮐ‪‬ﮏ ﺑ‪‬ﺖ ﻟﻪو هﯚﯾﺎﻧﻪی ﮐﻪ ﮐﺎری‬ ‫ﻟﻪﺳﻪر ﮐﻪﻣﯽ ﻣﻮوﭼﻪ و ﻧﺮﺧﯽ آﺎری ژن داﻧﺎﺑ‪‬ﺖ ﻟﻪ‬ ‫ڕۆژﮔﺎری ﺋﻪﻣ‪‬ۆﻣﺎﻧﺪا‪ .‬ﻟﻪ آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ ﭘ‪‬ﺸﻜﻪﺗﻮوهآﺎﻧﺪا‪ ،‬ﻟﻪﮔﻪڵ‬ ‫ﺋﻪوهی ژن هﻪﻣﺎن آﺎری ﭘﯿﺎو دهآﺎت ﮐﻪﭼﯽ هﻪﻣﺎن ﻣﻮوﭼﻪ‬ ‫وهرﻧﺎﮔﺮێ ‪.‬‬

‫‪٧‬‬


‫دهرﮔﺎی آﺎر ﻟﻪژن داﺧﺮا‬ ‫ﺋﻪو آﺎراﻧﻪی آﻪﺟﺎران ﺋﻪﻧﺠﺎم دهدران ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﯽ ﺑﻪ ه‪‬ﺰی‬ ‫ﻣﺎﺳﻮﻟﻜﻪو ﺗﻮاﻧﺎﯾﻪآﯽ ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯽ هﻪﺑﻮو‪ ،‬داﯾﮑﺎﯾﻪﺗﯽ و ﺋﻪرﮐﯽ‬ ‫ﺑﻪڕﯾﻮهﺑﺮدﻧﯽ ﺧ‪‬ﺰان و ﺗﻮاﻧﺎی ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ژن هﯿﭻ ﺑﻮار‪‬ﮑﯽ‬ ‫ﻟﻪﭘ‪‬ﺶ ژﻧﺪا ﻧﻪه‪‬ﺸﺘﻪوه ﺑﯚ ﺑﻪﺷﺪارﯾﮑﺮدن ﻟﻪ ﭘﺮۆﺳﻪی ﻧﻮ‪‬ﯽ‬ ‫ﮐﺎرﮐﺮدﻧﺪا‪ .‬ﺋﻪﻣﻪ زﯾﺎﺗﺮ ژﻧﺎﻧﯽ ﺧﺰاﻧﺪه ﻧﺎو ﻣﺎڵ و ﯾﺎﺳﺎی ﺑ‪‬‬ ‫ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ژن ﻟﻪ آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎدا ﭼﻪﺳﭙﺎ‪ .‬ﻟﻪ ﺋﻪﻧﺠﺎﻣﯽ ﭘ‪‬ﺸﮑﻪوﺗﻨﯽ‬ ‫ﺗﻪﮐﻨﯿﮏ و ﺋﻪو ﮔﯚڕاﻧﻜﺎرﯾﯿﺎﻧﻪی ﺑﻪ ﺑﻮاری آﺎرآﺮدن هﺎت‬ ‫آﺎری وا هﺎﺗﻪ ﺋﺎراوه آﻪ ژﻧﯿﺶ ﺗﻮاﻧﺎی ﺋﻪﻧﺠﺎﻣﺪاﻧﯽ هﻪﺑ‪،‬‬ ‫ﮔﺮاﻧﯽ ﺑﺎری ﺋﺎﺑﻮوری ﺧ‪‬ﺰان‪ ،‬ژﻧﺎﻧﯿﺎن ﻟﻪ زۆر ﺑﻮاردا‬ ‫ﻧﺎﭼﺎرﮐﺮد ڕوو ﺑﮑﻪﻧﻪ ﻣﻪﯾﺪاﻧﯽ ﮐﺎر‪ .‬ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﻪﻣﻪﺷﺪا زۆر‬ ‫ﺑﻮاری آﺎر ﻟﻪ ﺑﻪردهم ژﻧﺪا داﺧﺮا‪ .‬ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت هﻪﻧﺪێ ژن‬ ‫ﻧﺎﭼﺎرﺑﻮون ﺟﻠﯽ ﭘﯿﺎو ﺑﭙﯚﺷﻦ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻦ آﺎرﺑﻜﻪن و ﺑﮋ‪‬ﻮی‬ ‫ﺑﯚ ﺧ‪‬ﺰاﻧﻪﮐﺎﻧﯿﺎن داﺑﯿﻦ ﺑﮑﻪن و ﺗﻮاﻧﺎآﺎﻧﯽ ﺧﯚﯾﺎن‬ ‫ﺗﺎﻗﯿﺒﻜﻪﻧﻪوه‪ .‬ﻟﻪم ﭘﺮۆﺳﻪﯾﻪ ژن ﺋﻪوهی ﺑﯚ دهرآﻪوت ‪،‬‬ ‫آﺎرآﺮدن دهﺑ‪‬ﺘﻪ هﯚی ﭘﻪرهﺳﻪﻧﺪن و ﻧﻪﺷﻮﻧﻤﺎآﺮدﻧﯽ‬ ‫ﺗﻮاﻧﺎآﺎﻧﯽ و ﺑﺎوهڕی ﺑﻪ آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﯽ ﺧﯚی ﺑﻪه‪‬ﺰﺗﺮ دهﺑ‪ ‬و‬ ‫دهﺗﻮاﻧ‪ ‬ڕۆ‪‬ﯽ آﺎرﯾﮕﻪری ﺧﯚی ﻟﻪ ﮔﯚراﻧﮑﺎرﯾﯿﻪﮐﺎﻧﺪا ﺑﺒﯿﻨ‪.‬‬ ‫ﻟﻪ ﺳﻪرهﺗﺎی ﺑﻪرﭘﺎﺑﻮوﻧﯽ ﺷﯚڕﺷﯽ ﺗﻪﮐﻨﻪﻟﯚژﯾﺎ ﺑﻮار‪‬ﮑﯽ‬ ‫ﻓﺮاوان ﻟﻪﺑﻪردهم ژﻧﺎﻧﺪا ﮐﺮاﯾﻪوه‪ ،‬ﻧﻪک ﺗﻪﻧﯿﺎ هﯚﮐﺎری‬ ‫ﺋﺎﺑﻮوری‪ ،‬ﺑﻪ‪‬ﮑﻮ ﭘ‪‬ﺪاوﯾﺴﺘﯽ ه‪‬ﺰی ﮐﺎر ژﻣﺎرهﯾﻪﮐﯽ زۆری‬ ‫ﺋﺎﻓﺮهﺗﯽ ﺧﺰاﻧﺪه ﻣﻪﯾﺪاﻧﯽ ﮐﺎرهوه‪ .‬ه‪‬ﺰی ﮐﺎری ژن ﻟﻪ‬ ‫‪٨‬‬


‫ﭘﺮۆﺳﻪی ﺑﻪردهواﻣﯽ و ﭘ‪‬ﺸﮑﻪوﺗﻨﯽ ﮐﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎی ﭘﯿﺸﻪﺳﺎزﯾﺪا‬ ‫ڕاﺳﺘﯿﻪﮐﯽ ﭼﺎوﻟ‪‬ﻨﻪﭘﯚﺷﺮاوه‪ ،‬ﮐﻪﭼﯽ ژن هﻪر ﺑﻪ هﺎوو‪‬ﺗﯽ‬ ‫ﭘﻠﻪ دوو ﻣﺎﯾﻪوه‪ .‬ﺑﻪﻻﻣﺎﻧﻪوه ﺳﻪﯾﺮ ﻧﻪﺑ‪ ‬ﻟﻪ ﺳﻪردهﻣﯽ ﺋﻪو‬ ‫ﭘﻪڕی ﭘ‪‬ﺸﻜﻪوﺗﻨﯽ ﺗﻪآﻨﻪﻟﯚژﯾﺎدا هﻪﻧﺪێ آﺎر هﻪﯾﻪ ﻣﯚرآﯽ‬ ‫ﭘﯿﺎواﻧﻪ ﯾﺎن ژﻧﺎﻧﻪی ﭘ‪‬ﻮهﻧﺮاوه‪ ،‬ﺋﻪﻣﻪش ﺗﻪﻧﯿﺎ ﺑﯚ ﺟﻪﺧﺘﻜﺮدﻧﻪ‬ ‫ﻟﻪو ﻧﺎﯾﻪآﺴﺎﻧﯿﻪی ﻧ‪‬ﻮان هﻪردوو ڕهﮔﻪزهآﻪ‪.‬‬ ‫دﯾﺎره ﺋﻪم ﭘﺮۆﺳﻪ ﻣ‪‬ﮋووﯾﯿﻪ ژﻧﯽ ﺧﺴﺘﻪ ﻧﺎو ﺑﺎزﻧﻪﯾﻪآﯽ‬ ‫داﺧﺮاوهوه و ﺑﻮارهآﺎﻧﯽ ﻟﻪﺑﻪردهم ﮔﻪﺷﻪی ﺗﻮاﻧﺎ و ﺑﻪهﺎ‬ ‫ﻣﺮۆﭬﺎﯾﻪﺗﯿﯿﻪآﺎﻧﯽ ژﻧﺪا ﺗﻪﺳﻚ آﺮدهوه‪ .‬ﺷ‪‬ﻮهی ﻧﻮێ هﺎﺗﻪ‬ ‫ﺋﺎراوه‪ ،‬ﻟﻪﭼﻮارﭼ‪‬ﻮه ﻧﺎﻧﯽ ﮐﺎرو ﺑﺰووﺗﻨﻪوهی ژﻧﺎن و‬ ‫هﻪﻧﮕﺎوهﮐﺎﻧﯿﺎن ﺑﻪرهو ﮐﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎﯾﻪﮐﯽ ﯾﻪﮐﺴﺎن و ﺋﺎﺳﻮوده‪.‬‬ ‫ﯾﻪﮐ‪ ‬ﻟﻪو ﺷ‪‬ﻮه ﺗﺎزاﻧﻪ‬ ‫ﭘﻪرهﺳﻪﻧﺪن و ﭘﯿﺎدهﮐﺮدﻧﯽ‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ دهرهﻪق ﺑﻪ ژن ﻟﻪ ﺗﻪواوی دهزﮔﺎﮐﺎﻧﯽ‬ ‫ﮐﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎدا‪.‬‬

‫‪٩‬‬


‫ﺗﻮﻧﺪو ﺗﯿﮋی آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ ﺋﯿﻔﻠﯿﺞ دهآﺎت‬ ‫ﺋﻪو ﺗﻮﻧﺪو ﺗﯿﮋﯾﯿﻪی آﻪ دهرهﻪق ﺑﻪژن ﭘﻪﯾ‪‬هو دهآﺮێ‬ ‫آﺎر‪‬ﻜﯽ ﺗﺮﺳﻨﺎآﯽ آﺮدۆهﺗﻪ ﺳﻪر ﺧ‪‬ﺰان و آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ‪ ،‬ﻣﻪﺣﺎ‪‬ﻪ‬ ‫ﺑﺘﻮاﻧﺮێ ﭘﺸﺘﮕﻮێ ﺑﺨﺮێ‪ .‬ﻟﻪم ﭼﻪﻧﺪ ﺳﺎ‪‬ﻪی دواﯾﯿﺪا دهو‪‬ﻪت‬ ‫ﻟﻪ ڕ‪‬ﮕﺎی ڕ‪‬ﻜﺨﺮاوه ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﺮۆﭬﺎﯾﻪﺗﯿﯿﻪآﺎن ﻧﺎﭼﺎرآﺮا آﻪ‬ ‫هﻪ‪‬ﻮ‪‬ﺴﺘﻪﯾﻪك ﺑﻜﺎت‪ ،‬ﻟﻪ ڕ‪‬ﮕﺎی ﯾﺎﺳﺎو ﻟ‪‬ﻜﯚ‪‬ﯿﻨﻪوه وهﻪﻧﺪێ‬ ‫ڕ‪‬ﻜﺨﺮاوهوه ﭘﻪرده ﻟﻪﺳﻪر ﻻﯾﻪﻧﻪآﺎﻧﯽ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﻻدراو و‬ ‫ﺗﻮاﻧﺎآﺎن ﺧﺮاﻧﻪ آﺎر ﺑﯚ ﺳﻨﻮورداﻧﺎن و ﻧﻪه‪‬ﺸﺘﻨﯽ ﺋﻪم‬ ‫دﯾﺎرده ﮔﻪﻧﺪه‪‬ﯿﻪی آﻪ آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ ﺑﻪرهو ﺋﯿﻔﻠﯿﺞ ﺑﻮون دهﺑﺎت ‪.‬‬ ‫دﯾﺒﺎت و ﮔﻔﺘﻮﮔﯚ ﻟﻪﺳﻪر ﺗﻮﻧﺪو ﺗﯿﮋی دهرهﻪق ﺑﻪ ژن ﻟﻪ‬ ‫ﺳﻪرهﺗﺎی ﺣﻪﻓﺘﺎآﺎﻧﺪا ﻟﻪ زۆرﺑﻪی زۆری و‪‬ﺗﺎﻧﯽ ﺋﻪوروﭘﺎ و‬ ‫ﺋﻪﻣﻪرﯾﻜﺎ دهﺳﺘﯽ ﭘ‪‬ﻜﺮدو ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﯽ ﺋﺎﺷﻜﺮا ﻟﻪ ﻣﯿﺪﯾﺎو‬ ‫‪١٠‬‬


‫ﻟﻪ ﺧﺸﺘﻪی آﺎری ڕ‪‬ﻜﺨﺮاوه ﺟﯿﮫﺎﻧﯿﯿﻪآﺎﻧﺪا ﺑﺎﺳﯽ ﻟ‪‬ﻮه‬ ‫دهآﺮا‪.‬‬ ‫ﻟﻪ ﺳﻪرهﺗﺎی هﻪﺷﺘﺎآﺎﻧﺪا ﻟﻪ ﺧﺸﺘﻪی آﺎری ﻧﻪﺗﻪوه‬ ‫ﯾﻪآﮕﺮﺗﻮوهآﺎﻧﺪا ﻣﻪﺳﻪﻟﻪی ﺗﻮﻧﺪو ﺗﯿﮋی دهرهﻪق ﺑﻪ ژن‬ ‫ﺑﻮوه ﺧﺎ‪‬ﻜﯽ ﺑﻪرﭼﺎو‪ ،‬ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﯽ ﭼ‪ ‬و ﭘ‪ ‬ﻟ‪‬ﻜﯚ‪‬ﯿﻨﻪوه و‬ ‫دﯾﺎ‪‬ﯚﮔﯽ ﻟﻪﺳﻪردهآﺮا‪ .‬دهﯾﺎن ﻟﯿﮋﻧﻪ داﻣﻪزر‪‬ﻨﺮا ﺑﯚ‬ ‫ﻟ‪‬ﺘﻮ‪‬ﮋﯾﻨﻪوه و ﭼﻮوﻧﻪ ﻗﻮ‪‬ﯾﯽ ﺋﻪم دﯾﺎردهﯾﻪ وﺋﺎﻣﺎژه ﺑﯚﮔﻪﻟ‪‬‬ ‫ﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎرو ڕ‪‬ﮕﻪ ﭼﺎرهﺳﻪر آﺮا‪.‬‬ ‫ﺋﻪو ﻟ‪‬ﺘﻮ‪‬ﮋﯾﻨﻪوهو ﺳﻪرژﻣ‪‬ﺮﯾﯿﺎﻧﻪ ﺋﻪوهﯾﺎن ﺧﺴﺘﻪڕوو‬ ‫آﻪزۆرﺑﻪی زۆری ﺋﻪو زهﺑﺮوزهﻧﮕﻪی دهرهﻪق ﺑﻪ ژن‬ ‫دهآﺮێ ﻟﻪ ﭼﻮارﭼ‪‬ﻮهی ﺧ‪‬ﺰان و ﻟﻪ آﻪﺳ‪‬ﻜﯽ ﻧﺰﯾﻜﯽ ﺋﻪو‬ ‫ژﻧﻪوه ﺋﻪﻧﺠﺎﻣﺪهدرێ‪ .‬ﺋﻪوهی ﺟ‪‬ﮕﺎی ﺳﻪرﻧﺠﻪ ﺗﺎ ﺋ‪‬ﺴﺘﺎش‬ ‫ﺋﻪم ﻣﻪﺳﻪﻟﻪﯾﻪش ﺑﻪ ﺷﺘ‪‬ﻜﯽ ﺷﻪﺧﺴﯽ دادهﻧﺮێ و آﻪﺳ‪‬ﻜﯽ‬ ‫دهرهوهی ﺧ‪‬ﺰاﻧﻪآﻪ ﻣﺎﻓﯽ ﺧﯚهﻪ‪‬ﻘﻮرﺗﺎﻧﯽ ﻧﯿﯿﻪ‪ ،‬ﺋﻪﻣﻪش ﻟﻪو‬ ‫ﺳﻪردهﻣﻪوه ﺳﻪرﭼﺎوه هﻪ‪‬ﺪهﮔﺮێ آﻪ ژن ﻣﻮ‪‬ﻜﯽ ﭘﯿﺎو‬ ‫ﺑﻮوه‪ .‬هﻪروا ﻟﻪو ڕاﭘﯚرﺗﺎﻧﻪدا ﺋﺎﻣﺎژه ﺑﯚ ﺋﻪوهش آﺮا آﻪ ﺋﻪم‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ هﻪر ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﺟﻪﺳﺘﻪﯾﯽ ﻧﺎﮔﺮ‪‬ﺘﻪوه‪ ،‬ﺑﻪ‪‬ﻜﻮ‬ ‫ﺋﺎزارداﻧﯽ دهرووﻧﯽ و دهﺳﺘﺪر‪‬ﮋی ﺳ‪‬ﻜﺴﯿﺶ دهﮔﺮ‪‬ﺘﻪوه‪.‬‬ ‫ﺋﻪم ﺗﻮﻧﺪو ﺗﯿﮋﯾﯿﻪش ﺳﻨﻮور ﺑﯚ ﭘﻪرهﺳﻪﻧﺪﻧﯽ ﺗﻮاﻧﺎآﺎﻧﯽ ژن‬

‫‪١١‬‬


‫دادهﻧ‪‬ﺖ و آﯚﺳﭙ‪‬ﻜﯿﺶ دهﺑ‪‬ﺖ ﻟﻪ ﺑﻪردهم ﺑﻪﺷﺪارﯾﻜﺮدﻧﯽ‬ ‫ژﻧﺎن ﻟﻪﭘﺮۆﺳﻪی ﭘ‪‬ﺸﻜﻪوﺗﻨﯽ آﯚﻣﻪ‪‬ﺪا ‪.‬‬ ‫ﻟﻪﺳﺎ‪‬ﯽ ‪ ١٩٨٦‬دا آﯚﻣﯿﺘﻪی ﺋﺎﺑﻮوری ـ آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯽ ﺳﻪر ﺑﻪ‬ ‫ﻧﻪﺗﻪوه ﯾﻪآﮕﺮﺗﻮوهآﺎن ﮔﻪﯾﺸﺘﻪ ﺋﻪو ﺳﻪرﺋﻪﻧﺠﺎﻣﻪی آﻪ ﺋﻪو‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ ﺑﻪ ﭘ‪‬ﺸ‪‬ﻠﻜﺮدﻧﯽ ﻣﺎﻓﯽ ﻣﺮۆڤ دادهﻧﺮێ‪ .‬داواآﺮا‬ ‫ﻟﯿﮋﻧﻪﯾﻪك داﺑﻤﻪزر‪‬ﻨﺮێ آﻪ ڕ‪‬ﮕﺎی ﭼﺎرهﺳﻪر ﺑﯚ ﺋﻪم ﮔﺮﻓﺘﻪ‬ ‫داﺑﻨﺮێ و و‪‬ﺗﺎﻧﯽ ﺋﻪﻧﺪاﻣﯿﺶ ﻣﻠﻜﻪﭼﯽ ﺋﻪو ﺑ‪‬ﯾﺎراﻧﻪ ﺑﺒﻦ آﻪ‬ ‫ﺋﻪم ﻟﯿﮋﻧﻪﯾﻪ ﺋﺎﻣﺎدهی دهآﺎت‪.‬‬ ‫ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪ ١٩٩١‬دا آﯚﻣﻪ‪ ‬ڕاﭘﯚرت ﺋﺎﻣﺎدهآﺮان آﻪ‬ ‫ﺟﻪﺧﺘﯿﺎن ﻟﻪﺳﻪر ﭼﻪﻧﺪ ﺧﺎ‪‬ﻚ دهآﺮد‪ ،‬ﺋﻪو ﺗﻮﻧﺪو ﺗ‪‬ﮋﯾﯿﻪی‬ ‫دهرهﻪق ﺑﻪژن دهآﺮێ ﺑﻪهﯚی ڕهﮔﻪزﯾﺎﻧﻪوهﯾﻪ وهك ژن‪.‬‬ ‫ﺟﯚرهآﺎﻧﯽ ﺗﻮﻧﺪو ﺗﯿﮋی ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﯽ ورد و زاﻧﺴﺘﯽ‬ ‫دهﺳﺘﻨﯿﺸﺎﻧﻜﺮان‪ .‬ﻟﻪواﻧﻪ ﻟ‪‬ﺪان‪ ،‬ﺋﺎزاردان‪ ،‬آﻮﺷﺘﻦ‪،‬‬ ‫دهﺳﺘﺪر‪‬ﮋی ﺳ‪‬ﻜﺴﯽ ﻟﻪﻻﯾﻪن ﻣ‪‬ﺮدهوه‪ ،‬ﺧﻪﺗﻪﻧﻪآﺮدن‪،‬‬ ‫ﺋﻪﺗﻜﮑﺮدن‪ ،‬ﺑﻪزۆر ﺑﻪﺷﻮودان‪... ،‬هﺘﺪ‪ .‬ﺋﻪﻣﺎﻧﻪ هﻪﻣﻮو ﻟﻪ ﻧﺎو‬ ‫ﭼﻮارﭼ‪‬ﻮهی ﺧ‪‬ﺰاﻧﺪا دهآﺮێ‪ ،‬ﺋﻪﻣﻪش ﺋﻪوه ﻧﺎﮔﻪﯾﻪﻧ‪ ‬ﻟﻪ‬ ‫دهرهوهی ﺧ‪‬ﺰاﻧﺪا ژﻧﺎن ڕووﺑﻪڕووی هﯿﭻ زهﺑﺮوزهﻧﮕ‪‬ﮏ‬ ‫ﻧﺎﺑﻨﻪوه‪ .‬ڕاﭘﯚرﺗﻪﮐﺎن ﺑﻪ ڕاﺷﮑﺎوی ﺑﺎﺳﯽ ﮔﻪﻟ‪ ‬ﻻﯾﻪﻧﯽ ﺋﻪو‬ ‫دﯾﺎردهﯾﺎن ﮐﺮد ﮐﻪ ژﻧﺎن ﻟﻪ دهرهوهی ﻣﺎ‪‬ﺪا ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪﮐﯽ‬ ‫ﺑﻪردهوام و ڕاﺳﺘﻪوﺧﯚ و ﻧﺎڕاﺳﺘﻪوﺧﯚ ﻟﻪﮔﻪ‪‬ﯿﺪا دهژﯾﻦ و‬ ‫‪١٢‬‬


‫دووﭼﺎری ﮔﻪﻟ‪ ‬ﮔﺮﻓﺘﯽ ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ و دهرووﻧﯽ دهﺑﻨﻪوه‪ ،‬ﻟﻪواﻧﻪ‬ ‫دهﺳﺘﺪر‪‬ﮋی ﺳ‪‬ﻜﺴﯽ ﻟﻪﻻﯾﻪن آﻪﺳ‪‬ﻜﯽ ﻧﻪﻧﺎﺳﺮاوهوه‪،‬‬ ‫ﺷﻪڕﭘ‪‬ﻔﺮۆﺷﺘﻦ ‪ ،‬ﺗﻮاﻧﺠﻠ‪‬ﮕﺮﺗﻦ ‪ ،‬ﮔﺎ‪‬ﺘﻪﭘ‪‬ﻜﺮدن‪ ،‬ﺑﻪ ﺳﻮوك‬ ‫ﺗﻪﻣﺎﺷﺎآﺮدﻧﯿﺎن‪ ،‬ﻟ‪‬ﺪان‪ ،‬هﻪڕهﺷﻪﮐﺮدن ﻟﻪ دهرﮐﺮدﻧﯿﺎن ﻟﻪ‬ ‫ﮐﺎر‪ ،‬ﮔﻪر ﺧﯚ ﺑﻪدهﺳﺘﻪوه ﻧﻪدهن‪ .‬هﻪروا ﻟﻪﺷﻔﺮۆﺷﯽ ژن‬ ‫ﯾﻪﮐ‪‬ﮑﻪ ﻟﻪو دﯾﺎرده ﺳﺎﻣﻨﺎﮐﺎﻧﻪی ﻟﻪ ﮐﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎی ﻣﯚد‪‬ﺮﻧﺪا ﺑﻪ‬ ‫ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪﮐﯽ ﺑﻪرﺑ‪‬و ڕوو ﻟﻪ زﯾﺎدﺑﻮون دهﮐﺎت و ﻓﯚرﻣﯽ‬ ‫ﻧﻮێ وهردهﮔﺮێ و ﭘ‪‬ﮕﻪی ژن ﻟﻪ ﮐﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎدا ﺑﻪرهو ﻧﺸ‪‬ﻮ‬ ‫دهﺑﺎت‪ ،‬ﺋﻪﻣﻪ ﺟﮕﻪ ﻟﻪوهی هﯿﭻ ﯾﺎﺳﺎﯾﻪک ﻧﯿﯿﻪ دﯾﻔﺎع ﻟﻪو‬ ‫ژﻧﺎﻧﻪ ﺑﮑﺎت و ﻟﻪو ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪی ﮐﻪ ڕۆژاﻧﻪ ﺗ‪‬ﺪا دهژﯾﻦ‬ ‫ڕزﮔﺎرﯾﺎن ﺑ‪‬ﺖ‪ .‬ﺑﺎس ﻟﻪ آﻮﻟﺘﻮور و داب وﻧﻪرﯾﺘﯽ هﻪﻧﺪێ‬ ‫ﻧﻪﺗﻪوه آﺮا آﻪ ﺷﻪرﻋﯿﻪت ﺑﻪو ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ دهدهن و ﭘﻠﻪو‬ ‫ﭘ‪‬ﮕﻪی ژن آﻪﻣﺪهآﻪﻧﻪوه‪.‬ﺳﯿﺴﺘﻪﻣﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺋﻪم و‪‬ﺗﺎﻧﻪش‬ ‫ﺋﻪم زهﺑﺮوزهﻧﮕﻪ ﻗﻪﺑﻮوڵ دهآﻪن و ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت هﻪﻧﺪێ و‪‬ﺗﯿﺶ‬ ‫ﻟﻪڕ‪‬ﮕﻪی ﺑ‪‬ﺪهﻧﮕﺒﻮوﻧﯿﺎن ﻟﻪ ﻣﻪﺣﻜﻮوم ﻧﻪآﺮدﻧﯽ ﺟﯚرهآﺎﻧﯽ‬ ‫زهﺑﺮوزهﻧﮓ‪ ،‬ﺑﻮاری ﭘﻪرهﺳﻪﻧﺪﻧﯽ ﺋﻪم دﯾﺎردهﯾﻪ‬ ‫زﯾﺎﺗﺮدهآﻪن‪.‬‬ ‫ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪ ١٩٩٣‬دا ﻟﻪ ڕاﮔﻪﯾﺎﻧﺪﻧ‪‬ﻜﯽ ﻧﻪﺗﻪوهﯾﻪآﮕﺮﺗﻮوهآﺎن‪،‬‬ ‫ﺟﻪﺧﺖ ﻟﻪﺳﻪر ﺋﻪوه آﺮا آﻪ دهو‪‬ﻪت دهﺑ‪ ‬ﺋﻪو زهﺑﺮوزهﻧﮕﻪ‬ ‫ﻣﻪﺣﻜﻮوم ﺑﻜﺎت و ﺑﻪﻧﺎوی هﯿﭻ داب و ﻧﻪرﯾﺖ و‬ ‫آﻮﻟﺘﻮور‪‬ﻜﻪوه ڕ‪‬ﮕﻪ ﺑﻪو ﻧﺎﺣﻪﻗﯿﯿﻪ ﻧﻪدات‪ .‬ﺋﻪو زهﺑﺮو‬ ‫‪١٣‬‬


‫زهﻧﮕﻪش دهرﺑ‪‬ی ﺋﻪو ﻧﺎﯾﻪآﺴﺎﻧﯿﻪ آﻪ ﻟﻪ هﻪﻣﻮو ﻗﯚﻧﺎﻏﻪآﺎﻧﯽ‬ ‫ﭘﻪرهﺳﻪﻧﺪﻧﯽ ﻣﺮۆﭬﺎﯾﻪﺗﯿﺪا ﺑﻪرﺟﻪﺳﺘﻪﺑﻮوه‪ .‬ﻟﻪڕ‪‬ﮕﻪی‬ ‫وهدﯾﮫﺎﺗﻨﯽ ﯾﻪآﺴﺎﻧﯽ ﯾﺎﺳﺎﯾﯽ و آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯽ ﺳﯿﺎﺳﯿﻪوه و‬ ‫ﭘﻪرهﺳﻪﻧﺪﻧﯽ ﺋﺎزادی و داﺑﯿﻨﻜﺮدﻧﯽ ﻣﺎﻓﯽ ﻣﺮۆڤ دهﺗﻮاﻧﺮێ‬ ‫هﻪﻧﮕﺎو ﺑﻪ هﻪﻧﮕﺎو ڕ‪‬ﮕﺎ ﭼﺎرهﺳﻪری ﺑﯚ ﺑﺪۆزر‪‬ﺘﻪوه و‬ ‫ڕووﻧﺎﮐﯽ ﺑﺨﺮ‪‬ﺘﻪ ﺳﻪر ﻻﯾﻪن و هﯚﮐﺎرهﮐﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺋﻪﻣﻪش‬ ‫ﺑﻪﻣﻪﺑﻪﺳﺘﯽ ﮐﻪﻣﮑﺮدﻧﻪوه و ﭘﺎﺷﺎن ﺑﻨﺒ‪‬ﮐﺮدﻧﯽ ﺋﻪم دﯾﺎرده‬ ‫ﻧﺎﻣﺮۆﭬﺎﻧﻪ‪.‬‬ ‫ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪ ١٩٩٩‬دا ﺑ‪‬ﯾﺎردرا ﭘﺮۆﺗﯚآﯚﻟ‪‬ﻜﯽ ﻧﻮێ ﺳﻪﺑﺎرهت‬ ‫ﺑﻪو ﺳﺘﻪﻣﻪی دهرهﻪق ﺑﻪ ژن ﭘﯿﺎدهدهآﺮێ‪ ،‬ﺋﺎﻣﺎدهﺑﻜﺮێ و‬ ‫هﻪر ﺟﺎرهش ﻻﯾﻪﻧ‪‬ﻜﯽ ﺋﻪو دۆزهﯾﻪ ﺑﺨﺮ‪‬ﺘﻪ ﺑﻪر ﺑﺎس و‬ ‫ﻟ‪‬ﻜﯚ‪‬ﯿﻨﻪوه‪ .‬ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪ ٢٠٠٢‬دا ڕاﭘﯚرﺗ‪‬ﻜﯽ هﻪﻣﻪﻻﯾﻪن‬ ‫ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪو داب وﻧﻪرﯾﺖ و آﻮﻟﺘﻮوراﻧﻪ ﺋﺎﻣﺎدهآﺮا آﻪ‬ ‫ﻣﺎﻓﻪآﺎﻧﯽ ژن ﻟﻪ ﺑﯿﺮوڕادهرﺑ‪‬ﯾﻦ و ﺑ‪‬ﯾﺎرداﻧﯽ ﭼﺎرهﻧﻮوﺳﯽ‬ ‫ﺧﯚی و ﭘﻪرهﭘ‪‬ﺪاﻧﯽ آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﯽ ﺳﻨﻮوردار دهآﻪن‪ ،‬هﻪروههﺎ‬ ‫ﻟﻪﺳﻪر ﺋﺎﺳﺘﯽ ﻧﻪﺗﻪوهﯾﯽ و ﻧ‪‬ﻮﻧﻪﺗﻪوهﯾﯽ ﺷﻪرﻋﯿﻪت ﺑﻪ‬ ‫ﻓﯚرﻣﻪ ﺟﯿﺎﺟﯿﺎآﺎﻧﯽ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی دهدهن‪.‬‬ ‫"ﺋﻪﻣﻨﯿﺴﺘﯽ" آﯚﻣﭙﺎﻧﯿﺎﯾﻪآﯽ ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯽ داﻣﻪزراﻧﺪ ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪو‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ ﻧﺎﺣﻪﻗﯿﻪی دهرهﻪق ﺑﻪ ژن ﭘﻪﯾ‪‬هودهآﺮێ‪.‬‬ ‫ﺧﻪﺑﺎﺗﮑﺮدن ﺑﻮو ﻟﻪ ﭘ‪‬ﻨﺎو‬ ‫ﺋﻪرآﯽ ﺋﻪم آﯚﻣﭙﺎﻧﯿﺎﯾﻪ‬ ‫‪١٤‬‬


‫ﺳﻨﻮورداﻧﺎن و ﺑﻨﺒ‪‬ﮐﺮدﻧﯽ ﺋﻪم ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ‪ ،‬ڕاﭘﯚرت ﻟﻪﻣﻪڕ‬ ‫ﻻﯾﻪﻧﻪ ﻋﻪﻣﻪﻟﯽ و ﺗﯿﯚرﯾﯿﻪآﺎﻧﯽ ﺋﻪم ﻣﻪﺳﻪﻟﻪﯾﻪ ﺑﺨﺎﺗﻪ ﺑﻪر‬ ‫ﺑﺎس و ﻟ‪‬ﻜﯚ‪‬ﯿﻨﻪوه‪ .‬ﺋﻪم ڕاﭘﯚرﺗﻪ ﺟﻪﺧﺘﯽ ﻟﻪﺳﻪر ﺋﻪوه آﺮد‬ ‫آﻪ ﺋﻪم دﯾﺎردهﯾﻪ ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪی ڕاﺳﺘﻪوﺧﯚی ﺑﻪ دهﺳﻪ‪‬ﺗﻪوه‬ ‫هﻪﯾﻪ‪ ،‬واﺗﻪ دهﺳﻪ‪‬ﺗﯽ ﭘﯿﺎو ﺑﻪﺳﻪر ژﻧﺪا‪ .‬ڕهﮔﻪزی‬ ‫دهﺳﻪ‪‬ﺗﺪار ﻟﻪ آﯚﻣﻪ‪‬ﺪا ﭘﯿﺎوه‪ ،‬ﭘﯿﺎو وهك ﺗﺎك و آﯚ‬ ‫ﺑﻪﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﯽ ﭘﻪﺳﯿﭫ ﯾﺎن ﺋﻪآﺘﯿﭫ زهﺑﺮوزهﻧﮓ‬ ‫ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨﻦ ﺑﯚ ﭘﺎراﺳﺘﻨﯽ ﺋﻪو دهﺳﻪ‪‬ﺗﻪی آﻪ هﻪﯾﺎﻧﻪ‪.‬‬ ‫ﻟﻪزۆرﺑﻪی زۆری و‪‬ﺗﺎﻧﯽ ﺟﯿﮫﺎﻧﺪا دهﯾﺎن ﺳﻪﻧﺘﻪری ژﻧﺎن و‬ ‫ڕ‪‬ﻜﺨﺮاو داﻣﻪزران ﺑﯚ دﯾﻔﺎﻋﻜﺮدن ﻟﻪ ﻣﺎﻓﯽ ژﻧﺎن و‬ ‫ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﺪاﻧﯽ ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪی آﻪ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﺎن دهرهﻪق‬ ‫ﺑﻪآﺎره‪‬ﻨﺮاوه‪ .‬ﺋﻪو آﯚﻣﻪ‪‬ﻪ و ﭘ‪‬ۆژاﻧﻪی آﻪﺑﻪ ﻣﻪﺑﻪﺳﺘﯽ‬ ‫ﻟ‪‬ﺘﻮ‪‬ﮋﯾﻨﻪوه و وردﺑﻮوﻧﻪوه داﻣﻪزراﺑﻮون آﯚﻣﻪ‪‬‬ ‫ﺳﻪرژﻣ‪‬ﺮی و دهرﺋﻪﻧﺠﺎﻣﯽ ﺧﺴﺘﻪ ڕوو‪ .‬هﻪروا ﺋﻪو‬ ‫ﭘ‪‬ۆژهﯾﻪی ﻟﻪژ‪‬ﺮ ﻧﺎوﻧﯿﺸﺎﻧﯽ "ژﻧﯽ ﻟ‪‬ﺪراو" داﻣﻪزرا‪،‬‬ ‫ﺳﻪرﻧﺠﻤﺎن ﺑﯚ آﯚﻣﻪ‪ ‬ڕاﺳﺘﯽ ﺗﺎڵ ڕادهآ‪‬ﺸﯽ ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪ‬ ‫ژﻣﺎرهی ﺋﻪو ﺋﺎﻓﺮهﺗﺎﻧﻪی ڕووﺑﻪڕووی ﺋﻪم دﯾﺎردهﯾﻪ‬ ‫دهﺑﻨﻪوهو ﭼﯚن آﺎر ﻟﻪ آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﯽ ژن و ﻣﻨﺪاڵ وﺧ‪‬ﺰان و‬ ‫ﺗﻪواوی آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ دهآﺎت‪.‬‬

‫‪١٥‬‬


‫ﺑﯚ ﻧﻤﻮوﻧﻪ ﻟﻪ و‪‬ﺗ‪‬ﻜﯽ وهك ﺳﻮ‪‬ﺪ‪ ،‬آﻪ ﭘﺮۆﺳﻪی ﯾﻪآﺴﺎﻧﯽ‬ ‫ﻧ‪‬ﻮان ژن و ﭘﯿﺎو ﮔﻪﻟ‪ ‬هﻪﻧﮕﺎوی ﺑﻪرهو ﭘ‪‬ﺸﻪوه ﻧﺎوه‪،‬‬ ‫‪ %٤١‬ژﻧﺎﻧﯽ ﺋﻪم و‪‬ﺗﻪ ڕووﺑﻪڕووی ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی دهﺑﻨﻪوه ﻟﻪ‬ ‫ﻻﯾﻪن ﻣ‪‬ﺮد ﯾﺎن دهزﮔﯿﺮان ﯾﺎن ﭘﯿﺎو‪‬ﻜﯽ ﻧﺎﺳﺮاوهوه‪ .‬هﻪﻣﻮو‬ ‫هﻪﻓﺘﻪﯾﻪک ژﻧ‪‬ﮏ ﺑﻪ دهﺳﺘﯽ ﭘﯿﺎو‪‬ﮑﯽ ﻧﺎﺳﺮاوهوه دهﮐﻮژرێ‪،‬‬ ‫ﺟﺎ ﺋﻪو ﭘﯿﺎوه ﻣ‪‬ﺮدی ﯾﺎن ﮐﯚﻧﻪ ﻣ‪‬ﺮدی ﯾﺎن دۆﺳﺘﯽ‬ ‫ﺑﻮوﺑ‪‬ﺖ‪.‬‬

‫‪١٦‬‬


‫ﺟﯚرهآﺎﻧﯽ زهﺑﺮوزهﻧﮓ‬ ‫ﮐﺎﺗ‪‬ﮏ ﻣﻪﺳﻪﻟﻪی ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﮐﻪوﺗﻪ ﺑﻪر ﺑﺎس و ﻟ‪‬ﮑﯚ‪‬ﯿﻨﻪوه‪،‬‬ ‫ﺗﯿﺸﮏ ﺧﺮاﯾﻪ ﺳﻪر هﻪﻣﻮو ﻻﯾﻪﻧﻪﮐﺎﻧﯽ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی‪ .‬ﯾﻪﮐ‪‬‬ ‫ﻟﻪو ﺑﺎﺑﻪﺗﺎﻧﻪی ﮐﻪ ڕاو ﺑﯚﭼﻮوﻧﯽ ﺟﯿﺎوازی ﻟﻪﺳﻪر ﭘﻪﯾﺪاﺑﻮو‬ ‫ﺟﯚرهﮐﺎﻧﯽ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﺑﻮو‪.‬داﻧﺎﻧﯽ ﺳﻨﻮور‪‬ﮏ ﺑﯚ‬ ‫ﺟﯿﺎﮐﺮدﻧﻪوهی ﺟﯚرهﮐﺎﻧﯽ ﺋﻪم دﯾﺎردهﯾﻪ ﮐﻪ ﻟﻪ‬ ‫ﮐﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎﯾﻪﮐﻪوه ﺑﯚ ﮐﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎﯾﻪﮐﯽ ﺗﺮ دهﮔﯚڕێ‪ .‬ﻟﻪ هﻪﻧﺪێ‬ ‫ﮐﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎدا ﯾﺎﺳﺎش ﺋﺎوڕ ﻟﻪ ﺋﺎزاردان و ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت ﮐﻮﺷﺘﻨﯽ ژن‬ ‫ﻧﺎداﺗﻪوهو هﻪر ﻟﻪ ﺳﺎﯾﻪی ﺋﻪو ﯾﺎﺳﺎﯾﻪدا دهﯾﺎن ﺑﯿﺎﻧﻮو ﺑﯚ‬ ‫ﺋﻪو ﮐﺎره دهدۆزﻧﻪوه‪ .‬ژن ﺑﻪهﺎی ﻣﺮۆﭬﺎﯾﻪﺗﯽ ﻟﻪ دهﺳﺖ‬ ‫دهدات و دهﺑ‪‬ﺖ ﺑﻪو زﯾﻨﺪهوهره ﺑ‪ ‬ﮔﯿﺎﻧﻪی ﮐﻪ ﭘ‪‬ﮕﻪی ﺧﯚی‬ ‫ﻧﺎدۆز‪‬ﺘﻪوه‪ .‬ﭼﯽ دهﭼ‪‬ﺘﻪ ﺧﺎﻧﻪی ﺗﻮﻧﺪو ﺗﯿﮋی؟ ﻟ‪‬ﺪان‪ ،‬ﺷﻪق‪،‬‬

‫‪١٧‬‬


‫ﺷﻪﭘﺎزﻟﻪ‪ ،‬ﺷﻜﺎﻧﺪﻧﯽ ﺋﻪﻧﺪاﻣ‪‬ﻜﯽ ﻟﻪش‪ ،‬آﻮﺷﺘﻦ؟ ﺑﻪﻻی هﻪﻧﺪێ‬ ‫آﻪﺳﻪوه ﻟﻪواﻧﻪﯾﻪ ﺋﻪﻣﺎﻧﻪ هﯿﭽﯽ زهﺑﺮو زهﻧﮓ ﻧﻪﺑﻦ‪ .‬زۆرﺟﺎر‬ ‫ﮔﻮ‪‬ﻤﺎن ﻟﻪ ﭘﯿﺎو‪‬ﻚ دهﺑ‪ ،‬ده‪ ‬ﻣﻦ ﺗﻪﻧﯿﺎ ﺷﻪﻗ‪‬ﻜﻢ ﻟ‪‬ﺪا‪ ،‬ﺟﺎ‬ ‫ﺋﻪوه آﻪی ﺑﻪ ﻟ‪‬ﺪان دادهﻧﺮێ‪ .‬ﺋﺎﯾﺎ هﻪر ﻟ‪‬ﺪان و ﻟﻪ ﺧﻮ‪‬ﻦ‬ ‫هﻪ‪‬ﻜ‪‬ﺸﺎﻧﯽ ژن ﺑﻪ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی دادهﻧﺮێ؟‬ ‫ﻟ‪‬ﻜﯚ‪‬ﻪرهوهآﺎﻧﯽ ﺋﻪم ﺑﻮاره‪ ،‬ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی دهرهﻪق ﺑﻪ ژن‬ ‫دهآﻪن ﺑﻪ ﭼﻪﻧﺪ ﺑﻪﺷ‪‬ﻜﻪوه‪:‬‬

‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی دهرووﻧﯽ ﯾﺎن ﻧﻪﻓﺴﯽ‬ ‫ﺋﻪﻣﻪ ﻗﯚﻧﺎﻏﯽ ﯾﻪآﻪم و ﻧﯿﺸﺎﻧﻪی وهﮐﺎرﺧﺴﺘﻨﯽ ﺋﻪم‬ ‫دﯾﺎردهﯾﻪﯾﻪ‪ .‬ﺋﻪواﻧﻪی ﺋﻪزﻣﻮوﻧﯽ ﻟﻪم ﺑﺎﺑﻪﺗﻪﯾﺎن ﻧﯿﯿﻪ‪ ،‬ﺑﻪ‬ ‫زهﺣﻤﻪت ﻟﻪو ﻧﯿﺸﺎﻧﺎﻧﻪ دهﮔﻪن‪.‬‬ ‫ﺋﻪم ﺟﯚرهﯾﺎن دوو ﻻﯾﻪن وهﺧﯚدهﮔﺮ‪‬ﺖ‪:‬‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی دهرووﻧﯽ ﺋﻪآﺘﯿﭫ‬ ‫ﺋﻪﻣﻪش زۆر ﺷ‪‬ﻮازی هﻪﻣﻪﻻﯾﻪن دهﮔﺮ‪‬ﺘﻪﺧﯚ و ﻟﻪ ژﯾﺎﻧﯽ‬ ‫ڕۆژاﻧﻪی ژن وﻣ‪‬ﺮدا دهردهآﻪوێ‪ ،‬ﺑﯚ ﻧﻤﻮوﻧﻪ‬ ‫آﻪﻣﻜﺮدﻧﻪوهی ﺗﻮاﻧﺎی ژن‪ ،‬ﺳﻮآﺎﯾﻪﺗﯽ آﺮدن ﺑﻪ آﺎرو‬ ‫هﻪ‪‬ﺴﻮآﻪوﺗﯽ‪ ،‬ﮔﺎ‪‬ﺘﻪآﺮدن ﺑﻪ ﺟﻠﻮﺑﻪرگ و ﺷ‪‬ﻮهی‬ ‫دهرهوهی "ﮐﻪ ﺑﻪآﻪ‪‬ﻜﯽ هﯿﭻ ﻧﺎﯾﻪ‪ ،‬ﻧﺎﺗﻮاﻧ‪ ‬ﺧﻮاردن دروﺳﺖ‬ ‫ﺑﻜﺎت‪ ،‬ﻟﻪڕووی ﺳ‪‬ﻜﺴﯿﻪوه زهوﻗﯽ ﻧﯿﯿﻪ"‪ ،‬ڕ‪‬ﮕﺎی‬ ‫ﭼﻮوﻧﻪدهرهوهی ﺑﯚﺑﯿﻨﯿﻨﯽ هﺎوڕێ و ﺧﺰﻣﯽ ﻟ‪‬ﺪهﮔﯿﺮێ‪ ،‬ﺟﻨ‪‬ﻮ‬ ‫‪١٨‬‬


‫و ﻗﺴﻪی ﻧﺎﺷﯿﺮﯾﻦ ﺑﻪ ﺧﯚی و آﻪس وآﺎری دهدرێ‪،‬‬ ‫دوورهﭘﻪر‪‬ﺰ دهآﺮێ‪.‬‬ ‫"ﻟﻮآﻪس ﭘﻠﯿﺎآﻪس" آﻪ دآﺘﯚر‪‬ﻜﯽ ﺑﻮاری ﺳﺎﯾﻜﯚﻟﯚژﯾﯿﻪ ﻟﻪ‬ ‫ﻧﻪﺧﯚﺷﺨﺎﻧﻪﯾﻪآﯽ ﺷﺎری "ﯾﺎﭬﻠ‪ ."‬ﭼﻪﻧﺪ ﻧﻤﻮوﻧﻪﯾﻪآﻤﺎن‬ ‫ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪ ﺋﻪم ﺟﯚره ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ ﻧﯿﺸﺎن دهدات‪:‬‬ ‫* ﭘﯿﺎوهآﺎن دهرﮔﺎ ﻟﻪ ژﻧﻪآﺎﻧﯿﺎن دادهﺧﻪن‪ ،‬ﺟﻨ‪‬ﻮﯾﺎن‬ ‫ﭘ‪‬ﺪهدهن‪ ،‬هﻪڕهﺷﻪﯾﺎن ﻟ‪‬ﺪهآﻪن‪ ،‬ﻧﺎﺗﻮاﻧﻦ ﺑﭽ‪‬ﻨﻪ دهرهوه‪،‬‬ ‫هﺎوڕ‪‬ﻜﺎﻧﯿﺎن ﺑﺒﯿﻨﻦ‪ ،‬ﺑﻪﺷﺪاری آﯚرﺳﯽ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪن ﺑﻜﻪن‪،‬‬ ‫زۆرآﺎﺗﯿﺶ ڕ‪‬ﮕﺎﯾﺎن ﻧﺎدهن آﺎرﺑﻜﻪن‪.‬‬ ‫* ﺑﻪ ﺗﻪواوهﺗﯽ ژﻧﻪآﻪی ﭘﺸﺘﮕﻮێ دهﺧﺎت‪ ،‬ﺑﻪ هﯿﭻ ﺟﯚرێ‬ ‫ﻗﺴﻪی ﻟﻪﮔﻪڵ ﻧﺎآﺎت‪ ،‬ژﻧﻪآﻪی هﻪرﭼﯿﻪك ﺑﻜﺎت ﮔﻮ‪‬ﯽ‬ ‫ﭘ‪‬ﻨﺎدات‪ ،‬ﺗﻮوڕه ﺑ‪‬ﺖ ﯾﺎن ﺑ‪‬ﺰارﺑ‪‬ﺖ‪ ،‬وهك ﻣ‪‬ﺸ‪ ‬ﻣﯿﻮاﻧﯽ‬ ‫ﻧﻪﺑ‪ ‬واﯾﻪ‪ .‬ﺳﻪﯾﺮ‪‬ﻜﯽ دهآﺎت و دهڕوات ﺑﻪ ڕ‪‬ﮕﺎی ﺧﯚﯾﺪا‬ ‫‪.‬‬ ‫* آﺎﺗ‪ ‬ﺑ‪‬ﯾﺎر دهدهن ﺟﯿﺎﺑﺒﻨﻪوه‪ ،‬ﭘﯿﺎوهآﻪ هﻪﻣﻮو آﺎت ﺑﻪ‬ ‫دوای ژﻧﻪآﻪوهﯾﻪ‪ ،‬هﻪڕهﺷﻪی ﻟ‪‬ﺪهآﺎت‪ ،‬ﺷﻪڕی ﻟﻪﮔﻪڵ‬ ‫دهآﺎت‪ ،‬هﻪﺳﺘ‪‬ﻜﯽ وا دهدات ﺑﻪ ژﻧﻪآﻪ آﻪ ﺋﻪم هﻪر‬ ‫ﺑﻪدواوهﯾﻪﺗﯽ ﺑﯚ هﻪرآﻮ‪‬ﯿﻪك ﺑ‪‬وات‪.‬‬

‫‪١٩‬‬


‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی دهرووﻧﯽ ﭘﻪﺳﯿﭫ‬ ‫ﺋﻪو ڕهﻓﺘﺎرهی ﮐﻪ ڕۆژاﻧﻪ ﭘﯿﺎو ﺑﻪراﻣﺒﻪر ژن ﺋﻪﻧﺠﺎﻣﯽ‬ ‫دهدات‪ ،‬دهﺑ‪‬ﺘﻪ هﯚی ﺋﻪوهی ژن ﺑﺎوهڕ ﺑﻪ هﻪﻣﻮو ﺋﻪو‬ ‫ﻗﺴﺎﻧﻪی ﭘﯿﺎو ﺑﮫ‪‬ﻨ‪ ‬و ﺑﭽ‪‬ﺘﻪ ﺋﻪو ﻗﺎوﻏﻪی آﻪ ﭘﯿﺎوهآﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﯽ هﯚﺷﻤﻪﻧﺪاﻧﻪ آﺎری ﺑﯚ آﺮدووه‪ .‬ﻟﻪم ﺣﺎ‪‬ﻪﺗﺎﻧﻪدا‬ ‫ﺑﺎری ﻧﻪﻓﺴﯽ ژن ﺗ‪‬ﻜﺪهﭼ‪‬ﺖ و ﺗﻮاﻧﺎی ﺑﯿﺮآﺮدﻧﻪوهو‬ ‫ﻟ‪‬ﻜﺪاﻧﻪوه و ﺑﯿﻨﯿﻨﯽ ﺷﺘﻪآﺎﻧﯽ ﻧﺎﺑ‪ .‬ﺗﻪواو ﺗ‪‬ﻜﺪهﺷﻜ‪ ‬و‬ ‫ﺑ‪‬وای ﺑﻪ ﺧﯚی و ﺗﻮاﻧﺎآﺎﻧﯽ ﻧﺎﻣ‪‬ﻨ‪ ،‬ه‪‬ﻮاش ه‪‬ﻮاش دهﺑ‪‬‬ ‫ﺑﻪو آﻪﺳﻪ ﺑ‪ ‬آﻪ‪‬ﻜﻪی آﻪ ﭘﯿﺎوهآﻪی ﻧﺎوی دهﺑﺎ‪ .‬ﺗﻮاﻧﺎی‬ ‫ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﯿﻪ آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯿﯿﻪآﺎﻧﯽ ﻧﺎﻣ‪‬ﻨ‪ ‬و ﺧﯚی ﮔﯚﺷﻪﮔﯿﺮ‬ ‫دهآﺎت‪ .‬ﺗﺮﺳ‪‬ﮑﯽ زۆری ﻻ ﭘﻪﯾﺪا دهﺑ‪‬ﺖ و ﺷﮏ ﻟﻪ هﻪﻣﻮو‬ ‫ﮐﻪﺳ‪‬ﮏ دهﮐﺎت و ﻧﻪک ﺗﻪﻧﯿﺎ ﺑ‪‬وای ﺑﻪ ﺧﯚی ﻧﺎﻣ‪‬ﻨ‪ ،‬ﺑﻪ‪‬ﮑﻮ‬ ‫ﺑ‪‬وای ﺑﻪ دهوروﺑﻪرﯾﺸﯽ ﻧﺎﺑ‪‬ﺖ‪.‬‬

‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﻓﯿﺰﯾﻜﯽ‬ ‫ﺋﻪم ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪ ﺋﻪو ﺑﺎراﻧﻪ دهﮔﺮ‪‬ﺘﻪوه ﮐﻪ ﺋﺎﺳﺎری ﺑﯿﻨﺮاوی‬ ‫ﺑﻪﺳﻪر ﺟﻪﺳﺘﻪی ژﻧﻪوه ﺑﻪﺟ‪‬ﺪهه‪ ‬و ﮐﺎری ڕاﺳﺘﻪوﺧﯚش‬ ‫دهﮐﺎﺗﻪ ﺳﻪر ﺑﺎری دهرووﻧﯽ ژن‪ .‬ﺋﻪﻣﻪش دوو ﺷ‪‬ﻮهی‬ ‫هﻪﯾﻪ‪:‬‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﺋﻪﮐﺘﯿﭫ‬ ‫ﺋﻪم ﺷ‪‬ﻮه زۆر ﻻﯾﻪن دهﮔﺮ‪‬ﺘﻪوه‪ ،‬ﻟﻪواﻧﻪ‪ :‬ﭘﺎ‪‬ﭙ‪‬ﻮهﻧﺎن‪،‬‬ ‫ﺷﻪﭘﺎزﻟﻪ‪ ،‬ﺷﻪق‪ ،‬ﺑﯚآﺲ ﻟ‪‬ﺪان‪ ،‬ﭼﻪﻗﯚ ﺑﻪآﺎره‪‬ﻨﺎن‪ ،‬ﺑﺎزدان‬ ‫‪٢٠‬‬


‫ﻟﻪﺳﻪر ﺳﻜﯽ ژﻧﻪآﻪ‪ ،‬هﻪو‪‬ﯽ ﺧﻨﻜﺎﻧﺪﻧﯽ‪ .‬ﺋﻪﻣﺎﻧﻪ هﻪﻣﻮو ﻟﻪ‬ ‫آﻪﺳ‪‬ﻚ و ﻟﻪ ﺣﺎ‪‬ﻪﺗ‪‬ﻜﻪوه ﺑﯚ ﺣﺎ‪‬ﻪﺗ‪‬ﻜﯽ ﺗﺮ دهﮔﯚڕێ‪ .‬ﺋﻪم‬ ‫ﻟ‪‬ﺪاﻧﻪ دهﺑ‪‬ﺘﻪ هﯚی ﺷﯿﻨﺒﻮوﻧﻪوهی ﺷﻮ‪‬ﻨﯽ ﻟ‪‬ﺪاﻧﻪآﻪ ﯾﺎن‬ ‫ﺋﺎوﺳﺎﻧﯽ ﺋﻪو ﺷﻮ‪‬ﻨﻪ‪ ،‬ﺷﻜﺎﻧﺪﻧﯽ ﺋﻪﻧﺪاﻣ‪‬ﻜﯽ ﻟﻪش‪،‬‬ ‫ﺧﻮ‪‬ﻨﺒﻪرﺑﻮون‪ ،‬ﺑﺮﯾﻨﺪارآﺮدﻧﯽ ﺟﻪﺳﺘﻪ‪ ،‬ﻣﻨﺪاڵ ﻟﻪﺑﺎرﭼﻮون‪.‬‬ ‫ﺷ‪‬ﻮهی زهرهرهآﺎﻧﯽ ﺋﻪم ﺟﯚره ﻟ‪‬ﺪاﻧﻪ ﺟﯿﺎوازه‪ ،‬آﻪﺳﺎﻧﯽ‬ ‫ﭘﺴﭙﯚر و ﺷﺎرهزا ﻟﻪم ﺑﻮارهدا‪ ،‬ﺷﻮ‪‬ﻨﻪواری ﺋﻪم ﻟ‪‬ﺪاﻧﺎﻧﻪ ﻟﻪ‬ ‫ﺣﺎ‪‬ﻪﺗﻪآﺎﻧﯽ ﺗﺮ ﺟﯿﺎ دهآﻪﻧﻪوه‪.‬‬ ‫ﭘﯿﺎو ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﯽ ﮔﺸﺘﯽ دهﺳﺖ ﻟﻪ ﺳﻪرو دهﻣﻮﭼﺎو‬ ‫دهوهﺷ‪‬ﻨ‪ ،‬هﻪروا ﺳﻨﮓ و ﺳﻜﯿﺶ دهﮔﺮ‪‬ﺘﻪوه‪ .‬ژن ﻟﻪآﺎﺗﯽ‬ ‫ﻟ‪‬ﺪاﻧﺪا هﻪوڵ دهدا ﺑﻪ دهﺳﺘﯽ‪ ،‬دهﻣﻮﭼﺎو و ﺳﻪری ﺑﭙﺎر‪‬ﺰێ‪،‬‬ ‫ﺑﯚﯾﻪ زۆرﺟﺎر ﺷﻮ‪‬ﻨﯽ ﻟ‪‬ﺪان و ﺋﻪﺷﻜﻪﻧﺠﻪداﻧﻪآﻪ ﺑﻪ ﺷﺎن و‬ ‫ﺑﺎ‪‬ﻪآﺎﻧﯿﺎﻧﻪوه دﯾﺎره‪" .‬آﯿﺸﺘﯽ ﻣﺎ‪‬ﺘ‪‬ﺮود" آﻪ ﭘﺰﯾﺸﻜ‪‬ﻜﯽ‬ ‫ﻧﻪروﯾﺠﯿﯿﻪ ده‪‬ﺖ‪ :‬ﺷ‪‬ﻮهو ﺋﺎﺳﺎری ﺋﻪو ﻟ‪‬ﺪاﻧﺎﻧﻪ زۆر‬ ‫ﺟﯿﺎوازه ﻟﻪ ﺋﺎﺳﻪواری ڕووداو‪‬ﻜﯽ ﺋﺎﺳﺎﯾﯽ وهك آﻪوﺗﻦ ﯾﺎن‬ ‫ڕووداوی ﺋﯚﺗﯚﻣﺒ‪‬ﻞ‪ .‬ﻟﻪﺑﻪرﺋﻪوهی ﺷﻮ‪‬ﻨﻪواری ﻟ‪‬ﺪان ﺑﻪ‬ ‫ﺟﺎرێ زۆر ﺷﻮ‪‬ﻨﯽ ﺟﻪﺳﺘﻪی ژﻧﻪآﻪ دهﮔﺮ‪‬ﺘﻪوه‪ ،‬ﺷﻮ‪‬ﻦ‬ ‫ﭘﻪﻧﺠﻪ ﯾﺎن ﺷﻮ‪‬ﻨﯽ دار ﯾﺎن هﻪر ﺋﺎﻣﺮاز‪‬ﻚ ﻟﻪ آﺎﺗﯽ ﻟ‪‬ﺪاﻧﻪآﻪ‬ ‫ﺑﻪآﺎرهﺎﺗﻮوه‪ ،‬ﯾﺎن ﺷﻮ‪‬ﻨﻪواری ﭘﻪت ﺑﻪ ﺟﻪﺳﺘﻪی ژﻧﻪﮐﻪوه‬ ‫دهﺑﯿﻨﺮێ‪.‬‬

‫‪٢١‬‬


‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﻓﯿﺰﯾﻜﯽ ﭘﻪﺳﯿﭫ‬ ‫ﭘﯿﺎو ڕ‪‬ﮕﻪ ﻟﻪ ژن دهﮔﺮێ آﻪ ﭘ‪‬ﺪاوﯾﺴﺘﯿﯿﻪآﺎﻧﯽ ژﯾﺎﻧﯽ‬ ‫دهﺳﺘﮕﯿﺮﺑﻜﺎت‪ .‬ﺳﻨﻮور ﺑﯚ ژﯾﺎن و ﺟﻮ‪‬ﻧﻪوهی دادهﻧ‪‬ﺖ‪،‬‬ ‫ﺋﻪﻣﻪ ﺑﻪﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯽ ﮔﻪر ژﻧﻪآﻪ آﺎرﻧﻪآﺎت و ﭘﯿﺎوهآﻪ ﺑﯿﮋ‪‬ﻨ‪،‬‬ ‫ڕ‪‬ﮕﻪی ﺟﻠﻮﺑﻪرگ آ‪‬ﯾﻦ‪ ،‬ﯾﺎن ﺧﻮاردن ﯾﺎن آ‪‬ﯾﻨﯽ‬ ‫ﭘ‪‬ﺪاوﯾﺴﺘﯿﯿﻪآﺎﻧﯽ ﺧﯚی ﻟ‪ ‬ﻗﻪدهﻏﻪدهآﺎت ‪ .‬هﻪروا زۆرﺟﺎر‬ ‫هﻪڕهﺷﻪ ﻟﻪ ژﻧﻪﮐﻪ دهﮐﺮێ ﮔﻪر داواﮐﺎﻧﯽ ﻣ‪‬ﺮدهﮐﻪی‬ ‫ﺟ‪‬ﺒﻪﺟ‪ ‬ﻧﻪﮐﺎت‪ ،‬ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت ﻟﻪو ﮐﺎﺗﺎﻧﻪش ﻣ‪‬ﺮدهﮐﻪی ﻟﻪ ﻣﺎڵ‬ ‫ﻧﺎﺑ‪‬ﺖ‪ ،‬ژﻧﻪﮐﻪ هﻪر ﺋﻪو ﺗﺮﺳﻪی ﻟﻪ د‪‬ﺪاﯾﻪ‪.‬‬

‫‪٢٢‬‬


‫ﻗﯚﻧﺎﻏﻪآﺎﻧﯽ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی‬ ‫ﺋﻪو ﻟ‪‬ﮑﯚ‪‬ﯿﻨﻪواﻧﻪی ﮐﻪ ﮐﺮاوه ﺋﻪو ڕاﺳﺘﯿﻪ دهردهﺧﻪن ﮐﻪ‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﭘﺮۆﺳﻪﯾﻪﮐﯽ دوورودر‪‬ﮋه و ﺑﻪ ﭼﻪﻧﺪ ﻗﯚﻧﺎﻏ‪‬ﮑﺪا‬ ‫دهڕوات‪ .‬وهﺳﺘﺎﻧﯽ ﺋﻪو ﭘﺮۆﺳﻪﯾﻪش ﻟﻪ ﺳﻪر ﺧﻮدی ژن‬ ‫وهﺳﺘﺎوه‪ ،‬ﮐﻪی دهﺗﻮاﻧ‪ ‬ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪﮐﯽ هﯚﺷﻤﻪﻧﺪاﻧﻪ‬ ‫ڕووﺑﻪڕووی ﺋﻪو دﯾﺎردهﯾﻪ ﺑﻮهﺳﺘ‪ ‬و داوای ﯾﺎرﻣﻪﺗﯽ‬ ‫ﺑﮑﺎت‪.‬‬

‫ﻗﯚﻧﺎﻏﯽ ﯾﻪآﻪم‬ ‫هﻪﺳﺖ ﺑﻪﮔﺮژﯾﯿﻪك دهآﺮێ ﻟﻪ ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﯿﺎﻧﺪا‪ ،‬ﺳﻪرهﺗﺎی‬ ‫ﺷﻪڕو ﻣﻠﻤﻼﻧ‪ ‬ﺳﻪرهﻪ‪‬ﺪهدات‪ ،‬ژن ﺗﺮﺳﯽ ﻟ‪‬ﺪاﻧﯽ ﻟ‪‬ﺪهﻧﯿﺸ‪،‬‬ ‫هﻪﺳﺖ دهآﺎت ﭘﯿﺎوهآﻪی ﺧﻮ‪‬ﻨﯽ دهآﻮ‪ ،‬هﻪوڵ دهدات‬ ‫‪٢٣‬‬


‫ﺧﯚی ﻟ‪ ‬ﻻﺑﺪات‪ ،‬ﯾﺎن ﻧﻪرم وﻧﯿﺎن ﺑ‪‬ﺖ ﻟﻪﮔﻪ‪‬ﯿﺪا ﺑﯚ ﺋﻪوهی‬ ‫ﺋﻪو ﺑﺎرﮔﺮژﯾﯿﻪی آﻪﻣﻜﺎﺗﻪوه ﯾﺎن ﭘﯿﺎوهﮐﻪ د‪‬ﺨﯚش ﺑﮑﺎت ﺑﻪ‬ ‫ﮐﺎر‪‬ﮏ‪ ،‬ژن هﻪﻣﻮو ﺗﻮاﻧﺎ و ﺑﯿﺮﮐﺮدﻧﻪوهی دهﺧﺎﺗﻪ ﮐﺎر ﺑﯚ‬ ‫ﺋﻪوهی ﮐﺎره ﭼﺎوهڕواﻧﮑﺮاوهﮐﻪ ڕووﻧﻪدا‪.‬‬

‫ﻗﯚﻧﺎﻏﯽ دووهم‬ ‫ﭘ‪‬ﺶ ڕووداﻧﯽ هﻪر دهﺳﺘﻮهﺷﺎﻧ‪‬ﻚ ژﻧﻪآﻪ ﻟﻪﺑﺎر‪‬ﻜﯽ ﻧﻪﻓﺴﯽ‬ ‫ﮔﺮاﻧﺪا دهﺑ‪‬ﺖ ودهﺷ‪‬ﻪژێ و ﺗﺮﺳﯽ ﻟ‪‬ﺪاﻧﯽ ﻟ‪‬ﺪهﻧﯿﺸ‪.‬‬ ‫ﭘﯿﺎوهآﻪ دهﯾﻪوێ دهرﺳﯽ ﺑﺪات‪ ،‬دهرﺳ‪ ‬آﻪ هﻪرﮔﯿﺰ ﻟﻪﺑﯿﺮی‬ ‫ﻧﻪﭼ‪‬ﺘﻪوه‪ ،‬ﺗﺎ ﺟﺎر‪‬ﻜﯽ ﺗﺮ ﺋﻪو ﺷﺘﻪ ﺑﻜﺎت آﻪ ﺑﻪ د‪‬ﯽ ﺋﻪوﺑ‪،‬‬ ‫ﺗﺎ ﺟﺎر‪‬ﻜﯽ ﺗﺮ ﻻﺳﺎر ﻧﻪﺑ‪‬ﺖ و داواآﺎﻧﯽ ﺟ‪‬ﺒﻪﺟ‪ ‬ﺑﻜﺎت‪.‬‬ ‫دهﺳﺖ دهآﺎت ﺑﻪ ﻟ‪‬ﺪاﻧﯽ‪ ،‬وازی ﻟ‪‬ﻨﺎه‪‬ﻨ‪ ‬ﺗﺎ ﺑﻪ‪‬ﻨﯽ ﻧﻪداﺗ‪‬‬ ‫آﻪ ﻟﻪﻣﻪودوا ﺑ‪‬ﮕﻮ‪‬ﯿﯽ ﻧﺎآﺎت و ﻟﻪژ‪‬ﺮ ﺋﻪﻣﺮی ﺋﻪودا دهﺑ‪‬ﺖ‪.‬‬

‫ﻗﯚﻧﺎﻏﯽ ﺳ‪‬ﯿﻪم‬ ‫ﺋﻪﻣﻪ ﻗﯚﻧﺎﻏﯽ ﺧﯚﺷﻪوﯾﺴﺘﯽ و ﺋﺎراﻣﯿﯿﻪ‪ .‬ﭘﺎش ﺋﻪوهی‬ ‫ﭘﯿﺎوهآﻪ آﻪف وآﻮ‪‬ﯽ ﺗﻮوڕهﯾﯽ ڕﺷﺖ و ﺋﻪو دهرﺳﻪی آﻪ‬ ‫وﯾﺴﺘﯽ دای ﺑﻪ ژﻧﻪآﻪی‪ ،‬ه‪‬ﻤﻦ دهﺑ‪‬ﺘﻪوه‪ .‬ژﻧﻪش ﻟﻪو آﺎﺗﻪدا‬ ‫دهﯾﻪوێ هﻪرﭼﯚﻧ‪ ‬ﺑ‪‬ﺖ ﺑ‪‬وات و ﭘﯿﺎوهآﻪ ﺑﻪﺟ‪‬ﺒﮫ‪ ‬و‬ ‫ﺟﺎر‪‬ﻜﯽ ﺗﺮ ﻧﻪﯾﻪﺗﻪوه و آﯚﺗﺎﯾﯽ ﺑﻪم ﺟﯚره ژﯾﺎﻧﻪ ﺑﮫ‪‬ﻨ‪،‬‬ ‫ﺑﻪ‪‬م ه‪‬ﻨﺪه ﻧﺎﺑﺎ ﭘﯿﺎوهآﻪ ﺗﻪواو ﺳﺎرد دهﺑ‪‬ﺘﻪوه و ﭘﻪﺷﯿﻤﺎﻧﻪ‬

‫‪٢٤‬‬


‫ﻟﻪوهی آﺮدووﯾﻪﺗﯽ‪ ،‬ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪك ﻟﻪ ﺷ‪‬ﻮهآﺎن ﺋﻪو‬ ‫ﭘﻪﺷﯿﻤﺎﻧﯿﯿﻪی ﺧﯚی دهردهﺑ‪‬ێ‪ ،‬هﻪﻧﺪێ ﭘﯿﺎو دهﮔﺮﯾﻦ و‬ ‫داوای ﻟ‪‬ﺒﻮردن ﻟﻪ ژﻧﻪآﺎﻧﯿﺎن دهآﻪن و ﺑﻪ‪‬ﻦ دهدهن‬ ‫ﺟﺎر‪‬ﻜﯽ ﺗﺮ آﻪ آﺎر‪‬ﻜﯽ وا ﻧﻪآﻪن‪ .‬ﭘﯿﺎوهآﻪ ژﻧﻪآﻪی زۆر‬ ‫ﺧﯚﺷﺪهو‪‬ﺖ و ﺑﻪﺑ‪ ‬ﺋﻪو ﻧﺎژی‪ ،‬ﺋﻪوهش ﺧﻪﺗﺎی ژﻧﻪآﻪ ﺑﻮو‬ ‫آﻪ ﺋﻪو دهﺳﺘﯽ ﻟ‪ ‬ﺑﻪرز آﺮدۆهﺗﻪوه‪ ،‬ﺋﻪوه ژﻧﻪآﻪ ﺑﻮوه‪،‬‬ ‫ﺗﻪواو ﺗﻮوڕهی آﺮدووهو ﺋﻪوﯾﺶ ﺧﯚی ﭘ‪‬ﻨﻪﮔﯿﺮاوه‪ .‬ژﻧﻪآﻪ‬ ‫ﺟﺎر‪‬ﻜﯽ ﺗﺮ ﻧﺎﺑ‪ ‬وا ﺗﻮوڕهی ﺑﻜﺎت‪ ،‬ﭘﯿﺎوهآﻪی ﻧﺎﯾﻪوێ‬ ‫ﻟﻪژﻧﻪآﻪی ﺑﺪات‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﺋﻪو ﻧﺎﭼﺎری آﺮدووه‪.‬‬ ‫ﻟ‪‬ﺮهدا ژﻧﻪآﻪ وا هﻪﺳﺖ دهآﺎت آﻪ ﺋﻪﻣﻪ هﻪ‪‬ﻪی ﺋﻪو ﺑﻮوه‬ ‫آﻪ ﭘﯿﺎوهآﻪی ﻟ‪‬ﯿﺪاوه و ڕﻗﯽ ﻟﻪ ﺧﯚی دهﺑ‪‬ﺘﻪوهو زﯾﺎﺗﺮ ﺑﻪ‬ ‫ﭘﯿﺎوهآﻪوه دهﺑﻪﺳﺘﺮ‪‬ﺘﻪوه‪ .‬ﺋﻪم آﺎره ﭼﻪﻧﺪ ﺟﺎر‪‬ﻚ دووﺑﺎره‬ ‫دهﺑ‪‬ﺘﻪوه ﻟﻪ ﺧ‪‬ﺰاﻧﺪا‪ ،‬ﺋﯿﺘﺮ دهﺑ‪‬ﺘﻪ ﭘﺮۆﺳﻪﯾﻪآﯽ ﺋﺎﺳﺎﯾﯽ‬ ‫ژﯾﺎﻧﯿﺎن‪ ،‬ژﻧﻪﮐﻪ وا دهزاﻧ‪ ‬ژﯾﺎن ﺑﻪو ﺟﯚره ﺑﻪڕ‪‬ﻮه دهﭼ‪‬ﺖ‪،‬‬ ‫ﮔﻪر ﭘﯿﺎوهآﻪ ﻟ‪‬ﺸﯽ ﺑﺪات ﺧﻪﺗﺎی ﺧﯚﯾﻪﺗﯽ و ﺋﻪو زۆری‬ ‫ﺧﯚﺷﺪهو‪‬ﺖ و زۆرﺟﺎرﯾﺶ ﻣﯿﮫﺮهﺑﺎﻧﻪ ﻟﻪﮔﻪ‪‬ﯿﺪا‪ ،‬ﺋﻪوه ﻧﯿﯿﻪ‬ ‫ڕۆژێ ﭘﺎش ﺷﻪڕهآﻪﯾﺎن دﯾﺎرﯾﯿﻪآﯽ ﺑﯚ آ‪‬ی ﯾﺎن ﭼﻪﭘﻜﻪ‬ ‫ﮔﻮ‪‬ﻜﯽ ﺑﯚ ه‪‬ﻨﺎﯾﻪوه‪ .‬ﺋﻪم ﭘﺮۆﺳﻪﯾﻪش ﭘ‪‬ﯽ دهوﺗﺮی‬ ‫ﻧﯚرﻣﺎﻟﯿﺰهآﺮدﻧﯽ ﭘﺮۆﺳﻪی ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ‪.‬‬

‫‪٢٥‬‬


‫ﻟ‪‬ﺮهدا ڕووﺑﻪڕووی ﭼﻪﻧﺪ ﭘﺮﺳﯿﺎرێ دهﺑﯿﻨﻪوه‪:‬‬ ‫ﺋﻪو ﻧﮫ‪‬ﻨﯿﻪ ﭼﯿﯿﻪ وا ﻟﻪ ﭘﯿﺎوان دهآﺎت زهﺑﺮوهﺷ‪‬ﻦ ﺑﻦ‪..‬‬ ‫آﺎم ﭘﯿﺎو زهﺑﺮ وهﺷ‪‬ﻨﻪ؟‬ ‫آﺎم هﻪل و ﻣﻪرج ﭘﯿﺎو‪‬ﻜﯽ زهﺑﺮوهﺷ‪‬ﻦ ﯾﺎن ﻣﯿﮫﺮهﺑﺎن‬ ‫دروﺳﺖ دهآﺎت‪.‬‬ ‫ﺋﺎﯾﺎ هﻪﻣﻮو ﭘﯿﺎو‪‬ﻚ ﺋﯿﻤﻜﺎﻧﯽ هﻪﯾﻪ زهﺑﺮوهﺷ‪‬ﻦ ﺑ‪‬ﺖ؟‬ ‫ﮔﻪﻟ‪ ‬ﺑﯚﭼﻮون و ﺷﯿﻜﺮدﻧﻪوهی ﺟﯿﺎواز هﻪﯾﻪ آﻪ ﺳﻪرﭼﺎوه‬ ‫ﻟﻪ ﺗ‪‬ﻮری ﺟﯿﺎواز وهردهﮔﺮن‪ .‬ﺑﯚ ﻧﻤﻮوﻧﻪ هﻪﻧﺪ‪‬ﻚ ﺑﯚﭼﻮون‬ ‫ﺋﻪم ﺗﻮﻧﺪو ﺗﯿﮋﯾﯿﻪ دهﮔﻪڕ‪‬ﻨﻨﻪوه ﺑﯚ ﺋﻪو ﺳﯿﺴﺘﻪﻣﻪی آﻪ ﺑﺎوه‬ ‫ﻟﻪ آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎدا و آﻪس ﺑﻪ ﻟ‪‬ﭙﺮﺳﺮاوی ﺋﻪم دهرده ﻧﺎزاﻧ‪ ‬و‬ ‫ﭘﯿﺎوﯾﺶ ﺑﻪ ﻗﻮرﺑﺎﻧﯽ ﺋﻪو ﺳﯿﺴﺘﻪﻣﻪ دادهﻧ‪.‬‬ ‫ڕاﯾﻪآﯽ ﺗﺮﯾﺶ هﻪﯾﻪ ﮐﻪ هﯚآﺎری ﺋﻪم زهﺑﺮوزهﻧﮕﻪ‬ ‫دهﮔﻪڕ‪‬ﻨ‪‬ﺘﻪوه ﺑﯚ هﯚآﺎری ﺋﺎﺑﻮوری ـ ﯾﺎﺳﺎﯾﯽ و ﭘ‪‬ﻜﮫﺎﺗﻪی‬ ‫آﻮﻟﺘﻮوری‪ ،‬هﻪر ﺋﻪو هﯚآﺎراﻧﻪﺷﻪ آﻪ ﻓﯚرﻣﯽ ﺋﻪو‬ ‫ﭼﻪوﺳﺎﻧﻪوهو ﺳﺘﻪﻣﻪ دروﺳﺖ دهآﻪن و زروف و ﺑﺎری‬ ‫ﮔﻮﻧﺠﺎوی ﺑﯚ ﺋﺎﻣﺎده دهآﻪن‪ .‬ﻟ‪‬ﺮهﺷﺪا ﺋﺎﻣﺎژه ﺑﯚ آﯚﻧﺘﺮۆ‪‬ﯽ‬ ‫ﭘﯿﺎو ﺑﻪﺳﻪر ژﻧﺪا و ژﯾﺎﻧ‪‬ﻜﯽ ﺳ‪‬ﻜﺴﯽ زهﺑﺮﺋﺎﻣ‪‬ﺰ دهآﻪن‪.‬‬ ‫هﻪﻣﻮو ﺋﻪو ڕاﭘﯚرﺗﺎﻧﻪی آﻪ "ﺋﻪﻣﻨﯿﺴﺘﯽ" ﺋﺎﻣﺎدهی آﺮدﺑﻮو ﺑﻪ‬ ‫ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﯽ ﺑﻪرﺟﻪﺳﺘﻪو آﯚﻧﻜﺮ‪‬ﺘﯽ ﭼﺎرهﺳﻪر‪‬ﻜﯽ ﺋﻪوﺗﯚ ﺑﯚ‬

‫‪٢٦‬‬


‫ﺋﻪم دﯾﺎردهﮔﻪﻧﺪه‪‬ﻪ دهﺳﺘﻨﯿﺸﺎن ﻧﺎآﺎت‪ .‬وه‪‬ﻣﯽ ﮔﻪﻟ‪‬‬ ‫ﭘﺮﺳﯿﺎر ﻧﺎداﺗﻪوه ﻟﻪواﻧﻪ‪:‬‬ ‫* ﺋﺎﯾﺎ دهﺑ‪ ‬چ ﺑﻜﺮێ ﺑﯚ ﻟﻪﻧﺎوﭼﻮوﻧﯽ ﺋﻪو ﺳﺘﻪم و‬ ‫ﻧﺎﯾﻪآﺴﺎﻧﯿﻪ؟‬ ‫* ﺋﺎﯾﺎ چ ﺑﻜﺮێ ﺑﯚ ﻟﻪﻧﺎوﺑﺮدﻧﯽ ﺋﻪو آﯚﻧﺘﺮۆﻟﻪی آﻪ ﺑﺎﺳﯽ‬ ‫دهآﻪ؟‬ ‫* ﺋﺎﯾﺎ ﺋﻪم دﯾﺎردهﯾﻪ ﺗﻪﻧﯿﺎ ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪی ﺑﻪ دهﺳﻪ‪‬ﺗﻪوه هﻪﯾﻪ؟‪.‬‬ ‫هﯿﭻ ﻣﺮۆﭬ‪‬ﮏ ﻟﻪ ﺑﺎر‪‬ﻜﯽ ﺋﺎﺳﺎﯾﯿﺪا ﺋﻪو زهﺑﺮوزهﻧﮕﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﺷﺘ‪‬ﻜﯽ ﺣﻪﻗﺎﻧﯽ داﻧﺎﻧ‪ ،‬ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت ﺋﻪواﻧﻪش آﻪ ﺋﻪو‬ ‫زهﺑﺮوزهﻧﮕﻪش ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨﻦ‪ .‬هﻪﻣﻮو ﺷ‪‬ﻮهآﺎﻧﯽ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی‬ ‫دهرهﻪق ﺑﻪ ﺋﺎﻓﺮهت ﺑﻪ ﺗﺎوان و ﭘ‪‬ﺸ‪‬ﻠﻜﺮدﻧﯽ ﻣﺎﻓﯽ ﻣﺮۆڤ‬ ‫دادهﻧﺮێ‪ .‬ﺳﻪرهﻧﺠﺎم دهﺗﻮاﻧﯿﻦ ﺑ‪‬ﯿﻦ ﺋﻪو هﻪﻟﻮﻣﻪرﺟﻪ‬ ‫ﻣ‪‬ﮋووﯾﺎﻧﻪی آﻪ ﭘﯿﺎوی آﺮدووه ﺑﻪ هﺎوو‪‬ﺗﯽ ﭘﻠﻪ ﯾﻪك ژن‬ ‫ﭘﻠﻪ دوو‪ ،‬ﭘﯿﺎوی آﺮدووه ﺑﻪ ﺑﺎ‪‬دهﺳﺖ و ژن ﺑﻪ ژ‪‬ﺮدهﺳﺖ‪،‬‬ ‫دهﺑ‪ ‬ﺷﯽ ﺑﻜﺮ‪‬ﻨﻪوه ﻟﻪ ﺑﻨﻪڕهﺗﻪوه ﭼﺎرهﺳﻪرﺑﻜﺮ‪‬ﻦ‪ .‬ﺋﻪو‬ ‫ﺑ‪‬ﯾﺎردهرهو زهﺑﺮوزهﻧﮕﯽ‬ ‫ﻣﯿﻜﺎﻧﯿﺰﻣﻪ آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯿﯿﻪی‬ ‫دهرهﻪق ﺑﻪ ژﻧﯽ ﺳﺘﻪﻣﺪﯾﺪه ﭘ‪ ‬ﻗﺒﻮو‪‬ﻪ‪ ،‬دهﺑ‪ ‬وردوﺧﺎش‬ ‫ﺑﻜﺮێ‪.‬‬

‫‪٢٧‬‬


‫ﻣ‪‬ﮋوو‪ ...‬ﺳﻮ‪‬ﺪ‪ ...‬ﺋﻪزﻣﻮون‬ ‫آﻪ ﭘﺮۆﺳﻪی‬ ‫ژن و ﭘﯿﺎودا‬ ‫دهﺳﺘﻜﻪوﺗﯿﺎن‬ ‫دهو‪‬ﻪﺗﺪا ژﻧﺎن‬

‫ﮔﻪر و‪‬ﺗﯽ ﺳﻮ‪‬ﺪ ﺑﻪ ﻧﻤﻮوﻧﻪ وهرﮔﺮﯾﻦ‬ ‫ﺧﻪﺑﺎﺗﻜﺮدن ﻟﻪ ﭘ‪‬ﻨﺎو ه‪‬ﻨﺎﻧﻪدی ﯾﻪآﺴﺎﻧﯽ‬ ‫هﻪﻧﮕﺎوی ﺑﺎﺷﯽ ﻧﺎوه‪ ،‬ژﻧﺎن ﮔﻪﻟ‪‬ﻚ‬ ‫وهدﺳﺘﮫ‪‬ﻨﺎوهو ﻟﻪ زۆرﺑﻪی دام ودهزﮔﺎآﺎﻧﯽ‬ ‫ڕۆ‪‬ﻜﯽ ﺑﺎ‪‬ﯾﺎن هﻪﯾﻪ‪.‬‬ ‫ژﻧﺎﻧﯽ ﺳﻮ‪‬ﺪ وهك هﻪﻣﻮو ژﻧﺎﻧﯽ آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎآﺎﻧﯽ ﺗﺮ‬ ‫آﻪرهﺳﺘﻪو ﻣﻮ‪‬ﻜﯽ ﭘﯿﺎو ﺑﻮون‪ ،‬ﺳﺘﻪﻣﺪﯾﺪهو زو‪‬ﻢ ﻟ‪‬ﻜﺮاو‬ ‫ﺑﻮون‪ .‬ﻟﻪ ﺳﻪرهﺗﺎی ﺳﻪدهی دواﻧﺰههﻪﻣﺪا آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ ﺋﺎوڕ‪‬ﻜﯽ‬ ‫ﻟﻪو ﺗﻮﻧﺪو ﺗﯿﮋﯾﯿﻪ ﺑ‪‬ﺸﻮﻣﺎره داﯾﻪوه آﻪ ﻟﻪ آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎدا‬ ‫دهرهﻪق ﺑﻪ ژن ﭘﻪﯾ‪‬هودهآﺮێ‪.‬‬

‫‪٢٨‬‬


‫ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪ ١٢٥٦‬دا ﯾﺎﺳﺎی 'ﺑ‪‬ﺮﯾﯿﻪر ﯾﺎرل' داﻧﺮاو ﻟﻪ‬ ‫ﻧﺎوﭼﻪآﺎﻧﺪا آﺎری ﭘ‪‬ﺪهآﺮا‪ .‬ﺑﻪﺷ‪‬ﻚ ﻟﻪو ﯾﺎﺳﺎﯾﻪ ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪی‬ ‫ﺑﻪﺑﺎری ژن و ﺋﺎزادی ژﻧﻪوه ﺑﻮون‪ .‬ﺑﻪ ﭘ‪‬ﯽ ﯾﺎﺳﺎی ﺋﺎزادی‬ ‫ژن ﻟ‪‬ﺪان و ﺋﺎزاردان و دهﺳﺘﺪر‪‬ﮋﯾﻜﺮدﻧﻪ ﺳﻪر ژن ﻟﻪ‬ ‫دهرهوهی ﻣﺎ‪‬ﺪا ﺑﻪ ﺗﺎوان داﻧﺮا و ﺋﻪو آﻪﺳﻪی ﺋﻪم آﺎرهی‬ ‫ﺋﻪﻧﺠﺎﻣﺒﺪاﯾﻪ ﺑﻪ ﺗﻮﻧﺪی ﺳﺰا دهدرا‪ .‬ﺋﻪرآﯽ ﭘﯿﺎواﻧﯽ ﻧﺎو‬ ‫ﺧ‪‬ﺰان ﺋﻪوهﺑﻮو ﺷﻪرهﻓﯽ ﺧ‪‬ﺰان ﺑﭙﺎر‪‬ﺰن‪ ،‬ژﻧﺎﻧﯽ ﺧ‪‬ﺰان ﻟﻪ‬ ‫ﺗﻮﻧﺪو ﺗﯿﮋی و دهﺳﺘﺪر‪‬ﮋی ﭘﯿﺎواﻧﯽ ﺗﺮ ڕزﮔﺎرﺑﻜﻪن‪.‬‬ ‫ﺳﻪرﻧﺞ ﺑﺪهن ﻟ‪‬ﺮهدا هﻪر ﺑﺎس ﻟﻪو ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ دهآﺮێ ﮐﻪ‬ ‫ﻟﻪ دهرهوهی ﻣﺎ‪‬ﻪوهدا ﺋﻪﻧﺠﺎم دهدرێ‪ ،‬هﻪروهك ﭘ‪‬ﺸﺘﺮﯾﺶ‬ ‫ﺋﺎﻣﺎژهﻣﺎن ﺑﯚ آﺮد آﻪ ﺋﻪوه ﺑﻪ آﺎری ﺷﻪﺧﺴﯽ و ﺗﺎﯾﺒﻪت ﺑﻪ‬ ‫ﺧ‪‬ﺰان داﻧﺮاﺑﻮو‪ .‬ﺑﯚﯾﻪ دهﺑﻮو ﻗﻮدﺳﯿﯿﻪﺗﯽ ﺋﻪو ﻧﮫ‪‬ﻨﯿﯿﻪ‬ ‫ﺑﭙﺎر‪‬ﺰراﯾﻪ‪ .‬هﻪر ﻟﻪوﻣﺎوهﯾﻪدا ﯾﺎﺳﺎی ﻓ‪‬اﻧﺪﻧﯽ ﺑﻮوك ﻟﻪ‬ ‫ڕۆژی ﮔﻮاﺳﺘﻨﻪوهﯾﺪا ﻗﻪدهﻏﻪآﺮا و ﺑﻪ ﺗﺎوان ﻟﻪ ﻗﻪ‪‬ﻪﻣﺪرا‪.‬‬ ‫ﺋﻪو آﺎت ﻟﻪ ﺳﻮ‪‬ﺪ ﺑﺎو ﺑﻮو ﺑﻪ ﻣﻪﺑﻪﺳﺘﯽ ﺋﻪﺗﻜﻜﺮدن ﯾﺎن ﺗﯚ‪‬ﻪ‬ ‫ﺳﻪﻧﺪﻧﻪوه ﻟﻪ ﭘﯿﺎو‪‬ﻚ ﯾﺎن ﺧ‪‬ﺰاﻧ‪‬ﻚ‪ ،‬ﺑﻮوك ﻟﻪ ڕۆژی‬ ‫ﮔﻮاﺳﺘﻨﻪوهﯾﺪا دهﻓ‪‬ﻨﺮا ‪.‬‬ ‫ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪ ١٧٢٤‬دا ﻟﻪ ڕووی ﯾﺎﺳﺎﯾﯿﻪوه ﻣﺎف درا ﺑﻪ ﭘﯿﺎو آﻪ‬ ‫ﻟﻪ ژﻧﻪآﻪی ﺑﺪات ﮔﻪر ژﻧﻪآﻪی ﭘ‪‬ﺪاوﯾﺴﺘﯽ و داواآﺎﻧﯽ‬ ‫ﻣ‪‬ﺮدهآﻪی ﺑﻪﺟ‪ ‬ﻧﻪﮔﻪﯾﺎﻧﺪاﯾﻪ‪ .‬ﻟﻪم ﺑ‪‬ﮔﻪ ﯾﺎﺳﺎﯾﯿﻪدا ﺟﻪﺧﺖ‬ ‫ﻟﻪﺳﻪر ﺋﻪوهآﺮا آﻪ ﻧﺎﺑ‪ ‬ﺋﻪم ﺋﺎزارداﻧﻪ ﺑﮕﺎﺗﻪ ڕادهی‬ ‫آﻮﺷﺘﻦ‪ .‬ﺧﯚ ﺋﻪﮔﻪر ﺋﻪوهش ڕووﯾﺒﺪاﯾﻪ ﺋﻪوا ﺑﯿﺎﻧﻮوﯾﻪآﯿﺎن‬ ‫‪٢٩‬‬


‫دهدۆزﯾﻪوه ﺑﯚ ﺋﻪوهی ﭘﯿﺎوهآﻪ ﺳﺰا ﻧﻪدرێ‪ ،‬ﻟﻪواﻧﻪ دهوﺗﺮا‬ ‫ﺑﻪ ڕ‪‬ﻜﻜﻪوت ﯾﺎن ﺑﻪﺑ‪ ‬ﻣﻪﺑﻪﺳﺖ ڕووﯾﺪاوه‪.‬‬ ‫ﻣﺎﻓﯽ ﺳﺰادان و ﻟ‪‬ﺪاﻧﯽ ژن و ﻣﻨﺪاڵ دراﺑﻮوه دهﺳﺖ ﺧﻮدی‬ ‫ﭘﯿﺎو‪ ،‬ﮔﻪر ﺋﻪو ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ ﮔﺮﻧﮓ ﺑﻮاﯾﻪ ﺑﯚ ﺑﻪڕ‪‬ﻮهﺑﺮدن و‬ ‫ڕ‪‬ﻜﺨﺴﺘﻨﯽ آﺎرهآﺎﻧﯽ ﺋﻪوا هﯿﭻ ﯾﺎﺳﺎﯾﻪك ﺋﻪﻧﺠﺎﻣﺪاﻧﯽ ﺋﻪم‬ ‫آﺎرهی ﺑﻪ ﺗﺎوان ﻟﻪﻗﻪ‪‬ﻪم ﻧﻪدهدا و ﭘﯿﺎو ﺳﺰای ﻧﻪدهدرا‪.‬‬ ‫ﺋﻪﻣﻪ ﺟﮕﻪ ﻟﻪوهی ژن هﻪروهك ﻣﻨﺪاڵ ﺑﻪ ﻧﺎآﺎﻣ‪ ‬دادهﻧﺮاو‬ ‫هﯿﭻ ﺟﯚره ﻣﺎﻓ‪‬ﻜﯽ ﻧﻪﺑﻮو ﻟﻪ ﺑ‪‬ﯾﺎرداﻧﯽ ﺋﻪو ﺷﺘﺎﻧﻪی آﻪ‬ ‫ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪی ﺑﻪ ﺷﻮوآﺮدن و ﻣﻨﺪا‪‬ﺒﻮوﻧﻪوه هﻪﺑﻮو‪ .‬آﺎﺗ‪ ‬ﺑﺎوك‬ ‫دهﻣﺮد ﺳﻪروهت و ﺳﺎﻣﺎن ﺗﻪﻧﯿﺎ ﺑﯚ آﻮڕ دهﻣﺎﯾﻪوه‪.‬‬ ‫ﻟﻪﺳﺎ‪‬ﯽ ‪ ١٨٥٨‬ﯾﺎﺳﺎی ﻟ‪‬ﺪاﻧﯽ آﺎرهآﻪر و آﯚﯾﻠﻪ ﻗﻪدهﻏﻪآﺮا‪.‬‬ ‫ﻧﺎوی ژن ﻟﻪ رﯾﺰی ﺋﻪو دوو ﺗﻮ‪‬ﮋهی آﯚﻣﻪ‪‬ﺪا ﻧﻪﺑﻮو‪ ،‬ژن‬ ‫هﻪر ﺑﻪآﯚﯾﻠﻪی ﺗﻪواوی ﭘﯿﺎو ﻣﺎﯾﻪوه‪ .‬ﮔﺮﻓﺘ‪ ‬ﺳﻪرﯾﮫﻪ‪‬ﺪا‪ .‬ﺋﻪو‬ ‫آﭽﺎﻧﻪی آﻪ ﻗﻪﯾﺮهﺑﻮون و ﺷﻮوﯾﺎن ﻧﻪآﺮدﺑﻮو ﭘﺎش ﻣﺮدﻧﯽ‬ ‫ﺑﺎوآﯿﺎن ﻣﺎﻓﯿﺎن ﻧﻪﺑﻮو هﯿﭻ ﺟﯚره ﺑ‪‬ﯾﺎر‪‬ﮏ ﺑﺪهن‪ ،‬ﺑﯚﯾﻪ ﻟﻪ‬ ‫ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪ ١٨٨٤‬دا ﻗﻪﯾﺮه آﭻ ﺑﻪ آﺎﻣ‪‬ﺒﻮو ﻟﻪ ﻗﻪ‪‬ﻪﻣﺪرا‪ .‬ﻣﺎﻓﯽ‬ ‫ﺑ‪‬ﯾﺎرداﻧﯽ ﺋﻪو ﻣﻪﺳﻪﻻﻧﻪی ﭘ‪‬ﺪرا آﻪ ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪی ﺑﻪ ﺧﻮدی‬ ‫ﺧﯚﯾﺎﻧﻪوه هﻪﯾﻪ‪ .‬ﺗﻪﻧﯿﺎ ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪ ١٩٢٠‬دا ﻟﻪ ڕووی‬ ‫ﯾﺎﺳﺎﯾﯿﻪوه ژﻧﯽ ﺷﻮوآﺮدوو ﺑﻪ ﻣﺮۆﭬﯽ آﺎﻣ‪ ‬داﻧﺮا‪ ،‬ﻟﻪ ‪١٩١٥‬‬ ‫دا ژن ﮔﻪر هﯚﯾﻪآﯽ ﻣﻪﻋﻘﻮﻟﯽ هﻪﺑﻮاﯾﻪ دهﯾﺘﻮاﻧﯽ داوای‬ ‫ﺟﯿﺎﺑﻮوﻧﻪوه ﺑﻜﺎت‪ .‬ﻟﻪ زۆرﺑﻪی ﺣﺎ‪‬ﻪﺗﻪآﺎﻧﯽ ﺗﺮدا ﻣﺎﻓﯽ‬ ‫ﺋﻪوهی ﻧﻪﺑﻮو ﻟﻪﻣ‪‬ﺮدهآﻪی داوای ﺟﯿﺎﺑﻮوﻧﻪوه ﺑﻜﺎت‪.‬‬ ‫‪٣٠‬‬


‫ﻟﻪ ﺳﻪردهﻣﯽ ﭘﯿﺸﻪﺳﺎزﯾﺪا ژﻧﺎﻧﯽ ﺳﻪرﻣﺎﯾﺪارهآﺎن ژﯾﺎﻧ‪‬ﻜﯽ‬ ‫ﺗ‪‬ﺮوﺗﻪﺳﻪل دهژﯾﺎن‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م هﻪر ﻟﻪﭼﻮارﭼ‪‬ﻮهی ﺧ‪‬ﺰاﻧﺪا‬ ‫ﻣﺎﻧﻪوهو ﭘ‪‬ﺪاوﯾﺴﺘﯿﯿﻪآﺎﻧﯽ ﭘﯿﺎواﻧﯿﺎن ﺟ‪‬ﺒﻪﺟ‪ ‬دهآﺮد‪ .‬ژﻧﯽ‬ ‫آﺮ‪‬ﻜﺎرﯾﺶ ﺋﻪو دهراﻣﻪﺗﻪی آﻪ ﭘﯿﺎوهﮐﻪی وهدهﺳﺘﯽ‬ ‫دهﺧﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻪﺷﯽ ﺧ‪‬ﺰاﻧﯽ ﻧﻪدهآﺮد‪ ،‬ﺑﯚﯾﻪ ﻧﺎﭼﺎر ﻟﻪ دهرهوه و‬ ‫ﻟﻪﻣﺎ‪‬ﻪوهش آﺎری دهآﺮد‪ .‬ﻟﻪهﻪردووﻻوه ژﻧﯽ آﺮ‪‬ﻜﺎر‬ ‫دهﭼﻪوﺳ‪‬ﻨﺮاﯾﻪوه‪.‬‬ ‫ﺋﻪو ﺳﺘﻪم ﭼﻪوﺳﺎﻧﺪﻧﻪوهی دهرهﻪق ﺑﻪ ژن دهآﺮا‬ ‫ﻧﺎڕهزاﯾﯿﻪآﯽ ﻟﻪ ڕﯾﺰی ژﻧﺎﻧﺪا دروﺳﺘﻜﺮد‪ .‬ﻧﻪك ﺗﻪﻧﯿﺎ ﻟﻪ‬ ‫ﺳﻮ‪‬ﺪ‪ ،‬ﺑﻪ‪‬ﻜﻮ ﻟﻪ ﺳﻪرﺗﺎﭘﺎی دوﻧﯿﺎدا ﺑﺰووﺗﻨﻪوهﯾﻪآﯽ‬ ‫ﺑﻪرﻓﺮاون ﺳﻪرﯾﮫﻪ‪‬ﺪا و ﺧﻪﺑﺎﺗﯽ ﻟﻪ ﭘ‪‬ﻨﺎو ه‪‬ﻨﺎﻧﻪدی ﯾﻪآﺴﺎﻧﯽ‬ ‫ﻟﻪﻧ‪‬ﻮان ژن و ﭘﯿﺎودا دهآﺮد‪ .‬ﮔﺮﻓﺘ‪‬ﻜﯽ ﮔﻪوره ﻟﻪ ه‪‬ﻨﺎﻧﻪدی‬ ‫ﺋﻪو ﺋﺎﻣﺎﻧﺠﻪ وﺋﻪو ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ ﺑﻮو ﮐﻪ دهرهﻪق ﺑﻪ ژن‬ ‫ﺋﻪﻧﺠﺎﻣﺪهدرا‪ .‬ﺑﻮاری ﻟﻪﺑﻪردهم هﺎوﺑﻪﺷﯽ ژن ﻟﻪ آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ‬ ‫داﺧﺴﺘﺒﻮو‪ .‬ﺗﺎ ﺋﻪو ﺳﺎ‪‬ﻧﻪش ﺗﻮﺧﻦ آﻪوﺗﻨﯽ ﺋﻪو ﻣﻪﺳﻪﻟﻪﯾﻪ‬ ‫ﺑﭭﻪﺑﻮو و ﺑﻪ ﻣﻪﺳﻪﻟﻪﯾﻪآﯽ ﺗﺎﺑﯚ دادهﻧﺮا‪.‬‬ ‫ﻻﯾﻪﻧﻪ ﺳﯿﺎﺳﯽ و آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯿﯿﻪآﺎﻧﯽ ﺳﻮ‪‬ﺪ ﻟﻪ ﺳﻪرهﺗﺎی‬ ‫ﺣﻪﻓﺘﺎآﺎﻧﺪا ﺋﺎوڕ‪‬ﻜﯽ ﺟﯿﺪﯾﺎن ﻟﻪ ﻣﻪﺳﻪﻟﻪی ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی‬ ‫دهرهﻪق ﺑﻪ ژن داﯾﻪوه‪ .‬ﻟﻪهﻪﻣﺎن آﺎﺗﺪا ﺧﻮدی ﺑﺰووﺗﻨﻪوهی‬ ‫ژﻧﺎن ﺧﻪﺑﺎﺗﯽ دهآﺮد ﺗﺎ ﺋﻪو زهﺑﺮوزهﻧﮕﻪ ﻟﻪ ﭼﻮارﭼ‪‬ﻮهی‬ ‫‪٣١‬‬


‫ﺧ‪‬ﺰان ﺑﭽ‪‬ﺘﻪ دهرهوه و ﺑﺒ‪‬ﺘﻪ ﺑﺎﺑﻪﺗ‪‬ﻜﯽ آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯽ و وهك‬ ‫هﻪر ﺑﺎﺑﻪﺗ‪‬ﻜﯽ ﮔﺮﻧﮕﯽ ﺗﺮ ﺑﻪ ڕاﺷﻜﺎوﯾﯽ ﻗﺴﻪی ﻟﻪﺳﻪرﺑﻜﺮێ‪.‬‬ ‫ﺋﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪش آﻪ ﺋﻪو ﺗﻮﻧﺪو ﺗﯿﮋﯾﯿﻪ ﺋﻪﻧﺠﺎم دهدهن ﺑﻪ ﭘ‪‬ﯽ‬ ‫ﯾﺎﺳﺎ ﺳﺰاﺑﺪر‪‬ﻦ‪ ،‬هﻪروا ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪش ﮐﻪ ڕووﺑﻪڕووی ﺋﻪم‬ ‫زو‪‬ﻤﻪ دهﺑﻨﻪوه ﯾﺎرﻣﻪﺗﯽ وهرﮔﺮن‪.‬‬ ‫ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪ ١٩٨٢‬ﯾﺎﺳﺎﯾﻪك دهرﭼﻮو و ﺑﻪآﺎره‪‬ﻨﺎﻧﯽ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی‬ ‫دهرهﻪق ﺑﻪژن ﺑﻪ ﺗﺎوان ﻟﻪﻗﻪ‪‬ﻪم دا و ﻟ‪‬ﺪاﻧﯽ ژن ﺧﺮاﯾﻪ‬ ‫ڕﯾﺰی ﺋﻪو آﺎره ﻧﺎﯾﺎﺳﺎﯾﯿﺎﻧﻪی آﻪ ﺣﻮآﻤﯽ ﻟﻪﺳﻪردهدرا‪،‬‬ ‫ﺑﻪ‪‬م ﺋﻪو آﺎت دهﺑﻮاﯾﻪ ﺧﻮدی ژﻧﻪآﻪ ﺷﻜﺎﺗﯽ ﺑﻜﺮداﯾﻪو‬ ‫ﺧﻪﺑﻪری ﭘﯚﻟﯿﺴﯽ ﺑﺪاﯾﻪ‪ .‬ﭘﺮۆﺳﻪی دادﮔﺎآﺮدﻧﻪش ﻟﻪ ﭘﺸﺖ‬ ‫ﭘﻪردهوه دهﮐﺮا‪ ،‬واﺗﻪ آﻪﺳﺎﻧ‪‬ﻜﯽ دهرهوهی ﺋﻪو ﺧﯿﺰاﻧﻪ ﻣﺎﻓﯽ‬ ‫ﺋﻪوهﯾﺎن ﻧﻪﺑﻮو وهک ﺷﺎﯾﻪت ﯾﺎن ﭘﺎ‪‬ﭙﺸﺘﯿﮑﻪر ﺋﺎﻣﺎدهی‬ ‫ﭘﺮۆﺳﻪی دادﮔﺎآﺮدﻧﻪآﻪ ﺑﻦ و ﺋﺎﮔﺎداری ﮔﺮﻓﺘﯽ ﺋﻪو‬ ‫ﺧ‪‬ﺰاﻧﻪ ﺑﺒﻦ‪.‬‬ ‫ﺋﻪم ﯾﺎﺳﺎﯾﻪ ڕهﺧﻨﻪﯾﻪآﯽ زۆری ﻟ‪‬ﮕﯿﺮا ﻟﻪ ﺑﻪرﺋﻪوهی ژن ﻟﻪم‬ ‫ﻣﻪﺳﻪﻟﻪﯾﺸﺪا ﺑﻪ ﺗﻪﻧﯿﺎ دهﻣﺎﯾﻪوه‪ ،‬دهرآﺮدﻧﯽ ﯾﺎﺳﺎﯾﻪآﯽ ﻟﻪم‬ ‫ﺑﺎﺑﻪﺗﻪش ﺟﻪﺧﺘﻜﺮدﻧﻪ ﻟﻪﺳﻪرﺋﻪوهی آﻪ ﺋﻪو زهﺑﺮو زهﻧﮕﻪ‬ ‫ﻣﻪﺳﻪﻟﻪﯾﻪآﯽ ﺗﺎﯾﺒﻪت و ﺗﺎﺑﯚﯾﻪ و ﻧﺎﺑ‪‬ﺖ ﻟﻪ ﭼﻮارﭼ‪‬ﻮهی‬ ‫ﺧ‪‬ﺰان دهرﭼ‪‬ﺖ‪ .‬ﭘﺎش ﭼﻪﻧﺪ ﺳﺎ‪‬ﻚ ﯾﺎﺳﺎﯾﻪآﯽ ﺗﺮ هﺎﺗﻪ‬ ‫ﺋﺎراوه و ڕ‪‬ﮕﻪی ﺑﻪ ژن دا ﮐﻪ آﻪﺳ‪‬ﻚ ﻟﻪﮔﻪڵ ﺧﯚی ﺑﯚ‬ ‫‪٣٢‬‬


‫دادﮔﺎ ﺑﻪر‪‬ﺖ وهك ﭘﺎ‪‬ﭙﺸﺘﯿﮑﻪر‪ ،‬ﯾﺎن ﺷﺎهﯿﺪی ﺋﻪو‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪی آﻪ دهرهﻪﻗﯽ ﺋﻪﻧﺠﺎﻣﺪراوه ‪.‬‬ ‫ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪ ١٩٨٣‬دا هﻪﺷﺖ ﻣﻠ‪‬ﯚن آﺮۆن ﺗﻪرﺧﺎﻧﻜﺮا ﺑﯚ‬ ‫ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﺪاﻧﯽ ﺋﻪو ژن و ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻪی آﻪ ڕووﺑﻪڕووی ﺗﻮﻧﺪو‬ ‫ﺗﯿﮋی دهﺑﻨﻪوه‪ .‬هﻪروههﺎ ﯾﻪك ﻣﻠ‪‬ﻮن آﺮۆﻧﯿﺶ داﻧﺮا ﺑﯚ‬ ‫آﺮدﻧﻪوهی آﯚرﺳﯽ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪن و دهوراﺗﯽ ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯽ ﺳﻪﺑﺎرهت‬ ‫ﺑﻪ ﺗﻮﻧﺪو ﺗﯿﮋی و هﯚ و ڕهﮔﻪآﺎﻧﯽ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی و ﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎر ﺑﯚ‬ ‫ﭼﯚﻧﯿﻪﺗﯽ ﭼﺎرهﺳﻪری ﺋﻪو دهرده آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯿﯿﻪ ‪.‬‬ ‫زۆرﺟﺎر ﭘﺎش ﺟﯿﺎﺑﻮوﻧﻪوه هﻪﻧﺪێ ﭘﯿﺎو وازﯾﺎن ﻟﻪ ژﻧﻪآﺎﻧﯿﺎن‬ ‫ﻧﻪدهه‪‬ﻨﺎ و ﺑﯿﺰارﯾﺎن دهآﺮدن ﯾﺎن هﻪڕهﺷﻪﯾﺎن ﻟ‪‬ﺪهآﺮدن و‬ ‫ڕاوﯾﺎن دهﻧﺎن‪ ،‬ﺑﯚ ﺳﻨﻮورداﻧﺎن ﺑﯚ ﺋﻪم ﻣﻪﺳﻪﻟﻪﯾﻪ ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﯽ‬ ‫‪ ١٩٨٨‬دا ﯾﺎﺳﺎﯾﻪك داﻧﺮا‪ ،‬ﺑﻪ ﭘ‪‬ﯽ ﺋﻪم ﯾﺎﺳﺎﯾﻪ ﭘﯿﺎو‬ ‫ﻧﻪدهﺑﻮواﯾﻪ زﯾﺎﺗﺮ ﻟﻪ ﺳ‪ ‬ﺳﻪد ﻣﻪﺗﺮ ﻧﺰﯾﻜﯽ ﺋﻪو ﺷﻮ‪‬ﻨﻪ‬ ‫ﺑﻜﻪوﺗﺎﯾﻪ آﻪ ژﻧﻪآﻪی ﻟ‪‬ﯿﻪ‪ ،‬ﺋﻪﻣﻪش ﻟﻪ ڕ‪‬ﮕﻪی ﺑﺎزﻧ‪‬ﻜﻪوه آﻪ‬ ‫دهآﺮاﯾﻪ دهﺳﺘﯽ ﭘﯿﺎوهآﻪو ﺋﺎﻣ‪‬ﺮ‪‬ﻚ ﻻی ژﻧﻪآﻪ دادهﻧﺮا‪ ،‬ﮔﻪر‬ ‫ﭘﯿﺎوهﮐﻪ ﻟﻪو ﺳﻨﻮوره ﻧﺰﯾﮏ ﺑﮑﻪوﺗﺎﯾﻪﺗﻪوه ﺋﻪوا ﺋﻪو ﺋﺎﻣ‪‬ﺮه‬ ‫ﻻی ﭘﯚﻟﯿﺲ زهﻧﮕﯽ ﻟ‪‬ﺪهدا‪.‬‬ ‫ﻟﻪﺳﻪرهﺗﺎی ﻧﻪوهدهآﺎﻧﺪا ﻣﻪﺳﻪﻟﻪی ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻪﺳﻪﻟﻪﯾﻪآﯽ آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯽ ﻟﻪﻗﻪ‪‬ﻪﻣﺪراو ﻻﯾﻪﻧﻪ ﺳﯿﺎﺳﯿﯿﻪآﺎن‬ ‫‪٣٣‬‬


‫آﻪوﺗﻨﻪ ﺑﺎﺳﻜﺮدﻧﯽ ﺋﻪو ﻣﻪﺳﻪﻟﻪﯾﻪو ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﺑﻮو ﻟﻪو ﺧﺎ‪‬ﻧﻪی‬ ‫آﻪ ﺣﯿﺰﺑﻪ ﺳﯿﺎﺳﯿﯿﻪآﺎن ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺶ هﻪ‪‬ﺒﮋاردﻧﺪا دﯾﺒﺎﺗﯿﺎن‬ ‫ﻟﻪﺳﻪردهآﺮدو ﺑﻪرﻧﺎﻣﻪﯾﺎن ﺑﯚ دادهڕﺷﺖ ﺑﻪ ﻧﯿﺎزی‬ ‫وهرﮔﺮﺗﻨﯽ دهﻧﮕﯽ زﯾﺎﺗﺮ ﺑﯚ ﺣﯿﺰﺑﻪآﺎﻧﯿﺎن‪ .‬هﻪﻣﻮو ﻻﯾﻪﻧﻪ‬ ‫ﺳﯿﺎﺳﯿﯿﻪآﺎن ﺋﺎﻣﺎژهﯾﺎن ﺑﯚ ﺋﻪوه دهآﺮد‪ ،‬ﺋﻪو ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ‬ ‫ﺗﻪﻧﯿﺎ آﺎرﻧﺎآﺎﺗﻪ ﺳﻪر ژﻧﺎن‪ ،‬ﺑﻪ‪‬ﻜﻮ آﺎردهآﺎﺗﻪ ﺗﻪواوی‬ ‫آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ ودهﯾﻜﺎﺗﻪ ﻻﺷﻪﯾﻪآﯽ ﭘﻪآﻜﻪوﺗﻪ‪ .‬ﺋﻪو آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎﯾﻪش‬ ‫آﻪ ژن دهﭼﻪوﺳ‪‬ﻨ‪‬ﺘﻪوه هﻪرﮔﯿﺰ ﻧﺎﺗﻮاﻧﯽ ﺋﺎﺳﺎﯾﺶ و‬ ‫ﯾﻪآﺴﺎﻧﯽ ﺑﯚ ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﯽ داﺑﯿﻦ ﺑﻜﺎت‪ .‬ﭘﺎش هﻪ‪‬ﺒﮋاردن ﭼﻪﻧﺪ‬ ‫ﺑ‪‬ﯾﺎر‪‬ﻜﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ و ﯾﺎﺳﺎی ﻧﻮێ دههﺎﺗﻪ ﺋﺎراوه ﺑﯚ‬ ‫ﻧﻪه‪‬ﺸﺘﻨﯽ زهﺑﺮو زهﻧﮓ و ﭼﻪﺳﭙﺎﻧﺪﻧﯽ ﯾﻪآﺴﺎﻧﯽ ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮان‬ ‫هﻪردوو ڕهﮔﻪزهآﻪ‪.‬‬ ‫دهﯾﺎن ﭘ‪‬ۆژه آﻪوﺗﻪ آﺎرآﺮدن‪ ،‬دهزﮔﺎآﺎﻧﯽ ﭘﯚﻟﯿﺲ و‬ ‫ﺧﺰﻣﻪﺗﮕﻮزاری ﺗﻪﻧﺪروﺳﺘﯽ و دادﮔﺎ و دهزﮔﺎی ﭘﻪروهرده‬ ‫هﻪرﯾﻪك ﻟﻪﺑﻮاری ﺧﯚﯾﺪا ﭘﻼﻧﯽ داﻧﺎ آﻪ ﺋﺎﻣﺎﻧﺠﯿﺎن‬ ‫آﻪﻣﻜﺮدﻧﻪوه ﯾﺎن ﻧﻪه‪‬ﺸﺘﻨﯽ ﺋﻪو زهﺑﺮو زهﻧﮕﻪﺑﻮو‪ ،‬هﻪروههﺎ‬ ‫ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﺪاﻧﯽ ﺋﻪو ژن و ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻪی آﻪ ڕووﺑﻪڕووی ﺋﻪو‬ ‫زهﺑﺮوزهﻧﮕﻪ دهﺑﻨﻪوه ﯾﻪآ‪ ‬ﻟﻪ ﺋﺎﻣﺎﻧﺠﻪآﺎﻧﯽ ﺋﻪو ﭘ‪‬ۆژاﻧﻪ‬ ‫ﺑﻮو‪.‬‬

‫‪٣٤‬‬


‫ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪ ١٩٩٥‬دا ﭘﺎره ﺗﻪرﺧﺎﻧﻜﺮا ﺑﯚ ﭼﻪﻧﺪان ڕ‪‬ﻜﺨﺮاو و‬ ‫ﭘ‪‬ۆژه ﺑﻪ ﻣﻪﺑﻪﺳﺘﯽ ﻟ‪‬ﺘﻮ‪‬ﮋﯾﻨﻪوه و دهﺳﺘﻨﯿﺸﺎﻧﻜﺮدﻧﯽ‬ ‫ڕ‪‬ﮕﻪی ﭼﺎرهﺳﻪر و آﻪﻣﻜﺮدﻧﻪوهی ﺗﻮﻧﺪو ﺗ‪‬ﮋی دهرهﻪق ﺑﻪ‬ ‫ژن و ﻟﻪهﻪﻣﺎن آﺎﺗﺪا آﻪ‪‬ﻜﯿﺎن ﻟﻪ ڕاﭘﯚرﺗﻪ ﺋﺎﻣﺎدهﮐﺮاوهﮐﺎﻧﯽ‬ ‫'ﺋﻪﻣﻨﯿﺴﺘﯽ' و ‪ FN‬وهرﮔﺮت‪.‬ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪١٩٩٩‬دا ﯾﺎﺳﺎﯾﻪك‬ ‫ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪ ﻟﻪﺷﻔﺮۆﺷﺘﻨﯽ ژﻧﺎن داﻧﺮا‪ ،‬ﺑﻪ ﭘ‪‬ﯽ ﺋﻪم ﯾﺎﺳﺎﯾﻪ‬ ‫ﺋﻪم آﺎره دهﺑﻮاﯾﻪ ﻟﻪ ﺷﻮ‪‬ﻨﯽ ﻓﻪرﻣﯽ و ﺋﯿﺠﺎزهدراو‬ ‫ﺋﻪﻧﺠﺎﻣﺒﺪرێ و ﻻﯾﻪﻧﻪ ﺗﻪﻧﺪروﺳﺘﯿﻪآﺎن ﭼﺎود‪‬ﺮی ﺑﻜﻪن‪،‬‬ ‫ﺋﻪﻣﻪش ﺑﻪ ﻣﻪﺑﻪﺳﺘﯽ ﭘﺎراﺳﺘﻨﯽ ﺗﻪﻧﺪروﺳﺘﯽ ﺋﻪو آﻪﺳﺎﻧﻪ ﻟﻪ‬ ‫ﻧﻪﺧﯚﺷﯽ‪ ،‬هﻪروا ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪ ﻟﻪ ﻟ‪‬ﺪان و ﺋﺎزارداﻧﯽ ﻧﻪﻓﺴﯽ و‬ ‫ﺳﻮآﺎﯾﻪﺗﯽ ﭘ‪‬ﮑﺮدن ﺑﭙﺎر‪‬ﺰن‪ .‬ﺟﻪﺧﺖ ﻟﻪﺳﻪر ﺋﻪوهﺷﻜﺮا آﻪ‬ ‫ﻟﻪﺷﻔﺮۆﺷﯽ آﺎر‪‬ﻜﯽ ﺋﺎﺳﺎﯾﯽ ﻧﯿﯿﻪ‪ ،‬هﻪروهك هﻪر آﺎر‪‬ﻜﯽ ﺗﺮ‬ ‫آﻪ ﻣﺮۆڤ ﺑﮋ‪‬ﻮﯾﯽ ﺧﯚی ﭘ‪ ‬داﺑﯿﻦ دهآﺎت وهك آﺎری‬ ‫ﺋﻪﻧﺪازﯾﺎر‪ ،‬ﻣﺎﻣﯚﺳﺘﺎ ﯾﺎن ﺳﯿﺴﺘﻪر‪ .‬هﯿﭻ ژﻧ‪‬ﻚ ﺑﻪ ﺗﻪواوی ﺑﻪ‬ ‫ﺋﺎرهزووی ﺧﯚی ﺋﻪو آﺎره هﻪ‪‬ﻨﺎﺑﮋ‪‬ﺮێ‪ ،‬ﺑﻪ‪‬ﻜﻮ ﺑﻪ ﻧﺎﭼﺎری و‬ ‫ﻟﻪﺑﻪر ﻓﺸﺎری ﺋﺎﺑﻮوری ڕوودهآﺎﺗﻪ آﺎر‪‬ﻜﯽ وا‪ .‬ﺑﯚ ﻧﻤﻮوﻧﻪ‬ ‫ژﻧ‪‬ﻜﯽ ﻣﺎﻣﯚﺳﺘﺎ ﯾﺎن آﺮ‪‬ﻜﺎری ﺧﺎوهن آﺎر ﭘﻪﻧﺎ ﻧﺎﺑﺎﺗﻪ ﺑﻪر‬ ‫ﺑﯚ داﺑﯿﻨﻜﺮدﻧﯽ ژﯾﺎﻧﯽ‪ .‬ﺟﻪﺧﺖ ﻟﻪﺳﻪر‬ ‫ﻟﻪﺷﻔﺮۆﺷﯽ‬ ‫ﺋﻪوهشآﺮا آﻪ دهﺑ‪ ‬ﯾﺎرﻣﻪﺗﯽ ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪ ﺑﺪر‪‬ﺖ‪ ،‬هﻪو‪‬ﺒﺪری‬ ‫ﮐﺎرﯾﺎن ﺑﯚ ﺑﺪۆزر‪‬ﺘﻪوه ﯾﺎن ﮐﯚرس ﺑﺨﻮ‪‬ﻨﻦ ﺑﻪ ﻣﻪﺑﻪﺳﺘﯽ‬ ‫ﺋﺎﻣﺎدهﮐﺮدﻧﯿﺎن ﺑﯚ ﻣﻪﯾﺪاﻧﯽ ﮐﺎر‪.‬‬

‫‪٣٥‬‬


‫ﺑﯚ ﭘﯿﺎو ﭘﻪﻧﺎدهﺑﺎﺗﻪ ﺑﻪر‬ ‫ﺑﻪآﺎره‪‬ﻨﺎﻧﯽ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی‬ ‫ﺋﻪم ﭘﺮﺳﯿﺎره ڕووﺑﻪڕووی هﻪرﯾﻪك ﻟﻪ ﺋ‪‬ﻤﻪ دهﺑ‪‬ﺘﻪوه‪ ،‬ﺋﺎﯾﺎ‬ ‫ﻟﻪ ﺋﻪزهﻟﻪوه ﺋﻪم ﺑﻪدﺧﻮﯾﯿﻪ ﺑﻪ ﭘﯿﺎو دراوه‪ .‬ﺋﺎﯾﺎ ﻣﻪﺳﻪﻟﻪآﻪ‬ ‫ﺋﻪوهﯾﻪ آﻪ ﭘﯿﺎو ﻟﻪڕووی ﻓﯿﺰﯾﻜﯿﯿﻪوه ﻟﻪ ژن ﺑﻪه‪‬ﺰﺗﺮه‪ .‬ﺑﯚ‬ ‫ﭘﯿﺎو ﺑﺎ‪‬دهﺳﺖ و ژﻧﯿﺶ ژ‪‬ﺮدهﺳﺘﻪ ﺑ‪‬ﺖ‪ ،‬ﺋﻪی آﻪی آﯚﺗﺎﯾﯽ‬ ‫ﺑﻪم ﺳﻪردهﻣﻪ زا‪‬ﻤﻪ دهه‪‬ﻨﺮێ آﻪ ژﯾﺎﻧﯽ ﻟﻪ زۆرﺑﻪی زۆری‬ ‫آﯚﻣﻪڵ ﺗﺎ‪‬ﻜﺮدووه‪ .‬ﻟﻪو آﺎﺗﻪوهی آﻪ آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ ﺋﺎوڕ‪‬ﻜﯽ‬ ‫ﺟﯿﺪی ﻟﻪ ﻣﻪﺳﻪﻟﻪﯾﻪ داوهﺗﻪوه‪ ،‬دهﯾﺎن ﻟ‪‬ﻜﯚ‪‬ﯿﻨﻪوهی‬ ‫هﻪﻣﻪﻻﯾﻪن آﺮاوه‪ ،‬ﺳﻪدان آﺘ‪‬ﺐ و وﺗﺎر ﻟﻪ ﺑﯿﺮوﺑﯚﭼﻮوﻧﯽ‬ ‫ﺟﯿﺎوازهوه ﻧﻮوﺳﺮاوه ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪ هﯚی ﺳﻪرهﻪ‪‬ﺪان و‬ ‫ﻣﺎﻧﻪوهی ﺋﻪم دﯾﺎردهﯾﻪو ﭼﯚﻧﯿﻪﺗﯽ ﭼﺎرهﺳﻪرآﺮدﻧﯽ‪ ،‬آﻪﭼﯽ‬ ‫‪٣٦‬‬


‫ﺋﻪم دﯾﺎرده‪ ،‬ﻧﺎﻣﺮۆﭬﺎﻧﻪ ﺑﻪردهواﻣﻪوه وﺷ‪‬ﻮهی ﻧﯚێ دهﮔﺮ‪‬ﺘﻪ‬ ‫ﺧﯚ‪.‬‬ ‫زۆرﺟﺎر ﺋ‪‬ﻤﻪی آﻮرد ﺟﻪﺧﺖ ﻟﻪﺳﻪرﺋﻪوه دهآﻪﯾﻦ آﻪ ﭘﯿﺎوی‬ ‫آﻮرد زا‪‬ﻤﻪ‪ ،‬ﻟﻪژن دهدات‪ ،‬ﺋﺎزاری دهرووﻧﯽ دهدات‪ ،‬ژن‬ ‫دهآﻮژێ‪ .‬زۆرﺟﺎرﯾﺶ هﯚآﻪی دهﮔﻪڕ‪‬ﻨﯿﻨﻪوه ﺑﯚ آﻮردﺑﻮون‪،‬‬ ‫ﺋﺎﯾﯿﻦ و آﻮﻟﺘﻮور‪ .‬ﻣﻦ ﻧﺎ‪‬ﻢ ﺋﻪو ﺷﺘﺎﻧﻪ ڕۆ‪‬ﯽ ﺧﯚی ﻧﺎﺑﯿﻨ‪،‬‬ ‫ﺑﻪ‪‬م ﻟ‪‬ﺮهدا ﭘﺮﺳﯿﺎرێ ڕووﺑﻪڕووﻣﺎن دهﺑ‪‬ﺘﻪوه‪ ،‬ﺋﺎﯾﺎ ﺑﯚ‬ ‫ﭘﯿﺎوان ﻟﻪ ﺋﻪﻣﻪرﯾﻜﺎ‪ ،‬ﺋﻮﺳﺘﺮاﻟﯿﺎ‪ ،‬آﻪﻧﻪدا‪ ،‬ﺋﻪوروﭘﺎ‪ ،‬ﺋﻪﻓﻪرﯾﻘﺎ و‬ ‫و‪‬ﺗﺎﻧﯽ ﺗﺮی ﺋﺎﺳﯿﺎ ﻟﻪ ژﻧﻪآﺎﻧﯿﺎن دهدهن ﺋﺎزارﯾﺎن دهدهن‬ ‫دهﯾﺎﻧﻜﻮژن‪ ،‬ﺋﺎﯾﺎ ﻟﻪو‪‬ﺶ ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪی ﺑﻪ داب و ﻧﻪرﻳﺖ ﯾﺎن‬ ‫ﺋﺎﻳﯿﻨﯽ ﺋﻪو ﮔﻪﻻﻧﻪوه هﻪﯾﻪ‪ .‬ﺋﻪوهی ﺋ‪‬ﻤﻪی ڕۆژهﻪ‪‬ﺗﯽ ﻟﻪ‬ ‫و‪‬ﺗﺎﻧﯽ ﺋﻪو آﯿﺸﻮهراﻧﻪ ﺟﯿﺎ دهآﺎﺗﻪوه‪ ،‬ﻻی زۆر ﻟﻪو‬ ‫ﻧﻪﺗﻪواﻧﻪ ﺋﻪم دﯾﺎردهﯾﻪ ﺑﻪ زو‪‬ﻢ و ﺳﺘﻪﻣ‪‬ﻜﯽ زۆر دادهﻧﺮێ‬ ‫و ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهی ﺟﯿﺎواز ﺋﺎوڕ ﻟﻪم دﯾﺎردهﯾﻪ دهدهﻧﻪوه‪،‬‬ ‫هﻪرﺑﯚﯾﻪش ﻟﻪ ﺳﻪرهﺗﺎوه ﺑﺰووﺗﻨﻪوهی ﯾﻪآﺴﺎﻧﯿﺨﻮازی‬ ‫ژﻧﺎن و ﺑﺰووﺗﻨﻪوهی ﻣﺮۆﭬﭙﻪروهری ﮔﻪﻻﻧﯽ ﺋﻪﻣﻪرﯾﻜﺎو‬ ‫ﺋﻪوروﭘﺎ آﻪوﺗﻨﻪ ﺧﻪﺑﺎﺗ‪‬ﻜﯽ ﺑ‪‬ﻮﭼﺎن ﺑﯚ ﻧﻪه‪‬ﺸﺘﻨﯽ ﺋﻪو‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪی دهرهﻪق ﺑﻪ ژن ﻟﻪآﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ دا ﭘﯿﺎدهدهآﺮێ‪.‬‬ ‫ﭼﻪﻧﺪ ﺧﺎ‪‬ﻚ ﺑﻮو ﺑﻪ ﺋﺎﻣﺎﻧﺠﯽ ﺋﻪو ڕ‪‬ﻜﺨﺮاواﻧﻪ‪ ،‬ﻟﻪواﻧﻪ‪:‬‬ ‫ﺋﺎﺷﻜﺮاآﺮدﻧﯽ ﺋﻪو دﯾﺎردهﯾﻪ ﻟﻪ آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎدا و ﺑﺎﺳﻜﺮدﻧﯽ‬ ‫ﻟﻪﺳﻪر ﺋﺎﺳﺘﯽ آﻪﻧﺎ‪‬ﻪآﺎﻧﯽ ﻣﯿﺪﯾﺎو‬

‫‪٣٧‬‬


‫دام ودهزﮔﺎآﺎﻧﺪا و داﻧﻨﺎن ﺑﻪو ﺳﺘﻪﻣﻪی آﻪ دهرهﻪق ﺑﻪ ژن‬ ‫دهآﺮێ‪ ،‬داواش ﮐﺮا ﺋﻪو ﺳﺘﻪﻣﻪ ﻟﻪ ﭼﻮارﭼ‪‬ﻮهی ﺧ‪‬ﺰاﻧﺪا‬ ‫دهرﺑﻜﺮێ‪ .‬هﻪروهك ﭘ‪‬ﺸﺘﺮ ﺑﺎﺳﻤﺎﻧﻜﺮد ﺗﺎ ﺳﺎ‪‬ﻧﯽ هﻪﺷﺘﺎآﺎن‬ ‫ﺋﻪم ﺳﺘﻪﻣﻪ ﺑﻪ آﺎر‪‬ﻜﯽ ﺷﻪﺧﺴﯽ دادهﻧﺮا و ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت ﻟﻪ‬ ‫ڕووی ﯾﺎﺳﺎﯾﯿﻪوه ﻣﺎف ﺑﻪ ﭘﯿﺎودراﺑﻮو آﻪ زهﺑﺮوزهﻧﮓ‬ ‫دهرهﻪق ﺑﻪ ژن ﺑﻪآﺎرﺑﮫ‪‬ﻨ‪ ،‬ﮔﻪر ﺑﻪ ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﯽ ﺑﺰاﻧﯿﺎﯾﻪ‪ .‬ﻟﻪ‬ ‫و‪‬ﺗ‪‬ﻜﯽ وهك ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ آﻪ ﻧﯿﻮهی ﺟﯿﮫﺎﻧﯽ آﯚﻟﻮﻧﯿﺎﻟﯿﺰه‬ ‫آﺮدﺑﻮو ﺗﺎ ﺳﺎ‪‬ﯽ هﻪﺷﺘﺎآﺎن ﻣﺎﻓﯽ داﺑﻮو ﺑﻪ ﭘﯿﺎو آﻪ‬ ‫ﺑﻪدار‪‬ﻚ آﻪ ﻟﻪ ﭘﻪﻧﺠﻪی ﺷﺎﯾﻪﺗﻤﺎن ﺋﻪﺳﺘﻮورﺗﺮ ﻧﻪﺑ‪‬ﺖ ﻟﻪ‬ ‫ژﻧﻪآﻪی ﺑﺪات‪ ،‬ﺋﻪﻣﻪ ﺧﯚی ﻟﻪ ﺧﯚﯾﺪا ﺳﻪﻣﻪرهﯾﻪآﻪ ﺑﻪ ﻣﺎﻓﯽ‬ ‫ﻣﺮۆڤ دهآﺮا‪ ،‬ﻟﻪ آﺎﺗ‪‬ﻜﺪا ﺋﻪﮔﻪر ژن ﺑﻪ ﻣﺮۆڤ ﻟﻪ‬ ‫ﻗﻪ‪‬ﻪﻣﺒﺪهﯾﻦ‪ .‬ﺟ‪‬ﮕﺎی ﺳﻪرﻧﺠﻪ ﺑﻪﭘ‪‬ﯽ ﺋﻪم ﺳﻪرژﻣ‪‬ﺮﯾﺎﻧﻪی آﻪ‬ ‫ﺑﺎﺳﺪهآﺮێ ﺋﻪو ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ ڕوو ﻟﻪزﯾﺎدﺑﻮون دهآﺎت‪ ،‬ﻟﻪ‬ ‫آﺎﺗ‪‬ﻜﺎ آﻪ ﺗﻪواوی آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎو‬ ‫دام ودهزﮔﺎآﺎﻧﯽ ﺋﺎوڕ‪‬ﻜﯽ ﺟﯿﺪی ﻟﻪم ﻣﻪﺳﻪﻟﻪ دهدهﻧﻪوه‪.‬‬ ‫ﻟﻪواﻧﻪﺷﻪ ﺋﻪﻣﻪش ﺑﯚ ﭼﻪﻧﺪ هﯚﯾﻪك ﺑﮕﻪڕ‪‬ﺘﻪوه‪.‬‬ ‫ﺋﻪم ﺗﻮﻧﺪو ﺗﯿﮋﯾﯿﻪ ﻟﻪ د‪‬ﺮ زهﻣﺎﻧﻪوه ڕهﮔﯽ ﻟﻪ ڕهﻓﺘﺎرو‬ ‫ﺋﯿﺪراآﯽ هﻪرﯾﻪك ﻟﻪ ﺋ‪‬ﻤﻪ داآﻮﺗﺎوه‪ ،‬ﺋﻪوهی ﺋﻪﻣ‪‬ۆ‬ ‫ﺋﻪﻧﺠﺎﻣﺪهدرێ ﺗﻪواوآﻪری ڕاﺑﺮدووهو ﺷ‪‬ﻮهو ڕهﻧﮕﯽ‬ ‫ﺟﯿﺎوازی وهرﮔﺮﺗﻮوه‪ .‬ﺟﺎران آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ و ﯾﺎﺳﺎ ﺑﺎوهآﺎن‬ ‫ﻣﺎﻓﯿﺎن ﺑﻪ ﭘﯿﺎو داﺑﻮو ﺋﻪم زهﺑﺮوزهﻧﮕﻪ ﺑﻪآﺎرﺑﮫ‪‬ﻨ‪ ،‬ﺑﯚﯾﻪ‬ ‫‪٣٨‬‬


‫ﺗﻪواوی آﯚﻣﻪﻟﮕﺎ ﺑﻪ زو‪‬ﻤﻠ‪‬ﻜﺮاوو زا‪‬ﻤﻪوه ﺑ‪‬ﺪهﻧﮕﺒﻮون ﻟﻪم‬ ‫آﺎره ﻧﺎﻣﺮۆﭬﺎﯾﻪﺗﯿﯿﻪو ﺑﻪ ﺷﺘ‪‬ﻜﯽ ﻧﺎوﺧﯚی ﺧ‪‬ﺰاﻧﯿﺎن دهزاﻧﯽ‪.‬‬ ‫ﻟﻪ ڕۆژﮔﺎری ﺋﻪﻣ‪‬ۆدا ﭘﻪرده ﻟﻪﺳﻪر ﺋﻪو ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ‬ ‫ﻻدراوهو ﻟﻪ ڕووی ﯾﺎﺳﺎﯾﯿﻪوه ﻟﻪ زۆرﺑﻪی زۆری و‪‬ﺗﺎﻧﺪا‬ ‫ﺑﻪ ﺗﺎوان ﻟﻪﻗﻪ‪‬ﻪﻣﺪهدرێ‪ ،‬ﻟﻪهﻪﻣﺎن آﺎﺗﺪا ﺗﻪواوی آﯚﻣﻪڵ ﺑﻪ‬ ‫ﻟ‪‬ﭙﺮﺳﺮاو دهزاﻧﺮێ ﺑﻪراﻣﺒﻪر ﻧﻪه‪‬ﺸﺘﻨﯽ ﺋﻪم دﯾﺎردهﯾﻪ‪.‬‬ ‫ﯾﺎرﻣﻪﺗﯽ ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪش دهدرێ آﻪ ﻟﻪﻻﯾﻪن ﻣ‪‬ﺮدهآﺎﻧﯿﺎﻧﻪوه‬ ‫ﺋﺎزاردهدر‪‬ﻦ‪ .‬هﻪر ﺑﯚﯾﻪ ﺋ‪‬ﺴﺘﺎ ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪ دهو‪‬ﺮن داوای‬ ‫ﯾﺎرﻣﻪﺗﯽ ﻟﻪﻻﯾﻪﻧﻪ ﻟ‪‬ﭙﺮﺳﺮاوهآﺎن ﺑﻜﻪن و ﺷﻜﺎﺗﯽ ﭘﯚﻟﯿﺲ ﻟﻪ‬ ‫ﻣ‪‬ﺮدهآﺎﻧﯿﺎن ﺑﻜﻪن‪ ،‬ﺋﻪﻣﻪش وادهآﺎت ﺋﻪو زهﺑﺮو زهﻧﮕﻪش‬ ‫ﺋﺎﺷﻜﺮا ﺑ‪‬ﺖ‪ ،‬ﻻﯾﻪﻧﻪ ﻟ‪‬ﭙﺮﺳﺮاوهآﺎن و ﺗﻪواوی آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎش‬ ‫ﺑﻪم دﯾﺎردهﯾﻪ ﺑﺰاﻧ‪ .‬هﻪر ﺑﯚﯾﻪ ﺋﻪو ڕ‪‬ﮋهﯾﻪی آﻪ ﺑﺎﺳﻤﺎن‬ ‫آﺮد ﺑﻪرهو زﯾﺎدﺑﻮون ﺑ‪‬وات‪.‬‬ ‫ﺧﻪﺑﺎﺗﯽ ژﻧﺎن ﻟﻪ ﭘ‪‬ﻨﺎو ﻣﺎﻓﻪآﺎﻧﯽ ﺧﯚﯾﺎﻧﺪا وهك ﻣﺮۆڤ ﻟﻪ‬ ‫ﺑﺎﺷﯽ‬ ‫دهﺳﺘﻜﻪوﺗﯽ‬ ‫ﮔﻪﻟ‪‬‬ ‫ﺟﯿﺎوازهآﺎﻧﺪا‪،‬‬ ‫ﺋﺎﺳﺘﻪ‬ ‫وهدهﺳﺘﮫ‪‬ﻨﺎوه‪ ،‬ﭘﯿﺎوﯾﺶ ﻟﻪ دهﺳﺘﺪاﻧﯽ دهﺳﻪ‪‬ت و ﭘ‪‬ﮕﻪی‬ ‫ﺧﯚی دهﺗﺮﺳ‪ .‬ﺟﺎران هﻪر ﭘﯿﺎو داﺑﯿﻨﻜﻪرو دهﺳﻪ‪‬ﺗﺪارﺑﻮوه‬ ‫ﻟﻪ ﺧ‪‬ﺰاﻧﺪا‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﺋﻪﻣ‪‬ۆ زۆرﺑﻪی ژﻧﺎن ﻟﻪدهرهوهی ﻣﺎ‪‬ﺪا‬ ‫آﺎردهآﻪن و ﺑﻪﺷ‪‬ﻜﯽ ﺑﮋ‪‬ﻮی ﻣﺎڵ دهآﻪو‪‬ﺘﻪ ﺳﻪرﺷﺎﻧﯽ‬ ‫ﺋﻪواﻧﯿﺶ‪ .‬ﺟﮕﻪ ﻟﻪوهی ﺋﻪوآﺎرآﺮدﻧﻪش ﯾﺎرﻣﻪﺗﯽ ژن دهدات‬ ‫آﻪ ﺑﻪ ﺗﻮاﻧﺎآﺎﻧﯽ ﺧﯚی ﺑﺰاﻧ‪ ‬و هﻪﺳﺖ ﺑﻪ آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﯽ ﺧﯚی‬ ‫ﺑﻜﺎت‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﺎﻓﯽ ﺧﯚﯾﺎﻧﯽ ﺑﺰاﻧﻦ ﻟﻪ ﻣﻪﺳﻪﻟﻪ ﮔﺮﻧﮕﻪآﺎﻧﯽ ژﯾﺎﻧﺪا‬ ‫‪٣٩‬‬


‫ﺋﻪواﻧﯿﺶ ﻟﻪ ﺑ‪‬ﯾﺎرداﻧﺪا ﺑﻪﺷﺪاری ﺑﻜﻪن‪ ،‬ﺋﺎزادﺑﻦ ﻟﻪو‬ ‫ﺑ‪‬ﯾﺎراﻧﻪی ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪی ﺑﻪ ﭼﺎرهﻧﻮوﺳﯽ ﺧﯚﯾﺎﻧﻪوه هﻪﯾﻪ‪،‬‬ ‫ﻟ‪‬ﺮهوه ﭘﯿﺎو هﻪﺳﺖ ﺑﻪ ﻟﻪﻗﯽ ﭘ‪‬ﮕﻪو دهﺳﻪ‪‬ﺗﻪ ﺑﺎوهآﻪی‬ ‫ﺧﯚی دهآﺎت‪ ،‬ﺑﯚ ﭘﺎراﺳﺘﻨﯽ ﺋﻪو دهﺳﻪ‪‬ﺗﻪ و آﯚﻧﺘﺮۆ‪‬ﻜﺮدﻧﯽ‬ ‫ژن ﭘﻪﻧﺎ دهﺑﺎﺗﻪ ﺑﻪر ﺑﻪآﺎره‪‬ﻨﺎﻧﯽ زهﺑﺮ‪ .‬دﯾﺎره ڕۆژ ﻟﻪ دوای‬ ‫ڕۆژ ژﻣﺎرهی ژﻧﺎن ﻟﻪ ﺑﻮاری ﮐﺎرﮐﺮدن ﻟﻪ زﯾﺎدﺑﻮوﻧﺪاﯾﻪ‬ ‫ﺑﯚﯾﻪ ﺑﻪﺷ‪‬ﻜﯽ ﺑﺎﺷﯽ ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪش ڕووﺑﻪڕووی ﺋﻪو زهﺑﺮه‬ ‫دهﺑﻨﻪوه‪.‬‬ ‫ﺋﻪﮔﯿﻨﺎ ﻟﻪ و‪‬ﺗ‪‬ﻜﯽ وهك ﺳﻮ‪‬ﺪ ﺑﯚ دهﺑ‪ ‬ڕ‪‬ﮋهی ﺋﻪو‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ ﺑﻪرهو ﺳﻪرهوه ﺑ‪‬وات‪ .‬ﺑﻪﭘ‪‬ﯽ ﺋﻪو‬ ‫ﺳﻪرژﻣ‪‬ﺮﯾﯿﺎﻧﻪی آﻪ آﺮاون ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪ ٢٠٠٣‬دا ‪ ٢٢٤٠٠٠‬ژن‬ ‫ﻟﻪﺋﻪﻧﺠﺎﻣﯽ ﺋﻪ وﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪی دهرهﻪﻗﯿﺎن ﺑﻪآﺎره‪‬ﻨﺮاوه‬ ‫ﻟﻪﻻﯾﻪن ﻣ‪‬ﺮدهآﺎﻧﯿﺎﻧﻪوه ﻻی ﭘﯚﻟﯿﺲ ﺷﻜﺎﺗﯿﺎن آﺮدووه‪.‬‬ ‫آﻪﭼﯽ ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪ ٢٠٠٢‬دا ‪ ١٦٧٨٠‬ژن ﺷﻜﺎﺗﯿﺎن آﺮدووه‪ .‬ﻟﻪ‬ ‫آﺎﺗ‪‬ﻜﺪا ﭘﯚﻟﯿﺲ و داﻣﻮدهزﮔﺎ ﻟ‪‬ﭙﺮﺳﺮاوهآﺎن ﻟﻪو ﺑﺎوهڕهدان‬ ‫آﻪ ﺋﻪم ژﻣﺎرهﯾﻪ ﺗﻪﻧﯿﺎ ﻟﻪ ‪ %٢٥‬ی ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪﯾﻪ آﻪ ﻟﻪ‬ ‫ﺗﻪواوی آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎدا ڕووﺑﻪڕووی ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی دهﺑﻨﻪوه‪.‬‬ ‫ﻟﻪ داﻧﯿﻤﺎرك ﺳﺎ‪‬ﻧﻪ ‪ ٦٥٠٠٠‬ژن ﺧﻪﺑﻪری ﭘﯚﻟﯿﺲ دهدهن‪،‬‬ ‫ﻟﻪ ﺋﯿﺴﭙﺎﻧﯿﺎ ﻟﻪ ﺳﻪرﺟﻪﻣﯽ ‪ ١،٨٨‬ﻣﯿﻠ‪‬ﻮن ژن آﻪ ڕووﺑﻪڕووی‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی دهﺑﻨﻪوه ﺗﻪﻧﯿﺎ ‪ ٤٣٠٠٠‬ژن ﺧﻪﺑﻪری ﭘﯚﻟﯿﺴﯽ‬ ‫‪٤٠‬‬


‫داوه‪ .‬ﻟ‪‬ﺮهدا ﺋﻪوهﻣﺎن ﺑﯚ دهردهآﻪوێ ﻟﻪ ﺋﻪوروﭘﺎﯾﻪآﺪا آﻪ‬ ‫دهﯾﺎن ﯾﺎﺳﺎ هﻪﯾﻪ ﺑﯚ ﻣﻪﺣﻜﻮوﻣﻜﺮدﻧﯽ ﺋﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪو ﺑﯚ‬ ‫ﭘﺎ‪‬ﭙﺸﺘﯿﻜﺮدن ﻟﻪ ژﻧﺎﻧﯽ ﺳﺘﻪﻣﺪﯾﺪه‪ ،‬آﻪﭼﯽ ژﻣﺎرهﯾﻪآﯽ آﻪﻣﯽ‬ ‫ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪ ﺧﻪﺑﻪری ﭘﯚﻟﯿﺲ دهدهن ﻟﻪ ﻣ‪‬ﺮدهآﺎﻧﯿﺎن‪ ،‬ﻟ‪‬ﺮهوه‬ ‫دهﻣﻪوێ ﺑﮕﻪﻣﻪ ﺋﻪو ﺳﻪرﺋﻪﻧﺠﺎﻣﻪی آﻪ ﺑﻨﺒ‪‬آﺮدﻧﯽ‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی دهرهﻪق ﺑﻪ ژﻧﺎن ﭘﺮۆﺳﻪﯾﻪآﯽ در‪‬ﮋﺧﺎﯾﻪﻧﻪ و‬ ‫ﭘﺸﻮوﯾﻪآﯽ در‪‬ﮋی دهوێ‪ ،‬ﺗﺎ ﺋﻪم دﯾﺎردهﯾﻪش ﺑﻨﺒ‪ ‬ﻧﻪآﺮێ‬ ‫ﻣﻪﺣﺎ‪‬ﻪ ﯾﻪآﺴﺎﻧﯽ ﻧ‪‬ﻮان ﺋﻪو دوو ڕهﮔﻪزه ﻟﻪ آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎدا‬ ‫ﺑﭽﻪﺳﭙ‪.‬‬

‫آﺎم ﭘﯿﺎو زهﺑﺮوهﺷ‪‬ﻨﻪ؟‬ ‫ﻟ‪‬ﺘﻮ‪‬ﮋﯾﻨﻪوهی هﻪﻣﻪﺟﯚر ﺑﯚ وردﺑﻮوﻧﻪوهو ﻗﻮو‪‬ﺒﻮوﻧﻪوه‬ ‫آﺮاوه ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪوهی آﺎم ﻟﻪ ﭘﯿﺎوان زهﺑﺮوهﺷ‪‬ﻨﻦ و‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی دهرهﻪق ﺑﻪژﻧﻪآﺎﻧﯿﺎن ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨﻦ‪ ،‬ﺋﺎﯾﺎ هﻪﻣﻮو‬ ‫ﭘﯿﺎوان وهك ﯾﻪك وان‪ .‬ﺋﺎﯾﺎ هﻪﻣﻮو ﭘﯿﺎو‪‬ﻚ ﻟﻪ ژﻧﻪآﻪی‬ ‫دهدات؟‬ ‫هﻪﻣﻮو ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﯽ آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ ﻟﻪ ﺳﺎﯾﻪی هﻪﻣﺎن ﺳﯿﺴﺘﻪﻣﯽ‬ ‫ﺳﯿﺎﺳﯽ ـ آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯿﺪا دهژﯾﻦ‪ ،‬ﺋﻪوﯾﺶ آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎﯾﻪآﯽ‬ ‫ﺑﺎوآﺴﺎﻻرﯾﯿﻪو ﻟﻪ هﻪر آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎﯾﻪآﯿﺸﺪا ﺋﻪو دهﺳﻪ‪‬ﺗﻪ‬ ‫ﺧﺎﺳﯿﻪﺗﯽ ﺧﯚی هﻪﯾﻪ‪ ،‬ﺋﻪم ﺧﺎﺳﯿﯿﻪﺗﻪش ﺟﻪﺧﺖ ﻟﻪﺳﻪر‬ ‫ژ‪‬ﺮدهﺳﺘﻪﯾﯽ ژن و ﺑﺎ‪‬دهﺳﺘﯽ ﭘﯿﺎو دهآﺎت‪ .‬ﺟﺎ‬ ‫‪٤١‬‬


‫ﺑﯿﺮآﺮدﻧﻪوهو ڕهﻓﺘﺎرو هﻪ‪‬ﺴﻮآﻪوﺗﯽ ﭘﯿﺎو ﻟﻪم ﺳﯿﺴﺘﻪﻣﻪوه‬ ‫ﺳﻪﭼﺎوههﻪ‪‬ﺪهﮔﺮێ‪ .‬ﺋﯿﺪراك و هﯚﺷﻤﻪﻧﺪی ﭘﯿﺎو‪‬ﻜﯽ ﺳﺎﯾﻪی‬ ‫ﺋﻪم ﺳﯿﺴﺘﻪﻣﻪ‪،‬ﻓﯚرﻣﯽ هﻪ‪‬ﺴﻮآﻪوﺗﯽ ڕۆژاﻧﻪو ﻣﺎﻣﻪ‪‬ﻪآﺮدﻧﯽ‬ ‫ﻟﻪﮔﻪڵ ﺷﺘﻪآﺎن و آﻪﺳﻪآﺎﻧﯽ دهوروﺑﻪری دﯾﺎرﯾﺪهآﺎت‪.‬ڕای‬ ‫ﺗﺮﯾﺶ هﻪﯾﻪ ﺋﻪم ﺳﯿﻔﻪﺗﻪ ﺑﻪدهی ﭘﯿﺎو دهﮔﻪڕ‪‬ﻨﻨﻪوه ﺑﯚ‬ ‫ﺋﯿﻨﺪوﭬﯿﺪواﻟﯿﺰم" ﺗﺎآﻪآﻪﺳﯽ"‬ ‫ﺋﻪم ﺳﯿﻔﻪﺗﻪش ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪی ﺑﻪ ﺧﻮدی ﺋﻪو ﺗﺎآﻪ آﻪﺳﻪوه‬ ‫هﻪﯾﻪ‪ ،‬ژﯾﺎﻧﯽ‪ ،‬ﮔﻪورهﺑﻮوﻧﯽ‪ ،‬آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﯽ‪ ،‬ﺑﯿﺮآﺮدﻧﻪوهی‪.‬‬ ‫ﺋﻪﻣﺎﻧﻪ هﻪﻣﻮو ڕۆڵ دهﺑﯿﻨﻦ ﻟﻪوهی ﺋﻪم ﭘﯿﺎواﻧﻪ زهﺑﺮوهﺷ‪‬ﻦ‬ ‫ﺑﻦ‪ .‬ﻟ‪‬ﺘﻮ‪‬ﮋ‪‬ﻨﻪرهوهآﺎن هﻪو‪‬ﯿﺎن داوه ﮔﻔﺘﻮﮔﯚ ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﻪو‬ ‫ﭘﯿﺎواﻧﻪدا ﺋﻪﻧﺠﺎﻣﺒﺪهن آﻪ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨﻦ‪،‬‬ ‫زۆرﺑﻪﯾﺎن ﺋﺎﻣﺎدهﯾﯿﺎن ﻧﯿﺸﺎن ﻧﻪداوه ﺑﯚ وه‪‬ﻣﺪاﻧﻪوهی‬ ‫ﭘﺮﺳﯿﺎرهآﺎن‪ .‬ﺑﻪﭘ‪‬ﯽ ﺋﻪم ﺑﯚﭼﻮوﻧﻪ ﺋﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪی ﺑﻪ ﻣﻨﺪا‪‬ﯽ‬ ‫ﻟ‪‬ﯿﺎﻧﺪراوه و زهﺑﺮﯾﺎن ﻟﻪﮔﻪڵ ﺑﻪآﺎره‪‬ﻨﺮاوه‪ ،‬ﯾﺎن ﺑﻪ ﭘ‪‬ﺶ‬ ‫ﭼﺎوﯾﺎﻧﻪوه ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی دهرهﻪق ﺑﻪ داﯾﻜﯿﺎن ﺑﻪآﺎره‪‬ﻨﺮاوه‬ ‫ﮐﻪﺳ‪‬ﮑﯽ زهﺑﺮوهﺷ‪‬ﻨﯿﺎن ﻟ‪‬ﺪهردهﭼ‪‬ﺖ‪ .‬واﺗﻪ ﮐﻪ ﺋﻪﻣﺎﻧﯿﺶ‬ ‫ﮔﻪوره دهﺑﻦ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی دهﺑ‪‬ﺘﻪ ﺑﻪﺷ‪‬ﮏ ﻟﻪ ڕهﻓﺘﺎری‬ ‫رۆژاﻧﻪﯾﺎن‪ .‬دﯾﺎره ﻟﻪ ﺳﻪردهﻣﯽ ﻣﻨﺪا‪‬ﺘﯿﺪا دژی‪ ،‬ﺋﻪو‬ ‫ڕهﻓﺘﺎرهی ﺑﺎوﮐﯿﯿﻪﺗﯽ‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﻧﻪ ه‪‬ﺰ‪‬ﻜﯽ وای هﻪﯾﻪ ﻧﻪ‬ ‫دهﺳﻪ‪‬ت ﺗﺎ ﺳﻨﻮور ﺑﯚ ڕهﻓﺘﺎرهی ﺑﺎوآﯽ داﺑﻨ‪ .‬آﻪ ﮔﻪوره‬ ‫داﺑ‪ ،‬دهﺑ‪‬ﺘﻪ ﺧﺎوهن هﻪﻣﺎن دهﺳﻪ‪‬ﺗﯽ ﺑﺎوآﯽ‪ ،‬ﺋﻪوﯾﺶ هﻪر‬ ‫‪٤٢‬‬


‫آﻪ هﻪﺳﺘﯽ آﺮد ﺋﻪو دهﺳﻪ‪‬ﺗﻪی ﻟﻪ دهﺳﺖ دهدات هﻪروهك‬ ‫ﺑﺎوآﯽ ﭘﻪﻧﺎ دهﺑﺎﺗﻪ ﺑﻪر ﺑﻪآﺎره‪‬ﻨﺎﻧﯽ زهﺑﺮ‪ .‬ﻟ‪‬ﺮهدا ﭘﺮﺳﯿﺎر‪‬ﻚ‬ ‫ڕووﺑﻪڕووﻣﺎن دهﺑ‪‬ﺘﻪوه‪ ،‬ﮐﻮڕ ﺋﻪو زهﺑﺮهی ﺑﺎوآﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﭘ‪‬ﺶ ﭼﺎوﯾﯿﻪوه ﺑﻪراﻣﺒﻪر داﯾﮑﯽ ﭘﯿﺎدهی دهﮐﺎت‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺎﺣﻪﻗﯽ‬ ‫دادهﻧ‪‬ﺖ و ﺗﻪواو ﻟ‪‬ﯽ ﺗﻮوڕه و ﭘﻪﺳﺘﻪ‪ ،‬آﻪﭼﯽ آﻪ ﮔﻪوره‬ ‫دهﺑ‪‬ﺖ هﻪر ﺋﻪو ﻟ‪‬ﺪاﻧﻪی آﻪ ﺑﻪراﻣﺒﻪر ژﻧﻪآﻪی‬ ‫ﺑﻪآﺎرﯾﺪهه‪‬ﻨ‪ ‬ﺑﻪ ﺷﻪرﻋﯽ ﺑﯚﺧﯚی دادهﻧ‪ .‬ڕای واش هﻪﯾﻪ‬ ‫آﻪ ده‪ ‬ﺋﻪو ﺟﯚره آﻮڕاﻧﻪ ﺑﻪراﻣﺒﻪر ژﻧﻪآﺎﻧﯿﺎن زۆر ﻧﻪرم‬ ‫وﻧﯿﺎن دهﺑﻦ ‪ ،‬ﺑﻪهﻪر ﺣﺎڵ هﻪﻣﻮو ﺋﻪﻣﺎﻧﻪ ڕاﺳﺘﯿﻦ و ﻟﻪهﻪﻣﺎن‬ ‫آﺎﺗﺪا ﻣﻮﺗ‪‬ﻪق ﻧﯿﻦ‪ ،‬دﯾﺎره ﻟﻪ ﮐﻪﺳ‪‬ﮑﻪوه ﺑﯚ ﮐﻪﺳ‪‬ﮑﯽ ﺗﺮ‬ ‫دهﮔﯚڕێ‪.‬‬ ‫ﭘﯿﺎو ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﯽ ﮔﺸﺘﯽ ﻟﻪ ﺗﻪﻣﻪﻧﯽ ‪٢٠‬ـ ‪ ٧٠‬ﺳﺎ‪‬ﯽ‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨ‪ .‬ﺑﻪﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯽ ﻟﻪ ﺗﻪﻣﻪﻧﯽ ‪ ٤٠‬ﺳﺎ‪‬ﯿﺪا‪،‬‬ ‫ﺋﻪﻣﻪش ﻟﻪواﻧﻪﯾﻪ زﯾﺎﺗﺮ ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪی ﺑﻪ ﺑﺎری ﺧ‪‬ﺰان و ﺋﺎراﻣﯽ‬ ‫ژﯾﺎﻧﻪوه هﻪﺑ‪‬ﺖ‪.‬‬ ‫ﮔﻪر ﻟﻪ ڕووی ﺧﻮ‪‬ﻨﺪهوارﯾﯿﻪوه ﺑ‪‬واﻧﯿﻨﻪ ﺋﻪم ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﭘ‪‬ﯽ‬ ‫ﻟ‪‬ﻜﯚ‪‬ﯿﻨﻪوهآﺎن‪ ،‬ﭘﯿﺎو ﻟﻪ ﭘ‪‬ﮕﻪو آﺎر و ڕادهی ﺧﻮ‪‬ﻨﺪهواری‬ ‫ﺟﯿﺎواز ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨ‪ ،‬ﺑﺎ ﭘﺰﯾﺸﻚ ﺑ‪‬ﺖ ﯾﺎن‬ ‫آﺮ‪‬ﻜﺎر ﯾﺎن ﺳﻪرۆك آﯚﻣﺎر‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﯽ ﮔﺸﺘﯽ‬ ‫ﺋﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪی آﻪ ﻧﻪﺧﻮ‪‬ﻨﺪهوارن‪ ،‬ﯾﺎن ﻟﻪ ﻗﯚﻧﺎﻏ‪‬ﻜﯽ ﻧﺰﻣﺪا‬ ‫‪٤٣‬‬


‫وازﯾﺎن ﻟﻪ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪن ه‪‬ﻨﺎوه‪ ،‬ﯾﺎن ﺑ‪‬ﻜﺎرن زﯾﺎﺗﺮ ﭘﻪﻧﺎ دهﺑﻪﻧﻪ‬ ‫ﺑﻪر ﺑﻪآﺎره‪‬ﻨﺎﻧﯽ زهﺑﺮوزهﻧﮓ‪ .‬ﺋﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪش آﻪ ﮔﺮﻓﺘﯽ‬ ‫ﻧﻪﻓﺴﯿﺎن هﻪﯾﻪ‪ ،‬ﯾﺎن ﺑﻪردهوام ﺳﻪرﺧﯚﺷﻦ و ﻣﺎده‬ ‫ﺑ‪‬ﮫﯚﺷﻜﻪرهآﺎن ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨﻦ‪ ،‬ﯾﺎن ﺋﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪی ﭘ‪‬ﺸﺘﺮ‬ ‫ﻟﻪﺑﻪر ﺋﻪﻧﺠﺎﻣﺪاﻧﯽ ﺗﺎواﻧ‪‬ﻚ زﯾﻨﺪاﻧﯽ آﺮاون‪ ،‬ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی‬ ‫زﯾﺎﺗﺮ ﻟﻪ ژﯾﺎﻧﯽ ڕۆژاﻧﻪﯾﺎﻧﺪا ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨﻦ‪.‬‬ ‫ﺑﯚ ﭘﯿﺎوهﮐﺎن ﻟﻪ ژﻧﻪآﺎﻧﯿﺎن دهدهن؟‬ ‫* ﻏﯿﺮهی ﺑ‪ ‬ﺳﻨﻮوری ﭘﯿﺎو ﻟﻪ ژن‪ :‬آﺎﺗ‪‬ﻚ ﭘﯿﺎو ﺗﺮﺳﯽ‬ ‫ﻟﻪدهﺳﺘﺪاﻧﯽ ژﻧﻪآﻪی ﻟ‪‬ﺪهﻧﯿﺸﯽ آﻪ ﺑﻪﺟ‪‬ﯽ ﺑﮫ‪،‬‬ ‫ﻟﻪﻻﯾﻪآﻪوه ژﻧﻪآﻪی ﺑﻪ ﻣﻮ‪‬ﻜﯽ ﺧﯚی دهزاﻧ‪ ‬و ﻣﺎﻓﯿﺶ ﺑﻪ‬ ‫ژﻧﻪآﻪی ﻧﻪدا ﺟﯿﺎﺑ‪‬ﺘﻪوه و ﺋﻪو ﺑﻪﺟ‪‬ﺒﮫ‪ ‬و ﭘﺎﺷﺎن ﻟﻪﮔﻪڵ‬ ‫ﭘﯿﺎو‪‬ﻜﯽ ﺗﺮدا ﺑﮋی‪ ،‬ﺋﻪو ﺧﯚی ﺑﻪ ﺧﺎوهﻧﯽ ﺋﻪو ﺑ‪‬ﯾﺎره‬ ‫دهزاﻧ‪ ‬ﻧﻪك ژﻧﻪآﻪی‪ ،‬ﺑﯚﯾﻪ آﺎﺗ‪ ‬ژﻧﻪآﻪی هﻪﻧﮕﺎو‪‬ﻜﯽ وا‬ ‫ﺑﻨ‪ ،‬دهﯾﻪوێ ﻟﻪڕ‪‬ﮕﻪی زهﺑﺮهوه ﺳﻨﻮور ﺑﯚ ژﻧﻪآﻪ داﺑﻨ‪.‬‬ ‫ﺑﯚﯾﻪ هﻪر ﻟﻪﺳﻪرهﺗﺎوه ﺳﻨﻮور ﺑﯚ ﺟﻮ‪‬ﻧﻪوهی ژن و‬ ‫ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﯿﻪ ﮐﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯿﯿﻪﮐﺎﻧﯽ دادهﻧ‪ ،‬دهﺑ‪ ‬ﺑﻪ ڕهزاﻣﻪﻧﺪی‬ ‫ﭘﯿﺎوهآﻪ آﻪﺳﺎﻧ‪‬ﻚ ﺑﺒﯿﻨ‪ .‬هﻪر ﻟﻪ ﺋﻪﻧﺠﺎﻣﯽ ﺋﻪم ﻏﯿﺮهآﺮدﻧﻪﯾﻪ‬ ‫ﺷﻚ ﻟﻪ هﻪﻣﻮو هﻪ‪‬ﺴﻮآﻪوﺗﯽ ژﻧﻪآﻪ و ﺑﯿﺮآﺮدﻧﻪوهی‬ ‫دهآﺎت‪ .‬ﮐﺎﺗ‪ ‬ﺋﻪو آﯚﻧﺘﺮۆﻟﻪ ﻟﻪدهﺳﺖ دهدات ﭘﻪﻧﺎ دهﺑﺎﺗﻪ ﺑﻪر‬ ‫ﺑﻪآﺎره‪‬ﻨﺎﻧﯽ زهﺑﺮ‪.‬‬

‫‪٤٤‬‬


‫* آﺎﺗ‪ ‬ژن ﺧﯿﺎﻧﻪت ﻟﻪ ﻣ‪‬ﺮدهآﻪی ﺑﻜﺎت‪ :‬آﺎﺗ‪‬ﻚ ﭘﯿﺎو ﺑﯚی‬ ‫ﺋﺎﺷﻜﺮا دهﺑ‪‬ﺖ ژﻧﻪآﻪی ﻟﻪ ژ‪‬ﺮهوه ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪی ﺑﻪ آﻪﺳ‪‬ﻜﯽ‬ ‫ﺗﺮهوه هﻪﯾﻪ‪ ،‬ﻟﻪم ﺣﺎ‪‬ﻪﺗﻪدا زهﺑﺮو زهﻧﮓ ﺗﺎ ڕادهی آﻮﺷﺘﻦ‬ ‫ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨﺮێ‪ ،‬ﻟﻪ زۆر و‪‬ﺗﯿﺸﺪا ﺗﺎ ﺋ‪‬ﺴﺘﺎ ﻟﻪ ڕووی‬ ‫ﯾﺎﺳﺎﯾﯿﻪوه‪ ،‬ڕ‪‬ﮕﺎ ﺑﻪ ﭘﯿﺎو دراوه ﻟﻪﺑﻪر هﯚﯾﻪآﯽ ﻟﻪم ﭼﻪﺷﻨﻪ‬ ‫ژﻧﻪآﻪی ﺑﻜﻮژێ‪ ،‬ﻟﻪ آﺎﺗ‪‬ﻜﺪا ﮔﻪر ﭘﯿﺎوهﮐﻪ ﺑﻪ دزﯾﯿﻪوه‬ ‫ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪی ﻟﻪﮔﻪڵ ژﻧ‪‬ﮑﯽ ﺗﺮدا هﻪﺑ‪‬ﺖ‪ ،‬آﻪس ﺑﺎﺳﯽ‬ ‫ﻟ‪‬ﻮهﻧﺎآﺎت‪.‬‬ ‫* ﺟﯿﺎﺑﻮوﻧﻪوه‪ :‬آﺎﺗ‪‬ﻚ ژن دهﮔﺎﺗﻪ ﺋﻪو ﺳﻪرﺋﻪﻧﺠﺎﻣﻪی ﮐﻪ‬ ‫ژﯾﺎﻧﯽ هﺎوﺑﻪﺷﯽ ﻣﻪﺣﺎ‪‬ﻪ ﯾﺎن ﻟﻪﺑﻪرهﻪر هﯚﯾﻪآﯽ ﺗﺮ‬ ‫ﺟﯿﺎﺑﻮوﻧﻪوه وهک ڕ‪‬ﮕﺎ ﭼﺎرهﺳﻪر دادهﻧ‪ ،‬ﺑ‪‬ﯾﺎری‬ ‫ﺟﯿﺎﺑﻮوﻧﻪوه دهدات‪ ،‬ﭘﯿﺎوﯾﺶ ﺋﻪم ﺑ‪‬ﯾﺎره ﺑﻪ ﻣﺎﻓﯽ ژن‬ ‫ﻧﺎزاﻧ‪ .‬ﺟﺎ ﺋﻪم ﺑ‪‬ﯾﺎرهی ژن دهﺑ‪‬ﺘﻪ هﯚی ﺗﻮوڕهﺑﻮوﻧﯽ ﭘﯿﺎو‬ ‫و ﭘﻪﻧﺎﺑﺮدﻧﻪ ﺑﻪر ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی‪.‬‬ ‫* هﻪ‪‬ﺴﻮآﻪوت و ﺑﯿﺮآﺮدﻧﻪوهو ڕهﻓﺘﺎری ژن ﺑﻪ د‪‬ﯽ‬ ‫ﻧﺎﺑ‪‬ﺖ‪ :‬واﺗﻪ ﮔﻪر وهك ﺋﻪو ﺑﯿﺮ ﻧﻪآﺎﺗﻪوه ﯾﺎن ﻟﻪ ڕووی‬ ‫ﺳ‪‬ﻜﺴﯿﯿﻪوه ﺗ‪‬ﺮی ﻧﻪآﺎت‪ ،‬ﺋﻪوا ﭘﯿﺎو دۆ و دۆﺷﺎو ﺗ‪‬ﮑﻪڵ‬ ‫دهﮐﺎت‪ .‬زۆرﺟﺎر ﭘﯿﺎو ﻟﻪژﻧﯽ داوه ﺗﻪﻧﯿﺎ ﻟﻪﺑﻪرﺋﻪوهی‬ ‫ﺧﻮاردﻧﻪآﻪی ﺑ‪ ‬ﺧﻮێ ﺑﻮوه ﯾﺎن ﭼﺎﯾﻪﮐﻪی ﺳﺎردﺑﻮوه‬

‫‪٤٥‬‬


‫آﺎم ﭘﯿﺎو زﯾﺎﺗﺮ ﺗﻮﻧﺪو ﺗﯿﮋی ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨ‪‬‬

‫* ﺋﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪی ﺑ‪‬واﯾﺎن ﺑﻪ ﺧﯚﯾﺎن ﻧﯿﯿﻪ ﯾﺎن آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﯿﻪآﯽ‬ ‫ﺑ‪ ‬ه‪‬ﺰﯾﯿﺎن هﻪﯾﻪ‪.‬‬ ‫* ﺋﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪی دهﯾﺎﻧﻪوێ ﻟﻪ ڕ‪‬ﮕﻪی زهﺑﺮهوه ژﯾﺎﻧﯽ ژن‬ ‫و ﻣ‪‬ﺮداﯾﻪﺗﯽ و ﺧ‪‬ﺰان ﺑﻪﭘ‪‬ﯽ ﺧﻮاﺳﺖ و ﺋﺎرهزووهآﺎﻧﯽ‬ ‫ﺋﻪوان ﺑﻪڕ‪‬ﻮه ﺑ‪‬وات‪.‬‬ ‫* ﺑﯚﭼﻮوﻧﯽ ﺑﺎو و ﺗﻪﻗﻠﯿﺪی ﻟﻪ ﺳﻪر ڕۆ‪‬ﯽ هﻪردوو‬ ‫ڕهﮔﻪزهآﻪ‪ ،‬ﭘﯿﺎو دهﺑ‪‬ﺖ ﭘﯿﺎو ﺑ‪‬ﺖ و ژﻧﯿﺶ ژن‪ .‬ﭘﯿﺎو دهﺑ‪‬ﺖ‬ ‫ﻟﻪ ﺧ‪‬ﺰاﻧﺪا ﻣﺎﻓﯽ ﺑ‪‬ﯾﺎرداﻧﯽ هﻪﺑ‪.‬‬ ‫* ﺋﯿﺮهآﺮدن ﻟﻪ ژﻧﻪآﻪی ﺑﻪ ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯽ ﮔﻪر ژﻧﻪﮐﻪ ﻟﻪ ڕووی‬ ‫ﺧﻮ‪‬ﻨﺪن و آﺎرهوه ﻟﻪ ﺋﻪو ﺳﻪرآﻪوﺗﻨﯽ ﺑﺎﺷﺘﺮی‬ ‫وهدهﺳﺘﮫ‪‬ﻨﺎﺑ‪.‬‬ ‫* ﺋﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪی ﻟﻪ هﻪ‪‬ﺴﻮآﻪوﺗﯿﺎﻧﺪا دهﺑﻮﻟﻤﻪرا‪‬ﻦ‪.‬‬ ‫* ﺑﻪآﺎره‪‬ﻨﺎﻧﯽ ﺋﻪﻟﮑﮫﻮل و ﻣﺎده ﺑ‪‬ﮫﯚﺷﻜﻪرهوهآﺎن ‪.‬‬ ‫* ﺋﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪی هﻪﺳﺖ ﺑﻪوه ﻧﺎآﻪن ﺋﻪو ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ زهری‬ ‫هﻪﺑ‪‬ﺖ‪ ،‬ﺋﻪوان ﺋﻪو ﻟ‪‬ﺪاﻧﻪ وهك ﺗﺮﺳﺎﻧﺪن و‬

‫‪٤٦‬‬


‫وههﯚﺷﮫ‪‬ﻨﺎﻧﻪوهی ژﻧﻪآﺎن ﺑﻪآﺎرﯾﺪهه‪‬ﻨﻦ ﺗﺎ ڕ‪‬ﮕﺎی ڕاﺳﺖ‬ ‫ﺑﮕﺮن‪.‬‬

‫ﮔﻪر ﻟﻪ ﺑﺎر‪‬ﻜﯽ ﺋﺎﺳﺎﯾﯿﺪا ﮔﻔﺘﻮﮔﯚ ﻟﻪﮔﻪڵ ﭘﯿﺎو‪‬ﻜﺪا ﺑﻜﻪی ﺋﻪو‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ ﺑﻪ آﺎر‪‬ﻜﯽ ﻧﺎﺣﻪق و ﭘ‪‬ﺸ‪‬ﻠﻜﺮدﻧﯽ ﻣﺎﻓﻪآﺎﻧﯽ‬ ‫ﻣﺮۆڤ دادهﻧ‪ ،‬آﻪﭼﯽ هﻪر ﺋﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪﺷﻦ آﻪ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی‬ ‫ﺑﻪراﻣﺒﻪر ژﻧﻪآﺎﻧﯿﺎن ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨﻦ‪.‬‬ ‫ﺋﺎﯾﺎ ﭼﯚن ﭼﺎرهﺳﻪری ﺋﻪم ﮔﻪﻧﺪه‪‬ﯿﯿﻪ ﺑﻜﻪﯾﻦ ﻟﻪ آﺎﺗ‪‬ﻜﺪا آﻪ‬ ‫آﯚ‪‬ﻪآﻪی ﺋﻪو ﻧﺎﯾﻪآﺴﺎﻧﯿﻪ ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮان هﻪردوو ڕهﮔﻪزهآﻪ‬ ‫داﯾﻪ؟ ﺋﺎﯾﺎ داﻧﺎﻧﯽ ﯾﺎﺳﺎو ﺑ‪‬ﯾﺎر ﭼﺎرهﺳﻪرﺳﺎزه ﺑﯚ ﺋﻪو‬ ‫دﯾﺎردهﯾﻪ‪ ،‬ﯾﺎن دهﺑ‪‬ﺖ ﻟﻪ ڕ‪‬ﮕﻪی ﭘﻪروهرده و‬ ‫ڕۆﺷﻨﻜﺮدﻧﻪوهی ﺧﻪ‪‬ﻜﻪوه دهﺳﺖ ﭘ‪‬ﺒﻜﻪﯾﻦ؟ ﯾﺎن دهﺑ‪‬ﺖ‬ ‫ﮔﯚڕاﻧﯽ ڕهﻓﺘﺎرو‬ ‫ﺧﻪﺑﺎﺗ‪‬ﮑﯽ ﺑﻪرﻧﺎﻣﻪدار‪‬ﮋاو ﺑﮑﻪﯾﻦ ﺑﯚ‬ ‫ﺋﯿﺪراآﯽ ﮔﺮووﭘﻪآﺎﻧﯽ آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ؟ ﺋﺎﯾﺎ ﺑﯚ ﮔﯚڕاﻧﯽ ﺋﻪو ﺋﯿﺪراك‬ ‫و ڕهﻓﺘﺎره ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﯿﻤﺎن ﺑﻪ ﭼﯽ هﻪﯾﻪ؟‬ ‫ﺋﺎﯾﺎ ﻣﯿﺪﯾﺎ ڕۆ‪‬ﮑﯽ ﮐﺎرﯾﮕﻪری دهﺑ‪‬ﺖ ﻟﻪ ﺋﺎﺷﮑﺮاﮐﺮدن و‬ ‫دروﺳﺘﮑﺮدﻧﯽ دهﯾﺎن دﯾﺒﺎت و ﮔﻔﺘﻮﮔﯚ ﻟﻪﻣﻪڕ ﺋﻪم ﮐ‪‬ﺸﻪﯾﻪی‬ ‫ﮐﻪ ﺗﻪواوی ﮐﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎی ﻧﯿﮕﻪران ﮐﺮدووهو ﭼﺎرهﺳﻪرهﮐﺎﻧﯿﺶ‬ ‫ﺗﻪﻣﺎوﯾﻦ‪ ،‬ﯾﺎن ﮐﺎر ﻧﺎﮐﺮ‪‬ﺖ‪ ،‬ﭘﯿﺎدهﮐﺮدﻧﯽ هﻪﻣﻮو ﺋﻪو‬ ‫ﭘ‪‬ﺸﻨﯿﺎراﻧﻪی ﮐﻪ دهﺧﺮ‪‬ﻨﻪ ڕوو‪.‬‬

‫‪٤٧‬‬


‫ژن ﻟ‪‬ﺪان و ﺋﺎزارداﻧﯽ ﻗﺒﻮو‪‬ﻪ؟‬ ‫هﻪﻣﻮو ژﻧ‪ ‬ﻟ‪‬ﺪان دهﺧﻮات‪ ،‬ﯾﺎن هﻪﻧﺪێ ژن‪ ،‬دهﺑ‪ ‬ﺋﻪواﻧﻪ چ‬ ‫ﺟﯚره ژﻧ‪‬ﻚ ﺑﻦ؟‬ ‫ﺑﯚ ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪ واز ﻟﻪ ﻣ‪‬ﺮدهآﺎﻧﯿﺎن ﻧﺎه‪‬ﻨﻦ؟‬ ‫ﺋﺎﯾﺎ ژﻧﺎن ﺧﯚﯾﺎن ﺋﻪو ﺟﯚره ﭘﯿﺎواﻧﻪ هﻪ‪‬ﺪهﺑﮋ‪‬ﺮن؟‬ ‫ﺋﺎﺧﯚ ﺟﯿﮫﺎﻧﯽ دهرووﻧﯽ ﺋﻪو ﺟﯚره ژﻧﺎﻧﻪ دهﺑ‪ ‬ﭼﯚن ﺑ‪‬ﺖ؟‬ ‫هﯿﭻ ﻣﺮۆﭬ‪‬ﻜﯽ ﺧﺎوهن ﭘ‪‬ﻨﺞ هﻪﺳﺘﻪﮐﻪ‪ ،‬زهﺑﺮوزهﻧﮓ و ﻟ‪‬ﺪاﻧﯽ‬ ‫ﻗﺒﻮوڵ ﻧﯿﯿﻪ‪ ،‬آﯚﯾﻠﻪﯾﻪك آﻪ ﺧﺎوهﻧﻪآﻪی دهﺳﺘﺪر‪‬ﮋی دهآﺎﺗﻪ‬ ‫ﺳﻪر‪ ،‬آﺮ‪‬ﻜﺎر‪‬ﻚ آﻪ ﺧﺎوهﻧﻜﺎرهآﻪی ﺋﺎزاری دهدات‪ ،‬ﻣﻨﺪا‪‬ﻚ‬ ‫آﻪ ﮔﻪورهﯾﻪك ﺷﻪﭘﺎزﻟﻪﯾﻪآﯽ ﻟ‪‬ﺪهدات‪ ،‬ژﻧ‪‬ﻚ ﮐﻪ ﭘﯿﺎو‪‬ﻚ‬ ‫‪٤٨‬‬


‫ﻟ‪‬ﯽ دهدات‪ .‬هﻪرﯾﻪك ﻟﻪو آﻪﺳﺎﻧﻪی آﻪ زهﺑﺮوهﺷ‪‬ﻨﻦ ﺋﻪو‬ ‫زهﺑﺮه ﺑﻪ ﻣﺎﻓﯽ ﺧﯚﯾﺎن دهزاﻧﻦ و ﻟﻪهﻪﻣﺎن آﺎﺗﺪا ﻻﯾﻪﻧﻪآﻪی‬ ‫ﺗﺮ ﻟﻪ ﻗﻮو‪‬ﯾﯽ هﻪﺳﺘﯿﺎﻧﻪوه ﺋﻪو آﺎره ﺑﻪ ﻧﺎﺣﻪﻗﯿﻪآﯽ ﮔﻪوره‬ ‫دادهﻧ‪‬ﻦ و ﻟﻪزۆرﺑﻪی ﺣﺎ‪‬ﻪﺗﻪآﺎﻧﺪا دهﺳﻪ‪‬ﺗﯿﺎﻧﺪا ﻧﯿﯿﻪ ﺳﻨﻮور‬ ‫ﺑﯚ ﺋﻪو زهﺑﺮه داﺑﻨ‪‬ﻦ‪ .‬ﻣﻨﺪا‪‬ﻚ آﻪ داﯾﻚ وﺑﺎوآﯽ ﻟ‪‬ﯽ دهدات‬ ‫ﺋﺎزار‪‬ﻜﯽ ﻧﻪﻓﺴﯽ ﮔﻪوره دهﺧﻮات و ﻧﺎﺷﺰاﻧ‪ ‬چ‬ ‫آﺎرداﻧﻪوهﯾﻪﮐﯽ هﻪﺑ‪‬ﺖ‪ ،‬ﻟﻪواﻧﻪﯾﻪ ﻟﻪ د‪‬ﯽ ﺧﯚﯾﺪا ﺑ‪‬ﺖ‪،‬‬ ‫ڕاوهﺳﺘﻦ ﺑﯚم ﺑﺎ ﮔﻪورهﺑﻢ ﺑﺰاﻧﻢ ﭼﯿﺘﺎن ﻟ‪‬ﺪهآﻪم‪ .‬آﺎﺗ‪‬‬ ‫ژﻧ‪‬ﻚ ﺑﻪ دهﺳﺘﯽ ﻣ‪‬ﺮدهآﻪی ﻟ‪‬ﺪان دهﺧﻮات ﺋﺎزار‪‬ﻚ‬ ‫ﺟﯿﮫﺎﻧﯽ ﻧﺎوهوهی دههﻪژ‪‬ﻨ‪ .‬ﺋﺎﯾﺎ ژن وهك ﻣﺮۆﭬ‪‬ﻜﯽ‬ ‫ﮔﻪورهی ﺑﻪ ﺋﯿﺪراك ﻧﺎﺗﻮاﻧ‪ ‬ﺳﻨﻮور‪‬ﻜﯽ ﺑﯚ ﺋﻪم ﻧﺎﺣﻪﻗﯿﯿﻪی‬ ‫ﭘﯿﺎو داﺑﻨ‪‬؟ دﯾﺎره ﻟﻪ دهﺳﻪ‪‬ﺗﯽ ﺋﻪودا ﻧﯿﯿﻪ‪ ،‬ﻣﻠﻤﻼﻧ‪‬ﯿﻪﮐﯽ‬ ‫ﺑﻪه‪‬ﺰ ﻟﻪ ﻧﺎوهوهی ﺋﻪو ﮐﻪﺳﺎﻧﻪ دروﺳﺖ دهﺑ‪‬ﺖ‪ ،‬ﻟﻪﻧ‪‬ﻮان‬ ‫ﻗﺒﻮو‪‬ﮑﺮدن و ﻗﺒﻮو‪‬ﻨﻪﮐﺮدﻧﯽ ﺋﻪو زو‪‬ﻤﻪ‪ .‬ﭼﻮﻧﮑﻪ دهزاﻧﻦ‬ ‫ﺋﻪو ﺳﯿﺴﺘﻪم و داب و ﻧﻪرﯾﺘﺎﻧﻪی ﺋﻪو ﮐﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎﯾﻪی ﮐﻪ‬ ‫ﺋﻪواﻧﯽ ﺗ‪‬ﺪا دهژﯾﻦ ﺋﻪو ﺳﺘﻪﻣﻪی ﭘ‪ ‬ﻗﻪﺑﻮو‪‬ﻪ‪.‬‬ ‫دﯾﺎره ﺑﻨﭽﯿﻨﻪی ﺋﻪو ﺑ‪‬ﺪهﻧﮕﯽ و ﻗﻪﺑﻮو‪‬ﻜﺮدﻧﻪ ﻟﻪﻻﯾﻪن‬ ‫ﺗﺎﮐﻪﮐﺎﻧﻪوه دهﮔﻪڕ‪‬ﺘﻪوه ﺑﯚ ﭼﻪﻧﺪ ﻻﯾﻪﻧ‪‬ﻚ و هﻪﻣﻮو وهك‬ ‫ﺗﯚڕی ﻣﺎﺳﯽ ﻟ‪‬ﻚ ﺋﺎ‪‬ون و ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪدارن‪ ،‬هﻪﻣﻮو ﭘ‪‬ﻜﻪوه‬ ‫ﺷﻪرﻋﯿﻪت دهدهن ﺑﻪو ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪی دهرهﻪق ﺑﻪو ﻣﺮۆﭬﻪ‬ ‫ﺑ‪‬ﺪهﺳﻪ‪‬ﺗﺎﻧﻪ دهآﺮێ‪ .‬هﻪﻧﺪێ ﻟﻪ دهزووی ﺋﻪو ﺗﯚڕاﻧﻪ‬ ‫‪٤٩‬‬


‫دهﮔﻪڕ‪‬ﻨﻪوه ﺑﯚ ﻻﯾﻪﻧﯽ آﻮﻟﺘﻮوری و ﺳﯚﺳﯿﺎﻟﯽ و ﺋﻪو‬ ‫ﭘﺮﯾﻨﺴﯿﭙﻪ ﺑﻨﭽﯿﻨﻪﯾﺎﻧﻪی آﻪ ﻣ‪‬ﮋووی آﯚﻣﻪڵ ﻟﻪ هﻪﻣﻮو‬ ‫ﺳﻪردهﻣﻪ ﺟﯿﺎوازهآﺎﻧﺪا ﻟﻪﮔﻪڵ ﺧﯚی آ‪‬ﺸﯽ دهآﺎت و‬ ‫ﻓﯚرﻣﯽ ﺟﯿﺎوازﯾﺎن دهداﺗ‪ ،‬ﻣﻪﺑﻪﺳﺘﯽ ﺋﻪو ﻓﯚرﻣﺎﻧﻪش‬ ‫ﺋﻪوهﯾﻪ هﻪ‪‬ﻮ‪‬ﺴﺖ وﺋﯿﺪراك و هﻪ‪‬ﺴﻮآﻪوﺗﻤﺎن ﺑﻪرهو‬ ‫ڕهوﺗ‪‬ﻚ ﺑﺒﻪن آﻪ ﻓﯚرﻣﯽ ﺋﻪو زهﺑﺮو زهﻧﮕﻪﻣﺎن ﭘ‪ ‬ﻗﻪﺑﻮوڵ‬ ‫ﺑ‪. ‬‬ ‫ﺷﺘﻪ ﺑﺎوهآﺎن‪ ،‬ﺑﯚﭼﻮوﻧﻪ ﺑﺎوهآﺎن ﻟﻪﺳﻪر ژن‪ ،‬ﻟﻪﺳﻪر ﭘﯿﺎو‪،‬‬ ‫ﺋﻪو ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪی آﺎری آﺮدۆﺗﻪ ﺳﻪر ﺋﻪزﻣﻮون و‬ ‫ڕهﻓﺘﺎری ﺗﺎﮐﻪ آﻪس و ڕهﻧﮕﺪاﻧﻪوهی ﺋﻪو ﺋﻪزﻣﻮوﻧﻪ ﺗﺎآﯿﻪ‬ ‫ﺑﯚ ﺋﻪزﻣﻮوﻧﻪ ﮔﺸﺘﯿﯿﻪآﻪ‪ ،‬آﺎرداﻧﻪوهی ﺋﻪو ﺗﻮﻧﺪو ﺗﯿﮋﯾﯿﻪ ﺑﯚ‬ ‫ﺗﻪواوی ﺧ‪‬ﺰان و ﭘﺎﺷﺎن آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ‪ ،‬ﺋﻪﻣﺎﻧﻪ هﻪﻣﻮو ﺋﻪو‬ ‫هﯚﺷﻤﻪﻧﺪﯾﯿﻪی ﻻی ژن‬ ‫دروﺳﺘﻜﺮدووه آﻪ ﺋﻪو‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪی ﻗﺒﻮوڵ ﺑ‪‬ﺖ‪ .‬دۆزﯾﻨﻪوهی ڕ‪‬ﮕﺎش ﺑﯚ‬ ‫دهرﭼﻮون ﻟﻪو ﺣﺎ‪‬ﻪﺗﻪ دژواره ﻟﻪ زۆرﺑﻪی ڕ‪‬ﮕﻪآﺎﻧﺪا ﻣﻪﺣﺎڵ‬ ‫دهﺑ‪‬ﺖ و هﺰر و ﺑﯿﺮﮐﺮدﻧﻪوهی ژن ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪﮐﯽ ﮔﺸﺘﯽ‬ ‫دهﯾﺒﻪﺳﺘ‪ ،‬ﺑﻪﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯽ ﮔﻪر ژﻧﻪﮐﻪ ﮐﻪﺳ‪‬ﮑﯽ ﻧﺎ هﯚﺷﯿﺎر ﺑ‪‬ﺖ‪.‬‬ ‫ﭘﯿﺎو ﯾﺎن ژن آﻪﺳ‪‬ﻜﯽ زۆ‪‬ﻤﻠ‪‬ﻜﺮاو دهﺑﯿﻨﻦ هﻪﺳﺘﯿﺎن ﺑﯚی‬ ‫دهﺟﻮ‪ ‬و ﺋﻪو زو‪‬ﻤﻪ ﺑﻪآﺎر‪‬ﻜﯽ ﻧﺎﺷﺎﯾﺴﺘﻪی دادهﻧ‪‬ﻦ‪ ،‬ﻟﻪ‬ ‫هﻪﻣﺎن ﮐﺎﺗﺪا ﻧﺎزاﻧﺮێ ﭼﯚن ڕهﻓﺘﺎر ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﻪو آﺎره‬ ‫ﻧﺎﺷﺎﯾﺴﺘﻪدا ﺑﻜﺮێ‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م آﻪ ﻣﻪﺳﻪﻟﻪآﻪ د‪‬ﺘﻪ ﺳﻪر ﻟ‪‬ﺪان و‬ ‫‪٥٠‬‬


‫ﺋﺎزارداﻧﯽ ژن ﻟﻪﻻﯾﻪن ﭘﯿﺎوهوه ﺑﻪ ﭘ‪‬ﯽ آﻪﺳﻪآﺎن‬ ‫هﻪ‪‬ﻮ‪‬ﺴﺘﻤﺎن دهﮔﯚڕێ‪ .‬ﭘﯿﺎوهآﻪ ﻟﻪم ﺣﺎ‪‬ﻪﺗﻪدا ﺋﻪو آﺎرهی‬ ‫ﺧﯚی ﺑﻪ ﺧﻪﺗﺎی ژﻧﻪآﻪی دهزاﻧ‪ .‬زۆرﺟﺎر دهوﺗﺮێ آﻪ ژن‬ ‫دهﺗﻮاﻧ‪ ‬ﺧﯚی ﻟﻪوﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪی ﭘﯿﺎو ﻻﺑﺪات‪ ،‬ﻟﻪ ڕ‪‬ﮕﻪی‬ ‫ﺧﯚﮔﻮﻧﺠﺎﻧﺪﻧﯽ ﻟﻪﮔﻪڵ آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﯽ و ﺋﺎرهزووهآﺎﻧﯽ ﭘﯿﺎو‪،‬‬ ‫ژ‪‬ﺮدهﺳﺘﻪو ﻣﻠﻜﻪﭼﯽ ﭘﯿﺎوﺑ‪‬ﺖ‪ ،‬ﭘﯿﺎوﯾﺶ ﻟﻪو ڕووهوه هﻪﺳﺖ‬ ‫ﺑﻪ ﻧ‪‬ﺮاﯾﻪﺗﯽ ﺧﯚی ﺑﻜﺎت‪ ،‬ﺋﻪو آﺎت ﭘﯿﺎو ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﯽ ﺑﻪﻧﻮاﻧﺪﻧﯽ‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﻧﯿﯿﻪ‪ .‬ﮔﻪر ژن ﺑﻪ ﭘ‪‬ﭽﻪواﻧﻪی ﺋﻪوه هﻪ‪‬ﺴﻮآﻪوت‬ ‫ﺑﻜﺎت ﺋﻪوا ﺧﯚی ڕووﺑﻪڕووی ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی دهآﺎﺗﻪوه‪ .‬ﮔﻪر‬ ‫ﺑ‪‬ﺖ و هﻪردوو ﻻ ﺑﮕﻪﻧﻪ ﺋﻪم ﻗﻪﻧﺎﻋﻪﺗﻪ‪ ،‬ﺋﻪوا ﺑﻪﺷ‪‬ﻮهﯾﻪﮐﯽ‬ ‫ﻧﺎڕاﺳﺘﻪوﺧﯚ ﺷﻪرﻋﯿﻪت ﺑﻪو ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ دهدهن‪ .‬ﺋﻪو‬ ‫ژﻧﺎﻧﻪش ﮐﻪ ﻟﻪﺳﻪر ﺋﻪم ڕاوﺑﯚﭼﻮوﻧﻪی ﺧﯚﯾﺎن دهﻣ‪‬ﻨﻨﻪوه‬ ‫آﻪﺳﺎﻧ‪‬ﻜﯽ ﺗ‪‬ﻜﺸﻜﺎوﯾﺎن ﻟ‪‬ﺪهردهﭼ‪ ‬و زۆرﯾﺸﯿﺎن ﺑﻪﻧﺎوی‬ ‫ڕاﮔﺮﺗﻨﯽ ﺧ‪‬ﺰان و هﯿﻮای ﮔﯚڕاﻧﯽ ﭘﯿﺎو ﭼﺎو ﻟﻪو زو‪‬ﻤﻪ‬ ‫دهﭘﯚﺷﻦ و ﺑﻪو ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪ ﺳﻪردهﻧ‪‬ﻨﻪوه‪ ،‬هﻪر ﺧﯚﯾﺎن‬ ‫هﻪو‪‬ﺪهدهن ﺧﻪﺗﺎی ﺧﯚﯾﺎن ﺑﮕﺮن ﻟﻪوهی آﻪ ﻣ‪‬ﺮدهآﺎﻧﯿﺎن‬ ‫ﻟ‪‬ﯿﺎن دهدهن‪ .‬ﺋﻪﻣﻪش ژن دهﺧﺰ‪‬ﻨ‪‬ﺘﻪ ﮔﯚﺷﻪﯾﻪآﯽ داﺧﺮاو و‬ ‫آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﯿﯿﻪآﯽ ﻣﻠﻜﻪچ و زهﻋﯿﻔﯿﺎن دهﺑ‪‬ﺖ‪ .‬ﺋﻪم ﺧﺎﺳﯿﻪﺗﻪ‬ ‫ﮔﻪﻧﺪه‪‬ﻪ وهك وهراﺳﻪﺗ‪‬ﻚ ﺑﯚ ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﺎﻧﯿﺎن ﺟ‪‬ﺪهه‪‬ﻦ‪ .‬ﺋﻪو‬ ‫ژﻧﺎﻧﻪش ﮐﻪ ﺋﻪم ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪﯾﺎن ﻗﻪﺑﻮوڵ ﻧﯿﯿﻪ ﭘﻪﻧﺎ دهﺑﻪﻧﻪ‬ ‫ﺑﻪر ﺋﻪو ﭼﺎرهﺳﻪراﻧﻪی آﻪ ﻟﻪ آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎآﺎﻧﯿﺎﻧﺪا ﺑﯚﯾﺎن‬ ‫ڕهﺧﺴ‪‬ﻨﺮاوه‪.‬‬ ‫‪٥١‬‬


‫ژن ﻟﻪ ﺗﻪﻣﻪﻧﻪ ﺟﯿﺎوازهآﺎﻧﺪا ڕووﺑﻪڕووی ﺗﻮﻧﺪو ﺗﯿﮋی‬ ‫دهﺑﻨﻪوه‪ ،‬ﺑﻪ ﭘ‪‬ﯽ ﺋﻪو ﻟ‪‬ﻜﯚ‪‬ﯿﻨﻪواﻧﻪی آﻪ ﻟﻪ و‪‬ﺗﻪ‬ ‫ﺟﯿﺎوازهآﺎﻧﺪا آﺮاوه ژن ﻟﻪ ﭘ‪‬ﻨﺞ ﺳﺎ‪‬ﯽ ﯾﻪآﻪﻣﯽ ژن و‬ ‫ﻣ‪‬ﺮداﯾﻪﺗﯿﺪا زﯾﺎﺗﺮ ڕووﺑﻪڕووی ﭼﻪوﺳﺎﻧﺪﻧﻪوه دهﺑ‪‬ﺖ‪،‬‬ ‫ﺳﻪرﺟﻪﻣﯽ ﻧﺎوهﻧﺪی ﺗﻪﻣﻪن‪ ،‬ﺗﻪﻣﻪﻧﯽ ﺳﯽ ﺳﺎ‪‬ﯿﯿﻪ‪ ،‬ڕ‪‬ﮋهی‬ ‫ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪی آﻪ ڕووﺑﻪڕووی ﭼﻪوﺳﺎﻧﺪﻧﻪوه ﺑﻮوﻧﻪﺗﻪوه ﺗﺎ‬ ‫ﺗﻪﻣﻪﻧﯽ ﺳﯽ ﺳﺎ‪‬ﯽ‪ ،‬دوو ﺋﻪوهﻧﺪهی ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪن آﻪ ﺗﻪﻣﻪﻧﯿﺎن‬ ‫ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮان ﺳﯽ ﺗﺎ ﭘﻪﻧﺠﺎ ﺳﺎ‪‬ﯿﯿﻪ‪ .‬ﺑﻪﭘ‪‬ﯽ ﺋﻪو ﻟ‪‬ﮑﯚ‪‬ﯿﻨﻪواﻧﻪی‬ ‫ﮐﻪﮐﺮاون ﺋﻪوه دهردهﺧﻪن ﮐﻪ ﻟ‪‬ﺪان و ﺋﺎزارداﻧﯽ ژن زﯾﺎﺗﺮ‬ ‫ﻟﻪ ﺋ‪‬ﻮاران و ڕۆژاﻧﯽ ﺷﻪﻣﻤﺎن و ﯾﻪآﺸﻪﻣﻤﺎن ﻟﻪ ﻣﻪﺗﺒﻪخ و‬ ‫ژووری ﻧﻮوﺳﺘﻦ ﺋﻪﻧﺠﺎﻣﺪهدرێ‪ .‬دﯾﺎره ﺋﻪﻣﻪش ﻟﻪﺑﻪرﺋﻪوهی‬ ‫ﻟﻪ ﺋﻪوروﭘﺎو ﺋﻪﻣﻪرﯾﻜﺎ ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﯽ ﺧ‪‬ﺰان زﯾﺎﺗﺮ ﺋﻪو آﺎﺗﺎﻧﻪ‬ ‫ﺑﻮاری ﯾﻪآﺘﺮﺑﯿﻨﯿﻦ و ﭘ‪‬ﻜﻪوه ژﯾﺎﻧﯿﺎن هﻪﯾﻪ‪ .‬ﺑﯚﯾﻪ زﯾﺎﺗﺮ ﺋﻪو‬ ‫آﺎﺗﺎﻧﻪﺷﻦ آﻪ ﺧ‪‬ﺰان آﯚدهﺑ‪‬ﺘﻪوه‪ ،‬زۆر ﺟﺎرﯾﺶ ﭘﯿﺎوان‬ ‫ﺋﯿﻮاران دهﺧﯚﻧﻪوهو ﺳﻪرﺧﯚش دهﺑﻦ و ﺑﻪﺳﻪر‬ ‫هﻪ‪‬ﺴﻮﮐﻪوﺗﯿﺎن ﮐﯚﻧﺘﺮۆڵ ون دهﮐﻪن و ﻟﻪﮐﺎﺗﯽ ﺗﻮوڕهﯾﯿﺪا‬ ‫دهﺳﺖ ﻟﻪ ژﻧﻪﮐﺎﻧﯿﺎن دهوهﺷﯿ‪‬ﻦ‪.‬‬ ‫ﻟ‪‬ﺪان داﻧﻪﻧﺮێ و‬ ‫ﺑﯚ‬ ‫ﮔﻪر ﺑ‪‬ﺖ و ﺳﻨﻮور‪‬ﮏ‬ ‫دهﺳﺘﺪر‪‬ﮋﯾﮑﺮدﻧﻪ ﺳﻪر ژﻧﻪﮐﺎن ﺑﻪردهوام ﺑ‪‬ﺖ ﺋﻪوا ﻟﻪواﻧﻪﯾﻪ‬ ‫ﻟﻪدهرهوهی ﻣﺎ‪‬ﻪوهش و ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺶ ﭼﺎوی ﺧﻪ‪‬ﻜﯽ ﺗﺮدا ﭘﯿﺎو‬ ‫‪٥٢‬‬


‫ﺋﻪو آﺎرهﺑﻜﺎت‪ .‬ﻟﻪو ﺧ‪‬ﺰاﻧﺎﻧﻪﺷﺪا آﻪ ﻣﻨﺪا‪‬ﯿﺎن هﻪﯾﻪ‪ ،‬زۆرﺑﻪی‬ ‫ﺣﺎ‪‬ﻪﺗﻪآﺎن ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺶ ﭼﺎوی ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﺪا ڕوودهدات‪.‬‬ ‫ﻟ‪‬ﻜﯚ‪‬ﯿﻨﻪوهﯾﻪآﯽ ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﯽ ﺋﻪوه دهردهﺧﺎت آﻪ ﻟﻪﺳﻪرهﺗﺎوه‬ ‫‪ %٥٠‬ﻣﻨﺪا‪‬ن ﺷﺎهﯿﺪی ﺋﻪو ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪن آﻪﻟﻪ ﻣﺎ‪‬ﺪا‬ ‫ڕوودهدات‪ .‬ﮔﻪر ﺋﻪو ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪش ﺑﻪردهوام ﺑ‪‬ﺖ ﺋﻪوا‬ ‫‪ %٧٥‬ﻣﻨﺪا‪‬ن دهﺑﻨﻪ ﺷﺎهﯿﺪ‪ .‬ﺋﻪﻣﻪش ﺋﻪوه دهﮔﻪﯾﻪﻧ‪ ‬ﻟﻪو‬ ‫ﺣﺎ‪‬ﻪﺗﺎﻧﻪدا ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی دهﺑ‪‬ﺘﻪ ﺑﻪﺷ‪‬ﻚ ﻟﻪ ڕهﻓﺘﺎری ﺋﻪو‬ ‫ﭘﯿﺎوهو ه‪‬ﻨﺪهﺷﯽ ﭘ‪ ‬ﮔﺮﻧﮓ ﻧﯿﯿﻪ آﻪ آﻪﺳ‪‬ﻜﯽ ﺗﺮ ﺷﺎهﯿﺪی‬ ‫ﺋﻪو ڕهﻓﺘﺎرهی ﺑﻦ‪ .‬ﺑﻪ ﻻﻣﺎﻧﻪوه ﺳﻪﯾﺮ ﻧﻪﺑ‪‬ﺖ ڕ‪‬ﮋهی ﺋﻪو‬ ‫ژﻧﺎﻧﻪی ﻟﻪﻣﺎوهی ﺳﻜﭙ‪‬ﯾﺪا ﻟ‪‬ﯿﺎن دهدری ‪ %٤٠‬ﺗﺎ ‪%٦٠‬‬ ‫داﺑ‪‬ﺖ و ﻟﻪ هﻪﻧﺪێ ﺣﺎ‪‬ﻪﺗﺪا ژن ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﻪی ﻟﻪﺑﺎردهﭼ‪ ،‬ﯾﺎن‬ ‫ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﻪ ﺑﻪﻣﺮدووﯾﯽ ﻟﻪ داﯾﻚ دهﺑ‪.‬‬ ‫ﭘﯿﺎو زﯾﺎﺗﺮ دهﺳﺖ ﻟﻪ ﺳﻪرو دهﻣﻮﭼﺎو‪ ،‬ﺑﻪﺷﯽ ﺳﻪرهوهی‬ ‫ﻟﻪش‪ ،‬ﺳﻚ دهوهﺷ‪‬ﻨ‪ .‬هﻪﻧﺪێ ﺟﺎر ﺷ‪‬ﻮهی ﻟ‪‬ﺪاﻧﻪآﻪ ﺑﺮﯾﺘﯿﻪ‬ ‫ﻟﻪ ﭘﺎ‪‬ﭙ‪‬ﻮهﻧﺎن و زۆرﺟﺎرﯾﺶ ﺑﻪر دﯾﻮار ﯾﺎن ﻣﯚﺑﯿﻠﯿﺎی‬ ‫ﻣﺎ‪‬ﻪآﻪ دهآﻪو‪‬ﺖ و ﺋﺎزاردهﺧﻮات‪ ،‬ﺋﺎﺳﻪواری ﺋﻪو ﻟ‪‬ﺪاﻧﻪش‬ ‫ﺑﻪ ﺟﻪﺳﺘﻪﯾﻪوه دهﻣ‪‬ﻨ‪‬ﺘﻪوه‪.‬‬ ‫ﺋﻪو ﭘﯿﺎوهی آﻪ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﻓﯿﺰﯾﻜﯽ ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨ‪ ‬ﻟﻪ‬ ‫ﺳﻪرهﺗﺎوه ژن دهﺧﺎﺗﻪ ﺑﻪر ڕهﺧﻨﻪﯾﻪآﯽ ﺗﻮﻧﺪو ﺗﯿﮋ ﺳﻪﺑﺎرهت‬ ‫ﺑﻪ ﺋﯿﺶ وآﺎری ﻧﺎوﻣﺎڵ‪ ،‬ﭘﻪروهردهی ﻣﻨﺪاڵ‪ ،‬ﺋﯿﺸﯽ‬ ‫‪٥٣‬‬


‫دهرهوهی‪ ،‬ﺟﻠﻮﺑﻪرگ و هﻪ‪‬ﺴﻮآﻪوﺗﯽ‪ ،‬ﯾﺎن ﭼﯚﻧﯿﻪﺗﯽ‬ ‫ﻗﺴﻪآﺮدﻧﯽ ﯾﺎن ﺑﻪردهوام ڕهﺧﻨﻪ ﻟﻪآﻪس و آﺎری دهﮔﺮێ و‬ ‫ﺳﻮآﺎﯾﻪﺗﯽ ﭘ‪‬ﺪهآﺎت‪ .‬ﺋﻪﻣﺎﻧﻪ هﻪﻣﻮو وا ﻟﻪ ژن دهآﺎت آﻪ‬ ‫هﻪﺳﺖ ﺑﻪ ﺑ‪ ‬ﻧﺮﺧﯽ و ﮐﻪﻣﯽ ﺧﯚی ﺑﮑﺎت‪ ،‬ﺑﻪﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﯽ‬ ‫هﯚﺷﻤﻪﻧﺪاﻧﻪ دهﯾﻪوێ ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪك ﺑﺠﻮ‪‬ﺘﻪوه آﻪ‬ ‫ﻣ‪‬ﺮدهآﻪی ﻟ‪‬ﯽ ڕازی ﺑ‪‬ﺖ‪.‬‬

‫ﺋﻪو ﺳﺘﺮاﺗﯿﺠﯿﯿﻪی آﻪ ﭘﯿﺎو ﺑﻪآﺎرﯾﺪهه‪‬ﻨ‪ ‬ﭼﯿﯿﻪ؟‬

‫* دوورﺧﺴﺘﻨﻪوهی ژﻧﻪﮐﻪ ﻟﻪ ﺧﻪ‪‬ﻚ و دهرووﺑﻪری‪،‬‬ ‫دروﺳﺘﻜﺮدﻧﯽ ﺑ‪ ‬ﺑ‪‬واﯾﯿﻪك ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮان ژﻧﻪﮐﻪ و‬ ‫دهوروﺑﻪرهآﻪی‪.‬‬ ‫* ﺗﺮﺳﺎﻧﺪﻧﯽ ژﻧﻪآﻪ ﻟﻪ ڕ‪‬ﮕﻪی ﺗﻮوڕهﺑﻮون و دهﻧﮓ‬ ‫ﺑﻪرزآﺮدﻧﻪوه‪ ،‬ﺷﺖ ﺷﻜﺎﻧﺪن‪.‬‬ ‫* هﻪڕهﺷﻪآﺮدن ﻟ‪‬ﯽ‪ ،‬آﻪ ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﻪ دهﺑﺎت‪ ،‬ﯾﺎن هﻪڕهﺷﻪ ﻟﻪ‬ ‫آﻪﺳﻮآﺎری ژﻧﻪآﻪدهآﺎت‪.‬‬ ‫آﺎﺗ‪ ‬ژن ﻟﻪ ڕووی ﺋﺎﺑﻮورﯾﯿﻪوه ﺑﻪ ﭘﯿﺎوهو ﺑﻪﺳﺘﺮاﺑ‪‬ﺘﻪوه‪،‬‬ ‫ﺋﻪوا ﭘﯿﺎو زﯾﺎﺗﺮ دهﺳﻪ‪‬ﺗﯽ ﺑﻪﺳﻪر ژﻧﻪآﻪدا دهﺷﻜ‪ ‬و‬ ‫ﻟﻪواﻧﻪﺷﻪ ﭘ‪‬ﺪاوﯾﺴﺘﯿﯿﻪآﺎﻧﯽ ﺑﯚ ﺑﻪﺟ‪‬ﻨﻪﮔﻪﯾﻪﻧ‪ ‬و ﺋﺎزاری‬ ‫دهرووﻧﯽ ﺑﺪات‪ .‬ژﻧﯿﺶ زﯾﺎﺗﺮ ﺑﻪراﻣﺒﻪر ڕهﻓﺘﺎری ﭘﯿﺎو‬ ‫‪٥٤‬‬


‫هﻪﺳﺖ ﺑﻪﺑ‪ ‬دهﺳﻪ‪‬ﺗﯽ ﺧﯚی دهﮐﺎت‪.‬ﻟﻪآﺎﺗﯽ ﺟﯿﺎﺑﻮوﻧﻪوه‬ ‫ژن و ﭘﯿﺎودا‪ ،‬ﻣﻪﺳﻪﻟﻪآﻪ ﻟﻪ هﻪڕهﺷﻪو ﻟ‪‬ﺪاﻧﺪا ﻧﺎوهﺳﺘ‪،‬‬ ‫ﺑﻪ‪‬ﻜﻮ دهﮔﺎﺗﻪ ڕادهی آﻮﺷﺘﻦ‪.‬‬ ‫زۆرﺑﻪی ﭘﯿﺎوان ﭘﺎش ﺋﻪوهی ﻟﻪ ژﻧﻪآﺎﻧﯿﺎن دهدهن ﭘﺎش‬ ‫ﻣﺎوهﯾﻪك ﭘﻪﺷﯿﻤﺎن دهﺑﻨﻪوهو ژﻧﻪآﺎﻧﯿﺎن ﺋﺎﺷﺖ دهآﻪﻧﻪوه‪،‬‬ ‫هﻪﻧﺪ‪‬ﻜﯿﺎن داوای ﻟ‪‬ﺒﻮردن ﻟﻪ ژﻧﻪآﺎﻧﯿﺎن دهآﻪن‪ ،‬زۆرﯾﺎن‬ ‫آﯚﻣﻪ‪ ‬ﻓﺮﻣ‪‬ﺴﻜﯽ ﺗﯿﻤﺴﺎﺣﯿﺎﻧﻪ دهڕ‪‬ﮋن‪ .‬هﻪﻧﺪ‪‬ﻜﯽ ﺗﺮﯾﺎن وا‬ ‫ﻧﯿﺸﺎن دهدهن آﻪ هﯿﭻ ڕووی ﻧﻪداوه‪ .‬ژﻧﻪآﺎﻧﯿﺎن ﺑﻪ ﮔﻮڵ و‬ ‫دﯾﺎری دهﺧﻪ‪‬ﻪﺗ‪‬ﻨﻦ و وا ﻧﯿﺸﺎن دهدهن آﻪ ﺧﻪﺗﺎی ﺋﻪوان‬ ‫ﻧﻪﺑﻮوه‪ ،‬ﺑﻪ‪‬ﻜﻮ ﺧﻪﺗﺎی ژﻧﻪآﺎﻧﯿﺎن ﺑﻮوه‪ ،‬ﺋﻪم ﭘﺮۆﺳﻪﯾﻪ‬ ‫دووﺑﺎره دهﺑ‪‬ﺘﻪوه‪ ،‬ﺋﯿﺘﺮ ژﻧﻪآﻪ ﻟﻪو ﺑﺎوهڕهدا دهﺑ‪‬ﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺧﻪﺗﺎی ﺧﯚی ﺗ‪‬ﺪاﺑ‪‬ﺖ‪ ،‬ﺋﻪﮔﯿﻨﺎ ﻣ‪‬ﺮدهآﻪی زۆر ﺋﻪوی‬ ‫ﺧﯚﺷﺪهو‪‬ﺖ و ﻣﮫﯿﺮهﺑﺎﻧﻪ‪ .‬ﺋﻪﻣﻪ ﺗﻪواو ﺳﻪر ﻟﻪ ژن ﺋﻪﺷﻮ‪‬ﻨ‪‬‬ ‫ﻟﻪ ڕووی ﺟﻪﺳﺘﻪو ﻧﻪﻓﺴﯿﻪوه ﺑ‪ ‬ه‪‬ﺰ دهﺑ‪‬ﺖ و ﻣ‪‬ﺸﻜﯽ‬ ‫دهﺷﯚر‪‬ﺘﻪوه‪ .‬ﺋﯿﺘﺮ ژن وای ﻟ‪‬ﺪ‪‬ﺖ دﯾﻔﺎع ﻟﻪ هﻪ‪‬ﺴﻮ آﻪوﺗﯽ‬ ‫ﺑﻪﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﯽ ﻟﯚژﯾﻚ ﺑﯿﺮﻧﺎآﺎﺗﻪوهو‬ ‫ﻣ‪‬ﺮدهآﻪی ﺑﻜﺎت‪.‬‬ ‫ﻟﻪڕووی ﻣﻨﺘﺎﻟﯿﺘ‪‬ﺘﻪوه دهﮔﯚڕێ‪ .‬ژﯾﺎﻧ‪‬ﻜﯽ دوو ﻟﻪوﻧﯽ دهژی‪.‬‬ ‫ﻟﻪﻻﯾﻪآﻪوه ﻟﻪ ﻧﺎو ﺧﻮدی ﺧﯚﯾﺎﻧﺪا ﺋﻪم ﺷ‪‬ﻮه ژﯾﺎﻧﻪﯾﺎن ﺑﻪدڵ‬ ‫ﻧﯿﯿﻪو ﻟﻪﻻﯾﻪآﯽ ﺗﺮهوه هﻪر ﺧﯚﯾﺎن هﯚو ﭘﺎآﺎﻧﻪ ﺑﯚ آﺎری‬ ‫ﻣ‪‬ﺮدهآﺎﻧﯿﺎن دهدۆزﻧﻪوه ﺗﻪﻧﯿﺎ ﺑﯚ ﺋﻪوهی ﻗﻪﻧﺎﻋﻪت ﺑﻪ‬ ‫ﺧﯚﯾﺎن ﺑﻜﻪن ﺗﺎ ﻻی ﻣ‪‬ﺮدهآﺎﻧﯿﺎن ﺑﻤ‪‬ﻨﻨﻪوه‪ .‬ﺋﻪﻣﺎﻧﻪ هﻪﻣﻮو‬ ‫ﺧﯚﺷﻪوﯾﺴﺘﯽ ﻟﻪ د‪‬ﯽ ژﻧﻪآﻪدا دهآﻮژێ و ﻟﻪ ڕووی ﺳ‪‬ﻜﺲ‬ ‫‪٥٥‬‬


‫و ﻻﯾﻪﻧﻪ ﻋﺎﺗﯿﻔﯿﻪآﻪ ﺳﺎردو ﺳ‪ ‬دهﺑ‪‬ﺖ‪ ،‬ﺋﻪﻣﻪش ﺟﯚره‬ ‫ﺗﻮوڕهﯾﯽ و ﻧﺎﺑﻪد‪‬ﯿﯿﻪك ﻻی ﭘﯿﺎوهآﻪ دروﺳﺖ دهآﺎت‪.‬‬

‫ﺑﯚ ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪ ﻻی ﻣ‪‬ﺮدهﮐﺎﻧﯿﺎن دهﻣ‪‬ﻨﻨﻪوه؟‬

‫ﻟﻪ آﯚﺗﺎﯾﯽ ﺋﻪم ﭘﺮۆﺳﻪ در‪‬ﮋﺧﺎﯾﻪﻧﻪدا ژن ﻟﻪ ﭘﯿﺎوهآﻪی‬ ‫دهﺗﺮﺳ‪ ،‬ﺋﻪو ﺗﺮﺳﻪش وای ﻟ‪‬ﺪهآﺎت ﺷﺘﻪآﺎن ﺑﻪ ڕووﻧﯽ‬ ‫ﻧﻪﺑﯿﻨ‪.‬‬ ‫ﮔﻪر ﻟﻪ ڕووی ﺋﺎﺑﻮورﯾﯿﻪوه ﺑﻪ ﻣ‪‬ﺮدهآﻪﯾﻪوه ﺑﻪﺳﺘﺮاﺑ‪‬ﺘﻪوه‬ ‫ﺋﻪوا ﻧﺎﭼﺎردهﺑ‪ ‬ﺑ‪‬ﺪهﻧﮓ ﺑ‪‬ﺖ ﻟﻪو ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ‪ ،‬ﺑﻪﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯽ‬ ‫ﮔﻪر آﻪﺳ‪‬ﻚ ﯾﺎن ﻻﯾﻪﻧ‪‬ﮏ ﻧﻪﺑ‪‬ﺖ ﯾﺎرﻣﻪﺗﯽ ﺑﺪات‪ .‬ژﻧﻪآﻪی‬ ‫ﺗﻪواو ﺧﯚی دوورهﭘﻪر‪‬ﺰ ﮔﺮﺗﻮوهو ﻟﻪ آﻪس وآﺎرو‬ ‫هﺎوڕ‪‬ﻜﺎﻧﯽ ﺑﻮوهو ژﻧﻪ هﻪﺳﺖ ﺑﻪﺑ‪‬ﻜﻪﺳﯽ دهآﺎت و وا‬ ‫دهزاﻧ‪ ‬آﻪﺳ‪‬ﻚ ﻧﯿﯿﻪ ﻟﻪ آﺎﺗﯽ ﺟﯿﺎﺑﻮوﻧﻪوه ﻟﻪو ﭘﯿﺎوه‪،‬‬ ‫ﭘﺸﺘﮕﯿﺮی ﺑﮑﺎت و ﯾﺎرﻣﻪﺗﯽ ﺑﺪات‪.‬‬ ‫ﺷﻪرم دهﮐﺎت ﺑﺎﺳﯽ ﺋﻪوه ﺑﮑﺎت آﻪ ﺋﻪو ﻣﺎوهﯾﻪ‬ ‫دوورودر‪‬ﮋه ﻣ‪‬ﺮدهآﻪی ﻟ‪‬ﯿﺪاوهو ﺋﻪزﯾﻪﺗﯽ داوه ﺋﻪوﯾﺶ‬ ‫ﺑ‪‬ﺪهﻧﮓ ﺑﻮوه‪ .‬ﻟﻪ ﭘ‪‬ﻜﯿﺸﺪا ﺑﻪﻻﯾﻪوه زهﺣﻤﻪت دهﺑ‪ ‬ﺑﺎﺳﯽ‬ ‫ﺋﻪو هﻪﻣﻮو ﺷﺘﻪ ﺷﺎراواﻧﻪ ﺑﻜﺎت‪.‬ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪ ﺗﺮﺳﯽ ﺋﻪوهﯾﺎن‬ ‫دهﺑ‪‬ﺖ آﻪ ڕزﮔﺎرﯾﺎن ﻧﺎﺑ‪‬ﺖ ﻟﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪو هﻪر ﺑﻪ دواﯾﺎﻧﻪوهن‬ ‫و ژﯾﺎﻧﯿﺎن ﻟ‪ ‬ﺗﺎڵ دهآﻪن‪.‬‬

‫‪٥٦‬‬


‫ﺋﻪم ﺋﺎﻓﺮهﺗﺎﻧﻪ ﺳﻪرﺟﻪم هﻪﺳﺖ ﺑﻪﺑ‪ ‬دهﺳﻪ‪‬ﺗﯽ ﯾﺎن ﺑ‪‬‬ ‫ﻧﺮﺧﯽ ﺧﯚﯾﺎن دهآﻪن‪ ،‬ﺗﺮس ﺑﺎ‪‬ﯽ ﺑﻪﺳﻪر هﻪﻣﻮو ﺷﺘ‪‬ﻜﺪا‬ ‫آ‪‬ﺸﺎوه ﺋﻪﻣﺠﺎره ﻧﻪك ﻣ‪‬ﺮد آﯚﻧﺘﺮۆ‪‬ﯿﺎن دهآﺎت‪ ،‬ﺑﻪ‪‬ﻜﻮ‬ ‫ﺧﯚﯾﺎن دهآﻪوﻧﻪ ﺑﻪر آﯚﻧﺘﺮۆ‪‬ﯽ ﺧﯚﯾﺎﻧﻪوهو ﺑﻪردهوام ﺑﯿﺮ‬ ‫ﻟﻪوه دهآﻪﻧﻪوه آﻪ ﭼﯚن هﻪ‪‬ﺴﻮآﻪوت ﺑﻜﻪن ﯾﺎن ﭼﯚن‬ ‫ﻗﺴﻪﺑﻜﻪن ﯾﺎن ﭼﯽ ﻟﻪﺑﻪرﺑﻜﻪن ﯾﺎن ﭼﯽ ﻟ‪‬ﺒﻨ‪‬ﻦ ﺑﯚ ﺋﻪوهی‬ ‫ﻣ‪‬ﺮدهآﺎﻧﯿﺎن ﻟ‪‬ﯿﺎن ﺗﻮوڕه ﻧﻪﺑﻦ و ﺳﻪرﺋﻪﻧﺠﺎﻣﯿﺶ ﻟ‪‬ﯿﺎن‬ ‫ﻧﻪدهن‪ .‬ﯾﺎن هﯿﭻ ﻧﻪﺑ‪ ‬ﻟﻪ ﭘ‪‬ﺶ ﭼﺎوی ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﺎﻧﯿﺎن ﻟ‪‬ﯿﺎن‬ ‫ﻧﻪدهن‪.‬‬ ‫ﺋﻪم هﻪﻣﻮو ﺳﻨﻮوراﻧﻪ ﺑ‪ ‬ه‪‬ﺰی و ﺑ‪ ‬دهﺳﻪ‪‬ﺗﯽ ﺧﯚﯾﺎﻧﯿﺎن‬ ‫ﺑﯚ دهردهﺧﺎت‪ ،‬ﺑ‪‬ﺰﯾﺎن ﻟﻪ ﺧﯚﯾﺎن د‪‬ﺘﻪوه‪ ،‬ڕﻗﯿﺎن ﻟﻪ ﺧﯚﯾﺎن‬ ‫دهﺑ‪‬ﺘﻪوه‪ .‬ﻟﻪ هﻪﻧﺪێ ﺣﺎ‪‬ﻪﺗﺪا ﺋﻪم ﺑﺎره ﻧﻪﻓﺴﯿﻪ ﺋﺎﻟﯚزه ژن‬ ‫ﺑﻪرهو ﺑﯿﺮآﺮدﻧﻪوهی ﺧﯚآﻮﺷﺘﻦ دهﺑﺎت و ﺑ‪‬ﯾﺎری ﺋﻪوه‬ ‫دهدهن آﯚﺗﺎﯾﯽ ﺑﻪو ژﯾﺎﻧﻪ ﺑ‪‬ﻨﻦ‪ ،‬ﻟﻪ و‪‬ﺗﺎﻧﯽ ﺋﻪوروﭘﺎو‬ ‫ﺋﻪﻣﻪرﯾﻜﺎ ﺳﻪدان ﺳﻪﻧﺘﻪری ژﻧﺎن هﻪﯾﻪ ﺑﯚ ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﺪاﻧﯽ ﺋﻪم‬ ‫ژﻧﺎﻧﻪ‪ .‬ﻟﻪم ﻗﯚﻧﺎﻏﻪدا ژن دهآﻪو‪‬ﺘﻪ ﺑﺎر‪‬ﻜﯽ ﻧﻪﻓﺴﯽ ﺳﻪﯾﺮهوه‪،‬‬ ‫ﻟﻪﺧﯚی ﺗ‪‬ﻨﺎﮔﺎت ﺑﯚ ﺋﻪم هﻪﻣﻮو ﻣﺎوهﯾﻪ ﺑ‪‬ﺪهﻧﮓ ﺑﻮوه‪ .‬ﭘﺎش‬ ‫ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﯿﻪﮐﯽ زۆر و هﻪﻣﻪﻻﯾﻪن ﺋﻪم ژﻧﺎﻧﻪ ﺑﻪرهو ﺑﺎری‬ ‫ﺧﯚﺋﺎﺳﺎﯾﯿﮑﺮدﻧﻪوه ﺑ‪‬ۆن و ﺑﻪ‪‬م ﺋﻪﻣﻪش ﻣﺎوهﯾﻪآﯽ زۆری‬ ‫دهوێ ﺗﺎ ﺋﻪم ژﻧﻪ هﻪﺳﺖ ﺑﻪوه ﺑﮑﺎت ﮐﻪ دهﺗﻮاﻧ‪ ‬ﺑ‪‬‬ ‫ﮐﯚﻧﺘﺮۆﻟﯽ ﺧﯚی و ﻣ‪‬ﺮدهﮐﻪی ﺑﮋی‪.‬‬ ‫‪٥٧‬‬


‫زۆرﺟﺎر ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪی ﻣﺎوهﯾﻪآﯽ دوورودر‪‬ﮋ ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﻪو‬ ‫ﺟﯚره ﭘﯿﺎواﻧﻪ دهژﯾﻦ‪ ،‬دهﺑﻨﻪ آﻪﺳﺎﻧ‪‬ﻜﯽ ﭘﻪﺳﯿﭫ و هﯿﭻ‬ ‫ﺟﯚره آﺎرداﻧﻪوهﯾﻪآﯿﺎن ﺑﯚ هﻪ‪‬ﺴﻮﮐﻪوﺗﯽ ﭘﯿﺎوهﮐﺎﻧﯿﺎن ﻧﯿﯿﻪ‪،‬‬ ‫ﺑﻪ‪‬م ﻟ‪‬ﻜﯚ‪‬ﻨﻪره ﺳﺎﯾﻜﯚﻟﯚژﯾﯿﻪآﺎن ده‪‬ﻦ‪ ،‬ﺋﻪم ﺟﯚره ژﻧﺎﻧﻪ‬ ‫ﺗﻪواو ﺋﻪآﺘﯿﭭﻦ‪ ،‬ﻟﻪﺑﻪر ﺋﻪوهی دهﺑ‪ ‬هﻪردهم ﺋﺎﮔﺎداری ﺋﻪوه‬ ‫ﺑﻦ ﻣ‪‬ﺮدهآﺎﻧﯿﺎن ﺗﻮوڕه ﻧﻪآﻪن ﻟﻪ ڕ‪‬ﮕﻪی هﻪ‪‬ﺴﻮآﻪوت و‬ ‫ﻗﺴﻪآﺮدﻧﯿﺎﻧﻪوه‪،‬ﺗﺎ ﻧﻪﮔﺎﺗﻪ ﻣﻪﺳﻪﻟﻪی ﻟ‪‬ﺪان‪ .‬ﻟﻪهﻪﻣﺎن آﺎﺗﺪا‬ ‫ﺗﻮاﻧﺎو ه‪‬ﺰ‪‬ﻜﯽ زۆر ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨﻦ ﺗﺎ ﺋﺎﮔﺎداری ﻣﺎڵ و‬ ‫ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﺎن ﺑﺒﻦ و ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﯽ ﺋﺎﺳﺎﯾﯽ ژﯾﺎﻧﯽ ﺧ‪‬ﺰاﻧﻪآﻪ‬ ‫ﺑﻪڕ‪‬ﻮه ﺑﭽ‪‬ﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت هﻪﻧﺪێ ﻟﻪو ژﻧﺎﻧﻪش ﻣﯚﺑﯿﻠﯿﺎﺗﯽ ﻣﺎ‪‬ﻪآﻪﯾﺎن ﺑﻪ‬ ‫ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﯽ وا دادهﻧ‪‬ﻦ آﻪ ﺋﻪﮔﻪر ﻣ‪‬ﺮدهآﻪﯾﺎن هﻪو‪‬ﯽ‬ ‫ﻟ‪‬ﺪاﻧﯿﺎن ﺑﺪهن ﺑﻪﺳﻪر ﺷﺘ‪‬ﻜﺪا ﻧﻪآﻪون ﯾﺎن ﺑﺘﻮاﻧﻦ زوو‬ ‫ڕاﺑﻜﻪن‪ ،‬هﻪﻧﺪ‪‬ﻜﯿﺎن آﻠﯿﻠﯽ ﻣﺎڵ و آﺎرﺗﻪ ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯿﯿﻪآﺎﻧﯽ ﺧﯚﯾﺎن‬ ‫ﻟﻪ ﺷﻮ‪‬ﻨ‪‬ﻜﺪا دادهﻧ‪‬ﻦ آﻪ ﻟﻪ آﺎﺗﯽ ڕاآﺮدن ﻟﻪ ﻣﺎڵ‪ ،‬ﺑﺘﻮاﻧﻦ‬ ‫ﺑﻪﺋﺎﺳﺎﻧﯽ ﺑﻪر دهﺳﺘﯿﺎن ﺑﻜﻪوێ‪.‬‬

‫آﺎم ژن زﯾﺎﺗﺮ ڕووﺑﻪڕووی ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی دهﺑ‪‬ﺘﻪوه؟‬

‫* ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪی آﻪ ﺧﻮ‪‬ﻨﺪﻧﯽ ﺳﻪرهﺗﺎﯾﯿﺎن ﺗﻪواو ﻧﻪآﺮدووه‪،‬‬ ‫ﯾﺎن ﺧﯚ‪‬ﻨﺪﻧﯽ ﺑﻪرزﯾﺎن ﺗﻪواوآﺮدووه‪.‬‬

‫‪٥٨‬‬


‫*ژﻧﯽ ﺧ‪‬ﺰاﻧﯽ آﺮ‪‬ﻜﺎرو هﻪژار‪ .‬ژﻧﯽ ﻧﯿﺸﺘﻪﺟ‪‬ﯽ ﺷﺎر زﯾﺎﺗﺮ‬ ‫ﻟﻪ ژﻧﯽ ﻻدێ؟‬ ‫* ﻟﻪ ڕووی ﺋﺎﺑﻮورﯾﯿﻪوه ﺑﻪ ﭘﯿﺎوهو ﺑﻪﺳﺘﺮاوهﺗﻪوه‪ ،‬ﯾﺎن‬ ‫ژﻧﯽ ﻣﺎ‪‬ﻪوهﯾﻪ‪.‬‬ ‫* ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪی ﻟﻪ ﺳﻪردهﻣﯽ ﻣﻨﺪا‪‬ﺘﯿﺪا ﻟﻪﻻﯾﻪن داﯾﻚ ﯾﺎن‬ ‫ﺑﺎوك ﻟ‪‬ﯿﺎن دراوه ﯾﺎن ﻟﻪ ﺋﺎﻣﺎدهﺑﻮوﻧﯽ‪ .‬ﺋﻪواﻧﺪا ﻟﻪ داﯾﻜﯿﺎن‬ ‫دراوه و داﯾﻜﯿﺎن ﺋﻪو ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪی ﻗﺒﻮوڵ ﺑﻮوه‪.‬‬ ‫* ﺋﻪواﻧﻪی ﺑ‪‬واﯾﺎن ﺑﻪ ﺧﯚﯾﺎن ﻧﯿﯿﻪ‪.‬‬ ‫* ژن و ﭘﯿﺎو ﺳﻪر ﺑﻪ دوو آﻮﻟﺘﻮوری ﺟﯿﺎواز ﺑﻦ‪.‬‬ ‫* وا دهزاﻧﻦ آﻪ ﺋﺎﺳﺎﯾﯿﻪ ﻣ‪‬ﺮدهآﺎﻧﯿﺎن ﻟ‪‬ﯿﺎن ﺑﺪات‪.‬‬

‫‪٥٩‬‬


‫ﻣﻨﺪاڵ و ﺗﻮﻧﺪو ﺗﯿﮋی ﻟﻪ ﺧ‪‬ﺰاﻧﺪا‬ ‫ﺗﻮﻧﺪو ﺗﯿﮋی ﻟﻪ ﺧ‪‬ﺰاﻧﺪا ﺑﯚﺗﻪ دﯾﺎردهﯾﻪآﯽ آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯽ و ﻟﻪ‬ ‫هﻪﻣﻮو آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎآﺎﻧﺪا و ﻟﻪ ﺳﺎﯾﻪی ﺳﯿﺴﺘﻪﻣﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ و‬ ‫ﺋﺎﺑﻮوری ﺟﯿﺎوازدا ﭘﯿﺎدهدهآﺮێ‪ .‬ﻓﯚرم و ﻧﺎوهڕۆك و‬ ‫ﭘﺎﻧﺘﺎﯾﯽ ﺋﻪم ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪش ﺑﻪﭘ‪‬ﯽ ﺟﯚری ﺳﯿﺴﺘﻪﻣﻪآﻪ‬ ‫دهﮔﯚڕێ‪ .‬دﯾﺎره ﻟﻪهﻪﻧﺪێ ﻟﻪو آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎﯾﺎﻧﻪدا ﯾﺎﺳﺎو ڕ‪‬ﺴﺎ‬ ‫هﻪن ﺑﯚ ﺳﻨﻮورداﻧﺎن ﯾﺎن ﭼﺎرهﺳﻪرآﺮدﻧﯽ ﺋﻪو دﯾﺎردهﯾﻪ و‬ ‫ﻟﻪڕووی ﭘﺮاآﺘﯿﻜﯿﻪوه آﯚﻣﯿﺘﻪو ڕ‪‬ﻜﺨﺮاوی ﺟﯿﺎواز هﻪن ﺑﯚ‬ ‫داﻧﺎﻧﯽ ﭘﻼن و دﯾﺎرﯾﻜﺮدﻧﯽ ﺷ‪‬ﻮازی آﺎرآﺮدن ﺑﻪ ﻣﻪﺑﻪﺳﺘﯽ‬ ‫آﻪﻣﻜﺮدﻧﻪوه و ﺗﻪﺳﻚ آﺮدﻧﻪوهی ﺋﻪو ﺑﻮاراﻧﻪی‬ ‫‪٦٠‬‬


‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﺗ‪‬ﺪا ﭘﯿﺎده دهآﺮێ‪ .‬ﯾﻪآ‪ ‬ﻟﻪو ﺑﺎﺑﻪﺗﻪ ﮔﺮﻧﮕﺎﻧﻪی‬ ‫ﺳﻪرﻧﺠﯽ ﺋﻪو ڕ‪‬ﻜﺨﺮاواﻧﻪی ڕاآ‪‬ﺸﺎوه ﻣﻨﺪا‪‬ﻪ‪ .‬ﻣﻨﺪاڵ ﺑﻪﺑ‪‬‬ ‫ﺑ‪‬ﯾﺎر و ﺋﺎرهزووی ﺧﯚی ﻟﻪو ﺧ‪‬ﺰاﻧﺎﻧﻪدا دهژی آﻪ‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﺗ‪‬ﺪا ﭘﯿﺎدهدهآﺮێ‪ ،‬ﻟﻪهﻪﻣﺎن آﺎﺗﺪا دهﺳﻪ‪‬ت و‬ ‫ﺗﻮاﻧﺎی ﭼﺎرهﺳﻪرآﺮدﻧﯽ ﺋﻪم ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺧ‪‬ﺰاﻧﯿﯿﻪﺷﯽ ﻧﯿﯿﻪ‪ .‬هﻪر‬ ‫ﺑﯚﯾﻪ ﻣﻨﺪاڵ دهﺑ‪‬ﺘﻪ ﻗﻮرﺑﺎﻧﯽ ﻣﻠﻤﻼﻧ‪ ‬و ﻧﺎآﯚآﯽ ﻧ‪‬ﻮان‬ ‫ﮔﻪورهآﺎن‪ ،‬هﻪروهك ﭼﯚن ﻟﻪ ﺷﻪڕدا آﻪﺳﺎﻧﯽ ﺳﯿﭭﯿﻞ و‬ ‫ﺑ‪‬ﮕﻮﻧﺎه دهﺑﻨﻪﻗﻮرﺑﺎﻧﯽ ﻣﻠﻤﻼﻧ‪‬ﯿﻪك آﻪ ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪی ﺑﻪ‬ ‫ﺑﻪرژهوهﻧﺪی آﻪﺳﺎﻧﯽ ﺷﻪڕهﻪ‪‬ﮕﯿﺮﺳ‪‬ﻨﻪرهوه هﻪﯾﻪ‪.‬‬ ‫ﺗﻮﻧﺪو ﺗﯿﮋی ﻟﻪ ﭼﻮارﭼ‪‬ﻮهی ﺧ‪‬ﺰاﻧﺪا وﻟﻪﻧﺎو ﻣﺎ‪‬ﺪا‬ ‫زۆرﺑﻪی ﺣﺎ‪‬ﻪﺗﯽ ﻟ‪‬ﺪان و ﺷﻪڕ و‬ ‫ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨﺮێ‪،‬‬ ‫دهﻣﻪﻗﺎ‪‬ﻪی ﻧ‪‬ﻮان داﯾﻚ و ﺑﺎوك ﻟﻪﺑﻪردهم ﻣﻨﺪا‪‬ﯽ ﺗﻪﻣﻪن‬ ‫ﺟﯿﺎوازدا ﺋﻪﻧﺠﺎﻣﺪهدرێ‪ ،‬ﻟ‪‬ﺮهدا ﭘﺮﺳﯿﺎر‪‬ﻚ ڕووﺑﻪڕووی‬ ‫هﻪﻣﻮوﻣﺎن دهﺑ‪‬ﺘﻪوه و ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﯽ ﺑﻪ هﻪ‪‬ﻮ‪‬ﺴﺘﻪآﺮدن و‬ ‫ﺷﯿﻜﺮدﻧﻪوه هﻪﯾﻪ‪ ،‬ﺋﻪوﯾﺶ ﺋﻪوهﯾﻪ ﺋﺎﺧﯚ ﺋﻪو ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻪی‬ ‫ﺷﺎهﯿﺪی ﺋﻪم زهﺑﺮو زهﻧﮕﻪن هﻪ‪‬ﻮ‪‬ﺴﺘﯿﺎن ﺑﻪراﻣﺒﻪر داﯾﻚ و‬ ‫ﺑﺎوآﯿﺎن ﭼﯿﯿﻪ‪ ،‬ﯾﺎن ﺋﺎﯾﺎ هﻪزﻣﯽ ﺋﻪم دﯾﺎردهﯾﻪ دهآﻪن؟ ﯾﺎن‬ ‫چ ﺟﯚره آﺎرداﻧﻪوهﯾﻪآﯿﺎن هﻪﯾﻪو ﺑﻪ چ ﺟﯚرێ آﺎردهآﺎﺗﻪ‬ ‫ﺳﻪر ﺑﻨﯿﺎﺗﯽ آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﯿﺎن؟‪ .‬ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﻪوهی زۆر ﻟﻪ داﯾﻚ و‬ ‫ﺑﺎوآﺎن ﻟﻪو ﺑﺎوهڕهدان ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﺎﻧﯿﺎن ه‪‬ﻨﺪه ﺋﺎﮔﺎداری ﺋﻪو‬ ‫ڕووداواﻧﻪ ﻧﯿﻦ ﯾﺎن ﻟﻪو ﺷﻪڕ و هﻪراﯾﻪ ﻧﺎﮔﻪن‪ .‬ﻟﻪ آﺎﺗ‪‬ﻜﺪا‬ ‫‪٦١‬‬


‫ﺗﻮ‪‬ﮋﯾﻨﻪوهآﺎن ﺋﻪوهﯾﺎن ﺳﻪﻟﻤﺎﻧﺪ‪ ،‬ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﻧ‪‬ﻮان داﯾﻚ و‬ ‫ﺑﺎوك آﺎر ﻟﻪو ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻪش دهآﺎت ﮐﻪ ﻟﻪ ﺳﻜﯽ داﯾﻜﯿﺎﻧﺪان‪،‬‬ ‫ﻟﻪ ﺋﻪﻧﺠﺎﻣﯽ ﺑﻪآﺎره‪‬ﻨﺎﻧﯽ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﺑﻪراﻣﺒﻪر ژﻧﯽ ﺳﻜﭙ‪‬‬ ‫زۆر ﻟﻪو آﯚرﭘﺎﻧﻪ ﻟﻪﺑﺎردهﭼﻦ ﯾﺎن ﺑﻪ ﻣﺮدووﯾﯽ ﻟﻪداﯾﻚ‬ ‫دهﺑﻦ‪ .‬ﺋﻪو آﯚرﭘﺎﻧﻪش ﮐﻪ ﻟﻪ ﺧﻮار ﯾﻪك ﺳﺎ‪‬ﻪوهن‪ ،‬هﻪﺳﺘﯽ‬ ‫ﭘ‪‬ﺪهآﻪن و ﻟﻪ ڕ‪‬ﮕﺎی ﮔﺮﯾﺎﻧﯽ ﻧﺎﺋﺎﺳﺎﯾﯽ ﯾﺎن ﻧﻪﺧﻪوﺗﻦ و آﻪم‬ ‫ﺧﯚراآﯽ ﺋﻪو ﺑ‪‬ﺰارﯾﯿﻪ دهردهﺑ‪‬ن‪ .‬ﺋﻪو ﻟ‪‬ﺘﻮ‪‬ﮋهرهواﻧﻪی ﻟﻪ‬ ‫ﺳﻪﻧﺘﻪری ژﻧﺎن آﺎرﯾﺎن آﺮدووه ﺳﻪرﻧﺠﯽ ﺑﺎری دهرووﻧﯽ‬ ‫ﻧﺎﺋﺎﺳﺎﯾﯽ ﺋﻪو ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻪﯾﺎن داوه آﻪ ﻟﻪﮔﻪڵ داﯾﻜﯿﺎﻧﺪا ڕوو‬ ‫دهآﻪﻧﻪ ﺳﻪﻧﺘﻪری ژﻧﺎن‪ .‬ﻟﻪ ﻟ‪‬ﻜﯚ‪‬ﯿﻨﻪوهآﺎﻧﯿﺎﻧﺪا ﺑﻪ وردی و‬ ‫ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﯽ ﻣﻪﯾﺪاﻧﯽ‪ ،‬ﺑﺎری دهرووﻧﯽ ﻣﻨﺪا‪‬آﺎﻧﯿﺎن‬ ‫ﺷﯿﻜﺮدۆﺗﻪوه‪ .‬ﺑﻪﭘ‪‬ﯽ ﻟ‪‬ﻜﯚ‪‬ﯿﻨﻪوهﯾﻪآﯽ "ﺋ‪‬ﻠﺴ‪ ‬آﺮﯾﺴﺘﯿﻨﺴ‪‬ﻦ"‬ ‫ﻟﻪ ‪ %٨٥‬ﺋﻪو‪ ٣٩٤‬ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻪی ﻟﻪﮔﻪڵ داﯾﻜﯿﺎﻧﺪا ڕووﯾﺎﻧﻜﺮدﺑﻮو‬ ‫ﺳﻪﻧﺘﻪر‪‬ﻜﯽ ژﻧﺎن ﻟﻪ داﻧﯿﻤﺎرك ﺷﺎهﯿﺪی ڕاﺳﺘﻪوﺧﯚی ﺋﻪو‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ ﺑﻮون‪ ،‬ﺑﻪﺷ‪‬ﻜﯽ ﺋﻪو ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻪ ﻟﻪ ﻧﺰﯾﻜﯽ ﺋﻪو‬ ‫ﺷﻮ‪‬ﻨﻪ ﺑﻮون آﻪ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﺗ‪‬ﺪا ﺑﻪآﺎره‪‬ﻨﺮاوه‪ ،‬ﯾﺎن ﮔﻮ‪‬ﯿﺎن‬ ‫ﻟﻪ دهﻧﮕﻪدهﻧﮓ و هﺎواری داﯾﻚ و ﺑﺎوآﯿﺎن ﺑﻮوه ‪ .‬ﺗﻪﻧﯿﺎ‬ ‫ﻟﻪ‪ %٢‬ﺋﻪو ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻪ ﺋﻪو ڕووداوهﯾﺎن ﻧﻪﺑﯿﻨﯿﻮوه‪ .‬ﺑﻪ ﭘ‪‬ﯽ‬ ‫ڕاﭘﯚرﺗ‪‬ﻜﯽ ﺧﺎﭼﯽ ﻣﻨﺪا‪‬ن ﻟﻪ ﺳﻮ‪‬ﺪ ﺳﺎ‪‬ﻧﻪ ‪١٠٠٠٠٠‬ـ‬ ‫‪ ٢٠٠٠٠٠‬ﻣﻨﺪاڵ ﺷﺎهﯿﺪی ﺋﻪو ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪن آﻪ ﻟﻪ‬ ‫ﭼﻮارﭼ‪‬ﻮهی ﺧ‪‬ﺰاﻧﺪا ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨﺮێ‪.‬‬

‫‪٦٢‬‬


‫دﯾﺎره ﻣﻨﺪا‪‬ن هﻪ‪‬ﻮ‪‬ﺴﺘﯽ ﺟﯿﺎوازﯾﺎن هﻪﯾﻪ ﺑﻪراﻣﺒﻪر ﺋﻪو‬ ‫زهﺑﺮوزهﻧﮕﻪی ﻟﻪﭘ‪‬ﺶ ﭼﺎوﯾﺎن ﺋﻪﻧﺠﺎم دهدهێ ‪" .‬ﻣﺎرﮔﻪر‪‬ﺘﺎ‬ ‫هﻮدﯾﻦ" ﻟﻪو ﺑ‪‬واﯾﻪ داﯾﻪ ﻣﻨﺪا‪‬ن ﺑﻪﺑ‪ ‬وﯾﺴﺘﯽ ﺧﯚﯾﺎن‬ ‫دهﺧﺮ‪‬ﻨﻪ ژﯾﻨﮕﻪﯾﻪآﯽ زهﺑﺮﺋﺎﻣ‪‬ﺰو ﻧﺎﭼﺎرآﺮاون ﺋﺎﻣﺎدهی‬ ‫ڕووداو‪‬ﻜﯽ ﻟﻪم ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪ ﺑﺒﻦ‪ .‬ﻣﻨﺪا‪‬ن ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﯽ‬ ‫ﺋﻪآﺘﯿﭫ دهﯾﺎﻧﻪوێ آﺎر ﻟﻪو ژﯾﻨﮕﻪﯾﻪ ﺑﻜﻪن و ﺳﻨﻮوری ﺑﯚ‬ ‫داﺑﻨ‪‬ﻦ‪" .‬ﻣﺎرﮔﻪر‪‬ﺘﺎ" هﻪ‪‬ﻮ‪‬ﺴﺘﯽ ﺋﻪم ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻪی آﺮدووه ﺑﻪ‬ ‫ﭼﻪﻧﺪ ﮔﺮووﭘﻪوه‪ ،‬ﮔﺮووﭘ‪‬ﻚ ﻟﻪو ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻪ دهﯾﺎﻧﻪوێ ﺋﻪو‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ ﺑﻮهﺳﺘ‪‬ﻨﻦ ﻟﻪڕ‪‬ﮕﻪی ﮔﺮﺗﻨﯽ ﺑﺎوآﯿﺎن ﯾﺎن‬ ‫دهآﻪوﻧﻪ ﻧ‪‬ﻮان هﻪردووآﯿﺎﻧﻪوه‪ ،‬ﯾﺎن هﻪﻣﻜﺎت هﺎواردهآﻪن‬ ‫و دهﻗﯿﮋ‪‬ﻨﻦ و دهﺳﺖ دهآﻪن ﺑﻪ ﮔﺮﯾﺎن‪ .‬ﺋﺎ ﻟﻪم ﺣﺎ‪‬ﻪﺗﻪدا‬ ‫ﻟﻪواﻧﻪﯾﻪ ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﯿﺶ ﺑﻪﺷﯽ ﺧﯚﯾﺎن ﺷﻪق و ﺷﻪﭘﺎزﻟﻪﯾﺎن‬ ‫ﺑﻪرآﻪو‪‬ﺖ‪ .‬هﻪﻧﺪ‪‬ﻜﯽ ﺗﺮﯾﺎن ﺳﻪﯾﺮآﻪر‪‬ﻜﯽ ﭘﻪﺳﯿﭫ دهﺑﻦ‪،‬‬ ‫هﻪو‪‬ﺪهدهن ﺧﯚﯾﺎن ﺑﺸﺎرﻧﻪوه و ﺧﯚﯾﺎن ﮔ‪ ‬ﺑﻜﻪن‪،‬‬ ‫هﻪروهك هﯿﭻ ﻧﻪﺑﯿﻨﻦ‪ .‬ﺋﻪﻣﻪش ﻧﻪك ﻟﻪﺑﻪر ﺋﻪوهی ﺋﻪم‬ ‫ڕووداوه ﺑﻪ ﺷﺘ‪‬ﻜﯽ ﺋﺎﺳﺎﯾﯽ دادهﻧ‪‬ﻦ‪ ،‬ﺑﻪ‪‬ﻜﻮ ﺧﯚﯾﺎن ﺑﻪﺑ‪‬‬ ‫دهﺳﻪ‪‬ت دهﺑﯿﻨﻨﻪوه ﺑﻪراﻣﺒﻪر ه‪‬ﺰو ﺗﻮاﻧﺎی ﺑﺎوآﯿﺎن و‬ ‫ﭼﺎرهﺳﻪرآﺮدﻧﯽ ﮔﺮﻓﺘﯽ ﻧ‪‬ﻮان ﮔﻪورهآﺎن‪ .‬ﻟﻪهﻪﻣﺎن آﺎﺗﺪا‬ ‫ﮔﺮووﭘ‪‬ﻜﯽ ﺗﺮی ﻣﻨﺪا‪‬ن زۆر ﺑﻪ ﺟﯿﺪی ﺑﯿﺮ ﻟﻪو هﻪڕهﺷﺎﻧﻪ‬ ‫دهآﻪﻧﻪوه آﻪ ﺑﺎوآﯿﺎن ﻟﻪ داﯾﻜﯿﺎﻧﯽ دهآﺎت‪ ،‬ﻣﯚﺗﻪآﻪی ﺗﺮس‬ ‫و ﻧﯿﮕﻪراﻧﯿﺎن ﻻ دروﺳﺖ دهآﺎت‪ .‬ﻟﻪو آﺎﺗﺎﻧﻪی ﭘﯿﺎو ﭘﻪﻧﺎ‬ ‫دهﺑﺎﺗﻪ ﺑﻪر ﺷﻜﺎﻧﺪﻧﯽ ﺋﻪو ﺷﺘﺎﻧﻪی ﻟﻪﺑﻪردهﺳﺘﯿﺪاﯾﻪ ﯾﺎن‬ ‫‪٦٣‬‬


‫هﻪ‪‬ﺪاﻧﯽ ﻣﯚﺑ‪‬ﻠﯿﺎی ﻣﺎ‪‬ﻪآﻪ‪ ،‬ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﻪوهی ﻟﻪڕووی‬ ‫ﻓﯿﺰﯾﮑﯿﯿﻪوه ﻣﻨﺪاڵ ڕووﺑﻪڕوی ﺋﺎزار ﻧﺎﺑ‪‬ﺘﻪوه‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﺋﻪﻣﻪ‬ ‫ﺗﺮﺳ‪‬ﻜﯽ ﮔﻪوره ﻻی ﻣﻨﺪاڵ دروﺳﺖ دهآﺎت و ﺑﻪردهوام‬ ‫ﻟﻪﮔﻪ‪‬ﯿﺪا دهژی ‪ ،‬ﺋﻪﻣﻪش ﺧﯚی ﻟﻪ ﺧﯚﯾﺪا ﺑﻪ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی‬ ‫دهرووﻧﯽ دادهﻧﺮێ‪.‬‬ ‫ﻣﻨﺪاڵ زۆرﺟﺎر وهك آﻪرهﺳﺘﻪی هﻪڕهﺷﻪآﺮدن ﻟﻪ داﯾﻚ‬ ‫ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨﺮێ‪ ،‬ﺑﯚ ﻧﻤﻮوﻧﻪ ﺟﺎر‪‬ﻚ ﺑﺎوآ‪‬ﻚ ﻣﻨﺪا‪‬ﻪ ﺷﻪش‬ ‫هﻪﻓﺘﻪآﻪی ﮔﺮﺗﺒﻮوه ﺑﺎوهش و هﻪڕهﺷﻪی ﻟﻪ داﯾﻜﻪآﻪی‬ ‫دهآﺮد ﮔﻪر ﺑ‪‬ﺖ و ﺟﯿﺎﺑ‪‬ﺘﻪوه و ﺟ‪‬ﯿﺒﮫ‪ ‬ﺋﻪوا ﻟﻪ‬ ‫ﺑﺎ‪‬ﻜﯚﻧﻪوه ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﻪ ﻓ‪‬ێ دهداﺗﻪ دهرهوه‪ .‬ﯾﺎن هﻪﻧﺪێ ﺟﺎر‬ ‫ﺑﺎوك‪ ،‬ﻣﻨﺪاڵ ﻧﺎﭼﺎردهآﺎت ﻟﻪ داﯾﻜﯽ ﺑﺪات ﺋﻪﻣﻪش ﺑﻪﺑ‪‬‬ ‫وﯾﺴﺖ و ﺋﺎرهزووی ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﻪﯾﻪ‪ ،‬هﻪﻧﺪێ ﺟﺎرﯾﺶ ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﻪ‬ ‫دهﮔﺮی و ﻧﺎڕهزاﯾﯽ ﺧﯚی دهردهﺑ‪‬ێ و دهﮔﺮی‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﻟﻪ‬ ‫ڕ‪‬ﮕﻪی هﻪڕهﺷﻪو ﻟ‪‬ﺪاﻧﻪوه ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﻪ ﻧﺎﭼﺎر دهآﺮێ ﺋﻪو‬ ‫آﺎره ﺑﻜﺎت‪.‬‬ ‫داﯾﻜ‪‬ﻚ ﺑﻪم ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪ ﺋﺎآﺎر‪‬ﻜﯽ ﻣ‪‬ﺮدهآﻪی دهﮔ‪‬ﺘﻪوه‪:‬‬ ‫ﺋﻪو ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﺎﻧﯽ ﻧﺎﭼﺎرآﺮد ﺷﻪﻗﻢ ﺗ‪‬ﮫﻪ‪‬ﺪهن و ﻟ‪‬ﻤﺒﺪهن‪،‬‬ ‫ﺋﻪواﻧﯿﺶ ﺋﻪﻣﻪﯾﺎن دهآﺮد ﻟﻪﺑﻪرﺋﻪوهی ﻟﻪ ﺑﺎوآﯿﺎن دهﺗﺮﺳﺎن‪.‬‬ ‫آﺎﺗ‪‬ﻚ آﻮڕهآﻪم ﻟﻪ دهﻣﻮﭼﺎوی دهدام‪ ،‬ﺑﺎوآﯽ ﻧﺎڕهزا ﺑﻮو ﻟﻪ‬ ‫ﻟ‪‬ﺪاﻧﻪآﻪ‪ ،‬ﻟﻪﺑﻪرﺋﻪوهی آﻮڕهآﻪم ﺑﻪ هﻪﻣﻮو ه‪‬ﺰی ﻟ‪‬ﯽ‬

‫‪٦٤‬‬


‫ﻧﻪدهدام‪ ،‬ﺑﯚﯾﻪ داوای ﻟ‪‬ﻜﺮد‪ ،‬ﺑﭽ‪ ‬ﭘ‪‬وهآﻪی ﻟﻪﭘ‪ ‬ﺑﻜﺎت و‬ ‫ﺑﻪ ه‪‬ﺰﺗﺮ ﻟ‪‬ﻤﺒﺪات‪.‬‬ ‫ﺋﻪﻣﻪ ﺑﺎر‪‬ﻜﯽ ﻧﻪﻓﺴﯽ و ﺗﺮاوﻣﺎﯾﻪآﯽ ﺑﻪردهوام ﻻی ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﻪ‬ ‫دروﺳﺖ دهآﺎت‪ ،‬ﺑﻪردهوام ﮔﺮژه و ﭼﺎوهڕواﻧﯽ ﺋﻪوه‬ ‫دهآﺎت‪ ،‬ﻟﻪهﻪر ﺳﺎﺗ‪‬ﻜﺪا ﺑ‪‬ﺖ ﺋﻪو ﺣﺎ‪‬ﻪﺗﻪ ڕووﺑﺪاﺗﻪوه‪.‬‬ ‫ﻟﻪواﻧﻪﺷﻪ ﻟﻪوهش ﺑﺘﺮﺳ‪ ‬ﺟﺎرێ ﻟﻪو ﺟﺎراﻧﻪ ﺋﻪﻧﺠﺎﻣﻪآﻪی‬ ‫زۆرﺑﻪی ﺧ‪‬ﺰاﻧﻪآﺎن داوا ﻟﻪ‬ ‫ﺑﮕﺎﺗﻪ آﻮﺷﺘﻨﯽ داﯾﻜﯽ‪.‬‬ ‫ﻣﻨﺪا‪‬ﻪﮐﺎﻧﯿﺎن دهآﻪن‪ ،‬ﺋﻪم ﺣﺎ‪‬ﻪﺗﻪ ﻟﻪ ﭼﻮارﭼ‪‬ﻮهی ﻣﺎڵ‬ ‫ﻧﻪﭼ‪‬ﺘﻪ دهرهوه‪ ،‬ﺗﻪﻧﺎﻧﻪت هﻪﻧﺪێ ﺟﺎر هﻪڕهﺷﻪش ﻟﻪ ﻣﻨﺪاڵ‬ ‫دهآﻪن ﻟﻪدهرهوهی ﻣﺎڵ ﺑﺎﺳﯽ ﻧﻪآﺎت ﺋﻪﻣﻪش ﺗﺮاوﻣﺎی‬ ‫ﺗﺎﺑﯚی ﻻ دروﺳﺖ دهﺑ‪‬ﺖ‪ ،‬ﻣﻨﺪاڵ ﻧﺎﭼﺎردهﺑ‪‬ﺖ ﺋﻪو ﺷﺘﺎﻧﻪی‬ ‫آﺎری ﻟ‪‬ﻜﺮدووه‪ ،‬ﺋﻪو ڕووداواﻧﻪی ﺗﺮس و ﻧﯿﮕﻪراﻧﯽ ﻻ‬ ‫دروﺳﺘﻜﺮدووه ﺑﯿﺸﺎر‪‬ﺘﻪوه‪ .‬ﻟﻪ آﺎﺗ‪‬ﻜﺪا ﻣﻨﺪاڵ ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﯽ‬ ‫ﺑﺎس ﻟﻪو ڕووداواﻧﻪ ﺑﻜﺎت و ﻟ‪‬ﻜﯿﺒﺪاﺗﻪوهو‬ ‫ﺑﻪوهﯾﻪ‬ ‫ﺷﯿﺒﻜﺎﺗﻪوه‪ .‬هﻪﻧﺪێ ﻟﻪو ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻪ ﺑﻪ ﺳﻪﻻﻣﻪﺗﯽ ﻟﻪم‬ ‫ﺑﺎرهﻧﺎهﻪﻣﻮاره دهدهردهﭼﻦ ﺋﻪوﯾﺶ ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪی هﻪﯾﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﺗﻪﻣﻪن و ﮔﻪﺷﻪو ﭘ‪‬ﮕﻪﯾﺸﺘﻨﯽ ﻣﻨﺪاڵ و هﻪ‪‬ﭽﻮون و‬ ‫داﭼﻮوﻧﯽ ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﻪو ﺋﻪو ﯾﺎرﻣﻪﺗﯽ و ﭘﺸﺘﮕﯿﺮﯾﯿﻪی ﻻی‬ ‫آﻪﺳﺎﻧﯽ ﺗﺮهوه وهرﯾﺪهﮔﺮن‪ .‬زۆرﺟﺎر داﯾﻚ و ﺑﺎوك‬ ‫ﻟﻪوﺑ‪‬واﯾﻪدان ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﺎﻧﯿﺎن ﺋﺎﮔﺎداری ﺋﻪو دهﻣﻪﻗ‪‬هو ﺷﻪڕاﻧﻪ‬ ‫ﻧﯿﻦ‪ ،‬ﻟﻪﺑﻪرﺋﻪوهی ﺋﻪو آﺎﺗﻪ ﺋﻪوان ﺧﻪوﺗﺒﻮون ﯾﺎن ﯾﺎرﯾﺎن‬ ‫‪٦٥‬‬


‫دهآﺮد ﯾﺎن ﺳﻪﯾﺮی ﺗﻪﻟﻪﻓﺰ‪‬ﻮﻧﯿﺎن دهآﺮد‪ .‬داﯾﻚ و ﺑﺎوك‬ ‫ﺑﻪهﻪ‪‬ﻪدا دهﭼﻦ ﮔﻪر وا ﺑﯿﺮﺑﻜﻪﻧﻪوه‪ ،‬ﻟﻪﺑﻪرﺋﻪوهی ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪی‬ ‫داﯾﻚ و ﺑﺎوك آﯚ‪‬ﻪآﻪﯾﻪآﯽ ﮔﺮﻧﮕﯽ ﺋﺎﺳﻮودهﯾﯽ و ﺋﺎراﻣﯽ‬ ‫ژﯾﺎﻧﯽ ﻣﻨﺪا‪‬ﻪ‪ ،‬ﺑﻪردهواﻣﯿﺶ ﺑﻪدوای ﺋﻪو ﺋﺎﺳﻮودهﯾﯿﻪدا و‪‬ﻦ‬ ‫ﯾﺎن هﻪو‪‬ﯽ ﭘﺎراﺳﺘﻨﯽ دهدهن‪.‬‬ ‫ﮔﻪﻟ‪ ‬ﻟ‪‬ﻜﯚ‪‬ﯿﻨﻪوه ﻟﻪﻣﻪڕ آﺎری ﻧ‪‬ﮕﻪﺗﯿﭭﯽ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی آﺮاوه‬ ‫ﻟﻪ ﺳﻪر ﻣﻨﺪاڵ و هﻪروا ﻟﻪ ڕووی ﭘﺮاآﺘﯿﻜﻪوه ﺋﻪو دﯾﺎرده‬ ‫ﻧﺎﻗﯚ‪‬ﯾﺎﻧﻪ دهﺳﺘﻨﯿﺸﺎن آﺮاون آﻪ ﻣﻨﺪاڵ ﻟﻪ ﺋﻪﻧﺠﺎﻣﯽ‬ ‫زهﺑﺮوزهﻧﮕﯽ ﻧﺎو ﺧ‪‬ﺰاﻧﺪا ڕووﺑﻪڕووی دهﺑ‪‬ﺘﻪوه‪ ،‬ﺋﻪو‬ ‫ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻪی ﻟﻪ ژﯾﺎﻧ‪‬ﻜﯽ زهﺑﺮﺋﺎﻣ‪‬ﺰدا دهژﯾﻦ‪ ،‬دهآﺮێ ﺋﻪم‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﺎﻧﻪی ﺧﻮارهﯾﺎن هﻪﺑ‪.‬‬ ‫* ﻟﻪ آﺎﺗﯽ ﻟ‪‬ﺪاﻧﯽ داﯾﻚ ﯾﺎن ﺷﺖ هﻪ‪‬ﺪان ﺑﯚی‪ ،‬ﻣﻨﺪاڵ ﻟﻪو‬ ‫ﻧ‪‬ﻮاﻧﻪدا ﺋﻪزﯾﻪﺗﯽ دهﺑ‪‬ﺖ ﯾﺎن ﺷﻮ‪‬ﻨ‪‬ﻜﯽ ﺑﺮﯾﻨﺪار ﺑﺒ‪‬ﺖ‪.‬‬ ‫* هﻪوڵ دهدات داﯾﻜﯽ ﯾﺎن ﺧﻮﺷﻚ و ﺑﺮاآﺎﻧﯽ ﻟﻪ ﺧﯚی‬ ‫ﺑﭽﻮآﺘﺮ ﺑﭙﺎر‪‬ﺰێ ﻟﻪ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﺑﺎوآﯽ‪ ،‬ﻟﻪ آﺎﺗ‪‬ﻜﺪا ﺋﻪوه‬ ‫ﺋﻪرآﯽ ﺋﻪو ﻧﯿﯿﻪ‪.‬‬ ‫* ﻟﻪواﻧﻪﯾﻪ ﺋﻪﮔﻪر ﺳﯿﭫ ﺑ‪‬ﺖ دژی داﯾﻜﯽ ﯾﺎن ﺧﻮﺷﻚ و‬ ‫ﺑﺮاآﺎﻧﯽ‪ ،‬وهك ﻻﺳﺎﯾﯽ آﺮدﻧﻪوهی ﺑﺎوآﯽ‪ ،‬ﯾﺎن ﺑﯚ ﻧﯿﺸﺎﻧﺪاﻧﯽ‬ ‫ه‪‬ﺰی ﺧﯚی‪.‬‬ ‫‪٦٦‬‬


‫* ﺧﯚی ﺑﺨﻮاﺗﻪوهو ﺧﯚی ﻟﻪ ﺧﻪ‪‬ﻜﯽ ﺗﺮ دوورﺑﺨﺎﺗﻪوه‪.‬‬ ‫ﺑ‪‬ﺪهﻧﮓ و دوورهﭘﻪر‪‬ﺰﺑ‪‬ﺖ‪.‬‬ ‫* ﺧﯚی ﺑﻪ ﺷﻪرﻣﻪزار ﺑﺰاﻧ‪ ‬و ﺷﻪرم ﺑﻜﺎت ﺑﻪﺑ‪ ‬ﺋﻪوهی‬ ‫آﻪﺳﺎﻧﯽ ﺑﻪراﻣﺒﻪری ﻟﻪم ﺷﻪرﻣﻪزارﯾﯿﻪی ﺗ‪‬ﺒﮕﻪن‪.‬‬ ‫* ﻟﻪواﻧﻪﯾﻪ ﺧﯚی ﺑﻪ ﺗﺎواﻧﺒﺎر ﺑﺰاﻧ‪ ‬و ﮔﻮاﯾﻪ ﺋﻪو ﺑﯚﺗﻪ هﯚی‬ ‫ﺋﻪوهی ﺑﺎوآﯽ ﺋﻪزﯾﻪﺗﯽ داﯾﻜﯽ ﺑﺪات‪.‬‬ ‫* ﺑ‪‬وای ﺑﻪ ﺧﯚی ﻧﯿﯿﻪ و هﻪﺳﺖ ﺑﻪﺑﻮوﻧﯽ ﯾﺎن ﮔﺮﻧﮕﯽ‬ ‫ﺧﯚی ﻧﺎآﺎت‪.‬‬ ‫* زۆر ﺑﻪ ﮔﺮاﻧﯽ دهﺗﻮاﻧ‪ ‬ﺑ‪‬وا ﺑﻪ آﻪﺳﺎﻧﯽ ﺗﺮﺑﻜﺎت‪.‬‬ ‫* هﻪردهم ﺗﺮﺳﯽ ﻟﻪ د‪‬ﺪاﯾﻪ و ﻧﯿﮕﻪراﻧﻪ‪.‬‬ ‫* ﺧﻪوی ﻧﺎﺧﯚش دهﺑﯿﻨ‪.‬‬ ‫* ﻣﯿﺰ ﺑﻪ ﺧﯚﯾﺪا دهآﺎت‪.‬‬

‫‪٦٧‬‬


‫* زۆر ﺑﻪ زهﺣﻤﻪت ﺧﻪوی ﻟ‪‬ﺪهآﻪو‪‬ﺖ‪.‬زۆر ﮔﻪﺷﻪ ﻧﺎآﺎت و‬ ‫ﮔﻪوره ﻧﺎﺑ‪‬ﺖ وهك‬ ‫هﺎو ﺗﻪﻣﻪﻧﻪآﺎﻧﯽ ﺧﯚی‪.‬‬ ‫* ﺗﻮﺷﯽ ﮔﺮﻓﺘﯽ آﻪﻣﺨﻮاردﻧﯽ دهﺑ‪ ،‬هﻪو‪‬ﺪهدا ﺧﻮاردن‬ ‫ﻧﻪﺧﻮا و آ‪‬ﺸﯽ ﺑﻪ ﺗﻪواوهﺗﯽ ﮐﻪم دهﺑ‪‬ﺘﻪوه‪.‬‬ ‫* د‪‬ﺘﻪﻧﮓ و ڕهﺷﺒﯿﻦ دهﺑ‪‬ﺖ‪.‬‬ ‫* ﺋﻪزﯾﻪﺗﯽ ﺧﯚی دهدا‪.‬‬ ‫* ﺑﯿﺮۆآﻪی ﺧﯚآﻮﺷﺘﻦ ﯾﺎن هﻪو‪‬ﯽ ﺧﯚآﻮﺷﺘﻦ دهدا‪.‬‬ ‫* ﻟﻪ ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﮔﺮﻓﺘﯽ دهﺑ‪‬ﺖ‪.‬‬ ‫* دهآﻪو‪‬ﺘﻪ ﺑﻪر ﺗﻮاﻧﺞ و ﮔﺎ‪‬ﺘﻪی هﺎوڕ‪‬ﻜﺎﻧﯽ ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪی‪.‬‬ ‫* ﻟﻪ ﻣﺎڵ ڕادهآﺎ‪.‬‬ ‫* ﻟﻪﺑﺎری ﺗﻮاﻧﺎی ﮔﻪﺷﻪی آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯿﯿﻪوه دهﺗﻮاﻧ‪ ‬ﮔﺮﻓﺘﯽ‬ ‫هﻪﺑ‪ .‬ﺧﯚی ﻟﻪآﺎری ﮔﺮووﭘﯽ دوردهﺧﺎﺗﻪوهو هﻪو‪‬ﺪهدات‬ ‫ﺧﯚی ﺑﻪ ﺗﻪﻧﯿﺎ ﺋﻪو آﺎراﻧﻪ ﺑﻜﺎت‪.‬‬ ‫‪٦٨‬‬


‫* ﺗﻮاﻧﺎی ﺋﻪوهی دهﺑ‪ ‬وهك ﮔﻪورهﯾﻪك ﻣﺎﻣﻪ‪‬ﻪ ﻟﻪﮔﻪڵ‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﯽ ﺋﺎ‪‬ﯚزدا ﺑﻜﺎت و هﻪ‪‬ﺴﻮآﻪوت دﯾﺎری ﺑﻜﺎت‪.‬‬ ‫هﻪ‪‬ﻮ‪‬ﺴﺘﯽ ﻣﻨﺪاڵ دهرهﻪق ﺑﻪ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﺑﻪﭘ‪‬ﯽ ﺗﻪﻣﻪﻧﯽ‬ ‫دهﮔﯚڕێ‪ .‬آﺎرداﻧﻪوهی ﻟﻪ ﮔﺮووﭘ‪‬ﻜﻪوه ﺑﯚ ﮔﺮووﭘ‪‬ﻜﯽ ﺗﺮ‬ ‫دهﮔﯚڕێ‪ .‬ﻣﻨﺪاڵ ﻟﻪ هﻪﻣﻮو ﺗﻪﻣﻪﻧ‪‬ﻜﺪا هﻪﺳﺖ ﺑﻪو ﺷﻪڕ و‬ ‫ﻧﯿﮕﻪراﻧﯿﯿﻪی ﻧ‪‬ﻮان داﯾﻚ ﺑﺎوك دهآﺎت‪ ،‬ﻣﻨﺪا‪‬ﯽ ﺷﯿﺮهﺧﯚره‬ ‫ﻧﺎڕهزاﯾﯽ ﺧﯚی ﻟﻪ ڕ‪‬ﮕﻪی ﮔﺮﯾﺎن و ﻗﯿﮋاﻧﺪﻧﻪوه دهردهﺑ‪‬ﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﯽ ﺗﻪﻣﻪن ‪١‬ـ‪ ٢‬ﺳﺎڵ‪ ،‬ﺑﯿﻨﯿﻨﯽ ﺋﻪو ﻟ‪‬ﺪان و ﺷﻪڕه‬ ‫آﺎردهآﺎﺗﻪ ﺳﻪر ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪی آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯿﯿﺎن‪ ،‬ﺑﯚ ﻧﻤﻮوﻧﻪ ﮔﻪر‬ ‫آﻪﺳ‪‬ﻜﯽ ﮔﻪورهﺳﺎ‪‬ﻧﯽ ﻧﻪﻧﺎﺳﺮاو ﺑﺒﯿﻨﻦ‪ ،‬دهﺗﺮﺳﻦ و دهﮔﺮﯾﻦ‬ ‫و ﻧﺎﭼﻨﻪ ﻻﯾﺎن‪ .‬ﺑﻪ هﯿﭻ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪك ﻧﺎﯾﺎﻧﻪوێ ﻟﻪ داﯾﻚ و‬ ‫ﺑﺎوآﯿﺎن ﺟﯿﺎﺑﺒﻨﻪوه ﯾﺎن ﻟ‪‬ﯿﺎن دوور ﺑﻜﻪوﻧﻪوه‪ .‬ﺋﻪﻣﻪش ﻟﻪ‬ ‫داهﺎﺗﻮودا ﮔﺮﻓﺘﯿﺎن ﺑﯚ دروﺳﺖ دهآﺎت ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪك ﺑﻪ‬ ‫هﯚی ﺋﻪو دوورهﭘﻪر‪‬ﺰﯾﯿﺎن ﻟﻪ ﺧﻪ‪‬ﻜﯽ ﺗﺮ ﻟﻪ ڕووی‬ ‫آﯚﻣﻪ‪‬ﺗﯿﯿﻪوه ﻧﺎﺑﻨﻪ ﺧﺎوهن ﺋﻪزﻣﻮون‪ .‬آﺎری ﺋﻪو ﺗﺮاوﻣﻪﯾﻪ‬ ‫ﺑﯚ ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﯽ ژ‪‬ﺮ ﺷﻪش ﺳﺎڵ‪ ،‬ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﯽ ﻓﯿﺰﯾﻜﯽ‬ ‫دهردهآﻪوێ‪ .‬وهك ﺋﺎزاری ﺳﻚ‪ ،‬ﻣﯿﺰﺑﻪ ﺧﯚداآﺮدن‪،‬‬ ‫ﺧﻪوﻟ‪‬ﻨﻪآﻪوﺗﻦ‪ ،‬ﺧﻪوی ﻧﺎﺧﯚش ﺑﺒﯿﻨﯿﻦ‪ .‬ﺑﻪ‪‬م ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﯽ‬ ‫ﺷﻪش ﺳﺎڵ و ﻣﻨﺪا‪‬ﯽ ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺋﻪو ﺗﺮس و ڕاڕا و‬ ‫ﻧﯿﮕﻪراﻧﯿﯿﻪ ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﯽ ﺗﺮ دهردهﺑ‪‬ن‪ ،‬ﻟﻪواﻧﻪﯾﻪ ﺧﯚﯾﺎن‬ ‫‪٦٩‬‬


‫ﺑﺨﯚﻧﻪوهو ﯾﺎن ﺑﻪﺑ‪ ‬هﯚ هﻪ‪‬ﭽﻦ و ﺗﻮوڕهﺑﺒﻦ‪ .‬ﮔﻪﻧﺠﺎن و‬ ‫هﻪرزهآﺎران ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﯽ ﺗﺮ ﺋﻪم هﻪﺳﺘﻪﯾﺎن دهردهﺑ‪‬ن‪،‬‬ ‫ﻣﺎڵ ﺟ‪‬ﺪهه‪‬ﻦ‪ ،‬ڕادهآﻪن ﯾﺎن ﺧﻮودهدهﻧﻪ ﺑﻪر ﺑﻪآﺎره‪‬ﻨﺎﻧﯽ‬ ‫ﻣﺎده ﺑ‪‬ﮫﯚﺷﻜﻪرهوهآﺎن ﯾﺎن ﺧﻮاردﻧﻪوه‪ .‬ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﻪوهی‬ ‫ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﯽ ﺋﻪم ﺗﻪﻣﻪﻧﻪ ﻟﻪ ڕ‪‬ﮕﻪی زﻣﺎﻧﻪوه دهﺗﻮاﻧﻦ ﺑﺎس ﻟﻪ‬ ‫هﻪﺳﺖ و ﻧﻪﺳﺘﯽ ﺧﯚﯾﺎن ﺑﻜﻪن و ﻻی هﺎوڕ‪‬ﻜﺎﻧﯽ ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪ‬ ‫ﯾﺎن دهرهوه ﺑﺎﺳﯽ ﮔﺮﻓﺘﻪآﺎﻧﯽ ﻣﺎ‪‬ﻪوه ﺑﻜﻪن‪ .‬ﻟﻪﺑﻪر ﺋﻪوهی‬ ‫ﺋﻪﻣﺎن ﻟﻪ ﭘﺎﻧﺘﺎﯾﯿﻪآﯽ ﻓﺮاواﻧﺘﺮدا دهﺟﻮ‪‬ﻨﻪوه و ﺋﻪو‬ ‫ﮔﺮووﭘﺎﻧﻪش ﮐﻪ ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﯿﺎن ﭘ‪‬ﻮه هﻪﯾﻪ ﻓﺮاواﻧﺘﺮن‪.‬‬ ‫ﻟ‪‬ﻜﻮ‪‬ﯿﻨﻪوهی ﺟﯿﺎواز آﺮاوه ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪ آﺎری ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی‬ ‫ﻧﺎوﻣﺎڵ و آﺎرﯾﮕﻪری ﻟﻪ ﺳﻪر آﻮڕ ﯾﺎن آﭻ‪ ،‬ﺑﻪﭘ‪‬ﯽ هﻪﻧﺪێ‬ ‫ﻟﻪو دهرﺋﻪﻧﺠﺎﻣﺎﻧﻪ آﺎرداﻧﻪوهی ﺋﻪو ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ ﺑﻪﭘ‪‬ﯽ‬ ‫ڕهﮔﻪز دهﮔﯚڕێ‪ ،‬ﮔﻮاﯾﻪ هﻪﻧﺪێ ﻟﻪو آﻮڕاﻧﻪ ﺧﯚﯾﺎن ﻟﻪ‬ ‫آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﯽ ﺑﺎوآﯿﺎﻧﺪا دهﺑﯿﻨﻨﻪوهو دهﯾﺎﻧﻪوێ هﻪر ﺑﻪهﯚی‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪوه ه‪‬ﺰو ﺗﻮاﻧﺎی ﺧﯚﯾﺎن ﺑﻨﻮ‪‬ﻨﻦ‪ ،‬آﭽﺎﻧﯿﺶ‬ ‫دهﭼﻨﻪوه ﻧﺎو ﺧﯚﯾﺎن و ﺧﯚﯾﺎن دهﺧﯚﻧﻪوهو دوورهﭘﻪر‪‬ﺰ‬ ‫دهﺑﻦ‪.‬‬ ‫ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﯽ ﮔﺮووﭘﯽ آﻪﻣﻪ‬ ‫آﺎری ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﻟﻪ ﺳﻪر‬ ‫ﻧﻪﺗﻪوهآﺎن زﯾﺎﺗﺮه‪ ،‬ﺑﻪﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯽ ﻟﻪو آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎﯾﺎﻧﻪی‬ ‫ﭼﻪوﺳﺎوهن‪ ،‬ﻧﺎو‪‬ﺮن ﻟﻪ هﻪﻣﻮو ﺷﻮ‪‬ﻨ‪‬ﻜﺪا ﺧﯚﯾﺎن دهرﺧﻪن‪،‬‬ ‫ﻟﻪﺋﻪﻧﺠﺎﻣﯽ هﻪﻧﺪێ آﺮداره ڕهﮔﻪزﭘﻪرﺳﺘﯿﺎﻧﻪ آﻪ دهرهﻪﻗﯿﺎن‬ ‫‪٧٠‬‬


‫ﺋﻪﻧﺠﺎم دهدرێ‪ .‬ﻟﻪ دهرهوهی ﻣﺎ‪‬ﺪا هﻪﺳﺖ ﺑﻪ ﻧﺎﺋﺎراﻣﯽ‬ ‫دهآﻪن و آﻪ د‪‬ﻨﻪوه ﻣﺎ‪‬ﻪوهش رووﺑﻪڕووی هﻪﻣﺎن آﻪش‬ ‫وهﻪوای ﭘ‪ ‬ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی دهﺑﻨﻪوه‪ ،‬واﺗﻪ ﺋﻪو ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻪ ﻧﻪ ﻣﺎڵ‬ ‫و ﻧﻪ دهرهوهی ﻣﺎڵ ﺑﻪ ﺋﺎراﻣﮕﺎی ﺧﯚﯾﺎن ﻧﺎزاﻧﻦ‪ .‬ﺑﻪﭘ‪‬ﯽ‬ ‫ﻟ‪‬ﻜﯚ‪‬ﯿﻨﻪوهﯾﻪك آﻪ ﻟﻪ ﺋﻪﻣﻪرﯾﻜﺎ آﺮاوه ﺋﻪو ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪی‬ ‫ﺑﻪﺋﺎﻣﺎدهﺑﻮوﻧﯽ ﻣﻨﺪاڵ ﻟﻪ ﺧ‪‬ﺰاﻧﺪا ﭘﯿﺎده دهآﺮێ‪ ،‬ﺑﻪ در‪‬ﮋاﯾﯽ‬ ‫ﺗﻪﻣﻪﻧﯿﺎن‪ ،‬ﺟﯿﮫﺎﻧﯽ ﻧﺎوهوهی ﻣﻨﺪاڵ ﺟ‪‬ﻨﺎه‪ .‬ﻟﻪ ‪٢٠‬ـ‪%٤٠‬‬ ‫ﺋﻪو ﮔﻪﻧﺠﺎﻧﻪی ﺗﺎوان دهآﻪن و زهﺑﺮ وهﺷ‪‬ﻨﻦ ﻟﻪو ﺧ‪‬ﺰاﻧﺎﻧﻪ‬ ‫ﭘﻪروهردهﺑﻮون آﻪ ﻟﻪ داﯾﻜﯿﺎن دراوه‪ .‬ﺋﻪو زهﺑﺮوزهﻧﮕﻪ و‪‬ﻨﻪ‬ ‫و ﻧﻤﻮوﻧﻪی هﻪ‪‬ﻪ و ﻣﯚد‪‬ﻠﯽ ﺧﺮاپ ﻻی ﻣﻨﺪاڵ دروﺳﺖ‬ ‫دهآﺎت‪ .‬ﻟﻪﺑﻪر ﺋﻪوهی داﯾﻚ و ﺑﺎوك ﻧﺰﯾﻜﺘﺮﯾﻦ آﻪﺳﯽ ﻣﻨﺪا‪‬ﻦ‬ ‫و هﻪر ﻟﻪواﻧﯿﺸﻪوه ﺷﺖ ﻓ‪‬ﺮدهﺑﻦ و ڕاو وﺑﯚﭼﻮوﻧﯿﺎن ﻟﻪو‬ ‫ژﯾﻨﮕﻪﯾﻪدا دروﺳﺖ دهﺑ‪‬ﺖ و ﭘﻪرهدهﺳﺘ‪‬ﻨ‪ .‬زۆر ﻣﻨﺪاڵ وا‬ ‫دهزاﻧ‪ ‬ﻟﻪ ڕ‪‬ﮕﻪی زهﺑﺮهوه دهﮔﺎﺗﻪ ﺋﺎﻣﺎﻧﺠﯽ ﺧﯚی‪ .‬ﻣﻨﺪاڵ وا‬ ‫ﺗ‪‬ﺪهﮔﺎت دهﺳﻪ‪‬ت و آﺎرﯾﮕﻪری ﯾﻪآ‪‬ﻜﻪ ﻟﻪ ﺧﺎﺳﯿﻪﺗﻪ‬ ‫ﮔﺮﻧﮕﻪآﺎﻧﯽ ﻣﺮۆڤ و ﺗﻪﻧﯿﺎ ﻟﻪ ڕ‪‬ﮕﻪی زهﺑﺮهوه وﯾﺴﺘﻪآﺎﻧﯽ‬ ‫ﺧﯚی ﭼﻨﮓ دهآﻪو‪‬ﺖ‪ ،‬ﻟﻪ ڕ‪‬ﮕﻪی زهﺑﺮﯾﺸﻪوه دهﺳﻪ‪‬ت‬ ‫وهدهﺳﺖ دهﺧﺎت‪ .‬آﻮڕ و آﭽﯿﺶ هﻪر ﻟﻪو ڕواﻧﮕﻪوه دهرك‬ ‫ﺑﻪ ﺟﯿﺎوازی ڕۆ‪‬ﯽ ﺧﯚﯾﺎن وهك ڕهﮔﻪزی ژن و ﭘﯿﺎو‬ ‫دهﮐﻪن‪ ،‬آﻮڕ ﺑﺎوآﯽ ﺑﯚ دهﺑ‪‬ﺘﻪ ﻧﻤﻮوﻧﻪ‪ .‬زۆرﺟﺎر ﺋﻪو آﻮڕاﻧﻪ‬ ‫ﻟﻪ هﻪ‪‬ﺴﻮآﻪوﺗﯿﺎﻧﺪا ﻟﻪﮔﻪڵ داﯾﻚ و ﺧﻮﺷﻚ ﯾﺎن ژﻧﺎﻧﯽ ﺗﺮ‬ ‫ﻻﺳﺎﯾﯽ ﺑﺎوآﯿﺎن دهآﻪﻧﻪوه‪ .‬هﻪﻧﺪێ ﻟﻪو آﻮڕاﻧﻪی ﺷﺎﯾﻪﺗﯽ‬ ‫‪٧١‬‬


‫ﺋﻪو زهﺑﺮوزهﻧﮕﻪﺑﻮون آﻪ ﺑﺎوآﯿﺎن ﺑﻪراﻣﺒﻪر داﯾﻜﯿﺎن‬ ‫ﺑﻪآﺎری ه‪‬ﻨﺎوه‪ ،‬ﻟﻪ آﺎﺗﯽ ﺟﯿﺎﺑﻮوﻧﻪوهدا ﮔﻪر ﺑ‪‬ﯾﺎردان‬ ‫ﺑﻪدهﺳﺖ ﺧﯚﯾﺎن ﺑ‪‬ﺖ‪ ،‬ﺋﻪوا ﻻی ﺑﺎوآﯿﺎن دهژﯾﻦ‪ .‬ﻟﻪ ﺋﺎآﺎﻣﺪا‬ ‫دهآﻪوﻧﻪ ﻣﻠﻤﻼﻧ‪‬ﯿﻪآﯽ ﻧﺎوﺧﯚﯾﯽ ﺋﺎ‪‬ﯚزهوه‪ ،‬ﺑﯚ ﺋﻪوهی ﺧﯚﯾﺎن‬ ‫ﺑﭙﺎر‪‬ﺰن‪ ،‬ﺧﯚﯾﺎن دهﺧﯚﻧﻪوه و ﻟﻪ داﯾﻜﯿﺎن دوورهﭘﻪر‪‬ﺰ‬ ‫دهﮔﺮن‪ .‬آﭽﯿﺶ داﯾﻜﯽ ﺑﯚ دهﺑ‪‬ﺘﻪ ﻧﻤﻮوﻧﻪ‪ .‬ﺑﺎری دهرووﻧﯽ و‬ ‫هﻪﺳﺘﯽ داﯾﻚ زۆر ﮔﺮﻧﮕﻪ ﺑﯚ ﻣﻨﺪاڵ ﻟﻪ هﻪﻣﻮو آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎدا‪،‬‬ ‫داﯾﻚ ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﯽ ﺳﻪرهآﯽ ﺑﻪرﭘﺮﺳﯿﺎری ﻣﻨﺪاڵ‬ ‫ﭘﻪوهردهآﺮدﻧﻪ و ﻣﻨﺪا‪‬ﯿﺶ زۆرﺑﻪی آﺎت ﻟﻪﮔﻪڵ داﯾﻜﯿﺪا‬ ‫دهﺑﺎﺗﻪ ﺳﻪر‪ .‬آﺎﺗ‪‬ﻚ ﻣﻨﺪاڵ هﻪﺳﺖ ﺑﻪ ﻧﯿﮕﻪراﻧﯽ و ﺧﻪﻣﮕﯿﻨﯽ‬ ‫و ﺷﭙﺮزهﯾﯽ داﯾﻚ دهآﺎت ﺋﻪوا آﺎردهآﺎﺗﻪ ﺳﻪر‬ ‫ﮔﻪﺷﻪﺳﻪﻧﺪن و ﺑﺎری ﻧﻪﻓﺴﯽ و ﻋﻪﻗ‪‬ﯽ ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﻪو هﻪرﮔﯿﺰ‬ ‫هﻪﺳﺖ ﺑﻪ ﺋﺎراﻣﯽ و ﺋﺎﺳﻮودهﯾﯽ ﻧﺎآﺎ‪ .‬زۆر ﻟﻪ ژﻧﺎن‬ ‫ﻟﻪﺑﻪرﺧﺎﺗﺮی ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﺎﻧﯿﺎن ﻻی ﻣ‪‬ﺮده زهﺑﺮوهﺷ‪‬ﻨﻪآﺎﻧﯿﺎن‬ ‫دهﻣ‪‬ﻨﻨﻪوه‪ ،‬ﻟﻪ آﺎﺗ‪‬ﻜﺪا دهﺑ‪ ‬ﻟﻪوه ﺑﮕﻪن ﺋﻪو ژﯾﺎﻧﻪ زهﺑﺮ‬ ‫ﺋﺎﻣ‪‬ﺰه ﺑﯚ ﻣﻨﺪاڵ ﮔﻪﻟ‪‬ﻚ زهرهرﺑﻪﺧﺸﺘﺮه ﻟﻪوهی ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﻪ‬ ‫ﻟﻪﮔﻪڵ ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪ داﯾﻚ و ﺑﺎوآﻪآﻪ دا ﺑﮋی‪ .‬ﺋﻪو داﯾﻜﺎﻧﻪش‬ ‫ﮐﻪ ﻟﻪ ﻣ‪‬ﺮدهآﺎﻧﯿﺎن ﺟﯿﺎﺑﻮوﻧﻪﺗﻪوهو ﻣﻨﺪا‪‬ﯽ هﺎوﺑﻪﺷﯿﺎن‬ ‫هﻪﺑﻮوه‪ ،‬ﺑﻪ زهﺣﻤﻪت دهﺗﻮاﻧﻦ ﻟﻪو زهﺑﺮوزهﻧﮕﻪ ﻧﻪﺟﺎﺗﯿﺎن‬ ‫ﺑﺒ‪ ،‬ﻟﻪﺑﻪر ﺋﻪوهی ﺑﺎوآﻪ ﻣﺎﻓﯽ ﺑﯿﻨﯿﻨﯽ ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﺎﻧﯽ هﻪﯾﻪ‪ ،‬ﺋﻪو‬ ‫ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﯿﻪ‪ ،‬ﺑﻪردهوام دهﺑ‪‬ﺖ هﻪرﭼﻪﻧﺪه ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪﮐﯽ ﺗﺮ‬ ‫وهردهﮔﺮێ‪ ،‬زۆر ﺟﺎرﯾﺶ ﻟﻪم ڕ‪‬ﮕﻪﯾﻪوه هﻪڕهﺷﻪ ﻟﻪ داﯾﻚ‬ ‫‪٧٢‬‬


‫دهآﺮێ‪ ،‬هﻪﻧﺪێ ﺟﺎر ﻣ‪‬ﺮد هﻪڕهﺷﻪدهآﺎت ﮐﻪ ﺷﺘ‪ ‬ﻟﻪ ﺧﯚی‬ ‫ﯾﺎن ﻣﻨﺪا‪‬ﻪﮐﻪ دهآﺎت‪.‬‬ ‫"ﻣﺎرﮔﻪر‪‬ﺘﻪ ﺑ‪‬ﺮﯾﺴﺘﺮ‪‬ﯚم" ﻟﻪ ﺳﻪرداﻧ‪‬ﻜﯿﺪا ﺑﯚ ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﻟﻪ‬ ‫ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪ ١٩٨٢‬ﺑﯚ ﻟ‪‬ﻜﯚ‪‬ﯿﻨﻪوهی آﺎرﯾﮕﻪری ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﻟﻪ ﺳﻪر‬ ‫ﻣﻨﺪاڵ ﻟﻪ‪ ٩٣‬ﺧ‪‬ﺰاﻧﺪا‪ ،‬ﮔﻪﯾﺸﺘﻪ آﯚﻣﻪ‪‬ﻚ ﺳﻪرﺋﻪﻧﺠﺎم‪،‬‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﻧ‪‬ﻮان داﯾﻚ و ﺑﺎوك آﺎری آﺮدۆﺗﻪ ﺳﻪر ‪%٨٠‬‬ ‫ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﯽ ﺋﻪو ﺧ‪‬ﺰاﻧﺎﻧﻪو ﻧﯿﮕﻪراﻧﯽ و ﺗﺮس و ﺳﻪرﻟ‪‬ﺸ‪‬ﻮاوی‬ ‫ﺑﻪو ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻪوه دﯾﺎرﺑﻮوه‪ .‬ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﯽ ﺑﻪﺳﻪر ﮔﺮووﭘﯽ‬ ‫ﺟﯿﺎوازدا داﺑﻪﺷﮑﺮدووه‪:‬‬ ‫‪١‬ـ زۆر ﺟﺎر ﻣﻨﺪاڵ دهﺑ‪‬ﺘﻪ ﻗﻮرﺑﺎﻧﯽ ﻧﺎآﯚآﯽ و ﺷﻪڕی ﻧ‪‬ﻮان‬ ‫داﯾﻚ و ﺑﺎوك‪ ،‬ﺑﯚ ﻧﻤﻮوﻧﻪ ﮔﻪر داﯾﻚ ﯾﺎن ﺑﺎوك هﻪﺳﺖ‬ ‫ﺑﻜﺎت ﻣﻨﺪا‪‬ﻚ ﻟﻪوهﯾﻮه ﻧﺰﯾﻜﺘﺮه ﯾﺎن ﻻﯾﻪﻧﮕﯿﺮی ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﻪ ﺑﯚ‬ ‫ﺧﯚی ڕادهآ‪‬ﺸ‪ ،‬ﺋﻪوا ﻻﯾﻪآﻪی ﺗﺮ دهآﻪو‪‬ﺘﻪ ﺑ‪‬ﺰارآﺮدن و‬ ‫ﺳﻮآﺎﯾﻪﺗﯽ ﭘ‪‬ﻜﺮدﻧﯽ ﺋﻪو ﻣﻨﺪا‪‬ﻪ‪.‬‬ ‫‪٢‬ـ هﻪﻧﺪێ ﻣﻨﺪاڵ هﻪر آﻪ هﻪﺳﺖ ﺑﻪوه ﺑﻜﻪن ﮔﺮژی هﻪﯾﻪ‬ ‫ﯾﺎن ﺑﯚﻧﯽ ﺷﻪڕی ﻧ‪‬ﻮان داﯾﻚ و ﺑﺎوك ﺑﻜﻪن‪ ،‬ﺋﻪوا ﺋﻪوان‬ ‫دهﺳﺘﭙ‪‬ﺸﺨﻪری دهآﻪن و ﺷﻪڕدهﻓﺮۆﺷﻦ ﯾﺎن دهآﻪوﻧﻪ‬ ‫ﺑ‪‬وﺑﯿﺎﻧﻮو و هﺎوار و ﻗﯿﮋاﻧﺪن ﺑﻪ ﻣﻪﺑﻪﺳﺘﯽ ﺋﻪوهی‬ ‫ﺳﻪرﻧﺠﯽ داﯾﻚ و ﺑﺎوك ﺑﻪﻻی ﺧﯚﯾﺎﻧﺪا ڕاﺑﻜ‪‬ﺸﻦ و‬ ‫‪٧٣‬‬


‫ﮔﺮژﯾﯿﻪآﻪی ﺋﻪوان ﺧﺎو ﺑﻜﻪﻧﻪوه‪ ،‬ﻟﻪم ﺣﺎ‪‬ﻪﺗﺎﻧﻪدا ﻟﻪواﻧﻪﯾﻪ‬ ‫ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﺎن ﻟﻪ ﻻﯾﻪن داﯾﻚ و ﺑﺎوآﯿﺎﻧﻪوه ﻟ‪‬ﺪان ﺑﺨﯚن‪ .‬زۆر‬ ‫ﻟﻪم ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻪ ﺗﻮوﺷﯽ ﻧﻪﺧﯚﺷﯽ "ﺋﺎﺳﺘﻤﻪ"و "ﺋﻪآﺰﯾﻢ" و‬ ‫ﺋﺎزاری ﺳﻚ دهﺑﻦ‪.‬‬ ‫‪٣‬ـ ﺋﻪو ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻪی ﺧﯚﯾﺎن ﻟﻪ ﻗﻮﺗﺎﺑﺨﺎﻧﻪ دهدزﻧﻪوه‪ ،‬ﮔﻪر‬ ‫ﺑﺸ‪‬ۆن ﺋﻪوا هﻪوڵ دهدهن دوورهﭘﻪر‪‬ﺰ ﺑﻦ و ﺗ‪‬ﻜﻪ‪‬ﯽ‬ ‫ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﺎﻧﯽ ﺗﺮ ﻧﻪﺑﻦ‪ .‬زۆر ﻣﻨﺪاڵ ﻟﻪﻣﺎ‪‬ﻪوه دهﻣ‪‬ﻨ‪‬ﺘﻪوه ﺗﺎ‬ ‫ﺋﺎﮔﺎداری داﯾﻜﯽ ﯾﺎن ﺧﻮﺷﻚ و ﺑﺮا ﺑﭽﻮوآﻪآﺎﻧﯽ ﺑ‪‬ﺖ‪.‬‬ ‫‪٤‬ـ ﻣﻨﺪاڵ وهك ﭼﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪ ﺷﻪڕی داﯾﻚ و ﺑﺎوآﺪا دژ ﺑﻪ‬ ‫ﯾﻪآﺘﺮ ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨﺮێ‪ .‬ﺋﻪم ﮔﺮووﭘﻪ ﻟﻪ هﻪﻣﻮو ﮔﺮووﭘﻪآﺎﻧﯽ‬ ‫ﺗﺮ زﯾﺎﺗﺮ ﺋﺎزار دهﺧﯚن و ڕووﺑﻪڕووی ﮔﺮﻓﺘﯽ ﻧﻪﻓﺴﯽ‬ ‫ﺳﺎﻣﻨﺎك دهﺑﻨﻪوه‪ .‬ﭼﻮﻧﻜﻪ ﻣﻨﺪاڵ وهك ﺋﯚﺑ‪‬ﻜﺘ‪‬ﻚ‬ ‫ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨﺮێ ﻧﻪك وهك ﺋﯿﻨﺪﭬﯿﺪ‪ .‬ﺑﯚ ﻧﻤﻮوﻧﻪ ﺑﺎوآ‪‬ﻚ‬ ‫هﻪڕهﺷﻪی ﻟﻪ ژﻧﻪآﻪی آﺮدﺑﻮو‪ ، ،‬ﮔﻪر ژﻧﻪآﻪی ﻧﻪﮔﻪڕ‪‬ﺘﻪوه‬ ‫ﺑﯚ ﻻی ﺋﻪوا ﺑﻪﻧﺰﯾﻦ ﺑﻪ ﺧﯚی و ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﻪﯾﺪا دهآﺎت و ﺋﺎﮔﺮ‬ ‫ﻟﻪ ﺧﯚﯾﺎن ﺑﻪردهدات‪.‬‬ ‫‪٥‬ـ ﻣﻨﺪا‪‬ن ﺗﻮوﺷﯽ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﻓﯿﺰﯾﻜﯽ دهﺑﻨﻪوه‪ .‬ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﯽ‬ ‫ﺋﻪم ﮔﺮووﭘﻪ ﻟﻪﻻﯾﻪن داﯾﻚ ﯾﺎن ﺑﺎوك ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﯽ‬ ‫ﺗﺮﺳﻨﺎك ﻟ‪‬ﯿﺎن دهدرێ‪ .‬ﺑﻪﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯽ آﺎﺗ‪‬ﻚ ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪ داﯾﻚ و‬ ‫‪٧٤‬‬


‫ﺑﺎوك ﻣﺎ‪‬ﻪآﻪ ﺟ‪‬ﺪهه‪ ‬ﺋﻪو آﺎت ﺋﻪوی ﺗﺮﯾﺎن هﻪرﭼﯽ‬ ‫ﺗﻮوڕهﯾﯽ و ڕﻗﻪ ﺑﻪﺳﻪر ﺋﻪو ﻣﻨﺪا‪‬ﻪدا دهﯾ‪‬ﮋێ‪ .‬ﻣﻪرج ﻧﯿﯿﻪ‬ ‫ﻟﻪو ﺧ‪‬ﺰاﻧﺎﻧﻪی زهﺑﺮوزهﻧﮕﯽ ﺗ‪‬ﺪا ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨﺮێ ﻟﻪ ﻣﻨﺪاڵ‬ ‫ﺑﺪرێ‪ ،‬ﻟﻪ هﻪﻧﺪێ ﻟﻪو ﺧ‪‬ﺰاﻧﺎﻧﻪدا ﻣﻨﺪاڵ ﺑﻪ ﺳﻪﻻﻣﻪﺗﯽ‬ ‫دهردهﭼ‪.‬‬ ‫"ﮔﺎﯾﻔﯚرد" ﻟ‪‬ﻜﯚ‪‬ﯿﻨﻪوهﯾﻪآﯽ ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪو ژﻧﺎﻧﻪ آﺮد ﮐﻪ ﻟﻪ‬ ‫ﻻﯾﻪن ﻣ‪‬ﺮدهآﺎﻧﯿﺎﻧﻪوه ﺋﻪﺷﻜﻪﻧﺠﻪ دراون‪ ،‬ﻟ‪‬ﺮهدا ﺑﯚی‬ ‫دهرآﻪوت هﻪر ﺑﺎوك ﻧﯿﯿﻪ ﻟﻪ ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﻪی دهدات‪ ،‬ﺑﻪ‪‬ﻜﻮ‬ ‫داﯾﻜﯿﺶ ﻟﻪ ﻣﻨﺪاڵ دهدات‪ %٣٧ .‬ی داﯾﻜﺎن و ‪ %٥٤‬ی‬ ‫ﺑﺎوآﺎن ﻟﻪ ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﺎﻧﯿﺎن دهدهن‪.‬‬ ‫ﺑﻪآﺎره‪‬ﻨﺎﻧﯽ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﻟﻪ ﺧ‪‬ﺰاﻧﺪا آﺎرﯾﮕﻪرﯾﯿﻪآﯽ ﮔﻪوره‬ ‫دهآﺎﺗﻪ ﺳﻪر ﻣﻨﺪاڵ و ﻧﻪوهآﺎﻧﯽ داهﺎﺗﻮو‪ ،‬ﭼﻮﻧﻜﻪ هﻪر‬ ‫ﻟﻪڕ‪‬ﮕﻪی ﻣﻨﺪا‪‬ﻪوه ﺋﻪو ڕهﻓﺘﺎرو هﻪ‪‬ﺴﻮآﻪوﺗﻪ ﭘ‪‬‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ ﺑﯚ ﻧﻪوهآﺎﻧﯽ داهﺎﺗﻮو دهﮔﻮ‪‬ﺰر‪‬ﺘﻪوهو ﻣﻨﺪاڵ‬ ‫ﻟﻪ ڕهﻓﺘﺎی داﯾﻚ و ﺑﺎوك وا ﺗ‪‬ﺪهﮔﺎت هﻪﻣﻮو ﺟﯚره ﻧﺎآﯚآﯽ‬ ‫و ﮔﺮﻓﺘ‪‬ﻚ ﻟﻪڕ‪‬ﮕﻪی زهﺑﺮو زهﻧﮕﻪوه ﭼﺎرهﺳﻪردهآﺮێ‪ ،‬ﺋﻪﻣﻪ‬ ‫ﺟﮕﻪ ﻟﻪوهی ﻧﻪوهﯾﻪﮐﯽ ﺋﯿﻔﻠﯿﺞ ﺑﯚ داهﺎﺗﻮو ﮔﻪورهدهﮐﻪﯾﻦ‪.‬‬

‫‪٧٥‬‬


‫آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎﯾﻪآﯽ ﺑ‪ ‬زهﺑﺮو زهﻧﮓ‬ ‫ﺋﺎﯾﺎ دهﺗﻮاﻧﯿﻦ آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎﯾﻪآﯽ ﺑ‪ ‬زهﺑﺮوزهﻧﮓ دروﺳﺖ ﺑﻜﻪﯾﻦ‪،‬‬ ‫ﺋﺎﺧﯚ ﭼﯚن وﺑﻪ چ ﺷ‪‬ﻮاز‪‬ﻚ آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎﯾﻪآﯽ وا دروﺳﺖ‬ ‫دهآﺮ‪‬ﺖ‪ ،‬آﻪ ﺗﻪواوی آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ ﺑﻪ ژن و ﭘﯿﺎوو ﻣﻨﺪا‪‬ﻪوه ﺑﻪ‬ ‫ﺋﺎﺳﻮودهﯾﯽ ﺗ‪‬ﺪا ﺑﮋﯾﻦ و ﺑﻪ هﯿﭻ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪك ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﺗ‪‬ﺪا‬ ‫ﺑﻪآﺎرﻧﻪه‪‬ﻨﺮێ‪ ،‬ﺋﺎﺧﯚ دهﺑ‪ ‬ﻣﺮۆﭬﻪآﺎن ﻟﻪﻧﺎو آﺎم ﭘﻪردهی‬ ‫ﭘﻪﻣﻪﯾﯽ ﺋﺎور‪‬ﺸﻤﯽ وهﻧﻪوزﺑﯿﺎن ﺑﺎﺗﻪوه‪ ،‬ﺋﺎﺳﯚی ڕۆژی‬ ‫داهﺎﺗﻮوﯾﺎن ﻟﻪ ڕۆژهﻪ‪‬ﺗﻪوه ﯾﺎن ڕۆژﺋﺎواوه هﻪ‪‬ﺒﻜﺎت‪.‬‬ ‫ﺋﻪﻣﺎﻧﻪ و دهﯾﺎن ﭘﺮﺳﯿﺎری ﺗﺮ ڕووﺑﻪڕووی هﻪﻣﻮوﻣﺎن‬ ‫دهﺑ‪‬ﺘﻪوه‪ .‬ﻟﻪ و‪‬ﺗ‪‬ﻜﯽ وهك ﺳﻮ‪‬ﺪ دهﯾﺎن ﻟ‪‬ﺘﻮ‪‬ﮋﯾﻨﻪوه و‬ ‫ﭘﺮۆژهی هﻪﻣﻪ ﭼﻪﺷﻨﻪ هﻪن آﻪ ﻣﻪﺑﻪﺳﺘﯿﺎن آﻪﻣﻜﺮدﻧﻪوهی‬ ‫‪٧٦‬‬


‫و ﺑﻨﺒ‪‬آﺮدﻧﯽ ﺋﻪو ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ‪ ،‬ﺳﻪدان ژﻧﻪ ﺳﻮ‪‬ﺪی ﻟﻪ‬ ‫ﺳﻪﻧﺘﻪری ژﻧﺎﻧﺪا ﺑﻪ ﺧﯚڕاﯾﯽ و آﺎﺗﯽ ﺧﯚﯾﺎن ﺗﻪرﺧﺎن‬ ‫آﺮدووه ﺑﯚ ﺋﻪم ﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻪ‪.‬‬ ‫ﻟﻪو آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎﯾﺎﻧﻪی آﻪ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﺗ‪‬ﺪا ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨﺮێ‬ ‫هﻪﻣﻮو ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﯽ ﺋﻪو آﯚﻣﻪ‪‬ﻪ ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﯿﺎن ﺑﻪ ﯾﺎرﻣﻪﺗﯽ هﻪﯾﻪ‪،‬‬ ‫ﺋﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪی آﻪ ﻟﻪ ژﻧﻪآﺎﻧﯿﺎن دهدهن‪ ،‬ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪی آﻪ ﻟ‪‬ﺪان‬ ‫دهﺧﯚن‪ ،‬ﺋﻪو ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻪی آﻪ ﺷﺎهﯿﺪی ﺋﻪو ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪن و‬ ‫دهﺑﻨﻪ هﻪ‪‬ﮕﺮی ﺋﻪو ڕهﻓﺘﺎره‪ .‬آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ دهﺑ‪‬ﺖ ﯾﺎرﻣﻪﺗﯽ ﺋﻪو‬ ‫ژﻧﺎﻧﻪ ﺑﺪات آﻪ ﻟﻪﻻﯾﻪن ﻣ‪‬ﺮدهآﺎﻧﯿﺎﻧﻪوه ﺋﻪزﯾﻪت دهدر‪‬ﻦ‪ ،‬ﻟﻪ‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﭘﯿﺎو ﺑﯿﺎﻧﭙﺎر‪‬ﺰێ‪ .‬ﭘﯿﺎو دهﺑ‪‬ﺖ ﻓ‪‬ﺮﺑ‪‬ﺖ ڕ‪‬ﺰ ﻟﻪ‬ ‫ژﻧﻪآﻪی ﺑﮕﺮێ وهك ﺋﻪوهی آﻪ هﻪﯾﻪو وهك ﺋﻪو ﻣﺮۆﭬﻪی‬ ‫آﻪ ﺧﯚی وهك هﺎوﺳﻪری ﺧﯚی هﻪ‪‬ﯿﺒﮋاردووه‪ .‬ڕ‪‬ﺰ ﻟﻪ‬ ‫آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﯽ و ڕاآﺎﻧﯽ ﺑﮕﺮێ و ﻣﻪرج ﻧﯿﯿﻪ ژﻧﻪآﺎن وهك‬ ‫ﭘﯿﺎوهآﺎن ﺑﯿﺮﺑﻜﻪﻧﻪوه‪ ،‬ﺋﻪو ﺟﯿﺎوازﯾﯿﻪش دهآﺮێ ﻧﻪﺑ‪‬ﺘﻪ هﯚی‬ ‫ﺷﻪڕو ﺋﺎژاوه‪ ،‬ﻣﺮۆڤ ﭼﻪﻧﺪ ﺟﯿﺎوازﯾﺶ ﺑﻦ ﺧﺎ‪‬ﯽ هﺎوﺑﻪش‬ ‫ﻟﻪ ﻧ‪‬ﻮاﻧﯿﺎﻧﺪا هﻪﯾﻪ‪ .‬هﻪر ﺋﻪو هﺎوﺑﻪﺷﯿﻪﺷﻪ آﻪ واﯾﺎن ﻟ‪‬ﺪهآﺎت‬ ‫ﺑ‪‬ﯾﺎری ﭘ‪‬ﻜﻪوه ژﯾﺎن ﺑﺪهن وهك ژن و ﻣ‪‬ﺮد و ﻣﻨﺪاڵ‬ ‫دروﺳﺖ ﺑﻜﻪن‪ .‬ﺋﻪﻣﻪ ﻟﻪآﺎﺗ‪‬ﻜﺪا ﻣﺴﯚﮔﻪر دهآﺮێ آﻪ ﭘﯿﺎو‬ ‫ڕ‪‬ﺰی ژﻧﻪآﻪ و ڕاوﺑﯚﭼﻮوﻧﻪآﺎﻧﯽ ﺑﮕﺮێ‪ ،‬ﻧﻪﯾﻪوێ ژﻧﻪآﻪی‬ ‫ﺳ‪‬ﺒﻪری ﺧﯚی ﺑ‪‬ﺖ‪ ،‬ﯾﺎن ﺗﻪواوآﻪری آﻪﺳﺎﯾﻪﺗﯽ ﺧﯚی ﺑ‪‬ﺖ‪،‬‬ ‫ﺋﻪو ﭼﯚن ﺑﻪ ﺧﯚﯾﺪا ڕادهﺑﯿﻨ‪ ‬آﻪ ﺧﺎوهن ڕا و ﺑ‪‬ﯾﺎری‬ ‫‪٧٧‬‬


‫ﺧﯚﯾﻪﺗﯽ‪ ،‬هﻪﻣﺎن ﻣﺎﻓﯿﺶ ﺑﺪات ﺑﻪژﻧﻪآﻪی‪ .‬ﭘﯿﺎو آﯚﻧﺘﺮۆﻟﯽ‬ ‫ﺧﯚی ﻟﻪﺳﻪر ژن هﻪ‪‬ﮕﺮێ‪.‬‬ ‫ﺗﻪواوی آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ دهﺑ‪‬ﺖ ﻟﻪ هﻪﻣﻮو ﺑﻮارهآﺎﻧﺪا آﺎر ﺑﯚ ﺋﻪم‬ ‫ﻣﻪﺳﻪﻟﻪﯾﻪ ﺑﻜﺎت‪ .‬ﻧﻪك ﺗﻪﻧﯿﺎ ﺋﻪواﻧﻪی ﻟﻪ ژﻧﻪآﺎﻧﯿﺎن دهدهن‬ ‫ﯾﺎن ﺋﻪواﻧﻪی ﻟ‪‬ﺪان دهﺧﯚن‪ ،‬آﺎرآﺮدن ﺑﯚ ﺋﻪم ﻣﻪﺳﻪﻟﻪﯾﻪ‬ ‫دهﺑ‪ ‬ﻟﻪ هﻪﻣﻮو دام ودهزﮔﺎﻧﯽ آﯚﻣﻪ‪‬ﻪوه دهﺳﺘﭙ‪‬ﺒﻜﺮێ‪.‬‬ ‫ﺗﻪواوی ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﯽ آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ دهﺑ‪ ‬آﺎری ﺟﯿﺪی ﺑﻜﻪن ﺑﯚ‬ ‫آﻪﻣﻜﺮدﻧﻪوه و ﺑﻨﺒ‪‬آﺮدﻧﯽ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی‪ .‬دهزﮔﺎی‬ ‫ﺑﻪڕ‪‬ﻮهﺑﺮدﻧﯽ آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎو ﺳﯿﺴﺘﻪﻣﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ و‪‬ت دهﺑ‪‬ﺖ‬ ‫ﭘﺎرهو ﺳﺎﻣﺎﻧ‪‬ﻜﯽ زۆر ﺑﯚ ﺋﻪم ﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻪ ﺗﻪرﺧﺎن ﺑﻜﻪن‪ ،‬ﮔﻪر‬ ‫ﺑﯿﺎﻧﻪوهێ آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎﯾﻪك دروﺳﺖ ﺑﻜﻪن آﻪ هﻪﻣﻮو ﺑ‪‬‬ ‫ڕهﭼﺎوی ڕهﮔﻪزو ﭘ‪‬ﺴﺖ وهك ﯾﻪك ﺋﺎﺳﻮودهو ﺑﻪدهﺳﻪ‪‬ت‬ ‫ﺑﻦ‪ ،‬دهﺑ‪ ‬ﻣﯚرآﯽ دهﺳﻪ‪‬ت ﻟﻪ ﭘﯿﺎوهوه ﺑﮕﻮازر‪‬ﺘﻪوه ﺑﯚ‬ ‫ﺗﻪواوی آﯚﻣﻪڵ ﺑﻪ ﭘﯿﺎو و ژﻧﻪوه‪ ،‬دهﺑ‪ ‬ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﯽ آﯚﻣﻪڵ‬ ‫ﺑﻪوه ڕاﺑﮫ‪‬ﻨﺮ‪‬ﻦ آﻪ دهﺳﻪ‪‬ت ﻻی ﺋﻪو آﻪﺳﻪﯾﻪ آﻪ‬ ‫ﺑﻪﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﯽ ﻋﺎدﯾﻼﻧﻪ ﺑﻪآﺎرﯾﺪهه‪‬ﻨ‪.‬‬ ‫ﮔﻪر ﺋﺎوڕ‪‬ﻚ ﻟﻪ ڕاﺑﺮدوو ﺑﺪهﯾﻨﻪوه دهﺑﯿﻨﯿﻦ ﺑﻪ در‪‬ﮋاﯾﯽ‬ ‫ﻣ‪‬ﮋوو ﺋﻪو ﻣﺎﻓﻪ ﻟﻪڕووی ﯾﺎﺳﺎﯾﯿﻪوه دراوه ﺑﻪ ﭘﯿﺎو آﻪ ﻟﻪ‬ ‫ژﻧﻪآﻪی ﺑﺪات‪ ،‬ﺋﯿﺘﺮ ﻟﻪ هﻪر آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎو داب ﻧﻪرﯾﺘ‪‬ﻜﺪا و‬ ‫ﻟﻪهﻪر ﻗﯚﻧﺎﻏ‪‬ﻜﺪا ﺑ‪‬وﺑﯿﺎﻧﻮوی ﺧﯚی ﺑﯚ دوزراوهﺗﻪوه‪.‬‬ ‫‪٧٨‬‬


‫ﺋﻪﻣﻪش هﻪر ﺑﻪردهواﻣﻪ‪ ،‬ﺗﺎ ﺋﻪم ﺳﻪردهﻣﻪی آﻪ ﺗ‪‬ﯿﺪا‬ ‫دهژﯾﻦ‪ .‬ﻟﻪ و‪‬ﺗﺎﻧﯽ ڕۆژهﻪ‪‬ﺗﺪا ﺑﺎﺳﻜﺮدﻧﯽ ﺋﻪم ﻣﻪﺳﻪﻟﻪﯾﻪ ﻟﻪ‬ ‫ﺧﺎﻧﻪی ﺗﺎﺑﯚ داﻧﺮاوه آﻪس ﺑﯚی ﻧﯿﯿﻪ ﺧﯚی ﻟﻪﻗﻪرهی ﺷﺘﯽ‬ ‫واﺑﺪات ﻟﻪﺑﻪرﺋﻪوهی ﺋﻪﻣﻪ ﻣﻪﺳﻪﻟﻪﯾﻪآﯽ ﮔﻪﻟ‪ ‬ﺷﻪﺧﺴﯿﻪو‬ ‫ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪی ﺑﻪ ﺧﻮدی ژن و ﭘﯿﺎوهوه هﻪﯾﻪ‪ ،‬ﮔﻪر ﻣﻪﺳﻪﻟﻪآﻪش‬ ‫آﻪوﺗﻪ آﻮﺷﺘﻦ و ﺧﻮ‪‬ﻦ ڕﺷﺘﻦ‪ ،‬ﺋﻪوا ﻣﻪﺳﻪﻟﻪآﻪ ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪی‬ ‫ﺑﻪ آ‪‬ﯾﻨﻪوهی ﺷﻪرهف و ﻧﺎﻣﻮﺳﻪوه هﻪﯾﻪ‪ .‬ﻟﻪ و‪‬ﺗ‪‬ﻜﯽ وهك‬ ‫ﺳﻮ‪‬ﺪ ﺗﺎ ﭘ‪‬ﺶ ﺳﺎ‪‬ﯽ ﻧﻪوهدهآﺎن ﻧﻪ ﺳﯿﺎﺳﯿﻪآﺎﻧﯽ دهو‪‬ﻪت و‬ ‫ﻧﻪ دهزﮔﺎآﺎﻧﯽ ﺑﻪڕ‪‬ﻮهﺑﺮدﻧﯽ دهو‪‬ﻪت دهﯾﺎﻧﻮﯾﺴﺖ ﺑﻪ ﺋﺎﺷﻜﺮا‬ ‫دان ﺑﻪوهدا ﺑﻨ‪‬ﻦ آﻪ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی دهرهﻪق ﺑﻪ ژن ﮔﺮﻓﺘ‪‬ﻜﯽ‬ ‫آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯿﯿﻪ و ڕهﮔﯽ ﻟﻪ آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎدا داآﻮﺗﺎوهو آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ‬ ‫ﺑﻪرهو آﯚ‪‬ﻧ‪‬ﻜﯽ ﺑﻨﺒﻪﺳﺖ دهﺑﺎت‪.‬‬ ‫ﺗﻪﻧﯿﺎ ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﻧﯽ ﻧﻪوهدهآﺎﻧﺪا ﻟﻪ ﺋﻪﻧﺠﺎﻣﯽ ﺧﻪﺑﺎﺗﯽ‬ ‫ڕ‪‬ﻜﺨﺮاوهو ﺑﺰووﺗﻨﻪوهآﺎﻧﯽ ژﻧﺎﻧﺪا ﺑﻪ ﺗﻮﻧﺪی ﺟﻪﺧﺖ ﻟﻪﺳﻪر‬ ‫ﺋﻪوهآﺮا آﻪ دهﺑ‪‬ﺖ ﺋﻪم ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﺨﺮ‪‬ﺘﻪ ﺑﻪر ﺑﺎس و‬ ‫ﻟ‪‬ﻜﯚ‪‬ﯿﻨﻪوهو ﭼﺎرهﺳﻪر ﺑﻜﺮێ‪ .‬ﻟﻪ آﺎﺗ‪‬ﻜﺪا ژﻧ‪‬ﻚ ﺷﻜﺎﺗﯽ ﻟﻪ‬ ‫ﭘﯿﺎوهآﻪی دهآﺮد و ﻟﻪ ﭘﺮۆﺳﻪی دادﮔﺎآﺮدﻧﺪا ﺑ‪‬وا ﺑﻪ ﻗﺴﻪی‬ ‫ﭘﯿﺎوهآﻪ دهآﺮا ﻧﻪك ژﻧﻪآﻪ‪.‬‬ ‫ﯾﺎﺳﺎآﺎن ﮔﯚڕاﻧﯿﺎن ﺑﻪﺳﻪرهﺎت‪ ،‬داﻣﻮدهزﮔﺎ آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯿﯿﻪآﺎن‬ ‫آﻪ ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﯿﺎن ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪ دهﺑﻮو وهك ﭘﯚﻟﯿﺲ و‬ ‫‪٧٩‬‬


‫ﻧﻪﺧﯚﺷﺨﺎﻧﻪ و دادﮔﺎ‪ ،‬آﯚﻣﻪ‪ ‬دهورات و آﯚرﺳﺎﺗﯿﺎن‬ ‫ﺑﯚآﺮاﯾﻪوه‪ ،‬ﺑﯚ ﺋﻪوهی ﺑﺰاﻧﻦ ﭼﯚن آﺎر ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﻪو ژن و‬ ‫ﭘﯿﺎواﻧﻪدا ﺑﻜﻪن‪ .‬هﻪو‪‬ﯿﺎن دهدا ﺷ‪‬ﻮهآﺎری ﻧﻮێ و ﻣ‪‬ﺘﯚدی‬ ‫ﻧﻮێ ﺑﯚ ﭼﺎرهﺳﻪرآﺮدﻧﯽ ﺋﻪم ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﺪۆزﻧﻪوه‪ ،‬ﺋﻪم ﮔﺮﻓﺘﻪ‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﯽ ﺗﻪﻧﯿﺎ ﺳﻮ‪‬ﺪ ﻧﻪﺑﻮو‪ ،‬ﺑﯚﯾﻪ هﻪو‪‬ﯿﺎن دا ﻟﻪ ڕ‪‬ﮕﺎی آﺎری‬ ‫هﺎوﺑﻪش و ﺋﻪزﻣﻮون ﮔﯚڕﯾﻨﻪوه ﻟﻪﮔﻪڵ و‪‬ﺗﺎﻧﯽ ﺗﺮی‬ ‫ﺋﻪوروﭘﺎ و ﺋﻪﻣﻪرﯾﻜﺎ ڕ‪‬ﮕﺎﭼﺎرهﺳﻪر‪‬ﻚ ﺑﺪۆزﻧﻪوه‪ .‬ﺑﯿﺮ ﻟﻪ‬ ‫هﻪﻣﻮو ﻻﯾﻪﻧﻪ ﺷﺎراوهآﺎﻧﯽ ﺋﻪم ﺗﺎواﻧﻪ ﺑﻜﺮ‪‬ﺘﻪوه‪ ،‬ﺋﻪﻣﻪ ﺧﯚی‬ ‫ﻟﻪ ﺧﯚﯾﺪا ﭘﺮﺳﯿﺎر‪‬ﻚ ﺑﻮو ﻻی زۆرﺑﻪی زۆری آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ‪ ،‬ﺋﺎﯾﺎ‬ ‫ﺋﻪو ﺟﯚره ﭘﯿﺎواﻧﻪ ﻟﻪ ڕﯾﺰی ﺗﺎواﻧﺒﺎراﻧﺪا ﺣﯿﺴﺎب ﺑﻜﺮ‪‬ﻦ‪،‬‬ ‫ﺑﺎﺷﻪ ﺋﻪم ﭘﯿﺎواﻧﻪ ﺋﻪوهی دهﯾﻜﻪن ﺑﻪراﻣﺒﻪر ﺑﻪ ژن ﺗﺎوان‬ ‫ﻧﯿﯿﻪ دهرهﻪق ﺑﻪ ﯾﺎﺳﺎآﺎﻧﯽ ﻣﺮۆڤ‪ ،‬دهﺑ‪‬ﺖ واﺑ‪‬ﺖ‪ ،‬ﮔﻪر واﺑ‪،‬‬ ‫دهﺑ‪ ‬ﺋﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪ ﺑﺨﺮ‪‬ﻨﻪ ﻗﻪﻓﻪزی ﺗﺎواﻧﻪوهو ﺳﺰا ﺑﺪر‪‬ﻦ‬ ‫وهك هﻪر ﺗﺎواﻧﺒﺎر‪‬ﻜﯽ ﺗﺮ‪ .‬هﻪر ﻟﻪم ﺳﺎ‪‬ﻧﻪدا ﺑﻮو زۆر ﺑﻪ‬ ‫ووردی و ﺋﺎﺷﻜﺮا ﺑﺎﺳﯽ دهﺳﺘﺪر‪‬ﮋی ﺳ‪‬ﻜﺴﯽ ﺑﯚ ﺳﻪر ژن‬ ‫و ﻣﻨﺪاڵ ﮐﺮا و ﻟﻪڕ‪‬ﮕﻪی داڕﺷﺘﻨﯽ ﯾﺎﺳﺎی ﻧﻮ‪‬ﻮه ﺗﻮاﻧﺮا‬ ‫هﻪو‪‬ﺒﺪرێ ﺋﻪو آﻪﺳﺎﻧﻪی ﺋﻪم آﺎراﻧﻪ دهآﻪن ﺑﺨﺮ‪‬ﻨﻪ‬ ‫ﻗﻪﻓﻪزی ﺗﺎواﻧﻪوهو ﻟﻪ ڕ‪‬ﮕﺎی هﻪﻧﺪێ ﯾﺎﺳﺎوه ﺋﻪو آﻪﺳﺎﻧﻪ‬ ‫ﺳﺰا ﺑﺪر‪‬ﻦ ‪.‬‬ ‫ﻟﻪ و‪‬ﺗﯽ ﺳﻮ‪‬ﺪ ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪ ،١٩٨٨‬ﯾﺎﺳﺎﯾﻪآﯽ ﻧﻮێ داﻧﺮا‪،‬‬ ‫ﺋﻪوﯾﺶ ﯾﺎﺳﺎی ﻗﻪدهﻏﻪآﺮدﻧﯽ ﺳﻪردان ﺑﻮو‪ .‬ﺑﻪ ﭘ‪‬ﯽ ﺋﻪم‬ ‫‪٨٠‬‬


‫ﯾﺎﺳﺎﯾﻪ ﺋﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪی آﻪ ﺑﻪردهواﻣﺒﻮون ﻟﻪ ﺋﺎزاردان و‬ ‫ﻟ‪‬ﺪاﻧﯽ ژﻧﻪآﺎﻧﯿﺎن ﻟﻪ ڕووی ﯾﺎﺳﺎﯾﯿﻪوه ﻗﻪدهﻏﻪآﺮان آﻪ‬ ‫ژﻧﻪآﺎﻧﯿﺎن ﺑﺒﯿﻨﻦ ﯾﺎن ﺑﭽﻨﻪ ﻣﺎ‪‬ﻪوه ﯾﺎن ﺑﭽﻨﻪ ﺳﻪر ﺋﯿﺸﯽ‬ ‫ژﻧﻪﮐﺎﻧﯿﺎن‪ .‬ﺑﻪ‪‬م ﺳﺰاﯾﻪآﯽ وا داﻧﻪﻧﺮا ﺑﯚ ﭘﯿﺎوهآﻪ ﮔﻪر‬ ‫ﻟﻪﺳﻪر ﯾﺎﺳﺎ ﻧﻪڕوات وهك ﻟﻪ هﻪﻧﺪێ و‪‬ﺗﯽ ﺗﺮ داﻧﺮاﺑﻮو‪.‬‬ ‫ﺑﯚﯾﻪ ﭘﯿﺎو ﻟﻪ ﺋﻪزﯾﻪﺗﺪاﻧﯽ ژﻧﻪ هﻪر ﺑﻪردهوام دهﺑﻮو‪ ،‬ﺑﯚﯾﻪ‬ ‫ﻟﻪﺳﺎ‪‬ﯽ ‪ ١٩٩٢‬دا ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪ ﺟﯚره زهﻧﮕ‪‬ﮑﯿﺎن وهرﮔﺮت ﮔﻪر‬ ‫ﭘﯿﺎوهآﻪ هﻪو‪‬ﯽ ﺑﺪاﯾﻪ ﻧﺰﯾﻜﯿﺎن ﺑﻜﻪو‪‬ﺘﻪوه ﯾﻪآﺴﻪر ژﻧﻪآﻪ‬ ‫زهﻧﮕﯽ ﺑﯚ ﭘﯚﻟﯿﺲ ﻟ‪‬ﺪهداو ﭘﯚﻟﯿﺲ ﭘﺎش ﻣﺎوهﯾﻪك‬ ‫ﺋﺎﻣﺎدهﺑﻮون‪ .‬ﺋﻪم زهﻧﮕﻪ ﺋﻪﻧﺠﺎﻣ‪‬ﻜﯽ ﺑﺎﺷﯽ هﻪﺑﻮو‪ ،‬ﺋﻪو‬ ‫ژﻧﺎﻧﻪی ﺋﻪم زهﻧﮕﻪﯾﺎن هﻪﺑﻮو ﻟﻪو ﻣﺎوهﯾﻪدا ڕووﺑﻪڕووی‬ ‫زهﺑﺮو زهﻧﮓ ﻧﻪدهﺑﻮوﻧﻪوه‪ .‬ﺧﯚﯾﺎن و ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﺎﻧﯿﺎن هﻪﺳﺘﯿﺎن‬ ‫ﺑﻪ ﺋﺎراﻣﯽ دهآﺮد‪ .‬ﻟﻪهﻪﻣﺎن آﺎﺗﺪا ڕادهی زهﺑﺮوزهﻧﮕﯽ‬ ‫آﻪﻣﻜﺮدﺑﯚوه‪.‬‬

‫ﺳﻪﻧﺘﻪری ژﻧﺎن‬

‫ﯾﻪآﻪم ﺳﻪﻧﺘﻪری ژﻧﺎن ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪١٩٧١‬دا ﻟﻪ ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ‬ ‫ﻟﻪﻻﯾﻪن ژﻧ‪‬ﻜﻪوه ﺑﻪ ﻧﺎوی "ﺋ‪‬ﺮﯾﻦ ﭘﯿﺰی" ‪Erin Pizzey‬‬ ‫آﺮاﯾﻪوه‪" ،‬ﺋ‪‬ﺮﯾﻦ" ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﺑﻮو ﻟﻪو ژﻧﺎﻧﻪی ﺧﻪﺑﺎﺗﯽ دژی‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی دهآﺮد‪ ،‬هﻪر زوو دهرآﯽ ﺑﻪوه آﺮد آﻪ دهﺑ‪‬ﺖ‬ ‫ﺷﻮ‪‬ﻨ‪‬ﮏ هﻪﺑ‪‬ﺖ ﺑﯚ ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪی ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﺎن دهرهﻪق‬ ‫ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨﺮ‪‬ﺖ‪ ،‬ﺗﺎ ﭘﻪﻧﺎی ﺑﯚ ﺑﻪرن و ﺧﯚﯾﺎن ﻟﻪ‬ ‫‪٨١‬‬


‫ﻣ‪‬ﺮدهآﺎﻧﯿﺎن ﺑﺸﺎرﻧﻪوه‪ ،‬ﻟﻪو ﺷﻮ‪‬ﻨﻪ ﯾﺎرﻣﻪﺗﯽ وهرﮔﺮن ﺗﺎ‬ ‫ﺑ‪‬ﻨﻪوه ﺳﻪرﭘ‪‬ﯽ ﺧﯚﯾﺎن‪.‬‬ ‫ﺋﻪو ﺳﻪﻧﺘﻪرهی آﻪ آﺮدﯾﯿﻪوه ﻟﻪ ﻣﺎوهﯾﻪآﯽ آﻪﻣﺪا ﭘ‪‬ﺑﻮو ﻟﻪ‬ ‫ژن و ﻣﻨﺪاڵ‪ .‬آﻪ ژﻣﺎرهﯾﺎن ﮔﻪﯾﺸﺘﻪ ‪ ١٠٠‬ژن و ﻣﻨﺪاڵ‪.‬‬ ‫"ﺋ‪‬ﺮﯾﻦ" ﻟﻪ آﺎرآﺮدن ﺑﻪردهوام ﺑﻮو‪ ،‬ه‪‬ﻨﺪهی ﻧﻪﺑﺮد ‪٢٥‬‬ ‫ﺳﻪﻧﺘﻪری ﺗﺮی ﻟﻪ ﻟﻪﻧﺪهن آﺮدهوه‪ .‬ﻟﻪ آﯚﺗﺎﯾﯽ ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪١٩٧٨‬‬ ‫دا ‪ ١٥٠‬ﺳﻪﻧﺘﻪری ﺗﺮ ﻟﻪ ﺑﻪرﯾﺘﺎﻧﯿﺎ آﺮاﯾﻪوه‪ .‬ﺋﻪﻣﻪ ﺟﮕﻪ‬ ‫ﻟﻪوهی ڕۆژاﻧﻪ دهﯾﺎن ﻧﺎﻣﻪ دهﮔﻪﯾﺸﺘﻪ "ﺋ‪‬ﺮﯾﻦ" ﻟﻪﻻﯾﻪن ﺋﻪو‬ ‫ژﻧﺎﻧﻪی ﻟﻪﻻﯾﻪن ﻣ‪‬ﺮدهآﺎﻧﯿﺎﻧﻪوه ﺋﺎزار دهدران‪ .‬ﻟﻪ ﯾﻪآ‪ ‬ﻟﻪو‬ ‫ﻧﺎﻣﺎﻧﻪی آﻪ ﺑﯚی هﺎﺗﻮوه ژﻧ‪‬ﻚ ﻧﻮوﺳﯿﺒﻮوی‪ :‬ﻟﻪﺳﺎ‪‬ﯽ ‪ ٦٩‬ﺗﺎ‬ ‫‪ ٧٢‬ﻣ‪‬ﺮدهآﻪم ‪ ٢٧‬ﺟﺎر ﻟ‪‬ﯿﺪاوم‪ .‬هﻪﻧﺪێ ﺟﺎر وا ﺧﺮاپ‬ ‫ﻟ‪‬ﯿﺪاوم آﻪ آﻪوﺗﻮﻣﻪﺗﻪ ﻧﻪﺧﯚﺷﺨﺎﻧﻪو ﻣﺎوهی دوو ﺗﺎ ﺳ‪‬‬ ‫ڕۆژ ﻣﺎوﻣﻪﺗﻪوه‪ .‬ﺟﺎر‪‬ﻜﯿﺎن ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﻪم ﻟﻪﺑﺎرﭼﻮو‪.‬‬ ‫ژﻧ‪‬ﻜﯽ ﺗﺮ‬ ‫دهﻗﯿﮋ‪‬ﻨ‪ ‬و‬ ‫‪ .‬آﺎﺗ‪‬ﻜﯿﺶ‬ ‫ﻟ‪‬ﺪهآﺎت آﻪ‬

‫ﻟﻪﻧﺎﻣﻪآﻪﯾﺪا دهﻧﻮوﺳ‪ :‬ﻣ‪‬ﺮدهآﻪم ﺑﻪﺳﻪرﻣﺪا‬ ‫ﺷﺖ ﻓ‪‬ێ دهدات‪ .‬ﻣﻨﺪا‪‬ﻪ ﺳﺎواﯾﻪآﻪﻣﺎن دهﺗﺮﺳ‪‬‬ ‫داوای ﺟﯿﺎﺑﻮوﻧﻪوه دهآﻪم هﻪڕهﺷﻪی ﺋﻪوهم‬ ‫ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﻪم دهآﻮژێ‪.‬‬

‫ﺑﺰووﺗﻨﻪوهی ﯾﻪآﺴﺎﻧﯿﺨﻮازی ژﻧﺎن و ﻻﺑﺎ‪‬ﻪآﺎﻧﯽ‬ ‫ﺑﺰووﺗﻨﻪوهی ﻓ‪‬ﻤ‪‬ﻨﯿﺴﺘﯽ ﻟﻪ و‪‬ﺗﺎﻧﯽ ﺟﯿﮫﺎﻧﺪا آﻪوﺗﻨﻪ ﺧﻪﺑﺎت‬ ‫‪٨٢‬‬


‫ﺑﯚ داﺑﯿﻨﻜﺮدﻧﯽ ﺷﻮ‪‬ﻨ‪‬ﻚ ﺑﯚ ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪی آﻪ ڕووﺑﻪڕووی‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی دهﺑﻨﻪوهو ﺗﺎ ﺑﯚ ﻣﺎوهﯾﻪك ﺋﯚﻗﺮهی ﺗ‪‬ﺪاﺑﮕﺮن و‬ ‫ﯾﺎرﻣﻪﺗﯽ ﺑﺪر‪‬ﻦ ﺗﺎ د‪‬ﻨﻪوه ﺳﻪرﺧﯚﯾﺎن و ﺑﻜﻪوﻧﻪ ﺳﻪرﭘ‪.‬‬ ‫ﺋﻪم ﺑﺰووﺗﻨﻪواﻧﻪ ﺑﻪردهوام ﻟﻪ ﺗ‪‬ﻜﯚﺷﺎﻧﺪا ﺑﻮون ﺗﺎ‬ ‫دهﺳﺘﻜﻪوﺗﯽ زﯾﺎﺗﺮوﺑ‪‬ﯾﺎری ﻧﻮێ ﻟﻪو آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎﯾﺎﻧﻪدا ﺑ‪‬ﺘﻪ‬ ‫ﺋﺎراوه آﻪ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی آﻪﻣﻜﺎﺗﻪوه‪ .‬ﺋﻪو آﻪﺳﺎﻧﻪی ﻟﻪ هﻪﻣﻮو‬ ‫ﺋﻪو‬ ‫داﻣﻮدهزﮔﺎﯾﺎﻧﻪی آﻪ ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪی ﺑﻪم ﻣﻪﺳﻪﻟﻪﯾﻪوه هﻪﯾﻪ ﻟﻪ‬ ‫ﺑﺎﺑﻪﺗﯽ دهزﮔﺎآﺎﻧﯽ ﭘﯚﻟﯿﺲ‪ ،‬ﻧﻪﺧﯚﺷﺨﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻻﯾﻪﻧﻪ آﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯽ‬ ‫و ﺧﺰﻣﻪﺗﮕﻮزارﯾﯿﻪآﺎن آﯚرﺳﯽ ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯿﺎن ﺑﯚ آﺮاﯾﻪوه ﺑﯚ‬ ‫ﺋﻪوهی ﺑﺰاﻧﻦ ﭼﯚن ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﯽ ڕاﺳﺖ ﻣﺎﻣﻪ‪‬ﻪ ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﻪو‬ ‫ژﻧﺎﻧﻪ دهآﺮێ آﻪ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﺎن ﻟﻪﮔﻪڵ ﺑﻪآﺎرهﺎﺗﻮوه‪ .‬هﻪروا‬ ‫ﯾﺎرﻣﻪﺗﯽ ﺋﻪو ﻣﻨﺪا‪‬ﻧﻪ دهدرێ آﻪ ﺷﺎهﯿﺪی ﺋﻪو ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ‬ ‫ﺑﻮون‪ .‬ﻟﻪ ڕووی ﻣﺎددی و ﻣﻪﻋﻨﻪوﯾﯿﻪوه ﯾﺎرﻣﻪﺗﯽ دهدران‪.‬‬ ‫ﺋﻪﻣﻪ ﺟﮕﻪ ﻟﻪوهی دهﯾﺎن دهزﮔﺎو ڕ‪‬ﻜﺨﺮاوی ﻧﻮێ ﺑﯚ‬ ‫وهﺳﺘﺎﻧﯽ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی داﻣﻪزرا‪ .‬ﻟﻪهﻪﻣﺎن آﺎﺗﺪا ﺑﯿﺮ ﻟﻪوهش‬ ‫آﺮاﯾﻪوه ﺋﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪی ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨﻦ‪ ،‬ﯾﺎرﻣﻪﺗﯽ‬ ‫ﺑﺪر‪‬ﻦ و ﻟﻪ ڕووی دهرووﻧﯿﻪوه آﺎرﯾﺎن ﻟﻪﮔﻪڵ ﺑﻜﺮێ‪،‬‬ ‫ﺑﻪﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯽ ﺋﻪواﻧﻪی آﻪ ﺳﺰادهدر‪‬ﻦ و دهﺧﺮ‪‬ﻨﻪ زﯾﻨﺪاﻧﻪوه‪،‬‬ ‫ﺟﺎ ﻟﻪو ﻣﺎوهﯾﻪی آﻪﻟﻪ زﯾﻨﺪاﻧﺪان‪ ،‬ﺑﻪردهوام آﺎرﯾﺎن ﻟﻪﮔﻪڵ‬ ‫دهآﺮ‪‬ﺖ‪ .‬ﺑﯚ ﻟ‪‬ﻜﯚ‪‬ﯿﻨﻪوهی ﺋﻪو هﯚﯾﺎﻧﻪی آﻪ واﯾﺎن ﻟ‪‬ﺪهآﺎت‬

‫‪٨٣‬‬


‫آﻪ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﺑﻪآﺎرﺑﮫ‪‬ﻨﻦ و هﻪو‪‬ﺒﺪرێ ﮔﻪر ﺑﺘﻮاﻧﺮێ‬ ‫ﭼﺎرهﺳﻪرﺑﻜﺮێ‪.‬‬ ‫ﺑﯚ ﻧﻤﻮوﻧﻪ ﻟﻪ و‪‬ﺗﯽ ﺳﻮ‪‬ﺪ ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪ ١٩٩٠‬دا ﭘﯚﻟﯿﺴﯽ‬ ‫دهو‪‬ﻪﺗﯽ ﺑ‪‬ﯾﺎرﯾﺪا آﻪ آﯚرﺳ‪‬ﻜﯽ ﻓﺮاوان ﺑﻜﺎﺗﻪوه ﺑﯚ هﻪﻣﻮو‬ ‫ﺋﻪواﻧﻪی آﻪ آﺎر ﻟﻪو دهزﮔﺎﯾﺎﻧﻪدا دهآﻪن ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﻪو‬ ‫آﻪﺳﺎﻧﻪی آﻪ ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﯿﺎن ﺑﻪ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪوه هﻪﯾﻪ‪ ،‬ﺟﺎ ژن‬ ‫ﺑ‪‬ﺖ ﯾﺎن ﻣﻨﺪاڵ ﯾﺎن ﭘﯿﺎو‪ .‬ﻟﻪهﻪﻣﺎن آﺎﺗﺪا ﻣﻪﺑﻪﺳﺘﯿﺎن‬ ‫ﺋﻪوهﺑﻮو آﻪ هﻪﻣﻮو ﺋﻪو ﻻﯾﻪﻧﻪ هﺎرﯾﻜﺎری ﯾﻪآﺘﺮﺑﻜﻪن و‬ ‫ﭘ‪‬ﻜﻪوه آﺎرﺑﻜﻪن ﺑﯚ ﺋﻪم ﻣﻪﺑﻪﺳﺘﻪ‪ .‬وهﺳﺘﺎﻧﺪﻧﯽ ﺋﻪم زهﺑﺮو‬ ‫زهﻧﮕﻪش ﺑﻜﺮێ ﺑﻪ ﺋﻪرآﯽ ﺗﻪواوی آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ‪ .‬ﭼﺎرهﺳﻪری‬ ‫ﮐﯚﺗﺎﯾﯽ ﺋﻪم ﮔﺮﻓﺘﻪش ﺗﻪﻧﯿﺎ ﺑﻪ ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﺪاﻧﯽ ژﻧﺎن ﯾﺎن ﺋﻪو‬ ‫ﭘﯿﺎواﻧﻪ ﻧﺎﺑ‪‬ﺖ آﻪ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﺎن ﺑﻪآﺎره‪‬ﻨﺎوه‪ ،‬ﺑﻪ‪‬ﻜﻮ ﺗﻪواوی‬ ‫آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ دهﺑ‪ ‬ﺋﻪم آﺎره ﺑﻪآﺎری ﺧﯚی ﺑﺰاﻧ‪ ‬و ﺑﻪﺷﺪاری و‬ ‫هﺎوآﺎری ﻟﻪ ﭘﺮۆﺳﻪی ﮐﺎرﮐﺮدن و ﺑﻪرﻧﺎﻣﻪی هﻪﻣﻮو ﺋﻪو‬ ‫ڕ‪‬ﻜﺨﺮاواﻧﻪدا ﺑﻜﺎت آﻪ ﺧﻪﺑﺎت دهآﻪن ﺑﯚ ﻧﻪه‪‬ﺸﺘﻨﯽ‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی‪ ،‬ﮔﯚڕﯾﻦ و دهرآﺮدﻧﯽ ﯾﺎﺳﺎو ڕ‪‬ﺴﺎی ﻧﻮێ آﻪ‬ ‫ﺳﻨﻮور ﺑﯚ هﻪﻣﻮو آﺎر‪‬ﻜﯽ ﻧﺎڕهوا دادهﻧ‪ .‬ﻟﻪ ﺳﻮ‪‬ﺪ ﭘ‪‬ﺸﺘﺮ‬ ‫ﯾﺎﺳﺎﯾﻪك دهرﭼﻮو ﺑﯚ ﺋﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪی آﻪ وازﯾﺎن ﻟﻪ ژﻧﻪآﺎﻧﯿﺎن‬ ‫ﻧﻪدهه‪‬ﻨﺎو ﺑﻪردهوام ﺑﻮون ﻟﻪ ﺑﻪدووﮐﻪوﺗﻨﯿﺎن و ﺋﺎزارداﻧﯿﺎن‪.‬‬ ‫ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪١٩٨٨‬دا ﯾﺎﺳﺎﯾﻪك دهرﭼﻮو‪ ،‬ﺋﻪم ﯾﺎﺳﺎﯾﻪ ﻗﻪدهﻏﻪی‬ ‫آﺮد ﭘﯿﺎو ﻧﺰﯾﻜﯽ ﺋﻪو ﺷﻮ‪‬ﻨﺎﻧﻪ ﺑﻜﻪوﻧﻪوه آﻪ ژﻧﻪآﺎﻧﯽ ﻟ‪‬‬ ‫‪٨٤‬‬


‫ژﻧﻪآﺎن داﻧﺎ‪،‬‬ ‫دهژی‪ ١٩٩٢ .‬زهﻧﮕﯿﮑﯽ ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯿﺎن ﻻی‬ ‫ﺑﯚﺋﻪوهی ﮐﺎﺗ‪‬ﮏ ژﻧﻪﮐﺎن هﻪﺳﺖ ﺑﻪ ﻣﻪﺗﺮﺳﯽ ﯾﺎن‬ ‫ﻧﺰﯾﮑﺒﻮوﻧﻪوهی ﻣ‪‬ﺮدهﮐﺎﻧﯿﺎن ﺑﮑﻪن‪ ،‬ﯾﻪﮐﺴﻪر زهﻧﮓ ﺑﯚ‬ ‫ﭘﯚﻟﯿﺲ ﻟ‪‬ﺒﺪهن‪ .‬ﺋﻪﻣﻪ ﭼﺎرهﺳﻪر ﻧﻪﺑﻮو‪ ،‬هﻪﻧﺪێ ﻟﻪ ﭘﯿﺎوان‬ ‫هﻪر ﺑﻪردهوام ﺑﻮون‪ ،‬ﺑﯚﯾﻪ ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪ ١٩٩٥‬دا ﺋﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪ‬ ‫ﺑﺎزﻧ‪‬ﻜﯽ ﺋﻪﻟﻜﺘﺮۆﻧﯽ دهآﺮ‪‬ﺘﻪ دهﺳﺖ ﯾﺎن ﻗﺎﭼﯿﺎن‪ ،‬هﻪر آﻪ‬ ‫ﻟﻪو ﺷﻮﯾﻨﻪ ﻧﺰﯾﻚ ﺑﻜﻪوﻧﻪوه ﺋﻪوه ﻻی ﭘﯚﻟﯿﺲ زهﻧﮓ‬ ‫ﻟ‪‬ﺪهدات‪ ،‬ﺑﻪ ﭘ‪‬ﯽ ﺋﻪو‬ ‫ﻟ‪‬ﻜﯚ‪‬ﯿﻨﻪواﻧﻪی آﻪآﺮاوه ﺋﻪم‬ ‫ﭼﺎرهﺳﻪره ﺋﻪﻧﺠﺎﻣ‪‬ﻜﯽ ﺑﺎﺷﯽ هﻪﺑﻮو‪ .‬ڕ‪‬ﮋهﯾﻪﮐﯽ ﮐﻪﻣﯽ‬ ‫ﭘﯿﺎوان هﻪو‪‬ﯿﺎن دهدا ﻧﺰﯾﮑﯽ ﺷﻮ‪‬ﻨﯽ ژﯾﺎﻧﯽ ﮐﯚﻧﻪ ژﻧﻪﮐﺎﻧﯿﺎن‬ ‫ﺑﺒﻨﻪوه‪.‬‬

‫ﺳﻪﻧﺘﻪری ژﻧﺎن‬

‫ﻟﻪ ﺋﻪﻧﺠﺎﻣﯽ ﺋﻪو ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﺎﻧﻪی دهرهﻪق ﺑﻪ ژﻧﺎن ﻟﻪ‬ ‫ﻣﺎ‪‬ﻪوه ﺋﻪﻧﺠﺎﻣﺪهدرا‪ ،‬ﻧﻪدهﮐﺮا ﻟﻪ ﻣﺎ‪‬ﻪوه ﺑﻤ‪‬ﻨﻨﻪوه‪ .‬ﺋﻪﻣﻪش‬ ‫ﮔﺮﻓﺘ‪‬ﻜﯽ ﺗﺎزه ﻧﯿﯿﻪ‪،‬ﺑﻪ‪‬ﻜﻮ ﭘ‪‬ﺸﺘﺮﯾﺶ ﺋﻪم ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺋﺎ‪‬ﯚزﺗﺮ ﺑﻮو‬ ‫ﻟﻪ ﺋ‪‬ﺴﺘﺎ ﻟﻪﺑﻪرﺋﻪوهی ژﻧﺎن ﻟﻪ ڕووی ﺋﺎﺑﻮورﯾﯿﻪوه ﺑﻪ‬ ‫ﭘﯿﺎوهوه ﺑﻪﺳﺘﺮاﺑﻮوﻧﻪوهو ﮔﻪر ﻣﺎ‪‬ﻪآﻪﯾﺎن ﺟ‪‬ﺒﮫ‪‬ﺸﺘﺎﯾﻪو‬ ‫ﻣﻪﺗﺮﺳﯽ ﺋﻪوهی هﻪﺑﻮو آﻪ ﺑ‪‬ﺸﻮ‪‬ﻦ ﺑﻤﺎﻧﺎﯾﻪوه‪ .‬ﺑﯚﯾﻪ‬ ‫زۆرﯾﺎن ﻧﺎﭼﺎرﺑﻮون ﺗﻪﺣﻪﻣﻮوﻟﯽ ﺋﻪو ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪﯾﺎن‬ ‫ﺑﻜﺮداﯾﻪ‪ .‬ﻟﻪ ﺳﻮ‪‬ﺪ ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﯽ ‪ ١٨٩٠‬ﻟﻪ ﮔﯚﭬﺎری ‪ Idun‬ﺑﺎﺳﯽ‬ ‫ﮔﺮﻧﮕﯽ ﺑﻮوﻧﯽ ﺷﻮ‪‬ﻨ‪‬ﻜﯽ واﯾﻜﺮدووه ﺗﺎ ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪی‬ ‫‪٨٥‬‬


‫ڕووﺑﻪڕووی ﭼﻪوﺳﺎﻧﻪوهی ﻣ‪‬ﺮدهآﺎﻧﯿﺎن دهﺑﻨﻪوه ڕووی‬ ‫ﺗ‪‬ﺒﻜﻪن و ﺋﻪو ﺷﻮ‪‬ﻨﻪ دا‪‬ﺪهﯾﺎن ﺑﺪات‪ .‬ﺗﺎ ﺋﻪﻣ‪‬ۆش ﺑﻮوﻧﯽ‬ ‫ﺷﻮ‪‬ﻨ‪‬ﻜﯽ وا ﭘ‪‬ﺪاوﯾﺴﺘﯿﯿﻪآﯽ ڕۆژهو ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﻪوهی آﻪ‬ ‫زۆرﺑﻪی ژﻧﺎﻧﯽ و‪‬ﺗﻪ ﺋﻪوروﭘﺎﯾﯿﻪآﺎن و ﺋﻪﻣﻪرﯾﻜﺎ و آﻪﻧﺪا ﻟﻪ‬ ‫ڕووی ﺋﺎﺑﻮورﯾﯿﻪوه ﺋﺎزادن و دهﺗﻮاﻧﻦ ژﯾﺎﻧﯽ ﺧﯚﯾﺎن و‬ ‫ﻣﻨﺪا‪‬ﻪآﺎﻧﯿﺎن ﺑﻪڕ‪‬ﻮه ﺑﺒﻪن‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م ﻟﻪ ڕۆژﮔﺎری ﺋﻪﻣ‪‬ۆﻣﺎﻧﺪا‬ ‫هﻪﻧﺪێ ﭘﯿﺎوان وا ﺑﻪﺋﺎﺳﺎﻧﯽ واز ﻟﻪ ژﻧﻪآﺎﻧﯿﺎن ﻧﺎه‪‬ﻨﻦ‪ ،‬ﺑﻪ‪‬ﻜﻮ‬ ‫ﮔﻪر ژﻧﺎن ﻣﺎ‪‬ﻪآﻪش ﺟ‪ ‬ﺑﮫ‪‬ﻦ‪ ،‬ﺋﻪوان هﻪر دواﯾﺎن دهﮐﻪون‬ ‫و ﺋﺎزارﯾﺎن دهدهن و هﻪڕهﺷﻪﯾﺎن ﻟ‪‬ﺪهآﻪن‪ .‬ﺟﺎ ﺋﻪرآﯽ ﺋﻪم‬ ‫ﺳﻪﻧﺘﻪراﻧﻪش ﮔﯚڕاون‪ ،‬ﺗﻪﻧﯿﺎ دا‪‬ﺪهی ژﻧﺎن ﻧﺎدهن‪ ،‬ﺑﻪ‪‬ﻜﻮ‬ ‫ﻟﻪڕووی ﻧﻪﻓﺴﯿﻪوه ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﻪآﯽ زۆری ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪ دهدهن‪،‬‬ ‫ﻟﻪوێ آﻪﺳﺎﻧ‪‬ﻜﯽ وا هﻪن آﻪ ﺷﺎرهزاﯾﯿﻪآﯽ زۆرﯾﺎن هﻪﯾﻪ ﻟﻪ‬ ‫ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﺪاﻧﯽ دهرووﻧﯽ ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪی آﻪ ﻟ‪‬ﯿﺎن دهرد‪‬ﺖ و‬ ‫ﺋﺎزاردهدر‪‬ﻦ‪ .‬دهزاﻧﻦ هﯚآﺎره ﺷﺎراوهآﺎﻧﯽ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی‬ ‫ﭼﯿﯿﻪو ﭼﯚن ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﺎن دهدهن آﻪ ﺑ‪‬ﻨﻪ ﺳﻪرﺧﯚﯾﺎن و‬ ‫هﻪﺳﺖ ﺑﻪ ه‪‬ﺰو ﺗﻮاﻧﺎی ﺧﯚﯾﺎن ﺑﻜﻪن‪ .‬ﺋﻪﻣﻪ ﺟﮕﻪ ﻟﻪوهی‬ ‫ﻟﻪڕووی ﯾﺎﺳﺎﯾﯿﻪوه ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﺎن دهدهن‪ ،‬هﺎوآﺎری و آﺎری‬ ‫هﺎوﺑﻪش ﻟﻪﮔﻪڵ هﻪﻣﻮو ﺋﻪو داﻣﻮدهزﮔﺎﯾﺎﻧﻪدا دهآﻪن آﻪ‬ ‫ﭘﻪﯾﻮهﻧﺪﯾﯿﺎن ﺑﻪ هﻪﻣﻮو ﺋﻪو ﭘﺮۆﺳﺎﻧﻪوه هﻪﯾﻪ و ژﯾﺎﻧﯽ ﺋﻪو‬ ‫ژﻧﻪ دهﺧﺎﺗﻪ ﺑﺎر‪‬ﻜﯽ ﺋﺎﺳﺎﯾﯽ‪ ،‬وهك دادﮔﺎو ﭘﯚﻟﯿﺲ و‬ ‫ﻧﻪﺧﯚﺷﺨﺎﻧﻪو داﻣﻮدهزﮔﺎی ﺧﺎﻧﻮوﺑﻪره‪.‬‬

‫‪٨٦‬‬


‫ﻟﻪ و‪‬ﺗ‪‬ﻜﯽ وهك ﺳﻮ‪‬ﺪدا زﯾﺎﺗﺮ ﻟﻪ ‪ ١٣٠‬ﺳﻪﻧﺘﻪری ژﻧﺎن ﻟﻪ‬ ‫ﺷﻮ‪‬ﻨﻪ ﺟﯿﺎﺟﯿﺎآﺎﻧﺪا هﻪﯾﻪ‪ ،‬هﻪﻣﻮو ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪی ڕووﺑﻪڕووی‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی دهﺑﻨﻪوه ﻣﺎﻓﯽ ﺋﻪوهﯾﺎن هﻪﯾﻪ ڕووﺑﻜﻪﻧﻪ ﺋﻪو‬ ‫ﺳﻪﻧﺘﻪراﻧﻪ‪ ،‬ﺗﻪﻧﯿﺎ ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪ ﻧﻪﺑ‪‬ﺖ آﻪ ﮔﺮﻓﺘﯽ ﺧﻮاردﻧﻪوه‬ ‫ﯾﺎن ﻧﻪﺧﯚﺷﯽ ﮔﺮاﻧﯽ ﻧﻪﻓﺴﯿﺎن هﻪﯾﻪ‪ .‬ﻟﻪﺑﻪرﺋﻪوهی ﻟﻪم‬ ‫ﺷﻮ‪‬ﻨﺎﻧﻪدا ﺗﻮاﻧﺎی ﻟﻪو ﺑﺎﺑﻪﺗﻪ ﻧﻪڕهﺧﺴﺎوه آﻪ ﯾﺎرﻣﻪﺗﯽ‬ ‫ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺖ ﺑﺪر‪‬ﻦ‪.‬‬ ‫ڕاﺳﺘﻪ ﺋﻪم ﺳﻪﻧﺘﻪراﻧﻪ ﯾﺎرﻣﻪﺗﯽ ﻟﻪ دهو‪‬ﻪﺗﯽ ﺳﻮ‪‬ﺪی‬ ‫وهردهﮔﺮن‪ ،‬ﺑﻪ‪‬م زۆرﺑﻪی ﺋﻪواﻧﻪی ﻟﻪوێ آﺎردهآﻪن ﺑﻪ‬ ‫ﺧﯚڕاﯾﯽ آﺎردهآﻪن و ﺋﺎﻣﺎﻧﺠﯿﺎن ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﺪاﻧﯽ ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪﯾﻪ‬ ‫آﻪ ﺋﺎزاردراون‪ .‬ﺗﻪﻧﯿﺎ ﻟﻪ ﺳﻪرهﺗﺎوه هﻪﻧﺪێ آﯚرﺳﺎﺗﯿﺎن ﺑﯚ‬ ‫دهآﺮ‪‬ﺘﻪوه ﺑﯚ ﺋﻪوهی ﺑﺘﻮاﻧﻦ ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﯽ ڕاﺳﺖ ﯾﺎرﻣﻪﺗﯽ‬ ‫ژﻧﺎن ﺑﺪهن‪ .‬ﻟﻪ هﻪﻧﺪێ ﺷﻮ‪‬ﻨﯿﺶ ﭘﺰﯾﺸﻚ وﯾﺎﺳﺎزان و‬ ‫ﻣﻪﺣﺎﻣﯽ و ﭘﺴﭙﯚڕی ﺋﻪو ﺑﻮارهﯾﺎن هﻪﯾﻪ‪ ،‬ﻟﻪم ﺷﻮ‪‬ﻨﺎﻧﻪدا‬ ‫ﯾﺎرﻣﻪﺗﯽ ژﻧﺎن دهدهن ﺑ‪‬ﻨﻪوه ﺳﻪرﺧﯚﯾﺎن و ﺧﯚﯾﺎن ﺑ‪‬ﯾﺎری‬ ‫ﺧﯚﯾﺎن ﺑﺪهن ﺑﻪﺑ‪ ‬هﯿﭻ دهﺳﺘ‪‬ﻮهرداﻧ‪‬ﻜﯽ ﻻﯾﻪﻧﻪآﺎﻧﯽ ﺗﺮ‪،‬‬ ‫ﺑ‪‬ﯾﺎداﻧﯽ ﭼﺎرهﻧﻮوﺳﯽ ﺧﯚ ﺟﯚر‪‬ﻜﻪ ﻟﻪو ﺷ‪‬ﻮازهی آﻪ‬ ‫ﯾﺎرﻣﻪﺗﯽ ژن دهدات ﺑ‪‬وای ﺑﻪ ﺧﯚی هﻪﺑ‪‬ﺖ وﺑﺘﻮاﻧ‪‬‬ ‫ژﯾﺎﻧ‪‬ﻜﯽ ﻧﻮێ دهﺳﺖ ﭘ‪‬ﺒﻜﺎﺗﻪوه‪ .‬ﻟﻪهﻪﻣﺎن آﺎﺗﺪا ﺑﻪ هﯿﭻ‬ ‫ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪك زاﻧﯿﺎری ﻟﻪﺳﻪر ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪ ﻧﺎدرێ ﺑﻪ آﻪﺳﺎﻧ‪‬ﻜﯽ‬ ‫ﺗﺮ‪ .‬ﺋﻪم ژﻧﺎﻧﻪ ﭘ‪‬ﻮﯾﺴﺘﯿﺎن ﺑﻪ آﻪﺳﺎﻧ‪‬ﻚ دهﺑ‪‬ﺖ ﻟ‪‬ﯿﺎن ﺗ‪‬ﺒﮕﻪن‬ ‫‪٨٧‬‬


‫و هﻪﺳﺖ ﺑﻪ ﺋﺎزارهآﺎﻧﯿﺎن ﺑﻜﻪن وهك دهﺳﺘﻪ ﺧﻮﺷﻚ‬ ‫ﮔﻮ‪‬ﯿﺎن ﺑﯚ ﺑﮕﺮن و ﺑ‪‬واﯾﺎن ﭘ‪‬ﺒﻜﻪن‪ ،‬ﻟﻪڕووی ﻣﻪﻋﻨﻪوﯾﯿﻪوه‬ ‫ﭘﺸﺘﮕﯿﺮﯾﯿﺎن ﺑﻜﻪن‪ ،‬ﭼﻮﻧﻜﻪ ﻟﻪواﻧﻪﯾﻪ ﺋﻪوه ﯾﻪآﻪﻣﯿﻦ ﺟﺎر ﺑ‪‬ﺖ‬ ‫ﺋﻪو ژﻧﻪ ﺑﻪﺑ‪ ‬ﺗﺮس ﺑﺎﺳﯽ ژﯾﺎﻧﯽ ﺧﯚی و ﺋﻪو ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ‬ ‫ﺑﻜﺎت آﻪ ڕووﺑﻪری ﺑﯚﺗﻪوهو ﺧﯚی ﺑﻪ ﺧﻪﺗﺎﺑﺎر ﻧﻪزاﻧ‪،‬‬ ‫ﭼﻮﻧﻜﻪ زۆرﺑﻪی زۆری ژﻧﺎن ﻟﻪم ﭘﺮۆﺳﻪدا ﺧﯚﯾﺎن ﺑﻪ‬ ‫ﺧﻪﺗﺎﺑﺎر دهزاﻧﻦ آﻪ ﻣ‪‬ﺮدهآﺎﻧﯿﺎن ﻟ‪‬ﯿﺎن دهدهن‪ ،‬ﺧﯚﯾﺎن ﺑﻪ‬ ‫هﯚآﺎری ﺋﻪم ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﻪ دهزاﻧﻦ‪ .‬ﺋﻪم ﮔﻔﺘﻮﮔﯚو ﺑﺎﺳﻜﺮدﻧﻪ‬ ‫وادهآﺎت ﺋﻪم هﻪﺳﺖ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﺎهﻜﺮدﻧﻪﯾﺎن ﺗ‪‬ﺪا ﻧﻪﻣ‪‬ﻨ‪ ‬و‬ ‫هﯚآﺎری ﺋﻪم ﺗﻮﻧﺪو ﺗﯿﮋﯾﯿﻪ ﻟﻪ ﺷﺘﯽ ﺗﺮدا ﺑﺒﯿﻨﻦ‪ .‬ﻟﻪهﻪﻣﺎن‬ ‫آﺎﺗﻪوه ﻟﻪ هﻪﻧﺪێ آﺎری ﭘﺮاآﺘﯿﻜﯽ ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﺎن دهدهن‪ ،‬وهك‬ ‫ﺷﺎردﻧﻪوهﯾﺎن ﯾﺎن ﭘﺎﺷﺎن ڕ‪‬ﮕﻪو ﺷﻮ‪‬ﻨﯽ ژﯾﺎﻧﯿﺎن ﺑﯚ‬ ‫ﺑﺪۆزﻧﻪوه‪ .‬ﺋﻪم ﺳﻪﻧﺘﻪراﻧﻪ ﺷﻮ‪‬ﻨﯽ ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯽ ﺧﯚﯾﺎﻧﯿﺎن هﻪﯾﻪ‬ ‫و ﻟﻪهﻪﻣﺎن آﺎﺗﺪا ﺧﺎﻧﻮوی ﺗﺮﯾﺎن هﻪﯾﻪ ﺗﺎ ژﻧﺎن ﺑﺘﻮاﻧﻦ ﺑﻪ‬ ‫ﺋﺎراﻣﯽ و ﺑ‪ ‬ﺗﺮﺳﯽ ﭘﯿﺎوهآﺎن ﺗ‪‬ﺪا ﺑﮋﯾﻦ‪ .‬ﺋﻪﻣﻪ ﺟﮕﻪ ﻟﻪوهی‬ ‫ﺗﻪﻟﻪﻓﯚﻧﯽ ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯽ ﺧﯚﯾﺎﻧﯿﺎن هﻪﯾﻪ ﺗﺎ ﺋﻪو ژﻧﺎﻧﻪی ﻟﻪﻣﺎ‪‬ﻪوهن‬ ‫ﺑﺘﻮاﻧﻦ ﻗﺴﻪﯾﺎن ﻟﻪﮔﻪ‪‬ﺪا ﺑﻜﻪن و ﯾﺎرﻣﻪﺗﯽ و ﭘﺸﺘﮕﯿﺮﯾﯿﺎن‬ ‫ﺑﻜﻪن ‪.‬‬

‫ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﺪاﻧﯽ ﺋﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪی ﻟﻪ ژﻧﻪآﺎﻧﯿﺎن دهدهن‬

‫ﻟ‪‬ﻜﯚ‪‬ﯿﻨﻪوه ﻟﻪو هﯚﯾﺎﻧﻪی آﻪوا ﻟﻪ ﭘﯿﺎو دهآﺎت ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی‬ ‫ﺑﻪآﺎرﺑﮫ‪‬ﻨ‪ ‬ﮔﻪﻟ‪ ‬ﮔﺮﻧﮕﻪ ﺑﯚ ﻟﻪﻧﺎوﺑﺮدﻧﯽ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی‪ ،‬دﯾﺎره‬ ‫‪٨٨‬‬


‫ﺑﻪ زاﻧﯿﻨﯽ ﺋﻪو هﯚﯾﺎﻧﻪ آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ و ﻻﯾﻪﻧﻪ ﻟ‪‬ﭙﺮﺳﺮاوهآﺎن‬ ‫دهﺗﻮاﻧﻦ ﯾﺎرﻣﻪﺗﯽ ﺋﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪ ﺑﺪهن ﺑﻪ ﺟﯚر‪‬ﻜﯽ وا ﺟﺎر‪‬ﻜﯽ‬ ‫ﺗﺮ ﭘﻪﻧﺎ ﻧﻪﺑﻪﻧﻪ ﺳﻪر ﺗﻮﻧﺪو ﺗﯿﮋی ﻟﻪ ژﯾﺎﻧﯽ داهﺎﺗﻮوﯾﺎﻧﺪا‪.‬‬ ‫هﻪر ﺑﯚﯾﻪ ﻟﻪزۆرﺑﻪی و‪‬ﺗﺎﻧﯽ ﺋﻪوروﭘﺎدا ﺑﻨﻜﻪو ﺳﻪﻧﺘﻪر‬ ‫آﺮاوﻧﻪﺗﻪوه ﺑﯚ آﺎرآﺮدن ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﻪم ﭘﯿﺎواﻧﻪ‪ .‬ﻟ‪‬ﺮهدا ﮔﺮﻧﮕﻪ‬ ‫ﭘﯿﺎوان ﺧﯚﯾﺎن ﺋﺎﻣﺎدهﯾﯽ ﺧﯚﯾﺎن ﻧﯿﺸﺎن ﺑﺪهن ﮐﻪ ﻟﻪم ﺟﯚره‬ ‫ﺳﻪﻧﺘﻪراﻧﻪدا ﯾﺎرﻣﻪﺗﯽ ﺑﺪر‪‬ﻦ‪ .‬ﺑﻪ ﭘ‪‬ﯽ ﺋﻪو ﯾﺎﺳﺎﯾﺎﻧﻪی ﻟﻪو‬ ‫و‪‬ﺗﺎﻧﻪدا هﻪن ﭘﯿﺎوان ﭘﺎش ﭘﺮۆﺳﻪی دادﮔﺎﯾﮑﺮدن ﺳﺰا‬ ‫دهدر‪‬ﻦ‪ ،‬هﻪﻧﺪ‪‬ﮑﯿﺎن ﻟﻪو ﻣﺎوهﯾﻪی ﻟﻪ زﯾﻨﺪاﻧﺪا دهﻣ‪‬ﻨﻨﻪوه‬ ‫ﺑﻪﺷﺪاری ﺋﻪو ﺟﯚره ﭘﺮۆژاﻧﻪ دهﮐﻪن و ﯾﺎرﻣﻪﺗﯽ دهدر‪‬ﻦ ﺗﺎ‬ ‫ﭘﺎش ﺑﻪﺳﻪرﺑﺮدﻧﯽ ﺣﻮﮐﻤﻪﮐﻪﯾﺎن ﺑﺘﻮاﻧﻦ ژﯾﺎﻧﯽ ﺋﺎﺳﺎﯾﯽ‬ ‫ﺑﻪﺳﻪرﺑﺒﻪن‪ .‬ﻟﻪ ﺳﺎ‪‬ﯽ‪١٩٨٠‬هوه ﻟﻪ زۆرﺑﻪی و‪‬ﺗﺎﻧﺪا ﭘﺮۆژهی‬ ‫ﺟﯿﺎ ﺟﯿﺎ هﻪﯾﻪ ﺑﯚ ﻟ‪‬ﻜﯚ‪‬ﯿﻨﻪوه ﻟﻪﻣﻪر هﻪ‪‬ﺴﻮآﻪوت و ﺷ‪‬ﻮهی‬ ‫ﺑﯿﺮآﺮﻧﻪوهی ﭘﯿﺎوان ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪ ﺗﻮﻧﺪو ﺗﯿﮋی ‪ ،‬ﺑﯚ ﺋﻪوهی‬ ‫ﺑﺘﻮاﻧﺮێ ﺷ‪‬ﻮهی آﺎرآﺮدﻧﯽ آﺎرﯾﮕﻪر ﺑﺪۆزر‪‬ﺘﻪوه ﺑﯚ‬ ‫ڕاﺳﺘﻜﺮدﻧﻪوهی ڕهﻓﺘﺎر و ﺷ‪‬ﻮهی ﺑﯿﺮﮐﺮدﻧﻪوهﯾﺎن‪ ،‬ﻟﻪهﻪﻣﺎن‬ ‫آﺎﺗﺪا آﻪ‪‬ﻚ ﻟﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪ وهردهﮔﯿﺮێ آﻪ ﺧﯚﯾﺎن ﺑﻪ ﺑﺎری‬ ‫وادا ﺗ‪‬ﭙﻪڕﯾﻮون و وازﯾﺎن ﻟﻪ ﺑﻪآﺎره‪‬ﻨﺎﻧﯽ زهﺑﺮو زهﻧﮓ‬ ‫ه‪‬ﻨﺎوه‪ .‬ﺋﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪی ﺗﺎﺳﻪر ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﻪو ﭘﺮۆﮔﺮاﻣﻪ دهﺑﻦ‬ ‫زۆرﺑﻪﯾﺎن ﻟﻪ ژﯾﺎﻧﯽ داهﺎﺗﻮوﯾﺎﻧﺪا آﻪﻣﺘﺮ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی‬ ‫ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨﻦ‪ .‬ﺋﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪﺷﯽ آﻪ ﺧﻮاردﻧﻪوهو ﺑﻪآﺎره‪‬ﻨﺎﻧﯽ‬ ‫ﻣﺎده ﺑ‪‬ﮫﯚﺷﻜﻪرهوهآﺎن‪ ،‬هﯚﯾﻪآﻪ ﺑﯚ ﺑﻪآﺎره‪‬ﻨﺎﻧﯽ‬ ‫‪٨٩‬‬


‫زهﺑﺮوزهﻧﮓ ﺋﻪوا دهﺑ‪ ‬ﺋﻪو ﺧﻮوهﯾﺎن ﭘ‪ ‬ﺗﻪرك ﺑﮑﺮێ و‬ ‫ﭘﺎﺷﺎن ﻟﻪو ﭘﺮۆﮔﺮاﻣﻪدا ﺑﻪﺷﺪاری ﺑﻜﻪن‪.‬‬ ‫ﻟﻪ ﺋﻪﻣﻪرﯾﻜﺎ ﭘﺮۆﮔﺮاﻣ‪‬ﻜﯽ ﺗﺎﯾﺒﻪت ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨﻦ‪ ،‬ﺋﻪزﻣﻮوﻧﯽ‬ ‫ﺋﻪم ﭘﺮۆﮔﺮاﻣﻪ ﻟﻪ زۆرﺑﻪی و‪‬ﺗﺎﻧﯽ ﺋﻪوروﭘﺎدا‬ ‫ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨﺮێ‪ .‬ﺋﻪم ﭘﺮۆﮔﺮاﻣﻪ آﺎر ﻟﻪﺳﻪر ﭼﯚﻧﯿﻪﺗﯽ‬ ‫ﺗﻪآﻨﯿﻜﯽ ﺧﯚآﯚﻧﺘﺮۆﻟﻜﺮدن دهآﺎت‪ ،‬آﻪﺳﻪآﺎن ڕادهه‪‬ﻨﺮ‪‬ﻦ‬ ‫ﻟﻪﺳﻪر ده ﺷ‪‬ﻮهی ﺧﯚآﯚﻧﺘﺮۆ‪‬ﻜﺮدن‪ .‬هﻪروا ﭘﺮۆﮔﺮاﻣ‪‬ﻜﯽ ﺗﺮ‬ ‫هﻪﯾﻪ‪ ،‬ﺑﯚ ﻣﺎوهی دواﻧﺰه هﻪﻓﺘﻪ ﺑﻪردهواﻣﻪ و آﺑﻪﺷ‪‬ﻮهی‬ ‫ﮔﺮووپ آﺎرﯾﺎن ﻟﻪﮔﻪڵ دهآﺮێ‪ ،‬ﻟﻪڕووی ﻧﻪﻓﺴﯽ و‬ ‫ﺗﻪرهﭘ‪‬ﻔﺘﻪوه آﺎرﯾﺎن ﻟﻪﮔﻪڵ دهآﺮێ‪ ،‬ﮐﯚﻣﻪ‪‬ﻪ ﭘﺮﺳﯿﺎرێ‬ ‫هﻪرﯾﻪآﻪ ﺑﺎﺳﯽ‬ ‫ڕووﺑﻪڕووی هﻪﻣﻮوﯾﺎن دهﮐﺮ‪‬ﺘﻪوه‪،‬‬ ‫ﺗﺎﻗﯿﻜﺮدﻧﻪوهی ﺧﯚی دهآﺎت ‪ ،‬ﯾﺎن ﺑﺎس ﻟﻪوه دهﮐﺎت ﭼﯽ‬ ‫وای ﻟ‪‬ﻜﺮدووه ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﺑﻪآﺎرﺑﮫ‪‬ﻨ‪ .‬ﻣﻪﺑﻪﺳﺘﯽ ﺋﻪم‬ ‫ﭘﺮۆﮔﺮاﻣﻪ ﭼﻪﻧﺪ ﺧﺎ‪‬ﻜﻪ‪:‬‬ ‫* ﺑﻪرﭘﺮﺳﯿﺎری ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﻟﻪ ﻗﻮرﺑﺎﻧﯿﻪوه ﺑﮕﻮ‪‬ﺰر‪‬ﺘﻪوه ﺑﯚ‬ ‫آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎو ﺋﻪو آﻪﺳﻪی آﻪ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨ‪.‬‬ ‫* آﻪﻣﻜﺮدﻧﻪوهی ژﻣﺎرهی ﺋﻪو ﺷﻜﺎﺗﺎﻧﻪ ﮐﻪ ﻻی ﭘﯚﻟﯿﺲ ون‬ ‫دهﺑﻦ ﭘ‪‬ﺶ ﺋﻪوهی ﺑﮕﻪﻧﻪ دادﮔﺎ‪ ،‬ﺧﻮ‪‬ﻨﺪﻧﯽ ﺗﺎﯾﺒﻪﺗﯽ ﺑﯚ ﭘﯚﻟﯿﺲ‬ ‫و ﻻﯾﻪﻧﻪ ﻟ‪‬ﭙﺮﺳﺮاوهآﺎن آﺮاﯾﻪوه ﺗﺎ ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪك آﺎرﺑﻜﻪن‬

‫‪٩٠‬‬


‫آﻪ ﺋﻪو ﻟ‪‬ﭙﺮﺳﯿﻨﻪواﻧﻪی ﭘﯚﻟﯿﺲ ﺑﻨﻮوﺳﺮ‪‬ﺘﻪوه و ﺑﻨ‪‬ﺮدر‪‬ﺖ‬ ‫ﺑﯚ دادﮔﺎ ﯾﺎن ﻻﯾﻪﻧﻪ ﯾﺎﺳﺎﯾﯿﻪ ﻟ‪‬ﭙﺮﺳﺮاوهآﺎن‪.‬‬ ‫* ﺋﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪی آﻪ وازﯾﺎن ﻟﻪ ﺑﻪآﺎره‪‬ﻨﺎﻧﯽ زهﺑﺮوزهﻧﮓ‬ ‫ﻧﻪدهه‪‬ﻨﺎ ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪآﯽ ﺗﻮﻧﺪﺗﺮ ﺳﺰاﺑﺪر‪‬ﻦ‪.‬‬ ‫* ﯾﺎرﻣﻪﺗﯿﺪان و ﭘﺸﺘﮕﯿﺮﯾﻜﺮدﻧﯽ ﻗﻮرﺑﺎﻧﯿﯿﻪآﺎن ﺑﻪ ﺷ‪‬ﻮهﯾﻪك‬ ‫ﺑﺘﻮاﻧﻦ ﻣﻪﺳﻪﻟﻪآﻪی ﺧﯚﯾﺎن ﺑﮕﻪﯾﻪﻧﻪ ﺳﯿﺴﺘﻪﻣﯽ ﯾﺎﺳﺎﯾﯽ‪.‬‬ ‫* ﺳﯿﺴﺘﻪﻣﯽ ﯾﺎﺳﺎﯾﯽ آﺎرآﺮدن ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪدا‬ ‫ﺋﻪآﺘﯿﭭﺘﺮ ﺑﻜﺮێ‪.‬‬ ‫* ﺳﯿﺎﺳﻪﺗ‪‬ﻜﯽ ﺳﯚﺳﯿﺎﻟﯽ و ﭘﺮاآﺘﯿﻜﯽ دروﺳﺘﺒﻜﺮێ‬ ‫ﺑﻪﺷ‪‬ﻮهﯾﻪك ڕهﻓﺘﺎری ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﺋﺎﻣ‪‬ﺰ ﻟﻪ ﻻﯾﻪن ﺗﺎآﻪ آﻪس و‬ ‫آﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎ آﻪﻣﺒﻜﺮ‪‬ﺘﻪوه‪.‬‬ ‫ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی دهرهﻪق ﺑﻪژن‬ ‫ﯾﻪآ‪‬ﻚ ﻟﻪو هﻪﻧﮕﺎواﻧﻪی‬ ‫آﻪﻣﺪهآﺎﺗﻪوه ﺋﻪوهﯾﻪ ﺋﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪی زهﺑﺮوزهﻧﮓ‬ ‫ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨﻦ‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﺎڵ دوورﺧﺮ‪‬ﻨﻪوهو ﯾﺎن ﺧ‪‬ﺮا آﻠﯿﻠﯽ‬ ‫ﻣﺎ‪‬ﯿﺎن ﻟ‪‬ﻮهرﮔﯿﺮ‪‬ﺖ و ﺑﯚ ﺋﻪو ﺷﻮ‪‬ﻨﻪﯾﺎن ﺑﺒﻪی آﻪ آﺎر‬ ‫ﻟﻪﮔﻪڵ ﺋﻪو ﺟﯚره ﭘﯿﺎواﻧﻪ دهآﻪن‪ .‬ﻟﻪهﻪﻣﺎن آﺎﺗﺪا دهﺑ‪‬ﺖ‬ ‫ﭘﯚﻟﯿﺲ ڕاﭘﯚرﺗﯽ ﺧﯚی ﺑﻨﻮوﺳ‪. ‬‬

‫‪٩١‬‬


‫ﻟﻪ آﻪﻧﻪدا هﻪﻣﺎن ﭘﺮۆﮔﺮاﻣﯽ ﺋﻪﻣﺮﯾﻜﺎﯾﯽ ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨﻦ ﻟﻪﮔﻪڵ‬ ‫هﻪﻧﺪێ ﮔﯚڕاﻧﻜﺎرﯾﯿﺪا‪ ،‬ﺋﻪم ﭘﺮۆﮔﺮاﻣﻪ ﺑﻪ ڕهوﺗﯽ ﻧﻮێ‬ ‫ﻧﺎودهﺑﺮێ‪ .‬ﺟﯿﺎوازی ﺋﻪم ﭘﺮۆﮔﺮاﻣﻪ ﺋﻪوهﯾﻪ زﯾﺎﺗﺮ ﮔﺮﻧﮕﯽ ﺑﻪ‬ ‫ﭘﺎراﺳﺘﻦ و ﭘ‪‬ﺪاوﯾﺴﺘﯿﻪآﺎﻧﯽ ژﻧﺎن دهدهن ﻧﻪك ﭘﯿﺎوان‪ ،‬ﺋﻪو‬ ‫ﭘﯿﺎواﻧﻪ دهﺑ‪ ‬ﺧﯚﯾﺎن ﺑﯿﺎﻧﻪوێ ﺑﻪﺷﺪاری ﺋﻪم ﭘﺮۆﮔﺮاﻣﻪ ﺑﻜﻪن‬ ‫و دان ﺑﻪوهدا ﺑﻨ‪‬ﻦ آﻪ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋﯾﯿﺎن ﺑﻪآﺎره‪‬ﻨﺎوه‪ ،‬ﺋﻪوﺟﺎ‬ ‫ڕ‪‬ﮕﻪﯾﺎن دهدرێ ﺑﻪﺷﺪاری ﺑﻜﻪن‪ .‬ﺑﻪرﻧﺎﻣﻪی ﺋﻪم ﭘﺮۆﮔﺮاﻣﻪ‬ ‫ﺑﯿﺴﺖ ﯾﻪآﺘﺮﺑﯿﻨﯿﻨﯽ هﻪﻓﺘﺎﻧﻪﯾﻪ‪ ،‬ﻟﻪم ﯾﻪآﺘﺮﺑﯿﻨﺎﻧﻪدا ﻟﻪو‬ ‫ﺷ‪‬ﻮازاﻧﻪ دهآﯚ‪‬ﻨﻪوه آﻪ وای ﻟﻪ ﭘﯿﺎوان ﮐﺮدووه ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی‬ ‫وهک ﮐﻪرهﺳﺘﻪﯾﻪﮐﯽ آﯚﻧﺘﺮۆﻟﯽ ژﻧﺎن ﺑﻪﮐﺎردهه‪‬ﻨﻦ‪ ،‬ﺋﻪو‬ ‫ﺗﻪآﻨﯿﻜﺎﻧﻪی آﻪ ﺑﻪآﺎردهه‪‬ﻨﺮێ‪ .‬ﻟﻪﺳﻪرهﺗﺎوه ﻟﻪڕووی‬ ‫ﺗﯿﯚرﯾﯿﻪوه ﻟﻪو ﻻﯾﺎﻧﺎﻧﻪ دهآﯚ‪‬ﻨﻪوهو ﺷﯽ دهﮐﺮ‪‬ﻨﻪوه‪ ،‬ﭘﺎﺷﺎن‬ ‫ﮔﻔﺘﻮﮔﯚﯾﺎن ﻟﻪﺳﻪردهآﺮێ‪ .‬ﭘﯿﺎوان ﻣﺎﻓﯽ ﺋﻪوهﯾﺎن هﻪﯾﻪ‬ ‫ﺑﻪﺷﺪاری ﻟﻪو ﮔﻔﺘﻮﮔﯚﯾﺎﻧﻪ ﺑﻜﻪن‪ .‬ﺑﺎس ﻟﻪ ﺋﻪزﻣﻮون و‬ ‫آﺮدهوهی هﻪرﯾﻪآﻪﯾﺎن ﺑﻜﺮێ‪ .‬ﭘﯿﺎوان ﮔﻪﻟ‪ ‬زاﻧﯿﺎرﯾﺎن‬ ‫دهدر‪‬ﺘ‪ ‬ﺑﻪ ﻣﻪﺑﻪﺳﺘﯽ ﮔﯚڕﯾﻨﯽ ﺷ‪‬ﻮهی ﺑﯿﺮآﺮدﻧﻪوه و‬ ‫ڕهﻓﺘﺎرو هﻪ‪‬ﺴﻮآﻪوﺗﯿﺎن‪ .‬ﺋﻪو ﭘﯿﺎواﻧﻪﺷﯽ آﻪ دهﯾﺎﻧﻪوی‬ ‫ﺑﻪردهوام ﻟﻪﮔﻪڵ ژﻧﻪآﺎﻧﯿﺎﻧﺪا ﺑﮋﯾﻦ ﺋﻪوا ﻣﺎوه ﻣﺎوه دهﯾﺎن‬ ‫ﺑﯿﻨﻦ و ﺳﻪﺑﺎرهت ﺑﻪ ڕهﻓﺘﺎﯾﺎن ﻟﻪﮔﻪڵ ژﻧﻪآﺎﻧﯿﺎﻧﺪا ﮔﻔﺘﻮﮔﯚﯾﺎن‬ ‫ﻟﻪﮔﻪڵ دهﮐﺮ‪‬ﺖ‪.‬‬ ‫ﻟ‪‬ﺮهدا ﭘﺮﺳﯿﺎرێ ڕووﺑﻪڕووی هﻪﻣﻮوﻣﺎن دهﺑ‪‬ﺘﻪوه‪ ،‬ﺋﺎﺧﯚ ﻟﻪ‬ ‫ﮐﯚﻣﻪﻟﮕﺎی ﮐﻮردﺳﺘﺎﻧﺪا دهﺑ‪‬ﺖ ﻟﻪ ﮐﻮ‪‬ﻮه دهﺳﺖ ﭘ‪‬ﺒﮑﻪﯾﻦ؟‬ ‫‪٩٢‬‬


‫ﺋﺎﺧﯚ دهرﮐﺮدﻧﯽ ﯾﺎﺳﺎ‪ ،‬ﺳﻨﻮور‪‬ﮏ ﺑﯚ ﺋﻪو زهﺑﺮوزهﻧﮕﻪ‬ ‫دادهﻧ‪‬؟ ڕۆ‪‬ﯽ ڕ‪‬ﮑﺨﺮاوه دﯾﻤﻮﮐﺮاﺗﯽ و ﮐﯚﻣﻪ‪‬ﯾﻪﺗﯿﯿﻪﮐﺎن‬ ‫ﭼﯿﯿﻪ؟ ﺋﺎﺧﯚ هﻪﻣﻮو ﺑﻪﺷﻪﮐﺎﻧﯽ ﻣﯿﺪﯾﺎ دهﺗﻮاﻧﻦ ڕۆ‪‬ﯽ ﺧﯚﯾﺎن‬ ‫ﺑﺒﯿﻨﻦ؟ ﯾﺎن ﺋﻪو ﺳﯿﺴﺘﻪﻣﻪ ﺳﯿﺎﺳﯿﯿﻪی ﮐﻪﻟﻪ ﮐﻮردﺳﺘﺎﻧﺪا‬ ‫دهﺳﻪ‪‬ﺗﯽ ﺑﻪ دهﺳﺘﻪ‪ ،‬ﺑ‪‬وای ﺑﻪ ﯾﻪﮐﺴﺎﻧﯽ ﻧ‪‬ﻮان ﺋﻪو دوو‬ ‫ڕهﮔﻪزه هﻪﯾﻪ ﺗﺎ ﮐﺎر ﺑﯚ ﺑﻨﺒ‪‬ﮐﺮدﻧﯽ ﺋﻪو ﭼﻪﻣﮑﺎﻧﻪ ﺑﮑﺎت ﮐﻪ‬ ‫ﺟﻪﺧﺖ ﻟﻪﺳﻪر ﺋﻪو ﻧﺎﯾﻪﮐﺴﺎﻧﯿﻪ دهﮐﻪن و ﯾﻪﮐ‪‬ﮏ ﻟﻪو‬ ‫ﻻﯾﻪﻧﺎﻧﻪش ﺋﻪو زهﺑﺮوزهﻧﮕﻪﯾﻪ ﮐﻪ دهرهﻪق ﺑﻪ ژن ﻟﻪ‬ ‫ﮐﯚﻣﻪ‪‬ﮕﺎدا ﭘﻪﯾ‪‬هو دهﮐﺮێ؟‬

‫‪٩٣‬‬


‫ﺳﻪرﭼﺎوهﮐﺎن‬ Mäns våld mot kvinnor. Mona Eliasson Slå tillbaka Peter Östergren Byt tystnaden Agneta Lundström, Gunilla Nordenfors Kvinnohistoria om kvinnors villkor från antiken till våra dagar. Kvinnor och våld Eva Österberg & Marie Lindsledl- Grongerg Våld mot kvinnor – män i kris Carin Holmberg & Christena Bonder Det tid lösa våldet Britt Persson Mäm, kvinnor och Våld Per Elis Eliasson Barn som ser pappa slå.

٩٤

.١ .٢ .٣ .٤ .٥ .٦ .٧ .٨ .٩

Rewas chap  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you