Page 1

‫بەڵێ ی من بۆ سەربەخۆیی نیشتیمانێکی پر سەروەریە‬

‫بەڵێ‬

‫باڵوكراوەیەكی تایبەت بە ڕیفراندۆمە لەالیەن یەكێتی ئافرەتانی كوردستان دووهەفتە جارێك دەردەچێت‬ ‫چوارشەممە ‪2017/8/30‬‬

‫ژمارە (‪)4‬‬

‫)‪No:(4‬‬

‫‪Wednesday 30/8/2017‬‬

‫بارزانی‪ :‬ڕیفراندۆم مافی هەموو تاكێكی کوردستانە‬

‫بارزانی‪ :‬ئیتر گه‌لی كوردستان ده‌یه‌وێ له‌گه‌ڵ عێراق ببێت ‌ه دوو دراوسێی باش‬

‫ڕۆژی دووشـــەممە ‪21‬ی ‪8‬ی ‪ 2017‬لـــە‬ ‫هۆڵی شەهید ســـەعد عەبدوڵاڵ لەشاری هەولێر‬ ‫بەڕێـــز مەســـعوود بارزانی ســـەرۆكی هەرێمی‬ ‫كوردســـتان له‌ میانـــه‌ی زنجیـــره‌ دیداره‌كانی‬ ‫تایبه‌ت به‌ پرســـی ریفراندۆم و ســـه‌ربه‌خۆیی‬ ‫كوردســـتان له‌گـــه‌ڵ ژماره‌یه‌كـــی زۆری‬ ‫نوێنه‌رانـــی ســـه‌ندیكاو رێكخـــراوه‌ پیشـــه‌یی‬ ‫و جه‌ماوه‌ریه‌كانـــی هه‌ریمـــی كوردســـتان و‬ ‫چاالكوانـــی بواره‌ جیاجیاكانی پرســـه‌ مه‌ده‌نی‬ ‫و مرۆیـــه‌كان كۆبۆوه‌‪..‬‬ ‫سه‌رۆك مەســـعود بارزانی‪ ،‬لەو کۆبوونەوەیەدا‬ ‫رایگەیانـــد‪ ،‬عێراق شکســـتی هێنـــاوە لەوەی‬

‫بتوانێـــت کوردســـتان وەکـــو هاوبەشـــێکی‬ ‫راســـتەقینە قەبـــووڵ بـــکات و زیاتـــر لـــە‬ ‫‪ 4500‬گونـــدی وێران کرد‪ ،‬وێڕای پرۆســـەی‬ ‫تەعریبکـــردن‪ ،‬گەلـــی کوردی ئەنفـــال کرد و‬ ‫بـــە چەکـــی کیمیاویـــش چەنـــد ناوچەیەکی‬ ‫کوردســـتانی بۆردومان کرد‪” ،‬تەعریب تا ‪15‬‬ ‫کیلۆمەتری باشـــووری هەولێـــر ھاتبوو و زیاتر‬ ‫بەرەو ســـەرەوە دەھات“‪.‬‬ ‫ســـەرۆکی هەرێمـــی کوردســـتان لـــە بارەی‬ ‫پێشـــێلکردنی دەســـتووری عێراقیشـــەوە‬ ‫روونـــی کـــردەوە‪ ،‬کـــە لـــە دوای ‪2003‬‬ ‫لەگـــەڵ جەالل تاڵەبانی‪ ،‬ســـکرتێری گشـــتیی‬

‫سەربەخۆیی مافی هەموو‬ ‫گەلێكە‬

‫بەپێـــی داتـــا و ئامارەكان و ســـەرچاوەکان‪،‬‬ ‫تـــا ئێســـتا لـــە دنیـــا ‪ 109‬واڵت و گـــەل‬ ‫و نەتـــەوەی جیاجیـــا ریفراندۆمیـــان بـــۆ‬ ‫جیابوونـــەوە ئەنجامـــداوە‪ ،‬لـــەو ڕێژەیـــەش‬ ‫تەنیـــا پێنـــج واڵت كەوتوونەتە پێش‌ ســـاڵی‬ ‫‪ 1945‬و ئەوانـــەی تـــر ســـەرجەمیان لـــە‬ ‫دوای وەســـتانی جەنگـــی دووەمـــی جیهان و‬ ‫هەڵوەشـــاندنەوەی ئیمپراتۆریـــەت و واڵتانـــی‬ ‫ئەوروپـــا لـــە واڵتانـــی ئاســـیا و ئەفەریقـــا‬ ‫ئەنجـــام دراوە و گـــەالن ســـەربەخۆیییان‬ ‫بەدەســـت هێناوە‪ ،‬یـــان لە واڵتـــی یەكەمیان‬

‫جیـــا بوونەتەوە‪ ،‬بـــەاڵم ئەمە لـــە كاتێكدایە‬ ‫دوای جەنگـــی یەكەمـــی جیهانیـــش‪ ،‬لـــە‬ ‫ئەوروپا زۆرێـــك لە ئیمپراتـــۆرەكان لە یەكتر‬ ‫هەڵوەشـــانەوە و ئەوانەی پێشـــتر دەسەاڵتی‬ ‫خۆبەڕێوەبەرییـــان هەبـــوو و ئیمپراتـــۆرەكان‬ ‫خســـتیانە ســـەر ســـنوورەكانیان دووبـــارە‬ ‫گەڕانەوە بۆ گەیشـــتن بە مافی ســـەربەخۆیی‬ ‫خۆیـــان و دەوڵەتیان ڕاگەیانـــد بەپێی داتای‬ ‫ریفراندۆمی بۆ ســـەربەخۆیی‪ 109 ،‬ریفراندۆم‬ ‫بۆ ســـەربەخۆیی ئەنجام دراون و لەو ژمارەیە‬ ‫‪56‬یـــان دەنگی پێویســـتیان هێناوە و خەڵك‬

‫یەکێتیـــی نیشـــتمانیی کوردســـتان چوونـــە‬ ‫بەغـــدا و بڕیـــاری مانەوەیان لەگـــەڵ عێراق دا‬ ‫و بەشـــداربوون لە نووســـینەوەی دەستووری‬ ‫عێـــراق‪ ،‬بەاڵم حکومەتی عێـــراق نزیکەی ‪55‬‬ ‫ماددەی دەســـتووری عێراقی پێشـــێل کردووە‪،‬‬ ‫کە زۆرینـــەی گەلی عێـــراق دەنگـــی پێداوە‪،‬‬ ‫هاوکات هـــەردوو پێکهاتەی عەرەبی ســـووننە‬ ‫مەزهـــەب و گەلـــی کوردســـتانیش پەراوێـــز‬ ‫خر ا ن ‪.‬‬ ‫ســـه‌رۆك مەســـعود بارزانـــی دووپاتیشـــی‬ ‫کـــردەوە‪ ،‬کورد هەوڵـــی زۆری داوە بۆ ئەوەی‬ ‫واڵتێکـــی فیدرالـــی لە عێراق بنیـــات بنرێت و‬

‫لە ‪ 2004‬کە ســـوپای عێـــراق دامەزرایەوە‪،‬‬ ‫ســـێ لیوای رێکخراوی پێشـــمەرگە خرانە سەر‬ ‫ســـوپای ئەو واڵتە‪ ،‬ئەوکات رێـــژەی کورد لە‬ ‫ســـوپای عێراق ‪ 40%‬بوو‪ ،‬بەاڵم ئێســـتا ئەو‬ ‫رێژەیە سفرە‪.‬‬ ‫ســـەرۆکی هەرێمـــی کوردســـتان ئامـــاژەی‬ ‫بەوەش کـــرد‪ ،‬چەند جارێـــک رایانگەیاندووە‪،‬‬ ‫ئەگـــەر عێراق لـــە پێشـــێلکردنی دەســـتوور‬ ‫بـــەردەوام بێـــت‪ ،‬ئـــەوا هەرێمی کوردســـتان‬ ‫بەشـــێک نابێـــت لـــە عێـــراق‪ ،‬چونکـــە‬ ‫ســـەرکردایەتی کوردســـتان لەســـەر بنەمـــای‬ ‫هاوبەشـــی لـــە بڕیـــار گەڕایەوە بەغـــدا‪” ،‬خۆ‬

‫لە رادیۆی‬ ‫ل‪2‬‬

‫ئێمـــە لـــە جەنگێکـــدا ئەســـیر نەبوویـــن تا‬ ‫ویســـتی خۆیـــان بســـەپێنن“ و ئیتـــر گەلی‬ ‫کوردســـتان دەیەوێ لەگەڵ عێـــراق ببێتە دوو‬ ‫دراوســـێی باش‪.‬‬ ‫ســـه‌رۆك بارزانـــی باســـی ڕیفراندۆمـــی‬ ‫ســـەربەخۆیی کوردســـتانی کرد و ســـەبارەت‬ ‫بەوانەی دەڵێن کاتـــی ئەنجامدانی ریفراندۆمی‬ ‫ســـەربەخۆیی گونجـــاو نییـــە‪ ،‬رایگەیانـــد‪ ،‬با‬ ‫ئـــەوان پێشـــنیازی کاتێکی گونجـــاو بکەن و‬ ‫بەدیلەکانیـــان بخەنـــەڕوو‪.‬‬ ‫ســـەرۆکی هەرێمی کوردستان راشـــیگەیاند‪،‬‬ ‫ئەگەر ئەوانـــەی داوای دواخســـتنی ریفراندۆم‬

‫دەکـــەن و ھیـــچ بەدیـــل و ئەڵتەرناتیڤێکـــی‬ ‫بەھێزتریـــان نییـــە‪ ،‬بـــا داوای دواخســـتنی‬ ‫ریفرانـــدۆم نەکەن‪ ،‬چونکـــە ئێمە دوای ناخەین‬ ‫”ئێمـــە گاڵتە بـــە میللەتی خۆمـــان ناکەین و‬ ‫ئـــەوە مەحاڵە‪.‬‬ ‫ســـه‌رۆك مەســـعود بارزانـــی داوای لـــه‌‬ ‫نوێنه‌رانـــی ســـه‌ندیكاو رێكخراوه‌ پیشـــه‌یی و‬ ‫جه‌ماوه‌ریه‌كنـــی کـــرد خەڵـــک تێبگەیەنـــن و‬ ‫پرۆسەی ریفراندۆمی ســـەربەخۆیی کوردستان‬ ‫روون بکەنـــەوە‪ ،‬چونکـــە ســـەربەخۆیی‬ ‫کوردســـتان زۆربـــەی کێشـــە ناوخۆییەکانـــی‬ ‫ئیســـتای کوردســـتان چارەســـەر دەکات‪.‬‬ ‫ســـەرۆکی هەرێمـــی کوردســـتان ئامـــاژەی‬ ‫بـــەوەش کـــرد‪ ،‬کـــە تەنیـــا وادەی ئەنجامدانی‬ ‫ریفرانـــدۆم لـــە کۆبوونـــەوەی ‪2017\6\7‬‬ ‫راگەیەنـــدراوە‪ ،‬ئەگینـــا بڕیـــاری ئەنجامدانـــی‬ ‫ڕیفراندۆمـــی ســـەربەخۆیی کوردســـتان "هـــی‬ ‫ئـــەو ڕۆژە نەبووە" هەموو الیەنـــەکان چەندین‬ ‫ســـاڵە باســـی ئەو بابەتە دەکـــەن و هەموویان‬ ‫لەســـەری کـــۆک بـــوون‪ .‬ســـه‌رۆك مەســـعود‬ ‫بارزانی ڕەتی کردەوە ریفراندۆمی ســـەربەخۆیی‬ ‫کوردســـتان هـــی حزبێـــک یان تاکە کەســـێک‬ ‫بـــێ و رایگەیانـــد‪” ،‬ڕیفرانـــدۆم هـــی هەمـــوو‬ ‫گەلـــی کوردســـتانە و ئەوانەی ئـــەو بڕیارەیان‬ ‫دا‪ ،‬ســـەروەریەکی گەورەیـــان بـــۆ خۆیـــان و‬ ‫کوردســـتانیش تۆمارکرد‪ .‬هەموویـــان بەیەکەوە‬ ‫بـــوون و لـــە هەمـــوو کوردســـتانیش بوون‪.‬‬

‫بۆ ل‪2‬‬

‫گەرمیان ئەنفال و بیابانی‬ ‫عەرعەر لەبیرناكات‬

‫ل‪3‬‬

‫مافی چارەی خۆنووسین و ڕەوشی مافەكانی ئافرەتان لە كەركوك‬

‫ل‪3‬‬

‫ریفراندۆم باشترین هەنگاوی سەربەخۆییە‬

‫ل‪4‬‬

‫بە بەڵێ بـــۆ ســـەربەخۆییان هەڵبـــژاردووە‪،‬‬ ‫‪53‬ی تریـــش دەنگی پێویســـتیان نەهێناوە‪،‬‬ ‫خەڵكـــی دژی ســـەربەخۆبوون دەنگیان داوە‪.‬‬ ‫لـــە نێـــو ئـــەو ‪ 56‬نەتـــەوە و گرووپەی كە‬ ‫لـــە ریفراندۆم دەنگـــی پێویســـتیان بەڵێ بۆ‬ ‫ســـەربەخۆییان لێ كەوتووەتەوە‪ 43 ،‬واڵتیان‬ ‫گەیشـــتوونەتە ســـەربەخۆیی و هەندێك لەوانە‬ ‫سیاســـەتی ئەمری واقیعیان ســـەپاندووە و لە‬ ‫كۆتادا واڵتـــان یان هەندێ لە واڵتـــان دانیان‬ ‫پێدا نـــاون‪ ،‬هەندێكیشـــیان هەرچەند دەنگی‬ ‫پێویســـت لە ڕیفراندۆمەكان بۆ ســـەربەخۆیی‬

‫دراوە‪ ،‬بـــەاڵم تا ئێســـتە ســـەربەخۆ نەبوون‪.‬‬ ‫هەروەهـــا لـــەو ‪ 109‬ڕیفراندۆمـــەی ئەنجام‬ ‫دراون‪ 90 ،‬لـــەو ریفراندۆمانە لەالیەن واڵتانی‬ ‫دنیـــاوە دانیـــان پێـــدا نـــراوە و دووی تریش‬ ‫لەالیـــەن چەنـــد واڵتێـــك دانی پێدا نـــراوە و‬ ‫‪17‬یـــان دانیان پێـــدا نەنراوە‪ .‬ئەمســـاڵیش‬ ‫لـــە واڵتـــی ئەمەریكا ناوچـــەی پێتـــرۆ ریكا‬ ‫ریفرانـــدۆم بۆ ســـەربەخۆیی ئەنجـــام بدات و‬ ‫دەیەوێ لەژێر دەســـتی ئەمەریـــكا دەربچێت‪،‬‬ ‫هەرێمـــی كەتەلۆنیـــاش لـــە ‪ 17‬ئەیلـــوول‪/‬‬ ‫ســـێپتێمبەری ئەمســـاڵ دووبـــارە ریفراندۆم‬

‫دەكەن و بـــژاردەی جیابوونەوە لە ئیســـپانیا‬ ‫دەخەنە بەردەم خەڵكی ناوچەكە‪ ،‬پێشـــبینی‬ ‫دەكـــرێ لە ســـكۆتالندیش بەڕێـــوە بچێ‪ ،‬بە‬ ‫فەرمـــی لە ‪ 2018‬دوورگەیەكی ژێر دەســـتی‬ ‫فڕەنســـا لە نێو زەریـــای ئەتڵەســـی بەناوی‬ ‫"نیوكالیدنیـــا" ریفرانـــدۆم بـــۆ ڕزگاربـــوون و‬ ‫ســـەربەخۆیی ئەنجام دەدەن‪ .‬ئـــەوەی گرنگە‬ ‫بریاری گەڵ بۆ ریفراندۆم یاخود دیموکراســـی‬ ‫راســـتەوخۆ لـــە ‪ ٢٥‬ئەیلـــول بـــە بەڵـــێ بۆ‬ ‫ئەوەیە لە کێشـــەکانی ناوە خـــۆ عێراق دوور‬ ‫کەوینـــەوە‪ ،‬بۆ ئـــەوەی لە واڵتێکی شکســـت‬

‫خـــواردوی سیاســـی وئابـــوری و کۆمەاڵیەتی‬ ‫جیـــا ببینەوە‪.‬‬ ‫ڕیفراندۆم باشـــترین شـــیوازە بۆ وەرگرتنی‬ ‫رای گەلـــی کوردســـتان‪ ،‬بۆیە لەســـەر هەموو‬ ‫چیـــن و توێژێکـــی کۆمەڵـــگای کوردســـتان‬ ‫بـــه پیکهاتـــه کانه وه پێویســـتە پشـــتگیری‬ ‫ریفرانـــدۆم بکات‪،‬لـــە ‪ ٢٥‬ئەیلـــول دەنـــگ بە‬ ‫بەڵـــێ بـــدات تـــا خوێنـــی شـــەهیدانمان بە‬ ‫فیرۆنەچێـــت‪ ،‬خەباتـــی چەندیـــن ســـاڵەی‬ ‫نەتەوەی کـــورد و تورکمان بـــگات بەئامانج‪.‬‬

‫مونا قه‌هوه‌چی‬


‫سەربەخۆیی ئاواتی لەمێژینەی گەلەکەمانە بۆیە دەنگی ئێمە بەڵێ یە‬

‫‪2‬‬

‫چوارشەممە ‪2017/8/30‬‬

‫پاشماوەی الپەڕەی یەك‬

‫ســـه‌رۆك بارزانی لـــە کۆبوونەوەکەیدا‬ ‫لەگـــەڵ نوێنه‌رانی ســـه‌ندیكاو رێكخراو‌ه‬ ‫پیشـــه‌یی و جه‌ماوه‌ریه‌كانـــی هه‌ریمـــی‬ ‫كوردســـتان و چاالكوانـــی بـــواره‌‬ ‫جیاجیاكانی پرســـه‌ مه‌ده‌نی و مرۆیه‌كان‬ ‫رایگەیانـــد‪ ،‬کـــە لـــە ‪ 1925‬خەڵکی‬ ‫کوردســـتان لـــە ڕاپرســـی کۆمەڵـــەی‬ ‫گەالنـــدا بڕیاری دا لەگـــەڵ عێراق بێت‪،‬‬ ‫بـــە مەرجێک هاوبەش بن لـــەم واڵتەدا‪.‬‬ ‫ســـەرۆکی هەرێمی کوردســـتان ئاماژەی‬ ‫بـــە قوربانیەکانی گەلی کوردســـتان لە‬ ‫ســـەردەمی رژێمی بەعســـی عێراق کرد‬ ‫و رایگەیاند‪ 12 ،‬هـــەزار گەنجی فەیلی‬ ‫لـــە ‪ 18‬تا ‪ 30‬ســـاڵی رابـــردوودا بێ‬ ‫سەروشـــوێن کران‪ ،‬کـــە دوای رووخانی‬

‫ژمارە (‪)4‬‬

‫بارزانی‪ :‬ڕیفراندۆم مافی هەموو تاكێكی کوردستانە‬

‫رژێمەکـــە لەســـاڵی ‪ ،2003‬دەرکەوت‬ ‫ئـــەو کـــوردە فەیلیانـــە و هەندێـــک لە‬ ‫بارزانییـــەکان لە ناوچەکانی عەکاشـــات‬ ‫و قائیـــم لە پارێـــزگای ئەنبـــار چەکی‬ ‫کیمیاویان لەســـەر تاقـــی کراوەتەوە‪.‬‬ ‫ســـه‌رۆك مەســـعود بارزانـــی باســـی‬ ‫لێبووردەیـــی گەلـــی کوردســـتانی کرد‪،‬‬ ‫کـــە هەرچەندە ســـوپای عێـــراق هەموو‬ ‫ناوچەکانی کوردســـتانی تێکـــدا‪ ،‬بەاڵم‬ ‫گەلـــی کوردســـتان لـــە دوای راپەڕینی‬ ‫بەهـــاری ‪ ،1991‬کـــە دوو فەیلەقـــی‬ ‫ســـوپای عێراق خۆیان رادەستکردەوە‪،‬‬ ‫”تۆڵەی نەکـــردەوە و بەڕێزەوە“ ئەوانی‬ ‫نـــاردەوە عێراق‪.‬‬ ‫ســـەرۆکی هەرێمی کوردستان هه‌روه‌ها‬

‫دڵنیام نەخێری تۆ کاتییە‬

‫رایگەیانـــد‪ ،‬دەســـەاڵتدارانی بەغدا هەر‬ ‫کاتێـــک بزانـــن بەهێـــز بوونەتـــەوە‪،‬‬ ‫دەســـت بە دژایەتیکردنی کوردســـتان‬ ‫دەکەنـــەوە‪ ،‬نموونەشـــی بـــە هەوڵدان‬ ‫بـــۆ جێگیرکردنی ســـوپای عێـــراق لە‬ ‫قەرەتەپە لە ســـاڵی ‪ 2008‬هێنایەوە‪،‬‬ ‫کـــە پێشـــتر رێککەوتـــن کرابـــوو هەر‬ ‫کاتێـــک ســـوپای عێـــراق رێکخرایەوە‪،‬‬ ‫هێـــزی پێشـــمەرگە لـــەو ناوچەیـــە‬ ‫بکشـــێتەوە‪ ،‬بـــەاڵم ئەوان دەســـتیان‬ ‫بە هەڕەشـــەکردن لە پێشـــمەرگە کرد‬ ‫”ئێمـــەش گوتمان مـــادام بـــەو زمانە‬ ‫بدوێـــن‪ ،‬ئێمە ناکشـــێینەوە“‪.‬‬ ‫ســـه‌رۆك مەســـعود بارزانـــی باســـی‬ ‫فەرهەنگـــی دژایەتیکردنی کوردســـتانی‬

‫لـــە عێـــراق کـــرد و ڕایگەیانـــد‪،‬‬ ‫گەلـــی کوردســـتان کێشـــەی لەگـــەڵ‬ ‫رێککەوتنـــەکان و ســـوپای عێـــراق‬ ‫نییـــە‪ ،‬کێشـــەی لەگـــەڵ فەرهەنگـــی‬ ‫دژایەتیکردنـــی مافەکانـــی گەلـــی‬ ‫کوردســـتان هەیـــە‪ ،‬کـــە دواهەمینیان‬ ‫بڕینـــی بەشـــە بودجـــە و قوتـــی‬ ‫هاوواڵتییـــان بـــوو‪ ،‬کە بە هاوشـــێوەی‬ ‫کارەســـاتەکان ئەنفـــال و کیمیابارانـــی‬ ‫د ا نا ‪.‬‬ ‫هەروەک ســـه‌رۆك بارزانـــی رایگەیاند‪،‬‬ ‫حکوومـــەت وپەرلەمانـــی عێـــراق‬ ‫گەیشـــتنە ئەو ئاســـتەی دژایەتیکردنی‬ ‫کوردســـتان‪ ،‬کە بڕیار بەپێـــی بنەمای‬ ‫زۆرینـــە و کەمینـــە بـــدەن‪ ،‬کـــە بەم‬

‫بنەمایەش گەلی کوردســـتان هەمیشـــە‬ ‫دۆڕاو دەبێـــت‪” ،‬چونکـــە ئـــەوان بـــە‬ ‫زۆرینـــە هەرچـــی بیانـــەوێ‪ ،‬لێمانـــی‬ ‫دەســـەننەوە“‪.‬‬ ‫ســـەرۆکی هەرێمی کوردستان جەختی‬ ‫لـــە مافی ســـەربەخۆیی و بڕیـــاردان لە‬ ‫چارەنـــووس لەالیەن گەلی کوردســـتان‬ ‫کـــردەوە و رایگەیانـــد‪ ،‬هەرگیز واڵتانی‬ ‫جیهـــان ســـەربەخۆیی ناکەنـــە دیاریی‬ ‫بـــۆ کوردســـتان و مافیش دەســـەندرێ‬ ‫و نادرێ‪.‬‬ ‫ســـه‌رۆك بارزانی ترســـی خـــۆی لەوە‬ ‫نیشـــان دا‪ ،‬کە ئەگەر دۆخی کوردستان‬ ‫بەمشـــێوەیەی ئێســـتا بمێنێتـــەوە‪،‬‬ ‫ئەگـــەری پەالماردانـــی ســـوپای عێراق‬

‫بـــۆ ناوچە کوردســـتانییەکان هەیە‪ ،‬کە‬ ‫زیاتـــر لـــە ‪ 1500‬پێشـــمەرگە گیانی‬ ‫خۆیـــان لەپێنـــاو رزگارکردنەوەیانـــدا‬ ‫بەخشی و شـــەهیدبوون‪” ،‬ئەو کاتە بە‬ ‫چ ڕووێـــک ڕووبەڕووی خانـــەوادەی ئەو‬ ‫شـــەھیدانە دەبینەوە؟“‪.‬‬ ‫ســـەرۆکی هەرێمـــی کوردســـتان‬ ‫راشـــیگەیاند‪ ،‬دروســـتبوونی دەوڵەتی‬ ‫کوردســـتان دەبێتـــە ئەمـــری واقیع و‬ ‫واڵتـــان قبووڵـــی دەکەن‪ ،‬نموونەشـــی‬ ‫بـــە فیدرالیەتـــی عێراق هێنایـــەوە‪ ،‬کە‬ ‫کەس بـــە قەد پـــۆل برێمـــەری حامی‬ ‫مەدەنیـــی ئەمریـــکا لـــە عێـــراق دژی‬ ‫فیدرالی نەبـــوو‪” ،‬بەاڵم ئەمـــری واقیع‬ ‫بـــوو“ و بـــە ناچـــاری قەبووڵـــی کرد‪.‬‬

‫لە‬ ‫لـــە چوارچێـــوەی بەرنامەکانـــی رادیـــۆی هێلیـــن دەنگـــی یەکێتی ئافرەتانی کوردســـتان کە لە ســـەر شـــەپۆلی ‪ 103.6‬پەخـــش دەکات‪،‬‬ ‫میوانانـــی بەرنامـــەی بـــەرەو ریفرانـــدۆم لـــە بەشـــێکی گفتوگۆکانیان و دەربـــارەی رۆڵی ئافـــرەت ڕای خۆیـــان دەردەبرن‪:‬‬

‫زۆرینەی خەڵکی کوردســـتان وا پـــەروەردە نەکراوە‪ ،‬کە لە ناخـــەوە بێ ویژدان‬ ‫بێـــت بەرامبەر خاکی خـــۆی کە دەڵێین ویـــژدان‪ ،‬چونکە پرۆســـەی ریفراندۆم و‬ ‫ســـەربەخۆیی وابەستەی ویژدانە‬ ‫دڵنیـــام کاتێـــک رۆژی دەنگـــدان دێـــت و تـــۆش بـــۆ پراکتیزە کردنـــی مافی‬ ‫سرووشـــتی خـــۆت بـــەرەو ســـندوقی دەنگـــدان دەڕۆیت‬ ‫لـــەو کاتەی لیســـتی دەنگدانەکە وەر دەگریـــت و قەڵەمەکەت دەگریتە دەســـت‬ ‫ناتوانیت یەکســـەر نەخێر هەڵبژێریـــت‪ ،‬ناخت پێت دەڵێت ئاوڕێـــک لە رابردوو و‬ ‫قوربانیدانـــی خەڵکی کوردســـتان بدەوە پێش ئـــەوەی بڕیار بدەی‪.‬‬ ‫بیرێک لەو هەموو نەهامەتیەی بەسەر گەلەکەتدا هاتووە‬ ‫بیرێک لە ژێر دەستەیی و بەعس‬ ‫بیرێک لە ئەنفال‪ ،‬کیمیا باران ئاوارە بوون و ئازار و ئەشکەنجە‬ ‫بیرێک لە دایکی جگەر سووتاو‬ ‫بیرێک لە هاوژینێکی خێر لە خۆ نەدیو‬ ‫بیرێک لە منداڵێکی هەتیوو‬ ‫ئێستا کاتی دەنگدانە‬ ‫بـــەاڵم بە ویژدانێکی ئاســـوودەوە دڵنیـــا دەبیتەوە کە (بەڵێ) ی تۆ زۆر شـــت‬ ‫دەگۆڕێت‬ ‫(بەڵێ) ی تۆ ئازار و برینەکان ساڕێژ دەکات‬ ‫(بەڵێ) ی تۆ رێگە لە گەندەڵکاران و تێکدەران دەگرێت‬

‫جوان یونس رۆژبەیانی‬

‫دكتـــۆر محەمـــەد عەلی – گوتەبێـــژی فراكســـیۆنی زەرد لە پەرلەمانی كوردســـتان‬ ‫دەلێت‪:‬‬ ‫ڕیفرانـــدۆم نەبابەتی هیچ حیزبێكی سیاســـییە و نه موزایەدە و نە شـــەڕ فڕۆشـــتنە‪،‬‬ ‫هەركـــەس ئەیکاتن بۆ كوردســـتانە‪ ،‬گۆڕان و کۆمەڵیش وا بۆیان باشـــترە بەشـــداری‬ ‫ریفراندۆم بکەن‪.‬‬

‫چیـــا هەرکـــی _ كارگێرلقی‬ ‫‪ 16‬ی پارتـــی دیموكراتـــی‬ ‫كوردســـتان‪ ،‬دڵنیایـــە کـــە‬ ‫خەڵک بـــۆ ڕۆژی دەنگدانی لە‬ ‫‪ ،9_25‬بەگەرمووگوڕیەکـــی‬ ‫زۆرەوە بەگەنـــج و پیـــرەوە‬ ‫بـــەرەو ســـندوقەکانی دەنگدان‬ ‫دەچن و بەهەمـــوو دەنگیان و‬ ‫بەئـــاالی کوردســـتانەوە هاوار‬ ‫دەکـــەن بەڵـــێ بـــۆ ڕیفراندۆم‬ ‫بەڵـــێ بـــۆ ســـەربەخۆیی‪،‬‬ ‫ئەوکاتـــە شـــەقامی کـــوردی‬ ‫هەمـــووی دەگەشـــێتەوە‪.‬‬

‫بەکر کەریم حسن بەڕێوەبەری گشتی پەروەردە دەلێت‪:‬‬ ‫یەکێکـــە لەوانـــەی کە پێی وایە شـــەرمەزاریەكی گەورەیە وە خیانەتێکی مێژوویشـــە‬ ‫بەنـــاو چاوی ئەو کەســـانەی کـــە لە بەرامبـــەر ڕیفراندۆم و دروســـت بوونی دەوڵەتی‬ ‫کوردی رادەوەســـتن و دەڵێن ئێســـتا کاتی ئـــەو ڕیفراندۆمە نیە‬

‫ئیســـماعیل محمـــد‪ ،‬بەڕێوەبـــەری خانەی بەســـاالچوان لەو باوەڕەدایـــە به دەنگدان‬ ‫و پشـــتگیری کردنی ڕیفڕانـــدۆم‪ ،‬ئێمەی کورد ژیـــان و گوزەرانمان زۆر بەرەو باشـــت‌ر‬ ‫دەروات لەوەی کە ئێســـتا هەیە‪ ،‬چونکە ســـەرجەم پێداویســـتیەکانمان بۆ دەســـتەبەر‬ ‫دەبێـــت ئەوکات زیاتـــر دەتوانین خزمـــەت بە کۆمەڵگای خۆمـــان بکەین‪.‬‬


‫لە پێناو گەیشتن بەتەواوی مافەکانی ئافرەت سەربەخۆیی هەڵدەبژێرین‬ ‫چوارشەممە ‪2017/8/30‬‬

‫گەرمیان ئەنفال و بیابانی عەرعەر لەبیرناكات‬

‫ژمارە (‪)4‬‬

‫‪3‬‬

‫‪ 14/4‬ی هەمووســـاڵێك فرمێســـك و الوانـــه‌وه‌ی تـــاز‌ه بـــووك و دایك ‌ه كـــراس ره‌شـــه‌كانی گه‌رمیان هه‌موو كوردســـتان‬ ‫راده‌چله‌كێنێـــت‪ ،‬ئه‌گـــه‌ر عیراقـــی بوون بۆ هه‌موو كوردســـتانییه‌ك ژێرده‌ســـته‌ی بێت‪ ،‬ئه‌وا بۆ كه‌ســـوكاری ئه‌نفـــال‪ ،‬مانه‌وه‌ی ‌ه‬ ‫له‌گـــه‌ڵ بكـــوژو ئه‌وانـــه‌ی بوون ‌ه هـــۆی ئـــه‌وه‌ی چه‌ندیـــن ســـاڵ ‌ه ده‌رگای ماله‌كانیان بـــ ‌ه كـــراوه‌ی به‌جێبێلن لـــ ‌ه چاوه‌روانی‬ ‫گه‌رانه‌وه‌ی كه‌ســـوكاریان‪.‬‬ ‫ژمارەیـــەك لـــە ئافرەتانی قوربانی و ســـتەمدیدەی دەڤـــەری گەرمیان ڕاو ســـەرنجی خۆیان دەخەنە ڕوو ســـەبارەت بە گرنگی‬ ‫ســـەربەخۆیی كوردســـتان و هەوڵدان بۆ ســـەركەوتنی پرۆســـەی ڕیفراندۆم بە دەرەنجامێكی باش‪-:‬‬

‫ئا‪ :‬ئەنجومەنی دەڤەری گەرمیانی (ی‪.‬ئا‪.‬ك)‬ ‫نەغـــەدە محەمەد‪ -‬بەرپرســـی ئەنجومەنی‬ ‫دەڤـــەری گەرمیانـــی یەكێتـــی ئافرەتانی‬ ‫كوردســـتان لەســـەر پرســـی ڕیفرانـــدۆم‬ ‫د ە ڵێت ‪:‬‬ ‫ئێمـــه بڕیـــار لـــه چارەنووســـی خومان‬ ‫دەدەیـــن و دەوڵەتـــی ســـه ربـــه خۆمان‬ ‫ده وێـــت به نـــاوی دەوڵەتی كوردســـتان‪،‬‬ ‫چونكه خـــاوه نی مێژوویەكیـــن پڕ لە خه‬ ‫بات وقوربانیـــدان‪ ،‬لەپاش هەڵگیرســـانی‬ ‫چـــه ندیـــن شـــۆڕش وخاپـــوور كردنـــی‬ ‫هەزاران گونـــد وكیمیابـــاران وئەنفالكردن‬ ‫وئـــاواره بـــوون وئیســـتا خـــاوه نـــی‬ ‫هیزێكـــی ســـه ربازی بـــه هێـــز وئابووری‬ ‫خۆمانیـــن وخـــاوه نـــی باشـــترین پەیوه‬ ‫نـــدی نێودەوڵەتین له ســـایه ی سیاســـه‬ ‫تـــی حەكیمانـــەی جـــه نابـــی ســـه رۆك‬ ‫بارزانی‪ ،‬بۆیه ئێســـتا باشـــترین دەرفەتە‬ ‫بۆ دروســـتبوونی دەوڵەت لـــه رووی زاتی‬ ‫وبابەتیـــەوە‪ ،‬هـــه مـــوو جیهـــان چـــاوی‬ ‫له ســـه ر قارەمانێتـــی پێشـــمەرگەیە له‬

‫نەغەدە محەمەد‬ ‫رووبەرووبوونەوەی تێروریســـترین رێكخراو‬ ‫كـــه داعشـــە وســـه ركـــه وتنیـــان له م‬ ‫شـــەڕەدا وگەڕانـــەوەی به شـــێكی زۆر لە‬ ‫ناوچه كوردســـتانیەكانی دەرەوەی هەرێمی‬ ‫كوردستان‪.‬‬ ‫ئـــەو دەســـتەیەی كـــه دژی پرســـی‬ ‫ریفراندۆمـــن رێـــژەی كەمینـــەن و وەكـــو‬

‫ئـــەوەن كوێریـــان بـــۆ بینایـــی خۆیـــان‬ ‫بوێت‪،‬لەمێـــژووی كـــورد‪ ،‬هەمیشـــە ئـــەم‬ ‫دەنگە نەیارانـــە هەبوونە بەالم لەدەرەنجام‬ ‫شكستیان خواردیەوپاشـــانیش پەشیمانی‬ ‫بوونەتـــەوە ودلنیـــام هیـــج الیـــه نێكـــی‬ ‫سیاســـی لـــه كۆتاییـــدای دژی ریفراندۆم‬ ‫نابێـــت‪ ،‬چونكه هیـــج الیه نێـــك ناچێتە‬ ‫ژێـــر ئـــەو بەرپرســـیاریە مێژووییـــەی كە‬ ‫رێگر بێـــت له درووســـت بوونـــی ده وڵه‬ ‫تـــی كوردســـتان‪ ،‬چونكه میـــژوو ره حم‬ ‫بەكەس نـــاكات وپێویســـته له ســـەر هه‬ ‫موو الیەنەكان ملمالنێی سیاســـی تیكەڵی‬ ‫ی ئـــه م پرســـه نەتەوەییە نەكـــەن وهه‬ ‫ر لـــه ئێســـتاوه ئامـــاده باشـــی بكرێـــت‬ ‫بـــۆ چۆنیەتـــی دروســـتبوونی ده وڵه ت‬ ‫وبەڕێوەبردن وباشـــتر كردنـــی بژێوی خه‬ ‫ڵـــك وهەموو خـــه ڵكی كوردســـتان و به‬ ‫رچاو روونـــی هه بێت لـــه داهاتووی ئه م‬ ‫ده وڵـــه ته و ده بێت ئێمه ی ئافره ت كە‬ ‫گەورەتریـــن قوربانی زولم و ســـتەمەكانی‬

‫رووبار ئەحمەد‬ ‫ڕژێمـــی بەعســـین ئـــەو نەهامەتیانـــەی‬ ‫بەســـەر ئێمەی ئافـــرەت هـــات بەتایبەت‬ ‫لەگەرمیـــان لەبیـــری نەكەیـــن و گیانـــی‬ ‫ئازیزەكانمـــان لە رۆژی ‪ 25/9‬ئاســـوودە‬ ‫بكەیـــن و به(بەڵێ)كانمان لـــه دایكبوون‬ ‫ببەخشـــینە ده وڵـــه تی كوردســـتان ونه‬ ‫هێڵیـــن ئەو دەرفەتە وەك هەمیشـــە تێرور‬

‫بكر ێت ‪.‬‬ ‫هەروەها رووبار ئەحمـــەد لەگەرمیان ڕای‬ ‫وایە‪:‬‬ ‫كوردســـتان بـــەزۆر قۆناغـــی ســـەخت و‬ ‫دژواردا تێپـــەڕی‪ ،‬گەلێـــک قوربانی مەزنی‬ ‫داوە‪ ،‬بۆیـــە هیـــچ وواڵت و الیەنێـــک و‬ ‫کەســـێک ناتوانێـــت مافی ســـەربەخۆیی‬ ‫گەلـــی کـــورد ڕەد بکاتەوە‪ ،‬کوردســـتان‬ ‫ســـەربەخۆیی بـــە مافی ڕەوایـــی خۆیەتی‬ ‫دەزانێـــت و دەبێـــت بێتـــەدی‪ ،‬زۆرێک لە‬ ‫وواڵتانـــی زلهێزیـــی جیهـــان پشـــتیوانی‬ ‫ســـەربەخۆیی هەرێمـــی کوردســـتانن وەک‬ ‫هەمـــوو گەالنێـــک کە مافی ســـەربەخۆیی‬ ‫یـــان هەبووە‪ ،‬بۆیـــە ناکرێـــت چیتر کورد‬ ‫ژێردەســـتە بێت و یاری دەســـتی نەیاران‬ ‫بێـــت‪ ،‬ئێمەی کـــورد بەهەمـــوو پێوەرێک‬ ‫لـــە عێـــراق جیابوینەتـــەوەو خاوەنـــی‬ ‫ســـەرچاوەی دارایی خۆمانیـــن و دەتوانین‬ ‫پشـــت بە داهاتـــی ناوخۆیی ببەســـتین و‬ ‫عێـــراق وەك دراوســـێ مامەڵـــەی لەگەڵ‬

‫بەهار سابیر‬ ‫بکرێت‪ ،‬تەنهـــا داواکاریمـــان لەحكومەتی‬ ‫ناوەنـــد ئەوەیە بێتە دراوســـێ یەکی ئاڵەو‬ ‫گـــۆڕی ئابـــوری و بازرگانی‪.‬‬ ‫پرســـی ســـەربەخۆیی تەنها لە ئەستۆیی‬ ‫جەنابی ســـەرۆک نیە پێویســـتە هەمووان‬ ‫هەســـت بـــەو بەرپرســـیارێتیە بکـــەن و‬ ‫تـــاک بەتاکی کـــورد ســـەربەخۆیی بکەن‬

‫بـــە ئامانـــج و بە هیـــواوە لـــەم دەوڵەتە‬ ‫بڕوانـــن‪ ،‬وەک هەمـــوو گەالنـــی جیهـــان‬ ‫ســـەربەخۆیی قوربانـــی دەوێـــت تەنهـــا‬ ‫دیاریـــەک نیە‪،‬بـــۆ بـــەدی هاتنـــی ئـــەو‬ ‫ئامانجـــە ڕۆڵ و ئـــەرک و ماندووبونـــی‬ ‫دەوێـــت زۆرمـــان بڕیـــوەو کەمـــان ماوە‪،‬‬ ‫بۆیـــە ئەرکێکـــی نیشـــتیمانی و ئەخالقیە‬ ‫هەمـــوو هێـــزو الیەنـــە سیاســـیەکان و‬ ‫تـــەواوی رێكخراوەكانـــی كۆمەڵگـــەی‬ ‫مەدەنـــی و کـــۆی دامـــەزراوە قەزایـــی‌ و‬ ‫چاودێریەکان بەهەموو تونایان پشـــتگیری‬ ‫هەنگاوەکانـــی بەرەو ســـەربەخۆیی بکەن‪،‬‬ ‫تاکـــە هیواش کـــە هەیە ســـەربەخۆیی بۆ‬ ‫گەلـــی کـــورد فەراهـــەم بـــکات‪ ،‬جەنابی‬ ‫ســـەرۆک بارزانیـــە‪ ،‬بۆیە دەبێـــت هەموو‬ ‫تـــاك‌ و گروپێـــك كـــە خـــۆی بەخاوەنی‬ ‫ئـــەم هەرێمە دەزانـــێ‌و لەخەمی ئایندەی‬ ‫نیشـــتیمانەكەمانە رێگـــه خۆشـــکەربێت‬ ‫بۆ بـــەدی هێنانـــی ئامانجەکەمـــان نەک‬ ‫بەربەســـت لە کۆتایدا دەخـــوازم هەمووان‬ ‫پێکـــەوە بـــۆ ســـەربەخۆیی کوردســـتان‬ ‫هەنـــگاوی جـــدی بنێین‬ ‫بەهار ســـابیر لـــە دەربەندیخان لەســـەر‬ ‫زەرورەتـــی دەوڵەتی كوردســـتان دەڵێت‪:‬‬ ‫لەشۆڕشـــە یەک لـــەدوای یە کـــە کانی‬ ‫کوردســـتاندا ھەمیشـــە ئافـــرەت زەرەرمە‬ ‫نـــدی یە کـــەم بووە کـــە قوربانـــی دابێ‬ ‫لـــە پێنـــاو ئـــەم نیشـــتمانە‪ ،‬چونکـــە‬ ‫شـــه‌ھیدێک درابـــێ ھاوســـەرەکەی بـــووە‬ ‫یـــان باوک وبـــرای بووه‌ یا رۆلـــه‌ی بووه‌‪.‬‬ ‫گـــەر الدێیەک خاپورکرابـــێ ماڵەکەی ئەو‬ ‫وێـــران کراوە ســـەرلە نوێ بە دەســـت و‬ ‫پەنجـــە ماندووەکانی بۆجارێـــک و دەیان‬ ‫جاردروســـتی کردۆتەوە‪ ،‬لەگەڵ ئەوەشـــدا‬ ‫کاتێک برا یان ھاوســـەرەکەی پێشـــمەرگە‬

‫مافی چارەی خۆنووسین و ڕەوشی مافەكانی ئافرەتان لە كەركوك‬

‫وەك هەمـــووان ئـــاگادارن كە مافـــی چارەی‬ ‫خۆنووســـین یەكێكـــە لەو مافانـــەی گرێبەندی‬ ‫نەتـــەوە یەككگرتـــووەكان دانی پێـــدا ناوە بۆ‬ ‫ســـەرجەم نەتەوەكانی جیهـــان‪ ،‬و ئەم مافە لە‬ ‫ڕێی گشـــت پرســـیەكەوە پراكتیزە دەكرێت كە‬ ‫ســـەرجەم چیـــن و توێژەكانی ئـــەو نەتەوەیە‬

‫بەشـــداری تێدا بكـــەن‪ ،‬گەالنی كوردســـتان بە‬ ‫ناوچـــە كوردســـتانیەكانی دەرەوەی هەرێمەوە‬ ‫یەكێكە لەو گەلە ســـتەم دیدە و ژێردەســـتانەی‬ ‫كـــە ســـاڵەهای ســـاڵە دەناڵێنێت بە دەســـت‬ ‫حكومەتـــە یەك لـــە دوا یەكەكانـــی عێراقەوە‬ ‫و ئێســـتا بڕیـــاری داوە لـــە ‪25/9/2017‬‬ ‫گشـــت پرســـی ئەنجـــام بـــدەن بچنـــە ســـەر‬ ‫ســـندوقەكانی دەنگـــدان و دەنـــگ بـــدەن بە‬ ‫(بەڵـــێ) تا چارەی خۆیان بە دەســـتی خۆیان‬ ‫بنووســـنەوە و چیتر ئەو زوڵم و ســـتەمە قبوڵ‬ ‫نەكـــەن و دەوڵەتێـــك دابمەزرێنـــن كە خەونی‬ ‫لـــە مێژینـــەی ســـەرجەم دانیشـــتوانی ئـــەم‬ ‫ناوچەیەیـــە‪ ،‬مافەكانـــی ئافرەتان لـــە هەرێمی‬ ‫كوردستانی ئێســـتادا و ناوچە كوردستانیەكانی‬ ‫دەرەوەی هەرێـــم جودان‪ ،‬لە كوردســـتان مافی‬ ‫زیاتـــر دراوە بـــە ئافرەتان چ لە نـــاو خێزان و‬

‫چ لە نـــاو دەســـەاڵت و بەڕێوەبردنی هەرێمەكە‬ ‫یاخـــود حكومـــەت خـــۆ جێیەكانـــی هەرێمی‬ ‫كوردســـتان هەر بۆیـــە دەبینین یاســـای باری‬ ‫كەســـێتی ژمارە (‪)188‬ی ســـاڵی ‪1959‬ی‬ ‫عێراقـــی هەمـــوار كراوەتـــەوە لـــە هەرێمـــی‬ ‫كوردســـتان بە یاســـای ژمارە (‪)15‬ی ساڵی‬ ‫‪ 2008‬كۆمەڵێـــك مافـــی بەخشـــیوە بـــە‬ ‫ئافرەتـــان كە لە یاســـاكەی عێراقـــدا نەهاتووە‬ ‫و تـــا رادەیەكی باش توانیوەتـــی دیاردەی فرە‬ ‫ژنی كـــەم بكاتەوە لـــە هەرێمەكـــە ئەمە جگە‬ ‫لە دەركردنی یاســـای توند و تیـــژی خێزانی و‬ ‫دروســـت كردنی شێڵتەر وبەشـــداری پێكردنی‬ ‫ئافرەتـــان لە ســـەرجەم كایەكانی دەســـەاڵتی‬ ‫سیاســـی و بەڕێوەبردن لە هەرێمی كوردستان‪،‬‬ ‫كـــە ئەمـــەش بـــەدی ناكرێـــت لـــە پارێزگای‬ ‫كەركوك و ســـەرجەم ناوچە كوردســـتانیەكانی‬

‫تـــری دەرەوەی هەرێـــم‪ ،‬هەر بۆیـــە ئافرەتانی‬ ‫ناوچـــە كوردســـتانیەكانی دەرەوەی هەرێم بە‬ ‫گشـــتی و پارێـــزگای كەركـــوك بـــە تایبەتی‬ ‫لـــە ‪ 25/9‬دەنگـــدەدەن بـــە (بەڵـــێ) تـــا‬ ‫هیـــچ نەبێـــت ئـــەو مافانـــەی بـــۆ ئافرەتـــان‬ ‫لـــە هەرێمـــی كوردســـتان فەراهەم كـــراوە بۆ‬ ‫ئەمانیـــش فەراهـــەم بكرێـــت‪ ،‬هەرچەنـــدە من‬ ‫دڵنیام بە ســـەركەوتنی (بەڵێ) لە پرۆســـەی‬ ‫گشـــت پرســـی و دامەزراندنی دەوڵەتی ســـەر‬ ‫بەخـــۆی كوردســـتان مافـــی زیاتـــر دەدرێـــت‬ ‫بـــە ئافرەتانی كوردســـتان بە شـــێوەیەك كە‬ ‫هاوتـــا بێـــت لەگـــەڵ مافـــی ئافرەتـــان كە لە‬ ‫ســـەرجەم جارنامەكانـــی مافی مرۆڤ و یاســـا‬ ‫نێوەدەوڵەتیەكانـــدا هاتووە‪.‬‬

‫سروە عبدالله‬

‫دەبـــوو حکومەتـــی بەعس بـــئ ویژدانانە‬ ‫لەزیندانەکانـــی خـــۆی بەنـــدی دەکـــرد و‬ ‫بەپەله‌کانـــی ھە ڵی دەواســـی‪ .‬با ئێمەی‬ ‫ئافـــرەت یەک دەنگ بیـــن‪ ،‬ھەموو ھەول و‬ ‫تواناکانـــی خۆمان بخەینە گـــەر لە پێناو‬ ‫مســـۆگه‌رکردنی ئاینـــدەی نەوەکانمـــان‬ ‫چونکـــە ھەمیشـــە بوینەتـــە قوربانـــی‪.‬‬ ‫دڵنیـــام ئـــەو رۆژانەمـــان لە بیـــر ناچێت‬ ‫کە دایک وخوشـــکەکانمان بـــە پەلەکانیان‬ ‫ھەڵدەواســـران لـــە زیندانەکانی بەعســـدا‬ ‫ھاوارو قیـــژەی دایکێـــک کـــە لە ســـوچی‬ ‫زیندانەکانـــی بەعســـدا لە ســـەر زەویەکی‬ ‫ســـارد و بـــێ جێگـــەو پۆشـــاک منداڵی‬

‫دەبـــوو! بـــە بەرچاویـــەوە منداڵەکەی کە‬ ‫جەرگـــی بـــوو ده‌رخـــواردی ســـه‌گه‌كانی‬ ‫نوگره‌ ســـه‌لمان ده‌كرا‪ .‬ئـــەم حکومەتەی‬ ‫ئێســـتای عێـــراق ھیـــچ جیاوازیەکـــی نیە‬ ‫لەگەل حکومەتی بەعســـی ئەو سەردەمە‪.‬‬ ‫کەواتـــە بائێمەی ئافرەت یـــەک دەنگ بین‬ ‫ھە مـــووھەوڵ و تواناکانمان بخە ینە گڕ لە‬ ‫پێناو مســـۆگەرکردنی ئایندەی نەوەکانمان‬ ‫بـــئ دوو دڵـــی لـــە‪ ٩/٢٥‬بەشـــانازییە‬ ‫کی گـــەورەوە بچینـــە سەرســـندوقەکانی‬ ‫دەنگدان بەڵێ بۆســـەربەخۆی کوردســـتان‬ ‫بکەیـــن ئـــەوکات دەتوانیـــن وەاڵمێکـــی‬ ‫جەرگ بـــڕ بدەین بەناحـــەزان ‪.‬‬

‫لە هەگبەی ئافرەتێك‪...‬‬ ‫كـــەش و هـــەوای گەرمـــی نـــاو پاس‬ ‫هیچـــی كەمتر نەبـــوو لە هـــی دەرەوە‪،‬‬ ‫تەنیـــا جیـــاوازی ئـــەوە بـــوو كـــە لـــە‬ ‫تیشـــكی هەتاوەكە دەیپاراستی‪ .‬نەمزانی‬ ‫چـــۆن دانیشـــتم‪ ،‬تەنیا ئەوەنـــدەم زانی‬ ‫كـــە ئـــەوەی لە تەنیشـــتی دانیشـــتووم‬ ‫ئافرەتێكـــە‪ ،‬زۆر بە بێـــزاری گوتم‪" :‬ئای‬ ‫چەنـــد گەرمایـــە‪ ،‬خەریكە دەســـووتێم"‪،‬‬ ‫بـــەاڵم پێدەچـــوو ئـــەو بـــەو گەرمایـــە‬ ‫بێـــزار نەبێـــت‪ ،‬زەردەخەنەیەكی جوانی‬ ‫لێـــدا و گوتـــی‪ ":‬خەڵكـــی ئێســـتا نـــە‬ ‫بەرگەی ســـەرما دەگـــرن‪ ،‬نـــە گەرما!"‬ ‫منیـــش پێكەنیـــم و گوتم‪" :‬نـــا وانییە‪،‬‬ ‫بەس بەراســـتی ئەمســـاڵ زۆر گەرمایە"‪،‬‬ ‫ســـەیرێكی كردم و منیش لـــە چاوەكانی‬ ‫ڕامـــام‪ ،‬چاوەكانی پڕبوون لە قســـە‪ ،‬كە‬ ‫پێدەچـــوو حەز بـــكات باســـیان بكات و‬ ‫یەكێـــك گوێی بۆ بگرێـــت‪ ،‬دواتر هەر لە‬ ‫بەر خۆیەوە دەســـتی كرد بە قســـەكردن‬ ‫و گوتـــی‪" :‬كچـــێ خـــۆ لە گەرمـــای بن‬ ‫پەرەمێـــز و غـــاز گەرمتر نییـــە‪ ،‬كاتێك‬ ‫دەتەوێـــت نـــان بكـــەی‪ .‬بـــەو گەرمایە‬ ‫هەمـــوو رۆژێـــك ئیـــش دەكـــەم و نان‬ ‫بـــۆ خەڵـــك دەكـــەم و ناچـــارم بژێوی‬ ‫ژیانی خـــۆم و منداڵەكانـــم دابین بكەم‪،‬‬ ‫جـــاری وایـــە ئەوەندە ماندووم شـــەو تا‬ ‫بەیانی لە بـــەر ئازاری جەســـتەم خەوم‬ ‫لێناكەوێـــت‪ ،‬بـــەاڵم لەگـــەڵ ئەوەشـــدا‬ ‫هەمـــوو رۆژێـــك دوعـــا دەكـــەم خـــوا‬ ‫هێزم پێ ببەخشـــێت بۆ ئـــەوەی بتوانم‬ ‫منداڵەكانـــم پـــێ بگەیەنـــم‪ ،‬خۆشـــترین‬ ‫رۆژی ژیانـــم ئەو رۆژەیە كـــە هەویرەكەم‬ ‫نانی جوانی لێ دێـــت و كڕیارەكانم رازی‬ ‫دەبـــن‪ .‬ئەوەش بـــۆ من هەموو شـــتێكە‬ ‫كاتێـــك دەبینـــم منداڵەكانم دڵخۆشـــن‪،‬‬ ‫چونكـــە باوكیـــان لە پێناو كوردســـتاندا‬ ‫گیانی بەخت كـــرد‪ ،‬منداڵەكانیشـــم ئەو‬

‫دیارییـــە جوانەن كـــە بـــۆ خزمەتكردن‬ ‫بـــۆ كوردســـتانێكی ئـــازادو ســـەربەخۆ‬ ‫پێیـــان دەگەیەنم و ئاواتی هاوســـەرەكەم‬ ‫دێنمـــەدی‪ "....‬چـــاوم پڕ بوو لـــە ئاو و‬ ‫خـــۆم پێ نەگیرا و تونـــد لە ئامێزم كرد‪.‬‬ ‫لـــە پاســـەكە دابەزیـــم و رێـــی ماڵەوەم‬ ‫گرتـــە بەر‪ ،‬حەزم دەكرد ئەو شـــانازییەم‬ ‫پـــێ ببەخشـــرێت كـــە قســـەی زیاتری‬ ‫لەگەڵـــدا بكەم و پێی بڵێم ‪ ":‬شـــانازیت‬ ‫پێوە دەكەم شـــێرە ژنی كوردســـتان كە‬ ‫چەند لە خۆبوردوانـــە و خۆراگرانە و بەو‬ ‫هەڵویســـتە پیـــرۆزەت خەبات لـــە پێناو‬ ‫ســـەربەخۆیی كوردســـتان دەكەی‪ ،‬حەزم‬ ‫دەكـــرد پێی بڵێم‪ " :‬دەنگی "بەڵێ "ی تۆ‬ ‫لـــە ریفراندۆم‪ ،‬دەنگی هەزاران شـــەهیدی‬ ‫كوردســـتانە كـــە وەكـــو هاوســـەرەكەت‬ ‫لە پێنـــاو ئـــازادی كوردســـتان گیانیان‬ ‫بەخشـــیوە‪ .‬نەمزانی چۆن ئـــەو رێگەیەم‬ ‫بڕی و گەیشـــتمە ماڵەوە‪ ،‬بـــەاڵم ئەوەی‬ ‫بەالمەوە ســـەیر بوو هەســـتم بـــە گەرما‬ ‫نەدەكـــرد‪ ،‬لەوانەیە لە بـــەر ئەوە بووبێت‬ ‫كە دڵنیابووم لـــەوەی گڕوتینی ریفراندۆم‬ ‫و دەنگـــدان بـــە "بەڵێ" ئەوەنـــدە زۆر و‬ ‫بـــەرزە كە هەســـت بە هیـــچ گەرمییەكی‬ ‫تـــر ناكەی‪.‬‬

‫نەسرین حەسەن‬


‫‪4‬‬

‫چوارشەممە ‪2017/8/30‬‬

‫ژمارە (‪)4‬‬

‫بۆ پەيوەندى كردن‪sarwenmohamad4@gmail.com :‬‬

‫‪ 9/ 25‬ڕۆژی کەرنەڤاڵی سەربەخۆییە‬

‫پـــاش ئـــەوەی وابڕیـــارە لـــە ‪25‬‬ ‫ی ســـیپتەمبەر ڕۆژی ئەنجامدانـــی‬ ‫ڕیفرانـــدۆم بێت لە کوردســـتان تا دێت‬ ‫پشـــتیوانیەکان وگەرموگوڕی جەماوەری‬ ‫زیاتر و بەجۆشـــتر دەبێـــت تادێت ئەو‬ ‫دەنگانـــەی دەیانووت نەخێـــر کز تر و‬ ‫بەرەو کاڵبوونەوە دەچێت‪،‬چونکە گەلی‬ ‫ئێمـــە وەک گەلێکـــی ســـتەمدیدە ئەو‬ ‫مێژووە تاڵ وســـەختە وەها بەســـانای‬ ‫لەبیـــر نـــاکات هەرچەند نـــاڕازی بێت‬ ‫هەرچەنـــد گلـــەی لـــەزۆر لەبابەتەکان‬ ‫هەبێـــت لـــەوە تێدەگەن کە ئـــەم ڕۆژە‬ ‫مێژووییـــە وەک جەژنی ڕاســـتەقینەی‬ ‫کـــوردان ببینـــن وبەوپـــەڕی حەماس و‬ ‫دڵگەرمـــی و جۆشـــەوە دەچنە ســـەر‬ ‫ســـندوقەکان وبەڵـــێ دەڵێن‪،‬میللەتێک‬ ‫کەهیـــچ کات ژێردەســـتەی و بەکـــەم‬ ‫ســـەیر کردنـــی قبـــووڵ نەکـــردووە وە‬ ‫ئێســـتاش کـــە گەلەکەمـــان لەبەردەم‬

‫ئـــەم ئەزموونەدایە پێشـــمەرگە ئاســـا‬ ‫دەبنە پارێـــزەری خوێنی شـــەهیدان و‬ ‫پارێـــزەری خاکی پیرۆزی کوردســـتان‬ ‫ودەســـتکەوتەکانمان ئەو ژمارە کەمەی‬ ‫خەڵکیـــش کـــە دژایەتـــی ڕیفرانـــدۆم‬ ‫دەکـــەن یـــان بۆچوونیـــان دەگـــۆڕن‬ ‫یانیش بینەری ســـەرکەوتنی ڕیفراندۆم‬ ‫دەبن وە بۆ هەمیشـــە بە شـــەرمەزاری‬ ‫ژیان دەکەن لەکوردســـتانی سەربەخۆدا‬ ‫چونکە مێـــژوو خۆی دەنوســـێتەوە وە‬ ‫نەنگییـــە کوردێـــک بە زمانـــی کوردی‬ ‫پـــاش ئەم هەمـــوو غـــەدرە مێژووییەی‬ ‫لەژێـــر دەســـەاڵتی کۆڵۆنیالســـتی‬ ‫بەرامبـــەری کـــرا هێشـــتا کار بـــۆ‬

‫پاراســـتنی یەکپارچـــەی عیـــراق بکات‬ ‫و بـــرا بچووکـــی و پلـــە دووی بە باش‬ ‫بزانێت کورد وەک میللەتێکی شـــکۆدار‬ ‫وخاوەن ئیرادە نابێت ئەم ســـەروەرییە‬ ‫لەدەســـت بدات لەپێناو بەرژەوەندیەکی‬ ‫مادیـــی یـــان پۆســـت و پلـــەو پایـــە‬ ‫جارێکـــی تـــر ببێتـــەوە بە شـــەریکی‬ ‫عیراق‪،‬عێراقێـــک ناتوانێـــت خـــۆی‬ ‫بەڕێوە ببـــات چ جای خۆشـــگوزەرانی‬ ‫بـــۆ کورد بێنێـــت‪ ،‬واباشـــترە هەمووان‬ ‫چاو بکەنەوە باشـــتر درک بەو ڕاستییە‬ ‫بکـــەن کـــە شـــکۆتان زۆر پیـــرۆز ترو‬ ‫گرنگتـــرە لەو بەرژەوەندییە کەســـییەی‬ ‫هەتانە‪،‬وە دڵنیـــا بن بە دژایەتی کردنی‬

‫ڕیفـــرادۆم نـــەک لەکوردســـتان بێبەش‬ ‫دەبـــن لەم ســـەروەرییە زیاتـــر بچووک‬ ‫دەبنـــەوە لەچـــاوی دەســـەاڵتدارانی‬ ‫عیـــراق و ئەو وواڵتانەی بـــرا بچووکیان‬ ‫بـــۆ دەکەن‪،‬چونکە کەســـێک دژی ماف‬ ‫و خـــاک و پیرۆزییەکانـــی خـــۆی بێت‬ ‫هەرگیـــز نابێتـــە جێی متمانـــەی هیچ‬ ‫کەس بۆیـــە هێشـــتا زووە وەرنە ڕیزی‬ ‫نیشـــتمانپەروەران و ڕۆحی شـــەهیدان‬ ‫ئاســـوودە بکـــەن ‪ .‬لەئێســـتاوە بەڵێ‬ ‫بـــۆ ‪ 25/9‬بەڵـــێ بـــۆ کەرنەڤاڵـــی‬ ‫ســـەربەخۆی کوردستان‪.‬‬

‫تاڤگ ‌ه مجید‬

‫سەربەخۆیی دەمانپارێزێت‬ ‫ســـەربەخۆیی مافـــی ڕەوای هـــەر گـــەل‬ ‫و نەتەوەیەكـــە‪ .‬هـــەر یـــەك لەوانـــە بۆ‬ ‫مانەوەیـــان و پاراســـتنیان پێویســـتە‬ ‫ســـەربەخۆ بن‪ ،‬واتە دەوڵـــەت پارێزەریان‬ ‫دەبێت‪ .‬گەلی كوردســـتان بەدرێژایی مێژوو‬ ‫خەباتـــی بۆ ســـەربەخۆ بوونی كـــردووە‪.‬‬ ‫ئـــەو دەوڵەتانەی كە كوردســـتانی بە زۆر‬ ‫پێوە لكێنراوە هەمیشـــە زوڵم و زۆرداریان‬

‫لە چوارچێـــوەی دەوڵەتەكەیـــان بەرامبەر‬ ‫خەڵكـــی كوردســـتان كردووە‪ .‬باشـــووری‬ ‫كوردســـتانیش لەوەتـــای بـــە عێراقـــی‬ ‫دەســـتكردە لكێنـــراوە بە درێژایـــی مێژوو‬ ‫تا ئێســـتاش بـــەردەوام تاوانـــی جۆراو و‬ ‫جۆر لەالیـــەن عێراقەوە بەرامبـــەر ئەنجام‬ ‫دراوە‪ .‬چونكـــە ئـــەم دەوڵەتـــە لەســـەر‬ ‫ئەساســـی تائفـــی و مەزهەبـــی دامەزراوە‬

‫نەیانتوانیـــوە خاوەندارێتـــی پێكهاتەكانی‬ ‫بكات هـــەر پێكهاتەیـــەك هاتبێتە ســـەر‬ ‫حوكم هەوڵی چەوســـاندنەوە و لەناوبردنی‬ ‫پێكهاتەكانـــی تـــری داوە هەمیشـــە كورد‬ ‫زەرەرمەنـــدی یەكەم بـــووە چونكە كەمینە‬ ‫بـــووە لە عیـــراق بۆیە لـــە دوای ڕووخانی‬ ‫ڕژێمـــی بەعـــس ســـالی ‪ ٢٠٠٣‬كـــورد كە‬ ‫بەرپرسیاریەتیشـــی وەرگـــرت لـــە بەغدا‬ ‫نەیتوانـــی بەپێی پێویســـت مومارەســـەی‬ ‫دەســـەاڵتی خۆی بكات وە لە دەســـتووری‬ ‫عێـــراق دان بـــە مافەكانـــی نـــراوە بەاڵم‬ ‫جێ بەجێ نەكراوە هەمیشـــە ئاســـتەنگی‬ ‫بۆ دروســـت دەكـــرا ئەمەش لـــە ئەنجامی‬ ‫ئەو عەقڵیەتە شـــۆڤێنیەیە كـــە لە عێراق‬ ‫بوونی هەیە و بەردەوامـــە‪ .‬بەمەش عێراق‬ ‫هێـــچ كات ئارامـــی بەخۆیـــەوە نابینێـــت‬ ‫و جێـــی متمانـــە نابێـــت بـــۆ پاراســـتنی‬ ‫كوردســـتان و هەموو كاتێك ئەگەری ئەوە‬ ‫هەیە لـــە كاتـــی بەهێزبوونـــی حكومەتی‬ ‫عێـــراق تاوانەكانی ئەنفـــال و كیمیاباران و‬ ‫بەعـــەرەب كردن و راگواســـتن و كاولكاری‬ ‫بەرامبـــەر بە كـــورد دووبـــارە بكاتەوە و‬ ‫جیهانیـــش بێ دەنگـــی هەڵدەبژێرێت وەكو‬ ‫پێشـــتر چونكە ئێمە ســـەربەخۆ نین وەكو‬ ‫بەشـــێك لـــە دەوڵەتی عێـــراق مامەڵەمان‬ ‫لەگـــەڵ دەكرێت‪ .‬كاتێك ســـەدام حســـێن‬

‫كوەیتـــی داگیر كرد جیهانی لەســـەر هاتە‬ ‫وەاڵم و بەرگریان لێكرد‪،‬بۆ؟ چونكە كوەیت‬ ‫دەوڵـــەت بـــوو‪ .‬كەواتە بۆ پاراســـتمان و‬ ‫ڕزگار بوونمـــان لـــە واڵتێك كە هەمیشـــە‬ ‫ســـەرچاوەی مەترســـی بـــووە بۆمـــان و‬ ‫واڵتێـــك كە چەندین ســـاڵە لەســـەر یەك‬ ‫لە ریزی مەترســـیدارترین پێنـــج دەوڵەتی‬ ‫جیهانـــە بۆ ئەمســـاڵیش ‪٢٠١٧‬لە ڕیزبەندی‬ ‫سێیەم مەترســـیدارترین دەوڵەتی جیهانە‪،‬‬ ‫پێویســـتە ســـەربەخۆ بین و لەرۆژی ‪ ٢٥‬ی‬ ‫ئەیلـــول بـــە بەڵێ دەنگ بە ســـەربەخۆیی‬ ‫دەدەیـــن و دژی زوڵـــم و زۆری ســـەدان‬ ‫ساڵە دەوەســـتینەوە و ڕۆحی شەهیدانمان‬ ‫ئاســـوودە دەكەیـــن‪ .‬مێژوویەكـــی نوێ لە‬ ‫تۆمـــاری بزاڤی ڕزگاریخوازی كوردســـتاندا‬ ‫دەنوســـرێتەوە‪ .‬دەبینـــە نموونەیەكی بااڵ‬ ‫لـــە دیموكراتخـــوازی لـــە ناوچەیـــەك كە‬ ‫لێوانلێـــوە لە دكتاتۆریەت و شـــەڕخوازی‪.‬‬

‫ڕاژان جەعفەر‬

‫‪07504604250‬‬

‫ریفراندۆم باشترین‬ ‫هەنگاوی سەربەخۆییە‬

‫ریفرانـــدۆم مافێكـــی گەلـــی كـــوردە‬ ‫هەم لەرووی سیاســـیەوە هەم لەرووی‬ ‫یاســـاییەوە‪ ،‬چونكـــە ئـــەم گەلـــە‬ ‫ســـاڵەهای ســـاڵە خەبـــات لەپێناوی‬ ‫ئازادی و ســـەربەخۆیی دەكات‪ ،‬ئێستا‬ ‫كەســـانێك هـــەن دەیانەوێـــت رێگری‬ ‫یاســـایی بۆ دژایەتی كردنی ریفراندۆم‬ ‫بدۆزنـــەوە بـــەالم ســـەركەوتوو نابن‪،‬‬ ‫چونكـــە لەیاســـای نێودەوڵەتیـــەوە‪،‬‬ ‫مافـــی راپرســـی بـــۆ میللـــەت دراوە‬ ‫بـــۆ ئـــەوەی بڕیـــار لەســـەر پرســـە‬ ‫چارەنووســـزازەكان بـــدات‪ ،‬ئـــەوەی‬ ‫گرنگە دەمەوێت شـــیبكەمەوە لەڕووی‬ ‫یاساییەوە پەیماننامەو ڕێككەوتننامەو‬ ‫جاڕنامـــە نێودەوڵەتییـــەكان بـــۆ‬ ‫ئەنجامدانـــی ریفرانـــدۆم زۆر گرنگـــە‬ ‫كە ئەوانـــە بەتەواوەتی ئـــەو مافەیان‬ ‫بەكـــورد داوە‪ .‬واتـــا هەمـــوو مەرجە‬ ‫یاســـاییەكان بۆ هەرێمی كوردســـتان‬ ‫ئامـــادەن ئەركی هەمووانە بشـــتكیری‬ ‫ئـــەو پەیامـــە پیـــرۆزەی ســـەرۆكی‬ ‫هەرێمی كوردســـتان بكەیـــن‪ ،‬چونكە‬ ‫ئەم رۆژە رۆژێكـــی مێژووییەو هەلێكی‬ ‫زیرینـــە دەبێـــت بەهەســـتیارانەوە‬ ‫دەنـــگ بە(بەڵـــی ) بدەیـــن‪ ،‬دەنـــگ‬ ‫بۆ ســـەربەخۆیی هەرێمی كوردســـتان‬ ‫بدەیـــن هەروەهـــا شـــارەزایانی‬ ‫یاســـای نێودەوڵەتـــی پێیانوایـــە ئەو‬ ‫بڕیـــار و ڕێككەوتننامانـــەی نەتـــەوە‬ ‫یەكگرتووەكان جەختلـــەوە دەكەنەوە‬ ‫كەهێـــزی پابەندێتییە بـــۆ ئەوەی گەل‬ ‫یـــان هەرێـــم یا هـــەر پارچەیـــەك لە‬ ‫دەوڵەت ئـــارەزووی جیابونەوە بكات‌و‬ ‫ڕیفراندۆمـــی بۆ ئەنجامبـــدات‪ ،‬ئەمەش‬ ‫دەبێتە پاڵپشـــتێك بـــۆ گەلی كورد بۆ‬ ‫بڕیاردانی ئەم پرســـە هەستیارە‪ ،‬لەم‬ ‫ڕوەوە هەرێمـــی كوردســـتان دەتوانێت‬ ‫بڕیـــاری ریفرانـــدۆم بـــدات‪ ،‬چونكـــە‬ ‫یاســـا نێودەوڵەتیەكان پشـــتگیری بۆ‬ ‫ئەنجامدانی ریفراندۆم پشـــتگیری سەدا‬ ‫ســـەدی ئەكەن‪ ،‬ئەمـــەش وەاڵمێكە بۆ‬ ‫نەیارانـــی پرۆســـەی ریفرانـــدۆم كـــە‬ ‫دەیانەوێـــت رێگـــری بـــۆ ئەنجامدانی‬ ‫ئەم پرســـە دروســـت بكەن‪ .‬هەروەها‬ ‫بەهیـــچ شـــێوەیەك حكومەتـــی ئێراق‬ ‫ناتوانێـــت ڕێگـــری دروســـت بـــكات‬ ‫چونكـــە لە دەســـتوری هەمیشـــەیی‬ ‫‪2005‬ی عێراقـــدا بـــەم جـــۆرە بـــاس‬ ‫لـــەوە كـــراوە كـــە نەتـــەوەكان مافی‬ ‫بڕیاردانیـــان لەڕێگـــەی راپرســـیەوە‬ ‫دەبێـــت چونكـــە عێـــراق پابەندە بە‬ ‫یاســـای نێودەوڵەتی‌و ڕێككەوتننامەو‬

‫پەیماننامـــە نێودەوڵەتـــی‌و كارنامەی‬ ‫نەتـــەوە یەكگرتووەكانەوە‪ ،‬بەو پێیەی‬ ‫عێـــراق ئەندامە لە رێكخـــراوی نەتەوە‬ ‫یەكگرتووەكانـــدا‪ ،‬واتـــا حكومەتـــی‬ ‫ئێراقـــی ئەمـــرۆ دەیەوێـــت لەرێگەی‬ ‫خـــۆی‬ ‫نەتەوەیەكگرووەكانـــەوە‬ ‫بچەســـپێنت و لەبەر ئەوەش بەهەموو‬ ‫بڕیارێكی ئـــەوان ڕازییـــە‪ .‬لەروویەكی‬ ‫تـــرەوە لە دەســـتوری عێراقـــدا هیچ‬ ‫دەقێكی ناچـــاری بـــۆ یەكێتی خاكی‬ ‫عێراق بەڕاشـــكاوی نەهاتـــووە‪ ،‬بەڵكو‬ ‫ئـــەوە لـــە دیباجـــەی دەســـتوردا‬ ‫هاتووە‪ ،‬پابەندبوون بەم دەســـتورەو‌ە‬ ‫یەكێتـــی خاكـــی عێـــراق دەپارێزێت‪،‬‬ ‫ئەمـــەش باشـــترین كارتی یاســـاییە‬ ‫لەبەردەم هەرێمی كوردســـتاندا چونكە‬ ‫دەســـتوری هەمیشـــەی ئێـــراق ئـــەو‬ ‫مافەی پێ بەخشـــیوە‪ ،‬لەكاتێكدا هیچ‬ ‫كاتێـــك حكومەتی عێراقـــی ناتوانێت‬ ‫حاشا لەو بەندە دەســـتوورییە بكات‪،‬‬ ‫بۆیە سیاســـەتمەدارانی ئێراق ناچارن‬ ‫رێز لەئێـــرادەی ریفراندۆم بگرن و دان‬ ‫بەریفراندۆمەكـــەدا بنێنن‪.‬‬ ‫هەروەها عێراق هـــەردوو پەیماننامەی‬ ‫نێودەوڵەتی تایبـــەت بە مافەمەدەنی‌و‬ ‫سیاســـییەكان لە‪/16‬كانونـــی یەكەمی‬ ‫‪ ،1966‬و پەیماننامـــەی نێودەوڵەتـــی‬ ‫تایبـــەت بـــە مافـــە ئابـــووری‌و‬ ‫كۆمەاڵیەتـــی‌و كەلتورییـــەكان" لـــە‬ ‫‪/16‬كانونـــی یەكەمـــی ‪ .1966‬بـــە‬ ‫بـــێ هیچ خۆگرییـــەك واژۆ كـــردووە‪،‬‬ ‫كەئەمیـــش رێگـــە بـــە میللەتـــان‬ ‫دەدات كەبڕیـــار لەســـەر ئاینـــدەی‬ ‫خۆیـــان بـــدەن‪ ،‬واتـــا حكومەتـــی‬ ‫ئێراقـــی خـــۆی لەخۆیـــدا گشـــت بەو‬ ‫بەڵێنامانـــەی ئیمزاكـــردووە كە دەبێت‬ ‫دان بەمافـــی ئـــەو ریفراندۆمەدا بنێت‬ ‫وەك لە كۆتایی دیباجەی دەســـتوری‬ ‫هەمیشـــەیی ســـاڵی (‪)2005‬ی عێراقدا‬ ‫هاتـــووە "پێكهاتـــەو الیەنـــەكان‬ ‫بەئارەزوومەندانـــە چارەنوســـی خۆیان‬ ‫بـــە عێراقەوە گرێـــداوە‪ ،"...‬ئەم دەقە‬ ‫یاســـاییە‪ ،‬ئەو هەلەش دەرەخســـێنت‬ ‫كـــە هەرێـــم بـــە ئارەزوومەندانـــە لە‬ ‫عێراق جیـــا ببێتـــەوە‪ ،‬هەركاتێكیش‬ ‫حكومەتـــی ئێراقـــی ئـــەم هەنگاوەی‬ ‫جێبەجـــێ نەكـــرد‪ ،‬یاساناســـانی‬ ‫هەرێمی كوردســـتان دەتوانن لەرێگەی‬ ‫رێكخـــراوی نەتـــەوە یەكگرتووەكانەوە‬ ‫حكومەتـــی ئێـــراق ناچـــار بكەن‪.‬‬

‫دكتۆرە مەیادە نەجار‬

Bale4