Page 1

‫ئاسوودەکردنی ڕۆحی شەهیدان و دڵخۆشکردنی خانەوادەکانیان‬ ‫بەدەنگی بەڵێی ئێمە دەبێت‬

‫بەڵێ‬

‫باڵوكراوەیەكی تایبەت بە ڕیفراندۆمە لەالیەن یەكێتی ئافرەتانی كوردستان دووهەفتە جارێك دەردەچێت‬ ‫چوارشەممە ‪2017/8/2‬‬

‫ژمارە (‪)2‬‬

‫)‪No:(2‬‬

‫‪Wednesday 2/8/2017‬‬

‫مه‌سرور بارزانی راوێژکاری ئه‌نجوومه‌نی ئاسایشی هه‌رێمی کوردستان له‌نێو کۆنگرێسی ئه‌مریکا رایگه‌یاند‪:‬‬

‫پێویستە سیاسەتی مانەوە لەگەڵ عێراق کۆتایی پێبهێندرێت و دەمانەوێت وەک واڵتان سەربەخۆبین‬ ‫جوانی دیموكراســـییە)‪ ،‬لـــە رووی ئەمن‬ ‫و ئاســـایش و ئارامییەوە كوردســـتان بە‬ ‫ئارامتریـــن شـــوێن هەژمـــار دەكرێت لە‬ ‫رۆژهەاڵتی ناوین‪ ،‬ئەم ئارامی و ئاسایشـــە‬ ‫تەنهـــا بـــۆ ناوخـــۆی نییـــە‪ ،‬بەڵكـــو بۆ‬ ‫هەمـــوو ناوچەكە دەبێت‪ ،‬بەڕێز ســـەرۆك‬ ‫بارزانی هەمیشـــە جەختی لـــەوە كردووە‬ ‫كە كوردســـتان نابێتە هەڕەشـــە بۆ سەر‬ ‫هیـــچ واڵتێك و‪ ،‬لە رووی توانا ســـەربازی‬ ‫و تاكتیكـــی سەربازیشـــەوە پێشـــمەرگە‬ ‫بـــۆ هەموو جیهانـــی ســـەلماند كە كورد‬ ‫تاكە هێز بوو شـــكۆی داعشـــی شـــكاند‬ ‫و بـــە چەكـــی ســـوكەوە توانـــی خاكو‬ ‫میللەتـــی خـــۆی بپارێزیت و‪ ،‬بەربەســـت‬ ‫بـــە پەرەدانی شـــااڵوی تاریكـــی بگرێت‪،‬‬ ‫لـــە جیاتی هەمـــوو جیهان شـــەڕ بكات‪،‬‬ ‫میللەتێك كە خاوەنی پێشـــمەرگە بێت و‬

‫پارێـــزگاری لە هەموو جیهـــان بكات ئایا‬ ‫ناتوانیـــت پارێزگاری لـــە میللەتی خۆی‬ ‫بكات!؟‪.‬‬ ‫ئـــەم هەمـــوو هۆكارانە وای لـــە داگلس‬ ‫دایتـــن نووســـەر و لێكۆڵـــەری ئەمریكی‬ ‫كردووە كە ســـەربەخۆیی كوردســـتان بە‬ ‫ئامانجـــی خۆی بزانـــێ‪ ،‬دڵنیایـــی ئەوە‬ ‫بـــدات كە ئیـــدارەی ئەمریكا پشـــتیوانی‬ ‫كـــوردە‪ ،‬هەڵبەتـــە هـــەر یـــەك لـــەم‬ ‫بەشـــداربووانە ســـەنگ و قورسی خۆیان‬ ‫هەیە لە كۆنگریـــس و ئیدارە و راگەیاندن‬ ‫و ناوەنـــدە لێكولینەوەكانـــی ئەمریـــكا‪،‬‬ ‫قســـەو راوبۆچوونـــی ئـــەوان كاریگەری‬ ‫نەرێنـــی دەبێـــت لـــە ناوەنـــدی بڕیاری‬ ‫ئەمریكـــی بۆ پشـــتگیری ســـەربەخۆیی‬ ‫كوردستان‪.‬‬ ‫ئەڤین عومەر دەلۆ‬

‫ریفراندۆم پرسێكی چاره‌نوسسازه‌‬ ‫كۆنفرانســـی هاوپەیمانـــی ســـتراتیژی‬ ‫كوردســـتان و ئەمریـــكا لـــە واشـــنتنی‬ ‫پایتەختـــی والیەتــــــە یەكگرتووەكانـــی‬ ‫ئەمریـــكا لـــە رۆژی ‪2017/7/28‬‬ ‫بـــە بەشـــداری چەندیـــن دبلۆماتـــكارو‬ ‫كۆنگرێسمان و سیاســـەتمەدارو نووسەرو‬ ‫لێكوڵـــەر بەڕێوەچـــوو‪ ،‬جێـــگای ئاماژە‬ ‫دانـــە كە ئەم جـــۆرە كۆنفراســـانە بایەخ‬ ‫و گرنگـــی تایبەتی خـــۆی هەیە‪ ،‬جۆریكە‬ ‫لـــە جۆرەكانـــی لۆبـــی كردن بـــۆ مافی‬ ‫ڕەوای گـــەل‪ ،‬دەتوانین كۆنفرانســـەكە لە‬ ‫ســـەر دوو تەوەر هەڵســـەنگێنین بەپێی‬ ‫ناوەڕۆكی ئەو وتـــار و لێكوڵینەوانەی كە‬ ‫پێشكەشـــكران‪.‬‬ ‫تەوەری یەكەم‪ :‬لـــە ڕووی مرۆییەوە‪ ،‬لەم‬ ‫ڕووەوە بۆمـــان ڕوون دەبێتەوە كە ئیدارەو‬ ‫سیاســـەتی ئەمریكا لەگەڵ ســـەربەخۆیی‬ ‫كوردســـتانە‪ ،‬پشـــتگیری تەواوی ئیرادەو‬ ‫خواســـتی گەلـــی كوردســـتانە و زۆربەی‬ ‫وتار و قســـەكانیان ئـــەوە دەردەخات كە‬

‫كوردســـتان تاكـــە زامنـــی دیموكراتی و‬ ‫مافـــی گەالنی دیكەی عێراقـــە كە بتوانن‬ ‫بـــە ئارامی و ئاشـــتەوایی بژیـــن‪ ،‬چونكە‬ ‫كوردســـتان ســـەلماندی داڵدەدەرێكـــی‬ ‫باشـــە بـــۆ هـــەر نەتەوەیەكـــی تـــر كە‬ ‫پێویســـتی بـــە داڵـــدەدان بـــوو بێـــت‪،‬‬ ‫هەروەهـــا رێـــزدار مەســـرور بارزانی زۆر‬ ‫بە ڕوون و ئاشـــكرایی باســـی هەڵنەكردن‬ ‫و قەبـــوڵ نەكردنـــی عێراقـــی كـــرد كە‬ ‫بـــە درێژایـــی مێـــژوو عێراق كـــوردی بە‬ ‫بەشـــێك لە گەالنـــی عێـــراق نەزانییوەو‪،‬‬ ‫هەمـــوو شـــێوازیكی ســـەربازی دژی‬ ‫كـــورد تاقـــی كردووەتەوە‪ ،‬بۆیـــە كورد‬ ‫چیتـــر كۆیالیەتـــی و ژێردەســـتی قبول‬ ‫نـــاكات و لـــە مافەكانی خـــۆش نابێت‪،‬‬ ‫پـــاش شـــەری داعش و بڕینـــی بودجەی‬ ‫هەرێـــم هیـــچ پەیوەندییەكـــی هەریم بە‬ ‫عێراقـــەوە نەمـــاوە بۆیە دەبێـــت بیر لە‬ ‫رێگاچارەیەكـــی دیكـــە بكرێتـــەوە‪ ،‬ئەم‬ ‫پەیامانـــە كاردانـــەوەی تونـــدی خـــۆی‬

‫هەیـــە‪ ،‬چونكە زۆر گرنگە كـــە تۆ بتوانی‬ ‫داواكانـــی خـــۆت زۆر بە روونـــی بخەیتە‬ ‫پێـــش چـــاو‪ ،‬كاتـــێ كـــە جیهـــان زانی‬ ‫كورد ســـوورە لە ســـەر بە دەســـتهێنانی‬ ‫مافەكانـــی ئـــەو كاتـــە پشـــتگیری و‬ ‫هـــاوكاری زۆر دەبێـــت بۆیـــە تیرنێـــت‬ ‫فرانك گووتی‪(:‬پشـــتگیری ســـەربەخۆی‬ ‫كوردســـتان دەكەین)‪.‬‬ ‫تـــەوەری دووەم‪(:‬ئاســـایش و شـــەڕی‬ ‫داعـــش و دیموكراتـــی و ئابوورییـــە)ه‬ ‫ئەمریكییـــەكان و سیاســـەت و ئیـــدارەی‬ ‫ئەمریكا زیاتـــر بایەخ بەم تەوەرە دەدەن‪،‬‬ ‫ئەوان زیاتر هەڵســـەنگاندنی بەرژەوەندی‬ ‫بۆ سیاســـەتەكانیان دەكەن‪ ،‬لەم رووەوە‬ ‫كوردســـتان هەنگاوێكی گـــەورەی ناوە و‬ ‫توانیویەتـــی لـــە رووی ئابوورییەوە خۆی‬ ‫بەڕێوەبەرێـــت بەتایبەتـــی پـــاش بڕینی‬ ‫بودجـــە لەالیـــەن عێراقـــەوە‪ ،‬بۆیـــە بە‬ ‫دڵنیاییـــەوە ســـەرۆكی بازرگانی ئەمریكی‬ ‫ســـتیف لوتیز دەڵێـــت‪ :‬دەكرێـــت ‪3000‬‬

‫كۆمپانیـــای ئەمریكـــی وەبەرهێنـــان لە‬ ‫كوردســـتان بـــكات‪ ،‬هەروەها لـــە رووی‬ ‫وزەو نەوتـــەوە كوردســـتان زۆر بە ژیرانە‬ ‫و بـــە لێزانینەوە توانیویەتـــی ئەم كەرتە‬ ‫بۆ بەرژەوەندی سیاســـی بـــەكار بێنێت‪،‬‬ ‫بۆیـــە ئیرنـــی ئۆدینـــۆ دەڵێت‪(:‬دەكرێت‬ ‫كوردســـتان جێگـــرەوەی رووســـیا بێت‬ ‫لـــە رووی وزەوە)‪ ،‬لـــە رووی دیموكراتی‬ ‫و مافـــی گەالنـــی دیكـــەی كوردســـتان‬ ‫نوێنەرانیـــان بـــە وتەكانیان(توركمـــان‬ ‫و یەزیـــدی و كرســـتیانەكان) رووی‬ ‫راســـتەقینەی پێكەوەژیان و ئاســـایش و‬ ‫ئارامـــی ژیـــان و گوزەرانـــی خۆیان كرد‬ ‫لە كوردســـتان‪ ،‬هەروەها ڕێزدار مەســـرور‬ ‫بارزانـــی جەختـــی لەســـەر پاراســـتنی‬ ‫ژیـــان و كەرامەت و داڵدەدانـــی زیاتر لە‬ ‫ملیۆنێك و هەشـــت ســـەد هـــەزار ئاوارە‬ ‫كـــرد كـــە كوردســـتانیان هەڵبـــژاردووە‬ ‫نەك عێـــراق بۆ داڵدەدان‪ ،‬بۆیە ســـتیفن‬ ‫مانســـفیلد گووتی‪(:‬كوردســـتان نموونەی‬

‫* ئافرەتانی کەرکووک بە پاڵپشتیكردنی ڕیفراندۆم‪ ،‬ئـازادی و پێکەوە ژیان لە دەوڵەتێكی سەربەخۆ بە دەست دەهێنن ل‪2‬‬ ‫* ده‌نگدان بە نه‌خێر‪ ،‬دەرەنجامەكەی ژێرده‌ستی دەبێت‬ ‫* بۆچی بەشداری ئافرەت لەهەڵبژاردنەكاندا گرنگە؟‬ ‫* ئافرەتانی كوردستان پشتیوانی لە ریفراندۆم دەكەن‬

‫ل‪2‬‬ ‫ل‪4‬‬ ‫ل‪4‬‬

‫ریفرانـــدۆم وەك بابەتێكـــی گرنـــگ و‬ ‫پرســـێكی چارەنوسساز لەســـەر ئایندەی‬ ‫كوردســـتان بۆتـــە جێـــی بایەخـــی‬ ‫كوردســـتانیان و واڵتانـــی دەوروبـــەر و‬ ‫جیهـــان‪ ،‬پرســـێكی نیشـــتیمانی و خاڵی‬ ‫یەكالكـــەرەوەی ئاینـــدەی گەلەكەمانـــە‬ ‫كە پێویســـتە ســـەرجەم الیـــەن و چین‬ ‫و توێـــژەكان لـــە گرنگـــی ئـــەم پرســـە‬ ‫چارەنوسســـازە بگـــەن و هەوڵـــی بـــۆ‬ ‫بدەن چونكە ئێســـتا زەمینـــە لەبارە كە‬ ‫هەنـــگاو بنرێـــت و هەوڵی ســـەربەخۆی‬ ‫كوردســـتان بدرێت‪ ،‬ئەو كوردستانەی كە‬ ‫ســـاڵەها ســـاڵە خەبات و قوربانی دەدات‬ ‫تـــا بە ئامانجی ســـەربەخۆیی بگات ببێتە‬ ‫دەوڵەت و كیانێكی سیاســـی و یاســـایی‬ ‫و دەســـتوری هەبێت بۆ ئـــەم ئامانجەش‬ ‫پێویســـتە تاك بە تاكی ئـــەم كۆمەڵگایە‬ ‫و خێـــزان بـــە خێزان و ســـەرجەم الیەنە‬ ‫سیاســـیەكان هەوڵ بـــدەن تـــا زۆرترین‬ ‫تاكەكانـــی ئـــەم كۆمەڵگایـــە بە(بەلێ)‬ ‫دەنگ بۆ ســـەربەخۆیی كوردســـتان بدەن‬ ‫دیـــارە ڕۆلـــی ئافرەتانی كوردســـتان لەم‬ ‫پرســـە ڕۆلێكـــی گرنـــگ و دیـــار دەبێت‬ ‫ئەویـــش چ لـــە رێـــگای دەنگـــدان و‬ ‫بەشـــداری كردنیان لە پرســـی ریفراندۆم‬ ‫و چ لە رێگای هاندانـــی ئەندامانی خێزان‬ ‫و بـــاوك و بـــرا و هاوســـەر و نەوەكانیان‬ ‫تا هەمـــووان بەشـــدار بن‪.‬‬ ‫ئافرەتـــی كوردهەمیشـــە ڕۆلێكـــی‬ ‫پۆزەتیڤیـــان هەبـــووە لـــە ســـەرجەم‬ ‫شـــۆرش و ڕاپەرینـــەكان بەرامبەر رژێمی‬ ‫فاشـــی بەعـــس‪ ،‬پاڵەوانانـــە لـــە رێگای‬ ‫بەشـــداریكردن لە رێكخســـتنەكانی پارتە‬ ‫سیاســـیەكانی كوردســـتان بەرەنـــگاری‬ ‫سیاســـەتی ئاوارەبـــوون و دەربـــەدەری‬

‫و هـــەژاری و تەعریـــب و تەبعیـــس‬ ‫بوونـــەوە كە رژێمـــی بەعـــس پەیرەوی‬ ‫كـــرد دژی كـــورد و كوردســـتانیان هەر‬ ‫بۆیـــە پێویســـتە ئافرەت و تێكۆشـــەر و‬ ‫رۆشـــنبیرو كاراكانی كۆمەلـــگای كوردی‬ ‫دووبـــارە بە شـــێوەیەكی هۆشـــیارانە لە‬ ‫ئاســـت گرنگـــی ئـــەم قۆناغـــە بـــن كە‬ ‫قۆناغێكی هەســـتیارە و كوردســـتان پێی‬ ‫تێپـــەر دەبێت و پێویســـتە مەردانە بێنە‬ ‫پێشـــەوەو هەر یەكـــە لە رێـــگای كار و‬ ‫ئاســـتی رۆشـــنبیری و پێگـــەی لـــە نێو‬ ‫خێـــزان و كۆمەلگا هەوڵـــی ئەوە بدات كە‬ ‫ڕۆلـــی خۆی هەبێت و زۆرترین بەشـــداری‬ ‫بـــكات لـــە سەرخســـتنی پرۆســـەی‬ ‫ریفرانـــدۆم بۆ ســـەربەخۆی كوردســـتان‪.‬‬ ‫دامەزراندنـــی دەوڵەتـــی كـــوردی كـــە‬ ‫ئامانـــج و خواســـتی هەمـــوو كوردێكـــی‬ ‫خاوەن هەڵوێســـت و دڵســـۆزە و ئەمەش‬ ‫بـــە كاركـــردن و هاندانی هەمـــوو الیەك‬ ‫دەبێـــت تا بە هـــەوڵ و هیمەتی هەمووان‬ ‫زۆرترین دەنگ بەســـەربەخۆی كوردستان‬ ‫بدرێـــت و لـــەو هەمـــوو نەهامەتی و پێ‬ ‫شـــێلكاریە رزگارمان بێت كە ســـاالنێكە‬ ‫وەك نەتەوەیـــەك رووبـــەرووی دەبینەوە‪.‬‬ ‫سنۆبەر سابیر‬


‫‪2‬‬

‫‪ 9/25‬دەبێتە ڕۆژی هەموو ڕەنگ و دەنگەکان‬ ‫چوارشەممە ‪2017/8/2‬‬

‫دەنگە بەڵێیەكان‬ ‫سەركەوتن مسۆگەر‬ ‫دەكەن‬

‫ژمارە (‪)2‬‬

‫ئافرەتانی کەرکووک بە پاڵپشتیكردنی ڕیفراندۆم‪ ،‬ئـازادی و پێکەوە‬ ‫ژیان لە دەوڵەتێكی سەربەخۆ بە دەست دەهێنن‬ ‫لـــە رۆژی ‪ 25‬ی ئەیلولـــدا تەنیـــا كـــورد دەنـــگ نادات بەڵكو چەندین پێكهاتەی نەتەوەی و ئاینیش دەچنە ســـەر ســـندووق و بە بەڵێ خۆیـــان داهاتوویەكی ســـەقامگیر و پاریزراو لە چوارچیوەی دەولەتی كوردســـتاندا‬ ‫هەڵدەبژیـــرن‪ ،‬كوردســـتان بـــە النـــەی پێكەوە ژیان و بەهەشـــتی كەمینـــەكان لە خۆرهەالتی ناوەراســـتدا ناســـراوە‪ ،‬و لـــە دوای ‪ 2003‬وە زۆرترین ئەوانەی لە خوار و ناوەراســـتی عێـــراق بەهۆی نەتـــەوەو ئاینیانەوە‬ ‫هەڕەشـــەیان لەســـەر بـــووە روویـــان كردۆتە كوردســـتان و بەبـــێ ترس پەیرەوی ئاینـــی خۆیان كردووە و لەپـــال كورددا بۆ مافـــی نەتەوەیی خۆیان تێكۆشـــاون‪ .‬ئافرەتانی ســـنوری كەركوك باس لـــەو پاڵنەرانە دەكەن‬ ‫كـــە هۆكارن بۆ دەنگـــدان بە بەڵێ لە ریفراندۆمی ســـەربەخۆی كوردســـتان‪.‬‬ ‫ئا‪ :‬ئەنجومەنی پارێزگای كەركوكی (ی‪.‬ئا‪.‬ك)‬

‫‪‎‬ڕیفرانـــدۆم پرۆســـەیەکی گرنـــگ و‬ ‫چارەنووسســـازە‪ ،‬لـــەم پرۆســـەیەدا‬ ‫ھاواڵتیانـــی ھەرێمێـــك "جوگرافیایەك"‬ ‫بڕیـــار لەســـەر ئـــەوە دەدەن کـــە‬ ‫ئایـــا ھەرێمەکـــە ببێتـــە" دەوڵەتێكـــی‬ ‫ســـەربەخۆ"یان وەكو بەشـــێكی دانەبڕاو‬ ‫لەگـــەڵ ناوەنـــد دابمێنێـــت‪.‬‬ ‫ھەمـــوو جـــارێ بەدەســـتھێنانی‬ ‫دەنگـــی زۆرینەی بەڵێ لـــە ڕیفراندۆمدا‬ ‫ڕاســـتەوخۆ دوای ئاشـــكراكردنی‬ ‫دەرئەنجامەكان نابێتـــە ھۆی ڕاگەیاندنی‬ ‫ســـەربەخۆیی و بەدەوڵەتبـــوون چۆنكە‬ ‫پرۆســـەی دایەڵۆگی و لێكتێگەیشـــتنی‬ ‫دوای رێفرانـــدۆم قوناغێکـــی یەكجـــار‬ ‫گرنگـــە و وا پیویســـت دەكات نوینەران‬ ‫و سیاســـەتوانان زۆر ژیرانـــە ھەنـــگاوە‬ ‫یاســـایی و نێودەوڵەتیەكانیان بهاوێژن‪.‬‬ ‫بۆ ئەم مەبەســـتەش گرنگـــە ئەزموونی‬ ‫واڵتانی تـــر كە بە پرۆســـەی ڕیفراندۆم‬ ‫و دواتریـــش ســـەربەخۆییدا تێپەر بوون‬ ‫بـــاس بكەیـــن نەتـــەوە یەکگرتـــوەکان‬ ‫ســـەرکەوتن لـــە ئەنجامدانـــی ڕیفراندۆم‬ ‫و پاراســـتنی گەلی تەیموری رۆژهەاڵت‪،‬‬ ‫دادگای دادی نێودەوڵەتـــی لـــە شـــاری‬ ‫"دەنهـــاخ" ســـەبارەت بەو کێشـــەیەی‬ ‫لە نێوان ھەر ســـێ واڵتـــی پورتوگال و‬ ‫ئوســـتورالیا بوو ســـەبارەت بە تەیمور‪،‬‬ ‫بڕیـــاری خـــۆی لـــە ‪ ٣٠‬ی ‪ ٦‬ی ‪١٩٩٥‬‬ ‫ســـەبارەت بـــە ســـكااڵی پورتـــوگال‬ ‫لە ســـەر ئوســـترالیا دەرکـــرد و‪ ،‬دادگا‬ ‫رایســـپارد کە جەختکردنـــی پورتوگال‬ ‫لەســـەر ئەوەی کە مافی چارەنووســـی‬ ‫گەالن خاســـیەتی پابەندبوونی گشـــتی‬ ‫هەیە هـــەروەک لە ســـەرەتای دیباجەی‬ ‫نەتـــەوە یەکگرتـــوەکان ھاتـــووە ھیـــچ‬ ‫ڕێگرییـــەك نیـــە لـــە پراكتیزەكردنـــی‬ ‫ئـــەو مافـــە هیـــچ گرفتێکـــی یاســـایی‬ ‫و نێودەوڵەتیـــش دروســـت نابێـــت‪،‬‬ ‫بۆیـــە لێـــرەدا بۆمـــان دەردەكەوێـــت‬ ‫پرەنســـیپی مافـــی چارەنـــووس لـــە‬ ‫الیـــەن نەتەوەیەکگرتووەکانـــەوە دانـــی‬ ‫پێدانراوە‪.‬‬ ‫لە ســـاڵی ‪ ،١٩٩٩‬دوای ‪ ٤٥٠‬ســـاڵ لە‬ ‫حوکمی بێگانە (پورتـــوگال و هۆڵەنداو‬ ‫ئوســـتوڕالیا) و‪ ٢٥ ،‬ســـاڵ لـــە حوکمی‬ ‫داگیرکاری ئەندەنوســـیا‪ ،‬دانیشـــتوانی‬ ‫تەیمـــوری رۆژهـــەاڵت بە سەرپەرشـــتی‬ ‫نەتـــەوە یەکگرتووەکان لـــە ‪٣٠‬ی ئابی‬ ‫‪ ١٩٩٩‬ڕیفراندۆمـــی ســـەربەخۆییان‬ ‫ئەنجامـــداو‪ ،‬لـــە ‪٢٠‬ی ئایـــاری ‪ ٢٠٠٢‬بە‬ ‫شـــێوەیەکی فەڕمی بە هاوکاری نەتەوە‬ ‫یەکگرتوەکان ســـەربەخۆییان راگەیاند‪.‬‬ ‫بۆیە گرنگـــە لەوە تێبگەین پرۆســـەی‬ ‫ڕیفراندۆمـــی كوردســـتان ڕەهەندێكـــی‬ ‫نێودەوڵەتی هەیە و ســـەرەڕای ڕێگرییە‬ ‫ناوچەیـــی و هەرێمیـــەكان دەتوانرێـــت‬ ‫دەزگا نێونەتەوەییە یاســـایی و ڕێكخراوە‬ ‫نێودەوڵەتیـــەكان هاوكارمـــان بـــن بـــۆ‬ ‫قوناغـــی دوای ڕیفراندۆم‪.‬‬

‫شنۆ ئەمین مەنسور‬

‫ئەدیبە محەمـــەد كە ئافرەتیكی توركمانە‬ ‫دەڵێـــت‪ :‬من دەنـــگ دەدەم بـــە بەڵی بۆ‬ ‫سەربەخۆیی كوردســـتان چونكە لە شەڕی‬ ‫دژ بـــە داعش بۆمان دەركـــەوت كە هێزی‬ ‫پێشـــمەرگە تاكـــە هێز بوو توانی شـــاری‬ ‫كەركـــوك بپارێزێـــت‪ ،‬لە ســـایەی ئەواندا‬ ‫توانیومانـــە بە ئارامی لە شـــاری كەركوك‬ ‫بژیـــن بۆیـــە وەك نەتـــەوەی توركمـــان‬ ‫دەمانەوێـــت لە ژێر ئااڵی كوردســـتاندا بین‬ ‫چونكـــە كەركـــوك لە چەنـــد نەتەوەیەكی‬ ‫جیاواز پێكهاتووە تەنیا هێزی پێشـــمەرگە‬ ‫بێ جیـــاوازی دەمانپارێزێت‪.‬‬ ‫پەیمـــان عەبدولخالـــق هاوســـەری‬ ‫پێشـــمەرگەیەكی شـــەهیدە‪ :‬لـــە رۆژی‬ ‫‪ 25/9‬بەخوێـــن دەنـــگ دەدەم بە بەڵێ‬ ‫بۆ ســـەربەخۆیی كوردســـتان وگەڕانەوەی‬ ‫یەكجـــاری كەركـــوك بـــۆ باوەشـــی‬ ‫كوردســـتان‪ ،‬تاكو شـــەهیدەكان خوێنیان‬ ‫بـــە فیـــرۆ نـــەروات روحیـــان ئاســـوودە‬ ‫بێـــت و منداڵەكانمـــان ئـــەو نەهامەتییەی‬ ‫ســـەدەیەكە ئیمـــە چەشـــتوومانە ئـــەوان‬ ‫بەســـەریان نەیەتـــەوە و بـــا لـــە واڵتێكی‬ ‫ســـەربەخۆ بژیـــن بـــە ئارامی‪.‬‬ ‫حەلیمـــە حوســـێن فەقێ مـــن ئافرەتێكی‬ ‫دانیشـــتوی شـــاری كەركوكـــم دەنـــگ‬ ‫دەدەم بـــە بەڵـــی بـــۆ ســـەربەخۆیی‬ ‫كوردســـتان وگەڕانـــەوەی كەركـــوك بـــۆ‬ ‫واڵتێكی ســـەربەخۆی كوردســـتان چونكە‬ ‫ئـــەو ئاسایشـــی و وئارامیـــەی لە شـــاری‬ ‫كەركـــوك هەیـــە لـــە ســـایەی هێـــزی‬ ‫پێشـــمەرگەیە ئەگـــەر پێشـــمەرگە نەبێت‬ ‫ئێمـــە ناتوانیـــن لە شـــاری كەركـــوك بە‬ ‫ئاســـوودەیی بژیـــن بۆیە هەمـــوو تاكێكی‬ ‫خـــاوەن ویژدانی شـــاری كەركوك لە رۆژی‬ ‫‪ 25/9‬وەك ئەركێكی نیشـــتمانی دەبێت‬ ‫بـــروات دەنگی خـــۆی بەبەڵی بـــدات ومن‬ ‫دڵنیام لـــەو رۆژەدا هاوالتیان پشـــتگیری‬ ‫لـــەو بریارە دەكەن چونكـــە ئەوە بریارێكی‬ ‫چارەنوسســـازەو شـــاری كەركوك نایەوێت‬ ‫هیچـــی تـــر تـــااڵوی چەوســـانەوە وزوڵم‬ ‫وبەعەرەبكـــردن و ڕاگواســـتن بچێژێتو لە‬ ‫ژێـــر دەســـەاڵتی عـــەرەب بمینێتەوە ‪.‬‬ ‫رونـــاك ســـید احمـــد كـــە ئافرەتێكـــی‬

‫بەڵێ بۆ ڕیفراندۆم‬ ‫دانیشـــتووی شـــاری كەركوكـــە دەڵێـــت‪:‬‬ ‫هیـــوادارم هەموو كەســـێك كـــە خۆی بە‬ ‫خاوەن ویژدان ودلســـۆزی نیشـــتمانەكەی‬

‫پەیمان عەبدولخالق‬

‫دەزانـــێ رۆژی ‪ 25/9‬بـــروات بـــەرەو‬ ‫ســـندوقی دەنگدان دەنگی خـــۆی بەبەڵی‬ ‫بدات بۆ ســـەربەخۆیی كوردستان‪ ،‬چونكە‬

‫ئەدیبە محەمەد‬

‫ئەمـــە دەرفەتێكە بـــۆ كـــورد جاریكی تر‬ ‫دووبـــارە نابیتەوە ‪.‬‬ ‫شـــەنگە عەبدولخالـــق وەك قوتابیەكـــی‬

‫شەنگە عەبدولخالق‬

‫شـــاری كەركوك باوەری وایـــە كە دەبێت‬ ‫رۆژی ‪ 25/9‬هەموومـــان پێكەوە بە بەڵێ‬ ‫بۆ ســـەربەخۆیی كوردســـتان بڕۆین بەرەو‬ ‫ســـندوقی دەنگدان چونكە شاری كەركوك‬ ‫پێویســـتی بـــە گەڕانـــەوەی یەكجارەكیە‬ ‫بۆســـەر كوردســـتان چونكە تاكو ئێســـتا‬ ‫شـــوێنەواری رژێمـــی بەعس مـــاوەو كورد‬ ‫وەك هاواڵتـــی پلـــە دوو مامەڵـــەی لەگەڵ‬ ‫دەكرێـــت و مافی پارێـــزراو نیە‬ ‫هەروەهـــا نـــازدار علـــی دەڵـــێ‪ :‬مـــن‬ ‫ئافرەتێكی دانیشـــتووی شـــاری كەركوكم‬ ‫دەنـــگ دەدەم بەبەڵـــی لـــە رۆژی ‪25/9‬‬ ‫لەبـــەر ئـــەوەی ئەمـــە خەونـــی هەمـــوو‬ ‫دانیشـــتووانی شـــاری كەركوكە بە هەموو‬ ‫پێكهاتەوئاینەجیاوازەكانـــەوە ئـــەم رۆژە‬ ‫بە چـــاوی خۆمـــان ببینین كـــە دەولەتی‬ ‫كوردســـتان دروســـت بێت و رزگارمان بێت‬ ‫لە ژێردەســـتەیی‪.‬‬

‫ده‌نگدان بە نه‌خێر‪ ،‬دەرەنجامەكەی ژێرده‌ستی دەبێت‬ ‫‪25‬ی ئه‌یلولـــی ‪ 2017‬خه‌ڵكـــی‬ ‫كوردســـتان به‌ پێكهاتـــه‌ جیاوازه‌كانیه‌وه‌‪،‬‬ ‫چـــاوه‌ڕوان ده‌كـــرێ ده‌نگـــی به‌ڵـــێ‬ ‫بۆ(ســـه‌ربه‌خۆیی) و(نه‌خێـــر بـــۆ‬ ‫ژێرده‌ســـته‌یی) مێژوویه‌كـــی تر لـــه‌ عێراق‬ ‫دروســـت بكـــه‌ن‪ ،‬بـــ ‌ه رازی نه‌بـــوون بـــ ‌ه‬ ‫ژێرده‌ســـته‌یی‪ ،‬ئـــه‌و رۆژه‌ لـــه‌ رۆژمێریـــی‬ ‫هه‌رێمـــی كوردســـتان هاوشـــێوه‌ی واڵتانی‬ ‫خـــاوه‌ن ســـه‌روه‌ری ده‌بێتـــ ‌ه هه‌نـــگاوی‬ ‫یه‌كه‌می(ســـه‌ربه‌خۆ بـــوون) و ئیتـــر‬ ‫ئیـــراده‌ی جێبه‌جـــێ كردنی ئه‌و ویســـته‌ی‬ ‫میلله‌ت ده‌بێت ‌ه ئه‌ركێكی ســـه‌خت له‌ســـه‌ر‬ ‫شـــانی حـــزب و الیه‌نـــه‌ سیاســـیه‌كان‪.‬‬ ‫ئافره‌تـــی كـــورد به‌قـــه‌ده‌ر ئیمكانیه‌تـــی‬

‫خـــۆی و به‌پێـــی قۆناغـــی خه‌باتـــی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یـــی رۆڵیـــان هه‌بـــووه‌ و توانیویان ‌ه‬ ‫شـــان به‌شـــانی پێشـــمه‌رگ ‌ه به‌شـــێك بن‬ ‫له‌ســـه‌روه‌رییه‌كان و پشـــكدار بـــن لـــ ‌ه‬ ‫شـــانازییه‌كان‪.‬‬ ‫رۆژی ‪ 25-9-2017‬كـــه‌ ریفرانـــدۆم ل ‌ه‬ ‫هه‌رێمـــی كوردســـتان ئه‌نجـــام ده‌درێ‪،‬‬ ‫ئه‌ركـــی ئافره‌تانـــه‌ بـــ ‌ه ده‌نگێكـــی دلێـــر‬ ‫به‌(به‌ڵـــێ بـــۆ ســـه‌ربه‌خۆیی و نه‌خێر بۆ‬ ‫ژێرده‌ســـته‌یی) ره‌تـــی بكه‌نه‌و‌ه له‌ ســـایه‬ ‫ی واڵتێك بژین جگ ‌ه له‌ زوڵمی سیاســـی و‬ ‫نه‌ته‌وه‌یـــی‪ ،‬باجی كلتـــور و فه‌رهه‌نگ ‌ه پڕ‬ ‫لـــه‌ توندوتیژیـــی و رێزنه‌گرتن لـــ ‌ه به‌های‬ ‫ئافـــره‌ت بوونـــی عـــه‌ره‌ب ره‌ت بكه‌نه‌و‌ه و‬

‫ئه‌و زوڵمانه‌ی له‌ ســـایەی په‌ره‌ســـه‌ندن و‬ ‫زاڵبوونـــی فه‌رهه‌نگـــی عه‌ره‌بی به‌ســـه‌ریدا‬ ‫هاتـــوو‌ه به‌(به‌ڵێ)یه‌ك بیســـڕێته‌وه‌‪.‬‬ ‫كاتێـــك ئافره‌تـــی كـــورد ده‌چێتـــ ‌ه‬ ‫ســـه‌ر ســـندوقی ده‌نگـــدان‪ ،‬ته‌نیـــا بیـــر‬ ‫له‌ســـه‌ربه‌خۆیی نه‌ته‌وه‌یـــی و نیشـــتمانی‬ ‫نه‌كاتـــه‌وه‌‪ ،‬به‌ڵكو ئاوڕێكی خێـــرا بداته‌و‌ه‬ ‫لـــه‌و مێژووییـــه‌ی له‌ژێـــر ده‌ســـه‌اڵتی‬ ‫حكومه‌تـــی عێراقـــی چه‌شـــتویه‌تی‪ ،‬بیـــر‬ ‫بكاتـــه‌وه‌‪ ،‬چـــۆن رۆڵه‌كانیـــان لـــه‌ زیندان‬ ‫له‌ ســـێدار‌ه ده‌دران‪ ،‬بیـــر بكاته‌و‌ه چۆن ل ‌ه‬ ‫پرۆســـه‌ی به‌دناوی ئه‌نفـــال ژێرخاك كران‬ ‫و كچۆڵـــه‌كان بفرۆشـــران ‌ه واڵتانی عه‌ره‌بی‪،‬‬ ‫چـــۆن دایـــك و كۆرپه‌كانیان له‌ باوه‌شـــی‬

‫یـــه‌ك بـــ ‌ه چه‌كـــی كیمیـــاوی قه‌ده‌غه‌كراو‬ ‫شـــه‌هید ده‌كرد‪ ،‬بیر لـــه‌و‌ه بكه‌نه‌و‌ه چۆن‬ ‫وه‌ك كه‌نیـــزه‌ گروپـــی تیرۆریســـتی داعش‬ ‫كچانـــی كوردیـــان ده‌فرۆشـــت و بێڕێزیان‬ ‫به‌رامبـــه‌ر ده‌كرد‪.‬‬ ‫ئـــه‌م رووداوانـــه‌ ده‌بێت زیاتر لـــ ‌ه پیاوان‬ ‫هانـــی ئافره‌تـــی كـــورد بـــدات‪ ،‬نه‌خێرێك‬ ‫بـــۆ مانـــه‌وه‌ لـــه‌ عێـــراق پێشـــكه‌ش‬ ‫بكـــه‌ن و (به‌ڵێ)ێـــك ببه‌خشـــن بـــ ‌ه‬ ‫ئاینده‌یه‌كـــی سه‌ربه‌ســـتانه‌ و دوور لـــ ‌ه‬ ‫زوڵمـــی ده‌ســـه‌اڵتدارانی عێراقـــی و كلتور‬ ‫و فه‌رهه‌نگـــی ســـه‌پێندراوی عه‌ره‌بـــی‬ ‫به‌ســـه‌ریاندا‪.‬‬

‫سازان وه‌هاب‬


‫دەنگی تۆ لە ‪ 9/25‬ئایندەیە بۆ سەربەخۆیی کوردستان‬ ‫چوارشەممە ‪2017/8/2‬‬

‫ئافرەتانی كوردستان پشتیوانی لە ڕیفراندۆم دەكەن‬

‫گەلــــی كــــورد وەك یەكێــــك لەمیللەتــــە‬ ‫خەباتگێرەكانــــی جیهــــان ســــااڵنێكی زۆر‬ ‫لەپێناوی ئــــازادی و خەباتی نیشــــتیمانیدا‬ ‫هەموو هەولێكی دا بۆ گەیشــــتن بەئاوات و‬ ‫ئامانجەكانــــی‪ ،‬تەنانەت بەدرێژای ســــەدەی‬ ‫بیســــتەم میللەتــــی كــــورد رووبــــەرووی‬ ‫گەورەتریــــن پالنــــی جیهانــــی بــــووه‌وه‌ بۆ‬ ‫لەناوبردنــــی شۆرشــــەكانی‪ ،‬چەندینجــــار‬ ‫ووالتانــــی هەرێمــــی هەمــــوو هەولێكیــــان‬ ‫ئەوەبوو كــــە گەلی كــــورد لەناوبەرن بەالم‬ ‫میللەتــــی كــــورد بەجەرگانــــە بەرەنــــگاری‬ ‫هەموو هەولێكی نەزۆكــــی نەیارانی بووەوە‬ ‫بەچەكی پێشــــمەرگەو خۆێنی شــــەهیدانی‬ ‫ســــەربەزر مێژوویەكی پر لەســــەروەری بۆ‬ ‫خــــۆی تۆماركرد‪.‬‬ ‫ئەگــــەر كەمێــــك ئاوڕێــــك لەمێــــژووی‬ ‫خەباتی نیشــــیتمانی لەكوردستان بدەینەوە‬ ‫دەگەینــــە ئــــەو راســــتیەی كــــە ئافرەتانی‬ ‫كورد لەســــەردەمی قەدەم خێر و خانزادی‬ ‫میری ســــۆران رۆلێكی كاریگەریان لەگشت‬ ‫شــــۆرش و ڕاپەرینەكانــــدا هەبووە‪،‬مێژووی‬ ‫گەلــــی كــــورد هەمیشــــە ئــــەو ڕاســــتیە‬ ‫دەردەخــــات كــــە ئافرەتانــــی كوردســــتان‬ ‫بەدرێــــژای ســــەرجەم شۆڕشــــەكان شــــان‬ ‫بەشــــانی براكانیــــان لەبەرەكانــــی جەنــــگ‬ ‫بەشــــداربوون‪ ،‬و چەندەهــــا ئافرەتیــــش‬ ‫لەپێنــــاوی دۆزی ڕەوای نەتــــەوەی كــــوردا‬ ‫خەباتیــــان كــــردووە‪ ،‬هەمــــوو هەوڵێكیان‬ ‫خســــتۆتەگەڕ بۆ ســــەربەخۆیی كوردستان‪.‬‬ ‫لێــــرەدا وەك روون و ئاشــــكرایە كــــە‬ ‫ســــەرۆكی هەرێمــــی كوردســــتان بەرێــــز(‬ ‫ســــەرۆك مەســــعود بارزانــــی) لــــەرۆژی‮‬ ‫‪‬٧‬ی‮ ‬حوزەیرانـــــی‪2017‬‮ ‬دا پەیامێكــــی‬ ‫مێــــژووی بەئامادەبوونی ‬نوێنــــەری زۆربەی‮‬ ‫‬پارتە سیاســــییەكان ڕاگەیانــــد‪ ،‬كە ‬‪25‬ی‮‬ ‫‬ئەیلوولــــی‮ ‪7102‬‮‪ ،‬وەك‮ ‬ڕۆژ‮ی ‬ئەنجامدانی‮‬ ‫‬ڕیفرانــــدۆم دەستنیشــــانكرا‪ ،‬كەئەمــــەش‬ ‫رۆژێكــــی زۆر مێــــژووی و پیــــرۆزە بــــۆ‬ ‫هەمــــوو تاكێكی كــــورد چونكــــە بەدرێژایی‬ ‫مێژووی دابەشــــكردنی خاكی كوردســــتان‪،‬‬ ‫كــــورد لە پێنــــاو رزگاری و سەربەســــتی و‬ ‫گەڕانــــەوەی ســــەروەریی خۆیــــدا خەباتی‬

‫كــــردووە و قوربانــــی داوە‪ ،‬لەپینــــاو‬ ‫ســــەربەخۆیدا میللەتــــی كــــورد بەهەردوو‬ ‫ڕەگــــەزەوە رەنجێكــــی زۆربێوچانیان داوە‪،‬‬ ‫ســــەدان هــــەزار رۆڵــــەی ئەم نیشــــیتمانە‬ ‫لەشۆرشــــەكاندا شــــەهیدبوون‪ ،‬واتــــا هەر‬ ‫تاكێــــك كــــە مێــــژووی رابــــردووی دژواری‬ ‫ژێردەســــتەبوونی گەلی كوردی لەژێر ستەم‬ ‫و چەوســــاندنەوەی ســــەركردە زاڵمەكانــــی‬ ‫عێــــراق خوێندبێتەوە‪،‬ئاورێك لــــەو زوڵم و‬ ‫زۆرەی حكومەتــــە یەك لــــەدوای یەكەكانی‬ ‫عێــــراق بداتــــەوە دەبێت بە بــــێ دوو دڵی‬ ‫پاڵپشــــتی ریفرانــــدۆم بكات و بــــە (بەڵێ)‬ ‫دەنگ بە ســــەربەخۆیی كوردســــتان بدات‪.‬‬ ‫ئــــەوەی بــــەالی ئێمــــەی ئافرەتانــــەوە‬ ‫گرنگــــە ‬دیاریكردنی‮ ‬ڕۆژێك بــــۆ ئەنجامدانی‮‬ ‫‬ڕیفرانــــدۆم بــــۆ خەڵكــــی‮ ‬كوردســــتان‪،‬‮‬ ‫‬ڕۆژێكــــی‮ ‬مێژوویی‮ ‬و گرنگە‪،‬‮ ‬شــــانازییەكی‮‬ ‫‬گەورەیــــە بۆ هەمــــوو تاكێكی ئــــەم ووالتە‬ ‫بەئافــــرەت و پیــــر و گەنج و پیــــاو منداڵ‬ ‫و نەوجەوانــــەوە‪ ،‬چونكــــە ڕیفرانــــدۆم‬ ‫یاساییترین و‮ ‬دیموكراســــیترین هەنگاوە بۆ‬ ‫بەدەســــتهێنانی‮ سەربەخۆیی میللەتەكەمان‪،‬‬ ‫رزگاربــــوون لەژێردەســــتەی ووالتی عێراق‬ ‫كەنزیكەی‮ ‬‪ 001‬‮ ‬ساڵە خەڵكی‮ ‬كوردستان‮‬ ‫لەپیناویــــدا خەبــــات دەكات‪ ،‬بەبــــڕوای من‬

‫هەنووكــــە‪ ،‬لــــە بنیادنانی هزری سیاســــی‬ ‫و نەتەوەیــــی ودروســــتبوونی راپەرینەكاندا‬ ‫رۆلێكــــی كارایان هەبووە‪،‬لە ئێستاشــــدا بۆ‬ ‫ئەنجامدانی ریفراندۆم لە ئامادەباشــــیدایە‪،‬‬ ‫ئافرەتان شــــان بەشــــانی پیــــاوان دەبێت‬ ‫رۆلی كارایان هەبێــــت ‪ .‬دەبێت چاالكوانان‬ ‫پێشــــەنگ بن دەبێت ئافرەتانــــی چاالكوان‬ ‫و ئــــەو ئافرەتانــــەی كەلەرێكخراوەكانــــدا‬ ‫كاردەكــــەن لەرێگــــەی پەیام و ســــەردانی‬ ‫كردنیــــان بۆ گشــــت ناوچــــەكان و تەنانەت‬ ‫پێویســــتە بەهەمــــوو كۆمەڵگــــەی بگەیەنن‬ ‫كــــە ریفرانــــدۆم لــــە هەرێمی كوردســــتان‬ ‫وەرچەرخانێكــــی گەورەیە لــــە مێژووی پڕ‬ ‫ســــەروەری و قوربانیدانــــی گەلــــی كــــورد‬ ‫و پرســــی دەوڵــــەت و ســــەربەخۆبوون‬ ‫هیــــوای لــــە مێژینــــەی هەمــــوو كوردێكی‬ ‫دڵســــۆزە بۆیــــە دەبێــــت هەمــــوو كوردێك‬ ‫پشــــتگیری ئــــەم هەنــــگاوە مێژووییــــە‬ ‫بــــكات‪ .‬خالێكــــی زۆر گرنــــگ پێویســــتە‬ ‫ئافرەتــــان لەرێگــــەی ئەركەكانیانــــەوە‬ ‫لەهــــەر پیشــــەیەك بن جــــا مامۆســــتابن‬ ‫یــــان فەرمانبــــەر یــــان هەرپیشــــەیەكی تر‬ ‫دەتوانــــن هەمــــوو هەولێكیــــان بخەنەگــــەر‬ ‫بۆســــەركەوتنی پرۆســــەكە‪ ،‬وەك دەبینین‬ ‫ناحەزانــــی كــــورد بــــە هەموو شــــێوەیەك‬

‫هەوڵـــی خۆیـــان چڕبكەنـــەوە هەوڵبدەن‬ ‫بەگەیاندنـــی دەنگـــی بەڵـــی هانـــی‬ ‫گشـــت هاوالتیـــان بـــدەن‪ ،‬بەتایبەتـــی‬ ‫ئافرەتان چونكـــە رێكخـــراوەكان دەتوانن‬ ‫كاریگەریەكـــی زۆر گرنگیـــان لەســـەر ئەم‬ ‫بابەتـــە هەبێـــت و چونكە وتنـــی بەڵێ بۆ‬ ‫سەربەخۆیی كوردســـتان ئەركی سەرشانی‬ ‫هـــەر هاونیشـــتمانییەكە و ئەركێكـــی‬ ‫نیشـــتمانی و ئەخالقیشـــە كە بـــە گەرمی‬ ‫لـــە ریفراندۆم بەشـــداری بكەیـــن‪ ،‬چونكە‬ ‫زۆر جـــار گشتپرســـی یـــان ریفرانـــدۆم‪،‬‬ ‫چارەنووســـی ئەو نەتەوانـــەی گۆڕیوە كە‬ ‫ژێردەســـتە و زوڵملیكراو بـــوون‪ ،‬میللەتی‬ ‫كوردیـــش یەكێكە لەو نەتـــەوە گەورانە كە‬ ‫تا ئێســـتاش خاكی داگیركراوە ســـالە های‬ ‫ســـالە خاكەكەی بەســـەر چەند ووالتێكدا‬ ‫دابەشكراوە‪ ،‬ســـاالنێكی دروودرێژە هەموو‬ ‫ووالتانـــی جیهـــان غـــەدر لەمییلەتی كورد‬ ‫دەكـــەن‪ ،‬دەبیـــت ئـــەو راســـتیە بزانین و‬ ‫نابیت چیتر بەمانـــەوە لەگەڵ عیراقدا رازی‬ ‫بین‪ ،‬لەســـەر ئەم شـــیكردنەوەیە دەگەینە‬ ‫ئەو راســـتیەی كـــە رۆژی ریفراندۆم رۆژێكی‬ ‫زۆر پیـــرۆزە بـــۆ هەمووان بۆگشـــت تاكیك‬ ‫بەبی جیـــاواز چونكە هەبونـــی دەولەت لە‬ ‫ژیانی روژانەی نەتـــەوەكان و بەریوەچوونی‬

‫دەبێــــت گشــــت تاكێكی ئــــەم ووالتە ‬وەك‬ ‫ئەركێكــــی‮ ‬نیشــــتمانی و نەتەوەیی هەموو‬ ‫هــــەوڵ و توانــــاكان بۆ كۆكردنــــەوە دەنگی‮‬ ‫"‬بەڵــــێ‮" ‬تەرخــــان بكرێــــن‪ ،‬ئافرەتانیــــش‬ ‫دەتوانن رۆڵێكــــی زۆر كاریگەرییان هەبێت‬ ‫بەتایبەتــــی لــــە هەمــــوو كۆمەڵگەیەكــــی‬ ‫پێشــــكەوتوودا ئافرەتــــان كاراكتەرێكــــی‬ ‫سەرەكی پرسە ســــتراتیژیەكانن بەتایبەتی‬ ‫سیاســــی و نەتەوەییــــەكان‪ ،‬ئافرەتانــــی‬ ‫كوردســــتانیش لــــە مێــــژووی دوورەوە تــــا‬

‫دژایەتــــی ریفراندۆمەكـــە دەكـــەن‪ ،‬بـــەاڵم‬ ‫هەرێمـــی كوردســـتان چاوەڕێـــی هیچ كام‬ ‫لـــەو كەســـانە نابێـــت لـــە هیـــچ الیەك‪،‬‬ ‫چونكـــە ئەگەر خۆمان هەوڵـــی بۆ نەدەین‬ ‫ئەســـتەمە هیـــچ كارێك ســـەربكەوێت واتا‬ ‫مـــرۆڤ دەبێـــت خـــۆی بڕیاربـــدات و كار‬ ‫لەســـەر ســـەركەوتنی كارەكانـــی بـــكات‪،‬‬ ‫دەبێـــت بەهەوڵ وكۆششـــی گشـــت الیەك‬ ‫كار لەپێنـــاو سەرخســـتنی ریفراندۆمەكەدا‬ ‫بكەین‪ .‬دەبێـــت رێكخراوەكانی ئافرەتانیش‬

‫كاروبارەكانیان رەنگی داوەتەوە ‪ .‬لەكۆتایدا‬ ‫ئێمـــەی ئافـــرەت ئەركی سەرشـــانمان زۆر‬ ‫پیرۆزە دەبێـــت لەم قۆناغـــەدا هەوڵی زۆر‬ ‫بدەین بۆ سەرخستنی پرۆســـەی ریفراندۆم‬ ‫چونكـــە ئەگـــەر بماونەوێـــت نەوەكانـــی‬ ‫داهاتوو بەئاســـودەی بژیـــن دەبێت هەولی‬ ‫سەرخســـتنی پرۆســـەكە بدەیـــن و گشـــت‬ ‫كاریـــك بكەیـــن بـــۆ هۆشـــیاركردنەوەی‬ ‫كۆ مە ڵگە ‪.‬‬

‫د‪ .‬مەیادە محەمەد نەجار‬

‫ئافرەت كانیەكا پری قوربانییە‬ ‫ریفرانـــدۆم وەك پرســـەكا گرنـــگ بـــۆ‬ ‫ئەنجامدانا پرۆسیســـەكا دیموكراســـی و‬ ‫تاكە رێكا ئاشـــتیێ بۆ بدەســـتڤە ئینانا‬ ‫مافێـــن مللەتەكێ بن دەســـت‪ ،‬نوكە ژی‬ ‫خەلكـــێ هەرێمـــا كوردســـتانێ داخوازا‬ ‫جـــودا بوونێ ژ عیراقەكا بێ ســـەروەری‬ ‫و خودان دەســـتهەالتەكا تایفی و عنسری‬ ‫دكـــەت‪ ،‬دڤێ پرســـێ دا ئافرەتـــا كورد‬ ‫ژێ بـــێ بەهر نەبوویـــە‪ ،‬جونكو ددیرۆكا‬ ‫مللەتـــێ كوردا مـــل بملـــێ قەهرەمانێن‬ ‫مللەتـــێ خو قوربانی دایـــە و بەردەوامی‬ ‫دایـــە شـــۆرش و خەباتا خـــۆ‪ ،‬ئافرەتێن‬ ‫كوردستانێ رۆلەكێ نیشتیمان پەروەرانە‬

‫نیشـــاندایە و دشـــەرێ دژی تیرۆرێ دا ژ‬ ‫ســـاال ‪2014‬ێ تا ئەڤـــرۆ‪ ،‬چ ل نامالیا‬ ‫خۆ یـــان ل چەپەرین شـــەری بەردەوام‬ ‫بوویـــە و بەرەڤانی ژ ئاخا كوردســـتانێ‬ ‫كریـــە ب مورالكرنـــا پێشـــمەرگەیی و ب‬ ‫هەلگرتنا جەكی و ب نڤیســـینا و قەلەمێ‬ ‫خۆیـــێ شۆراشـــگێرانە‪ ،‬لـــەوا ئافـــرەت‬ ‫كانیەكا پـــری قوربانی یە بۆ پاراســـتنا‬ ‫پیرۆزیێـــن مللەتـــێ كورد و بـــاوەرم دێ‬ ‫رۆلەكـــێ هـــەرە گرنك و مەزن د پرســـا‬ ‫ریفراندۆم و ســـەربەخۆیا كوردســـتانێ دا‬ ‫هەبیـــت‪ ،‬كۆ چـــەوا ل بـــەری نوكە ژی‬ ‫رۆلـــێ خۆ یێ پیـــرۆز و ب بەرپرســـانە‬

‫دیتـــی و ب دلســـۆزانە پرێڤەبری‪.‬‬ ‫ریفرانـــدۆم وەك پرســـەكا نشـــتیمانی‪-‬‬ ‫نەتەوەیـــی ب هیچ رەنگەكـــی گرنكی ب‬ ‫چ الیەنێـــن سیاســـی ڤە نینـــە‪ ،‬لەوا ب‬ ‫بـــاوەرم دێ برەنگەكێ دیتر ســـەرەدەری‬ ‫دگـــەل ڤـــی پرســـا چارەنڤیســـی ئێتە‬ ‫ئەنجامـــدان و ئافـــرەت ژی ژالیـــێ خـــۆ‬ ‫خودان ئینتمایـــەكا نەتەوەیی نە و ڤیانا‬ ‫وەالتـــی پری هەســـت و گیانـــێ وانە و‬ ‫باوەرم دێ ب دلســـۆزانە پێشتەڤانیێ ل‬ ‫ریفراندۆمـــێ كـــەن و دێ كار ژی لســـەر‬ ‫كەن ژبۆ ســـەر ئێخســـتنا ڤێ پروســـێ‪.‬‬

‫هەلز عەلی‬

‫ژمارە (‪)2‬‬

‫‪3‬‬

‫بۆچی بەشداری ئافرەت لە‬ ‫هەڵبژاردنەكاندا گرنگە؟‬ ‫پرســـی ریفرانـــدۆم و هەڵبژارندەكانی پەرلەمان‬ ‫و ســـەرۆكایەتی هەرێـــم بایەتێكـــی گەرمی رۆژە‬ ‫لـــە كوردســـتان و تەنانەت جیهانیـــش‪ ،‬ئەمەش‬ ‫لـــە چوارچێوەی ممارســـەی دیموكراســـیەتە لە‬ ‫كوردســـتاندا‪ ،‬یەكێـــك لە رەهەنـــدە گرنگەكانی‬ ‫گەشـــە سیاســـی بەشـــداریكردنە لە سیاسەت‪،‬‬ ‫ئافرەتـــان كـــە ‪ 50%‬پێكهاتـــەی كۆمەڵگـــە‬ ‫پێكدێنن بەشـــداری كردنیان لە كایەی سیاسیدا‬ ‫بۆ چەســـپاندنی چەمكـــی دیموكراســـیەت بەها‬ ‫و گرنگـــی تایبـــەت بـــە خـــۆی هەیـــە ئەوەش‬ ‫بـــەو مانایـــە كـــە بەشـــداری ئافـــرەت تەنیا لە‬ ‫هەڵبژاردنەكانـــدا گرنگ نییە‪ ،‬بەڵكودەبێ ئافرەت‬ ‫بەشـــداری كارای لە ناوەندە چارەنوسســـازەكان‬ ‫و شـــوێنەكانی بڕیـــاردان هەبێـــت‪ ،‬ئەمـــەش لە‬ ‫كاتێكدایـــە كە تاوەكو ئێســـتاش ئـــەو دەرفەتە‬ ‫بـــۆ ئافـــرەت كەمـــە یـــان نەیویســـتووە ئـــەو‬ ‫رۆڵە گرنگـــە ببینێـــت ئەمەش دەرهاویشـــتەی‬ ‫كۆمەڵێـــك هۆكارە كە بەشـــێكی دەگەرێتەوە بۆ‬ ‫نەبونی دەرفەتی بەیەكســـانی بەشـــدارپێكردنی‬ ‫تاكەكانـــی كۆمەڵگەیـــە كـــە لە ســـەر بنەمای‬ ‫جیـــاوازی رەگـــەزی بـــووە‪ .‬هەبوونـــی خاوەن‬ ‫هێزێكی سیاســـی پتـــەو و كاریگەر پێویســـتی‬ ‫بـــە بەشـــداری كارا هەیـــە لـــە ناوەندەكانـــی‬ ‫ئابـــووری‪ ،‬كۆمەاڵیەتـــی و فەرهەنگی‪ ،‬بۆ نموونە‬ ‫ئەگـــەر ئامـــاژە بـــە ‪.‬ســـەرچاوەی ئابوورییەكی‬ ‫ســـەربەخۆ بـــۆ ئافـــرەت بكەیـــن دەبینیـــن‬ ‫ئابووریەكـــی ســـەربەخۆ چەكێكـــی كاریگـــەر‬ ‫و بەهێـــزە بـــۆ ئـــەوەی ئافـــرەت لـــە بەرامبەر‬ ‫نادادپـــەروەری كۆمەاڵیەتیـــدا بوەســـتێتەوە بە‬ ‫جۆرێـــك كـــە داهێنانێكی نوێ لـــە كۆمەاڵیەتی‬ ‫بـــوون و پەیوەندییە كۆمەاڵیەتییەكان دروســـت‬ ‫دەكات‪ ،‬جیـــاوازی كۆمەاڵیەتـــی بـــوون و الوازی‬ ‫پەیوەنـــدی كۆمەاڵیەتی نێوان ئافـــرەت و پیاودا‬ ‫لـــە ئاكامی جیـــاوازی هەڵســـوكەوت دروســـت‬ ‫دەبێــــت‪ ،‬بۆنموونـــە تـــرس لـــە قســـەكردن لە‬ ‫شـــوێنی گشـــتی‪ ،‬نەبونـــی هەســـتی متمانـــە‬ ‫وباوەڕبەخۆبـــوون‪ ،‬پێداگـــری نەكردن لە ســـەر‬ ‫بیـــرو باوەری خـــۆی‪ ،‬كە ئەم حاڵەتانەشـــدا لە‬ ‫بەشـــێكی زۆر لە ئافرەتانـــدا دەبینرێت‪ .‬ئەمەش‬ ‫راســـتەوخۆ كاردانـــەوەی لـــە پێگەی سیاســـی‬ ‫ئـــەودا هەیە ‪.‬‬ ‫لـــە كاتێكدا كە ئافرەتـــان پێكهاتەیەكی گرنگی‬ ‫كۆمەڵگـــەن بـــە دڵنیاییەوە رۆڵـــی یەكالكەرەوە‬ ‫و چارەنوسســـازیان لـــە گۆرانكاری لەسیســـتمە‬ ‫سیاســـی و بەرێوەبردنـــی واڵت هەیە‪،‬ئەگـــەر‬ ‫ســـەیری میـــژووی ژیانی ئافـــرەت لـــە رابردوو‬ ‫تاوەكو ئێســـتا بكەین دەبینیـــن گۆرانكارییەكی‬ ‫زۆر لـــە رەوشـــی ژیانـــی ئافـــرەت لـــە هەموو‬ ‫ناوەندەكانـــدا دروســـت بـــووە‪ ،‬بـــەاڵم لەگـــەڵ‬ ‫ئەوەشـــدا ئافـــرەت زیاتر رۆڵـــی بەرگریكار بووە‬ ‫لە مافـــی خۆی نـــەك بەشـــداریكردن‪ ،‬ئەوەش‬ ‫پەیوەســـتە بـــە هۆكارگەلێـــك كـــە بەشـــێكی‬ ‫پەیویەنـــدی بـــە عەقڵییەتێك هەیـــە كە باوەڕی‬ ‫بـــە توانـــا و تەنانـــەت بەشـــداری ئافـــرەت لە‬ ‫سیاســـەتدا نییە هەر لە ســـەر و ئـــەو تێروانین‬ ‫و بۆچوونـــە هەڵەیە بەربەســـتی زۆر بۆ ئافرەت‬ ‫دروســـت دەبێت‪.‬بۆیـــە ئافـــرەت ناچـــارە زیاتر‬ ‫رۆڵـــی بەرگریكاری هەبێت‪ .،‬بەاڵم لە پرۆســـەی‬ ‫دەنگدان كە بەشـــێكە لە ممارســـەی سیاســـەت‬ ‫دەبینیـــن كـــە تەنیـــا دەنگێكـــی ئافـــرەت بۆ‬ ‫هاوســـەنگی و سەرخســـتنی پرۆســـەكە گرنـــگ‬ ‫و پێویســـتە‪ ،‬ئـــەوەش ئـــەوە دەردەخـــات كە‬ ‫پرۆســـەی دیموكراســـی و ئامانجە سیاســـیەكان‬ ‫بـــە بەشـــداری ئافـــرەت بەهێـــز دەبێـــت و‬ ‫مێـــژووی خەباتی ئافرەتـــان هاوشـــانی پیاوان‬ ‫هەر لـــە ســـەرەتای ســـەرهەڵدانی بزووتنەوەی‬ ‫رزگاریخـــوازی گەلـــی كـــورد تا بە ئەمـــڕۆ ئەو‬ ‫راستییە دەســـەلمێنێ‪.‬‬ ‫ئەگـــەر ســـەیری مێـــژووی ئافـــرەت لـــە‬ ‫ســـەدەی نـــۆزدە بكەین‪،‬دەبینین ئافـــرەت مافی‬ ‫بەشـــداریكردنی لـــە دەنگـــدان نەبـــووە لە بەر‬ ‫ئـــەوەی پێیان وابوو بەشـــداری ئافرەت لە ژیانی‬ ‫سیاســـیدا دەبێتە هۆی الوازبوونـــی پەیوەندییە‬ ‫كۆمەاڵیەتییـــەكان و دابڕانی لـــە خێزان‪" ،‬ئەلمپ‬

‫دوگوژ"نوســـەری فەرەنســـی لە ساڵی ‪1789‬لە‬ ‫راگەیەندراوێكـــدا بـــە نـــاوی مافـــی ئافـــرەت و‬ ‫هاواڵتیبـــوون راگەیانـــد‪ ،‬و تێیدا ئامـــاژەی بەوە‬ ‫كـــرد‪" :‬وەكو چـــۆن ئافرەت مافی ئـــەوەی هەیە‬ ‫كـــە دەچێتە ســـەر ســـەكۆی لە ســـێدارەدان و‬ ‫ســـزادەدرێت‪ ،‬بـــەم شـــێوەیەش مافـــی ئەوەی‬ ‫هەیە بچێتە ســـەر ســـكۆی وتاربێـــژی و داوای‬ ‫مافـــی خـــۆی بـــكات "‪.‬لـــە نیـــوەی ســـەدەی‬ ‫نۆزدەیـــەم داواكاری ئافرەتـــان لـــە ناوەنـــدی‬ ‫ژیانی كۆمەاڵیەتی و سیاســـیدا زیاتر بەرجەستە‬ ‫بـــوو بـــە تایبەتی لـــە بەریتانیـــا و ئەمەریكا تا‬ ‫ئـــەوە كاتـــەی لە ســـاڵێ ‪ 1850‬لـــە ئەمریكا‬ ‫كۆنگرەیـــەك بۆ بەرگریكردن لـــە مافی ئافرەتان‬ ‫دروســـت بوو‪،‬لە ساڵی ‪" 1869‬جۆن ئەستوارت‬ ‫میل" فەیلەسوفی سیاســـی ناوداری بەریتانیایی‬ ‫كتێبێكـــی بـــە نـــاوی "بەندكردنـــی ئافرەتان "‬ ‫نوســـی‪ ،‬ئەوەش كاردانـــەوەی زۆری بـــە دوای‬ ‫خۆیـــدا هێنـــا هەر لـــەو ســـااڵنەدا ئەنجوومەنی‬ ‫سیاســـی ئافرەتان لـــە زۆربەی واڵتانـــی رۆژئاوا‬ ‫دروســـت بـــوو و لە ســـاڵی ‪ 1918‬تا ‪1928‬‬ ‫ئافرەتـــان لـــە زۆربـــەی واڵتانـــی ئەوروپا مافی‬ ‫دەنگدانیـــان وەدەســـت هێنا بۆ ئـــەوەی بتوانن‬ ‫وەكو هاواڵتییەك بەشـــداری كارایـــان لە بڕیارە‬ ‫چارەنوسســـازەكانی واڵتەكەیانـــدا هەبێـــت‪ ،‬بە‬ ‫پێچەوانـــەوە لـــە رۆژهەاڵتـــی ناوەڕاســـت ئـــەو‬ ‫مافـــە بـــۆ ئافرەتـــان جیـــاوازە لە بـــەر ئەوەی‬ ‫بۆچـــوون و تێروانینـــی تاكـــەكان بەرامبـــەر بە‬ ‫چەمكـــی ئافرەتبـــوون گۆرانـــگاری ئەوتۆی بە‬ ‫خۆیـــەوە نەبینیـــوە و ئافرەت لە ژێـــر تەوژمی‬ ‫نادادپـــەروەری كۆمەاڵیەتـــی رزگاری نەبـــووە‬ ‫بۆنموونـــە لـــە ســـعودیە مافـــی دەنگـــدان بۆ‬ ‫ئافرەت تاوەكو ئێســـتاش بە فەرمی نەناسراوە‪.‬‬ ‫ئەمـــڕۆ لـــە كوردســـتاندا بـــە شـــانازییەكی‬ ‫زۆرە بـــە بـــێ جیـــازازی نەتـــەوە و ئایین وبە‬ ‫بەشـــداری هەمـــوو پێكهاتەكان و بـــێ جیاوازی‬ ‫رەگەزی ممارەســـەی ئەو پرۆســـە دیموكراســـیە‬ ‫دەكرێـــت‪ ،‬هـــەر بۆیە ئافـــرەت لـــەو قۆناغەی‬ ‫ئێســـتادا وەكـــو چـــۆن رۆڵێكی گرنگـــی لە ناو‬ ‫خێـــزان و ژیانـــی كۆمەاڵیەتیدا هەیـــە‪ ،‬هەر بەم‬ ‫شـــێوەیەش دەتوانی رۆڵی كارای لە هەڵبژاردندا‬ ‫هەبێت و دەرفەتێكی باشـــە بۆ ئـــەوەی بتوانێت‬ ‫لـــەو رێگـــەوە ئامانـــج و داخوازییە یاســـایی و‬ ‫سیاســـیەكانی بەرجەســـتە بكات‪.‬و ممارســـەی‬ ‫مافـــی یاســـایی هاواڵتیبوونـــی خـــۆی بـــكات‪،‬‬ ‫هەروەهـــا گرنگی ئافرەت لـــە هەڵبژاردنەكان بە‬ ‫تایبەتی لە پرســـی ریفرانـــدۆم دەبێتە هۆكارێك‬ ‫بـــۆ بەهێزتر بوونی متمانـــە و بڕوا بەخۆبوون كە‬ ‫بـــە دەنگی خۆی رێزی لە مافـــی خۆی دەگرێت‪،‬‬ ‫ئـــەو مافـــەی كە چەندیـــن ســـاڵە وەك دایك و‬ ‫هاوســـەر و خوشـــك و پێشـــمەرگەیەك خەباتی‬ ‫بـــۆ دەكات‪،‬هەروەهـــا گەشـــەی كۆمەاڵیەتـــی‬ ‫ئافـــرەت زیـــاد دەكات و ئـــەوە دەردەخـــات كە‬ ‫كوردســـتان خاوەنی كۆمەڵگەیەكـــە كە ئافرەتان‬ ‫شـــان بە شـــانی پیاوان بەشـــداری لە گەشەی‬ ‫فكـــری و كۆمەاڵیەتیدا دەكەن‪ ،‬بۆیە پێویســـتە‬ ‫ئافرەتانـــی كوردســـتان ئـــەو هەلـــە بقۆزنەوە‬ ‫و لـــە ‪ 25‬ئەیلول بـــە بەشـــداری بەرفراوانیان‬ ‫لـــە ریفراندۆم و بـــە دەنگی"بەڵێ" هەســـت بەو‬ ‫بەرپرســـیاریەتییە مێژوویـــە بكـــەن و رێـــز لەو‬ ‫مافە یاســـایی وكۆمەاڵیەتی و سیاســـیەی خۆیان‬ ‫بگـــرن كە لـــە كوردســـتاندا بۆیان دەســـتەبەر‬ ‫كراوە‪.‬‬

‫نەسرین حەسەن‬


‫‪4‬‬

‫ژمارە (‪)2‬‬

‫چوارشەممە ‪2017/8/2‬‬

‫د‪ .‬ڤیان سلێمان‬

‫ڕیفراندۆم‪ ،‬فراوانتر‬ ‫لە پرۆسەیەکی سیاسی‬ ‫ئەنجامدانـــی ریفرانـــدۆم بـــۆ گەلـــی‬ ‫کوردســـتان و بزاڤـــە ڕزگاریخوازەکـــەی‬ ‫بەدیهێنانی ئامانجـــی بااڵی گەل و خاڵی‬ ‫وەرچەرخانـــی ســـتراتیژی بزاڤەکەیـــە‪،‬‬ ‫چونکـــە دوای مێژویەکـــی تراژیـــدی و‬ ‫پڕ هـــەوراز لـــە چوارچێـــوەی بزاڤێکی‬ ‫ئازادیخـــوازی جەمـــاوەری گشـــتگیردا‪،‬‬ ‫دواجـــار ئەم گەلە بە رێگای ئاشـــتیانەو‬ ‫دوور لـــە توندوتیـــژی لە پرۆســـەیەکی‬ ‫دیموکراســـی دا‪ ،‬بڕیـــار لە چارەنوســـی‬ ‫خـــۆی دەدات‪.‬‬ ‫ریفراندۆمی ســـەربەخۆیی کوردســـتان‪،‬‬ ‫پرۆســـەیەکە پەیوەنـــدی بە ســـەرجەم‬ ‫دانیشـــتوانی کوردســـتان هەیـــە بەبـــێ‬ ‫جیـــاوازی نەتەوەیـــی و ئاینـــی و‬ ‫بیـــرورای سیاســـی‪ ،‬چونکە ســـەرجەم‬ ‫دانیشـــتوانی کوردســـتان هاوبـــەش‬ ‫بـــوون لـــەو نەهامەتیانـــەی‪ ،‬کـــە لـــە‬ ‫سایەی ژێردەســـتەیی و سەربەخۆنەبون‬ ‫بەســـەریاندا هاتـــووە‪ ،‬هەربۆیە ویســـت‬ ‫و ئیرادەی هاوبەشـــی کوردســـتانیان و‬ ‫بەشـــداری ســـەرجەم چین و توێژەکان‬ ‫و دەنگـــدان بەڵـــێ بـــۆ ســـەربەخۆیی‪،‬‬ ‫گەرەنتـــی ســـەرکەوتنی پرۆســـەکەیە‪.‬‬ ‫لەالیەکـــی دیکـــەوە نابێـــت تەنهـــا لە‬ ‫گۆشـــەنیگای سیاســـیانەوە ســـەیری‬ ‫ریفراندۆمـــی ســـەربەخۆیی بکەیـــن‪،‬‬ ‫چونکـــە پرۆســـەی ریفرانـــدۆم بـــۆ‬ ‫وەرچەرخانـــە لە ســـەرجەم بـــوارەکان‬ ‫و‪ ،‬کـــۆی سیســـتەمەکانی کۆمەڵگـــەو‬ ‫پێکهێنەرەکانـــی لـــە فۆرمێکـــی نوێـــدا‬ ‫بونیاد دەنێتـــەوە‪ ،‬لـــەم چوارچێوەیەدا‬ ‫پێویســـتە هەمـــوو چیـــن و توێـــژەکان‬ ‫ســـەرەتا بـــۆ بەرژەوەنـــدی گشـــتی و‬ ‫دواتریـــش بـــە جیهانبینـــی و تێروانینی‬ ‫خۆیانـــەوە کاریگـــەری بخەنەســـەر‬ ‫بەرەوپێشـــبردن و ئاراســـتەکردنی‬ ‫پرۆســـەکە‪.‬‬ ‫ئەمـــەش لەبەرئـــەوەی مەبەســـت لـــە‬ ‫ریفرانـــدۆم دامەزراندنـــی قەوارەیەکـــی‬ ‫نوێیـــە‪ ،‬جـــا بـــۆ ئـــەوەی ئـــەو‬ ‫قەوارەیـــە بـــە بناغەیەکـــی مەدەنیانەو‬ ‫پێشـــکەوتوخوازانە بێتە بون‪ ،‬پێویستە‬ ‫هاوتەریـــب لەگـــەڵ ڕەوتـــی کۆمەڵگەی‬ ‫مەدەنـــی جیهانی و خەباتـــی جێندەری‬ ‫بێـــت و‪ ،‬هیچ لێکچونێکـــی نەبێت لەگەڵ‬ ‫ئەو سیســـتەمانەی‪ ،‬کە تژیـــن لە هزری‬ ‫ڕەگەز پەرســـتی و بااڵدەســـتی کلتوری‬ ‫پیاوســـاالری‪.‬‬ ‫لەم نێوەنـــدەدا ئافرەت وەک رەگەزێکی‬ ‫ســـەرەکی پێکهێنـــەری کۆمەڵگـــەی‬

‫کوردســـتانی و‪ ،‬وەک توێژێکـــی قوربانی‬ ‫دەســـتی داگیرکـــەرو کلتورەکـــەی‪،‬‬ ‫پێویســـتە بەشـــداریەکی کارای لـــەم‬ ‫پرۆســـەیەدا هەبێـــت بە هێنـــدەی ئەو‬ ‫زوڵم و ســـتەمەی‪ ،‬کـــە دەرهەقی کراوە‪،‬‬ ‫چونکـــە ئەگـــەر جیابونەوە لـــە عێراقی‬ ‫عەرەبـــی پێویســـتی تـــاک بـــە تاکـــی‬ ‫کوردســـتانیان بێـــت‪ ،‬ئەوە بـــۆ ئافرەت‬ ‫زیاتـــر پێویســـت و گرنگـــە‪ ،‬چونکـــە‬ ‫ئافـــرەت نـــەوەک هـــەر خـــۆی قوربانی‬ ‫داوە‪ ،‬بەڵکـــو قوربانیدانـــی پیاویش هەر‬ ‫بەرۆکـــی ئافرەتـــی گرتـــوەو تەنانـــەت‬ ‫کلتـــوری داگیرکەریش لـــە خزمەت زیاتر‬ ‫چەوســـانەوەی ئافـــرەت بووە‪.‬‬ ‫وێـــڕای پاڵنـــەری قوربانیـــدان‪ ،‬کەوا لە‬ ‫ئافرەت دەکات زیاتر پەرۆشـــی بەشداری‬ ‫بێت لـــە پرۆســـەی ریفرانـــدۆم‪ ،‬دەبێت‬ ‫ئەوەشـــمان لە بیـــر بێت‪ ،‬کـــە ئافرەت‬ ‫بـــه‌رده‌وام الیه‌نێكی گرنگـــی پێكهاته‌ی‬ ‫شـــۆڕش و راپه‌رینه‌كانـــی کوردســـتان‬ ‫بـــوە‪ ،‬کـــە ئامانـــج لـــە ســـەرجەم ئەو‬ ‫شـــۆرش و راپەرینانـــە ســـەربەخۆیی و‬ ‫دامەزراندنی دەوڵەتی ســـەربەخۆ بووە‪،‬‬ ‫ئێســـتاش کە ئەم دەرفەتە هاتۆتە پێش‬ ‫تـــا لە ڕێگـــەی ریفراندۆمـــەوە دەنگ بۆ‬ ‫ســـەربەخۆیی بدەین بێگومـــان ئافرەت‪،‬‬ ‫نەک هـــەر دەنگی خۆی بـــە فێرۆ نادات‬ ‫بەڵکـــو‪ ،‬کاریگـــەری لەســـەر پیاویـــش‬ ‫دروســـت دەکات‪ ،‬بـــۆ ئـــەوەی هەردوو‬ ‫رەگـــەز پێکەوە هاوئاهەنگ لـــە رەنگرێژ‬ ‫کردنـــی بونیادی نیشـــتیمانەکەیان‪.‬‬ ‫هـــەر بۆیـــە ریفراندۆم بۆ ســـەربەخۆیی‬ ‫پیویســـتە زیاتـــر لـــە هەمـــوان لـــە‬ ‫خزمەتـــی ئافرەتـــدا بـــێ و داهاتـــوی‬ ‫ئافـــرەت پارێـــزراو بـــکات‪ ،‬هەروەکچۆن‬ ‫پێویســـتە ئافرەتیـــش بـــە گوڕوتینەوە‬ ‫بەرەو پرۆســـەکە بـــروات و لـــە هەموو‬ ‫ئاســـتە جیاوازەکاندا بەشـــداری هەبێت‪،‬‬ ‫بـــۆ ئـــەوەی پرۆســـەکە ســـیمایەکی‬ ‫ئافرەتانـــەی پێوە دیـــار بێت و پەیامێک‬ ‫بێت بـــۆ کۆمەڵگەی مەدەنـــی جیهانی‪،‬‬ ‫کـــە دەوڵەتـــی کوردســـتان دەوڵەتێکە‬ ‫بـــۆ کۆمەڵگەیەکی مەدەنـــی و‪ ،‬ئافرەت‬ ‫هاوبەشـــە لە بونیادنانـــی‪ ،‬ئافرەتیش لە‬ ‫چوارچێوەی ئەو قەوارەیـــەدا درێژە بەو‬ ‫خەباتـــە جێندەریە بدات‪ ،‬کە ســـااڵنێکە‬ ‫دەســـتی پێکـــردووە‪ ،‬لە پێنـــاو بونیاد‬ ‫نانـــی قەوارەیەکـــی مەدەنی یەکســـان‬ ‫لە ئـــەرک و مـــاف بۆ هەمـــوو تاکەکان‬ ‫بە بـــێ جیاوزای لە ســـەر هیـــچ جۆرە‬ ‫بنە ما یە ک ‪.‬‬

‫بۆ پەيوەندى كردن‪sarwenmohamad4@gmail.com :‬‬

‫‪07504604250‬‬

‫بیروبۆچوونی چەند‬ ‫ئافرەتێكی شاری سلێمانی‬ ‫لەسەر پرۆسەی ڕیفراندۆم‬ ‫سێوە سەركەوت له‌و باره‌یه‌وه‌ ده‌ڵێت‪:‬‬ ‫الپەڕەكانی مێژووی كوردســـتان هەرگیز‬ ‫لـــۆزان وســـایکس‪ -‬پیکۆ لـــە هزروبیردا‬ ‫ناســـڕێتەوە‪ ،‬جـــێ بـــه‌ جـــێ نه‌كردنی‬ ‫رێكه‌وتنامـــه‌ی ســـیڤەر کـــە هۆكاره‌كه‌ی‬ ‫کەمتەرخەمـــی کوردوخیانـــەت لێكردنی‬ ‫وپاشـــگەزبوونەوەی زلهێزەکان بوو كورد‬ ‫زیانێكـــی گـــه‌روه‌ی به‌ركه‌وتلـــە دوای‬ ‫کۆتاییهاتنـــی جەنگی یه‌كه‌مـــی جیهانی‬ ‫ودابەشـــکردنی میراتـــی عوســـمانیەکان‪،‬‬ ‫ده‌وله‌تـــه‌ زلهیزه‌كانـــی ئـــه‌وكات خاكیان‬ ‫لـــه‌ به‌رژه‌وه‌نـــدی خۆیـــان دابه‌شـــكردو‬ ‫کـــورد فەرامۆشـــکرا و زۆرتریـــن زیانـــی‬ ‫به‌ركـــه‌وت و له‌وكاتـــه‌وه‌ دوژمنانـــی‬ ‫كـــورد كه‌وتنه‌هەوڵـــی ســـڕینەوەی‬ ‫یەکجارەکیمـــان هـــەر لـــە کیمیابـــاران‬ ‫وڕاگوێـــزان وخاپوورکردنـــی گونـــده‌كان‬ ‫وکوشـــتن وبڕینـــی ناوزیندانـــەکان و‬ ‫هه‌زاره‌هـــا مه‌ینه‌تیمـــان چیشـــت‬ ‫له‌بـــه‌ر نه‌وبوونـــی ده‌وڵـــه‌ت‪ ،‬بۆیـــه‌‬ ‫هەمیشـــە دەســـت بەدوعاونزابوویـــن‬ ‫بـــۆ ئـــه‌وه‌ی ئـــه‌و ئەزموونەی ئیســـتای‬ ‫هەرێمـــی کوردســـتان له‌بـــه‌ر نه‌چێت و‬ ‫ونەگەڕانەوەی بۆ ژێردەســـتی‪ ،‬ئێســـتاش‬ ‫كـــه‌ هه‌لێكـــی زێریـــن ولەبـــار گونجـــاو‬ ‫هاتۆتـــه‌ به‌رده‌ممـــان تـــا داهاتوومـــان‬ ‫لـــه‌ ئێســـتا پرشـــنگدارتر بكه‌یـــن‪ ،‬بـــۆ‬ ‫ئـــەوەی نەوەکانی داهاتوومـــان گلەیمان‬ ‫لێنەکـــەن وبندەســـتی داگیـــرکاران نه‌بن‬ ‫ده‌نـــگ به‌ به‌ڵێ ده‌ده‌م و كوردســـتانێكی‬ ‫ســـه‌ربه‌خۆم ده‌ویچـــت‪.‬‬ ‫ژیـــان جـــه‌الل پێـــی وایه‌ له‌ ئیســـتادا‬ ‫رۆشـــنبیران ئه‌ركێكـــی گه‌وره‌یـــان‬ ‫له‌ســـه‌ر شـــانه‌و وەک ســـەرقافڵەی‬ ‫گـــەل لەهەمـــوو پرســـەکانی کۆمەڵگەدا‬ ‫هیوایـــان لەســـەر هەڵده‌چنرێـــت بـــۆ‬ ‫ســـه‌ركه‌وتنی ریفرانـــدۆم و دەتوانن بەو‬ ‫خەســـڵەتانەی هەیانـــە کاریگەری خۆیان‬ ‫هەبێـــت‪ ،‬به‌و پێێیه‌ی كه‌ســـی رۆشـــنبیر‬ ‫دەبێـــت بوێـــر و بـــه‌ هەڵوێســـت بێت و‬ ‫هەســـت بە بەرپرســـیارێتی بكات لەمەڕ‬ ‫پرســـە نیشـــتیمانیه‌كان وەتێکۆشـــان‬ ‫بـــۆ چەســـپاندنی پرنســـیپەکانی‬ ‫(دیموکراســـی‪،‬ئازادی‪ ،‬دادپەروەری‪،‬مافی‬ ‫مرۆڤ) بـــكات‪.‬‬ ‫ئامـــاژه‌ بـــه‌وه‌ش ده‌كات كـــه‌ لـــه‌‬ ‫ئیستادا‪،‬ڕۆشـــنبیری ڕاســـتەقینە دەبێت‬ ‫بوێربێـــت بتوانێـــت بـــێ سانســـۆر بێ‬ ‫کـــۆت وبەنـــد بەشـــێوەیەکی مەنتیقیانە‬ ‫دوور لە هه‌ســـت و ســـۆزو لـــە هاندان و‬ ‫پاشـــکۆیەتی بـــۆ هیچ کـــەس و الیەنێک‬ ‫ئەرکـــی ئەخالقـــی خـــۆی بەجێبهێنێت‬ ‫بەشـــێوەیەکی واقعبینانـــە و زانســـتیانه‌‬ ‫خوێندنـــەوە بـــۆ بابـــەت و پرســـە‬

‫ئافره‌تانی ســـنوری پارێزگای ســـلیمانی پێیان وایه‌ ئێســـتا كانی كێشـــه‌ی ناوخـــۆی نییه‌و كورد ده‌بێت یـــه‌ك ریزبێت له‌ پێناو‬ ‫ســـه‌ركه‌وتنی ریفرانـــدۆم بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و چانســـه‌ی ئێســـتا هاتۆته‌ بـــه‌رده‌م كورد له‌ده‌ســـت نه‌چێت و كات نه‌دریـــت به‌ واڵتانی‬ ‫ده‌ره‌كی پیالنێكی هاوشـــیوه‌ی لۆزان و ســـایكس پیكۆ لـــه‌ دژی كورد بكه‌ن‪.‬‬ ‫ئا‪ :‬ئه‌نجومه‌نی پارێزگای سلێمانی (ی‪.‬ئا‪.‬ك)‬

‫سێوە سەركەوت‬

‫ژیان جه‌الل‬

‫رۆشنا ره‌مه‌زان‬

‫جۆراوجۆرەکانـــی کۆمەڵگـــە په‌یوه‌ســـت‬ ‫بـــه‌ ریفراندۆمـــه‌وه‌ بـــكات و ڕاوبۆچوونی‬ ‫خـــۆی بەیان بکات لەپێنـــاو بەرژەوەندی‬ ‫گشتی ‪.‬‬ ‫پارێزه‌ر هێشـــوو هۆشـــیار پیـــی وایه‌‬ ‫ریفرانـــدۆم ئه‌رکێکـــی ویژدانـــی ده‌‌خاته‌‬ ‫سه‌ر شـــانی تاکه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ و ئاماژه‌‬ ‫به‌وه‌ده‌كات كه‌ پێویســـته‌ كوردســـتانیان‬ ‫بوونـــی ده‌وڵـــه‌ت په‌یوه‌ســـت نه‌كه‌ن به‌‬ ‫دابینکردنـــی بژێـــوی و خزمه‌تگوزاری و‬ ‫تێکه‌ڵکردنـــی ده‌ســـته‌واژه‌ی (ده‌وڵه‌ت)‬ ‫و (سیســـته‌می حوکمڕانـــی) بـــه‌‬ ‫هه‌ڵه‌یه‌کـــی بـــاوه ده‌زانیـــت و ده‌ڵێـــت‪:‬‬ ‫ئـــه‌و دوو چه‌مکه‌ تـــه‌واو لێـــک جیاوازن‬ ‫چونکـــه‌ بـــاری ناهه‌مـــوارو قه‌یـــران‬ ‫سیاســـه‌ت ئه‌یخوڵقێنـــێ بـــه‌اڵم چه‌مکی‬ ‫(ده‌وڵه‌ت) و بوونی‪ ،‬ســـیاده‌و که‌رامه‌تی‬ ‫مرۆڤ بـــوون و شوناســـی نه‌ته‌وه‌که‌مان‬ ‫بـــۆ هه‌مـــوو جیهـــان ئه‌ســـه‌لمێنێ‪،‬‬ ‫به‌پێچه‌وانـــه‌وه‌ ئه‌وانـــه‌ی هـــه‌وڵ بـــۆ‬ ‫له‌باربردنـــی ئه‌م پرســـه‌ ده‌ده‌ن ده‌كه‌ونه‌‬

‫ژێر پرســـیاری مێـــژووه‌وه‌ که‌ ئـــه‌و ماف ‌ه‬ ‫بـــه‌ خۆیـــان و گه‌له‌که‌یـــان ڕه‌وانابینـــن‬ ‫و لـــه‌ پێنـــاو به‌رژه‌وه‌نـــدی و ڕوئیایه‌کی‬ ‫ته‌ســـکبینی هوتافـــی نابه‌رپرســـیارانه‌‬ ‫دژی ســـه‌ربه‌خۆی كوردســـتان بڵێنه‌وه‌و‬ ‫پشـــێوی و دوودڵی له‌الی هاونیشتیمانیان‬ ‫دروســـت بکات‪.‬‬ ‫هێشـــوو ئه‌حمه‌د باس لـــه‌وه‌ش ده‌كات‬ ‫كـــه‌ كـــورد هیـــچ ئه‌زمونێكـــی ئـــارام و‬ ‫خۆشـــی لـــه‌ عیراقـــدا نه‌بـــووه‌و هـــه‌ر‬ ‫حكومه‌تـــه‌ و به‌جۆرێـــك و به‌پێـــی‬ ‫ســـه‌رده‌مه‌كه‌ كـــوردی چه‌وســـاندۆته‌وه‌‬ ‫و ده‌ڵیـــت‪ :‬دیـــاره‌ هه‌رێمی کوردســـتان‬ ‫له‌هه‌مـــوو قۆناغـــه‌ مێژوویه‌کانیـــدا‬ ‫حوکـــم و ســـته‌می حوکمه‌تـــی عێراق و‬ ‫عێراقچیه‌کانـــی به‌دیکـــردووه‌ جگه‌ له‌زوڵم‬ ‫و ســـته‌م و پشتگوێخســـتنی خواســـت و‬ ‫داخوازیـــه‌ ڕه‌واکانـــی نه‌ته‌وه‌که‌مـــان چی‬ ‫دیکه‌یـــان پێنه‌دایـــن‪ ،‬وه‌ک لـــه‌ حوکمی‬ ‫ڕژێمـــی به‌عس و دیکتاتۆره‌کانی پێشـــودا‬ ‫به‌دیکرا سیاســـه‌ت و ئاراســـته‌یان له‌گه‌ڵ‬ ‫نه‌ته‌وه‌که‌مـــان بریتـــی بـــوو لـــه‌ بکوژی‬ ‫و ئـــاواره‌و ئه‌نفـــال و ته‌عریبکردنـــی‬ ‫ڕۆڵه‌کانمـــان‪ .‬دوای له‌ناوچوونـــی ڕژێـــم‬ ‫ئومێدی کـــورد بـــه‌ برایه‌تـــی و پێکه‌وه‌‬ ‫ژیـــان له‌گـــه‌ڵ حوکمه‌تـــی ناوه‌نـــد‬ ‫ســـه‌ریهه‌ڵدایه‌وه‌ به‌ ئومێـــدی گێڕانه‌وه‌ی‬ ‫مافـــه‌ زه‌وتکراوه‌کان که‌ لـــه‌ چوارچێوه‌ی‬ ‫ده‌ســـتوری هه‌میشـــه‌یی عێراقـــدا ئـــه‌و‬ ‫مافانه‌ لـــه‌ چه‌نـــد ده‌قێکی ده‌ســـتوریدا‬ ‫ئامـــاژه‌ی پێـــدراوه‌ کـــه‌ خه‌ونـــی هه‌موو‬ ‫کوردپه‌روه‌رێـــک بـــوون لـــه‌ گێڕانـــه‌وه‌ی‬ ‫ناوچـــه‌ کوردیـــه‌کان بـــۆ ســـه‌ر هه‌رێم و‬ ‫چه‌نـــد مافێکـــی یاســـایی دیکـــه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئـــه‌و مافانه‌یـــان پـــێ ڕه‌وا نه‌بینیـــن و‬

‫هیـــچ هه‌وڵێکـــی جـــددی به‌دینه‌کـــرا بۆ‬ ‫جێبه‌جێکردنـــی خـــودی ده‌ســـتوره‌که‌و‬ ‫ده‌ســـتیان کرد بـــه‌ بڕینی قوتـــی ژیانی‬ ‫خه‌ڵکـــی و دووبـــاره‌ كوردســـتانیان‬ ‫بـــه‌ره‌و ئاقـــاری قه‌یـــران بـــرده‌وه‌‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫پێویســـته‌ له‌ســـه‌ر ڕێکخـــراوه‌کان و‬ ‫یاســـاناس و هاونیشـــتیمانی و ته‌واویچین‬ ‫و پێكهاته‌کانـــی کۆمه‌ڵگـــه‌ ‌هۆشـــیاربن‬ ‫به‌رامبـــه‌ر به‌م پرســـه‌و ویژدانیـــان بکه‌نه‌‬ ‫ســـه‌نگی مه‌حـــه‌ک لـــه‌ ڕۆژی ‪25‬ی‬ ‫ئه‌یلـــول ده‌نگیـــان (به‌ڵـــێ) بێـــت‪.‬‬ ‫رۆشـــنا ره‌مه‌زان لـــە قه‌زای شـــاره‌زوور‬ ‫پێـــی وایـــه‌ ســـه‌ربه‌خۆی كوردســـتان‬ ‫تاكـــه‌ ده‌رچه‌یـــه‌ لـــه‌ ژێـــر ده‌ســـتی و‬ ‫مســـۆگه‌ركردنی داهـــا توویه‌كـــی گه‌ش و‬ ‫د ه‌ڵێت ‪:‬‬ ‫ســـه‌ربه‌خۆی مافـــی هەمـــوو تاکێکـــی‬ ‫كوردســـتانه‌ و بـــا ‪ 9.25‬بکەینە ڕۆژی‬ ‫ئـــازادی و ســـەربەخۆی کوردســـتان‬ ‫ڕزگاربـــوون لـــە ژیر دەســـتی تـــورک و‬ ‫عەرەب و خۆفرۆش و ناحەزان و ئاماژه‌ش‬ ‫به‌ خه‌باتی چه‌ن ســـاڵه‌ی كـــورد ده‌كات‬ ‫و ده‌ڵیـــت‪( :‬تاکەی میللەتـــی ئیمە زوڵم‬ ‫و ســـتەم و زۆرداری به‌رامبـــه‌ر بكرێـــت‬ ‫ئیســـتاکاتی ئـــەوە هاتـــوە بە ئیـــرادەو‬ ‫بەهیـــزی خۆمان پالپشـــتی ئه‌و پرۆســـه‌‬ ‫پیـــرۆزه‌ بكه‌ین و داهاتـــوو بۆ ڕۆڵەکانمان‬ ‫مســـۆگه‌ر بكه‌ین به‌ دەنگدانمـــان بەبەڵێ‬ ‫بـــا لـــە ‪ 9.25‬خوینی شـــەهیدانمان ل ‌ه‬ ‫بیر بێـــت و خەباتیـــان بەفیـــڕۆ نەڕوات‬ ‫جونکە ئـــەوان لەپێناو ئەم کوردســـتانە‬ ‫و ڕزگار بونـــی ئـــه‌م خاكـــ ‌ه لەدەســـتی‬ ‫داگیـــر کـــەران گیانی خۆیـــان فیداكرد"‬ ‫بـــا هه‌موومـــان بە بەڵـــێ کوردســـتان‬ ‫بگه‌ینینـــ ‌ه كه‌نارێكـــی ئارام‪.‬‬

‫هێشوو هۆشیار‬

Bale 2  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you