Issuu on Google+


bw.ijssellinie.indd 2

04-12-13 10:05


Koude Oorlog aan de IJssel roman in brieven

A.L. Snijders Erik Harteveld

AFdH Uitgevers

bw.ijssellinie.indd 3

04-12-13 10:05


Š 2013 A.L. Snijders, Erik Harteveld en afdh Uitgevers isbn 978 90 72603 34 0

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de rechthebbenden.

bw.ijssellinie.indd 4

04-12-13 10:05


1951-1953

bw.ijssellinie.indd 5

04-12-13 10:05


Erik harteveld

bw.ijssellinie.indd 6

04-12-13 10:05


Dossier IJssellinie Niderlandy 9867HX

dossier gru

7

bw.ijssellinie.indd 7

04-12-13 10:05


8

bw.ijssellinie.indd 8

04-12-13 10:05


Dossier Dossier IJssellinie IJssellinie Niderlandy Niderlandy 9867HX 9867HX

Leningrad, 3 december, 1951 Aan de heer P. Kottier Thorbeckegracht 22 Zwolle, Nederlanden

Geachte heer Kottier, Met de benodigde schroom en bescheidenheid zend ik U deze brief. Door een gelukkig toeval heb ik ontdekt dat ik ondanks de omstandigheid dat ik een vrouw van Russische geboorte ben, een voorouder heb die oorspronkelijk uit Nederlanden afkomstig is. Het gaat om iemand die eveneens de familienaam Kottier draagt, net als U, en wel Pieter Kottier die in het begin der negentiende eeuw uit Nederlanden naar Rusland is vertrokken. Op mijn zoektocht naar mijn afstamming vond ik in Leningrad iemand die de Nederlandense taal machtig is en die mij geholpen heeft deze brief in het Nederlandens over te zetten. Ik koester een grote interesse in mijn afkomst. Naar ik vernomen heb is betreffende voorouder Pieter Kottier afkomstig uit het Oostelijk deel van Nederlanden. Graag zou ik van U horen of het ook een voorouder van U betreft, met andere woorden of wij wellicht langs naspeurbare wegen tot dezelfde familie behoren. Voornoemde Pieter Kottier trouwde in 1833 met Olga Baranova. Uit hun huwelijk werd geboren Klaas Kottierov, naar wiens voornaam ik waarschijnlijk vernoemd ben, daar mijn voornaam luidt: Klazina. Mocht u door deze feiten ge誰nteresseerd zijn door middel van een briefwisseling gegevens omtrent onze mogelijke gezamenlijke familie uit te wisselen, wens ik mij toe dat ik van uw een antwoord ontvang. Mijn naam is Klazina Makarova, mijn adres is Naberezjnaja Reki Mojki, Dom 12, Kvartira 36, Leningrad, CCCP. Als U mij terug wilt schrijven komt een grote wens in vervulling. Hoogachtend, Klazina Borisovna Makarova

9

bw.ijssellinie.indd 9

04-12-13 10:05


10

bw.ijssellinie.indd 10

04-12-13 10:05


Dossier IJssellinie Niderlandy 9868HX Главное Разведывательное Управление Leningrad, 30 XI 1951, 11:45 uur Hoofdkwartier GRU, Oelitsa N.

Gesprek tussen Kolonel V. L. Chomenko en Majoor A. S. Parchomov

Chomenko Een van onze bronnen heeft bericht dat in Nederland

een verdedigingslinie wordt voorbereid waarvan de aard noch de omvang bekend is. Betrokken bij de uitvoering hiervan is een ingenieur met de naam Pieter Klaas Kottier. De naam Kottier is in het vroegere Sint-Petersburg niet geheel onbekend. Mijn dienst heeft een ver familielid van hem gevonden in Leningrad, geboren Russische, voorouder afkomstig uit de Nederlanden, 29 jaar, partijlid, echtgenoot gevallen in de Grote Vaderlandse Oorlog, met de naam Klazina Makarova. Hier is haar dossier. Parchomov Is het een standaardinfiltratie, Kameraad Kolonel? Chomenko Niks is standaard in het leven. Zet een correspondentie op. Parchomov Met haar medeweten, Kameraad Kolonel? Chomenko Ja. Een ontmoeting is niet uitgesloten. Heb je een vertaler in je afdeling? Parchomov De beste, Nederlands en Vlaams, ik zal zelf de brieven schrijven met uw welnemen en ze laten vertalen, Kameraad Vasilij Leonidovitsj. Chomenko Kan die vertaler foutloos vertalen? Parchomov Met uw welnemen, Kameraad Kolonel, een enkele fout vergroot veelal de geloofwaardigheid. Chomenko Opzettelijke fouten zijn geen fouten, maar behoren tot het domein der strategie. Houd me nauwgezet op de hoogte.

11

bw.ijssellinie.indd 11

04-12-13 10:05


Kolonel V. L. Chomenko

Majoor A. S. Parchomov

12

bw.ijssellinie.indd 12

04-12-13 10:05


Dossier IJssellinie Niderlandy 9869HX

Zwolle, 7 december 1951 Aan: Mevrouw K. Makarova Naberezjnaja Reki Mojki, Dom 12, Kvartira 36 Leningrad, CCCP Geachte Mevrouw Klazina Makarova, Met grote belangstelling las ik uw brief. Ik vond het aanvankelijk merkwaardig een Nederlandse brief te ontvangen van een mogelijk familielid in het verre Rusland, maar naarmate ik er langer over nadacht kwam het mij ook weer niet zo opmerkelijk voor, daar ik mij herinner dat er binnen onze familie wel eens is gesproken over familiebanden in Rusland. Mijn familie is zoals u schrijft inderdaad afkomstig uit het Oostelijk deel van Nederland en wel uit de provincie Overijssel. Bijzonderheden over mijn eventuele Russische familie zijn mij evenwel niet bekend. Ik zou daarvoor mijn grootmoeder moeten raadplegen, die bij ons in de familie schertsenderwijze ‘de encyclopedie’ wordt genoemd, wegens haar feilloze geheugen. Volgende week zal ik mijn familie bezoeken en er zeker naar informeren. Zodra ik u iets meer kan vertellen zal ik u dadelijk schrijven, daar de questie mij zeer zeker interesseert. Hoogachtend, Pieter Kottier

13

bw.ijssellinie.indd 13

04-12-13 10:05


14

bw.ijssellinie.indd 14

04-12-13 10:05


2013

bw.ijssellinie.indd 145

04-12-13 10:07


A.L. Snijders

bw.ijssellinie.indd 146

04-12-13 10:07


Van: A.L. Snijders Onderwerp: Stormvloed Datum: 31 maart 2013 Aan: Erik Harteveld

De jongensachtige, oude man stond dagelijks aan de IJssel, hij leek gelukkig. Hij stond altijd op dezelfde plek. Zijn zeven zonen woonden in de zeeprovincies, hij bezocht ze vaak, hij hield van de zee. Na de vliegtuigen in de torens van New York hoorde hij voor het eerst van de Taliban en begonnen zijn nachtmerries. De rivier die zich altijd onttrokken had aan het vernuft van de mens, die onaanraakbaar was geweest voor de ijle bruggen, die de uiterwaarden zonder ophef bezette en teruggaf, de rivier die zonder opschepperij ontembaar was, verscheen gewond in zijn dromen. De bruggen lagen geknakt in het water, opgeblazen door idealistische, gemaskerde mannen. Zijn zonen kalmeerden hem, en inderdaad, hij kon zien dat het alleen ’s nachts gebeurde in zijn eenzame slaapkamer. Overdag reden fietsen en auto’s en treinen van de ene oever naar de andere – de oorlog zat in zijn hoofd. Maar hij kwam er niet uit, hij verkocht zijn huis in de Achterhoek en ging achter de duinen wonen, iedere dag stond hij aan het strand en ’s nachts droomde hij soms van een stormvloed.    

147

bw.ijssellinie.indd 147

04-12-13 10:07


Van: A.L. Snijders Onderwerp: Kazemat Datum: 8 juli 2013 Aan: Erik Harteveld

Als ik in de jaren vijftig dienstplichtig soldaat was geweest, had ik misschien moeten slapen in een kazemat bij Olst. Een kazemat is een onderaards bomvrij gewelf in permanente verdedigingswerken, tot bewaarplaats van munitie en levensmiddelen, of voor het veilig opstellen van soldaten en geschut bestemd. Ik ben vorige week in zo’n kazemat geweest – onder het ijzeren luik ging een ijzeren ladder de diepte in. Er brandde een zwakke lamp op een accu, maar ik zag niets, ik kwam uit de felle zon die mijn hoofd niet verliet. Ik deed mijn ogen open en dicht, open en dicht, het duurde lang voor de zon zich terugtrok. Ik zag een vage tafel en vier of zes smalle bedden, ik huiverde bij het idee dat ik hier als dienstplichtig soldaat had moeten wonen. Het was er kil en bedompt, het rook er naar pis en paddenstoelen, naar bevelen die niet geweigerd konden worden. Toen ik weer boven in de zon stond, dankte ik god voor mijn lot en ik dankte hem ook voor de dienstplichtige soldaten die in mijn plaats het land hadden willen verdedigen tegen de Russen. Ik stond op het dak van de kazemat, de plaats van het kanon. Het was een Bofors, een Zweeds kanon van hoogwaardig staal, dat een Russisch vliegtuig op een hoogte van vier kilometer uit de lucht kon schieten. Het kanon moest op zijn beurt weer verdedigd worden door een Sherman-tank die naast de kazemat was ingegraven. En ten slotte, verderop stond een vierlopige mitrailleur die de hele zaak in de gaten hield.  Die hele zaak was onderdeel van de IJssellinie, een gebied dat zorgvuldig onder water gezet zou worden als de Russische divisies naar de Noordzee zouden komen. Het water moest zorgvuldig gedoseerd worden. Niet te veel, want dan zouden ze kunnen varen, niet te weinig, want dan zouden ze komen lopen.  Ik stond daar in de zon in dat prachtige rivierlandschap, ik dacht aan de oorlog die niet was doorgegaan. Ik realiseerde me dat ik een voorstander ben van oorlogen die niet doorgaan. 

148

bw.ijssellinie.indd 148

04-12-13 10:07


bw.ijssellinie.indd 149

04-12-13 10:07


‘Liefste Pieter, Ik moest zo lachen toen je schreef dat je op je werk liep te fluiten op de gang! We hebben in Rusland de gewoonte om binnenshuis niet te fluiten. Het brengt ongeluk. Wie binnenshuis fluit, verliest wat hij bezit. Je fluit omdat je gelukkig bent en dat brengt juist ongeluk, mijn God, wat heeft het lot nog meer voor ons in petto?’ Dit is het begin van een brief van Klazina Borisovna Makarova aan Pieter Kottier. Opgetekend door Erik Harteveld in zijn roman over de bouw van de IJssellinie. Het is een verhaal over oorlogsangst en liefde die ontstaat in de schaduw van intriges en spionage. Harteveld kan heel goed roeren in dit potje. Bovendien komt de lezer interessante dingen te weten over het Rusland van de jaren vijftig. Niet alleen dat een Rus niet fluit binnenshuis, maar ook dat in de trolleybus de passagier die het dichtst bij het kaartjesscheurapparaat staat, het geld in ontvangst neemt en de kaartjes uitdeelt. A.L. Snijders A.L. Snijders beschrijft in dit boek zijn angst voor het onzegbare dat ons onverhoeds kan overvallen. Zomaar. Bij stil weer. Wij kunnen zonder voorbericht ten prooi vallen. Het kan elk moment te laat zijn. Angst als levenshouding. Strijdgas met de geur van nieuw linnen, plotselinge overstroming, verdwaalde kogels. Wordt deze angst beloond? Ja, met opluchting. Elke keer weer. Steeds opnieuw angst, steeds opnieuw opluchting in een macabere dans op aanzwellende muziek. Snijders is een kind van de Koude Oorlog. Een angstig kind. Wie kan hem helpen als de tijd het niet doet? Ik niet, ik zit barstensvol branie en bravoure. Ik tart alles wat mij bedreigt. Dat maakt ook mij een kind van de Koude Oorlog. Een argwanend kind. Jammer. Erik Harteveld

Koude Oorlog aan de IJssel A.L. Snijders & Erik Harteveld

Erik Harteveld en A.L. Snijders schreven samen Koude Oorlog aan de IJssel. Hartevelds bijdrage omvat de correspondentie tussen een Zwolse ingenieur en een Russische havenarbeidster uit de periode 1951-1953. Zestig jaar later schrijft Snijders brieven aan Harteveld over de IJssellinie, het geheime verdedigingswerk dat ons tegen de Russen moest beschermen in de beginjaren van de Koude Oorlog.

AFdH

roman in brieven

Koude Oorlog aan de IJssel A.L. Snijders Erik Harteveld

AFdH

L_band_ijssellinie.indd 1

15-01-14 09:38


Koude Oorlog aan de IJssel