Page 1

bw.bordeauxmetijs6:Opmaak 1

10-11-2008

Bordeaux met ijs

14:47

Pagina 1


bw.bordeauxmetijs6:Opmaak 1

10-11-2008

14:47

Pagina 2


bw.bordeauxmetijs6:Opmaak 1

10-11-2008

14:47

Pagina 3

a.l. snijders

Bordeaux met ijs 200 zkv’s

afdh


bw.bordeauxmetijs6

07-11-2008

13:06

Pagina 4

Eerste druk

isbn 978 90 72603 04 3 Š 2008 A.L. Snijders, M. Mßller en AFdH Uitgevers te Enschede/Doetinchem

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.


bw.bordeauxmetijs6:Opmaak 1

10-11-2008

inhoud

2005 7 2006 181 index 401 colofon 407

14:47

Pagina 5


bw.bordeauxmetijs6:Opmaak 1

10-11-2008

14:48

Pagina 6


bw.bordeauxmetijs6:Opmaak 1

10-11-2008

14:48

Pagina 7

2005


bw.bordeauxmetijs6:Opmaak 1

10-11-2008

14:48

Pagina 8


bw.bordeauxmetijs6:Opmaak 1

02.01

10-11-2008

14:48

Pagina 9

messalina Begin jaren 60 werkte ik na mijn kandidaatsexamen in de bibliotheek van Haarlem.Wartena, die daar ook kandidaat-assistent was, reed vaak met me mee, we woonden beiden in Amsterdam en ik had een auto. Soms nam ik een mand jonge duiven mee, die ik dan bij Halfweg losliet. Ik heb altijd een hekel aan werken gehad, en als ik het koppel duiven over de weiden terug zag vliegen naar mijn huis aan de Oudezijds Achterburgwal, was ik chagrijnig omdat ik verder moest, naar die rotbibliotheek. Wartena was ook chagrijnig, maar om een andere reden, de duiven. Hij had de pest aan ze, hij noemde ze vliegende ratten, en wilde niet uit de auto komen om ze na te kijken. Terwijl ik, vlak voor mijn chagrijn zich aankondigde, optimistisch en vrolijk naar de bevrijde vogels keek, zat hij met een ongeduldig en somber gezicht een andere kant uit te kijken. Hij was een goede vriend. Soms was de auto stuk en dan ging ik met de trein. Ik praatte dan wel eens met een prachtige vrouw die tegen de dertig was en ook in Haarlem werkte. Zij woonde met haar echtgenoot aan de Nieuwmarkt, ik zag haar soms bij Simon de Wit. Onze gesprekken waren niet diepgaand, maar ik herinner me een uitspraak van haar die me schokte. Ze zei: ‘Ik heb geen aardigheid in de geslachtsdaad’. Ik was niet getroffen door de inhoud van de mededeling, maar door de vorm. Ergens aardigheid in hebben verbind ik met kaarten, roeien of schaatsen, betekenisloze bezigheden, zonder gevolg inwisselbaar, terwijl seks toch een van de drie pijlers van ons bestaan is. Ik antwoordde: ‘Dan bent u dus geen Messalina’. 9


bw.bordeauxmetijs6:Opmaak 1

10-11-2008

14:48

Pagina 10

Ik wist kennelijk wie Messalina was en ik was pedant genoeg om dat aan een bijna onbekende vrouw te laten merken. Veertig jaar later – november 2004 – kocht ik in Paradiso op de beurs van kleine uitgevers: Marina Tsvetajeva, Negen brieven met een achtergehouden tiende en een ontvangen elfde, uitgeverij Pegasus. De vertaler, Jan Robert Braat, schrijft een nawoord (Straatsburg, 1992). Daarin staat dit: tsvetajeva is haar zachtmoedige Efron na hun huwelijk (1912) in strikte zin maar korte tijd trouw gebleven. Ze zet zichzelf doorlopend onder hoogspanning tussen de polen van vlammende liefde en vlijmende verworpenheid. De rij van haar minnaars en minnaressen is voor de lezer voornamelijk van belang door de wonderbare intensiteit van die betrekkingen en de neerslag ervan in haar werk. Ze verheerlijkt, creëert mythes en hanteert de pen met ongekende verve. Kritische tijdgenoten noemden haar wel een Messalina, een mannenverslindster. Als ik dit lees realiseer ik me dat ik sinds 1962 niet meer aan Messalina gedacht heb, ik ben haar vergeten, ik ken haar geschiedenis eigenlijk niet, was ze misschien een keizerin? Ik besluit het op te zoeken, maar dat doe ik niet. Ik kom haar bij toeval tegen als ik Montaigne lees, pagina 1123. aanvankelijk bedroog zij haar echtgenoot in het geheim, zoals dat gebruikelijk is; maar toen haar avontuurtjes geen enkel risico opleverden, omdat haar man zijn ogen in zijn zak had, vond zij deze manier van doen plotseling beneden 10


bw.bordeauxmetijs6:Opmaak 1

10-11-2008

14:48

Pagina 11

haar waardigheid.Voortaan liet zij zich openlijk het hof maken, kwam duidelijk voor haar minnaars uit, sprak met hen en liet haar voorkeur voor hen blijken waar iedereen bij was. Zij wilde dat haar man ervan op de hoogte kwam. De sul reageerde op dit alles niet, zodat haar pleziertjes, vanwege de onnozelheid waarmee hij ze lijdzaam scheen toe te staan en te billijken, haar maar flauw en wee smaakten. En wat doet zij, de vrouw van een springlevende keizer? In Rome, op klaarlichte dag, terwijl de hele wereld toekijkt, geeft zij als haar man de stad uit is een volksfeest en trouwt plechtig met Silius, die al tijdenlang haar minnaar was. Dreigde haar misschien, vanwege de onverschilligheid van haar wettige echtgenoot, een kuis leven en zocht zij een andere man om door zijn jaloezie geprikkeld en door zijn strengheid tot overspel aangezet te worden? Maar de eerste tegenkanting die zij ondervond, was meteen de laatste. De sufferd werd met een schok wakker.Vaak zorgt dat soort slome duikelaars juist voor de grootste narigheid. De er-varing heeft mij geleerd dat zulke verregaande inschikkelijkheid tot de ergste wraakacties leidt als de maat eenmaal vol is, want waar de woede en de razernij steeds maar zijn opgekropt, slaat plotseling de vlam in het kruit en komen bij de eerste klap alle spanningen tot ontlading. En aan zijn woede laat hij de vrije teugel. Hij bracht haar ter dood, evenals een groot aantal mannen die onder ĂŠĂŠn hoedje met haar hadden gespeeld, en zelfs een paar onschuldigen die zij met zweepslagen haar bed in had gedreven. 11


bw.bordeauxmetijs6:Opmaak 1

10-11-2008

14:48

Pagina 12

In december 1918 schrijft Alja, de 6-jarige dochter van Marina Tsvetajeva: mijn moeder. Mijn moeder is heel vreemd. Mijn moeder lijkt helemaal geen moeder. Moeders bewonderen altijd hun eigen en andermans kind, maar Marina houdt niet van kleine kinderen. Ze heeft lichtbruin haar, met slag opzij. Ze heeft groene ogen, een haakneus en roze lippen. Ze is rank en slank en ik vind haar handen mooi. Haar lievelingsdag is MariaBoodschap. Ze is treurig en snel en houdt van Gedichten en Muziek. Ze schrijft gedichten. Ze is geduldig en verdraagt alles tot het uiterste. Ze wordt boos en is lief. Ze heeft altijd haast. Ze heeft een grote ziel. Een aardige stem. Een snelle loop. Marina heeft veel ringen aan haar vingers. Marina leest ’s nachts. Er zit haast altijd spot in haar ogen. Ze wil geen gezeur aan haar hoofd met stomme vragen, dan wordt ze woedend. Soms loopt ze verloren rond, tot ze ineens wakker lijkt te worden, dan begint ze te praten en is het weer net of ze ergens heen moet. De vrouw die ik zag bij Simon de Wit, en sprak in de trein naar Haarlem, zal nu wel 75 zijn. Ik denk dat ik haar nog steeds mooi zou vinden, omdat ik weet hoe ze er in 1962 uitzag. Ik zou haar deze notitie van de zesjarige dochter van Messalina wel willen laten lezen.

12


bw.bordeauxmetijs6:Opmaak 1

04.01

10-11-2008

14:48

Pagina 13

lichtstraal Het was de beschamende kloof tussen werkelijkheid en aspiratie, die van de partij iets quasi-religieus maakte […] Deze zin is een lichtstraal in mijn hersens. Het is me bekend dat idealisme de kiem van groot gevaar draagt, dat is niet nieuw voor me – het zijn de woorden, een voor een, in de juiste volgorde. de voorhoede van de bolsjewieken bestond uit een meedogenloze kern van met bloed besmeurde jongemannen. Het was een kleine, geïsoleerde minderheid, die een uitgestrekt, verwoest rijk regeerde dat omringd werd door vijanden. Hoewel Lenin de boeren en arbeiders minachtte, was hij toch verbaasd door het gebrek aan steun dat hij van hen ontving. Lenin stelde dan ook voor om één orgaan op te richten voor het tot stand brengen van het socialisme: de Partij. Het was de beschamende kloof tussen werkelijkheid en aspiratie, die van de partij iets quasi-religieus maakte, waarin ideologische zuiverheid voorop stond en een noodzakelijke militaire discipline heerste. (Simon Sebag Montefiore, Stalin. Aan het hof van de rode tsaar)

13


bw.bordeauxmetijs6:Opmaak 1

06.01

10-11-2008

14:48

Pagina 14

wrok Als ik ’s morgens naar de kippen ga, zie ik er geen een. Ze zijn onder de dikke ligusterhaag doorgelopen en zitten aan de rand van de wei van de buurman. In de zon! Die hangt in zijn winterse gedaante net boven de horizon. De kippen genieten van het beetje warmte. Hoewel ik geniet van het tafereel (ik ben omgelopen en kijk naar ze vanuit het weiland), begrijp ik plotseling waar mijn wrok vandaan komt: ik vind ze ondankbaar. Ze lopen los, hun omgeving is gevarieerd, ik geef ze overvloedig te eten, ik mishandel ze niet, maar zij leveren geen tegenprestatie. Dat is ondankbaar. Ik zou ze ook kunnen foppen met levenslange opsluiting, met een lichtklok en kunstmatige warmte, ik zou de economie van Jan Kalff op ze kunnen loslaten en dan zouden ze me bedanken met een dagelijks ei. Maar nu ik ze goed behandel, moet ik boeten. Mijn wrok komt voort uit mijn door & door humanistische kijk op de natuur.

14


bw.bordeauxmetijs6:Opmaak 1

06.01

10-11-2008

14:48

Pagina 15

10 jaar Ik zat zes jaar in dezelfde klas als Jan Kalff, Willemsparkschool aan de Pieter Lastmankade, 1943-1949. We woonden ook nog eens in dezelfde straat, RaphaĂŤlstraat, zijstraat van de Apollolaan. We gingen niet met elkaar om. Hij werd president-commissaris van de raad van bestuur van abn-Amro en droeg pakken waaraan men de functie herkennen kon. Ik heb hem in tijden van economische nood op de radio horen zeggen dat alles beter zou gaan als de arbeiders tien jaar geen loonsverhoging zouden ontvangen.

15


bw.bordeauxmetijs6:Opmaak 1

12.01

10-11-2008

14:48

Pagina 16

papier Gerald Stevenson woonde zijn hele leven bij zijn moeder in Vermont. Hij ging met niemand om. Hij was papierdeskundige, de beste ter wereld. In de wetenschap gonsde zijn naam. Hellinga nodigde hem uit naar Nederland te komen, en koppelde hem aan de jonge Wartena, die papierdeskundige in opleiding was (paio). Hellinga was een gevreesde potentaat, hij stuurde levens door het leven. Wartena en Stevenson reisden op zijn bevel in een 2cv-bestelwagen door Europa, het fototoestel in de laadbak. Ze fotografeerden watermerken in Wenen, Florence, Lissabon en Praag. Wartena werd gek van Stevenson. In Brussel ontsnapte hij, verliet het hotel door de achteruitgang, spurtte naar de tram, nam daarna de bus naar Sint Joost ten Noode en bezocht daar de kermis. Bij de schiettent schoot hij een foto van zichzelf. Toen die hem door de kermisbaas was overhandigd, zag hij dat Stevenson achter hem stond. (Ik heb die foto in bezit – bewijs dat het verhaal op waarheid berust.) Terug in Vermont vertelde Stevenson aan zijn moeder dat Wartena de interessantste man was die hij ooit had ontmoet.

16


bw.bordeauxmetijs6:Opmaak 1

10-11-2008

14:48

Pagina 17


bw.bordeauxmetijs6:Opmaak 1

10-11-2008

14:48

Pagina 18


bw.bordeauxmetijs6:Opmaak 1

16.01

10-11-2008

14:48

Pagina 19

genen w.h. auden is op pantoffels heel China door gereisd bij zijn eerste bezoek aan dat land.Trok ze nooit uit. Likdoorns. Rilke heeft heel zijn volwassen leven op het ene kasteel na het andere gewoond. Begunstigers. Hij reed zelden in een auto, hij reed liever met de trein.Voltaire op Cirey met madame Ch창telet. Zijn dodenmasker. Wat een kalmte. Deze mededelingen komen van een man die onder valse voorwendsels een huis is binnengedrongen om een tapijtreinigingsmachine te demonstreren. Niet mijn huis, het huis van een werkeloze in NoordAmerika. De man heet Aubrey Bell, hoofdpersoon in een verhaal van Raymond Carver. Ik word vaak bezocht door menheer Alosery, getuige van Jehova. Ik laat hem graag vertellen over het Oude Testament. (Het Nieuwe Testament mijd ik, ik ben geen fan van Jezus, te zoet, te gelijkhebberig.) De getuigen van Jehova nemen de Bijbel letterlijk. Ik zeg: Maar Alosery, die mannen worden honderden jaren oud en verwekken dan ook nog kinderen, en Sara krijgt haar eerstgeborene 50 jaar na de menopauze, jullie verkopen sprookjes in plaats van de waarheid. Menheer Alosery antwoordt: Dat moet u anders zien. De mens werd toen veel ouder dan nu, dat zat in zijn genen.

19


bw.bordeauxmetijs6:Opmaak 1

17.01

10-11-2008

14:48

Pagina 20

automaat Jarenlang en jaren geleden heb ik (in) een Opel Omega gereden. Speciale attractie: zes cilinders en automatische versnellingsbak. Vanmorgen naar het ziekenhuis, afdeling kaakchirurgie. Na het beitelen kreeg ik van de verpleegster een ijszakje mee naar huis. Ik hield het tijdens het rijden tegen mijn kaak, maar moest het neerleggen bij het schakelen. Ik dacht aan de automaat.

20


bw.bordeauxmetijs6:Opmaak 1

22.01

10-11-2008

14:48

Pagina 21

geheimtaal We moeten leren meer te zien, meer te horen en meer te voelen, schreef Susan Sontag in 1966 in Against interpretation, de polemiek die haar in één klap de status van intellectuele diva bezorgde. In een associatieve stijl beklaagde Sontag zich over de neiging van critici om een kunstwerk tot in de kleinste details te analyseren op zoek naar de ‘verborgen’ betekenis. Die obsessie met een dieperliggende essentie zag Sontag als een gevolg van Plato’s afwijzing van kunst als aftreksel van de toch al onvolmaakte werkelijkheid. Om de kunst te redden is het onderscheid tussen vorm en inhoud geboren – met vorm als de onvolmaakte nabootsing, minderwaardig aan de dieperliggende ‘moraal van het verhaal’. Om die betekenis te doorgronden is vervolgens een goede verstaander nodig. Ik ben het met Plato eens, de kunst moet afgeschaft worden. En als dat niet kan, laten we er dan in ieder geval niet meer over praten. Ik ril als ik de geheimtaal over de nieuwe poëzie van Kouwenaar lees. Ik zie geen verschil met de autopagina van de krant.

21


bw.bordeauxmetijs6:Opmaak 1

23.01

10-11-2008

14:48

Pagina 22

sleutel Omdat een onbekende op de parkeerplaats bij de supermarkt een deuk in mijn auto heeft gereden, zit ik op het politiebureau. Ik kijk naar het pistool op de heup van het meisje dat de aangifte opneemt. Herinnering, gewapende meisjes van twintig. Ze kan sneller typen en schieten dan ik. Ik ken een politieagent die zijn vrouw en haar minnaar met zijn dienstwapen heeft doodgeschoten. Detail: de minnaar was ook een politieagent. Ik denk aan macht. Op de politieschool hoorde ik voor het eerst het woord sleutelmacht. Een adjudant stond met zijn klas te wachten voor een afgesloten praktijklokaal. Hij belde de conciërge, die beloofde met de sleutel te komen. Het duurde te lang, de adjudant schopte de deur open, en oogstte respect bij zijn leerlingen. Een incident, bedwongen – bij de politie weet men hoe incidenten bedwongen moeten worden. Mijn kamergenoot, ook een adjudant, legde me de betekenis uit van sleutelmacht. Je staat laag in de hiërarchie, maar je hebt een sleutel, de boven je gestelden moeten op je wachten als je langzaam loopt. De agent/moordenaar mocht altijd legaal een verdachte bij zijn arm pakken en hem meenemen.Toen hijzelf verdachte was, mocht hij dat niet meer. Zijn collega hield hem nu vast en leidde hem naar de achterbank van de surveillancewagen. Het geweldsmonopolie berust bij de overheid, is een aanwijzing van bovenaf, geen verdienste van het individu. Ik ben gefascineerd door de broosheid van het geweldsmonopolie en door de piramide van de macht, mijn hart bonst als ik zie dat zeer hooggeplaatsten 22


bw.bordeauxmetijs6:Opmaak 1

10-11-2008

14:48

Pagina 23

in de boeien worden afgevoerd. Mannen die aan het hoofd stonden van grote ondernemingen en iedere sidderende secretaresse ongestraft mochten kussen. Voor mijn ogen afgevoerd, ja, ik kijk nog eens goed, boeien om de polsen. Boekhoudschandalen. Gisteren meester, vandaag knecht. Maar geen drama op het hoogste niveau, het blijft toch altijd papier, een virtuele en stille wereld zonder geschreeuw en geduw. Het bedrog is via het papier gegaan, en de beloning is ook papier (geld). Mijn fascinatie bereikt de top bij het echte leven van vlees en bloed: de onthoofde koning, de doorzeefde tiran. Het meisje haalt mijn verklaring uit de printer, ik zet mijn handtekening. Dan lopen we naar buiten. Zij gaat op haar hurken zitten en inspecteert de deuk. Ik kijk naar het pistool op haar heup.

23


bw.bordeauxmetijs6:Opmaak 1

24.01

10-11-2008

14:48

Pagina 24

schrijven sterke vrouw, zwakke man. Niemand begreep waarom de prachtige en superieure Charlotte met de talentloze, ijdele Heinrich Stieglitz getrouwd was. Hij was een imitatieHölderlin die elk werkstuk doordrenkte met weeë reli-giositeit. Charlotte kon geen kritiek op zijn werk velen. Op 29 december 1834 stak ze zich een dolk door het hart. Zij kwam daarmee in de marge van de wereldliteratuur door ‘das von eigener Hand geschaffene Kunstwerk ihres Todes’. Dat kunstwerk bestond uit haar afscheidsbrief. Zij bleek een eind aan haar leven te hebben gemaakt om haar verachte en miskende man zo’n schok te geven dat hij tot Groots en Eeuwig Zingen zou komen. Laatste zin van de brief: ‘Zeige dich nicht schwach, sei ruhig und stark und groß’. Een vergeefse dood, Stieglitz bleef talentloos en stierf in 1849 anoniem in Venetië aan de cholera. Gelezen in Sterremeer, een romance, door F. Springer. Zou het waar (gebeurd) zijn, vraag ik me af. Springer husselt fictie en werkelijkheid door elkaar – een goed principe overigens.

24

Profile for AFdH Uitgevers

Bordeaux met ijs  

zkv-bundel met illustraties van Marcus Müller

Bordeaux met ijs  

zkv-bundel met illustraties van Marcus Müller

Profile for afdh

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded