Page 1

OKTOBER 2018 - JAARGANG 17 - NR. 3

ADREM TIJDSCHRIFT VAN DE ORDE VAN VLAAMSE BALIES

+

DE PLANNEN OVER

DE RECHTBANK VAN DE TOEKOMST

LEGAL TECH CONGRES

IN DE KIJKER NIEUWE STAFHOUDERS 19 OKTOBER ‘18 DE CYBERVERZEKERING alles wat u moet weten ALLES OVER ALGORITMES & CO DANIEL MARTIN KATZ (+ ALLE ANDERE EXPERTS) over de toekomst van uw beroep

Erkenningsnummer P209424 / Afgiftekantoor 1099 Brussel X

KRIJGT U BINNENKORT EEN ROBOT ALS CONFRATER?


WWW.IBIS-ADVERTISING.COM

KIJK EENS MET ANDERE OGEN NAAR UW PENSIOEN

UIT VOORZORG ... NU DENKEN AAN LATER MET HET VRIJ AANVULLEND PENSIOEN VOOR ZELFSTANDIGEN (VAPZ) EN DE PENSIOENOVEREENKOMST VOOR ZELFSTANDIGEN (POZ) ONTDEK ONZE PENSIOENPRODUCTEN VOOR ADVOCATEN, GERECHTSDEURWAARDERS EN ANDERE ZELFSTANDIGEN Hebt u vragen of wenst u een gepersonaliseerd voorstel, mail gerust naar info@vkag.be of bel naar 02 534 42 42

GULDEN VLIESLAAN 64, B-1060 BRUSSEL - INFO@VKAG.BE - WWW.VKAG.BE IBP toegelaten op 30/07/2007 onder nr. 55002


RECHTUIT VOORWOORD VAN DE VOORZITTER

O

F U HET WIL OF NIET, DE JURIDISCHE DIENSTVERLENING evolueert snel en zal de volgende jaren nog grondige veranderingen kennen. Het is onomkeerbaar! Het fenomeen is mondiaal maar de Belgische juridische wereld is niet bepaald een koploper.

Naast softwarepakketten, spraaktechnologieen opzoekdatabases zullen in de toekomst ook juridische en financiële technologieën hun weg vinden naar het advocatenkantoor. Het analyseren van brieven, e-mails, documenten, contracten, big datagegevens en uitspraken van rechtbanken (overgang tussen regionaal of per rechter) zal deel uitmaken van de panoplie noodzakelijke tools in een advocatenkantoor. De advocaat zal zijn meerwaarde moeten bewijzen. Door gebruik te maken van digitale technologieën zal de advocaat die meerwaarde kunnen brengen in zijn adviesfunctie en zal hij ook digitale middelen kunnen aanbieden aan zijn cliënten. Veel advocaten zien in de Legal en Financial Tech een dreiging voor hun toekomst. Zij vergissen zich. Het beroep “advocaat” zal niet verdwijnen. De vraag naar juridische bijstand wordt immers groter. De advocaat zal een meerwaarde kunnen bieden als actieve raadgever of regisseur die juridische risico’s identificeert en mogelijke oplossingen aanbiedt. Hierbij zijn juridisch financiële technische middelen noodzakelijk. Door het organiseren van een Legal Tech Congres wil de Orde van Vlaamse Balies de advocaten niet alleen inlichten maar ook inspireren om hun kantoor te moderniseren en in Legal Tech te investeren. Stilzitten is geen optie.

EDWARD JANSSENS, VOORZITTER

HOEZO, LEGAL TECH EEN BEDREIGING?

3


LegalTech – stap 1

Digitaliseer uw kantoor! Hoe? Het is eenvoudiger dan u denkt… Neem de whitepaper “Technologie ten dienste van de advocatuur” bij de hand en ontdek hoe future-prooftechnologie u ondersteunt om: 1. de gegevens van uw kantoor te beschermen en veilig te communiceren 2. GDPR-verplichtingen op te volgen 3. uw digitale procesvoering met DPA te optimaliseren 4. uw activiteiten te meten en hierover te rapporteren

Zet vandaag de eerste stap in uw digitale reis en download nu de whitepaper via

wkbe.be/Future-Proof-Law-Firm


INHOUD DIT NUMMER IN AD REM

BEROEP

10 OP DE STOEL 14 SPECIAL LEGAL TECH 15 DANIEL M. KATZ 19 ZES NIET-TE-MISSEN WORKSHOPS

Karel Tobback over het proces van ‘the court of the future’.

Waarom het congres op 19 oktober een must is.

De visionaire rechtenprofessor spreekt. Ook over België.

5

Open law, blockchain, algoritmes, predictive justice, ethiek en wat legal tech nù al kan.

26 CHRISTOPHE DUBOIS

10

…maakt u concreet wegwijs in de wereld van algoritmes & L@w.

OVB

6 QUID? 38 DEONTOLOGIE

De cyberverzekering voor de advocaat, beter vroeg dan laat.

37

Even opfrissen?

AMICI

33 UIT DE BALIES 37 EXTRA MUROS

Kennismaking met de nieuwe stafhouders. En hun plannen.

Meer dan zomaar een lopende zaak: de Advocatenrun.

EN VERDER

14

26

3 RECHTUIT: Voorwoord Edward Janssens over legal tech en waarom stilzitten geen optie is 30 TUCHT Een belangwekkende tuchtuitspraak toegelicht

LEES ADREM OOK ONLINE Surf naar advocaat.be/Adrem voor de digitale versie van dit magazine.


QUID?

CYBERVERZEKERING VOOR DE ADVOCAAT

WHAT’S IN IT

6

FOR YOU?

DE SCHADE VOOR ADVOCATENKANTOREN IS NAAST OMVANGRIJK, OOK COMPLEX

ID OVER DE AUTEUR: ANS BLUEKENS IS ACCOUNT MANAGER SOCIAL PROFIT & PUBLIC BIJ VANBREDA RISK & BENEFITS. ZE IS LICENTIAAT IN DE RECHTEN EN WAS ADVOCAAT AAN DE ANTWERPSE BALIE VAN 1998 TOT 2012. SINDS 2001 IS ZE ACTIEF IN DE VERZEKERINGSSECTOR.

DOOR: ANS BLUEKENS EN CHRISTOPHE LIEKENS

DAGELIJKS WORDEN TALLOZE BEDRIJVEN IN BELGIË GETROFFEN DOOR EEN CYBERINCIDENT. OOK ADVOCATENKANTOREN LOPEN (STERK) IN HET VIZIER VAN CYBERCRIMINELEN. HOE BESCHERMT U ZICH HIERTEGEN? DE CYBERVERZEKERING DIE DE OVB AFSLOOT VOOR DE ADVOCATEN BEHORENDE TOT DE BALIES PROVINCIE ANTWERPEN,

ID OVER DE AUTEUR: CHRISTOPHE LIEKENS IS PRODUCT MANAGER LIABILITY & FINANCIAL LINES BIJ VANBREDA RISK & BENEFITS. HIJ IS LICENTIAAT IN DE RECHTEN EN WAS ADVOCAAT AAN DE ANTWERPSE BALIE VAN 2003 TOT 2016. SINDS DAT JAAR IS HIJ ACTIEF IN DE VERZEKERINGSSECTOR.

GENT, DENDERMONDE, LIMBURG EN OUDERNAARDE GARANDEERT U PROFESSIONELE BEGELEIDING BIJ EEN CYBERINCIDENT ÉN BESPAART U EEN FINANCIËLE KATER.


DEKKING

HULPLIJN

EIGEN SCHADE

SCHADE AAN DERDEN

Crisis-assistentie IT-assistentie Juridische assistentie PR-assistentie

Honoraria experten Data-herstel Bedrijfsschade Cyberafpersing Cyberdiefstal Telefoonhacking Administratief onderzoek Administratieve boete Meldingskosten

Verdediging Verspreiding virus, verspreiding corrupte data of programma Blokkering, vernietiging, wijziging of verstoring van data Verspreiding van (vertrouwelijke) informatie van derden Multimedia liability

Maandagochtend. U komt aan op kantoor en start uw pc op. Tot uw verbazing verschijnt er een scherm met instructies om bitcoins te betalen vooraleer u (hopelijk) opnieuw toegang krijgt tot uw data. U bent helaas niet het eerste Belgische advocatenkantoor dat slachtoffer wordt van een cyberhacking. Sterker nog: in het Symantec Internet Security Threat Report staat België op een bedenkelijke 33ste plaats in het klassement van de landen die het meest getroffen worden door cybercriminaliteit. Beperkt tot Europa wordt dat de 13de plaats. Wat betreft virusaanvallen en aanvallen via sociale media prijkt ons land op resp. de 10de en 11de plaats van meest kwetsbare landen wereldwijd. Die kwetsbaarheid kost geld. Onderzoek door Kaspersky Lab bij 1.260 bedrijven in 7 Europese landen leert dat een cyberincident in een groot bedrijf gemiddeld 783.000 euro kost en in een KMO gemiddeld 78.700 euro. Die bedragen stijgen respectievelijk met 27% in een groot bedrijf en met 44% in een KMO indien een incident pas na een week of later wordt ontdekt.

ADVOCATEN OVERKOMT HET NIET? Het is een hardnekkig misverstand dat enkel kapitaalintensieve sectoren en grote spelers in het vizier lopen van cybercriminelen. Niet de economische slagkracht, maar de mate van beveiliging van een onderneming bepaalt hoe interessant een

bedrijf is voor hackers. Ongeacht de grootte ontbreekt het advocatenkantoren vaak aan afdoende IT-beveiliging. Over een firewall beschikken is niet langer voldoende om de steeds professionelere cybercriminelen af te schrikken. Tel daarbij de uiterst vertrouwelijke data waarmee advocaten dagelijks werken, en het risico op een cyberaanval is onbetwistbaar. Het merendeel van de Vlaamse advocatenkantoren beschikt bovendien niet over een eigen IT-dienst of uitgebouwde communicatiedienst. De reactiesnelheid van de getroffene bij een cyberincident is bijgevolg laag, waardoor de schade nog groter wordt. Vaak is die schade niet enkel omvangrijk, maar ook complex.

IMPACT VAN EEN CYBERINCIDENT OP UW KANTOOR Het oplossen van een cyberincident kost tijd en geld en veroorzaakt onzekerheid over de beschikbaarheid of het lot van de versleutelde of gestolen gegevens. Een overzicht van de meest voorkomende consequenties van bijvoorbeeld een cryptolocker die uw bestanden heeft versleuteld: • Onbeschikbaarheid van persoonsgegevens: u kan uw dossiers niet raadplegen, waardoor u uw werk niet kan uitvoeren. Ook uw cliënten ondervinden hiervan nadeel. Denk aan de vele consultaties, zittingen en termijnen die over het hoofd zullen worden gezien omdat uw agenda niet beschikbaar is. • Hoge IT-kosten: IT-experten zullen uw IT-systeem spoedig opnieuw operationeel moeten maken en

7

EEN UITGEBREIDE CYBERDEKKING VOOR SLECHTS ¤ 75 PER JAAR IN PLAATS VAN ¤ 375

Om het hoofd te bieden aan de nieuwe cyberrisico’s heeft de OVB samen met Vanbreda Risk & Benefits een verzekeringsoplossing op groepsniveau uitgewerkt. Zo kan u genieten van een uitgebreide dekking tegen cyberincidenten tegen een zeer scherpe premie. De balies Provincie Antwerpen, Gent, Dendermonde, Limburg en Oudernaarde zijn inmiddels aangesloten tot die cyberverzekering, waardoor meer dan 5.500 advocaten vandaag dekking genieten. De jaarlijkse premie van ¤ 75 is voor rekening van de advocaat en wordt verrekend via de baliebijdrage. Een erg voordelig bedrag, zeker indien u rekening houdt met gemiddelde van ¤ 375 voor een vergelijkbare dekking op individuele basis.


MEEST VOORKOMENDE CYBERINCIDENTEN BIJ ADVOCATEN VIRUS Een op het eerste gezicht onschuldige e-mail bevat een virus dat meteen in uw IT-systeem wordt geplant.

8

HACKING Hackers versleutelen uw IT-systeem via een cryptolocker en vragen een som losgeld in de vorm van bitcoins. DATALEK Een medewerker geeft per vergissing belangrijke data vrij op het internet of ander cyber-kanalen.

uw data recupereren. Opgelopen malware kan ook schade berokkenen aan derden, die besmet werden door uw IT-systeem. • Bedrijfsschade: uw kantoor kan tijdelijk niet of slechts gedeeltelijk functioneren, waardoor u achterstand en winstverlies oploopt. Dat kan leiden tot extra kosten en ook de reputatie van uw kantoor lijdt onder een cyberaanval.

PROFESSIONELE BIJSTAND BIJ EEN CYBERINCIDENT Ondanks alle inspanningen die u levert om uw kantoor te behoeden voor cybercrime (zie tips in kaderstuk), is de kans vandaag erg reëel dat u toch ooit slachtoffer wordt van een cyberincident. De cyberverzekering bij AIG, die de OVB zopas afsloot, biedt dekking bij een incident veroorzaakt door een fout, een ongeval of bij kwaadwilligheid. Het schema op pagina 7 biedt een overzicht van de dekkingen. U kan bij een cyberincident 24/7 beroep doen op de noodlijn voor de eerste hulp bij de afhandeling van dat incident. Die professionele dienstverlener staat in de eerste plaats in voor crisis-assistentie, maar biedt ook IT-, juridische- en PR-assistentie. Op die manier wordt het incident zo snel mogelijk IT-technisch opgelost. U wordt ook begeleid in de te nemen stappen naar de Gegevensbeschermingsautoriteit (de voormalige Privacycommissie) en de slachtoffers van wie de data werden vrijgegeven. Het PR-team staat u bij in de communicatie over het incident naar de buitenwereld. Zodra het incident onder controle is, kan u zich opnieuw richten tot verzekeraar AIG om uw geleden schade te recupereren. U geniet onder meer dekking voor IT-kosten, winstverlies (na een bedrijfsonderbreking van minstens 8 uur), losgeld na een cyberafpersing, meldings- en administratieve kosten in het

kader van de GDPR en cyberdiefstal/telefoonfraude. Voor schade aan derden ten slotte houdt deze cyberverzekering rekening met de beroepsaansprakelijkheidspolis van de advocaat en dekt ze de aansprakelijkheid die hier niet onder zou vallen. Corrupte data en virussen kunnen zich via het systeem van de advocaat naar derden verspreiden. Aanspraken van die derden worden samen met de verdedigingskosten gedekt. Kortom: de combinatie van die drie luiken laat toe het cyberincident spoedig te detecteren, in te dijken en de schade daardoor maximaal te beperken.

DE INVLOED VAN DE GDPR OP DE ADVOCATUUR De nieuwe Europese privacywetgeving (GDPR) legt strikte regels op rond het verwerken van persoonsgegevens. Wanneer er data in het openbaar terechtkomen door een data-incident, kan dat verstrekkende gevolgen hebben. Een incident kan ervoor zorgen dat de advocaat aansprakelijk wordt gesteld voor het niet goed beheren van de persoonsgegevens. Alle slachtoffers zullen genotificeerd moeten worden en men dient zich ook te verantwoorden tegenover de Gegevensbeschermingsautoriteit. Indien de opgelegde richtlijnen niet werden nageleefd, kan de Gegevensbeschermingsautoriteit een aanzienlijke boete via een cascadesysteem opleggen. (Een ‘data-incident’ door eigen lichte fout of kwade wil van een derde zal evenwel zelden aanleiding geven tot een boete.) Ook hier biedt de cyberverzekering antwoord: de kosten die u maakt in de loop van het onderzoek door de Gegevensbeschermingsautoriteit, net als de eventuele administratieve boetes die hieruit volgen, zijn gedekt. Het is zeer uitzonderlijk dat een verzekering het betalen van een boete opneemt in de dekking, maar binnen de cyberpolis is dat het geval.

WAAROM ADVOCATEN EEN MAKKELIJK DOELWIT ZIJN

ESSENTIËLE TIPS OM UW RISICO TE VERKLEINEN Enkele tips om als goede huisvader de cyberveiligheid binnen uw kantoor te optimaliseren: • S ENSIBILISEER UW MEDEWERKERS Met de mens als zwakste schakel is het een topprioriteit om alle medewerkers te informeren over cyberrisico’s. Cybercriminelen kunnen tenslotte elke medewerker benaderen. Hoe? Zie kader hierboven. •W  ERK DAGELIJKS UW BEVEILIGINGSPROGRAMMA’S BIJ Een automatische virusscanner en een firewall zijn het absolute minimum. • Z ORG VOOR BACK-UP EN RECOVERY PROCEDURES VOOR KRITISCHE SYSTEMEN EN GEGEVENS Dat garandeert een snelle heropstart na een cyberincident. • C REËER EEN INLOGSYSTEEM Mét een paswoord voor elke medewerker die toegang heeft tot vertrouwelijke data. De laatste drie aanbevelingen hebben een verplicht karakter om beroep te kunnen doen op de cyberpolis via de OVB.

ZEER VERTROUWELIJKE DATA VEELAL BEPERKTE BEVEILIGING (louter firewall)

MEESTAL EENVOUDIGE IT-INFRASTRUCTUUR

GEEN EIGEN IT- EN COMMUNICATIEDIENST (contingentieplan ontbreekt)


Uw professionele toekomst loopt op rolletjes!

ING Privalis, 15 jaar deskundigheid!

De juridische wereld is volop in verandering. U kunt dus maar beter een betrouwbare partner hebben om u te begeleiden. Vertrouw daarom, net als 90% van uw confraters, op de Privalisdiensten van ING. Advies, oplossingen en promoties op maat van uw professionele én uw privébehoeften en dat al sinds 15 jaar. ing.be/privalisservices

Aanbod geldig voor professionele en privédoeleinden, onder voorbehoud van aanvaarding door ING België en van wederzijds akkoord. De diensten Privalis van ING zijn voorbehouden aan advocaat(-stagiairs), (kandidaat-)notarissen of (kandidaat-)gerechtsdeurwaarders. De voorwaarden en modaliteiten van ING-diensten en -producten (reglementen, tarieven en rentes, productfiches et alle bijkomende informatie) zijn beschikbaar in alle ING-kantoren en op ing.be. ING België nv – Bank – Marnixlaan 24 – 1000 Brussel – RPR Brussel – Btw BE 0403.200.393 – BIC : BBRUBEBB – IBAN : BE45 3109 1560 2789. Verantwoordelijke uitgever : Marie-Noëlle De Greef – Sint- Michielswarande 60 – B-1040 Brussel.


10

ID OVER DE GEÏNTERVIEWDE: KAREL TOBBACK IS ADJUNCTDIRECTEUR INFORMATISERING EN MODERNISERING JUSTITIE OP HET KABINET VAN MINISTER GEENS. TOBBACK STARTTE ZIJN LOOPBAAN ALS NOTARIS EN IS ERE-VOORZITTER VAN DE KONINKLIJKE FEDERATIE VAN BELGISCHE NOTARISSEN, EX-VOORZITTER VAN DE FVIB EN WERD AL IN 2009 DOOR TOENMALIG JUSTITIEMINISTER DE CLERCK GEVRAAGD HET INFORMATISERINGSPROCES VAN HET GERECHT TE LEIDEN. TOBBACK WERKTE EVENEENS ALS KABINETSCHEF VOOR KRIS PEETERS TOEN DIE MINISTERPRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING WAS.


DE STOEL

ALS ADJUNCT-DIRECTEUR INFORMATISERING EN MODERNISERING VAN JUSTITIE GAF KAREL TOBBACK MEE VORM AAN DE COURT OF THE FUTURE: HET MEER DAN 100 PAGINA’S TELLENDE DOCUMENT WAARMEE MINISTER GEENS EEN JAAR GELEDEN ZIJN TOEKOMSTVISIE OP DE ‘RECHTBANK VAN DE TOEKOMST’ VOORSTELDE. WAT IS DE STAND VAN ZAKEN EN WELKE PROJECTEN STAAN NOG OP STAPEL?

KAREL TOBBACK OVER DE COURT OF THE FUTURE

WE ZULLEN NIET MEER KOMEN AANDRAVEN MET

GROOTSCHALIGE

PRESTIGEPROJECTEN

DOOR: BABETTE DE GROM

Dat er bij Justitie nog heel wat te moderniseren valt, zal niemand tegenspreken. Maar de zaken gaan vooruit – volgens sommigen te snel, volgens anderen veel te traag. “Feit is dat er nu een visie is, dat er middelen en daadkracht zijn, én dat alle partners mee willen werken”, aldus Tobback.

Hoe ver staat de ‘court of today’ nog van de Court of the Future? “Court of the Future is in eerste instantie een visiedocument van een minister die, los van de dagelijkse beslommeringen, ook durft te dromen en vooruit te kijken. We leven in een tijd van transformatie en daarmee moeten we leren omgaan. Wat digitalisering betreft, komt die transformatie in 2 golven. De eerste golf hebben we gedeeltelijk gemist. Daarin waren we niet alleen: overal ter wereld worstelt justitie met de digitalisering. Dat komt omdat de uitdaging van de digitalisering van de administratieve organisatie gelijkloopt met de uitdaging van de juridische zekerheid. Het is moeilijk om het wetgevend kader tegelijk met de technologische evolutie te aligneren zodat er geen juridisch vacuüm ont-

11


VEEL SNELHEIDSWINST MET HET MACH-PROJECT? 12 Ook al blijven de advocatenordes regelmatig (zeer) kritisch, er wordt ook constructief gewerkt, zo blijkt uit de cases à la RegSol die Tobback aanhaalde. Hij licht eveneens MACH toe, een van de grote projecten uit Court of the Future met ingrijpende gevolgen voor elke advocaat. KAREL TOBBACK: “Tot nu toe had elke rechtbank zijn eigen, soms sterk verouderd, platform en dito manier van werken. Een veranderend wetgevend kader vereist echter een doorgedreven standaardisatie en centralisatie. Denk bijvoorbeeld aan de wet werklastvermindering van 25 mei 2018 die bepaalt dat tegen eind 2019 onder andere elke advocaat binnen de 5 dagen het vonnis digitaal moet ontvangen in zijn E-box. Dat zou een grote werklastvermindering voor de advocaat impliceren, maar het succes hangt af van talrijke factoren. Zo moet aan ontvangerszijde een beveiligd systeem uitgerold worden waardoor advocaten de vonnissen kunnen ontvangen (E-box), moeten de vonnissen digitaal getekend kunnen worden én moet er een functionaliteit ontwikkeld worden langs verzenderszijde waardoor een getekend vonnis naar de juiste advocaat gestuurd wordt. De afweging daarbij was eenvoudig. Ontwikkelen we die systemen 10 keer voor alle verschillende – verouderde – applicaties bij de rechtbanken, of ontwikkelen we het eenmalig voor de MACH-applicatie? Ook de uitrol van E-deposit voor het digitaal neerleggen van conclusies en stukken bij alle rechtbanken hangt daarmee samen en is rechtstreeks gekoppeld aan het DPA-platform voor de advocatuur, dat werd ontwikkeld door de Ordes. Dat laat toe dat de advocaat in één beweging rechtstreeks vanuit zijn eigen kantoor bij alle Belgische rechtbanken digitaal kan neerleggen, zonder dat hij via de website van E-deposit zijn documenten één voor één moet neerleggen. Ook de uitrol van de E-box voor het digitaal overmaken van vonnissen zal via dat DPA-platform, meer bepaald de DPA-box, verlopen. Hetzelfde geldt voor het inkijken van het digitaal strafdossier. De tijdelijke codes waarmee de advocaat online toegang zal krijgen tot dat dossier zullen gestuurd worden naar zijn DPA-box. Doorslaggevend argument hierbij is de authenticatie en de garantie die de Ordes kunnen bieden dat de advocaat die aangemeld is op DPA ook effectief een advocaat in functie is.”

staat. Bovendien worden aan de technologische manier van werken hogere eisen gesteld dan bij de werkprocessen op papier. Denk maar aan de digitale handtekening. Een handtekening op papier vertrouwen we, ook al bestaat er niet zoveel garantie dat die authentiek is. Tegenover de digitale handtekening daarentegen koesteren we een zeker wantrouwen en stellen we meer eisen, ook al biedt die veel meer garanties. Een aantal van de ideeën in de Court of the Future vormen dan ook een inhaalbeweging op die eerste golf. De reden waarom die beweging traag verloopt, is omdat ze meer met een cultuur- en gewoonteverandering te maken heeft, dan met technologie. De tweede golf, die van AI en big data, begint nu op ons af te komen en daarop zijn we beter voorbereid. AI is nog niet van die aard dat ze morgen plots de wereld zal veranderen, maar het zal ook geen 10 jaar meer duren. Alleen al door het feit dat we ons daarvan bewust zijn en ervoor open staan, hebben we een streepje voor.”

Hoe wordt ervoor gezorgd dat deze inhaalbeweging, in tegenstelling tot vorige pogingen, niet faalt? “Anders dan in het verleden komen we niet aandraven met grootschalige prestigeprojecten. Die zijn moeilijk haalbaar en vaak al achterhaald wanneer ze werkelijk het levenslicht zien. We pakken de zaken nu gefaseerd aan, zodat ook de mentaliteit beetje bij beetje mee kan evolueren. We zetten veel meer in op changemanagement. Dat blijkt ook te werken, zelfs al is de buitenwereld daarvan nog niet 100 % overtuigd. Daarom moeten we nog beter inzetten op communicatie over onze verwezenlijkingen, zowel naar onze stakeholders als naar de buitenwereld.”

Wordt er voldoende geïnvesteerd in de digitalisering? “De wijdverspreide stelling dat er te weinig budget wordt uitgetrokken voor de digitalisering van justitie klopt niet. Maar het is natuurlijk makkelijker dat te beweren, in plaats van een


OP HET EINDE VAN DE DAG IS ER NIEMAND DIE ZEGT DAT DE DIGITALISERING NIET NODIG WAS. genuanceerde uitleg te geven over het al dan niet halen van bepaalde doelen. Daarom dat men zich vroeger soms al te gemakkelijk met dat argument verdedigde. Feit is dat het budget de afgelopen jaren stelselmatig is verhoogd, dit jaar tot 48 miljoen euro. Bovendien vergroot het algemene IT-budget nog door de investeringen van de beroepsorganisaties zelf, mede in gang gezet door de afspraken die in 2016 werden vastgelegd in het protocol voor de digitalisering van justitie. Vooral de advocatuur heeft een grote inhaalbeweging gemaakt en de beide advocatenordes verdienen alle lof voor hun samenwerking op dat vlak. Die inhaalbeweging was immers niet eenvoudig, want concreet hield ze in dat de advocaten initieel financiële middelen moesten ophoesten om te betalen voor zaken waarvan men niet meteen het nut zag. Ik maak de vergelijking met de bouw van een huis. Ook daar wordt eerst veel tijd en geld geïnvesteerd in de opmaak van plannen en het leggen van funderingen. Toch is dat broodnodig wil men later een stevige constructie bouwen.”

In dat protocol van 2016 stond een tiental projecten gedefinieerd. Wat is de stand van zaken daarvan? “Met uitzondering van enkele projecten – ik denk aan E-payment dat inmiddels achterhaald is omdat er een komt waardoor de inning van de rolrechten op het einde van een procedure zal komen – zijn alle projecten gerealiseerd of minstens in realisatie op het terrein. Het platform voor de collectieve schuldenregeling zal bijvoorbeeld niet meer lang op zich laten wachten; de wetgevende stappen zijn bijna afgewerkt (de Regering keurde het laatste onderdeel op 31/8/2018 goed, nvdr ) en men is met de analyses bezig. En er is RegSol: een goed voorbeeld van wat er mogelijk is wanneer alle stakeholders hun verantwoordelijkheden nemen. Het protocol heeft kortom bewezen dat een

13

filosofie van samenwerking ons vooruit helpt. We denken er daarom aan om een verlenging van dat protocol te bespreken, en om samen met diezelfde, en zelfs meerdere spelers, zoals de verzekeringswereld, de accountants en de bankensector, een nieuwe reeks doelstellingen en projecten uit te tekenen.”

Desondanks is er nog veel kritiek op de digitaliseringsprojecten, ook vanuit de advocatuur. Is die kritiek terecht? “Elk verandertraject kent voor- en tegenstanders. Voor sommigen gaat het te snel en voor anderen te traag, maar op het einde van de dag is er niemand die zegt dat de digitalisering niet nodig was. Daarnaast stel ik vast dat er bij de gerechtsdeurwaarders en het notariaat beduidend minder kritiek leeft. Dat heeft te maken met de sterke communicatie naar de achterban en, toegegeven, met het feit dat die beroepsgroepen kleiner en minder divers zijn dan bijvoorbeeld de advocatuur – dat maakt de communicatie meteen ook makkelijker. In het algemeen verwacht ik dat de kritiek toch zal afnemen, net door een sterkere inzet op communicatie en changemanagement. Tegelijk worden de eerste resultaten zichtbaar. De advocatuur heeft nu haar basisplatform en daaraan worden steeds meer nuttige uitbreidingen toegevoegd. Kijk: de digitalisering is niet afgerond, dat zal ze ook nooit zijn, maar terugkeren is geen optie. Met AI en big data komt the next big thing eraan maar als we aan dit tempo blijven verder evolueren, zullen we die tweede digitaliseringsgolf zeker niet missen.”

ID OVER DE AUTEUR: BABETTE DE GROM IS COMMUNICATIEVERANTWOORDELIJKE BIJ DIPLAD EN DPA


DOSSIER CONGRES LEGALTECH

MIS HET LEGAL TECH CONGRES OP 19 OKTOBER NIET WANT…

KRIJGT U BINNENKORT EEN ROBOT ALS CONFRATER?

14

LEGAL TECH CONGRES PRAKTISCH

LEGAL TECH IS VOLOP IN OPMARS IN DE JURIDISCHE SECTOR. DAT BETEKENT DAT OOK BIJ DE ADVOCATUUR DE INFORMATIETECHNOLOGIE EEN ACTIEVE PARTNER IS GEWORDEN, EN NIET LANGER EEN PASSIEVE WERKTOOL OM BIJVOORBEELD

WANNEER? Vrijdag 19 oktober 2018 vanaf 12.30 uur.

WAAR? Business Center Blue Point, A. Reyerslaan 80, 1030 Brussel.

PERMANENTE VORMING? Deelname aan het congres is goed voor 3 punten permanente vorming.

INTERESSE? HOE INSCHRIJVEN? Raadpleeg het hele programma op www.legaltechcongres2018.be en schrijf u in. KMO-portefeuille is mogelijk.

DOSSIERS IN OP TE SLAAN EN TE BEWERKEN. Legal tech dekt een enorm brede lading. Een term die soms lijkt te verzanden in een vaag of (nog) ongevaarlijk containerbegrip. Maar het gebruik van technologie en software om juridische diensten te leveren is real and happening. Wat moet u zich voorstellen bij blockchain voor advocaten of bij de juridische waarde van algoritmes? Krijgt u straks een collega-robot in uw kantoor, zoals chirurgen nu al dagelijks met robots werken? Stevent de advocatuur op een grote disruptie op kantoor en in de rechtbank af? Om de aan de gang zijnde (r)evolutie zo concreet mogelijk te duiden, heeft de OVB internationale sprekers met een uitzonderlijke expertise in legal tech uitgenodigd. Zij zullen een breed gamma aan onderwerpen voorstellen, zodat u helemaal mee bent. Na dit congres hebben termen als ‘predictive justice’ en ‘Open Law’ geen geheimen meer voor u. Bovenal zal u weten wat legal tech

voor uw dagelijks werk betekent. Dit congres gaat bepaald verder dan louter theorie. Tussen de workshops door kan u legal tech-producten live ontdekken.

WAAROM? Voor de Orde van Vlaamse Balies is het al lang duidelijk: de advocatuur moet zich permanent bijscholen en kwaliteit bieden om de concurrentie met juridische platforms, juridische beroepen en zelfs met Google aan te kunnen. Volgens voorzitter Janssens wordt de advocaat “meer de regisseur in het recht, veeleer dan de persoon die de cliënt enkel bijstaat in een procedure of een afstandelijke adviseur.” Vorige zomer publiceerde de Law Society een beknopt rapport over Artificial Intelligence and the Legal Profession. Daarin voorspelt ze vier mogelijke gevolgen van artificiële intelligentie


voor het juridische beroep: 1.) daling van het aantal juridische jobs; 2.) verandering van de aard van het juridisch werk (meer nadruk op de menselijke vaardigheden); 3.) nieuwe organisatiestructuren en business modellen (lagere kosten); 4.) wijzigende opbouw van honoraria. Hoog tijd dus voor de OVB om ervoor te zorgen dat u de vinger aan de pols houdt. Daarom worden er maar liefst zes verschillende thema’s behandeld in zes workshops: algoritmes, blockchain, ethiek, Open Law, praktijkgerichtheid en predictive justice. Key note speaker is de Amerikaanse professor Daniel M. Katz van de Illinois Tech - Chicago Kent College of Law. Hij noemt zichzelf een technologist. Professor Katz heeft zich toegelegd op de studie van de impact van legal tech in de juridische wereld en reist met zijn bevindingen de wereld rond. Op de volgende pagina’s licht hij samen met de andere sprekers een tip van de sluier. We begroeten u graag op 19 oktober aanstaande.

PROGRAMMA EN INSCHRIJVEN VIA

WWW.LEGALTECHCONGRES2018.BE

EXPERT AAN HET WOORD

DANIEL MARTIN KATZ

15

JURIDISCHE INNOVATIE EN DE OPKOMST VAN DE WERELDWIJDE JURIDISCHE MAATSCHAPPIJ “DE JURIDISCHE TECHNOLOGIE HEEFT ALSMAAR MEER INVLOED IN DE WERELD. ALS THUISBASIS

EEN GREEP UIT EXPOSANTEN EN SPONSORS

VAN DE EUROPESE UNIE VERKEERT BELGIË IN EEN UNIEKE POSITIE OM EEN SLEUTELSPELER

knowliah

TE WORDEN IN DE WERELDWIJDE JURIDISCHE GEMEENSCHAP. DE MARKTKRACHTEN EN INERTIE VAN DE ECONOMISCHE EN JURIDISCHE BANDEN

M O R E T H A N YO U R L E G A L A S S I S TA N T

TUSSEN LANDEN WORDEN IMMERS ALSMAAR COMPLEXER.


Veel mensen in de wereldwijde juridische gemeenschap worstelen nog steeds met de vraag hoe en waarom juridische innovatie noodzakelijk is. Waarschijnlijk twijfelen veel mensen zelfs aan het nut van een term als “wereldwijde juridische gemeenschap”. Maar het is belangrijk om te begrijpen dat juridische innovatie en juridische technologie nauw zijn verbonden met wereldwijde economische krachten, en wereldwijd een steeds grotere impact zullen hebben.

16

ID

Om het simpel te zeggen, juridische innovatie is overal. Het is een wereldwijd fenomeen. Vaak voegen advocaten in Noord-Amerika, Europa en elders “juridische technologie” samen met “juridische innovatie”, maar die twee termen zijn op veel manieren uitwisselbaar, en bestaan als twee onderdelen binnen een groter geheel. Het beoefenen van het recht verandert wereldwijd. De 21ste eeuw heeft de complexiteit van economische - en daarmee juridische - banden tussen landen ongeëvenaard doen groeien.

OVER DE AUTEUR: DANIEL MARTIN KATZ (VS) IS EEN WETENSCHAPPER, TECHNOLOOG EN PROFESSOR RECHTEN. HIJ PAST WAT HIJ ZELF EEN “INNOVATIEVE POLYTECHNISCHE” BENADERING NOEMT TOE OP ZIJN MANIER VAN LESGEVEN. HIERMEE HOOPT HIJ ADVOCATEN TE “CREËREN” DIE DE GROTE HEDENDAAGSE MAATSCHAPPELIJKE UITDAGINGEN AANKUNNEN. HIJ ONTWIKKELDE ALGORITMES WAARMEE HIJ DE BESLISSINGEN VAN DE UNITED STATES SUPREME COURT MET EEN ACCURAATHEID VAN 70 PROCENT KAN VOORSPELLEN.

Terwijl de economische verbondenheid is toegenomen, werken organisaties in de hele wereld - waaronder advocatenkantoren en juridische afdelingen van bedrijven, maar ook overheden en particulieren - aan verschillende vormen van juridische innovatie. Die spelers hebben allemaal andere agenda’s die op elkaar inwerken. Overheden en burgers staan vaak in wisselwerking met elkaar bij de ontwikkeling van zogenaamde “toegang tot recht”-initiatieven - kosteneffectieve, efficiënte methodes om te zorgen dat burgers toegang hebben tot het juridische systeem in hun land - terwijl advocatenkantoren en burgers misschien samen kunnen werken bij het creëren van open source technologische tools voor kleine zakelijke klanten. Er ontstaan heel veel verschillende projecten, maar die inspanningen dragen steevast een gemeenschappelijk element in zich: ze werpen een breed net uit over de verschillende sectoren binnen de wereldwijde economie in plaats van te innoveren in één klein geografisch gebied. Aangezien het werk al gestart is, kunnen we “de geest niet terug in de fles stoppen.” Juridische innovatie is nu, en is het misschien altijd al geweest, klaar om te profiteren van het fenomeen van globalisatie. Maar zodra er gepraat wordt over “juridische innovatie” vallen een hoop advocaten terug op een oude verdedigingstechniek: “Mijn jurisdictie is

anders. Mijn juridische markt is anders. Mijn land is anders.” Die houding draagt een soort revisionistische geschiedenis uit over de aard van het recht, een aard die er al was voor de uitvinding van het internet en globalisatie zoals we ze vandaag kennen. Die houding is problematisch, want ze stelt dat er niet overal advocaten zijn, dat advocaten speciaal zijn, dat advocaten een schaars goed zijn, een waardevolle hulpbron, een elitegilde. Tot op zekere hoogte hebben die advocaten gelijk. Maar ze hebben het fout als ze denken dat het beoefenen van het recht niet kan worden beïnvloed door krachten zoals globalisatie, net zoals dat bij veel andere economische sectoren al is gebeurd. Want feit is dat er wel overal advocaten zijn. En dat ze wel worden beïnvloed door deze mondiale krachten. Hoewel de onderliggende wetgeving van land tot land verschilt, en de sociale en politieke context anders kan zijn in Brazilië, Groot-Brittannië, Israël of Singapore, het beoefenen van het recht is fundamenteel gezien een wereldwijde constante. Met wie je ook praat, waar je ook bent, als iemand zegt “ik ben advocaat”, dan weet je precies wat voor soort beroep ze hebben: ze zijn experten in hun materie en verkopen hun diensten (nog altijd grotendeels per uur) aan cliënten die hun expertise nodig hebben om zaken te doen of om te besturen. Er is een bepaalde set werkwijzen die het beroep verenigt, ondanks de substantiële verschillen tussen jurisdicties. Die gemeenschappelijke principes maken de toepasbaarheid van juridische innovatie dus mogelijk, ongeacht de jurisdictie waarin een advocaat werkzaam is. Wat is juridische innovatie? De termen juridische innovatie en juridische technologie kennen veel overlapping. Juridische innovatie omvat vaak technologieën zoals kunstmatige intelligentie (artificial intelligence, AI) en machine learning (ML), maar dat hoeft niet per se. Juridische innovatie impliceert ook alternatieve dienstverleners, het uitbesteden van juridische processen en strategieën voor procesverbetering. En dat is deels waar het om gaat: juridische innovatie is niet één ding, dat in slechts één praktijkgebied voorkomt, in één jurisdictie. Innovatie komt overal voor: op het niveau van ondernemingen, kleinhandel, eenmansbedrijven en stadsbesturen en in non-profit toegang-tot-recht-initiatieven. Er bestaan nu juridische apps voor smartphones. En de interesse groeit wereldwijd alleen maar door, omdat de principes waaruit het juridische vak bestaan, niet verdwijnen bij willekeurige grenzen; ze zijn overal.


Uiteindelijk is de internationale aard van het recht de onderliggende aandrijfkracht achter de ommekeer in de wereldwijde juridische gemeenschap. Die ommekeer brengt ook een exponentiële groei in de complexiteit van het recht met zich mee. Die verandering is in slechts een paar decennia opgetreden.

zijn bij de inzage van stukken. Om die en andere redenen is juridische innovatie van levensbelang voor het duurzaam functioneren van de wereldwijde juridische gemeenschap. Technologische tools en nieuwe strategieën voor alternatieve diensten en procesverbeteringen, vullen hiaten die pure mankracht niet langer kunnen vullen.

Dit complexiteitsprobleem is het meest voelbaar binnen multinationals. Jaren geleden, voor globalisatie het momentum had dat het nu heeft, was een advocaat vaak in slechts een paar markten werkzaam. Die advocaat, net zoals zijn confrater die eerder die afkerig was van technologie, deed het waarschijnlijk prima in zo’n autonome markt.

Advocaten en hun ondersteunend personeel konden ooit de inzage van stukken uitvoeren voor grote sets documenten en complexe fusieovereenkomsten onderhandelen, en rechtbanken konden al hun zaken aan, zonder te veel achterstand. Die tijden zijn voorbij. De capaciteit van het menselijk brein kan niet oneindig opgerekt worden. De hoeveelheid informatie in de wereld groeit elke dag, het aantal regelgevers is gegroeid, en de wetgeving die van toepassing is op bedrijven, blijft alsmaar complexer worden in een web van interacties. Alleen al het onder controle houden van die escalatie is een veel grotere taak geworden - exponentieel veel groter zelfs.

Maar nu werken advocaten in vrijwel elke jurisdictie. Een onafhankelijke advocaat die in Laos werkt, kan te maken krijgen met zaken en relaties in jurisdicties in Vietnam, Cambodja, China, India, Thailand, Singapore, Japan, Australië en de Verenigde Staten. Elk land heeft zijn eigen rechtssysteem, en veel landen hebben niveaus van verschillende rechtssystemen bovenop elkaar gestapeld. Vraag het om het even welke advocaat die een M&A-transactie (mergers and acquisitions-transactie) heeft uitgevoerd. De uitdaging is overweldigend. En sommige van de advocaten die zo afkerig zijn van technologie, zijn zich bewust van de groeiende complexiteit in het recht. De complexiteit bovenaan de markt, waar de multinationals zich bevinden, vormt op een bepaalde manier nog steeds een aparte juridische gemeenschap, in ieder geval financieel gesproken. Die problemen van omvangrijke complexiteit leiden tot enorme rendementen. In het verleden werden advocaten goed betaald voor het vaardig navigeren van zaken zoals die van onze Laotiaanse vriend. Maar het probleem is dat juridische complexiteit niet meer louter bestaat in de hoogste regionen van grootschalige multinationals. Die complexiteit bestaat overal, en beïnvloedt iedereen. Juridische complexiteit in het digitale tijdperk betekent dat er vele duizenden elektronische bestanden zijn om tijdens de inzage van stukken door te kammen, nog eens vele duizenden documenten om tijdens een M&A-transactie te herevalueren, en er zijn nu meer civiele en strafrechtelijke zaken dan ooit, wat tot een alsmaar groeiende achterstand heeft geleid. Dan heb ik het nog niet eens over de talloze terabytes aan e-mails, sms-berichten en sociale media waar die relevant

Juridische innovatie, en juridische technologie, gaan dus eigenlijk over het beperken van complexiteit. Als een advocaat zegt “ik hoef niet te innoveren,” dan stelt hij eigenlijk dat zijn eigen praktijk het misschien nog niet nodig heeft. Maar zo’n houding - afkerig van verandering en nieuwe technologie - toont ook een miskenning van de huidige staat van de wereldwijde juridische gemeenschap. We hebben systemen nodig die grote hoeveelheden informatie kunnen verwerken, want mensen kunnen dat niet langer effectief noch efficiënt doen; het is een probleem van schaal, en de schaal zal alleen maar groter worden. Daarnaast zijn sommige mensen bezorgd dat juridische innovatie advocaten zal vervangen. Nieuwe methoden van rechtsbeoefening zullen menselijke advocaten echter alleen helpen zich aan te passen aan en om te gaan met deze groeiende complexiteit en deze problemen van schaal. We moeten de steeds toenemende complexiteit van het recht in de wereldwijde juridische gemeenschap bijhouden. Ik kijk uit naar mijn bezoek aan België, wanneer ik tijdens het Legal Tech Congres meer zal vertellen over deze trends in toenemende juridische complexiteit, en over oplossingen voor de problemen waar de wereldwijde juridische gemeenschap voor staat.

17


Meer weten over BaseNet? Wij zien u graag bij onze stand op Legal Tech!

Verhoog uw Return on Knowledge met onze digitale bibliotheek 1.

Win tijd voor het ĂŠchte werk door efficiĂŤnter te zoeken

2.

Vind de juiste documenten sneller terug

3.

Verbeter uw samenwerking en interne communicatie SHA-256 SSL encryption

Op elk apparaat

Verrijkt met 3 miljoen publieke documenten

Snel doorzoekbaar in Full Text

Maak vandaag uw gratis account op www.lex.be


UW EXPERTISE ONDER DRUK?

WORKSHOP A

OPEN LAW DE BEKENDMAKING WETTELIJKE EN DIGITALE COMMONS

VAN DE NAAM VAN JURIDISCHE PROFESSIONALS IN FRANKRIJK

THOMAS SAINT-AUBIN (FR) IS OPRICHTER VAN SERAPHIN.LEGAL, EEN LEGAL TECH STUDIO OM OPLOSSINGEN OP MAAT TE CREËREN VOOR ‘AUGMENTED LAWYERS’ EN MEDE-OPRICHTER VAN VERSCHEIDENE START-UPS IN HET RECHT EN VAN OPEN LAW* LE DROIT OUVERT. HIJ IS OOK VOORZITTER VAN HET CONSORTIUM EJUSTICE.

VINCENT RIVOLLIER (FR) IS DOCENT AAN DE UNIVERSITÉ SAVOIE MONT BLANC. HIJ HEEFT VERSCHEIDENE EMPIRISCHE ONDERZOEKEN GEVOERD WAARBIJ VOORNAMELIJK BESLISSINGEN IN EERSTE AANLEG EN IN HOGER BEROEP WERDEN GEBRUIKT. HIJ INTERESSEERT ZICH IN HET BIJZONDER VOOR DE TRANSFORMATIES DIE DE OPEN DATA IMPLICEREN VOOR DE JURISPRUDENTIËLE PRODUCTIE.

D

D

“ER STAAT DE NIEUWE JURISTEN EEN BOEIENDE UITDAGING TE WACHTEN: ER ZIJN GEEN TECHNISCHE BEPERKINGEN MAAR ENKEL JURIDISCHE BEPERKINGEN.”

“WANNEER IN DE OPEN DATA DE ANONIMISERING VAN GERECHTELIJKE BESLISSINGEN DE NORM WORDT, ROEPT DAT BELANGRIJKE VRAGEN OP.”

e openstelling van openbare juridische gegevens in Europa transformeert geleidelijk aan de markt van het recht. Eerder dan een digitale transitie van de wereld van het recht, gaat het om een transformatie van het recht die aan de gang is: de advocaat moet zijn bestaansreden en zijn meerwaarde in dit nieuwe paradigma herzien. Om de openstelling van haar openbare juridische gegevens tussen 2014 en 2017 te omkaderen, heeft de Franse staat bijvoorbeeld een open innovatiestrategie ontwikkeld om ‘digitale gemeenschappelijke rechtsgoederen’ te bevorderen. In die nieuwe omgeving van ‘wettelijke en digitale commons’, wordt de advocaat uiteraard geconfronteerd met een nooit eerder geziene uitdaging om zijn relatie met de cliënt te herzien en zijn aanbod te vernieuwen. Leren coderen moet de advocaat niet. Maar hij moet wel zijn praktijk herzien in een samenwerkingseconomie waarin ‘gemeenschappelijke rechtsgoederen’ opduiken en waarin het recht elke dag toegankelijker wordt voor leken. Daarom definieert de advocaat het best een digitale en collaboratieve strategie. Want in dit nieuwe paradigma moet hij zijn intellectuele prestatie kunnen verhogen door de technologie en door interprofessionaliteit. Hij moet een echte “Legal Tech Lawyer’’ worden om alles aan de machine toe te vertrouwen die dat beter doet dan de mens en om zich te mengen in de juridische innovatiegemeenschappen om zijn competitiviteit te bewaren.

e open data van gerechtelijke beslissingen zoals beoogd in Frankrijk, waar de wetgever in 2016 een wet stemde voor een ‘Digitale Republiek’, roepen ook vragen op. De anonimisering van gerechtelijke beslissingen ten aanzien van de rechtzoekenden lijkt een evidentie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer en de persoonsgegevens. Sommige magistraten hebben daarentegen ook een anonimisering gevorderd ten aanzien van de juridische professionals. De wetgever lijkt de verhulling zelfs te willen uitbreiden naar alle betrokken beroepen, advocaten inbegrepen – terwijl de beroepsorganisaties van advocaten zich verzetten tegen een dergelijke mogelijkheid. Het ontwerp van de programmawet 2018-2022 en voor de hervorming van justitie zegt dat “de elementen die toelaten om de natuurlijke personen vermeld in de beslissingen te identificeren, ongeacht of het gaat om partijen, derden, maar eveneens juridische professionals, verhuld zullen worden indien hun bekendmaking van die aard is om schade te berokkenen aan de veiligheid of de inachtneming van de persoonlijke levenssfeer van die personen of hun omgeving.” Kortom: de omvang van de anonimisering roept vragen op. Wat zijn de daarom mogelijke implicaties van zulke open data op de juridische beroepen, magistraten en advocaten? Hoe kan de bekendmaking of de verhulling van hun identiteit hun beroep beïnvloeden?

19


CRISIS OF KANS?

BLOCKCHAIN BLOCKCHAIN EN HET RECHT: A MATCH MADE IN HEAVEN?

DE PLAATS VAN DE STAAT EN VAN HET RECHT IN DE BLOCKCHAIN

STEPHAAN CLOET (BE) IS MASTER IN DE RECHTEN EN IN DE TOEGEPASTE ECONOMISCHE WETENSCHAPPEN. HIJ GENOOT EEN UITGEBREIDE IT-TRAINING EN IS LEGAL ADVISOR BIJ LAWBOX, EEN BELGISCHE LEGALTECH STARTUP. HIJ IS LID VAN HET GLOBAL LEGAL BLOCKCHAIN CONSORTIUM EN HET ACCORD PROJECT.

20

V

oor blockchain en het recht is het de beste der tijden en de slechtste der tijden. Het is het tijdvak van mogelijkheden, en het tijdvak van chaos. De technologie die werd aangekondigd als de nieuwe manier bij uitstek om tussenpersonen en centrale autoriteiten aan de kant te schuiven, wordt nu ook aanzien als een modern instrument om handel te faciliteren en gemeenschappen vorm te geven. De impact op het recht en de juridische sector is bijgevolg enorm. De basiseigenschappen van blockchains maken er immers het instrument bij uitstek van om zowel criminele activiteiten mee te ondersteunen als om rechtsregels efficiënter mee af te dwingen. De dagelijkse praktijk van de advocaat zou er op middellange termijn dus volledig anders kunnen uitzien: bepaalde verbintenissen uit contracten zullen automatisch worden uitgevoerd, onroerende goederen overdragen wordt een kwestie van dagen, toezichthoudende overheden zullen live activiteiten kunnen monitoren en bewijsvoering in geschillen zal grotendeels om gegevensverzameling op de relevante blockchain draaien. *

Deze spreker werd vervangen door Mr. Philippe Heeren.

“HAD U IN DE JAREN ’80 GRAAG HET POTENTIEEL VAN ‘HET INTERNET’ GEKEND? DE MOGELIJKHEDEN VAN BLOCKCHAIN IN LEGAL TECH ZIJN VERGELIJKBAAR.”

WORKSHOP B

YVES MOREAU (BE) IS INGENIEUR EN PROFESSOR AAN DE KU LEUVEN. HIJ BESTUDEERT HOE INFORMATIETECHNOLOGIE (ZOALS BLOCKCHAIN) EN ARTIFICIËLE INTELLIGENTIE ONZE MAATSCHAPPIJ TRANSFORMEREN. HIJ IS OOK ACTIEF ROND ETHISCHE IMPLICATIES VAN TECHNOLOGIE OP PRIVACY EN MENSENRECHTEN.

B

lockchain, vooral bekend van de virtuele munt Bitcoin, stelt ons in staat om elektronische transacties uit te voeren zonder nood aan een centrale vertrouwde tussenpartij. Dat nieuwe paradigma doet belangrijke politieke en juridische vragen rijzen. De essentiële innovatie van blockchain is dat, dankzij een complex systeem van digitale handtekeningen, elektronische tijdsgestempelde registers van transacties opgesteld worden zonder nood aan een overkoepelende tussenpartij die transacties valideert, zoals een bank dat bv. doet voor financiële verrichtingen. Naast toepassingen in ‘cryptomunten’ heeft blockchain een enorm potentieel in veel sectoren zoals financiën, vastgoed, energie, identificatie, traceerbaarheid, enz.. Verdere uitbreidingen, zoals Ethereum, maken zelfs ‘intelligente contracten’ mogelijk: contracten die volledig elektronisch geprogrammeerd en automatisch uitgevoerd worden. Denk aan een verzekeringscontract dat automatisch uitgevoerd wordt als aan bepaalde voorwaarden voldaan wordt. De hamvraag is deze: kan zo een disruptieve technologie opgevangen worden binnen het bestaande juridische kader? Of botst die technologie soms tegen belangrijke bestaande juridische principes of wetgeving?

“WIJ MOETEN BLOCKCHAIN, EEN DISRUPTIEVE TECHNOLOGIE MET BELANGRIJKE LEGALE IMPLICATIES EN LIBERTARISCHE TREKJES, MAATSCHAPPELIJK INTEGREREN.”


WORKSHOP C

VRIEND EN/OF VIJAND?

ALGORITMES EN RECHT

DE JURIDISCHE BEROEPEN TEGENOVER HET ALGORITME

DE SOCIAAL-JURIDISCHE RELEVANTIE VAN KUNSTMATIGE INTELLIGENTIE EN DE NORMATIVITEIT VAN ALGORITMISCH ONTWERP STEFAN LARSSON (S) IS ASSOCIATE PROFESSOR IN TECHNOLOGIE EN MAATSCHAPPELIJKE VERANDERINGEN AAN LUND UNIVERSITY. HIJ IS ADVOCAAT (LLM), DOCTOR IN DE RECHTENSOCIOLOGIE EN IN DE RUIMTELIJKE PLANNING EN SENIOR ONDERZOEKER EN HOOFD VAN HET DIGITAL SOCIETY PROGRAMMA BIJ FORES, EEN ZWEEDSE DENKTANK.

O

mdat artificial intelligence volop ingang vindt op de consumentenmarkt, worden vragen rond eerlijkheid, verantwoordelijkheid en transparantie voor technologieën die autonoom en zelf-lerend zijn bijzonder prangend. Tegelijk is het duidelijk dat AI, en met name machine learning waarbij grote hoeveelheden data zelfs in real-time kunnen worden verwerkt, allerlei processen meer efficiënt en individueel relevant kan maken voor consumenten – of het nu gaat om zelfrijdende auto's, smart huizen, medische diagnostiek, risicobeoordelingen of de distributie van welvaart. Er klinken echter steeds vaker kritische klanken over de risico›s van autonome systemen die sociale vooroordelen, zoals ongelijkheden tussen mannen en vrouwen, sociaal-economische groepen of etniciteiten, reproduceren of zelfs versterken. Hoe men oneerlijke praktijken herkent en om moet gaan met verantwoording voor autonome systemen en AI, is daarom een groeiende, juridische kwestie. Een grote uitdaging voor de advocatuur ligt in samenwerking met technologen, al is het maar om kwesties van verantwoordelijkheid voor autonome en algoritmische processen goed te kunnen herkennen. En liefst samen te normeren, uiteraard.”

“WILLEN WE DE SOMS SLECHTE GEVOLGEN VAN AI KUNNEN BESTRIJDEN, DAN ZULLEN WE EERST DE TECHNOLOGIE GOED MOETEN BEGRIJPEN.”

A

YVES POULLET (BE) IS MASTER IN DE FILOSOFIE EN DOCTOR IN DE RECHTEN (UCL). HIJ RICHTTE IN 1979 CRIDS (UNAMUR RESEARCH CENTER COMPUTER LAW AND SOCIETY) OP EN IS DAAR SINDS 2010 DIRECTEUR. HIJ WAS PROFESSOR AAN DIVERSE UNIVERSITEITEN, RECTOR VAN DE UNIVERSITY OF NAMUR EN 12 JAAR LANG (1980-1992) LID VAN DE BELGISCHE PRIVACYCOMMISSIE. HIJ GING RECENT OP EMERITAAT EN IS GENOMINEERD ALS PROFESSOR ASSOCIATE AAN UCLILLE EN ALS MEDEVOORZITTER VAN HET NAMUR DIGITAL INSTITUTE (NADI).

Igoritmes en in het vervolg daarvan AI kan advocaten helpen de kans op een gunstige uitkomst van de procesvoering te voorspellen. Het gebruik van die technologieën vermindert de tijd en dus de kosten van juridisch onderzoek en vertegenwoordigt daarom een financieel voordeel voor de klant. Maar het is niet al goud dat blinkt. Een voorwaarde voor het gebruik van AI-technologie is toegang tot juridische materialen in open data, en niet alleen in open toegang. Zoals we weten hinkt België hier achterop t.o.v. onze buurlanden. Daarom moet er wetgeving komen die in een openbare service voorziet die de juridische en administratieve uitspraken in een door computers bruikbaar formaat giet. Daarnaast moeten de beroepsverenigingen erover waken dat er geen discriminatie kan ontstaan door het gebruik van die technologieën. Immers: welke juridische beroepen zouden toegang moeten krijgen tot de voordelen van de nieuwe technologieën? Er zijn namelijk risico’s van ‘verstedelijking’ aan alle ontwikkelingen gekoppeld . De legal tech sector investeert veel en zou in de toekomst juridische diensten zoals hulp en advies voor het publiek kunnen bieden. Dat delicate concurrentieprobleem kan slechts in ons voordeel worden opgelost als we het nut van ons beroep kunnen aantonen. En we zullen niet alleen zijn. Zo kan predictive justice ook inhouden dat onze rechters worden vervangen door machines. Maar hoort rechtspraak geen ‘menselijke functie’ te blijven wiens beslissing misschien nooit helemaal voorspelbaar zal zijn?”

“DE ‘DRUKKNOP’-EVOLUTIE LEIDT NAAST GRONDWETTELIJKE BEZWAREN – MET NAME DE VOORWAARDE VAN EEN EERLIJK PROCES – TOT FUNDAMENTELE VRAGEN OVER ONS IDEE VAN RECHTSPRAAK.”

21


EFFICIËNTER DAN UW KENNIS & ERVARING?

22

VOORSPELLEN VAN GERECHTELIJKE UITSPRAKEN VAN HET EUROPEES HOF VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS

PREDICTIVE JUSTICE

NIKOLAOS ALETRAS (GR) IS DOCENT IN GEGEVENSWETENSCHAPPEN AAN DE UNIVERSITY OF SHEFFIELD, INFORMATION SCHOOL EN WERKT BIJ DE MACHINE LEARNING-GROEP BINNEN DE AFDELING COMPUTER SCIENCE.

V

oorspelling en besluitvorming zijn twee belangrijke aspecten van professionele, juridische werkwijzen. Cliënten van advocatenkantoren hebben er veel belang bij om te weten wat de kans is dat ze een potentiële zaak winnen, en wat het kost. Onderzoek op het gebied van cognitieve psychologie toont aan dat mensen een beperkt vermogen hebben om alle beschikbare informatie, juridisch of niet, over een zaak te verwerken. Computers zijn wél erg efficiënt in het analyseren en leren van patronen. In 2016 ontstond er een nieuwe benadering voor het modelleren en analyseren van gerechtelijke uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM). Dat datagestuurde geautomatiseerd systeem kan de uitspraken van het Hof erg nauwkeurig (gemiddeld 79%) voorspellen. Predictive justice biedt een breed scala aan toepassingen voor het ondersteunen van advocaten en rechters, maar ook van burgers, omdat zij makkelijker toegang krijgen tot het rechtssysteem terwijl de kosten hiervan verkleinen. Bovendien kan predictive justice advocaten niet alleen vóór een eventuele procedure ondersteunen, maar ook nadien. Bijvoorbeeld door het beoordelen van de rechtvaardigheid van uitspraken door demografische of andere vertekeningen in de gegevens te onthullen.

“HET ZIJN DE FORMELE FEITEN VAN EEN ZAAK DIE DE BELANGRIJKSTE VOORSPELLENDE FACTOR VORMEN. LAAT COMPUTERS NET DAARIN ERG EFFICIËNT ZIJN.”

WORKSHOP D

PREDICTIVE JUSTICE: EEN NIEUW DENKMODEL BINNEN JURIDISCH WERK?

V

PROFESSOR THIERRY KIRAT (FR) IS EEN SOCIAAL-JURIDISCHE SPECIALIST OP HET GEBIED VAN COMPARATIEVE JURISPRUDENTIE, FINANCIËLE REGELGEVING EN ARBEIDSWETGEVING. HIJ ONDERZOEKT DE DIGITALISERING VAN JURIDISCHE PROCESSEN EN IS MEDE-ANIMATOR VAN EEN INTERDISCIPLINAIR ONDERZOEKSSEMINARIE OVER “ALGORITMES EN RECHT(EN)” AAN DE UNIVERSITÉ PARIS DAUPHINE.

erstoren voorspellende rechtsalgoritmes het juridisch werk, met name dat van advocaten? Hoewel empirische data over de verspreiding van het gebruik van dergelijke algoritmes ontbreken, leven hierover grote zorgen. De echte meerwaarde van de advocaat ligt hem in zijn relaties, met zijn cliënten, zijn medewerkers, en met de jurisprudentie. Vanuit die context moeten we naar predictive justice kijken. De probabilistische evaluatie van het succes van een zaak brengt ons onvermijdelijk bij het probleem van cliëntselectie. Een berekening van winstverwachting kan zorgen voor een voorkeur voor potentiële cliënten wiens zaak te winnen valt. Deontologische regels en alternatieve vormen van honoraria kunnen het risico op segmentatie tussen ‘goede en slechte’ zaken beperken. Daarnaast kan predictive justice wegen op de relatie met medewerkers, met name die met jonge advocaten. Hen werd vaak het onderzoek naar jurisprudentie toevertrouwd. Digitale databanken zijn er al 20 jaar, maar hoe ingrijpend de voorspellende modellen op dat gebied worden, zal de relatie met medewerkers veranderen. Tot slot blijft er de relatie met de jurisprudentie. Kondigt de beschikbaarheid van modellen voor gekwantificeerde jurisprudentie de opkomst aan van een jurisprudentie van de zaak (precedentenwerking) die de plaats zal innemen van de jurisprudentie van de regel, die typerend is voor civilistische systemen?”

“DE TRANSFORMATIE EN ORGANISATIE VAN JURIDISCHE BEROEPEN ZORGT NU AL VOOR EEN RECHT OP TWEE SNELHEDEN. WERELDWIJD ZOUDEN ADVOCATENKANTOREN IMMERS MEER OPENSTAAN VOOR ALGORITMES DAN ‘TRADITIONELE’ ADVOCATEN.”


WORKSHOP E

AFSCHRIJVEN OF HERWAARDEREN?

ETHIEK

ZAL HET RECHT VERDWIJNEN MET DE INTREDE VAN DE ALGORITMES?

K

DANIÈLE BOURCIER (FR) IS ONDERZOEKSDIRECTEUR-EMERITUS BIJ CERSA, LID VAN DE COMMISSION DE REFLEXION SUR L’ÉTHIQUE DU NUMÉRIQUE EN WETENSCHAPPELIJK VERANTWOORDELIJKE VAN HET PROJECT CREATIVE COMMONS FRANCE. ZIJ HEEFT GEWERKT ROND DE ETHIEK VAN AI EN OVER HET DELEN VAN GEGEVENS BINNEN DE ETHISCHE WETENSCHAPSCOMMISSIE VAN DE CNRS.

an men toelaten dat een machine een medemens beoordeelt? En zal men klacht kunnen indienen tegen een algoritme? Heeft men nog juristen nodig om hierop te antwoorden, indien de sector van de artificiële intelligentie probeert om niet alleen software maar eveneens oplossingen bij te brengen? De eerste golf van geautomatiseerde toepassingen is niet helemaal nieuw. Vandaag, nu alle gegevens big data geworden zijn, wordt AI gebruikt om oplossingen te vinden en op te leggen die gevolgen kunnen hebben op grotere schaal. De toepassingen lijken plots de juridische instellingen, principes en regels te bedreigen. Moet men een nieuw recht uitvinden? Wat kan of moet het recht doen? Laat ons terugkeren naar de kern van de zaak: het recht heeft werkingsen procedureregels en moet geen software maar rechtsregels toepassen. De vragen die gesteld worden in het tijdperk van de legal tech zijn heus geen nieuwe vragen en de oplossingen zullen niet opduiken buiten de immense kennis die het recht vormt en die niet beperkt kan worden tot gegevens. Nee, een algoritme zal een mens niet beoordelen. Nee, men kan geen klacht indienen tegen een algoritme. Rechtspraak zal nog steeds gebeuren met alle menselijke gebreken en elke rechtzoekende zal verhaal kunnen instellen tegen een beslissing, al dan niet genomen op basis van een algoritme. De ethische uitdaging die juridische professionals, theoretici én practici vandaag te wachten staat, is dat men collectief het normatief antwoord moet herzien door in vraag te stellen wat dat antwoord moet zijn en door oplossingen uit te werken, in functie van de cognitieve technieken van het recht.

“DE WERELD VAN HET RECHT MOET ERIN SLAGEN HAAR EIGEN ANTWOORDEN TE VINDEN BINNEN DE GRONDSLAGEN VAN HET RECHT. SLAGEN WE DAAR NIET IN, DAN ALLEEN ZAL HET RECHT IN DE ALGORITMES VERDWIJNEN.”

ETHIEK EN DE EERLIJKHEID VAN ALGORITMES PHILIPPE DAMBLY (BE) IS PRODUCT & INNOVATION MANAGER BIJ LAR/AXA BELGIUM EN WETENSCHAPPELIJK MEDEWERKER AAN DE U LIÈGE. HIJ IS GESPECIALISEERD IN JURIDISCHE INNOVATIE OP HET VLAK VAN TECHNOLOGIE (ARTIFICIËLE INTELLIGENTIE, ODR) EN DE MAATSCHAPPIJ (ADR, BEMIDDELING).

A

lgoritmes en data zijn respectievelijk de motor en de brandstof van de digitale revolutie van het recht, die nieuwe actoren ziet verschijnen, namelijk de legal tech start-ups. In de toekomst zult u, ongeacht of u advocaat, magistraat, notaris of bedrijfsjurist bent, algoritmes en artificiële intelligentie gebruiken als een interne, sectorale of private oplossing. Nemen we echter het risico om tools die tegelijk ‘black boxes’ zijn – want tenslotte blijven de algoritmes vaak ontransparant – te gebruiken zonder enig begrip over de werking ervan en de relevantie van de resultaten? Zo is er de casus van de COMPAS-software (Correctional Offender Profile for Alternative Sanction) van de venootschap Nothpointe. Die werd ervan beschuldigd algoritmes te gebruiken op basis van raciale vooroordelen omdat de score op recidive hoger was indien de veroordeelde van Afro-Amerikaanse oorsprong was. Aanvaardt de advocaat dus een voorspellende of opgelegde justitie zonder enige garantie dat de resultaten onbevooroordeeld zijn? We moeten alle verschillende standpunten in kaart brengen, en daarbij ethiek centraal stellen, willen we de nieuwe technologie efficiënt en verantwoordelijk gebruiken.

“DE JURIDISCHE BEROEPEN DIE DE RECHTSSTAAT WAARBORGEN, MOETEN ZICH ETHISCHE VRAGEN STELLEN OVER HET GEBRUIK VAN ALGORITMES EN AI GELET OP DE RISICO’S OP VOOROORDELEN, DISCRIMINATIE EN UITSLUITING.”

23


Legal insights Reinvents legal reasoning Alle Belgische rechtspraak rond ontslagrecht binnen handbereik Legal insights is een Legal Tech tool die: ¡ ¡ ¡ ¡

duizenden gepubliceerde én ongepubliceerde vonnissen en arresten toegankelijk maakt rechtspraak aanreikt die gelijkaardig is aan uw dossier rijke menselijke expertise koppelt aan artificiële intelligentie en big data helpt om de juiste juridische argumenten te vinden om uw dossier te onderbouwen

Zelf proberen?

Ontdek Legal insights (module ontslag) via wkbe.be/Legal-insights-ontslag

JN1922-KLUW-Legal Insights_Adv_AdRem_170x115-okt2018-NLOK.indd 1

KNOWLEX® MET KNOWLEX BEHEERT U SLIM UW KENNIS: n Eenvoudige invoer: Met één muisklik laadt u documenten en scans op. n Gericht terugvinden: Innovatieve zoek­ technologie helpt u snel en gericht te vinden wat u zoekt. De zoekmotor zoekt dankzij OCR in de volledige tekst van elk document, ook in scans. n Kantoor geïnfor­ meerd: Ontvang meldingen over opgeladen docu­ menten en gebruiks­ statistieken.

18/09/18 16:37

PUBLIREPORTAGE

HOE BESCHERMT U DE MEEST WAARDEVOLLE TROEVEN VAN UW KANTOOR? Voor een juridische professional is kennis een onderscheidende troef. U en uw medewerkers creëren continu nieuwe kennis in de vorm van verslagen, adviezen, contracten, conclusies ... en stellen die expertise ten dienste van cliënten. U verzamelt ook kennis van anderen, zoals vonnissen, arresten en conclusies. Uw kantoorkennis is dus waardevolle materie die u maar beter goed bewaart en beschermt. Digitalisering biedt opportuniteiten. De stapels dossiers worden vervangen door de computer, zodat u uw kennis eenvoudig kunt opslaan, ordenen, terugvinden en beschermen. Zo biedt u het hoofd aan een aantal uitdagingen waarmee elk kantoor geconfronteerd wordt.

DAT DOCUMENT WAS ERGENS OPGESLAGEN, MAAR WAAR? U heeft op uw kantoor een boomstructuur om documenten in op te slaan. De indeling van die boomstructuur is echter zodanig ingewikkeld, met mappen in mappen in mappen, dat bestanden op de verkeerde plaats terecht komen of dat medewerkers ze niet meer terugvinden.

KENNIS VERDWIJNT MET DE MEDEWERKER. Wanneer een medewerker afwezig is of naar een ander kantoor vertrekt, neemt die zijn of haar kennis mee. Uw kantoor beschikt dan niet langer over die gecreëerde expertise.

KIES VOOR KENNISBEHEER. Om efficiënt en toekomstgericht de uitdagingen van uw beroep aan te pakken, is het van groot belang de kennis van uw kantoor te centraliseren en beschikbaar te stellen voor uw medewerkers. U doet dit door uw jarenlang verzamelde kennis gericht te delen en eenvoudig doorzoekbaar te maken. Uw medewerkers sparen niet alleen kost­ bare tijd uit door documenten te hergebruiken, ze kunnen ook voortdurend hun expertise toevoegen en de aanwezige kennis verrijken en versterken. Ontdek vandaag nog hoe Knowlex.be het werk op uw kantoor efficiënter laat verlopen.


WORKSHOP F

WAT KAN LEGAL TECH, NU?

IN DE PRAKTIJK

EXPERTSYSTEMEN EN BESLISSINGSONDERSTEUNING IN DE (NEDERLANDSE) RECHTSPRAKTIJK

MEER PERFORMANTIE MET PROCESAUTOMATISERING EN -OPTIMALISATIE

IVAR TIMMER (NL) IS ONDERZOEKER EN HOOFDDOCENT BIJ HET ONDERZOEKSPROGRAMMA LEGAL MANAGEMENT VAN DE HOGESCHOOL VAN AMSTERDAM. HIJ ONDERZOEKT DE ROL VAN LEGAL TECH IN ORGANISATIES, DOCEERT IN DE MASTEROPLEIDING LEGAL MANAGEMENT HET VAK LEGAL SERVICE DESIGN EN PUBLICEERT REGELMATIG OVER DIE THEMA’S.

S

oftware die documenten automatisch opstelt en systemen die beslissingen ondersteunen zijn sterk in opmars. Hoe gebruiken organisaties in de Nederlandse rechtspraktijk die software en wat is daarvan de impact voor de advocatuur? Richard Susskind noemde automated document assembly in zijn boek The End of Lawyers uit 2008 al een van de tien disruptive innovations voor de rechtspraktijk. Inmiddels speelt die technologie in de Nederlandse rechtspraktijk een relevante rol. Juridische organisaties gebruiken de software voor het – gedeeltelijk – geautomatiseerd opstellen van contracten, adviezen en andere juridische documenten. Het aanbod voor consumenten en het midden- en kleinbedrijf neemt sterk toe, vaak gekoppeld aan uitgebreidere dienstverlening door advocatenkantoren, notariskantoren of andere juridische dienstverleners. Verschillende advocatenkantoren breiden hun dienstverlening ook uit met advieswerk over het gebruik van die software in ondernemingen. Is disruptie van de markt echt de nabije toekomst? Op basis van onderzoek in de Nederlandse rechtspraktijk lijkt verdere verandering in ieder geval onvermijdelijk. Wat zijn mogelijkheden en waar liggen uitdagingen? Het antwoord ligt in Legal service design. Dat biedt handvaten om aan dergelijke aspecten voldoende aandacht te besteden.”

“DISCUSSIES OVER LEGAL TECH GAAN VAAK OVER DE TECHNOLOGISCHE MOGELIJKHEDEN ERVAN. ORGANISATORISCHE, ECONOMISCHE EN MENSELIJKE FACTOREN BLIJKEN ECHTER MINSTENS EVEN BELANGRIJKE SUCCESFACTOREN.”

JACQUELIN D’OULTREMONT (BE) IS PARTNER BIJ MCW AVOCATS–ADVOCATEN EN MEDEOPRICHTER VAN ONLINELAWYERS.BE, EEN ONLINE ADVOCATENKANTOOR. HIJ IS OOK INTERNATIONALE ARBITER. YVES D’AUDIFFRET (BE) IS MASTER IN MANAGEMENT EN GESPECIALISEERD IN PROCES- EN MANAGEMENTOPTIMALISATIE IN ADVOCATENKANTOREN. VERDER IS HIJ ALS PROJECT MANAGEMENT OFFICER, BETROKKEN BIJ GROTE M&A’S EN WERKT HIJ ALS INNOVATIEMANAGER VOOR LAWRENZA.COM.

E

lke advocaat zou zich diepgaand moeten informeren over de mogelijkheden die vandaag reeds bestaan om de uitoefening van zijn beroep te optimaliseren. Alleen dan kan men bewuste keuzes maken en krijgt men een goed begrip over wat er zich in zijn ‘concurrentiële’ omgeving al dan niet afspeelt. Zich bewust worden van automatisering en procesoptimalisatie binnen advocatenkantoren is een must voor iedereen, want het beroep zal zich vanuit die twee kernfactoren verder ontwikkelen. Die twee zaken liggen ook mee aan de basis van het in 2016 opgestarte onlinelawyers.be, het eerste online advocatenkantoor in België en van lawrenza.com. Lawrenza is artificiële intelligentie van Belgische bodem, die advocaten en hun medewerkers in staat stelt beter en sneller juridisch onderzoek te verrichten. Dankzij een database van meer dan 6 miljoen documenten kan men snel de relevante antwoorden krijgen op vragen zonder daarom zélf voortdurend alle juridische publicaties te moeten lezen of te bewaren. AI staat dus nu reeds advocaten en hun medewerkers bij in hun dagelijkse taken, waardoor ze zich kunnen toeleggen op hun ‘menselijke’ meerwaarde en meer kwaliteit aan hun cliënten kunnen bieden. Maar dat is natuurlijk de theorie en tijdsbesparing is slechts één element, zij het een cruciaal. Hoe beslist men echter wat er kan of moet worden geautomatiseerd? Welke structuren en werkmethoden binnen het kantoor zijn daarvoor nodig? En vooral: wat zijn daarbij mogelijke visies op de toekomst van de advocatuur?”

“HET BEROEP WORDT ALSMAAR DIGITALER. KLEINE KANTOREN ZULLEN MOETEN SAMENWERKEN OM SCHAALVOORDELEN TE CREËREN EN ZO CONCURRERTIEEL TE BLIJVEN.”

25


EXPERT AAN HET WOORD

26


LAW IN AN ALGORITHMIC WORLD: AN INTRODUCTION TO L@W

27

LEGAL TECH KLINKT (NOG) ERG HIGH BROW, MAAR WIE HET WIL DOORGRONDEN HOEFT EIGENLIJK MAAR EEN SIMPELE BACK TO BASICS TE MAKEN. SINDS DE EERSTE ONTWIKKELING VAN HET WORLD WIDE WEB IN HET BEGIN VAN DE JAREN 1990, HEEFT DE AANSLUITING VAN EEN GROOT AANTAL COMPUTERS VOOR EEN EXPONENTIËLE STIJGING VAN DE UITWISSELINGEN TUSSEN COMPUTERS GEZORGD ÉN VOOR EEN MASSA DIGITALE GEGEVENS. DIVERSE ALGORITMISCHE TECHNOLOGIEËN LATEN TOE OM DIE GEGEVENS TE ONTVANGEN, TE VERGELIJKEN EN TE BEREKENEN. DE WERKING VAN ALGORITMES KENNEN, IS DAARMEE IN ZEKERE ZIN CRUCIAAL VOOR ELKE ADVOCAAT DIE LEGAL TECH WIL BEGRIJPEN.

ID OVER DE AUTEUR: CHRISTOPHE DUBOIS IS DOCTOR IN DE SOCIOLOGIE AAN DE ULIEGE EN HET INSTITUT D’ETUDES POLITIQUES DE PARIS WAAR HIJ GERECHTELIJKE ORGANISATIES EN GERECHTELIJK BELEID BESTUDEERT. HIJ IS OOK HOUDER VAN EEN DEA IN SOCIOLOGIE DE L’ACTION ORGANISÉE (SCIENCES PO, PARIS). HIJ LEIDT EVENEENS EEN ONDERZOEKSPROGRAMMA OVER DE DIGITALISERINGSPROCESSEN VAN HET RECHT EN DE JURIDISCHE SECTOR.


28

Algoritmes zijn de gevolgen van instructies die een computer begeleiden in de uitvoering van een taak, in het bijzonder in de oplossing van een probleem. De regel “IF… THEN…” vormt de ideale instructie, ”IF” vertegenwoordigt de voorwaarde en ”THEN” het logische gevolg. Neyland & Möllers (2017) hebben bepaalde videobewakingssystemen bestudeerd die gebaseerd zijn op algoritmes ontworpen om de videobeelden in realtime te analyseren. De ontwikkelaars van die systemen hebben hiervoor precieze regels opgesteld om personen van bagage te onderscheiden in luchthavens of stations, en vervolgens om niet-relevante gegevens (een persoon die toevallig met zijn bagage voorbij wandelt) te onderscheiden van relevante gegevens (een persoon die zijn bagage achterlaat alvorens zijn weg voort te zetten). Oordelend dat algoritmes instructies zijn die door informaticacodes gegeven worden, besluit Larry Lessig dat “Code is Law” (2006). De informaticacode maakt bijgevolg de wet want in een digitale wereld, op het internet bijvoorbeeld, is de regulatie van gedragingen minder afhankelijk van juridische normen dan van de technische infrastructuur van platformen, applicaties, software, enz. De formule “Code=Law” nodigt ons eveneens uit om te beoordelen of algoritmes nieuwe normativiteitsvormen toelaten (aangezien zij hierop steunen). Die vormen vloeien niet gewoon voort uit de traditionele rechtsstaat maar kunnen die vervangen, of op zijn minst hiermee wedijveren. Wat op het internet gebeurt, sijpelt immers vroeg of laat door in de maatschappij en dus in de regelgeving. Minstens vijf opmerkingen dringen zich in dit stadium op: 1. Algoritmes vereisen een ontleding van alle informatie (een beeld, een geluid of een zin, enz.) in elementaire entiteiten (pixels, bits of tekens, en uiteindelijk in 0 en 1 die de fameuze binaire code vormen), en het is die ontleding die de berekening toelaat (computation). 2. Algoritmes worden gekarakteriseerd door hun combinatiekracht en hun vermogen tot blijvende heruitvinding, waarbij artificiële intelligentie steunt op die potentiële mogelijkheden. 3. Hun combinatiekracht wordt echter beperkt door een inferentiemethode (dat wil zeggen van de informatieverwerking) die in wezen gebaseerd is op correlaties (en niet op causale verbanden) tussen numerieke gegevens (meer bepaald overdacht en eventueel gedecontextualiseerd en geïnterpreteerd op ideologisch onbetwistba-

re wijze zonder voorafgaande beraadslaging). Elke algoritmische verwerking steunt daarom op een aaneenschakeling van inducties van inducties van inducties … van die soort. De data worden verzameld en verwerkt door algoritmes, die werken zoals zwarte dozen (blackboxes). Het is om die reden dat het Europese Hof van Justitie in 2014 een vonnis heeft uitgesproken tot vernietiging van een Europese richtlijn over de gegevensbewaring. De richtlijn vereiste dat telecommunicatieoperatoren gegevens van hun klanten 6 maanden tot 2 jaar zouden bewaren. Maar het Hof oordeelde dat de richtlijn schade berokkende aan de persoonlijke levenssfeer en de bescherming van persoonsgegevens. Meer recent heeft de AVG betrekking op websites en digitale platformen die, in Europa, onze digitale vingerafdrukken traceren en volgen. Gecombineerd met de talrijke risico’s (op ecologisch, sociaal, politiek, economisch, cultureel en beschavingsvlak) van onze tijd, veroorzaakt het gebruik van algoritmes nieuwe bestuursproblemen zoals de veruberisering, het cyber risk, de e-reputatie, de gegevensbescherming, enz.

DE ALMACHT VAN ALGORITMES? Sinds een vijftiental jaar stelt men vast dat de arbeidscontext van de advocaten steeds meer beïnvloed wordt door een digitaliseringsproces van de juridische diensten (Wickers, 2014; Susskind, 2013)1. Net zoals in andere sectoren, transformeert het gebruik van algoritmes de businessmodellen (Loebbecke & Picot, 2015), de arbeids- en productieprocessen (Cascio en Montealegre, 2016), evenals de professionele praktijken en kennis (Khanf et al., 2016; R. Susskind en D. Susskind, 2015). Die algoritmes verrijken niet alleen diverse softwareprogramma’s waaronder SAP, Dlex en Secib, maar eveneens het internet zelf, digitale platformen2 en sociale media inbegrepen. Hierdoor zagen nieuwe methodes voor de productie, opslag, analyse en verspreiding van juridische informatie het licht, denk aan de e-discovery, de platformen van Online Dispute Resolution, de geautomatiseerde productie van documenten en contracten3 en de Open Law. Bovendien leveren artificiële intelligente (A.I.), Big Data en chatbots, voorspellende analysetools aan elke gebruiker zoals de jurisprudentiële tendenzen inzake recidive en de berekening van ontslagvergoedingen.


NIEUWE PARADIGMA’S Die technologische innovaties duiken op in een context die gekenmerkt wordt door twee processen. Enerzijds het proces van liberalisatie van de gereglementeerde beroepen in het algemeen en anderzijds dat van de juridische beroepen in het bijzonder, waarin de professionals in de juridische sector niet langer een monopolie hebben op de juridische kennis en expertise, en waarin de kwaliteit van de juridische diensten evenals de prijs hiervan cruciale elementen vormen. Bovendien worden die innovaties vaak voorgesteld alsof zij bestemd zijn om de advocaten te vervangen in een bepaald aantal gestandaardiseerde en geautomatiseerde activiteiten. Wij stellen echter vast dat zij een overvloedige digitalisering vereisen (dat wil zeggen de registratie van informatie in elektronische vorm) van de legislatieve en jurisprudentiële bronnen. En dat is thans nog niet het geval in België. Desalniettemin stimuleren de innovaties de legal tech start-ups: bedrijven die rechtzoekenden maar ook professionals in de juridische sector online juridische diensten willen aanbieden. De activiteiten van de start-ups zorgen alleszins mee voor een herdefiniëring van de markt van de juridische diensten4. Zij stellen eveneens de juridische beroepen (advocaten, notarissen, gerechtsdeurwaarders, magistraten, enz.) in vraag, beïnvloeden de aard van het recht en dragen bij tot een herdefiniëring van de modaliteiten wat betreft de toegang tot het recht en Justitie.

GEEN UITZICHT ZONDER INZICHT Het bestuderen van de algoritmisering van het recht, de mechanismes, de inzet en de gevolgen hiervan, is van kapitaal belang. Eerst en vooral moeten – naast andere mogelijke onderzoeksmiddelen – de algoritmische processen worden omschreven die de verwerking en systematische juridische redenering toelaten, evenals hun gevolgen op de professionals in de juridische sector. Vervolgens moet men zich bewust worden van de nieuwe Legal Tech services en start-ups om hun invloed op de markt van de juridische diensten te kunnen begrijpen. Het is bovendien belangrijk om in te zien dat het recht een bijzonder geheel van informatie vormt5, waardoor ook blockchain mogelijk is. En er zijn nog veel meer vragen te stellen: waaruit bestaan de wettelijke en digitale overeenkomsten;

wat zijn de gevolgen van de AVG op de digitale verwerkings- en analysemogelijkheden; wat is het belang van de vorm waarin een wet wordt gegoten, van de ethiek van de algoritmes, van de voorgeschreven en voorspellende gebruiken6 van de algoritmes; enz.

TO DO’S VOOR DE ADVOCATUUR Het is tot slot van essentieel belang om de impact van algoritmische technologieën op het beroep van de advocaat en de businessmodellen van de advocatenkantoren te bestuderen. Hoe evolueren daarnaast hun tools, hun kennis, hun normen en professionele identiteit? En hoe evolueren de balies en de Ordes? Het lijkt ons wat dat betreft opportuun om de recente innovaties door de OVB en Avocats.be te benadrukken. DPA-deposit, RegSol, de elektronische advocatenkaart zijn maar enkele van de ontwikkelingen die illustreren dat de Ordes in de toekomst een driedubbele ondernemersrol op zich zullen (moeten) nemen. Als economische ondernemers ontwerpen, ontwikkelen en beheren de balies en Ordes nieuwe informatica- en digitale oplossingen. Ze zijn op dat moment investeerders, aandeelhouders en managers. Daarnaast hebben de Ordes als ‘politieke ondernemers’ een actief en beslissend aandeel in het proces van de modernisering van Justitie – ook al zijn opeenvolgende ministers daarmee al ruim 20 jaar bezig. Tot slot fungeren de Ordes als ‘morele ondernemers’: ze informeren, vormen, sensibiliseren en betrekken hun leden bij nieuwe belangrijke, alomtegenwoordige en vaak als disruptief beschouwde technologieën. Bij dat alles wil ik nog één advies meegeven aan iedereen die probeert te begrijpen hoe het recht in een algoritmische wereld werkt en evolueert: wees methodologisch voorzichtig. Trap niet in de val van het technologisch determinisme, want dat leidt tot totaliserende projecties waarin verschillende ideologische en profetische gedachtegangen graag gedijen. Daaronder zowel wat ik ‘de marketing van de belofte’ noem als de strekking die haast apocalyptische vooruitzichten verkondigt. Laat ons met andere woorden objectief en zonder bias de evoluties bestuderen, begrijpen, bijsturen. Meer dan ooit geldt: ius est ars boni et aequi.

29

1 En zie ook Ad Rem nr. 2/2017 (interview Jeroen Zweers) en Ad Rem nr. 2/2018 (rondetafelgesprek AI). 2 www.startmybusiness. com bijvoorbeeld. 3 www.lawbox.be bijvoorbeeld. 4 www.cbinsights.com/ blog/legal-tech-marketmap-company-list/ bijvoorbeeld. 5 Hildebrandt, M. (2016). Law as Information in the Era of Data‐Driven Agency. The Modern Law Review, 79(1), 1-30. 6 Zie in dit opzicht Aletras et al., 2016.


TUCHT RECHTSPRAAK

WETTEN, REGLEMENTEN EN DEONTOLOGIE BESTAAN NIET ZOMAAR. EN SOMS IS EEN VERWITTIGD MEESTER ER TWEE WAARD. AD REM SERVEERT U DAAROM ELKE EDITIE EEN INTERESSANTE UITSPRAAK VAN EEN VAN DE TUCHTRADEN.

VOORBEELDEN UIT DE PRAKTIJK

BESLISSING TUCHTRAAD VOOR ADVOCATEN VAN DE BALIES VAN HET RECHTSGEBIED VAN HET HOF VAN BEROEP TE GENT – 21/03/2018

30

TUCHTVORDERING – NON BIS IN IDEM – GEZAG VAN GEWIJSDE – OPENBAARHEID VAN DE BEHANDELING – OPENBAARHEID VAN DE UITSPRAAK – ART. 149 GW – ART. 6 EVRM – BERISPING De tuchtvordering is onafhankelijk van de straf- of de burgerlijke vordering. De disciplinaire materie wordt volledig geregeld door het Gerechtelijk Wetboek en is dus geen gemilderd of ondergeschikt strafrecht. Dat belet niet dat een tuchtrechtelijke beslissing tuchtrechtelijk gezag van gewijsde geniet en dat dat gezag van gewijsde zich opdringt in tuchtzaken. Zo verhindert het gezag van gewijsde nieuwe vervolgingen op grond van dezelfde feiten en dezelfde kwalificatie (het non bis in idem-principe) maar het verhindert echter niet dat een nieuwe tuchtstraf wordt opgelegd wegens feiten die de eerder tuchtrechtelijk gesanctioneerde feiten komen aanvullen, verzwaren of voortzetten. De openbaarheid van de uitspraak is gewaarborgd in artikel 149 van de Grondwet en vormt een recht gewaarborgd door art. 6.1 EVRM. Uitspraken die niet openbaar geschieden zijn vernietigbaar. Er is geen grond om in deze zaak uitspraak te doen met gesloten deuren.

onder het rolnummer …, geen conclusies te hebben neergelegd hoewel hij zich bij brief van 13.11.2013 hiertoe verbonden had en zelfs een provisie had gevraagd. 2. Nadat een negatief vonnis in deze zaak was geveld op 24.06.2015, de afrekening die hij van tegenpartij ontvangen had, aan zijn cliënt niet overgemaakt te hebben waardoor deze werd geconfronteerd met nutteloze betekeningskosten. Deze feiten vormen een inbreuk op de beginselen van waardigheid, rechtschapenheid en kiesheid die aan het beroep van advocaat ten grondslag liggen en een behoorlijke beroepsuitoefening moeten waarborgen (art. 455 Ger. W.). Op de zitting van 28 juni 2017 is Mr. X niet aanwezig.

van 12.10.2017, wordt door mr. V opnieuw om uitstel van de zaak verzocht. De tuchtraad beslist daarop de zaak voor behandeling uit te stellen naar de zitting van 20.12.2017 om 15u30. Op de zitting van 20 december 2017 is mr. X niet aanwezig. Thans verschijnt mr. M, advocaat balie …, loco mr. Y, balie …, als raadsman van mr. X. Door mr. M wordt om uitstel van de zaak verzocht, teneinde mr. Y toe te laten de verdediging van mr. X voor te bereiden. De tuchtraad beslist daarop de zaak voor behandeling uit te stellen naar de zitting van 17.01.18 om 15u30.

Wel verschijnt mr. B loco Mr. Q, beiden balie …, als raadsman van mr. X.

Op de zitting van 17 januari 2018 is mr. X aanwezig, samen met zijn raadsman mr. Y, balie ...

Verwijzende naar de brief van mr. Q van 8.06.2017, verzoekt mr. B om uitstel van de zaak.

Oud-stafhouder van de balie …, Mr. Z, is aanwezig.

Mr. X werd conform artikel 459 § 1, 2de lid Ger. W. door de voorzitter van deze tuchtraad uitgenodigd bij aangetekende brief van 22 mei 2017 om te verschijnen op de zitting van 28 juni 2017, teneinde zich te verantwoorden om:

De tuchtraad beslist daarop de zaak voor behandeling uit te stellen naar de zitting van 18.10.2017 om 14u30.

De Kamervoorzitter stelt vast dat de op straffe van nietigheid voorziene oproepingstermijn van artikel 459 §1 Ger. W. werd geëerbiedigd.

1. In een procedure die hij voerde als raadsman van de heer T, wonende te …, hangende voor de rechtbank van eerste aanleg Oost-Vlaanderen, afdeling …

Wel verschijnt mr. V, advocaat balie …, loco mr. Q, balie …, als raadsman van mr. X.

Op de zitting van 18 oktober 2017 is mr. X niet aanwezig.

Met verwijzing naar de brief van mr. Q

Mr. Y vraagt het woord en vraagt dat zowel de behandeling als de uitspraak gebeurt met gesloten deuren. De zaak wordt behandeld met gesloten deuren. Oud-stafhouder Mr. Z wordt gehoord en


hij verwijst wat de tenlasteleggingen betreft naar het verslag in het tuchtdossier. Mr. Y krijgt het woord en licht de verdediging van Mr. X toe. Mr. Y legt een conclusie neer alsmede een geïnventariseerd stukkenbundel (1 – 15). Na een beschrijving van de moeilijke periode 2013-2014 in het persoonlijk leven van mr. X, pleit mr. Y de vrijspraak van mr. X en ondergeschikt de opschorting van de uitspraak. Mr. Y verwijst – in eerste instantie – naar een uitspraak van deze tuchtraad op 15.02.2017 (gekend onder tuchtdossier TAG–396) waarbij mr. X als tuchtstraf een schorsing van acht dagen met uitstel werd opgelegd (in graad van beroep door de Nederlandstalige Tuchtraad van Beroep bij beslissing van 14.11.2017 hervormd tot de tuchtstraf van berisping). Volgens mr. Y zijn de feiten, dewelke ten grondslag liggen aan onderhavige tuchtprocedure, identiek of substantieel dezelfde als deze dewelke aanleiding gaven tot het tuchtonderzoek dat uiteindelijk aanleiding gaf tot de beslissingen van deze tuchtraad van 15.02.2017 en deze van de Tuchtraad van Beroep van 14.11.2017. Aldus zijn, volgens mr. Y, het ‘non bis in idem-beginsel’ en het gezag van gewijsde geschonden, waardoor het onderzoek en de daarop volgende procedure absoluut nietig zijn. Ondergeschikt, stelt mr. Y dat de ten laste gelegde feiten geen enkele schade hebben toegebracht aan de heer T, reden waarom de opschorting van de uitspraak wordt gevraagd. Mr. X krijgt het laatste woord.

I. TOELAATBAARHEID VAN DE TUCHTVERVOLGING De tuchtraad heeft vastgesteld dat de door art. 459 § 1, tweede lid Ger.W. op straffe van nietigheid voorgeschreven oproepingstermijn van minstens 15 dagen werd geëerbiedigd. De feiten in de oproeping van 22 mei 2017 van de voorzitter van de tuchtraad stemmen overeen met deze vermeld in de verwijzingsnota van de stafhouder. De tuchtvervolging is regelmatig ingesteld en toelaatbaar. II. BEOORDELING 1. Zoals volgt uit het door mr. Y neergelegde stukkenbundel, werd mr. X bij beslissing van de tuchtraad voor advocaten van de ordes van het rechtsgebied van het Hof van Beroep te Gent van 15.02.2017, als tuchtsanctie een schorsing van acht dagen opgelegd met uitstel gedurende drie jaar. Deze sanctie werd door de Nederlandstalige Tuchtraad van Beroep voor Advocaten, op 14.11.2017 hervormd, in die zin dat in graad van beroep de tuchtsanctie van berisping werd uitgesproken. De feiten, dewelke ten grondslag lagen van voormelde beslissingen betroffen: - na een gerechtelijke uitspraak en ondanks diverse rappels, zijn cliënt T niet te hebben ingelicht over de verdere gang van zaken inzake de vrijgave van een bankbankwaarborg (art. 455 Ger.W.) - de batonnale injunctie, hem gegeven op 11.06.2015, met name uiterlijk tegen 18.06.2015 zijn stafhouder te berichten wat hem weerhouden zou hebben om de vragen van zijn cliënt te beantwoorden, niet te hebben nageleefd (art. 455 Ger.W.)

De tuchtraad neemt de zaak in beraad en stelt de zaak voor uitspraak op de zitting van 21 maart 2018 om 14u15.

2. Verder volgt uit het neergelegde bundel, dat mr. X bij beslissing van 19.04.17 van onderhavige tuchtraad, werd veroordeeld tot de tuchtsanctie van schorsing van acht dagen met uitstel gedurende drie jaar.

De tuchtraad heeft met gesloten deuren beraadslaagd.

Deze sanctie werd door de Nederlandstalige Tuchtraad van Beroep voor Advo-

Hierop sluit de Kamervoorzitter de debatten.

caten, op 14.11.2017 hervormd, in die zin dat in graad van beroep de tuchtsanctie van berisping werd uitgesproken. De feiten, dewelke ten grondslag lagen van deze beslissingen betroffen : - nadat de Stafhouder is moeten tussenkomen omdat hij de briefwisseling van zijn cliënte, mevrouw S, niet beantwoordde en haar zaken niet naar behoren opvolgde, het schrijven van de Stafhouder dd. 09.01.2015, waarin hij hem verzoekt hem te laten weten of hij het nodige heeft gedaan zodat hij diens tussenkomst kon afsluiten, niet binnen de week (zoals gevraagd) te hebben beantwoord. - op een laatste aanmaning van de Stafhouder dd. 27.01.2015, waarbij hem verzocht werd uiterlijk tegen donderdag 29.01.2015 om 12.00 uur te berichten, op 29.01.2015 om 12.00 uur stipt liet weten het dossier ter hand te hebben genomen om de zaak verder af te werken, terwijl uit de opvolgende briefwisseling, uitgaande van zijn cliënte bleek dat zulks geenszins het geval was (waar in zijn schrijven van 12.02.2015 nochtans beloofd werd om ’s anderendaags gans de namiddag aan haar dossier te besteden en tegen de avond richting aan het dossier te geven). - het derde schrijven van de Stafhouder dd. 11.03.2015 niet te hebben beantwoord, waardoor de Stafhouder in de onmogelijkheid werd gelaten een rechtsonderhorige op passende wijze te antwoorden. - ingevolge vierde schrijven van de Stafhouder dd. 15.04.2015 een onderhoud te hebben gehad met de Stafhouder op 30.04.2015, waarbij hij er zich toe engageerde om uiterlijk 7 dagen van dit gesprek te reageren, wat hij andermaal naliet te doen. Deze houding is strijdig met de beginselen van waardigheid, rechtschapenheid en kiesheid die aan het beroep van advocaat ten grondslag liggen en een behoorlijke beroepsuitoefening moeten waarborgen (art. 455 Ger. W.). 3. Volgens mr. X zijn de feiten, dewelke ten grondslag liggen aan voormelde tucht-

31


procedures, identiek of substantieel dezelfde als deze dewelke aanleiding geven tot onderhavige tuchtprocedure. Volgens hem kunnen dezelfde feiten die door een bevoegd rechtscollege werden behandeld, niet het voorwerp uitmaken van een nieuwe procedure voor dezelfde of een andere bevoegde rechtsinstantie, zodat, indien dit wel het geval is – zoals in casu –, het ‘non bis in idem-beginsel’ en het gezag van gewijsde wordt geschonden, waardoor het onderzoek en de daarop volgende procedure absoluut nietig zijn.

32

4. De tuchtvordering is onafhankelijk van de straf- of de burgerlijke vordering. Het betreft een interne procedure tegenover leden van een korps of gereglementeerd beroep, die de eer of de waardigheid van hun beroep of functie hebben miskend, of inbreuk hebben gemaakt op de beginselen die aan hun beroep ten grondslag liggen (M. FRANCHIMONT, A. JACOBS en A. MASSET, Manuel de procédure pénale, Brussel, Larcier, 2006, 176) De disciplinaire materie wordt volledig geregeld door in het Gerechtelijk Wetboek en is dus geen gemilderd of ondergeschikt strafrecht en de regels van strafrecht en van strafprocedure zijn dan ook niet van toepassing (Jo STEVENS, Advocatuur, Regels en Deontologie, 2015, 1494) Dit belet niet dat een tuchtrechtelijke beslissing tuchtrechtelijk gezag van gewijsde geniet en dat dit gezag van gewijsde zich opdringt in tuchtzaken. Aldus verhindert het gezag van gewijsde nieuwe vervolgingen op grond van dezelfde feiten en dezelfde kwalificatie (het non bis in idem-principe) (ibidem, 1598). Voormelde regel verhindert echter niet dat een nieuwe tuchtstraf wordt opgelegd wegens feiten die de eerder tuchtrechtelijk gesanctioneerde feiten komen aanvullen, verzwaren of voortzetten (ibidem, 1598). 5. In casu is de tuchtraad van oordeel dat de feiten dewelke ten grondslag lagen aan de tuchtprocedures dewelke hebben geleid tot de tuchtbeslissingen van

15.02.2017 (in beroep van 14.11.2017) en van 19.04.2017 (in beroep van 14.11.2017) weliswaar kaderen in dezelfde persoonlijke problematiek van mr. X in de periode 2013 -2015, doch niet – ook niet substantieel – dezelfde feiten zijn als deze dewelke ten grondslag liggen van onderhavige procedure. Er is dus geen sprake van schending van het gezag van gewijsde van voormelde vervolgingen en beslissingen. De feiten op zich, zoals omschreven in het aangetekend schrijven van 22.05.2017 van de Voorzitter van de tuchtraad, worden niet betwist. Dat de gevolgen uiteindelijk geen grote proporties hebben aangenomen, doet vanzelfsprekend geen afbreuk aan het vaststaan van de ten laste gelegde feiten. De tuchtraad acht de feiten dan ook bewezen. III. BESTRAFFING Bij de bestraffing van de hierboven bewezen verklaarde feiten, houdt de tuchtraad rekening met de omstandigheden, ingeroepen door mr. X, ondersteund door stukken. Aldus is de tuchtraad van oordeel dat een berisping een gepaste sanctie vormt. IV. KOSTEN De stafhouder heeft geen kostenstaat ingediend, zodat de kosten worden begroot op nul EUR. V. OPENBAARHEID VAN DE UITSPRAAK VAN DE BESLISSING Mr. X verzoekt dat ook de uitspraak van de zaak met gesloten deuren zou gebeuren ‘conform de artikelen 467 en 459, §2 Ger. W.’, maar motiveert dit verzoek niet. Art. 459, §2 Ger. W. betreft enkel de behandeling van de zaak met gesloten deuren. De uitzonderingen op de openbaarheid hebben in de regel betrekking op de behandeling van de zaak ter terechtzitting, niet de uitspraak (Jean Laenens, Karen Broeckx, Dirk Scheers, Handboek gerechtelijk Recht, Antwerpen, Intersen-

tia, 2004, p. 384, nr. 803). De openbaarheid van de uitspraak is gewaarborgd in artikel 149 van de Grondwet. Artikel 767, § 1 Ger. W. bepaalt dat pleidooien, verslagen en vonnissen openbaar zijn, behoudens de bij de wet bepaalde uitzonderingen. In § 2 van dit wetsartikel worden een aantal uitzonderingen opgesomd, maar niet wat betreft de vonnissen. Zelfs in het strafprocesrecht zijn er maar een beperkt aantal uitzonderingen (Raf Verstraeten, Handboek Strafvordering 2005, p. 775). De openbaarheid van de uitspraak vormt een recht gewaarborgd door art. 6.1 EVRM. Uitspraken die niet openbaar geschieden zijn vernietigbaar (vgl. Cass. 17 juni 2011, C. 10.0241.N). Er is in casu geen grond om in deze zaak uitspraak te doen met gesloten deuren. OM DEZE REDENEN, de tuchtraad, beslissend in eerste aanleg en op tegenspraak, gelet op de art. 456 e.v. van het ger.w.; verklaart de tuchtvervolging toelaatbaar; verklaart de tenlasteleggingen bewezen; legt aan mr. x als tuchtsanctie een berisping op; begroot de kosten op 0,00 EUR. Uitgesproken op 21 maart 2018 met open deuren.


UIT DE BALIES NIEUWS EN ACTIVITEITEN

NIEUWE STAFHOUDERS 33

OP 1 SEPTEMBER TRADEN 7 NIEUWE STAFHOUDERS AAN. AD REM STELT ZE AAN U VOOR. LEER DE NIEUWE STAFHOUDERS VAN BALIE BRUSSEL NL, DENDERMONDE, LEUVEN, LIMBURG, OUDENAARDE, PROVINCIE ANTWERPEN EN WEST-VLAANDEREN. KENNEN EN ONTDEK WELKE PLANNEN ZIJ HEBBEN VOOR HUN BALIES.

PETER CALLENS BRUSSEL NL AAN DE BALIE VAN Brussel Nl sinds 1982.

LID VAN HET KANTOOR Loyens & Loeff’s.

FUNCTIES AAN DE BALIE Voorzitter Vlaams Pleitgenootschap (1996-97); lid van de raad van de Orde en secretaris van de Orde (1998-2001); gewezen docent aan de stageschool (beslagrecht); gewezen lid van de algemene vergadering van de OVB; assessor in de tuchtraad van beroep (2012-2018); vice-stafhouder.

ACTIEF IN vennootschapsrecht, fusies en overnames, geschillen in commerciële zaken, arbitrage.

AANDACHTSPUNTEN VOOR BELEID Een goede werking van het BJB. Eenheid van de deontologie en belang van het beroepsgeheim. Waakzaamheid voor de toestand van de rechtsstaat in het algemeen en de rechterlijke macht in het bijzonder. Met de OVB en de andere balies werken aan eigentijdse advocatuur én aan het prestige van de advocatuur, een enigszins veronachtzaamd goed.


34

ALAIN LÉGAT

ERWIN GOFFIN DENDERMONDE

LEUVEN

AAN DE BALIE VAN

AAN DE BALIE VAN

Dendermonde sinds 1978.

Leuven sinds 1992.

LID VAN HET KANTOOR

LID VAN HET KANTOOR

Légat & Joos Advocatenkantoor.

Durnez Advocatenassociatie.

FUNCTIES AAN DE BALIE

FUNCTIES AAN DE BALIE

lid van de raad van de Orde sinds 2015; vice-stafhouder.

diverse jaren lid van de raad van de Orde (o.a. commissie deontologie); voorzitter BJB van 2013-2017; vice-stafhouder.

ACTIEF IN

ACTIEF IN

aansprakelijkheidsrecht.

ondernemingsrecht en insolventierecht.

AANDACHTSPUNTEN VOOR BELEID

AANDACHTSPUNTEN VOOR BELEID

Het behoud verzekeren van onze eigen balie als performante zelfstandige entiteit, maar wel in nauwe samenwerking met de andere Oost-Vlaamse balies met als doel: een gepersonaliseerde organisatie en dienstverlening op lokaal vlak, met voldoende impulsen van en voldoende slagkracht op bovenlokaal vlak.

De Leuvense balie zelfstandig en financieel gezond houden. De deontologie in overeenstemming brengen met het gegeven van de ‘advocaat-ondernemer’. Waken over de kwaliteit van de dienstverlening en het belang van de permanente vorming onderstrepen.


35

ELS KONINCKX

GUNTER STEVENAERT LIMBURG

OUDENAARDE

AAN DE BALIE VAN

AAN DE BALIE VAN

Limburg sinds 1991.

Oudenaarde sinds 1995.

LID VAN HET KANTOOR

LID VAN HET KANTOOR

Advocatenassociatie Koninckx & Broekmans.

eigen eenmanskantoor.

FUNCTIES AAN DE BALIE

FUNCTIES AAN DE BALIE

lid van de raad van Orde van balie Hasselt sinds 2006 en van balie Limburg sinds 2016 (o.a. als penningsmeester en vicestafhouder); lid van de algemene vergadering van de OVB sinds 2016.

sinds 2004 lid van de raad van de orde (o.a. secretaris en penningmeester), lid van taxatiecommissies, vice-stafhouder.

ACTIEF IN

ACTIEF IN

personen- en familierecht, aannemingsrecht, strafrecht en insolventierecht.

aansprakelijkheid en verzekeringen (o.a. complexe schadegevallen met letselschade), onroerend goed.

AANDACHTSPUNTEN VOOR BELEID

AANDACHTSPUNTEN VOOR BELEID Het verbinden van alle Limburgse advocaten door o.a. het stimuleren van traditionele met nieuwe balie-initiatieven, een transparant modern communicatiebeleid met meer aandacht voor de OVB, extra lokale permanente vorming die onze advocaten ondersteunt in het snel wijzigend juridisch landschap en het bewaken van onze deontologie met aandacht voor rechtvaardigheid, duurzaamheid en welzijn.

Streven naar de geĂŻntegreerde samenwerking op provinciaal niveau met enerzijds de lokale verankering van de baliestructuren en anderzijds het behoud van de sociale, financiĂŤle en andere waarborgen voor de advocaat. Zo wordt een samenwerking tussen de balies een meerwaarde voor iedere advocaat. Bijzondere aandacht gaat naar de verdere professionalisering van het beroep van advocaat, o.m. via een verdere digitalisering.


36 © Koen de Waal

MARCO SCHOUPS

ANTOINE VAN EECKHOUT PROVINCIE

AAN DE BALIE VAN

ANTWERPEN

WEST-VLAANDEREN AAN DE BALIE VAN

Provincie Antwerpen, voordien Antwerpen, sinds 1986.

West-Vlaanderen, voordien Kortrijk, sinds 1985.

LID VAN HET KANTOOR

LID VAN HET KANTOOR

Schoups.

Van Eeckhout – Derudder – Vandenberghe Advocaten (VDV Advocaten).

FUNCTIES AAN DE BALIE Voorzitter van de Vlaamse Conferentie bij de balie Antwerpen (2001-2002); lid van de raad van de Orde bij de balie Antwerpen (2003-2007 en 2016-2018); voorzitter van de Commissie voor de Stage en de Beroepsopleiding en voorzitter van de Commissie Sociale Voorzieningen (2003-2007); lid van de algemene vergadering van de OVB (2014); 2 jaar vice-stafhouder.

FUNCTIES AAN DE BALIE stafhouder van balie Kortrijk van 2012 tot 2014; lid van de raad van de Orde te Kortrijk sinds 2001; 8 jaar penningmeester; lid van de algemene vergadering van de OVB sinds 2012.

ACTIEF IN

ACTIEF IN

ondernemingsrecht, insolventierecht, vermogensrecht en aansprakelijkheidsrecht.

privaat bouwrecht, overheidsopdrachten, arbitrage, bemiddeling en ADR.

AANDACHTSPUNTEN VOOR BELEID

AANDACHTSPUNTEN VOOR BELEID De fusie realiseren op het terrein en ervoor zorgen dat iedereen zijn weg vindt in de nieuwe balie. De advocaat moet garant staan voor een kwaliteitsvolle dienstverlening. De integriteit is een essentiële waarde bij alles wat de advocaat verricht. Tot slot wil ik de solidariteit benadrukken, binnen de balie en met de samenleving. Ik steun de deelname van balie en individuele advocaat aan het maatschappelijk debat en de samenleving.

Kernwoord bij de West-Vlaamse fusie is ‘organisatie’. De fusie is een ideale gelegenheid om bestaande structuren en gebruiken onder de loep te nemen en waar nodig bij te sturen. Verder streef ik naar een efficiënte, moderne communicatie, intern en extern. De advocatuur moet zich beter in de juridische markt profileren. Vertrouwelijkheid, geheimhouding, deontologie, onafhankelijkheid en partijdigheid zijn troeven en geen hinderpalen. Koppel daaraan kwaliteit van de dienstverlening en een efficiënte organisatie, en de markt van de juridische dienstverlening komt opnieuw de advocatuur toe. Als balie moeten wij dat stimuleren en faciliteren.


EXTRAMUROS NAAST BUREEL & BALIE

ADVOCATENRUN

LOPENDE EN ANDERE ZAKEN AL 9 JAAR OP RIJ TONEN ADVOCATEN ZICH VAN HUN SPORTIEFSTE KANT OP DE ADVOCATENRUN IN HET KOLONIËNPALEIS IN TERVUREN. ONDER EEN STRALENDE ZON TROKKEN MEER DAN 400 AANWEZIGEN OP ZONDAG 3 JUNI 2018 HUN LOOPSCHOENEN AAN OF SUPPORTERDEN DAT HET EEN LIEVE LUST WAS. 1. De kleinsten leerden acrobatentoeren tijdens een circusworkshop, lieten zich omtoveren tot ridder of prinses, of leefden zich uit op de springkastelen. 2. Genieten van de mooie locatie en een uitgebreid buffet. 3. Toeval of niet: ook de zon neemt elke keer stralend deel aan de Advocatenrun. 4. De Advocatenrun is een begrip geworden: de combinatie van een sportieve namiddag met een gezellig samenzijn met familie en confraters, wérkt.

2

DE WINNAARS

Alle uitslagen vindt u terug op www.advocaat.be/advocatenrun  Bekijk de volledige fotoreportage op  www.cicerosoftware.com/nl/ advocatenrun Filmpjes zijn te bekijken op  www.advocatennet.be 

1

3

5 KM 1ste advocaat dames: mr. Diane SELY (balie Mechelen) 1ste advocaat heren: mr. Cedric HAUBEN (balie Brussel) 1ste niet-advocaat dames: Lies OSTYN 1ste niet-advocaat heren: Joeri DELEENER 1ste junior (t.e.m. 16 jaar) meisjes: Louise VAN BEVER 1ste junior (t.e.m. 16 jaar) jongens: Wout SLABBAERT Kantorencompetitie: FLINN

4

De Advocatenrun werd mede mogelijk gemaakt dankzij onze hoofdsponsors Verzekeringen Precura en Vanbreda Risk & Benefits en onze sponsors Advocatennet, Cicero LawPack, ING, LexGo, Mijn Wetboek, BaseNet en Voorzorgskas. Oprechte dank aan atletiekclub Z.A.Team Hoeilaart-Overijse (www.zateam.be).

12 KM 1ste advocaat dames: mr. Helen KIEBOOMS (balie Antwerpen) 1ste advocaat heren: mr. Cedric HAUBEN (balie Brussel) 1ste niet-advocaat dames: Lies ROYACKERS 1ste niet-advocaat heren: Joeri DELEENER 1ste junior (t.e.m. 16 jaar) jongens: Kasper VAN BEVER Kantorencompetitie: Advocatenkantoor LMDS

37


HOE ZIT DAT? KEN UW DEONTOLOGIE

COLOFON VRAAG 1

38

VERANTWOORDELIJKE UITGEVER Edward Janssens, voorzitter Orde van Vlaamse Balies Staatsbladsstraat 8, 1000 Brussel Tel. 02 227 54 70, Fax 02 227 54 79 E-mail: info@advocaat.be www.advocaat.be REDACTIE Bart Coppein Katrien Crauwels Ann Devroe Babette De Grom Valerie de Vooght Edward Janssens Frank Judo Jan Leysen Jan-Pieter Mateusen Anne-Lise Ndeberi Katlijn Pollaris Gracy Saerens Ingrid Speels Anne Thys Arnaud Vannieuwenhuyze Nina Van Cauwenberge Nicolaas Vinckier

CONCEPT & REALISATIE

Vorstemanstraat 14A, B, 2000 Antwerpen Tel. 03 260 08 30 www.headlinepublishing.be RECLAMEREGIE

Bie Van Cleuvenbergen B-Net Tel. 016 63 20 65 bie@b-net.be Alle adreswijzigingen van advocaten moeten doorgegeven worden aan de balie. Lees Ad Rem ook online via OrdeExpress of op www.advocaat.be/adrem.

VRAAG 2 Een bevriend magistraat stuurt u een ‘vriendschapsverzoek’ op Facebook. Mag u hierop ingaan?

VRAAG 3 Cliënten kunnen uw dienstverlening beoordelen op allerlei commerciële platforms. Mag u reageren op dergelijke reviews?

geen geval de zittingszaal betreden nu hij immers geen partij is in het geding. B Juist maar met de nuance dat een klager bij de behandeling van de zaak met gesloten deuren wél in de zittingszaal aanwezig mag zijn om zelf gehoord te worden of geconfronteerd te worden met de advocaat. C Fout: aangezien de tuchtprocedure voortvloeit uit de formele klacht van de klager, heeft de klager als betrokkene bij het geschil recht om de debatten te volgen. Enkel niet-betrokken personen zoals toevallige passanten of personen die aanwezig zijn voor een ander tuchtdossier mogen bij behandeling met gesloten deuren niet aanwezig zijn in de zittingszaal.

A Ja, in principe is dat geen probleem; B Nee, want hierdoor komt uw onafhankelijkheid in het gedrang.

A Ja, u heeft een onbeperkt recht van antwoord; B Ja, maar uw recht van antwoord is begrensd; C Nee, uw beroepsgeheim verhindert dit.

DE ANTWOORDEN

1= B Een (formele) klager is inderdaad geen partij en mag de debatten in de zittingszaal niet volgen bij behandeling van de zaak met gesloten deuren, maar hij heeft wel het recht om op zijn verzoek te worden gehoord op de zitting en eventueel te worden geconfronteerd met de betrokken advocaat (art. 459, §2, lid 3 Ger. W.). Die mogelijkheid heeft de klager ook indien de zaak met gesloten deuren wordt behandeld: hij mag dan evenwel enkel de zaal betreden om te worden gehoord en/of te worden geconfronteerd en dient daarvoor en daarna buiten de zittingszaal te blijven. 2 = A Het is niet a priori verboden om via sociale media contacten te leggen met andere personen uit de juridische wereld. Het leggen van contacten tussen confraters is uiteraard niet verboden. Zelfs het te vriend maken van magistraten is niet a priori verboden. In uitzonderlijke gevallen kan dat evenwel onkies zijn. Algemeen wordt aangenomen dat dergelijke “vriendschappen” en dergelijke “beoordelingen” als “leuk” via internetknoppen veel te vrijblijvend zijn om er enige inhoudelijke betekenis aan te kunnen toekennen. Om problemen te vermijden kan u best een privé- en een beroepsaccount hebben, duidelijk van elkaar gescheiden. (Artikel 5 van de aanbeveling met betrekking tot het gebruik van sociale media door de advocaat). 3 = B De advocaat heeft een recht op antwoord, dat recht kan hem niet ontnomen worden. Er zijn wel grenzen aan het recht op antwoord: beroepsgeheim, waardigheid, rechtschapenheid en kiesheid. De advocaat moet geen geld betalen voor zijn recht van antwoord.

AD REM JAARGANG 17 - NR. 3 2018

Stelling: als u als vervolgde advocaat wil vermijden dat een klager de tuchtzitting m.b.t. uw dossier kan meevolgen, vraagt u aan de tuchtraad om behandeling van uw zaak met gesloten deuren. Aangezien de klager geen partij is, mag hij dan in geen geval de zittingszaal betreden. Juist of fout?

A Juist: een klager mag bij de behandeling van de zaak met gesloten deuren in


CABG 2017 VERSTEK EN VERZET

Studienamiddag CABG

IN STRAFZAKEN - Derde herziene

2018

editie

BLOCKCHAIN EN SMART CONTRACTS Het einde van de vertrouwde tussenpersoon?

BLOCKCHAIN EN

Bart De Smet

INCLUSIEF CAHIER

6 december 2018 - Communicatieloft Gent

SMART

CONTRACTS Het einde van de vertrouwde tussenpersoo n? Jurgen Goosse ns Kristof Verslyp e

Deze opleiding geeft u inzicht in hoe de technologie werkt, wat de belangrijkste juridische implicaties zijn en hoe groot de te verwachten impact op de juridische sector zal zijn. PROGRAMMA • 13u30 | Onthaal • 14u00 | Inleiding door Pierre Thiriar • 14u15 | Thema 1: Technische en juridische aspecten van blockchain • 15u15 | Koffiepauze • 15u30 | Thema 2: Toepassingen van blockchain en smart contracts: mogelijkheden, gevaren, grenzen Thema 3: Juridische uitdagingen: privacywetgeving, aspecten van grensoverschrijdend recht, … • 16u30 | Vragen en discussie • 17u00 | Slotbeschouwing en Netwerkmoment • 18u00 | Einde

SPREKERS • Jurgen Goossens, postdoctoraal onderzoeker FWO UGent en universitair docent staatsrecht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam • Pierre Thiriar, raadsheer in het Hof van Beroep te Antwerpen, praktijkassistent gerechtelijk recht Onderzoeksgroep Rechtshandhaving Universiteit Antwerpen • Kristof Verslype, computerwetenschapper, onderzoeker, adviseur, spreker in de domeinen van cryptografie, blockchain & privacy PRAKTISCHE INFORMATIE 6 december 2018, 13u30 tot 18u00 Communicatieloft Gent, Sint-Denijslaan 489, 9000 Gent DEELNAMEPRIJS € 202,48 excl. btw: deelname aan de studienamiddag, gelijknamig cahier ‘Blockchain en smart contracts: het einde van de vertrouwde tussenpersoon?’ (t.w.v. € 55 (incl. btw)) en documentatie inbegrepen; studenten en stagiairs: 20% korting. PERMANENTE VORMING OVB (4 punten) en met tussenkomst door IGO! KMO-Portefeuille: Met deze subsidiemaatregel geniet u 30 tot 40% korting INSCHRIJVING & INLICHTINGEN Larcier Opleiding: Hoogstraat 139/6 - 1000 Brussel - 09/269 97 96 >>>Schrijf u ONLINE in via www.larciergroup.com/nl/opleidingen.html

EXIVO:

zo beveiligt een advocatenkantoor zijn gegevens: ■

topprioriteit bescherming clienten technisch passende beveiligingsmaatregelen beveiliging van ruimtes met persoongevoelige gegevens adequate data list history (data breach policy) aanleggen register (track & trace)

Veilig op de snelweg naar AVG/ GDPR-compliance? Contacteer ons dan direct:

T. 0475/45 94 46 johny.moens@dormakaba.com www.dormakaba.be

AVG/GDPR-compliant: EXIVO

Nieuw. Anders. Veilig en vooral heel eenvoudig en gebruiksvriendelijk! AdRem_Pub_dormakaba_0318_JM_3.indd 1

22/02/2018 16:36:18


UpToDate sinds 1988

Cloud of geen cloud? Huren of kopen?

software & diensten


Bijlage - Insert Wolters Kluwer bij Ad Rem - oktober 2018 Cover 200 mm

Cover 200 mm

When you have to be right

Lawyers’ Focus

Kwalitatief informatieaanbod voor de advocaat

Oktober 2018

27082018-LawyersFocus-okt2018-200x200mm-v3.indd 1

In de kijker

Algemene Praktische Rechtsverzameling: Arbeidsgerechten en sociaal procesrecht

5/09/18 08:51


In de kijker: Arbeidsgerechten en sociaalprocesrecht Sociaal recht

Algemene Praktische Rechtsverzameling Arbeidsgerechten en sociaalprocesrecht Auteur: M.A. Masschelein

Nieuwe editie

Het boek bespreekt het sociaal procesrecht en is een herwerking van dezelfde titel in 1980 geschreven door Jacques Petit. Aan bod komen alle aspecten die een specifiek belang hebben voor de arbeidsgerechten, op het federale en Vlaamse niveau.  Organisatie van de arbeidsgerechten  Afbakening van de rechtsmacht  Bevoegdheid van de arbeidsgerechten  Rechtspleging (procesverloop en procedures voor de voorzitter)  Grenzen van het geschil  Bewijsprocedure  Gerechtskosten  Uitvoering van gerechtelijke uitspraken  Rechtsmiddelen

Bestelcode: BP/APR-BI18086 Omvang: 448 pagina's Abonnement: € 55,28 (€ 52,15 excl. btw) Eenmalige aankoop: € 110,56 (€ 104,30 excl. btw)

2

Bekijk de volledige inhoudstafel en bestel online: wkbe.be/lawyersfocus

27082018-LawyersFocus-okt2018-200x200mm-v3.indd 2

2

5/09/18 08:51


Nieuw Publiek recht

Publiek recht

Het nieuwe Vlaams Onteigeningsdecreet

Het Vlaams Onteigeningsdecreet in hoofdlijnen

Auteur: M. Denys

Nieuw

Auteur: F. Charlier

Nieuw

Het werk bevat de tekst van het Decreet van 24 februari 2017 en van het daarbij horende uitvoeringsbesluit. De commentaar wordt gegeven artikel per artikel met verwijzing naar de voorbereidende werken en de bestaande relevante rechtspraak. Deze publicatie maakt de gebruiker wegwijs in de nieuwe administratieve en gerechtelijke procedure zoals aangenomen door het nieuwe Decreet. Na een algemene inleiding volgt een commentaar artikel per artikel waarbij de nieuwe tekst uitvoerig wordt besproken ; vergeleken met de vorige wetgeving en verduidelijkt aan de hand van de nu nog relevante oudere rechtspraak en rechtsleer. De reeds bekendgemaakte uitvoeringsbesluiten worden opgenomen met de nodige commentaar. In het werk komt een selectieve bibliografie voor. Het geheel wordt afgesloten met een trefwoordenlijst.

Bestelcode: BP/NWPV-BI18065 Omvang: 312 pagina's Abonnement: € 69,88 (€ 65,92 excl. btw) Eenmalige aankoop: € 90,84 (€ 85,70 excl. btw) ¾ Ook verkrijgbaar als e-book

Het boek omvat de algemene krijtlijnen van het vernieuwde onteigeningsrecht, waarbij aangegeven wordt hoe de grondwettelijke onteigeningswaarborgen doorwerken in de nieuwe decreetgeving. Ook wordt de procedureregeling van het Vlaams Onteigeningsdecreet op een praktijkgerichte wijze uiteengezet, waarbij gefocust wordt op de bestuurlijke fase van de onteigeningsprocedure. Het boek omvat tevens een artikelsgewijze toelichting bij het Vlaams Onteigeningsdecreet, waarbij per artikel verduidelijkingen en beschouwingen opgenomen worden. Het boek situeert de nieuwe regelgeving in het ruimere kader van de grondwettelijke onteigeningswaarborgen en relevante Europese ontwikkelingen. Zo wordt de projectnota bij een onteigeningsdossier afgetoetst aan de (erg recent verstrengde rechtspraak over de) planMER-richtlijn en wordt de verhouding tussen het zelfrealisatiebeginsel en de overheidsopdrachtenrichtlijnen geduid.

Bestelcode: BP/ONTEIG-BI18001 Omvang: 122 pagina's Eenmalige aankoop: € 59,17 (€ 55,82 excl. btw) ¾ Ook verkrijgbaar als e-book

Bekijk de volledige inhoudstafel en bestel online: wkbe.be/lawyersfocus

7082018-LawyersFocus-okt2018-200x200mm-v3.indd 3

3

5/09/18 08:51

3


Nieuw Familie in straf- en strafprocesrecht

Afbrokkelende hoeksteen van de samenleving? G. Marlier In dit boek onderzoekt de auteur de rol van de familie in het straf- en strafprocesrecht. De auteur gaat zowel in op intrafamiliale als extrafamiliale misdrijven. Bestelcode: BP/FAMIS-BI18001 Omvang: 918 pagina's

Eenmalige aankoop: € 110,00 (€ 103,77 excl. btw)

Liber Amicorum Willy van Eeckhoutte

Dit liber amicorum vormt, door de selectie van auteurs en thema’s, een eerbetoon aan de rijkgevulde academische carrière van Willy van Eeckhoutte, en kreeg, in overeenstemming met de ruime interesse van de gevierde, een literaire en kunstige invulling. Bestelcode: BP/LAWVE-BI18001 Omvang: 768 pagina's

Eenmalige aankoop: € 120,00 (€ 113,21 excl. btw)

Praktijkboek Overheidsopdrachten Hoe pas je de regels concreet toe? P. Verbeke Met meer dan 50 voorbeelden ligt de klemtoon in dit boek op de praktijk. Pol Verbeke overloopt de belangrijkste aspecten van de totstandkoming en de uitvoering van een overheidsopdracht. Bestelcode: BP/OOPRAK-BI18001 Omvang: 170 pagina's

Eenmalige aankoop: € 42,00 (€ 39,62 excl. btw)

¾ Ook verkrijgbaar als e-book

Bemiddeling Praktische gids W. Meuwissen

Wordt verwacht

4

Tweede, volledig herziene en geactualiseerde uitgave van het standaardwerk Praktische gids Bemiddeling. Alle recente wijzigingen, ingevoerd door de bemiddelingswet van 2018, komen doorheen het boek gedetailleerd aan bod, zoals ook het nieuwe UNCITRAL verdrag. Bestelcode: BP/PGBEM-BI18001 Wordt verwacht

Bekijk de volledige inhoudstafel en bestel online: wkbe.be/lawyersfocus

27082018-LawyersFocus-okt2018-200x200mm-v3.indd 4

4

5/09/18 08:51


Tijdschrift Privaatrecht

Tijdschrift voor privaatrecht Redactie: H. Bocken, J. Delvoie, Y.-H. Leleu, M. Puelinckx-Coene, W. Rauws, G. Schamps, R. Steennot, F. Swennen, A. Verbeke, A. Wylleman Directie: M. E. Storme, V. Sagaert Eredirecteur: M. Storme (†) Redactiesecretariaat: C. Beyaert, S. Steverlynck, S. Demeyere Nieuw in 2018-1/2 Ten geleide In Memoriam Marcel Storme De Redactie Privaat

M. E. STORME J. MAEIJER, In memoriam Marcel Storme vanuit Nederland. H. BOCKEN, In memoriam Marcel Storme. M. V. ANTAKOLSKAYA, De jongste herzieningen van het Nederlandse relatievermogensrecht. F. SWENNEN, Socio-juridische studies: de derde weg .

Bijdragen W. H. VAN BOOM, De Grote Oorlog en het Nederlandse overeenkomstenrecht – neutraliteit, weerstand en responsiviteit. S.VANDENBOGAERDE, “Justice ou liberté?” De impact van de Eerste Wereldoorlog op het Belgische privaatrecht. D. DE RUYSSCHER, Bescheiden toezichter of bemiddelaar? De plaats van de rechter in reorganisatie en faillissement vanuit rechtshistorisch perspectief. M. DE POTTER DE TEN BROECK, De overmachts- en de imprevisieleer: één gespleten persoonlijkheid? N. HALLEMEESCH, De loyaliteitsplicht van meerderheidsaandeelhouders. Aard en misbruik van stemrecht herbekeken. J. VAN DE VOORDE, Bestaat de bevrijdende verjaring of is ze slechts een vorm van de verkrijgende verjaring? Een onderzoek naar de verjaring als monistisch of dualistisch concept. F. DE LEO, Het vennootschaps- en boedelbelang in de queeste van Dionysos: naar nieuwe wijn in oude zakken? J. WERBROUCK, De productaansprakelijkheid voor zelfrijdende motorrijtuigen. Overzicht van rechtspraak I. CLAEYS, Overzicht van rechtspraak. Bevrijdende verjaring (1992-2017). Boekbesprekingen Aangekondigd

TIP

Maak kennis met de indrukwekkende overzichten van rechtspraak via een webinarreeks: wij laten de auteurs aan het woord tijdens een interactief online seminarie, waarbij zij een onderdeel uit het overzicht telkens nader toelichten. Dit najaar starten we met een eerste reeks rond Familierecht.

wkbe.be/tpr-webinars

Bestelcode: BP/TPR-MG Frequentie: 4 nummers per jaar Abonnement: € 160,00 (€ 150,94 excl. btw)

Bekijk de volledige inhoudstafel en bestel online: wkbe.be/lawyersfocus

27082018-LawyersFocus-okt2018-200x200mm-v3.indd 5

5

5/09/18 08:51

5


Nieuwe reeksboeken Handboek Appartementsrecht 4de editie R. Timmermans In deze vierde editie van het Handboek Appartementsrecht analyseert en verduidelijkt Roland Timmermans op een grondige manier de vele opvallende wetswijzigingen uit de wet van 18 juni 2018. Bestelcode: BP/RNPS-BI18068 Omvang: 1.622 pagina's

Abonnement: € 289,99 (€ 273,58 excl. btw) Eenmalige aankoop: € 376,99 (€ 355,65 excl. btw)

¾ Ook verkrijgbaar als e-book

De hervorming van het Vlaams verkooprecht Decreet 18 mei 2018 H. Pelgroms De auteur geeft een overzicht van de nieuwe gunstregimes bij de aankoop van een woning in het Vlaamse Gewest en bespreekt daarbij de bestaande standpunten van VLABEL. Bestelcode: BP/RNPS-BI18069 Omvang: 160 pagina's ¾ Ook verkrijgbaar als e-book

6

Bekijk de volledige inhoudstafel en bestel online: wkbe.be/lawyersfocus

27082018-LawyersFocus-okt2018-200x200mm-v3.indd 6

6

Abonnement: € 48,00 (€ 45,28 excl. btw) Eenmalige aankoop: € 62,40 (€ 58,87 excl. btw)

5/09/18 08:51


When you have to be right

Kantoorbeheersoftware voor elke advocaat

Solist

Administratief medewerker

Groeiend kantoor

Groot kantoor

Wij beloven u: • Solist: snelle facturatie, evenwichtigere work-life balance • Administratief medewerker: makkelijke opvolging van dossiers en taken • Groeiend kantoor: helder dossieroverzicht, meer mogelijkheden voor makkelijke kantooruitbreiding • Groot kantoor: optimaal financieel overzicht, vlotte samenwerking

Kleos Online cloudsoftware voor de advocaat van nu

wolterskluwer.be/kleos

JN1966-KLUW-LEG-Ad Legal Actua enLawyers Focus-180x180-2.indd 1

27082018-LawyersFocus-okt2018-200x200mm-v3.indd 7

DLex Kantoorsoftware op maat – Data in eigen beheer

wolterskluwer.be/dlex/nl

27/08/18 13:12

7

5/09/18 08:51

7


18-0025-141 - V.U.: Paul De Ridder, Ragheno Business Park, Motstraat 30, 2800 Mechelen - Bijsluiter bij 'Ad Rem' van oktober 2018

Legal insights Een nieuw perspectief op uw juridische redenering

Reinvents legal reasoning

Legal insights is een nieuwe innovatieve tool op de Belgische markt die ¡ rijke expertise koppelt aan artificiële intelligentie en big data ¡ duizenden gepubliceerde én ongepubliceerde vonnissen en arresten toegankelijk maakt ¡ met gemak vergelijkbare cases spot ¡ de opbouw van uw juridisch argumentarium van binnenuit verandert

Zelf proberen?

JN1899-KLUW-Legal Insights advertenties-180x180-NL.indd 1

27082018-LawyersFocus-okt2018-200x200mm-v3.indd 8

8

Test Legal insights (module ontslag) via wkbe.be/legal-insights

6/06/18 20:27

5/09/18 08:51


Bijlage – Insert THEMIS – Die Keure Ad Rem – oktober 2018 SCHOOL VOOR POSTACADEMISCHE JURIDISCHE VORMING

PROGRAMMA VORMINGSONDERDELEN INSOLVENTIE- EN BESLAGRECHT VERBINTENISSENRECHT FAMILIAAL VERMOGENSRECHT STRAF- EN STRAFPROCESRECHT

Academiejaar 2018-2019


WOORD VOORAF De KU Leuven wil haar studenten een geĂŻntegreerd vormingsproject aanbieden. Het is meer dan onderwijs dat naar een diploma leidt. Wij zien het als onze evidente opdracht studenten in een breed kader grondige kennis en vaardigheden te laten verwerven. Studenten worden gestimuleerd een onderzoekende houding te ontwikkelen waarin verwondering en vreugde voor het speuren naar inzicht een plaats krijgen. Dit moet de basis leggen voor een houding van levenslang leren waarin de specifieke opdracht van de THEMIS School past.

Net zoals voorgaande jaren kunnen de opleidingen die wij in Leuven aanbieden ook via livestream gevolgd worden. Wij hopen dan ook van harte u op een van onze vormingen te mogen begroeten.

De THEMIS School voor Postacademische Juridische Vorming groeide uit tot een interuniversitair samenwerkingsverband tussen de rechtsfaculteiten KU Leuven, KULAK, KU Leuven Campus Brussel en de Universiteit Hasselt. Gespreid over drie academiejaren biedt THEMIS ondertussen op de vier campussen een overzicht van de actuele tendensen in wetgeving, rechtspraak en rechtsleer. In het academiejaar 2018-2019 passeren de onderdelen Insolventie- en Beslagrecht, Verbintenissenrecht, Familiaal Vermogensrecht en Straf- en Strafprocesrecht opnieuw de revue.

-2-

Prof. dr. Yves Stevens Directeur THEMIS School voor Postacademische Juridische Vorming


Vormingsonderdeel

1

INSOLVENTIE- EN BESLAGRECHT

Leuven donderdag 11 oktober 2018 van 14u00 tot 18u00 (ook livestream) Voorzitter: Koenraad Moens, raadsheer Hof van Cassatie Brussel

Hasselt dinsdag 23 oktober 2018 van 17u30 tot 21u30 Voorzitter: Edward Hulpiau, raadsheer hof van beroep Antwerpen

Kortrijk maandag 15 oktober 2018 van 17u30 tot 21u30 Voorzitter: Eric Dursin, raadsheer hof van beroep Gent

Brussel donderdag 25 oktober 2018 van 14u00 tot 18u00 Voorzitter: Bruno Lybeer, raadsheer hof van beroep Brussel

Middagprogramma Leuven – Brussel en livestream

Avondprogramma Kortrijk - Hasselt

Programma

13u30 - 14u00

17u00 - 17u30

Onthaal van de deelnemers

14u00 - 14u10

17u30 - 17u40

Verwelkoming en inleiding door de voorzitter

14u10 - 14u55

17u40 – 18u25

Insolventieprocedures met grensoverschrijdende elementen Prof. dr. Geert Van Calster, gewoon hoogleraar KU Leuven Voor bedrijven verankerd in België, wordt een contact en contract heel snel internationaal. Net zoals vis-a-vis pure Belgische situaties, gaan zulke relaties niet altijd van het spreekwoordelijke leien dakje. Evenmin als bij die Belgische contacten hoeft het daarom onmiddellijk om werkelijke grensoverschrijdende vereffeningen te gaan. De Europese ‘Insolventie’Verordening dekt de vele gradaties van betalingsmoeilijkheden. Zij heeft hiermee ook een onmiddellijke impact bijv. op zekerheden, eigendomsvoorbehoud, e.d.m.

14u55 - 15u40

18u25 – 19u10

Faillissement en gerechtelijke reorganisatie in het nieuwe boek XX WER Prof. dr. Joeri Vananroye, hoofddocent KU Leuven m.m.v. Roel Verheyden, doctoraatsbursaal KU Leuven Op 1 mei 2018 is het nieuwe boek XX van het Wetboek Economisch Recht inzake de insolventie van ondernemingen in werking getreden. In deze sessie wordt een overzicht gegeven van de belangrijkste internrechtelijke wijzigingen aan het faillissement en gerechtelijke reorganisatie.

15u40 - 15u55

19u10 – 19u25

Vraagstelling

15u55 - 16u15

19u25 – 19u45

Netwerkmoment met koffie/thee en versnaperingen

16u15 - 17u00

19u45 – 20u30

Actuele ontwikkelingen en tendensen inzake beslagrecht mr. Rubben Lindemans, advocaat balie Brussel Het beslagrecht is relatief gespaard gebleven van de recente door de Minister van Justitie aangevatte hervormingen van het basisrecht. Dit betekent niet dat het beslagrecht de voorbije jaren heeft stilgestaan; het is immers bij uitstek een rechtstak die via en door de rechtspraak wordt ontwikkeld. Tijdens de uiteenzetting zullen diverse actuele tendensen inzake beslagrecht worden besproken in het licht van de recente rechtspraak.

17u00 - 17u45

20u30 – 21u15

Roerende zekerheden na inwerkingtreding van de Pandwet Prof. dr. Matthias E. Storme, gewoon hoogleraar KU Leuven Op 1 januari 2018 is de nieuwe Pandwet in werking getreden. Daarnaast blijven er nog een reeks andere regels gelden voor diverse andere roerende zekerheden. In deze lezing wordt een overzicht gegeven van het geldende recht door het geheel van de relevante regels te combineren en wordt gepoogd een oplossing te geven bij de vragen die rezen bij de toepassing van het nieuwe recht.

17u45 - 18u00

21u15 - 21u30

Vraagstelling en slotbeschouwing

Coördinatie: Prof. dr. Matthias Storme

-3-


Vormingsonderdeel

2

VERBINTENISSENRECHT

Leuven donderdag 7 februari 2019 van 14u00 tot 18u00 (ook livestream) Voorzitter: Koenraad Moens, raadsheer Hof van Cassatie Brussel

Hasselt dinsdag 19 februari 2019 van 17u30 tot 21u30 Voorzitter: Lode Vrancken, vrederechter kanton Genk, ere-voorzitter van het Koninklijk Verbond van de Vrede- en Politierechters

Kortrijk maandag 11 februari 2019 van 17u30 tot 21u30 Voorzitter: Elke Swaenepoel, magistraat rechtbank van koophandel Gent

Brussel donderdag 21 februari 2019 van 14u00 tot 18u00 Voorzitter: Annick De Boeck, hoofddocent KU Leuven

Middagprogramma Leuven en livestream

Avondprogramma Kortrijk - Hasselt

Programma

13u30 - 14u00

17u00 - 17u30

Onthaal van de deelnemers

14u00 - 14u10

17u30 - 17u40

Verwelkoming en inleiding door de voorzitter

14u10 - 14u55

17u40 – 18u25

Het algemeen regime van de verbintenis: modaliteiten en overdracht in het nieuw verbintenissenrecht Prof. dr. Sophie Stijns, gewoon hoogleraar KU Leuven en drs. Stefaan Declercq, assistent KU Leuven Het algemeen regime van het aankomend verbintenissenrecht (het Boek 5 in het nieuwe BW) bevat regels die op alle verbintenissen, ongeacht hun bron, toepassing zullen vinden. Zo kan een verbintenis voorwaardelijk of onder tijdsbepaling bedongen worden. Deze modaliteiten worden voortaan vereenvoudigd. Voor de situaties van pluraliteit van schuldenaars blijven de figuren van de ondeelbaarheid, de hoofdelijkheid en de in solidum gehoudenheid behouden, maar hun regimes zijn zo ver als mogelijk gestroomlijnd en verduidelijkt. Bij de overdracht van verbintenissen vallen twee nieuwkomers op: de overdracht van schulden en de contractoverdracht.

14u55 - 15u40

18u25 – 19u10

Nieuw verbintenissenrecht: de totstandkoming van de overeenkomst (dynamisch en statisch bekeken) Prof. dr. Frederik Peeraer, docent U Antwerpen, raadgever minister van Justitie en drs. Françoise Auvray, assistente KU Leuven In tegenstelling tot het huidige BW bevat het Boek 5 van het nieuwe BW een uitgebreide regeling rond de totstandkoming van het contract. Precontractuele informatieverplichtingen en aansprakelijkheid, de rol van aanbod en aanvaarding, conflicterende algemene voorwaarden, een vernieuwde benadering van de wilsgebreken (waaronder het misbruik van omstandigheden) en van de nietigheid komen stuk voor stuk aan bod.

15u40 - 15u55

19u10 – 19u25

Vraagstelling

15u55 - 16u15

19u25 – 19u45

Netwerkmoment met koffie/thee en versnaperingen

16u15 - 17u00

19u45 – 20u30

Nieuw verbintenissenrecht: de uitwerking van het contract tussen partijen en de gevolgen van het toerekenbaar en ontoerekenbaar niet-nakomen dr. Sanne Jansen, vrijwillig wetenschappelijk medewerker KU Leuven, gerechtelijk stagiair Antwerpen en drs. Sander Van Loock, vrijwillig wetenschappelijk medewerker KU Leuven, advocaat De nieuwe regels over de gevolgen van een contract tussen partijen verankeren enkele verworvenheden (zoals de uitvoering te goeder trouw en zonder rechtsmisbruik, het onderscheid tussen resultaats- en inspanningsverbintenissen en de exceptio non adimpleti contractus). Daarnaast wordt dit deel van het contractenrecht, dat ook de sancties bij toerekenbare niet-nakoming bevat, aangevuld en grondig gemoderniseerd. Zo worden figuren zoals de ontbinding en de vervanging op kennisgeving gecodificeerd. Ten slotte krijgen nieuwkomers, zoals de imprevisieleer, de prijsvermindering en de anticipatory breach een plaats in het hervormde recht.

17u00 - 17u45

20u30 - 21u15

Nieuw bewijsrecht Prof. dr. Ilse Samoy, hoogleraar KU Leuven en UHasselt, advocaat en dr. Wannes Vandenbussche, plaatsvervangend docent KU Leuven, advocaat Het nieuwe Boek 8 van het hervormde Burgerlijk Wetboek loodst het bewijsrecht binnen in de 21ste eeuw. Deze bijdrage onthult de krachtlijnen van de hervorming. Naast nieuwe wettelijke definities (van het geschrift, de handtekening, enz.) die inspelen op de technologische ontwikkelingen van de laatste decennia, is het bewijsformalisme op verschillende vlakken versoepeld. Ook de regels inzake de bewijslast zijn verduidelijkt en nader uitgewerkt.

17u45 - 18u00

21u15 - 21u30

Vraagstelling en slotbeschouwing

Coördinatie: Prof. dr. Sophie Stijns

-4-


Vormingsonderdeel

3

FAMILIAAL VERMOGENSRECHT

Leuven donderdag 14 maart 2019 van 14u00 tot 18u00 (ook livestream) Voorzitter: Dirk Michiels, geassocieerd notaris, gastdocent KU Leuven

Hasselt dinsdag 26 maart 2019 van 17u30 tot 21u30 Voorzitter: Nan Torfs, gewoon hoogleraar UHasselt

Kortrijk maandag 18 maart 2019 van 17u30 tot 21u30 Voorzitter: Sven Mosselmans, raadsheer hof van beroep te Gent, praktijklector KU Leuven

Brussel donderdag 28 maart 2019 van 14u00 tot 18u00 Voorzitter: Walter Pintens, em. gewoon hoogleraar KU Leuven

Middagprogramma Leuven - Brussel en livestream

Avondprogramma Kortrijk - Hasselt

Programma

13u30 - 14u00

17u00 - 17u30

Onthaal van de deelnemers

14u00 - 14u10

17u30 - 17u40

Verwelkoming en inleiding door de voorzitter

14u10 - 14u55

17u40 – 18u25

Stand van zaken relatievermogensrecht – wettelijke en feitelijke samenwoning Prof. dr. Elise Goossens, postdoc. onderzoeker FWO Vlaanderen, docent UAntwerpen Op 13 december 2017 werd het wetsvoorstel inzake het huwelijksvermogensrecht gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad. Daarnaast is de wetgever ook bezig met de hervorming van het samenwoningsrecht, een wetsvoorstel is evenwel nog niet beschikbaar. Dr. Elise Goossens geeft een overzicht van de recente ontwikkelingen op vlak van het samenwoningsrecht, met bijzondere aandacht voor de wetgevende hervormingen.

14u55 - 15u40

18u25 – 19u10

De contouren herijkt van het eigen en het gemeenschappelijk vermogen in het wettelijk stelsel Prof. dr. Johan Du Mongh, docent KU Leuven, advocaat Het wetsvoorstel inzake het huwelijksvermogensrecht bevat een belangwekkende nieuwe regeling voor het statuut en de waardering van aandelen, beroepsgoederen en cliënteel en biedt tevens een wettelijke oplossing voor knelpunten als de individuele levensverzekeringen en schade- en arbeidsongevallenvergoedingen. De pijnpunten van de huidige regeling, evenals de krachtlijnen van de nieuwe regeling zullen worden besproken.

15u40 - 15u55

19u10 – 19u25

Vraagstelling

15u55 - 16u15

19u25 – 19u45

Netwerkmoment met koffie/thee en versnaperingen

16u15 - 17u00

19u45 – 20u30

Actualia vereffening en verdeling; materiaal- en procesrechtelijke aspecten Prof. dr. Charlotte Declerck, hoofddocent familie- en erfrecht UHasselt, advocaat Charlotte Declerck belicht de actuele ontwikkelingen in wetgeving, rechtspraak en rechtsleer inzake vereffening en verdeling; zowel wat de materieelrechtelijke als wat de procesrechtelijke aspecten betreft.

17u00 - 17u45

20u30 – 21u15

De globale erfovereenkomst (pact familial) en family dynamics Prof. dr. Alain Laurent Verbeke, gewoon hoogleraar privaatrecht en ADR KU Leuven en Harvard, advocaat en Marie Delbroek, doctoraatsonderzoeker KU Leuven, advocaat Families zijn complexe systemen. De relaties tussen familieleden vormen een kluwen dat enkel kan worden ontward via inzichten in communicatie, groepsdynamiek en conflict management. Met de benadering van “family dynamics” worden families begeleid in een groeiproces naar open en transparante communicatie. De nieuwe wetgeving over erfovereenkomsten voorziet met de globale erfovereenkomst of “pact familial” – waarbij een evenwicht (geen gelijkheid) tussen alle kinderen moet worden tot stand gebracht – in een ideaal juridisch instrument om de afspraken van een proces van family dynamics vast te leggen. In deze uiteenzetting wordt toegelicht hoe de “pact familial” kan opereren op dit kruispunt tussen psychologie en juridische afspraken.

17u45 - 18u00

21u15 - 21u30

Vraagstelling en slotbeschouwing

Coördinatie: Prof. dr. Alain Laurent Verbeke, prof. dr. Charlotte Declerck, prof. dr. Johan Du Mongh

-5-


Vormingsonderdeel

4

STRAF- EN STRAFPROCESRECHT

Leuven donderdag 9 mei 2019 van 14u00 tot 18u00 (ook livestream) Voorzitter: Patrick Vits, procureur des Konings te Leuven

Hasselt dinsdag 21 mei 2019 van 17u30 tot 21u30 Voorzitter: Tony Heeren, voorzitter van de rechtbank van eerste aanleg Limburg

Kortrijk maandag 13 mei 2019 van 17u30 tot 21u30 Voorzitter: Patrick Arnou, advocaat balie Brugge De vooruitstrevende codificatie-initiatieven van de minister van Justitie moeten het Belgisch strafrecht en strafprocesrecht van de eenentwintigste eeuw verankeren. Hoewel de voorstellen steeds concreter vorm krijgen, is nog niet helemaal duidelijk welke de slaagkansen zijn van deze noodzakelijke, maar ambitieuze en onder tijdsdruk geschreven nieuwe wetboeken. Het nieuwe Algemeen Deel van het Strafwetboek passeerde al eens bij de Raad van State, maar die zal zich nog eens over het hele nieuwe Wetboek, dus over de nieuwe Boeken I en II moeten buigen. In het najaar van 2018 zal het wetsontwerp dan waarschijnlijk in het parlement belanden. Als het wetboek er komt, dan zullen Frank Verbruggen en Bart Spriet het grondig analyseren. Zowel voor het algemeen als het bijzonder strafrecht krijgt de belangrijke kwestie van overgangsrecht de nodige aandacht. Als in het najaar blijkt dat het nieuwe Strafwetboek er toch niet komt in een nabije toekomst, dan schakelen ze over op plan B, waarbij de rechtspraktijk hoe dan ook een belangrijke update krijgt op het vlak van het materieel strafrecht. Ook voor het strafprocesrecht is het onzeker of de hervorming op korte termijn zal kunnen gerealiseerd worden. Reflectie over en evaluatie van de voorliggende voorstellen is maatschappelijk evenwel hoe dan ook uiterst relevant. Raf Verstraeten zal de krachtlijnen en achterliggende ideeën toelichten. Middagprogramma Leuven - Brussel en livestream

Avondprogramma Kortrijk - Hasselt

Programma

13u30 - 14u00

17u00 - 17u30

Onthaal van de deelnemers

14u00 - 14u15

17u30 - 17u45

Verwelkoming en inleiding door de voorzitter

14u15 - 15u05

17u45 – 18u35

Het nieuwe Strafwetboek, algemeen deel Prof. dr. Frank Verbruggen, hoogleraar KU Leuven, advocaat Frank Verbruggen overloopt opmerkelijke aspecten in het nieuwe algemeen deel, met de regels over toerekening, schuld, rechtvaardiging en schulduitsluiting, rechtspersonen, poging, gevolgloze aanzetting en deelneming, de straffen en de straftoemeting. Plan B: Mensenrechten en Europees straf(proces)recht: een update voor de Belgische rechtspraktijk Als het nieuwe wetboek er nog niet komt, dan brengt hij een update van de belangrijkste nieuwigheden inzake internationaal en Europees recht, in het bijzonder regelgeving en grondrechtenrechtspraak die een weerslag kan hebben op de Belgische praktijk. Ook nationale rechtspraak en wetgeving over het Europees Aanhoudingsbevel of over grensoverschrijdende onderzoeksbevoegdheden en procedurekwesties passeren de revue.

15u05 - 15u35

18u35 – 19u05

De belangrijkste nieuwigheden bij de misdrijven in boek II van het nieuwe Strafwetboek Prof. dr. Bart Spriet, deeltijds docent KU Leuven, advocaat Bart Spriet maakt een selectie van de belangrijkste nieuwigheden bij de omschrijving van de concrete misdrijven en de erbij horende straffen. Plan B: Recente ontwikkelingen van materieel strafrecht, met bijzondere aandacht voor fraudemisdrijven Als het nieuwe wetboek langer op zich zou laten wachten, dan zal Bart Spriet een overzicht geven van recente rechtspraak (2008-2018) over een aantal belangrijke fraudemisdrijven in het bestaande wetboek, met aandacht voor mogelijke wijzigingen op dit vlak in een toekomstig strafwetboek.

15u35 - 15u50

19u05 – 19u20

Vraagstelling

15u50 - 16u15

19u20 – 19u45

Netwerkmoment met koffie/thee en versnaperingen

16u15 - 16u45

19u45 – 20u15

Vervolg van lezing 2 Prof. dr. Bart Spriet, deeltijds docent KU Leuven, advocaat

16u45 - 17u35

20u15 – 21u05

Krachtlijnen van een mogelijk toekomstig strafprocesrecht? Een overzicht van de voorstellen van de Commissie tot hervorming van het strafprocesrecht Prof. dr. Raf Verstraeten, deeltijds gewoon hoogleraar KU Leuven, advocaat In oktober 2015 stelde de minister van Justitie een Commissie aan om voorstellen uit te werken voor een mogelijk toekomstig strafprocesrecht. De Commissie heeft dergelijke voorstellen uitgewerkt en wetteksten geredigeerd m.b.t. de algemene beginselen van het strafprocesrecht en de fase van het onderzoek tot en met de afsluiting hiervan. Dit behelst o.m. de rol van de onderzoeksrechter, de positie van het slachtoffer, de rechten van partijen in het onderzoek, de bewijsregeling, de verjaring en de voorlopige hechtenis. Ook met betrekking tot de fase van het vonnisgerecht werden reeds krachtlijnen vooropgesteld. Huidige bijdrage beoogt een helder overzicht te bieden van de bestaande voostellen.

17u35 - 18u00

21u05 - 21u30

Vraagstelling en slotbeschouwing

-6-

Coördinatie: Prof. dr. Frank Verbruggen


PRAKTISCHE INFORMATIE

LOCATIES

Inschrijvingen en inlichtingen

Leuven

THEMIS – School voor Postacademische Juridische Vorming p/a Tiensestraat 41 bus 3440, 3000 Leuven Tel: 016 32 54 84 E-mail: law.themis@kuleuven.be Website: www.pvthemis.be

KU LEUVEN

U kan zich via bovenstaande website op eenvoudige en vlotte wijze inschrijven voor de opleiding van uw keuze. Indien u de vorming via livestream wenst te volgen; kies de locatie Leuven en vink vervolgens de bijkomende optie voor livestream aan die op dat ogenblik zal geopend worden. Uw inschrijving is bindend; bij annulatie wordt 10% (met een minimum van 25 euro) van het inschrijvingsgeld aangerekend voor administratiekosten. Gelieve kennis te nemen van de “Algemene voorwaarden” zoals vermeld op www.kuleuven.be/permanentevorming/docs/ algemenevoorwaarden. Alleen schriftelijke annulering wordt aanvaard tot uiterlijk drie werkdagen voorafgaand aan de activiteit. Na die datum blijft het volledige factuurbedrag verschuldigd. Bij verhindering kan men zich zonder bijkomende kosten laten vervangen. Voor magistraten, gerechtelijke stagiairs en personeelsleden van de rechterlijke orde die zich inschrijven maar niet effectief aanwezig zijn, neemt het Instituut voor Gerechtelijke Opleiding de eventuele kosten niet ten laste. Vervanging door een collega is toegestaan, die dan met vermelding van naam en functie tekent naast de naam van de vervangen collega.

Prijs De inschrijvingsprijs bedraagt € 130 per vormingsonderdeel (catering en cahier inbegrepen). Voor deelnemers afgestudeerd in 2016, 2017 of 2018 bedraagt de prijs € 90 per vormingsonderdeel.

Cahiers Per vormingsonderdeel wordt een cahier aangeboden. De cahiers bevatten de bijdragen van de sprekers en zijn beschikbaar op de studiedag. De cahiers zijn exclusief voorbehouden aan de deelnemers van de vormingsonderdelen van de THEMIS School voor Postacademische Juridische Vorming. Ze worden uitgegeven in reeksvorm door die Keure en zijn na afloop van het onderdeel verkrijgbaar bij die Keure, Kleine Pathoekeweg 3, 8000 Brugge. Voor een overzicht van de nog beschikbare Themis-cahiers, surf naar: www.diekeure-juridischeuitgaven.be

Attest Deelname aan een vormingsonderdeel geeft recht op een attest. Om praktische redenen wordt daarom elke deelnemer geregistreerd bij de aanvang van de sessie. Het attest wordt na afloop elektronisch doorgestuurd. Voorwaarde voor toekenning van het attest van de Orde van Vlaamse Balies: “De deelnemer dient bij het begin EN bij het einde te handtekenen op de daartoe voorziene lijst. Voor deelnemers via livestream worden inen uitloggegevens gebruikt alsook de reactie op willekeurige vragen tijdens de sessie om de aanwezigheid en aandacht van de deelnemer te controleren.”

Auditorium Zeger Van Hee, College De Valk Tiensestraat 41, 3000 Leuven www.kuleuven.be Het College De Valk is met de wagen te bereiken via de ring rond Leuven; via de Tiense Poort en vervolgens de Blijde-Inkomststraat bereikt u de betaalparking “Ladeuze”. Er is een ingang van het College De Valk langs het Ladeuzeplein. Het auditorium Zeger Van Hee bevindt zich op wandelafstand van het station.

Kortrijk KULAK

E. Sabbelaan 53, 8500 Kortrijk www.kuleuven-kortrijk.be Met de wagen afrit Kortrijk Zuid volgen, daarna richting Expo, vervolgens bij de Colmar naar rechts. Doorrijden tot de 1ste lichten naar links. Op het einde van deze straat naar rechts. Zodra u in deze straat bent, ziet u de campus op uw linkerkant. Parkeergelegenheid ter plaatse. Aan het station kan u de bus nemen met aanduiding Hallen-Lange Munt.

Brussel

KU LEUVEN CAMPUS BRUSSEL

Stormstraat 2 1000 Brussel www.law.kuleuven.be/brussel Met de auto vanop de kleine ring rond Brussel ter hoogte van de Wetstraat volgt u richting centrum. Aan de volgende lichten gaat u rechtdoor. Ga na de tweede lichten rechtsaf en draai rond de Sint-Goedelekathedraal. U kiest voor de eerste straat links, daarna aan de lichten rechtdoor. Dit is de Stormstraat. De gebouwen van de campus bevinden zich rechts. Ondergrondse parking aan het Muntplein of City-parking aan het Centraal Station. De Stormstraat bevindt zich op wandelafstand van het Centraal station.

Hasselt

UNIVERSITEIT HASSELT Campus Hasselt Martelarenlaan 42, 3500 Hasselt www.uhasselt.be Hasselt is bereikbaar via snelwegen E313 (afrit 27, 28, 29) en E314 (afrit 29). Er zijn heel wat parkings in en rond het centrum. Bij de faculteit rechten is een betaalparking onder het Kolonel Dusartplein, te bereiken via de Boudewijnlaan of de Maastrichtersteenweg.

Gelieve onze website - www.pvthemis.be te raadplegen voor eventuele wijzigingen in programma, locatie, auditoria.


Inschrijven bij voorkeur via www.pvthemis.be. Bij online inschrijven ontvangt u automatisch een bevestigingbericht via e-mail.

INSCHRIJVINGSSTROOK Terugsturen naar Tiensestraat 41, bus 3440, 3000 Leuven De Heer/Mevrouw (schrappen wat niet past) Naam en voornaam: ________________________________________________________________________________________________ Functie: ___________________________________________________________________________________________________________ Volledig adres: _____________________________________________________________________________________________________ Tel.: _______________________________________________________________________________________________________________ E-mail: ____________________________________________________________________________________________________________ Gelieve e-mailadres duidelijk en in drukletters in te vullen; attesten van deelname worden via e-mail bezorgd. Ondernemingsnr./btwnr. van de betalende persoon/instelling (verplicht in te vullen !!): ______________________________________ Referentie/bestelbonnr.: ___________________________________________________________________________________________ Facturatieadres, overeenstemmend met opgegeven BTW nummer Instelling/kantoor: _________________________________________________________________________________________________ T.a.v.: _____________________________________________________________________________________________________________ Adres:_____________________________________________________________________________________________________________

❏ Insolventie- en Beslagrecht

11/10/2018

❍ Leuven (nm)

15/10/2018 23/10/2018 25/10/2018

❍ Kortrijk

❍ Hasselt

❏ Verbintenissenrecht

7/2/2019 11/2/2019 19/2/2019

❍ Leuven (nm)

❍ Kortrijk

❍ Hasselt

❏ Familiaal Vermogensrecht

14/3/2019 18/3/2019 26/3/2019

❍ Leuven (nm)

❍ Kortrijk

❍ Hasselt

❏ Straf- en Strafprocesrecht

9/5/2019

❍ Leuven (nm)

❍ Kortrijk

13/5/2019

❍ Hasselt

21/5/2019

❍ Brussel (nm) ❍ Brussel (nm)

❍ livestream (nm)

11/10/2018

❍ livestream (nm)

21/2/2019

7/2/2019

❍ Brussel (nm)

❍ livestream (nm)

❍ livestream (nm)

28/3/2019 14/3/2019

9/5/2019

❏ Deelnemer afgestudeerd in 2016, 2017 of 2018 ❏ Deelnemer ten laste van IGO

❏ Ik verklaar kennis te hebben genomen van de “algemene voorwaarden permanente vorming – KU Leuven” zoals vermeld op https://www. kuleuven.be/onderwijs/levenslangleren/PermanenteVorming/Docs/algemenevoorwaarden, deze te begrijpen en ermee akkoord te gaan. In geval van annulering wordt 10% van de inschrijvingsprijs in rekening gebracht (met een minimum van 25€) als vergoeding voor administratiekosten. Alleen schriftelijke annulering wordt aanvaard. Door mij in te schrijven verklaar ik mij ermee akkoord dat de contactgegevens die ik verstrek, gebruikt worden om mij te contacteren in de context van deze opleiding/dit evenement en voor alle nuttige opvolging ervan. De organisator deelt geen informatie met derden binnen of buiten de KU Leuven tenzij u hiermee expliciet hebt ingestemd of om te voldoen aan externe (bv. fiscale) verplichtingen. U heeft in overeenstemming met de Algemene Verordening Gegevensbescherming het recht om van de KU Leuven inzage, correctie en in voorkomend geval wissen van gegevens te vragen via https://admin.kuleuven.be/privacy/rechten. ❏ Ik ga akkoord dat mijn contactgegevens worden doorgegeven aan andere opleidingsverstrekkers binnen KU Leuven Faculteit Rechtsgeleerdheid om mij te informeren over interessante initiatieven.

820 000 684

Datum ______________________ handtekening _________________________________________________________________________

AdRem _ oktober 2018  

Driemaandelijks ledenblad van de Orde van Vlaamse Balies over de advocatuur.

AdRem _ oktober 2018  

Driemaandelijks ledenblad van de Orde van Vlaamse Balies over de advocatuur.