Page 1

“Ti idi pravim putem, kao što ti je naređeno, i nek tako postupe i vjernici koji su uz tebe, i obijesni ne budite, jer On dobro vidi ono što radite” Kur’an

• Podgorica

• godina V

• broj 15

• mart 2005.

• viti V

• numri 15

• mars 2005.

1

Reisu-l-ulema BiH dr Cerić posjetiće Crnu Goru Delagciju Mešihata Islamske zajednice Crne Gore primio je 16. marta ove godine Reisu-l-ulema Islamske zajednice BiH dr. Mustafa ef. Cerić. U delegaciji su bili reis Rifat ef. Fejzić, muftija Jusuf ef. Đoković, sekretar Mešihata Bajro Agović i predsjednik Odbora IZ Podgorice i član Sabora dr Nedžad Drešević.

Opširnije na strani 2.

Preminuo Papa

Papa Ivan Pavao II, preminuo je 2. aprila u subotu uveče, u 21.37, u svom apartmanu u Vatikanu, javile su agencije pred samo zaključenje ovog broja. Karol Jožef Vojtila (1920-

2005), porijeklom Poljak, postao je papa 1978. godine. On je treći papa po dužini svog pontifikata. Za 27 godina na toj funkciji obišao je 115 zemalja. Bio je pobornik međureligijskog dijaloga i prvi papa koji se sreo sa patrijarhom vaseljenskim, ušao u džamiju i sinagogu. Katkad je optuživan da u tim naporima katolicima želi povlašćeni i vodeći status. Bio je aktivan u borbi protiv komunizma, ali je osuđivao i kapitalistički hedonistički konzumerizam i bio za prava na slobodu i život ljudi. S dru-

ge strane, u društvenom i teološkom smislu bio je zagovornik tradicionalnih vrijednosti, zalagao se za zabranu abortusa, oštro se protivio razvodima i homoseksualizmu. Nije prihvatio ni sve češće zahtjeve da i žene postanu ravnopravne u crkvi tako što će moći da zauzimaju visoke položaje. Prvi je smogao snage da traži oproštaj za grijehe pripadnika Katoličke crkve - jubilejsko mea culpa jedno je od najvažnijih poduhvata ovog pontifeksa. Za to je trebalo odvažnosti. M.D.

Mnoge od papinih izjava ostaće upamćene • Ne ratu! Rat nije uvijek neizbježan. On je uvijek poraz za čovječanstvo. (diplomatama 13. januara 2003. pred irački rat) • Kršćani i muslimani - uopšte govoreći, loše smo se razumjeli. U prošlosti smo bili suprotstavljeni pa se čak i iscrpljivali u polemikama i ratovima. Vjerujem da nas Bog danas poziva da promjenimo stare navike. (tokom posjete Kazablanci 1985.)

EKSKLUZIVNO Intervju sa dr Ali Džumuom, muftijom egipatskim

Islam želi spas na ovom i budućem svijetu čitavom čovječanstvu

str. 3, 4

Delegacioni i Meshihatit të BI të MZ në vizitë Bashkësisë Islame të Kosovës

faqe 9

Shejh Adil Ibrahim Esh-Shami

•Çështje aktuale te da'ves faqe 10

dr Jusuf el - Karadavi

•Monoteizam •Savremena islamska misao

str. 18

str. 4-6


ELIF

AKTIVNOSTI

islamske novine gazetë islame

mart 2005.

2

Delegaciju Mešihata IZ-e Crne Gore primio Reisu-l-ulema IZ-e BiH dr Mustafa ef. Cerić

Reisu-l-ulema BiH dr Cerić posjetiće Crnu Goru Delagciju Mešihata Islamske zajednice Crne Gore primio je 16. marta ove godine Reisu-lulema Islamske zajednice BiH dr. Mustafa ef. Cerić. U delegaciji su bili reis Rifat ef. Fejzić, muftija Jusuf ef. Đoković, sekretar Mešihata Bajro Agović i predsjednik Odbora IZ Podgorice i član Sabora dr Nedžad Drešević. Delegacija Mešihata IZ Crne Gore je upoznala reisu-l-ulemu dr. Mustafu ef. Cerića o razvoju vjerskog života u Crnoj Gori, o problemima sa kojima se susreće i aktivnostima koje

se preduzimaju. U razgovoru je istaknuta izgradnja vjerskih objekata, s posebnim naglas-

kom izgradnje medrese u Podgorici i njenoj opravdanoj potrebi Mešihata i muslimana u

Crnoj Gori. Reisu-l-ulema dr. Mustafa ef. Cerić je podržao aktivnosti koje preduzima Mešihat IZ-e u Crnoj Gori na čelu sa reisom Rifat ef. Fejzićem, kojeg je zamolio da prenese selame muslimanima Crne Gore i spremnost Rijaseta Islamske zajednice u BiH da nam pruži pomoć kada god je to u mogućnosti, naglasivši da će se založiti za dovršetak izgradnje medrese u Podgorici. Reis Rifat ef. Fejzić se zahvalio reusu-l-ulemi dr. Ceriću na prijemu i razumijevanju na-

Sa sjednice Odbora IZ- u Podgorici

Vjerska pouka u prvom planu Zgrada Odbora

Na sjednici Odbora Islamske zajednice, održanoj 18. marta ove godine, dominirala su uglavnom pitanja o radu Odbora, te o smjernicama i budućim zadacima. Konstatovano je da se rad odvija na zadovoljavajući način, iako ima prostora za većim zalaganjem u realizaciji određenih obaveza. Izvještaj o radu na vjerskoprosvjetnom planu i organizaci-

Izdavač: Mešihat Islamske zajednice u Republici Crnoj Gori Glavni i odgovorni urednik: Muharem Demirović

ji, podnio je imam Džemo ef. Redžematović, koji je istakao da se vaktovi namaza u džamiji odvijaju redovno, da se svakog četvrtka poslije akšam namaza održavaju predavanja za odrasle i da se vjerska obuka održava. Petkom je ''Starodoganjska '' džamija puna u šta se mogu uvjeriti i prisutni članovi Odbora, istakao je imam Džemo ef. Redžematović.

Edin ef. Agović, imam u Nikšiću, upoznao je članove Odbora o vjerskom životu i aktivnostima u Nikšiću, o zadovoljavajućem broju prisutnih, kako na džumi tako i na vjerskoj pouci. Istakao je i da se sprovode aktivnosti oko neriješenih imovinsko-pravnih odnosa sa Opštinom i zahtjevima za povraćaj dijela harema ''Grudske '' džamije koji je uzurpiran. Pokrenute su i aktivnosti za prikupljanje priloga (doprinosa) za džamiju i dr. Predsjednik Odbora dr Nedžad Drešević posebno je podvukao važnost održavanja vjerske obuke, i pozvao imame na misionarski rad, maksimalno zalaganje, kao i na redovno prisustvo u namazima. Nijesu zaobiđena ni pitanja oko uređenja groblja na Cijevni, ograđivanja i ozelenjavanja, kao i mogućnostima zapošljenja jednog radnika koji bi do-

prinio adekvatnijem održavanju groblja. Predsjednik Drešević je naglasio da je velika važnost što je ''Osmanagića'' džamija otvorena petkom, u kojoj džume predvode službenici Mešihata, jer je time rasterećena ''Starodoganjska'' džamija, koja je postala tijesna za vrijeme džume namaza. Na sjednici je ukazana velika potreba za izgradnjom džamije na Koniku, pa je dogovoreno da se ovo uzme kao prioritet tekućih zadataka i obaveza Odbora. Sekretar Odbora, Esad Merulić, upoznao je prisutne o tehničkim pitanjima koja svakodnevno prate rad ovog Odbora, izgradnji pomoćnog objekta na groblju Cijevna, o vakufskim lokalima, kao i o drugim organizacionim pitanjima. Učešće u diskusiji uzeli su svi prisutni članovi Odbora. B.A.

ših problema i potreba i uputio je poziv reisu-l-ulemi dr. Mustafi ef. Ceriću da posjeti Islamsku zajednicu Crne Gore tokom ove godine, na čemu se Reisu-l- ulema zahvalio i prihvatio poziv. Razgovaralo se i o pripremama za susret svih muftija zemalja Jugoistočne Evrope koji treba da se održi u Tirani, a koji ima za cilj koordiniranje u radu i boljem međusobnom upoznavanju. Reis Rifat ef. Fejzić je podržao ovaj prijedlog i rekao da će dati doprinos njegovom oživotvorenju. Bajro Agović

Telegram saučešća povodom smrti pape Povodom smrti pape Ivana Pavla Drugog, nadbiskupu barskom i biskupu kotorskom, monsinjorima Zefu Gašiju i Iliji Janjiću, svećenstvu i svim katolicima, Mešihat IZ CG uputio je telegram saučešća. - Papa Ivan Pavle Drugi je svoj život posvetio službi Božijoj, za dobro čovjeka i njegovog dostojanstva. Njegov glas bio je glas mira, zalažući se za toleranciju među narodima i vjerama, stoji pored ostalog u telegramu koji je potpisao reis IZ CG, Rifat ef. Fejzić. E

Redakcijski kolegijum – urednici: Jusuf Đoković, Bajro Agović, Omer Kajošević, Džemo Redžematović Stručni konsultant: Idris Demirović Lektori: Zuvdija Hodžić, Brunilda Brasha "ELIF" izlazi na bosanskom i albanskom jeziku Adresa: "Elif", Gojka Radonjića 42, P.Fah 54, 81000 Podgorica · Tel/fax: 381 81 623 813, fax: 381 81 623 812 · E-mail: redakcijaelif@cg.yu Uplata: Žiro račun za Crnu Goru 55100-672-8-383 Mešihat Islamske zajednice, za inostranstvo: Field 56A: COBADEFF Commerzbank AG Frankfurt, Field 57A: /400876894701 EUR PDBPYU2P Podgorička banka ad Podgorica, Field 59: /22498080-02039257 MESIHAT ISLAMSKE ZAJEDNICE CRNE GORE PODGORICA SERBIA AND MONTENEGRO; sa naznakom "Za Elif" Uvjerenjem Ministarstva Kulture br. 05-2079/2, «Elif» je oslobođen plaćanja poreza na dodatnu vrijednost Štampa: NJP "Pobjeda" · Rukopisi i fotografije se ne vraćaju (28294035)


3

INTERVJU

mart 2005.

INTERVJU SA DR ALI DžUMUOM, MUFTIJOM EGIPATSKIM : Elif: Jedan od neposrednih razloga za ovaj intervju je i vijest o projektu pripreme satelita koji uz Allahovu pomoć treba biti lansiran kako bi izvan Zemljine orbite pratio mjesečeve faze te konačno stao na kraj razilaženjima oko početka posta, Bajrama itd. Možete li nam bliže objasniti o čemu se zapravo radi? dr Ali Džumu'a: Ovaj projekat će inšallah ujediniti muslimane u pogledu započinjanja posta i uopšte lunarnog računanja vremena. To je i prioritetni cilj ovog satelita. Na njemu će inšhallah biti instaliran teleskop koji će pratiti mjesečeve faze i slati slike zemaljskim prijemnim stanicama. Tako će svako područje nad kojim se satelit nađe na svojoj rotirajućoj putanji oko zemlje, imati preciznu sliku mjesečevih faza. Do sada smo se, posmatrajući sa Zemlje suočavali sa mnogim problemima, od zagađenog vazduha u gradovima koji sprječava vidljivost, zatim oblačno vrijeme, itd. Izvan zemljine atmosfere, pomoću satelitskog teleskopa ovi će problemi inšallah biti prevaziđeni. Satelit će kružiti oko zemlje nekih 15 puta dnevno što bi trebalo da pokrije potrebu i pruži dovoljno podataka na osnovu kojih će šerijatski biti moguće odrediti nastupanje mladog mjeseca. Satelit će pratiti i ostale svemirske pojave, kao i dešavanja na Zemljinoj površini, ali će prethodna misija biti glavno na šta će biti fokusiran. U Allahovu pomoć se pouzdajemo da će ovaj projekat učiniti da muslimani širom svijeta zajedno poste i iftare, te zajedno dočekuju Bajrame. Elif: U zajedničkom životu sa nemuslimanima, praksa je da jedni drugima prilikom vjerskih praznika čestitamo i poželimo srećan praznik. Postoje, međutim, mišljenja da

islamske novine gazetë islame

ELIF

Islam želi spas na ovom i budućem svijetu čitavom čovječanstvu musliman ne smije nemuslimanu čestitati vjerski praznik, jer se navodno tim slaže sa principima druge vjere. Da li doista, islam zabranjuje ove čestitke, koje su primjer višereligijske harmonije, ujedno, dokaz da islam nije religija isključivosti? dr Ali Džumu'a: Tvrdnja da islam zabranjuje ovakve čestitke je apsolutno netačna. Muslimanu koji živi u nemuslimanskoj sredini u kojoj mu je garantovana vjerska sloboda, nije zabranjeno čestitati nemuslimanu vjerski praznik. Naravno, čestitka će biti uobičajenom frazom. Na primjer, ovdje imamo običaj poželjeti dobro u ovoj i svakoj sljedećoj godini "Kulle `amin we entum bi hajrin". Allah Svevišnji kaže: "I kada budete pozdravljeni odgovorite još ljepšim pozdravom, ili istim odgovorite". Obraćanje je opšteg smisla, te ne obuhvata samo selam već i ostale pozdrave. Ove čestitke nijesu ništa drugo do poželjeti nemuslimanu dobro na ovom svijetu, za šta ne postoji zapreka u šerijatski validnim izvorima. Kako bi islam naredio muslimanu da u životu na ovom svijetu pomogne čovjeku bez obzira na vjeru, a istovremeno mu zabranio da tom istom čovjeku poželi sreću ovozemaljskog života!? Ove čestitke su takođe potvrda prefinjenog islamskog morala, koji je bio centralni činilac u širenju islama. Greška na kojoj su bazirali svoje mišljenje oni koji zabranjuju ovakve čestitke je u tumačenju nekih šerijatskih stavova. Ti šerijatski stavovi koji se odnose na situaciju rata i neprijateljstva samo su prenijeti na mirnodopsko stanje harmoničnog suživota - što je naravno, početnička greška svakog ko pokuša derivirati vjerske propise bez prethodnog poznavanja usula - osnova šerijatske

legislative. Inače, kako dokazati da je musliman taj koji želi čitavom čovječanstvu dobro i sreću, ako kažemo da vjera zabranjuje da te čestitke kaže drugima!? Elif: Prateći istorijske tokove kojima je teklo koloniziranje islamskog svijeta, vidimo da je orijentalizam bio jedan od glavnih načina da se Zapadu prikaze pogrešna slika o islamu. Da li mislite da su muslimani danas dužni vratiti istom mjerom, pregnuti ka okcidentalizmu, i ako mislite da je to potrebno, da li su muslimani uopšte sposobni za to? dr Ali Džumu'a: Da li su sposobni da urade sa Zapadom ono što je orijentalizam uradio sa Istokom? Ne, niti su sposobni, niti im to vjera dozvoljava. Zašto? Zato što musliman teži istini. Allah Svemoćni kaže: "Neka vas mržnja nekih ljudi nikako ne navede da nepravedni budete - pravedni budite, to je bliže bogobo-

jaznosti". Stoga je musliman dužan opisati situaciju onakvom kakva je u stvarnosti, te dati svakom ono što zaslužuje. Ono što je izrodio orijentalizam, desilo se kao rezultat ili dubinskog nepoznavanja arapskog jezika, bez namjere da se islam pogrešno predstavi, ili kako je to najčešće bilo, namjerom da se islam predstavi kao hereza, sektaštvo - otuda i pogrdan naziv Muhamedanci. U svakom slučaju, nije nam obaveza danas zamarati se uspostavljanjem pandana orijentalizmu. Ono što smo dužni je ispraviti greške, predstaviti pravu, nepatvorenu sliku. Prednost je što islam nema tabua, nema svetih tajni, koje znaju muslimani a ne smiju ih znati nemuslimani. Islam želi spas ovog i budućeg svijeta čitavom čovječanstvu, stoga ne krije ništa od onoga što je Svevišnji objavio. Stoga ne želimo od ljudi ni nagradu kao što nas na ovom putu ne

motiviše pristrasnost i želja za osvetom. Ono što želimo je prenijeti Božju riječ koja će dotaći njihova srca. Ostalo je sve stvar ličnog izbora i Božje volje. Elif: Dakle, prioritet je ispravljanje pogrešnih stavova i predrasuda? dr Ali Džumu'a: Svakako, ni u kom slučaju vraćanje istom mjerom i osveta. Elif: Da li je razilaženje u marginalnim stvarima vjere (različiti stavovi i pravne škole) opasnost po Ummet, kako tvrde neki, ili je ovo razilaženje Allahova milost i dokaz širine islama? dr Ali Džumu'a: U islamu postoje osnove u kojima nema razilaženja. To su stvari na kojima se složio ovaj ummet, od Muhammeda, s.a.v.s., do danas: da je Allah jedini Apsolutni Gospodar, da postoji 5 dneNastavak na sljedećoj strani

BIOGRAFIJA dr Ali Džumu'a Muhammed bin Abdu-l-Wehhab, rođen je 03.03.1952. god. u Benu Suweifu, Arapska Republika Egipat. Godine 1979. diplomirao je na fakultetu Islamskih nauka i arabistike - Al-Azhar Univerzitet, sa odličnim uspjehom. Magistrirao je na temu "Usulu Fikh" na Šerijatsko - pravnom fakultetu na Al-Azharu 1985., takođe sa najvećom ocjenom. Doktorirao na istu temu i na istom fakultetu 1988. takođe sa najvećom počasnom ocjenom. Dobitnik je velikog broja "Idžazeta" (naučnih priznanja) koje su mu dodijelili vrhunski učenjaci iz oblasti šerijatskih znanosti. Autor je 19 vrijednih djela iz oblasti šerijata, kao i priličnog broja djela iz drugih oblasti. Naučno je izvršio analize-recenzije brojnih kapitalnih djela, među kojima su "Rijadus-salihin" od Imama Nevevija; "Džewheretu-tewhid" od Badžurija; "Šerhu elfijjetis-sireh" od ElDžhurija;"El-furuq" od El-Karafija i dr. Autor je brojnih naučnih istraživanja i čest je gost egipatskih, arapskih i internacionalnih televizija, te učesnik debatnih kongresa u više od 20 zemalja svijeta. Njegove hutbe iz džamije Sultan Hasan u Kairu odmah se štampaju u zbirku hutbi, zatim se prevode na engleski jezik. Imao je ulogu supervizora u programu izrade kompjuterskih hadiskih baza, kao i u prevođenju značenja Kur`ana na francuski jezik. Upravljao je izradom programa "Islamska ekonomija" koji je štampan u 38 djelova na Internacionalnoj akademiji islamske misli u Kairu. Dr Ali Džumu'a je redovni profesor na fakultetu Islamskih nauka na Al-Azharu, u Kairu, a od 2003. je muftija Egipta.


ELIF

islamske novine gazetë islame

vnih namaza, da se posti mjesec Ramazan, a ne Šewal npr., da se hadž obavlja u Meki itd. Ove osnove su utvrđene neoborivim dokazima, te nikada nijesu bile pitanje razilaženja. Razići se u osnovama ovog vjerovanja je doista opasnost po ummet. Marginalna pitanja forme, načina, vrednovanja između dvije ispravne stvari koja je tačnija itd., uvijek su bile polje razilaženja. Tefsirska nauka će potvrditi iako rijetke, ipak postojeće primjere gdje su se čak i ashabi Allahova Poslanika, s.a.v.s., razišli. Sve iz razloga što su dokazi na ovom polju spekulativnog karaktera (El-edilletuz-zannijjeh). Tako su i nastali mezhebi - pravne škole. Islam je, kako rekosmo, religija upućena čitavom čovječanstvu do Sudnjeg dana. Kako se razlikuju vremena i prilike, karakteri ljudi, životne sredine i podneblja, islam ne bi bio prihvaćen u ovolikom opsegu, da nije fleksibilnosti šerijata koji, ma kako to zvučalo onima koji ga ne poznaju, odgovara čovjekovoj prirodi. Stoga stvari koje su utvrđene nedvosmislenim dokazima, u njima nema niti smije biti razilaženja. Stvari bazirane na spekulativnim dokazima bile su i do Sudnjeg dana će biti polje razilaženja, jer razilaženje u formi nikako ne šteti suštini. Stoga je fleksibilnost šerijata Allahova milost čovječanstvu. Elif: Vezano za prethodno pitanje, koliko je pristrasnost formi i izgledu korisna/štetna po islam? dr Ali Džumu'a: Korisna ne može biti ni u kom slučaju, jer je odraz nesvjesnog formalizma i prizemnih shvatanja. Šerijat je postavio principe na kojima musliman treba da gradi svoju spoljašnjost. Ti principi su opet jako široki, ne skučavaju čovjekovu slobodu. Muhammed, s.a.v.s., kaže: "Allah ne gleda u vaše izglede i vaša tijela, već gleda u vaša srca". Stoga islam nije definisao ništa kao islamsku odjeću. Ashabi, kada su došli u Persiju, nosili su odjeću Persijanaca. Takođe kada su došli ovdje u Egipat, nosili su egipatske ogrtače. Čak, istorija bilježi da su neki od ashaba, r.a., po povratku na Arabijski poluotok nastavili nositi egipatsku odjeću. Uslovi su dakle pozna-

INTERVU/ISLAMSKA MISAO ti, da ta odjeća pokriva tijelo, da ne bude tijesna, da ne bude nešto što je odraz nemorala i sl. Stoga oni kojima je prioritet izgledati kao musliman, prije nego ponašati se kao takav, misliti i djelovati kao musliman, izabrali su najdalji put kojim islam žele predstaviti i praktikovati. Sam Allahov poslanik s.a.v.s., nosio je različitu odjeću, zašto bi mi danas sebe obavezivali jednoobraznom odjećom, kada se razlikuju prilike, podneblja, običaji...? Elif: Jedan ste od zagovarača nužnosti obnove misionarskih metoda. Svakako, živimo u vremenu ekspanzije komunikacijskih sredstava, koja sa lakoćom omogućavaju protok i razmjenu svih vrsta informacija, ideja, stavova. Da li smatrate da je Al-Azhar, sa hiljadugodišnjom titulom "kibla islamske znanosti i misionarstva" spreman suočiti se sa savremenim izazovima? dr Ali Džumu'a: Islam nikada nije prestao da bude religija sadašnjosti. Stoga u svojoj sadašnjosti moramo stajati onako kako su naši preci stajali u svojoj. Nove metode misionarstva ne podrazumijevaju mijenjanje šerijatskih izvora niti uspostavljene metode istraživanja. Radi se samo o prilagođavanju načina obraćanja današnjem društvu. Al-Azhar, kao najveći univerzitet, najveća vjerska ustanova na svijetu, sa hiljadugodišnjom univerzitetskom tradicijom, sa preko 400 000 studenata iz islamskog i neislamskog svijeta, istorijsko blago živog menhedža naučnih metoda ehlu-sunneh vel-džema'ata, sve to dovoljno govori o Al-Azharu. O njemu se ne sluša, Al-Azhar se upoznaje. Stoga je Al-Azhar sposoban da odoli izazovima kako je i do sada odolijevao. Sposoban je da bude izvor i pokretač islamske misije, sumnjali ljudi u to ili ne. Elif: Za kraj, poruka koju upućujete čitaocima «Elifa», muslimanima i onima koji to nijesu? dr Ali Džumu'a: Istinu treba tražiti činjenicama, ne predrasudama. Jer, dok god čovjek traži istinu nepristrasno, Allah će osvijetliti njegovo srce, uputiti ga srećnom životu, tjelesnoj i duševnoj čistoći. Razgovarao: Enes Burdžović

mart 2005.

4

Savremena - između izazova i obnove K

raj devetnaestog vijeka obilježila su pitanja koja postavljaju junaci Dostojevskog i Ničeovog - uzvik o smrti Boga. Dvadeseti vijek završio se pitanjem o kraju čovjeka- u književnosti od Beketa do Pinčoa, u filozofiji i istoriji od Fukoa do Sloterdajka. Premda ovi nijesu inspirisani islamskim učenjima, niti su ona na njih uticala, kao u slučaju Dantea, Getea, Emersona ili T. S. Eliota, njihova gledišta u najkračem odslikavaju milje dominantne civilizacije. Ideje ove civilizacije nijesu zaobišle ni islamski svijet.

Dezorijentacija Strane ideje su, preko evropske dominacije nad središnjim zemljama islama, pretendovale da dominiraju nad razvojem svijesti i duha, ideološkim osvajanjem – el-gazvu-l-fikri. Uporedo sa osvajanjem teritorija, ideološki imperijalizam osvaja razum i dušu, ideje i shvatanja, vrijednosti i kriterije, ukuse i sklonosti, moral i ponašanje, zakon i tradiciju, jednom rječju- duhovni život u cjelini. Za islamsku stranu, nakon traume zbog kolonizacije, postalo je jasno da klasični ratovi za “oslobođenje svetih mjesta“ nijesu završeni vojnim pohodima. Oni u sekulariziranoj formi i danas traju. Nije li potvrda tome i fiks-ideja zapadnjačko-francuske mission civilisatrice koja je natjerala Napoleona 1798. da dođe u Egipat, gdje se drznuo da se nazove zaštitnikom islama. Zapadnjački neokolonizatori danas ne dolaze u viteškim oklopima i brojalicama u rukama, nego u poslovnim odijelima sa istom drskošću da se islamskom svijetu, bez njegove saglasnosti, naturi način življenja way of life u milozvučan omot. Nije li kulturni imperijalizam najnovija naivno trijumfalistička i deterministička struktura mišljenja jednog Francisa Fukuyame, u djelu Kraj istorije i posljednji čovjek (Nihajetut-tarih velinsanul-ehir, Bejrut, 1993) ili u izolacionu strategiju Samuela Huntigtona, Sukob civilizacija, Podgorica, 1998.!? Prema Wilfred C. Smithu “u poređenju sa antiislamskim shvatanjem i emocijama Zapada, strah i gorčina zapadnog antikomunizma bili su relativno blagi i začuđujuće kratkotrajni“. U međuvremenu, novi metodi racionalističkog, historicističkog i skeptičkog naučavanja o religiji, koji su se razvili iz Doba prosvjetiteljstva – doba potamnjenja duše, počeli su se primjenjivati i u proučavanju islama pod imenom orjentalizam. Orjentalističke studije o

islamu započinjale su i završavale se sa neizgovorenom pretpostavkom da islam nije Objava, već fenomen domišljen čisto ljudskim posredovanjem u posebnoj istorijskoj situaciji. To odslikava način razmišljanja orijentalista sa lošom namjerom, najviše britanskih, francuskih i holandskih 19. i 20. vijeka, kao “Lawrence of Arabia“, koji su izučavali islam za potrebe kolonijalnih sila. Svojim predrasudama oni su otežalavali njegovo razumijevanje i predstavljanje. Ipak, nije samo stvar predrasuda tvrdnja Max Henninga u predgovoru prijevoda Kur’ana na njemački 1901. da je islam po svoj prilici politički mrtav. Ona odražava i ubjeđenje u trijumf kolonijalne nad islamskom uspavanom mišlju. Ebul-l-Hasan en- Nedevi citira jednog pjesnika, koji kaže: “Dvije stvari vrijeme ne može tačno odrediti: san u životu pojedinca i dekadenciju u životu naroda i zajednice. Ove dvije stvari osjete se tek nakon što one preovladavaju i zagospodare“. Islam je s kraja 19. vijeka svakako dotakao kritičnu tačku. Ovim opasnostima je islamska civilizacija izložena posebno od 14/15. vijeka od kada poštovanje idžtihada predaka prelazi u statično oponašanje. Kako je teologija ljudsko razmišljanje o Božijoj Objavi, to nastojanje traži poznavanje i usvajanje načina ljudskog razmišljanja, njegovih domašaja i metoda. Umjesto toga, ulema se pasivno predaje samo korišćenju argumenata prethodnih autoriteta, citirajući kumulativno, a manje selektivno, jedan za drugim: X kale-kaže, Y kale-kaže. Ovaj nenaučni postupak je ironično nazvan kale-kale sindrom, koji dovodi do intelektualne stagnacije, bijega u različite ezoterike i neprihvatanje tehničkih dostignuća. Tako se desilo da je Kur’an prvo štampan 1649. u Hamburgu, a ne u nekoj islamskoj štampariji. Daleko opasnije je to što se duhovni pluralizam koji je obilježio rani islam- međusobna tolerancija pravnih škola i svježa polemika među filozofima- od prošlog vijeka mnogo sužio. Blisko vezan uz ovaj fenomen je i zabrinjavajuća fasciniranost marginalijama vjere, na uštrb njenih fundamenata. Pridavanje pretjerane važnosti sporednim, a zanemarivanje osnovnih pitanja, suprotno šerijatskoj decidnoj gradaciji ljudskih djela, skupo košta islamsku praksu i muslimansko jedinstvo. Poznavanje detalja ne smije dovesti u talmudiziranje islama. Pitanja koja nijesu neophodno bitna, ako bi odgovor na njih mo-

gao prouzrokovati nevolju i ograničiti slobodu djelovanja, ne treba ni potencirati: “O vjernici, ne zapitkujte o onome što će vam pričiniti neprijatnosti ako vam se objasni” (Kur’an, 5:101). Dezintegracija Nema sumnje da je pad hilafeta, kao tvrđave islama, najveći gubitak i katastrofa koja je zadesila islamski Ummet u 20. vijeku, moglo bi se čak reći da je to njegova največa tragedija uopšte. Njega je srušio čovjek za kojeg su islamske mase širom svijeta vjerovale da se on bori, prije svega, za stvar islama. Zvale su ga “Gazi”, pratile i veličale njegovu borbu, sa tekbirima dočekivali vijesti o njegovim uspjesima. Reforme koje je sproveo zadale su snažan udarac tradicionalnim ustanovama, usvojen je švajcarski građanski zakonik, zabranjeno je javno nošenje vjerske uniforme. Prihvatanje gregorijanskog kalendara i utvrđivanje nedjelje kao dana sedmičnog odmora, ticalo se i vjere. Vjersko obrazovanje tradicionalnog tipa zamijenjeno je modernim, a napuštanje arapske abecede i uvođenje latinice, nove naraštaje je odvojilo od njihove tradicionalne baštine. Tradicionalni ideal, temeljen na islamu, ustupio je mjesto novim ideologijama koje će najveću snagu tražiti u nacionalizmu. Snage koje su radile na rušenju hilafeta bile su pod jakim uticajem židovske propagande i kako stranih, tako i domaćih neislamskih ideologa, ali ulogu egzekutora su prepustili muslimanima. Posebno je opasna teza nekih arapskih nacionalista-historičara da su Turci u islamskom svijetu bili u ulozi kolonizatora. Islamski svijet ih je, međutim, doživljavao kao silu koja se na svjetsku pozornicu pojavila nakon teških krstaških i mongolskih udara na njega, nakon poraza Arapa i progona muslimana iz Španije. Zapad je dobro shvatio ovu ulogu Turske i čekao da taj “bolesnik na Bosforu” umre, pa da se podijeli i razgrabi njegova ostavština. No, ni to nije sve. Laicizam udružen s uticajem zapadnog istorijskog kriticizma, u čemu su prednjačili “evropeizirani” hrišćani i muslimani, unio je zabunu među masama, čak i poznavaocima šerijata, poput Ali Abdurrazika, da se zapitaju o onome što se ne može dovoditi u sumnju- da li islam ima veze sa oblikom države. Ovakvi tonovi, nasuprot prakse Alejhisselama, hulefai-rašidina i kasnije, čuju se i sa katedri Azhara, ali ne i azharske uleme koja je zagovorniku ove


5

ISLAMSKA MISAO

mart 2005.

islamske novine gazetë islame

islamska misao ideje oduzela pravo predavanja. Stanje duha i misli potvrđuje riječi hazreti Alije da ”su ljudi u vjeri svojih gospodara”. Zagovarajući oponašanje Zapada, dr. Taha Husejn, u to doba, u svojoj knjizi “Mustakbilus-sekafeti fi Masr” kaže: “Ako želimo kulturni preporod i renesansu mi treba da slijedimo Evropljane, treba da budemo saučesnici u tekovinama civilizacije”. Ovaj “kulturni preporod” ne podrazumijeva naučni, tehnički i tehnološki kojeg islam zagovara i kojeg, ako je u službi čovječanstva, apsolutno prihvata, ma s koje strane dolazio. Egipatski pisac, laicist, hrišćanskog porijekla, Selame Musa ima smjelosti da 1927. u svojoj knjizi ”El-jevme vel- gadd” poručuje: ”Vjerska veza je bezobrazluk i drskost, mi smo sinovi 20. vijeka i mi nijesmo u potrebi da svoje veze na vjeri zasnivamo”. Slično njemu, njegov kolega i istovjernik iz Libana, Džemil Ma’luf u svojoj knjizi “Turkija el-džedide”, govoreći o Ataturkovoj revoluciji, kaže: “Iza ovog malog političkog prevrata neminovno je da uslijedi velika kulturna revolucija, koja će srušiti sve stare principe i vrijednosti! U toj revoluciji će ustati sin protiv oca, žena protiv muža, masa protiv svoga imama i šejha, a vjerski ljudi protiv svojih knjiga… Da bi Istok mogao napredovati, mora se odvojiti vjera od dunjaluka, bez toga istočnjak ne može kročiti u krug civilizacije”. Poslije ukidanja hilafeta koji je simbolizirao muslimansko jedinstvo, muslimani shvataju da se moraju aktivirati. Dvije glavne konferencije su održane 1926.godine, jedna u Kairu a druga u Mekki, kako bi se raspravljalo o novonastaloj političkoj situaciji. Obje su završene bez nekog značajnog progresa, zbog protivljenja Turske, Ibn Sauda i egipatskih nacionalista. Evropska prosvjetiteljska misao, čija ideja nacionalnosti je nusprodukt, razvijajući se u pozadini srednjovjekovne Evrope, započela je krvave ratove u ime religije. Pošto je religija postepeno izgubila poštovanje Evropljana, oni su glavnu lojalnost sa religije okrenuli prema jeziku i nacijama. Religijski simboli su nacijama osiguravali samo mitove koji život daju i oni su postali dio ove volk-kulture. Ova misao se protura islamskim društvima, u zamjenu za lojalnost vjeri i Ummetu. Mnogi koji su izučavali islamsku istoriju, primijetili su razliku između nacionalnog razvoja u Evropi i istog u muslimanskim zemljama. Ulema nije nikada prihvatila koncept nacionalista.Ona je dala nemjerljiv doprinos arabizamu radi nacionalne borbe za oslo-

bođenje i nezavisnost, ali nikada nije prihvatila nacionalizam kao ideološku matricu. Stav uleme se zasnivao na univerzalističkoj prirodi islama, kao principu saopštenom od samog Resulullaha na svom “posljednjem govoru”, svog posljednjeg hadža. Takvu poruku, i sa filološkog i istorijskog stajališta, šalje svom Ummetu i ovaj Poslanikov hadis: “Asabijje- etnički fanatizam je to da pojedinac pomaže svome narodu da počini nepravdu” (Mine-l-asabijje en juiner-redžulu kavmehu ala zulm). Ibn Haldun je kasnije, u sociološkoj perspektivi, istakao da je islam žestoko napadao ovoj oblik predislamskog fanatizma. On ukazuje na ljude koji dolaskom na vlast misle da su imunizirani protiv grešaka i teže k tome da zatvaraju oči nad vlastitim manama, da ih pozivom na pripadnost skrivaju, suprotno islamskom kriterijumu pravičnosti.

Identitet u krizi Kriza identiteta nije zahvatila samo Tursku, Egipat i Pakistan, nego i sve muslimanske države. Ona se najviše odražavala na obrazovanje. Studenti koji su izabrali evropski način života, postali su žrtve kompleksa inferiornosti nasuprot Evropljanima, zato što nijesu mogli napustiti svoj muslimanski identitet. Oni koji su se opredijelili za nacionalni identitet, nijesu znali dovoljno o muslimanskoj istoriji i filozofiji života kako bi se suprotstavili izazovima zapadnih ideja. Oni koji su sami učili o islamskom sistemu nijesu imali dovoljno snage da se bore protiv kolonijalne administracije i suoče se s nevoljama. Nije ispravno optužiti samo strani faktor. Ništa manje, ako ne i više, kriv je unutrašnji muslimanski faktor. Činjenica je da studenti tradicionalnih obrazovnih sistema nijesu bili svjesni naučnog i tehnološkog ravoja koji se odvijao u Evropi; ova znanja nijesu bila uključena u njihove programe. Zatvoreni svijet u koji su se muslimanska društva bila povukla tokom zadnjih nekoliko vjekova propadanja puca sa svih strana. Sukob tradicionalizma i “modernosti” postavlja težak zadatak pred omladinu, da iznova nastoji potvrditi vlastite razloge življenja i da povrati, spram industrijskih zemalja Zapada i Istoka, obnovljeni ponos. Neizbježan “sukob naraštaja” nije samo u suprotnosti i razlikama, već u prvom redu u jednom “kvalitetnom skoku”. Taj sukob ne štedi ni pripadnike istog naraštaja, čak ni samu porodicu. Slavni romansijer Nagib Mahfuz opisuje opredjeljenje dvojice braće po ocu, središnjih ličnosti glavnog romana,

od kojih se jedan odlučuje za “Muslimansku braću» a drugi za marksizam, koji se u “arapskoj boji” nudi u ironičnoj paroli “Kur’an na desnoj, a Kapital na lijevoj ruci”!? Istovremeno, u Egiptu, postoji “feministički pokret”zapadnjačkog karaktera i “Muslimanske sestre”, pandan Muslimanskoj braći, privržene šerijatu. Marksiyam I sujevjerje idu ruku pod ruku. Sociolozi, pisci, stručnjaci za folklor, ljekari i ulema tokom tri godine (1962-1965) su sistematski bilježili i uočavali oko 270 raznih manifestacija raširenog sujevjerja, koje je obradio dr Nagib Iskender, za koji rad je 1964. dobio državnu nagradu. Nijesu samo sujevjerja i novotarije-bid’ati ugrožavali čistotu vjerovanja, nego i bid’atofobija, poput one iz jedne polemike Hasan El-Benne sa grupom uleme kod Bejtullaha 1942.godine: ova ulema je kritikovala uvođenje sistema mikrofonije u džamijama, jer to nije činio Resulul-lah, niti ashabi i njihovi sljedbenici. El-Benna je pokušao objasniti da pod bid’at Resulullah misli na propise vjere, a ovdje se radi o čisto dunjalučkim stvarima i tehničkom progresu, pitajući jednog od njih: “Vidim da koristiš naočale. Zašto to činiš, jer to nije praktikovao Poslanik,s.a.v.s, niti ashabi, niti mnogi poslije njega?!”. Ovaj odgovori: ”Ali, ovo pomagalo mi povećava tekst, te tako mogu učiti Kur’an, čitati hadiska i fikhska djela...”. Naravno, sagovornik je, onda, ostao bez teksta i shvatio da se tehničko pomagalo za vid i sluh ne može dovesti u kontekst bid’ata. U jednom hadisu koji ima vizionarsku poruku, Muhammed a.s. saopštava da će se u jednom trenutku narodi okupiti oko islamskog Ummeta onako kao što se gladni ljudi okupe oko sofre. Naravno, cilj će im biti da bogatstva i resurse Ummeta podijele i razgrabe onako kako radi gladna družina sa sofrom. Upitan od svojih ashaba, da li će muslimani doći u takvu poziciju iz razloga što će, u odnosu na svoje okruženje, brojčano biti inferiorni, Muhammed a.s. je odgovorio: “ Ne, vas će tada biti mnogo, ali ćete biti poput taloga bujice”. Dakle, sam broj nije garancija blagodati, on se mora dokazati i opravdati djelom, rezultatima, doprinosom svojoj i ljudskoj civilizaciji. Sredinom 20. vijeka preovladao je trend da se islam uskladi sa socijalizmom ili marksizmom ili egzistencijalizmom, evolucijom ili bilo čim drugim. Takvi pokušaji su osuđeni na propast od samog početka, stoga što sistem ili “izum” koji je u pitanju, ne izlaže temeljitoj kritici u svjetlu islamskih kriterija, a i stoga

što islam uzima kao djelimičan pogled na svijet, kojeg treba dopuniti nekim oblikom moderne ideologije. Veoma mali broj je bio u stanju da se bori kritikom i da mačem intelekta i jačinom duha osujeti, u samom korijenu, nasrtaj Zapada na islam. Već izvjesno vrijeme modernizirani muslimani, a naročito ekstremniji među njima, uzimaju za “pravo” značenje islama ono koje diktira Zapad. Ako je evolucija u modi, “pravi” islam je evolucionistički. Ako je socijalizam manir epohe, “prava učenja” islama se temelje na socijalizmu. Koliko puta su na području prava usvajana potpuno neislamska i protuislamska načela, kako saopštava S. Husejn Nasr prilikom prvog festivala islama u Islamskom centru u Londonu, s “bismillah”- u ime Allaha, na početku i “bihi nestein”- od Njega pomoć tražimo, na kraju?! Svakom dijelu islamskog svijeta dodijeljen je drugačiji paket ideja, zavisno od toga s kojim dijelom Zapada je prisnije povezan: indijski potkontinent se u oblasti sociologije tijesno povodio za engleskim školama, a Iran za francuskim... Modernizirani krugovi usvajaju sve što naiđe, jednom pozitivizam, drugi put strukturalizam, treći put socijalizam... Odgovor islamskih učenjaka na izazov dijalektičkog marksizma se, uglavnom, sastajao u predočavanju argumenata uzetih iz vjerskih nauka - “nakli”, a manje iz bogate intelektualne tradicije islama - “akli”. Na vjerskoj osnovi se može polemisati samo s vjernikom. Od kakve je koristi navoditi kur’anske citate onome koji u njih ne vjeruje. To je govor gluhima. Marksizam se u nekim zemljama nametnuo kao sistem, uz izvjesnu islamsku glazuru predstavljajući primamljivu zamku čak i za dobronamjerne muslimanske intelektualce. U tu zamku su uvučeni i neki intelektualci poznati kao “Kopenhagenska grupa”: dr Mensur Fehmi, prof Ismail Mahzar, dr Mustafa Mahmud, dr Muhammed Imare, prof. Tarik El-Bišri i drug, koji su iskreno privrženi islamu i danas se s pravom smatraju među najjačim propagatorima islama. Nije stvar hira često spominjana fetva čuvenog dr Mahmuda Šeltuta, rektora i reformatora Al-Azhara i veoma zaslužnog islamskog učenjaka u kojoj se kaže da ako socijalizam znači socijalnu pravdu, onda je to ono što propagira islam. Nastavak da je idejna osnova socijalizma materijalistički dijalektizam ne slijedi. Priroda sistema je bila takva da se rad za doprinos islamu morao probiti kroz iglene uši. Izlaženje enciklopedije fikha, koju su kasnije mnogi smatrali «Naserovim fikhom»,

ELIF

dokaz je da su se islam i islamski intelektualci našli prvi na udaru. U tom kontekstu treba posmatrati i pominjanje socijalizma u radovima našeg uvaženog profesora, rahmetli Husejna Đoze, dobrog poznavaoca islamskih klasičnih djela i sljedbenika islamskih reformatora, koji je sav svoj život posvetio islamskoj edukaciji masa, uspostavljanju visokog islamskog obrazovanja i konsolidaciji islamske zajednice u novim uslovima, čija uloga za islam na ovim prostorima je od istorijskog značaja. Šta je sa današnjim tekstovima u hvalospjev demokratiji, bez temeljitog sagledavanja sadržaja koji se pod njome nude?! Darvinizam ili evolucionizam, predstavljao je, ipak, veću opanost po islam od marksizma. Njegov uticaj je najviše prisutan među muslimanima indijskog potkontinenta. Darvinova teorija evolucije, kao metafizički nemoguća i biološki oborena, je u direktnoj suprotnosti s kur’anskim učenjem. Začuđuje pokušaj velikog mislioca Muhammeda Ikbala da povezuje viktorijanski koncept evolucije i ničeovski pojam natčovjeka sa sufističkim pojmom savršenog čovjeka- “el-insan el-kamil”, koji jedan prema drugom stoje u potpunoj oprečnosti. Manji filozofski izazov islamu je vezan za interpretaciju psihe po Frojdu i Jungu, zahvaljujući prije svega prirodi islamskih obreda koji otvaraju duše za utočište k Božijoj milosti i vrlo snažno djeluju na rasterećenje duhovnih tegoba. Veći uticaj su imali liberali, ali oni nijesu poznavali islam i predstavljali su domaće strance među muslimanskim masama. Što se nihilizma tiče, islamski odgovor je kategoričan, jer ga muslimani, čak ni oni modernizirani, nijesu iskusili u onom smislu u kojem su to zapadnjaci. Poslije Drugog svjetskog rata na vodeće mjesto izbija čitav niz pokreta mišljenja i stavova labavo povezanih sa nazivom egzistencijalizam. On je dopro do muslimana kao najnoviji val nakon raznih oblika pozitivizma. Zbog antimetafizičkog stava, egzistencijalizam je predstavljao podmuklu opasnost po budućnost islamskog intelektualnog življenja. Ipak, najveća opasnost koja je bila i ostala predstavlja- vrijeme privikavanja-“merhaletut-tatbi”, odnosno proces prilagođavanja i adaptiranja koji neminovno vodi asimilaciji-tatbi. Toj opasnosti se pridružuje pukotina koju osjećamo i zapažamo među muslimanima, opasnost podjela i razdora, bilo to diktirane spolja ili kao rezultat nacionalnog, regionalnog ili jezičkog fanatizma, uvezenih pravaca i različitih sistema, vladajućih egoizama koji biraju hir nad istinom, praznoslovlje i dobit nad Allahovim zadovoljstvom i ličnu ili lokalnu korist nad Nastavak na sljedećoj strani


ELIF

ISLAMSKA MISAO

islamske novine gazetë islame

interesom Ummeta. Otrežnjenje i buđenje Naznačeni glavni izazovi imali su ogromnu težinu i uticaj na islamsku misao i život središnjeg muslimanskog svijeta. Ipak, bilo bi pogrešno zaključiti da je islam pred njima pokleknuo. Nasuprot! Sama priroda islama, kao apsolutne Allahove istine, takva je da se koliko god pritišće, još snažnije bukti. Islamski Ummet je, od svitanja svoga postojanja, bio iskušavan napadima i porazima i, kada se mislilo da će oni biti kobni, on je smogao snage i prisebnosti da ukloni faktore slabosti iznutra, kao i faktore napada izvana, uspio je da slabost pretvori u snagu, rasulo u jedinstvo, a od paraliziranog tijela napravi gorostasa. S pravom konstatuje dr Karadavija, u svojoj knjizi Ummet između dva vijeka- “Ummetuna bejne karnejn”, da je sva velika buđenja i pokrete izrodio isključivo islam, nakon što je našao ko će širiti njegovu riječ i pozivati u njegovo ime. Uvjerio se u ovo i slavni književnik i filozof Bernard Šo koji, kako prenosi Sejjid Muhibuddin ElHatib u svojoj El-hadiki, kaže: “Ja uvijek respektujem islamsku vjeru s krajnjim poštovanjem zbog snage i vitalnosti koje nosi u sebi. Meni izgleda da je to jedina religija koja posjeduje regenerativnu snagu i koja hoda sa interesom i dobrobiti zajednice u svakom dobu”. Još krajem 19. vijeka javljaju se islamski reformatori u liku Al-Afganija, velikog borca za oslobođenje od kolonijalnog jarma i Muhammeda Abduhua, kome istorija ne može zaboraviti njegov doprinos islamskoj savremenoj racionalnoj školi i misli. Abduhuov učenik, šejh Rešid Rida, slobodu i samostalnost u razmišljanju, nasuprot učmalosti i slijepom oponašanju, početkom 20. vijeka prenosi preko svog časopisa “El-Menar”. On je uspio, kao rijetko ko prije ili poslije njega, da pomiri i usaglasi staro i novo, tradicionalno i moderno, pa je njegova medresa-škola s pravom dobila ime “Es-selefijjel-mudžedede” - Obnovljeni selefizam. Poput njega Alžirac, šejh Abdul-Hamid bin Badis, poznati mufessir, pedagog i daija, borio se protiv krutosti u mišljenju, devijacija i izopačenosti, zastupajući pragmatični tradicionalizam. Svakako na prvo mjesto spada osnivač najvećeg i najmasovnijeg islamskog pokreta u svijetu imamHasan El-Benna (postao šehid 1949.). On je uspio povezati ideju i misao sa pokretom, nauku sa radom, obrazovanje sa džihadom, selefizam i sufizam. El- Benna, inspirisan sufizmom, za sebe kaže da je pristaša učenja Predaka-selef, ali ni u kejem trenutku ne osuđuje učenje Potomaka-halef i ne ustručava se navesti, već prema potrebi, Gazalija, Fahrud-dina Ar-Razija ili čak nekog neislamskog filozofa. Promišljeno prećutkuje šiizam, haridži-

zam, mutezilizam ili sunnizam, iz želje da se muslimani navedu da zaborave ono što je u prošlosti bilo uzrok tolike nesloge, kako bi svu svoju energiju, najzad, usmjerili hitnijim zadacima. Spekulativna teologija u ovom smislu povlači se pred zahtjevima ćudoređa i jedinstva. Druga svjetla figura islamske misli i pokreta je bez sumnje i Sejjid Kutb. Pisati o velikanima islamske misli 20. vijeka potrebni su tomovi knjiga. Mi im, ovom prilikom, ostajemo dužni. Najviše što možemo je to da samo navedemo imena njekih od njih. U takve svakako spada šejh Sejjid Heva, Ebul-A’la El-Mevdudi, osnivač islamskog pokreta na indijskom poluotoku, a na kraju pomenutog vijeka, šejh Muhammed El-Gazali. Jedna grupa je podnosila tolike žrtve i patnje, a neki i položili svoje živote. U tu kategoriju spadaju Abdul Kadir Ivede, šejh Muhammed Fergali, fakih Ibrahim Et-Tajjib i Jusuf Tal’at- svi obješeni 1954. godine, dok su šejh Abdul Fettah Ismail i Muhammed Jusuf Hevaš pogubljeni zajedno sa Sejjidom Kutbom 1973.godine. Među zasluženom ulemom i misliocima svakako spadaju dr Muhammed Ikbal, filozof i mislilac iz Indije, Emir Šekib Arslan- enciklopedista, reformator i istoričar, Mustafa Sadik Er-Rafi, Muhammed Ferid Vudždi, autor enciklopedije ”Dairetu mearifil-karnil-išrin”- Enciklopedija nauka 20. vijeka, gigant među piscima Abbas Muhammed El-Akkad, šejh Ismail el-Faruki, Muhammed Mutevelli eš-Šaravi, ugledni mufesir šejh Ali et-Tantavi i mnogi drugi. Period poslije ukidanja hilafeta, doba inferiornosti islamske misli, karakteriše pojava islamskih pokreta koji su mnogo zadužili Ummet. Pokušaji njihovog suzbijanja traju i dan-danas. Pokret kojem pripada prvo mjesto je “El-ihvan elmuslimin”- Muslimanska braća. Njegov osnivač je pomenuti Imam Hasan El-Benna, a prisutan je u oko sedamdeset zemalja. Indikativno je da je na Zapadu prvi na udaru kritike za “panislamizam” i stalno je pod budnim okom izvana i iznutra. Cilj ovog pokreta je doprinos procesu stvaranja i profiliranja novih generacija islama, polazeći od ključne pozicije da su Kur’an i Sunnet osnovni izvori na kojima muslimani izgrađuju svoj cjelokupni sistem života. Na indijskom potkontinentu nastaje pokret “El- džemaatul-islamijjetu, a njegov osnivač je Ebul-A’la el-Mevdudi” koji se odlikovao širokom kulturom, a u svom djelovanju se tokom vremena sve više približavao pokretu “Braće”. Formiranje reformističkih ili reformističko-tradicionalističkih pokreta se odvija gotovo u svim islamskim zemljama. U Saudijskoj Arabiji djeluje pokret “selefija”-tradicionalista koji zagovara misli i ideje Ibn Tejmijje, njegovog učenika Kajjim el-Dževzijje i posebno Mu-

hammed ibn Abdul-Vehhaba. Ovaj pokret je u Egiptu djelovao pod imenom “Ensarus-sunneti”, u Indiji i Pakistanu najviše su ga prihvatili “Džemaatu ehlil-hadis”, a jednu njegovu frakciju zvanu “ElDžamijjun” u Medini predvodi Rebi el-Medhali. “El-D\amijjun” se protive tradicionalistima i savremenicima: Neveviji, Hafiz ibn Hadžeru, Hasan El-Benni, Sejjid Kutbu, Mevdudiji, Gazaliji, Fehmi Huvejdi, Muhammedu Imareu, Jusufu Karadaviji i ostalima- svima koji nijesu u kursu Tejmijje i Ibn Kajjima. Jedna od selefijskih struja je i ona “Es-selefijjun el džuded”- novi tradicionalisti, a rukovodeći se ovim idejama u Egiptu je došlo do formiranja još tri pokreta. Ova činjenica, samo po sebi, ukazuje na razliku između Časnih Predaka-selef i učenja nekih struja savremenih selefijskih ogranaka. Za većinu ovih ogranaka karakteristično je da su davali značaj perifernim pitanjima života, na uštrb problemima islamskog društva i mnogo više pažnje su posvetili razlikama, a manje temama po kojima je Ummet postigao, rekli bismo, plebiscitan stav. Ipak, tvrdokoran tradicionalistički stav je, u suočavanju sa uvezenim novotarijama i unutrašnjim devijacijama, odigrao pozitivnu ulogu. Treba naglasiti da pitanje pokreta i njihovih učenja nije dovoljno izučavano i rasvijetljeno. Ono što se najbolje moglo desiti Ummetu je jedna nova pojavanaglo buđenje islama-“es-sahve elislamijje” u zadnjoj trećini 20. vijeka. Po svemu sudeći, ovo buđenje je počelo u Egiptu, majci islamske nauke i dawe, da bi se proširilo širom islamskog svijeta. Kur’anskosunnetska omladina vraća svijest o sebi, o drugima, o svojoj misiji i ulozi i orijentaciji u vremenu i prostoru- vraća izgubljeni ponos. Ova generacija shvata i prihvata riječi Omer ibn El-Hattaba: “Bili smo najponiženiji narod, pa nas je Allah, dž.š., uzdigao sa islamom. Ako budemo tražili rješenja mimo islama, Allah će nas srušiti i poniziti”. Ova generacija ima manje povjerenja u vrijednosti zapadne civilizacije od svojih očeva. Ta civilizacija je iznevjerila očekivanja i najvjernijih prozapadnih muslimanskih modernista. I oni su uvidjeli da, kako tvrdi From, Djela, Zagreb, 1986., pred kraj 20. vijeka zapadni čovjek je mrtav. On predstavlja šizoidno samootuđenje. U prošlosti je postojala opasnost da će ljudi postati robovi. Sada prijeti opasnost da oni postanu roboti, odnosno “roboti-čudovišta” koji će uništiti svoj svijet i same sebe jer više neće moći da izdrže dosadu besmislenog života. Na islamskoj pozornici, idejno otrežnjenje muslimana prati i neonormativni pokret unutar islamske jurisprudencije. Među najuspjelijim treba spomenuti Taha Džabira Alvanija, Fethi Osmana i svakako

mart 2005.

učenjaka vremena dr Jusufa ElKaradaviju. Rezultat islamskog buđenja u predvečerje ulaska u treći milenijum su i dvije islamske revolucije, sa kojima Ummet ulazi u svoj petnaesti vijek hidžre: iranska-šiitska iz 1979., vođena Imam Homeinijem, koja potvrđuje snagu islama da preobrazi društvo i deset godina kasnije sudanska- sunnitska, pod vođstvom dr Hasan Turabija, koja otvara vrata idžtihadu i obnovi i daje životu sjajan duh i karakter, zahvaljujući nanovom čitanju Kur’ana i Sunneta. Aktuelne struje mišljenja Duhovne struje mišljenja u svijetu islama u vijeku u koji smo tek ušli se, prema velikom islamskom misliocu dr Muhammed Imare “Mustakbeluna bejnet-tedždidilislamij vel-hadathetil garbijje” (Naša budućnost između islamske obnove i nove zapadne misli, 2003.), dijele u tri opšta pravca: 1. Struja krutog oponašanja misaonog nasljeđa koja isključivo gleda unazad, zadržavajući se isključivo na vanjskom značenju Teksta, zanemarujući ciljeve koje je postavio Zakonodavac. Ona, katkad, bira “posredne tekstove” umjesto “osnovnih tekstova”- kategoričnih, nepromjenljivih. Zanemarivanjem faktičkog gledišta promjenljivosti sekundarnih odredbi, koje su podložne promjenama, ova struja ne doprinosi sistematizovanom intelektualnom razvoju. 2. Struja koja je okrenuta novoj zapadnoj misli, slobodno-liberalna koja ima svoje ishodište u zapadnoj civilizaciji. Ona se i dalje oslanja na gledišta pozitivizma i sekularizma, a ponekad i materijalizma, koja vjeru smatraju kao “misao” jedne faze razvoja “ljudske inteligencije”, kao stadijum “djetinjstva ” ove svijesti, pa je sekularizam razdvojio Nebo i Zemlju, pozivom da “svijet zavisi od sebe samog i da je čovjek vezan samim sobom” i materijalnim uzrocima u regulisanju ovozemaljskog života, bez potrebe za upravljačem izvan sebe i izvan prirode. Po toj misli čovjek je gospodar svemira, nasuprot islamskoj- rob Gospodara svemira. 3. Struja oživljavanja i obnove, oživljavanje osnova islama, neopozivih i nepromjenljivih ustanova vraćanjem suštinskim i osnovnim izvorima i razumijevanju realnosti u kojoj živimo u cilju obnove u sekundarnim pitanjima-granama fikha. Ova struja- oživljavajuća i obnoviteljska ima za predmet dovođenje u međusobnu ravnotežu “čvrsto i nepromjenljivo” sa vremenskim i prostornim trajanjem koje garantuje islamski sistem mišljenja kroz “obnovu” u onome šte je promjenljivo i podložno modifikaciji, čime se otklanja misaoni vakuum svevremene i sveprostorne primjenljivosti šerijata. Ne treba da zbunjuje termin “obnova”-”tedždid” zb-

6

og svog “lošeg glasa” zato što su ga u prošlom vijeku koristili modernisti u svrhu obnove zapadnjačkim značenjem. Islamska obnova koju zastupa ova struja ima osnov u Poslanikovom hadisu: “ Allah će ovom ummetu na kraju svakih sto godina poslati onog koji će mu obnoviti vjeru”. Ova misao danas ima svoje zastupnike među najvećom ulemom, osvješćenom omladinom i širokim muslimanskim masama. Više nego ikad do sada postaje jasna ideja da je oživljeni i obnovljeni islam jedino rješenje za nagomilane probleme Ummeta, da sveobuhvatnost i srednji put islama otvara vrata zamahu islamske civilizacije. Uspavana islamska misao je karakterisala ulazak u 20. vijek, a osviješćena i probuđena karakteriše ulazak u 21.vijek. Premda izazovi, kako vanjski tako i unutrašnji, nijesu nestali, nego su se modifikovali, ipak stanje Ummeta prije jednog vijeka i sada ne može se uporediti. Islam od svoje pojave živi sa izazovima. I najnoviji izazov, izazov globalizacije, ili, s ideloškog gledišta – monokulture, nije i ne može ostati jednosmjerna ulica. Ovaj aspekt je omogućio na informativnom planu globalizaciju islama njegovim prisustvom više nego ikad ranije na satelitskim kanalima i internetu i interesovanje kakvo ranije nije postojalo. Kur’ansko učenje o poštovanju “različitosti”, kao Allahov zakon na Zemlji, različitosti religija, kultura i civilizacija čini islam otvorenim za saradnju, nasuprot idejama konfrontacija. Različitost je Allahova volja koju jasno saopštava: “A da je Allah htio, On bi vas sljedbenicima jedne vjere učinio, ali, On hoće da vas iskuša u onome što vam propisuje, zato se natječite ko će više dobra učiniti; Allahu ćete se svi vratiti, pa će vas On o onome u čemu ste se razilazili obavijestiti”. (Kur’an, 5:48). Islamska misao je nezaustavljivo okrenuta svojoj profilaciji. Ona, kako kaže Muhammed Mahfuz u svom djelu Islam, Zapad i budući dijalog (El-islam, el-grab ve hivarulmustakbel, 2000.), nužno usmjerava muslimanskog čovjeka da živi u sadašnjosti kao svjedok “nad”svojim vremenom. Živjeti u vremenu ne znači bježati od tradicije i imitiranje drugih, već garancija prosperiteta. Bježanje je jedno- bilo u prošlost ili u tuđu sadašnjost. Ljudske generacije nijesu kao generacije elektronskih računara koji operišu prema datoj komandi. One su te koje same biraju pravac. Islam, kada je bio najotvoreniji, tada je najviše napredovao i svojim dostignućima najviše doprinio svjetskoj civilizaciji. Budućnost nije na strani nametanja, jednoobraznosti, zatvaranja i konfrontacija. Ona pripada slobodi, poštovanju različitosti, otvaranju i saradnji! I. Demiri


7

DRUŠTVO

mart 2005.

islamske novine gazetë islame

ELIF

Afirmacija muslimana kroz islam danas u Evropi N

ajveći doprinos islama je sam islam, jer islam kao vjera i njegov zakon štite čovječanstvo od društvenih bolesti, daje mu moralan život i odgoj. Naime te vrijednosti islama Evropa ne priznaje već ih pokušava omalovažiti pa ćemo se često susresti s kritičnim diskusijama o islamu i njegovom zakonu. Susrest ćemo evropsku javnost koja islamski zakon otvoreno napada pripisujući mu grubost i nemoral u izvršavanju dunjalučkih kazni. Evropska i zapadna javnost islam manifestiraju kroz neke terorističke organizacije koje navodno predstavljaju borce na Božjem putu, a prikriva izvorni islam koji ustvari treba predstaviti ljudima. Ovaj zadatak je preostao muslimanima koji djeluju kao islamski misionari Evropom pa i širom svijeta. Doprinos muslimana u Evropi U tokove duhovnog sazrijevanja Evrope i muslimani su ugradili svoj udio. Neosporna zasluga za oslobađanje intelekta od teologije pripada Ibn Rušdu (Averroesu, umro 1198.), muslimanskom misliocu iz Španije. On je prvi iznio naučnu postavku, da slobodno znanstveno istraživanje ne ugrožava Božiju objavu, jer se njegova istina mora podudarati s Božijom. Time je otvorio prostor stvarnoj nauci i začeo pokret prosvjetiteljstva. Što je najzanimivljije, Ibn Rušdova temeljna misao je o neuništivosti Objave se temelji na Kur’anu. Suretul-Maide, ušla je po 48. ajetu u povijest prosvijećenog svijeta. Gotthold Ephraim Lessing (umro 1781.) ju je uzeo za pjesničku namisao svoje parabole o tri prstena o dramatskom spjevu “Nathan, der Weise”. To je bila snažna poruka u pravcu jačanja tolerancije i poštivanja ljudskih prava. U ajetu stoji: “A da je Allah htio, On bi vas učinio pripadnicima jedne vjere. Ali On hoće da vas stavi na kušnju u onome, što vam propisuje. Natječite se za to u do-

bru! Bogu se valja povratiti, pa će vam On kazati, šta je razlog vaših razilaženja.” Islamu je, dakle mjesta u Evropi. Muslimani su u njoj prisutni duhom, kulturom, zajedničkom sudbinom, poviješću, biološkom supstancom i – na kraju – srodnošću vjerskih pogleda. Uloga islama u modernoj Evropi Većina Evropljana ne zna, ili neće da prizna išta o dugu koji njihova civilizacija ima prema islamu, čak i prema modernoj industrijskoj transformaciji, naučnom napretku i filozofskim dostignućima. Pokretačka dinamika koju je islam ispoljio na nivou razvoja ljudske zajednice produkt je njegove moći i kreativne snage, koje su u vrlo kratkom vremenskom razdoblju najprimitivniji narod ondašnjeg vremena i prostora promovirale u najprogresivniji narod. Pozitivne učinke islamskog duha, stoljećima su iskušavali narodi Istoka i Zapada. U toku ova dva stoljeća svoga postojanja islam se proširio i obuhvatio obale Mediterana sve do atlantske obale Afrike na zapadu, do Velikog Zida u Kini na istoku, te od Mediterana do Sahare u Africi. Bila je to najveća sila toga vremena. Muslimani su osvojili cijelu Španiju sve do Pirineja, i prodrli do juga Francuske, te sjeverno do Tursa. Sav Arapski poluotok bio je, naravno, muslimanski. Zapanjujući uspon muslimana nije se dogodio samo na Arapskom poluotoku. Gdje god su muslimani kročili, sa sobom su nosili poruke islama, temelje ljudske pravde, jednakost, bratstvo i nadu za sve. Islamska misija ostvaruje puni uspjeh u realizaciji slijedećih ciljeva: ukidanje tiranije, ustanovljavanje islamskih principa i poštivanje ljudskih prava, prosvjetljenje uma, istraživački rad i razvoj mišljenja, pravilna interpretacija vjere, afirmacija razuma i logike, vjerskog svjet-

onazora islama. Nisu izostali ni snažni utjecaji islama na druge religijske kulture i tradicije. U islamskoj civilizaciji nalazimo osobito vrijedne i plodne napore na naučnom planu, a među najveće uspjehe svrstavaju se oni ostvareni u oblasti eksperimentalnih znanosti. Primjere ovih rezultata nalazimo u Španiji, poslije prodora muslimana u tu evropsku zemlju. Povijesne činjenice svjedoče da islamsku civilizaciju nije moguće mjeriti postignući-

četak naše Nove godine, ne samo u dan, nego tačno u sahat, minutu i sekundu, kada Zemlja završava jednu orbitu i počinje novi krug oko Sunca na proljetni ekvinocij! Danas, doslovce svi, zapadni historičari i naučnici priznaju i pišu o originalnim doprinosima islama u nauci, matematici, tehnologiji, filozofiji i dr. Islamski odgoj nije suprotnost evropskoj kulturi Pitanje islamskog odgoja pod evropskim životnim okolDžamija u Londonu

ma prijašnjih civilizacija. Neprijatelji islama ne mogu negirati njegovu veliku historijsku ulogu na planu razvoja, na intelektualnom, moralnom, duhovnom i materijalnom planu. Ovakav brz progresivni razvoj islamske civilizacije nije zabilježen u historiji čovječanstva. U mračnom dobu Evrope, srednjeg vijeka, kada je crkva uspostavila apsolutnu vlast nad narodima, islam je gradio svestranu kulturu koja je položila temelje za znanstveno-tehnološki razvitak u doba tvz. Tehnološkog preporoda, koje je uslijedilo u doba renesanse. Bilo je to vrijeme. Pet stotina godina ranije, naš veliki astronom i matematičar Omer Hajjam iz Nišapura, tokom druge polovine 11. vijeka, kada je Vilijem Koplan osvajao Englesku, podario nam je Kalendar koji do dana današnjeg omogućava precizno računanje vremena i po-

nostima je od prvorazrednog kulturno-političkog značaja, jer od njegovog cilja, sadržaja i razvoja zavisi ishod napora oko integracije stranih sugrađana. Zato se ovom pitanju mora prilaziti promišljeno i temeljno. Sadašnja scena islama u njemačkom govornom području je kratkoročna. Ona je, kako za starodavna udomišta islama, tako i za starosjedilačke islamske zajednice u Evropi, neredovna. Njeni izgrađivači ili, bolje, njeni govornici su samo u rijetkim slučajevima vjeronaučno reprezentativni. Ovoj sceni nedostaje prije svega ona vjerska velikodušnost koja odlikuje hanefijsku interpretacijsku školu, dakle školu, kojoj pripada najveći dio muslimanskih došljaka. Nedostatak slobodoumnijeg shvaćanja kod sadašnjih džematskih imama leži dijelom u niskom stupnju obrazovanja i u velikom povjerenju prema osobama koje su

se u dijasporskoj situaciji uzdigli kao vođe grupe. Fundamentalisti i konzervativci vladaju zbivanjima, poimenice u medijskom sektoru. Ne smije se izgubiti iz vida: da pokušaji politiziranja evropskog islama neće prestati. Nakon iskustva zadnjih desetljeća muslimani, koji se pripremaju na stalni boravak u Zapadnoj Evropi, imaju puno razloga da se ograde od tako tumačenog islama. Islam kao spas Moderna Evropa je bila posljednji, i zato možda i odlučujući trenutak kapitalne historijske ere inkubacije u historiji čovječanstva, koju je najavilo rđanje i širenje islama. Zašto islama? Zato što se on u analizi pokazuje kao osa oko koje će se okretati svjetski sistem. Ni pad zapadnog rimskog carstva i osnivanje barbarskih kraljevina na njegovim ostacima, ni formiranje ujedinjenog kineskog carstva u 3. Stoljeću (prije Hrista), ni sporo i konfuzno pojavljivanje Indije, ne predstavlja neku čvrstu, jasnu, postojanu polaznu tačku. Islam je taj koji ova barbarska ponašanja ljudi strogo zabranjuje i koji je Evropi bio uzor i bit će uvijek u većini slučajeva. Evropa danas mora da se bori sa nekim društvenim bolestima koje islamski svijet uopće ne poznaje. Evropa se bori sa narkomanijom protiv čega se digao cijeli obrambeni sistem kojeg financiraju i bogati i siromašni međutim to nema velikog učinka, dok je to islam regulirao svojim odgojom. Evropa se bori sa alkoholizmom koji je uzrok mnogih ljudskih problema, a islam je to prije 14 stoljeća zabranio kada je i on sam nastao dok je Evropom već zavladao. Islam se ljudima nudi kao najbolje rješenje svih njihovih ovosvjetskih problema pa ko želi da se spasi na oba svijeta ima priliku, a ko ne želi neće biti prisiljen. Bego Hasanović


ELIF

LJUDI I SUDBINE

islamske novine gazetë islame

mart 2005.

8

Na indonežanskim obalama cunami od roditelja odvojio hiljade djece

Čekajući majčin zagrljaj Onog dana kada je cunami talas pogodio indonežansku provinciju Aceh, mještanin jednog od priobalnih sela, Mulijanis i njegova porodica bježali su pred vodenom stihijom. Ogroman talas koji je sravnio sa zemljom njegovu kuću, odvojio je od porodice i njegovu kćerku Putri. "Tražila sam ih, ali sam bila tako izmorena. Onda je jedan čovjek došao i uzeo me u zaštitu. Ipak, ja želim da nađem svoju porodicu," kaže Putri. Putri je imala sreće. Nakon što je mjesec dana fanatično tragala za roditeljima, tražeći pomoć od humanitarnih radnika koji su na sve strane slali informacije o njima, konačno je svoje najmilije našla u jednom kampu za postradale. Dva mjeseca nakon udara razornog talasa, preko šest hiljada djece u indonežanskoj oblasti Aceh i dalje je odvojeno od svojih roditelja. Traganje za njihovim roditeljima najveći je prioritet humanitarnih radnika u toj oblasti. Nakon katastrofe, nacionalne i međunarodne agencije, uspostavile su 17 dječjih centara širom Aceha kako bi sakupili podatke o djeci koja su razdvojena od roditelja. Pored smještaja, u ovim kampovima, djeca dobijaju svu potreb-

nu njegu. Ipak nijesu sva djeca u ovim centrima. Neka su nakon cunamija ostala uz starije prijatelje ili porodice koje su ih spasile od vodene stihije. Humanitarni radnici pokušavaju da registruju i tu djecu kako bi ih vratili roditeljima. "Trebalo je dosta vremena da se snađemo nakon udara, ali jedino na ovaj način možemo da pomognemo djeci", kaže Frederik Sizaret, službenik UNICEF-a. On dodaje da je do sada 30 do 40 djece na ovaj način našlo svoje roditelje. Nada se da će taj broj biti znatno veći kada se podaci o djeci kompletiraju. Zahvaljujući ovoj bazi podataka, vremenom su informacije o djeci stradaloj u talasima bile sve pouzdanije. "U početku smo mislili da

trećinu postradalih čine djeca. Danas znamo da polovinu onih koji su našli smrt u talasima čine djeca", kaže Šanta Blumen iz UNICEF -a. Indonežanska Vlada tvrdi da je oko 200 hiljada ljudi stradalo u oblasti Aceh od posljedica cunamija, dok se, gotovo još toliko smatra nestalima. Podaci o djeci, koje je vodena stihija odvojila od roditelja, pored napora za uspostavljanje kontakta sa porodicama, štite ih i od ljudi koji se pretvaraju da traže svoju djecu. Koristeći opštu nesreću, ovi ljudi djecu kasnije prodaju po zemljama regiona. Deni Purba, iz nacionalne NVO "Pusaka Indonesia", kaže da kada stavlja podatke o djeci bez roditelja na oglasne bilbor-

de širom Aceha, neke podatke namjerno izostavlja. "Samo objavljujemo brojeve telefona i fotografije, i tražimo od onih koji nas nazovu da nam daju detaljnije podatke o toj djeci. Na taj način se ne može desiti da neko uzme dijete koje nije njegovo," kaže Purba. Njega posebno zabrinjavaju izvještaji o sve većem broju slučajeva dječjeg trafikinga nakon cunamija. "Prvih dana, mnogo djece evakuisano je u gradić Medan Ša, pored Aceha i Džakarte. U onom početnom metežu izgubili smo podatke o mnogoj djeci, tako da sada više ne znamo gdje su", kaže Purba. Iako su humanitarni radnici optimisti kada su ova djeca u pitanju, poražavajući podaci slute da će njihovi ponovni susreti sa roditeljima biti sve rjeđi kako vrijeme bude prolazilo. Zato indonežanska Vlada pokušava da pronađe dugotrajnija rješenja za njih. Predstavnici Vlade najavili su odgovarajuće mjere "kako bi se djeca zadržala u okviru zajednice, uz odgovarajuću institucionalnu pomoć gdje se sirotišta mogu uzeti u obzir kao posljednje rješenje". Prema riječima Vladinog službenika Sizareta, mnogim

roditeljima koji ne pronađu izgubljenu djecu daće se mogućnost da usvoje neko od onih koji se nalaze u centrima. U međuvremenu, u centrima za djecu širom Aceha obezbijeđen je smještaj i psihološka pomoć djeci koja su pod traumama od cunamija. Jedanestogodišni dječak Ikbal živi sa ljudima koji su ga izvukli iz pobjesnelih talasa. On još uvijek traga za svojom porodicom. Psiholog iz Medana, Viv Soviante, kaže da Ikbala redovno posjećuje u jednom od dječjih centara u provinciji Banda Aceh. "Još uvjek je veoma neraspoložen. Dok jednog dana samo plače, već sljedeći dan mu je prepun života", kaže ona. Drugi dječak, desetogodišnji Nurvansijah, takođe je poznat u centru. Ipak, njegova priča ima srećan kraj. Sedam nedjelja nakon cunamija humanitarni radnici pronašli su njegovu majku. "Živim sa majkom. Ne želim više nikada da se odvojim od nje. Naredni mjeseci biće za nas mnogo bolji", kaže Nurvansijah. Na žalost, hiljade ostale djece nijesu bila tako srećna. Mjeseci i godine pred njima prepuni su nade i neizvjesnosti. Samir Kajoshaj

Ponovo jaki zemljotres u Aziji Sumatra, 28. mart 2005 (B92). - Jugoistočnu Aziju, tačnije zapadni dio indonežanskog ostrva Sumatra, ponovo je pogodio jak zemljotres oko 23 sata po lokalnom vremenu. Zvaničnici procjenjuju da je na desetine ljudi zatrpano u ruševinama na ostrvu Nias, najbliže epicentru potresa u Andamanskom moru. Zemljotres je bio jačine 8,7 stepena Rihterove skale, a epicentar u Indijskom okeanu, u blizini indonežanskog ostrva Sumatra i isti je kao i snaga zemljotresa koji je u decembru prošle godine izazvao plimski talas cunami, od koga je stradalo četvrt miliona ljudi. Zvanično je potvrđeno da je epicentar zemljotresa bio na dubini od 30 metara i na 203 kilometra od Sumatre.

Američki Geološki institut saopštio je da je jedan instrument u Indijskom okeanu detektovao veći talas nekoliko stotina milja jugozapadno od epicentra zemljotresa, koji se kreće, ali stručnjaci ne mogu da ustanove magnitudu "malog" cunamija, kako su ga nazvali. Stručnjaci takođe kažu i da je zabilježen drugi zemljotres trideset minuta nakon prvog, i da je njegova jačina bila 6,0 po Rihteru. Međutim, oni kažu i da za sada, nije zabilježen veliki cunami talas u blizini epicentra. Zvaničnici procjenjuju i da ima žrtava, jer je na desetine ljudi zatrpano u ruševinama na ostrvu Nias. Tajland je već izdao upozorenje da bi zemljotres mogao izazvati cunami. Upozorenje je emitovano na nacionalnoj televiziji, s

porukom stanovništvu da bude oprezno, ali u njoj nije naređena evakuacija. Međutim, evakuacija stanovništva prvo je počela u Banda Ačehu, na sjeveru Sumatre, a na Tajlandu i Šri Lanki ljudi sa obale u panici bježe u brda. CNN javlja da su vlasti Šri Lanke saopštile da bi, ako bi se dogodio novi cunami, on pogodio obale Šri Lanke oko tri sata posle ponoći. Lokalne vlasti Šri Lanke počele su da evakuišu grad Trinkomale na istoku zemlje, potvrdio je Erik Fernando, pomoćnik predsjednika Čandrika Kumaratunge za Rojters. "Dobili smo poziv iz Trinkomalea... Rečeno nam je da su uključene sirene, što znači da je u toku evakuacija", rekao je on. I vlasti u Maleziji su zatražile od stanovnika duž djelova zapadne obale da se evakuišu u brda.

Indija je objavila upozorenje o cunamiju, ali je saopštila da nema izveštaja da se bilo kakvi smrtonosni talasi pojavljuju, kao ni vlada Indonezije. Inače, zemljotres je pogodio indonežansko ostrvo Nijas. Mnoge zgrade su oštećene, a među stanovnicima je zavladala panika od eventualnog plimnog talasa. "Pričinjena je velika materijalna šteta. Ljudi trče u panici, a mnogi su i zatrpani", rekao je u telefonskom razgovoru jedan stanovnik ostrva Nijas, koje se nalazi blizu epicentra zemljotresa. Ras Evans, seizmolog sa Britanskog geološkog instituta, rekao je za BBC da je ovaj zemljotres, skoro sigurno, "postšok" prethodnog zamljotresa koji je prouzrokovao razoran talas cunami, i koji je bio magnitude 9 stepeni Rihtera.


9

mars 2005.

Delegacioni i Meshihatit të Bashkësisë Islame të Malit të Zi vizitoi Bashkësinë Islame të Kosovës Me 17 mars delegacioni i Meshihatit të Bashkësisë Islame të Malit të Zi, Reisi Rifat Feiziq, Myftiu Jusuf Gjokaj dhe nëpunësi Omer Kajoshaj, vizituan Bashkësisnë Islame të Kosovës ku u pritën nga Kryetari Naim Tërnava dhe bashkëpunëtorët e tij. Kjo vizitë pasoi vizitën e Rijasetit të Bashkësisë Islame të Bosnjës që u realizua pikërishtë një ditë më parë. Biseda ishte shumë konstruktive por mikpritja edhe më e këndshme. Zotëri Tërnava bisedoi rreth muslimanëve në Kosovë dhe gjendjes nëpër të cilën po kalojnë ata. Ai shpalosi projektin madhështor për ndërtimin e Fakultetit për Studime Islame dhe kompleksin që përcjell ai, si dhe foli për xhamitë që janë rindërtuar,

ndërtuar dhe po ndërtohen anë e mbanë Kosovës. Pikërisht këto ditë, tha ai, filluan punimet edhe në njëzetë xhami të reja dhe se para përfundimit të tyre do të fillojnë punimet edhe në njëzetë të tjera. Në anën tjetër, Reisi Fejziq në pika të shkurtëra, po ashtu, foli për gjendjen e muslimanëve në Mal të Zi, por në veçanti në bisedën e tij theksoi nevojën e madhe për përfundimin e medresës së Podgoricës. Në këto fjalë, Kryetari Naim Tërnava shprehi gadishmërinë që, sipas mundësive, të jap kontributin në ndërtimin e saj. Nikoqirët thanë se institucioni i tyre është i hapur në çdo kohë, për çdo nevojë për të gjithë muslimanët e Malit të

Aprovohet ndërrimi i PDU-së për rindërtimin e Xhamisë së Marinarëve në Ulqin Me datë 02.03.2005., në mbledhjen e Kuvendit të Komunës së Ulqinit u aprovua ndërrimi i planit detal urbanistik për hapësirën e Ranës, gjegjësisht hapësirën ku parashikohet rindërtimi i Xhamisë së Marinarëve, për të cilën lexuesit e Elifit janë njoftuar dy numra më parë. Në lidhje me këtë, Këshilli i Bashkësisë Islame Ulqin i ka bërë kërkesë Kuvendit Komunal, që me procedurë urgjente të bjerë vendim me të cilin i jepet Bashkësisë Islame parcela e paraparë për rindërtimin e xhamisë, pasi që ajo ende nuk është pronë e saj. Këtë për arsye se Kwshilli konstaton se janë plotësuar të gjitha kushtet që Kuvendi mund ta aprovojë një vendim të tillë. Me këtë rast, Bashkësia Islame i shprehi mirënjohje të veçantë kryetarit të Komunës, z. Fuad Nimanit, si edhe të gjithë deputetëve të cilët dhanë kontributin e tyre të madh në zgjidhjen e kësaj çështjeje. Bashkësia Islame posedon të dhëna se kjo është xhamia më e vjetër në Ulqin dhe se daton që para ardhjes së turqve në këtë vend, gjegjësisht para vitit 1571. Rindërtimi i kësaj xhamie do ta zbukurojë qytetin dhe do paraqesë edhe një objekt kulturohistorik dhe fetar, thuhet në kërkesën e Këshillit të Bashkësisë Islame drejtuar Kuvendit Komunal, më 07.03.2005. Suad Ukoshata

Zi, duke trajtuar shtëpinë e tyre si të veten. Reisi Rifat efendia, duke iu

falenderuar për mikëpritjen përzemërsisht i ftoi ata të vizitojnë Bashkësinë Islame dhe

muslimanët e Malit të Zi, ftesë e cila u pranua me kënaqësi. O.K.

Nga zyra e kryeimamit te BI Ulqin Lidhur me çështjen e “Qitjes së kutisë për ndihma me rastin e vdekjes”, imamet dhe shumë xhematli iu drejtuan Kryeimamit të Bashkësisë Islame të Ulqinit me: PYTJE: Kërkojmë mendimin e bazuar në mësimin Islam lidhur me këtë çështje? SHPJEGIM : Islami është fe e shpallur nga Allahu për mbarë njerzimin. Dispozitat e tia janë të përshtateshme për rregullimin e jetës së njeriut, prej lindjës e deri në vdekje, në të gjitha hapsirat dhe kohërat. Islami porositë të pregaditemi për vdekje me vepra të mira, ndërsa, lidhur me pregaditjen përfundimtare, vdekjen dhe xhenazen, udhezon: - nga pasuria te ndahen mjete për mbulimin e shpenzimeve të varrimit, - në raste te borxheve, që ata të paguhen sa më parë, - nga trashigimia e të vdekurit, me testament, të ndahet e treta e pasurisë, në të cilën pëlqejnë të gjithë imamet e medhhebeve, duke u bazuar në thënjët e qarta të Muhammedit,a.s.: “Testamenti është e drejtë e çdo muslimani”, transmetuar nga Muslimi, dhe “Moslënia e testamentit çon në turp në dunja

dhe në denim e nënçmim në ahiret”(Ibn Maxhe). Ky obligim ka të bëjë me ata që posedojnë sasi të caktuar të pasurisë. - Muhammedi, a.s., preferon që fqinjët dhe të afërmit të pregadisin ushqim për familjën që ka rastin e vdekjës: “Pregaditni ushqim për familjen e Xhaferit, sepse ate e goditi ajo që i preokupon”.(Tirmidhiu). - Në rast të vdekjës së shpejtë, me çrast nuk mund të lehet testament, Muhammedi,a.s., porositë që trashigimtarët e tij të japin sadakë për te dhe t’i mbulojnë obligimet e tia: “ Muhammedit, a.s., i ka thënë një njeri: “Nëna ime ka vdekur papritmas dhe mendoj se po të kishte mundur të flasë, do të jepte sadaka, pra a mundem të ndaj sadaka për te”? -”Po- iu pergjigj Resulullahundaj sadaka për te!”(Buhariu). Obligim tjetër i muslimanit ndaj muslimanit është edhe pjesëmarrja në ngushëllim, në faljen e xhenazes dhe përcjelljen e saj. Porositë e lartëpërmendura pasqyrojnë qëndrimin islam lidhur me çështjen në fjalë në rrethana të rëndomta të cilave u janë përmbajtë muslimant me shekuj. Përjashtim bëjnë kushtet e jashtëzakonshme, raste lufte, varfëri dhe fatëkeqësi të rënda. Këto raste impono-

jnë masa të veçanta të një solidariteti më të gjërë. Solidariteti të sinqertë dhe diskret i cili në asnjë mënyrë nuk cenon dinjitetin e njeriut, si qënjë më të çmueshme te Allahu, për së gjalli e, veçanarisht, se vdekuri. Islami tenton të edukoj individ aktiv dhe punëtor. Në kyt kuptim Muhammedi,a.s., terheq vërejtje: “Kush shtrinë dorën për lypje pa nevojë, është sikur të ngrënë prush.”(Taberaniu dhe Ibn Hazime). Nisur nga këto porosi, si dhe nga qellimet dhe tentimet parimore te sheriatit islam, bëhet e qartë se çështja e “qitjes së kutisë me rastin e vdekjës” nuk është në përputhëshmeri me mësimin dhe traditën islame, njejtë dhe frymen e jurisprudencës islame. Ajo është shprehje e logjikës e cila në vend të parë ven anën materiale. Detyrë e besimtarëve eshtë që në çdo rast, çështje, kohë dhe mes t’a ndjekin dhe ruajn mësimin, parimet dhe frymen islame, si të vetmën udhë shpetimi në kyt dhe jetën e amshueshme. Është detyrë primare e imamëve që besimtart t’i njoftojnë me kyt shpjegim. I dhënë me 17.02.2005. Kryeimami H. Rexhep Lika


ELIF

DA’ VA

islamske novine gazetë islame

mars 2005.

10

Çështje aktuale te da’ves

Si duhet të veprojë daija ndaj mospajtimit? U

dha te cilën duhet të ndjek daija, thirrësi në rrugën e Allahut, i ballafaquar me mospajtime është udha e mesme, në mes të të tepruarit dhe të munguarit. Kjo është udha e ehli-sunnetit, në çdo kohë dhe vend që ndjekë fjalën e Allahut, lavdia dhe madhëria i qofshin: ‘Dhe ashtu Ne u bëmë juve një popull të drejtë /një mes të zgjedhur/ për të qenë ju dëshmitarë /në ditën e gjykimit/ ndaj njerëzve, dhe për të qenë i derguari dëshmitar ngaj jush’.(Bekare, 143). Mund ta paraqesim shkurtimisht qëndrimin e dais ndaj çështjës së mospajtimit, apo kundërshtimit, mënyrën e sjelljes ndaj masave muslimane dhe mënyren e veprimit me mospajtim, në pikat që vijojnë: 1. Daija duhet të jetë dijetar i madh, i njohur burimisht me çështjen e mospajtimit, deri në atë masë që të mund t’i shpjegojë në mënyrën më të mirë këto çështje, në qoftë se kërkohet prej tij, sepse da’va- thirrja në rrugën e Allahut nuk do te jetë e frytshme dhe nuk do të japë atë çka presim prej saj nëse nuk bazohet në dije dhe kuptim të thellë. Dija është çelsi i çdo mirësie, kurse padija gjendet kundra saj. Na mjaftojnë për këtë rast një ajet dhe një hadith. Ky ajet është fjala vijuese e Allahut: “A është i njëjtë ai që e di se ajo që tu shpall ty nga Zoti yt është e vërtetë, si ai që është i verbër? Vetëm njerëzit e arsyeshëm që kanë mendje të shëndoshë e kuptojnë të vërtetën.”(Ra’ad, 19), kurse hadithi është fjala e Resulull-llahit: “Allahu nuk do ta tërheq dijen pasiqë e ka dhanë, duke e mënjanuar, por me vdekjen e dijetarëve. Kur të vdesin dijetarët njerëzit do të ngjiten pas kokave injorante dhe do t’i pyesin e do tu marrin fetva pa dije dhe do t’i udhëzojnë gabueshëm e do t’i çojnë në udhë të shtrembër” (Transmeton Muslimi, prej Abdull-llah bin Amr, r.a.). Të kuptuarit e mospajtimit (fikhul-hilaf) është një nga lëmitë e rëndësishme të diturisë Islame. Është tejet e nevojshme që daija të ketë njohuri të thel-

lë nga kjo degë e jurisprudencës, përndryshe, do të bëhet, në të shumtën e rasteve, shkaktar për ngatërresën e njerëzve dhe përçarjen e tyre. Të shumtën e rasteve ai bëhet shkaktar i devijimit nga udha e drejtë, dhe përhapjes së bid’atit dhe kundërshtimit të sheriatit të vërtetë. Nuk aludoj me këtë në atë që ndodhi disa viteve te fundit, kur masat muslimane iu kthyen Krijuesit të tyre, kthim ky i quajtur zgjim islam. Njerëzit deshën te lidhen me fe në baza qe ajo është besnike për ummet nga dobesitë, përpjekjet dhe dominimi i armiqve. Njerëzit, veçanarisht rinia, shkuan te daijtë dhe njerëzit që posedojnë diturinë rreth sheriatit per t’i pyetur rreth çështjeve të besimit, duke kërkuar prej tyre njohuri të saktë. Megjitatë, fatkeqësisht, tek shumica e tyre nuk e gjeten atë çka dëshiruan. Përse? Për arsy te nivelit te dobet të shumicës së këtyre daijve dhe atyre që i takojnë diturisë së sheriatit, dhe mungesës së njohurisë të përpikët me çështjet e rëndësishme ndër të cilat bën pjesë edhe mospajtimi ndërmjet muslimanëve. Çfarë ishin pasojat? Rinia vendosi që vetë të njoftohet me dispozitat e sheriatit edhe pse nuk ishin kompetent për atë. Disa prej tyre ndoqën rrugën e anatemës, shpalljes së besimtarëve mëkatar pabesimtarë, ashtu që i shpallën muslimanët pabesimtar dhe morën vendim kundër çdokujt që nuk pajtohet me ta se përgithmonë do të jenë në xhehenem, ndërsa, disa prej tyre të cilët logjikonin se rrugëdalja gjindet në kundërshtimin e njerëzve të pushtetit, zgjodhën sulmet e armatosura ndaj tyre, u humbën jetë pa të drejtë dhe u derdh gjaku i muslimanëve nga duart e vetë vllëzërve te tyre, kurse da’va vonoi me sqarime me shumë vite të gjata. Është për tu shpresuar se ky shembull mjafton për sqarimin e rëndësisë së diturisë së dais. 2. Daija duhet te jetë dijetar i njohur me kushtet dhe rregullat e ixhtihadit dhe ta dijë se nuk është çdokush kompetent

për të dhënë fetva, e as për të nxjerrë dispozita dhe përfundime të sheriatit, por ajo është detyrë e dijetarëve, themelisht të përsosur, e ata janë ata të cilët janë të njohur si fukaha të ummetit, ose kompetent për zgjidhje dhe vendosje, ose imamët muxhtehid. Dijetarët i kanë përcaktuar kushtet e muxhtehidit, disa prej të cilave janë: a) njohuri e përsosur e Kur’anit dhe Sunnetit dhe dispozitave qe rrjedhin nga këto dy burime b) njohuri me urdhër dhe ndalesë, me kuptim te përgjithshëm dhe të qartë, preciz dhe të pa qartë, abrogues apo të abroguar, të pa përcaktuar apo të përcaktuar, absolut apo të kufizuar, përjashtues ose të përjashtuar c) njohuri e shkëlqyer e sunnetit të pejgamberit në atë masë që të mund të bëhët dallimi në mes të haditheve të vërteta dhe atyre të dobëta dhe mënyra e argumentimit me ta ç) njohje e çështjeve në të cilat ulemat janë pajtuar dhe atyre që nuk janë d) njohje e kijasit-analogjisë dhe metodologjisë së jurisprudencës dhe kushteve e rregullave të saj e) nivel i duhur nga njohuria e gjuhës arabe dhe metodikat e saj. Këta muxhtehid janë prijësa të vërtetë në udhëzim që ndriçojnë errësirën në çdo kohë dhe vend dhe ata janë trashigimtarë të vërtetë të pejgamberëve. Pasiqë kjo iu përsërit dhe iu sqarua dais, ai nuk do t’i lejoj vetëvetes dhe askujt tjetër të vendos këta ulema në nivelin e të ngratëve dhe kokëtrash, të cilët flasin për Allahun pa dije dhe përzihen në çështjet e mëdha të besimit pa pasë në mesin e tyre njeri kompetent për to, njëjtë si sekularistët të cilët bëjnë përçarje në sipërfaqe të tokës dhe nuk sjellin dobi, ashtu që edhe ata që nuk janë specialist në shkencën e sheriatit dhe të bindur në të, pa marrë para sysh sa do tu përhapet fama dhe të ngriten zërat e tyre

në mjetet e ndryshme të informimit, sa që kemi ndëgjuar disa prej tyre duke folur lidhur me fenë e All-llahut me fjalë qe të bëjnë për të qeshur dhe qarë në të njëjtën kohë. Për shumë gjëra të çuditshme që sjellin këta, nuk kanë peshë e as vlerë mendimet e tyre te kundërvëra Kur’anit dhe Sunnetit dhe me kundërshtim të tyre nuk bëjnë pjesë ne ehli-sunnet, edhe pse e quajnë veten dijetar. 3. Është e domosdoshme që në mënyrë të përshtatshme tu shpjegohen njerëzve çështjet e kundërshtimit poqëse paraqitet nevoja: qëllimi është që daija në fjalën e tij, lidhur me pyetje të kundërshtimit të cilat i zgjedhin njerëzit ose pyesin, të jetë ndërmjet të të tepruarit dhe të munguarit. - Të tepruarit bëhet me zgjerimin e lëmisë së kundërshtimit më tepër se sa është e nevojshme, duke ju paraftyruar njerëzve se shumica e çështjeve të besimit janë çështje të kundërshtimit dhe krejt pak janë të bashkuar muslimanët në ndonjë send, dhe se i tërë sheriati Islam është kundërshtim në kundërshtim. Realiteti nuk qëndron ashtu por ajo është pasojë, në të shumtën e rasteve, e mungesës së diturisë së daiut dhe panjohurisë së fikhut të kundërshtimit, si u bë fjalë më parë, i cili nuk gjenë mjet për t’a mbuluar paditurinë kurdoherë që i bëhet pyetja, përveç qe tu përgjigjet njerëzve: “në atë pyetje nuk pajtohen dijetarët”. - Ndërsa, të munguarit vjen nga pamençuria e njerëzve duke trajtuar çdo grup si të mirë, ashtu që mospajtimi në mes muslimanëve nuk është kundra kundershtimit verbal, sa do që të shumëzohen mendimet e tyre dhe kundërshtimet e natyrës së besimit. Poqëse pyetet për shiijët rafidij të cilët fyejnë ashabet e pejgamberit, a.s. dhe i mallkojnë, thotë: ska gjë! Dhe kur pyetet për harixhinjët dhe ata që thërrasin në shpalljen e besimtarëve të pabesimtar, të cilët i shpallin jobesimtar imamët e medhhebeve të pranuara, aq më tepër edhe masat muslimane, arsyton: ata janë vëlle-

zërit tonë! Kur pyetet për fanatikët sufist të cilët i bëjnë ortak Allahut në çështje qe nuk kanë të shpallur ndonjë fakt, thotë: ata janë në udhë të mirë. Neve, tani, duhet të pyesim: cili është qëndrimi i mesëm të cilin duhet të ndjek daija ndaj kësaj çështje? Ai qëndrim është që në shpjegimin e çështjeve të kundërshtimit është e domosdoshme t’i dallojmë dy lloje të kundërshtimit: a) kundërshtimi nga i cili duhet shmang, apo kritikuar: duhet udhëzuar dhe tërhequr vërejtja nga ky dhe tu bëhet e kuptueshme njerëzve se ai ska vend në fenë e Allahut, sepse i kundërshtohet Kur’anit ose Sunnetit ose asaj në të cilën janë pajtuar dijetarët b) kundërshtimi i lejuar apo i pëlqyer: daija duhet t’jua shpjegojë njerëzve këtë kundërshtim në baza që ky është manifestim i mëshirës dhe gjerësisë me të cilat dallohet sheriati Islam. Ky nuk kundërshton tekstin e Kur’anit apo Sunnetit apo konsenzuesit të ummetit dhe nuk ka nevojë përmirësim në të dhe ndarje në grupe që çojnë në konflikte ndërmjet muslimanëve. Perkundrazi, pasurohemi në të me ato begati që u pasuruan muslimanët e gjeneratave të para besnike. Në mesataren lidhur me këtë temë bën pjesë, gjithashtu, edhe ajo që daija të pretendojë t’jua tërheqë vërejtjen besimtarëve ndaj rrëshqitjeve të ulemave dhe kundërshtimeve të tepruara prej gjuhës së tyre. Dhe, njëherit, të njoftohen njerëzit se rrëshqitja e botës nuk vjen prej sheriatit në asgjë. Ajo nuk rrjedh prej sheriatit, por sheriatin duhet distancuar nga ajo. Imam Shatibiu në ‘El-Muvafekat’ thotë: “Nuk vlen të bazohet në gabim të botës në asnjë drejtim, as që të ndiqet ai, sepse gabimi është çështje që e kundërshton sheriatin, mu për çka edhe llogaritet gabim”. Nga: Shejh Adil Ibrahim Esh-Shami El-hedjun-nebevij, Kairo, nëntor 2004. Shqipëroi: I. Demiri


11

FE DHE SHOQËRI

mars 2005.

islamske novine gazetë islame

ELIF

Boshnajkët ndërmjet kombit dhe islamit

(Recension i librit “Prej Islamit në atdhe dhe prej atdhetarizmit në komb” i autorit Dr. Muhamed Mufakut, drejtor i Institutit “Bejtul hikmeti” për Studime Strategjike pranë Universitetit Ali Bejt në Aman të Jordanit, i botuar në vitin 2004 në Bejrut). Bosnja paraqet pjesën më të skajshme të Islamit dhe muslimanëve në zemër të Evropës. Muslimanët atje vuajtën shumë për shkak të lidhjeve te tyrë të ngushta me Islamin dhe Perandorinë Osmane, derisa në vitin 1878 e gjetën veten pakicë muslimane në një shtet të krishter evropian nën Perandorinë e Austro-Hungarisë. Kështu muslimanët e Bosnjes gjatë viteve 1878-1918 nën okupimin austro-hungarez jetuan përvojën e adaptimit të tyre me demokracinë evropiane në një periudhë të hershme derisa Bosnja u bë pjesë e Perarndorisë Austro-hangareze pasi që Perandoria Osmane e ballafaquar me trysni të shumta u detyra të hjek dorë nga Bosnja pas një sundimi prej afër pesë shekujve. Muslimanët e Bosnjes në vitin 1918 e gjeten veten nën okupimin e një shteti të ri Jugosllavisë së vjetër nga regjimi i së cilës vuajtën shumë për t’u pavarësuar më në fund në vitin 1992 por, pasi që paguan një çmim shumë të lartë. Megjithate, kjo është një përvojë unikale, e cila meriton një studim të veçantë e që kohëvë të fundit po quhet : ”Islami evropian”. Kështu sipas autorit, Bosnja kaloi prej “shtëpisë së islamit në atdhe dhe prej osmanizmit në atdhetarizëm”. Ajo u kthya në një pjesë të Perandorisë Austro-hungareze në vitin 1878 pasi që për disa shekuj kishte qenë pjesë e Perandorisë osmane. Këtu vlen të përmendim se vetëm disa dekada më parë kishin filluar të paraqiteshin shenjat e para të kombit boshnjak. Mu për këte boshnjakët në vitin 1831 kishin hyrë në luftë me shtetin osman për shkak se kërkonin pavarësinë e tyre. Më vonë Perandoria Osmane u tërhoq krejtësisht prej Bosnjes pas disfatës së saj nga Rusia. Prej asaj kohe Bosnja filloi të evropeizohet dhe që nga viti 1884 filloi të botojë gazeta në gjuhën boshnjake, ndërkohë që gjuha turke filloi të tkurrej. Po në këtë kohë identiteti boshnjak sa vinte e forcohej e në veçanti gjatë valës së shpërnguljeve islame për të cilën propagandonin disa boshnjak. Përfaqëuesi më i denjë i asaj periudhe të historisë së Bosnjës pa mëdyshje ishte Mehmed beg Kapetanoviq Ljubushaku, i cili u përpoq që nga pozita e tij politike, ad-

ministrative, kulturore dhe letrare të përfitojë nga kultura islame dhe ajo evropiane, e cila krijoi kombin boshnjak. Mehmed beg Kapetanoviqi lindi në vitin 1839, gjatë sundimit të Perandorisë Osmane. Ai e përjetoi kalimin nën sundimin austrohungarez të Bosnjes. Gjatë sundimit të Perandorisë Osmane një kohë punoi si gjykatës e më vonë deputet në parlamentin osman. Ishte prej pionirëve të reformave në shtetin osman. Me ardhjen e pushtetit austro-hungarez, ai punoi si këshilltar i administartorit lokal në Bosnjë si dhe kryetar i këshillit të qytetit të Sarajevës derisa vdiq në vitin 1902. Rrugëtimin e gjatë që bëri Kapetanoviqi në vitin 1869, gjatë të cilit ai vizitoi Lindjen dhe Perëndimin, bëri që ai të mendonte për realitetin e muslimanëve dhe përparimin e Perëndimit. Rrugëtimi në fjalë bëri që ai t’i krahasojë te dy modelet atë osman/ lindor si dhe atë austro-hungarez/ perëndimor. Ai edhe në kohën sa ishte deputet në parlamentin osman vazhdimisht propagonte thirrjen për reforma të reja si dhe nuk e mshifte simpatinë e tij për Perandorinë Austro-hungareze. Në ndërkohë, në Bosnjë filloi të formohet një brez i ri i cili ishte i hapur ndaj kulturës evropiane, këte më së miri e pasqyron libri i Kapetanoviqit që mban titullin ”Çka mendojnë muhamedanasit e Bosnjes?”, i cili ishte botuar në vitin 1886. Në ndërkohë ishte bërë një përparim i dukshëm në lëmin e publicistikës dhe përkthimeve. Në të njejtën kohë kishte filluar të flitej për lidhjet kulturore midis muslimanëve dhe të krishterëve të Bosnjes, duke marrë parasysh se ata flasin një gjuhë, kanë një kulturë dhe jetojnë në një vend. Kapetanoviqi ishte intelektuali i parë musliman që i jepte përparësi kombit në krahasim me fenë. Në vitin 1893 Kapetanoviqi në Sarajevë botoi librin tjetër me titull::“Ardhmëria ose pëparimi i muhamedanëve në Bosnjë e Hercegovinë”, në të cilin u drejtohet me një fjalim kombëtar muslimanëve dhe të krishterëve. Ndërsa në verën e vitit 1891 nxorri revistën “Boshnjaku” në gjuhën boshnjake, e cila doli në Sarajevë deri në vitin 1910 dhe ishte tribun i vërtetë ku ai i propagonte mendimet e tij dhe të intelektualëve muslimanë të brezit të ri rreth kombësisë boshnjake. OPCIONI JUGOSLLAV PËR MUSLIMANËT E BOSNES Ngjarjet të cilat pasuan okupi-

min austro-hungarez të Bosnes në vitin 1878, klasësn e zgjedhur të shoqërisë tradicionale muslimane lidhur me realitetin dhe ardhmërinë e tyre e kishin lënur para tri opcioneve. Opcioni osman, të cilën e preferonin klasa tradicionale e dijetarëve, sikurse që ishte Muftiu Ali Çabiq. Opcioni austro-hungaraez, të cilin e prereferonte brezi i ri i intelektualve, siç ishte Mehmed beg Kapetanoviqi dhe opcioni jugosllav, të cilin e imponuan zhvillimet rajonale dhe ndërkombëtare ndërsa përfaqësuesi më i zëshëm ishte Mehmed Spaho. Me përfundimin e Luftës së Parë Botërore, opcioni jugosllav u bë më i pranueshmi, sepse Perandoria Osmane humbi të gjitha tokat e saja në Evropë dhe asaj nuk i mbeti vetëm një xhep i vogël rreth Stambollit. Serbia dhe Mali i Zi u zgjëruan shumë. Ekzistenca e muslimanëve në Ballkan u ballafaqua me rreziqe të mëdha, ndaj tyre u ushtrua gjenocid, dëbimi nga trojet shekullore si dhe konvertimi me dhunë në krishterizëm Në atë kohë i tërë Ballkani vlonte nga mosmarrëveshjet dhe armiqësitë, rezultat i së cilës ishte shpërthimi i Luftës së Parë Botërore si pretekst i vrasjes së trashgimtarit të fronit të Perandorisë Austro-hungareze Franc Ferdinandit në Sarajevë në vitin 1914. Rezultat i kësaj lufte ishte themelimi i shtetit të sllavëve të jugut, i cili i injoroi muslimanët sikur ata të mos ekzistonin fare. Ky shtet i posa formuar barti me vete me dekada të tëra problemin e pa zgjidhur të përkatësisë kombëtare të muslimanëve të Bosnjes, të cilët dalloheshin në aspektin kulturor dhe kombëtar prej popujve tjerë, edhe pse ata përfaqësonin më shumë se 40% të popullatës. Në këto rrethana në skenë u paraqit një rrymë e re boshnjake pro jugosllave që anonte në anën e serbve, të cilët ishin shumicë. Pionirët e kësaj rryme ishin një grup i intelektualëve boshnjak si: Mehmed Spaho, Halid Hresnica, Mustafa Çengiq, Mehmed Reçeviq, Dija Rida Efendiq dhe Hivzi Muftiq. Meqenëse Bosna formohet prej tri kombeve serbëve, kroatëve dhe muslimanëve, serbët dhe kroatët ishin ata të cilët vazhdimisht e mbanin pushtetin. Pas një kohe të shkurtër ky shtet iu bashkangjit Serbisë dhe vetëm disa javë pas bashkimit të këtyre dy shteteve muslimanët iu nënshtruan një masakreje nga ana e serbëve ortodoksë.

ISLAMI DHE KOMBI BOSHNJAK Ismail Baliqi (1920—2002) konsiderohet njëri prej personaliteteve të rralla boshnjake të shekullit njëzet që bashkoi midis kulturës boshnajke, akademisë evropiane dhe kulturës islame. Sepse ai e studioi islamin, kaloi një pjesë të gjatë të jetës së tij në perëndim si dhe pati rastin të vizitojë një numër të madh të vendeve islame. Për këte ai konsiderohet prej studiuesve të dalluar sa i përket Bosnes, kulturës së muslimanëve në te, thesarit dhe kulturës së muslimanëve në Evropë prej shekujve të mesëm e deri me sfidat me të cilat po ballafaqohet sot islami dhe muslimanët në vitet e para të shekullit njëzetenjë. Ismail Baliqi lindi, dy vjet pas përfundimit të sundimit të AustroHungarisë në qytetin e Mostarit, ku mbizotëronte shumica e popullatës kroate katolike. Pas ardhjes në pushtet të regjimit komunist në Jugosllavi në vitin 1945, Baliqi preferoi të shpërngulej në Austri, ku mori edhe nënshtetësinë austriake dhe punoi në Biblioteken Kombëtare të austrisë në Vien në sektorin e dorëshkrimeve orientale. Ismail Baliqi për shkak të ambientit që kishte jetuar në Mostar anonte kah kroatët dhe ishte kundër serbëve. Pastaj braktisi kroatizmin dhe iu bashkangjit boshnjakizmit që nga mesi i viteve të pesdhjeta të shekullit të kaluar nën ndikimin e prisit boshnjak Adil Zulfikar Pashiqit dhe së bashku filluan ta botojnë një revistë të përbashkët pro boshnjake. Kështu filloi të dalë në dritë, ideja e boshnajkizmit pas një rrugëtimi të gjatë të osmanizmit, austro-hungarizmit, jugosllavizmit, serbizmit, kroatizmit për t’u shprehur si një etnitet i vaçantë, i cili është krejtësisht i pavarur nga Islami. Është realitet se Islami është fe e boshnjakëve dhe burimi i kulturës së tyre, kurse boshnjakizmi në esencë është simbol i kombit, gjuhës dhe vendit. Libri i tij “Kultura e boshnjakëve”, i cili u botua në Vien në vitin 1973 ishte njëri prej librave më të rëndëishëm dhe më të lexuar në Bosnjë, sepse ai vuri bazat e kulturës dhe kombit boshnajk, megjithë ndalimin e tij nga ana e regjimit komunist. Ky libër u ribotua në gjuhën gjermane në vitin 1992, kurse botimi dytë në gjuhën boshnjake doli në Sarajevë në vitin 1994. Ismail Baliqi u kthye për herë të parë në Bosnjë në vitin 1990 për të marrë pjesë në një kongres shkencor që u mbajt në Sara-

jevë, ku paraqiti kumtesën e tij me titull: “Boshnajkizmi në thesarin e Lindjes në shekujt e mesëm”. Adil Zulfikar Pashiqi konsiderohet prijës i kombit bashkëkohor boshnjak. Ai filloi jetën e tij politike në radhët e partisë komuniste jugosllave, por shumë shpejt vërejti se nuk pëlqente me platformën e partisë komuniste, në veçanti kur deshi t’i kundërvihej nacionalshovenizmit serb brenda partisë komuniste jugosllave. Për çka iu desh që në mënyrë ilegale të kalojë kufirin në vitin 1946 dhe në mërgim filloi ta realizojë idenë e kombit boshnjak. Në vitin 1963 kur partia komuniste jugosllave pranoi idenë që muslimanët në Bosnjë të konsiderohen komb i veçantë dhe atyre t’u njihet e drejta të trajtohen në aspektin kombëtar si “muslimanë”, Adil Zulfikar Pashiqi e kundërshtoi me këmbëngulje këtë ide duke thënur se Bosnjen nuk e përbëjnë vetëm muslimanët, por ate e përbëjnë të gjithë banorët që jetojnë aty pra serbët, kroatët dhe të tjerët. Adil Zulfikar Pashiqi së bashku me Alia Izetbegoviqin, edhe pse nuk pëlqenin në shumë gjëra, në vitin 1990 themeluan Partinë e Akcionit Demokratik. Mirëpo, ata u ndanë shumë shpejt, për shkak se Alia Izetbegoviqi ishte i lidhur shumë me Islamin, ndërkohë që Adil Zulfikar Pashiqi ishte i njohur me idetë e tij liberlae evropiane. Ky i fundit e braktisi jetën politike në vitin 1999.

PËRVOJA E ALIA IZETBEGOVIQIT Alia Izetbegoviqi përfaqëson trashgiminë osmane të Bosnes si nëpërmes familjes, ashtu edhe nëpërmes Islamit tradicional. Gjyshi i tij shërbeu në ushtrinë osmane dhe u martua me një turke. Kurse babai i tij shërbeu në ushtrinë austro-hungareze. Nëna e tij që ishte shumë fetare pati ndikim shumë të madh në edukimin e të birit të saj. Alia Izetbegoviqi në bashkëpunim me disa shokë të tij themeloi organizatën pan-islame “Rinia Islame” si vazhdimësi e organizatës “Vllazërit muslimanë” dhe “Rinia muslimane” që vepronte në Egjipt. Ai u përqëndrua në formimin e një brezi të ri, i cili do të edukohej dhe do t’i përmbahej parimeve dhe vlerave islame. Ky ishte një tejkalim i asaj nëpër të cilën kishte kaluar rinia boshnjake që nga koha e trashgimisë osmane. Më vonë kjo organizatë hyri në koalicion me Shoqaten “el-HidVazhdon në faqen vijuese


ELIF

FE DHE HISTORI

islamske novine gazetë islame

aje”, të cilën e kishte themeluar Muhamed Hanxhiqi, një i ri boshnjak që posa e kishte mbaruar universitetin e “el-Az-harit” në vitin 1937. Në ndërkohë Alia Izetbegoviqi e kishte braktisur këtë grupim dhe në vitin 1946 u dënua me tri vjet burgim. Pas lirimit nga burgu u regjistrua në fakultetin e drejtësisë dhe përsëri iu kthya aktivitetit të tij islam në vitet e gjashtdhjeta. Në vitin 1970 botoi “Deklaratën Islame” dhe në vitin 1983 u arrestua përsëri dhe qëndroi në burg deri në vitin 1988. Në vitin 1989 filloi aktivitetin e tij politik dhe në zgjedhjet e para demokratike që u mbajtën më vonë ai u zgjodh kryetar i Bosnes dhe Hercegeovinës për t’iu kundërvënë nacional-shovenizmit serb, i cili kishte marrë hov në krye me Sllobodan Millosheviqin. Alia Izetbegoviqi gjatë qëndrimit në burg kishte shkruar librin i tij me titull: “Islami ndërmjet Lindjes dhe Perëndimit”, i cili nga shumë studiues u vlerësua si njëri ndër librat me të mirë islam gjatë shekullit njëzet. Ky libër për një kohë të shkurtër u përkthya në disa gjuhë të huaja. Në kohën sa ai ishte në krye të udhëheqjes së shtetit boshnjak pati nderin të udhëheq edhe luftën për pavarësinë e Bosnjes dhe Hercegovinës (1992-1995). Mirëpo, kjo Bosnjë nuk ishte ajo të cilën e donin boshnajkët, sepse ajo më tepër ishte rezultat i luftës, diplomacisë dhe komploteve prej më të ndryshmeve. Ky shtet ishte më tepër një ndarje e Bosnjes dhe Hercegovinës në tri pjesë në mes boshnjakëve, kroatëvë dhe serbëve, edhepse boshnjakët realizuan shtetësinë dhe identitetin e tyre dhe e rikthyen emrin e tyre historik duke iu iu kundërvunë me tërë forcën e tyre okupimit, asimilimit dhe injorimit. Alia Izetbegoviqi u tërhoq nga jeta politike në vitin 2000, ndërsa tri vjet më vonë ndrroi jetë. Për kontributin që ai dha për Bosnjen gjatë viteve të luftës më së miri është shprehur Holbruku, ish i dërguari amerikan në Ballkan gjatë viteve të nëntdhjeta dhe arkitekti i marrëveshjes së Dejtonit, në një vizitë që i kishte bërë Alia Izetbegoviqi pak ditë para vdekjes së tij. Hollbruku në mes tjerash kishte thënë: “Ajo që Alia Izetbegoviqi bëri për Bosnjen është aq e rëndësishme sa që lirisht mund të them se sikur mos të ishte kontributi i tij nuk do të ekzistonte edhe kjo Bosnjë që ekziston sot (edhe pse ajo nuk është shteti të cilin ai e ka andrruar. Alia Izetbegoviqi e kishte përshkruar marrëveshjen e Dejtonit, nga e cila u formua shteti i Bosnjes, sikurse një kapsulë e idhët, të cilën je i detyruar ta pish që të mbetesh gjallë)”. Bosnja shpëtoi nga një ndarje edhe më e keqe dhe boshnjakët më në fund arritën ta formojnë shtetin e tyre dhe ta ruajnë identitetin e tyre kombëtar për të cilin luftuan gjatë shekullit njëzet. Nga: Qemajl Morina

mars 2005.

12

Feja Islame në trojet shqiptare gjatë Osmanlinjëve

S

hqiptarët i përkasin një populli ndër më të lashtët në Evropë. Përhapja e Islamit në botë e sidomos në trojet shqiptare, ka qenë, është dhe do të jetë çështje mjaft e vështirë dhe komplekse. Që të hedhet dritë në këtë temë, nevojitet një qasje multidisiplinore dhe serioze historike, kulturore, shoqërore, filozofike, arkeologjike e të tjera. Kontaktet e para të shqiptarëve me Islamin dhe gjurmët e besimit të tyre dëshmohen relativisht herët. Në shekujt e mesjetës paraosmane tokat shqiptare, për hir të pozitës së tyre gjeografike, janë frekuentuar dendur prej misionarëve të botës Islame arabo-turke, qoftë për qëllime tregtare, qoftë për qëllime fetare etj. etj. të cilat i kemi shtjelluar në temat e kaluara. Është argumentuar historikisht se Osmanlinjët kanë filluar të duken në viset ballkanike rreth vitit 1354, kohë kur këto vise bënin një jetë feudale dhe vuanin nën sundimin e bizantit, të bullgarëve, të serbëve etj., të cilët edhe shqiptarët ishin vazhdimisht nën sundimin e tyre, dhe maltretimeve të ndryshme. “Osmanët ishin gjeografikisht larg, kurse ata që shqiptarët u druheshin se mos i thethitnin, ishin popujt kufitarë me origjinë sllave dhe grekë”. (Rreth përhapjes së Islamit ndër shqiptarët, Përmbledhje studimesh, fq. 58) Shumë prej sunduesve ushtronin dhunë ndaj shqiptarëve dhe i terrorizonin ata që nuk u nënshtroheshin urdhërave, ligjeve dhe besimeve të tyre. Me depërtimin e Perëndorisë Osmane dhe me shkatërrimin e Perëndorive, për shqiptarët fillon një jetë e re. Perëndorinë Osmane disa zona apo vende e kanë pritur duarhapur sepse kanë qenë pjesëtarë të fesë Islame edhe para Osmanlinjëve, kurse në disa zona janë pritur dhe konsideruar edhe si shpresë - çlirues. Perëndoria osmane-turke shqiptarët i gjenë në gjendjën më të mjerueshme dhe tokat shqiptare të coptuara. Ndërrimi i një pushtuesi të egër me një të butë, i cili me vehte sillte mesazhin hyjnor të Islamit, ishte fillimi i një fati të ri historik, kur fillon të krijohet një shtresë e re e identitetit kulturor e kombëtar të shqiptarëve. Nën hali-

fatin Islam të Osmanlinjëve tokat shqiptare u bashkuan, filluan të frymojnë së bashku, të tregtojnë e të punojnë së bashku. Pastaj, duke parë mesazhet e qarta dhe jodevijuese të Islamit, të cilat i jepnin njeriut vlerë, duke i kushtuar rëndësi lirisë, si gjëja më e çmuar, se si e urrente robërimin e skllavërimin, atëherë mendja e shëndoshë nuk mund të rrinte pa e pranuar. Duket se, çdo gjë që nuk e kishin më parë, tashmë e kishin. E si të mos pranonin të bashkëpunonin me këtë sundues, i cili ua hoqi terrin dhe i la të lirë të jetojnë, të punojnë, të tregtojnë, të lirë në besimet e tjera, të organizojnë dhe të kenë një identitet të ri, që gati e kishin humbur. Do të përmend disa nga argumentet të historianëve dhe të tjerë rreth kohës së Osmanlinjëve dhe depërtimit të tyre në Ballkan e në veçanti në trojet shqiptare. Historiani ynë, studiues i periudhës Osmane, Dr. Ferid Duka në lidhje me këtë çështje ka shkruar: “Faktorët që përcaktuan përhapjen e Islamit në tokat shqiptare janë të ndryshëm, por një gjë duhet thënë: nuk ka pasur një politikë islamizuese të zhvilluar me tendencë të posaçme nga sunduesit Osman. Të dhënat flasin se feja Islame është pranuar me dëshirë, nuk ka pasur dhunë në përhapjen e saj me qëllim që të imponohej si fe në masat e popullit shqiptarë”. Mark Tirta ka pohuar se Islamizimin e shqiptarëve nuk e shihte si dhunë; por si një ftohje, si një bojkotim i shqiptarëve kundër krishterimit, e pikërisht fillimisht kundër ortodoksisë serbe, greke e bullgare që i shpiente në shkombëtarizimin, në tjetërsimin etnik”. Arsa Millotoviqi, armik i madh i shqiptarëve, thotë se “shqiptarët me përqafimin e fesë Islame i shpëtuan sllavizmit”. (Islami në shqipëri gjatë shekujve, Ali M. Basha, fq. 70) Volteri, njëri nga armiqët e fanatikët më të mëdhenj të Islamit thotë se “modeli islam i rregullimit të jetës, i pranishëm në kohën e Osmanlinjëve, paraqet shembullin më të mirë të tolerancës dhe bashkëjetesës ndërfetare në lirinë e plotë të pjesëtarëve të feve dhe popujve të ndryshëm”.

Historiani Robertson thekson se: “Me të vërtetë muslimanët janë ata që e kanë unifikuar zjarrin dhe flakërimin për fenë e vet me zemërgjërësi dhe tolerancë ndaj pjesëtarëve të feve tjera dhe këto janë ata që, krahas tërë përkushtimit dhe vendoshmërisë konsekuente për përhapjen e fesë së vet, i kanë lënë të lirë të gjithë ata që këtë fe nuk e kanë përqafuar, sepse kanë dëshiruar t’i mbesin konsekuent mësimit të vet fetarë”. Kurse Muhamet Pirraku thotë se: “Islami nuk ishte fe turke, e as fe e poshtuesit, por ishte sa fe e turqve aq edhe e shqiptarëve dhe të tjerëve dhe turqit në Bashkësinë muslimane osmane paraqisnin vetëm pakicën sunduese”. (Islami në trojet iliro-shqiptare gjatë shekujve, N. Ibrahimi, fq. 222, 223, 232) Aristidh Kolaj në “Arvanitët”, Athinë, 1985 thotë se:”Nuk ka egzistuar absolutisht asnjë rast kthim feje me dhunë nga ana e turqve”. (Përmbledhje studimesh, vepër e cituar, fq. 47) Profesori Robert Matran thotë: “drejtuesit osman nuk kanë pasur vullnet për asimilimin e popullsive të poshtuara, nuk kryen as osmanizimin dhe as islamizimin të detyruar; përndryshe, si do të mund të shpjegonim ruajtjen e gjuhëve greke, bullgare, serbe apo të gjuhëve të tjera dhe feve të tjera…”. Po ashtu Dr. Çiro Truhelka i cili ka thënë se: “Është mendim i gabuar se Islami është përhapur me dhunë. Egzistojnë argumente të shumta, të cilat e hedhin poshtë këtë. Unë mund të përmend vetëm një dhe ai është se shekulli i 19-të nuk do të gjente asnjë të krishterë dhe asnjë kishë e manastir në Ballkan, sikur Islami të përhapej me dhunë shtetërore”. Ndërsa Hadrian Renald, është shprehur se: “Nuk ka në botë besim i cili të ketë qenë kaq keq i komentuar nga armiqët e tij dhe që u është shtruar aq shumë nënçmimit dhe mllefit sikurse është Islami”. Italiani Roberto Marocco della Roca, ka shkruar: “Islamizmi i Shqipërisë ka qenë një pritë kundër trysnisë sllave”. Pët të provuar këtë me 1604 arqipeshkvi katolik i Shkupit informon Romën se shqiptarët ndiqeshin më shumë nga kisha ortodokse se sa nga turqit musliman”. (A.M. Basha, vepër e cit-

uar, fq. 47,48,53,54,59) Intelektuali Abdi Baleta pohon: “Prania e faktorit musliman në Shqipëri ka qenë faktor shpëtimtarë”. Po ashtu Gjergj Fishta i cili në “Lahuta e Malcis”, ka shkruar: “Por, pse na të vegjël jemi/ Pse kend fis e vëlla nuk kemi/ Na sot shkjaut s’mund t’i bajmë ballë/ Qi po do t’na përpijë gjallë/ Prandaj, thom se e lyp e mara/ Qi dhe sot na, si përpara/ Të rrim njit me mbret të Stambollit/ Për me i bamun ballë Nikollit…”. Mirëpo ç’është më e keqja, po fshihet e vërteta në lidhje me përqafimin e Islamit. Edhe pse ka filluar të zbehet mendimi se Islami është pranuar me dhunë, mendimi i keq ende egziston. Në literaturë të ndryshme përmendet gjoja gjendja e rëndë ekonomike brenda perandorisë Osmane si presion për ta përqafuar fenë Islame. Kjo nuk qëndron, sepse mirëkuptimi midis fesë Islame dhe feve të tjera, toleranca dhe bujaria muslimane kanë qenë çështjet parësore që kanë bërë për vete një numër dhe masë të madhe njerëzish, kurse dhuna ka qenë përjashtim. Lidhur me shkaqet e kalimit të shqiptarëve në Islam, Thomas Arnold, përveç të tjerash shkruan: “Është e mjerueshme ajo që pohojnë autorët e krishterë se shqiptarët janë detyruar ta pranojnë fenë nën presionin e dhunës e të haraçeve të paligjshme. Këta autorë nuk na ofrojnë fakte për akuzat e tyre. Zmajeviqi, konvertimin e dy mijë njerëzve e arsyeton me numrin e madh të tatimeve dhe të taksave të tjera, por ai në të njëjtën kohë e pranon se edhe muslimanët jepnin të njëjtat tatime”. (Përmbledhje studimesh, vepër e cituar, fq. 115) Duke i ditur dhe duke i cekur disa nga thëniet, argumentet e lartëpërmendura, se çka sillte Islami për shqiptarët në të gjitha sferat e jetës, qoftë materiale, shpirtërore, morale e politike, si mund të mohohet e vërteta e të shpifen intriga për Islamin dhe muslimanët se kinse është përdorur dhunë për përqafimin e tij? Është turp i madh për të gjithë historianët që mbështesin këtë tezë, duke e ditur se Islami ishte ai që na mbrojti nga sllavizmi dhe nga humbja e identitetit tonë. Përgatiti: Senad Makoviq


13

AKTUALE

mars 2005.

islamske novine gazetë islame

ELIF

Ngjarje

Vendosi hixhabin, e përjashtuan nga puna! K

am lindur në një familje të pasur, babai im është Dr. Ahmed Semir Salimi, Kryetar i Organizatës së Mjekësisë Veterinake dhe zëvëndësministër i agronomisë, ndërsa nëna është këshilltare në Ministrinë e Financave. Kam marr pjesë në zgjedhjen e Miss Egjiptit kur isha studente në vitin e fundit në fakultetin e Turizmit në vitin 1989, ku konstatova një kuptim të vetëm: se bukuria e femrës nuk është vetëm në pamjen e saj, por edhe në kulturën e saj. Edhe pse fitova titullin dhe vendosa të marr pjesë në garat e Miss Botës në Hong Kong, u tërhoqa dhe refuzova, pasi mësova se ata kushtëzonin pjesëmarrjen me veshjen e kostumeve të banjos. Por unë kam qenë një vajzë normale, e thjeshtë dhe nuk i tejkaloja kufijtë. Në të njëjtën kohë nuk kam qenë as fetare, këtë e tregon vetë fakti i pjesëmarrjes sime në këto gara. M´u ofrua edhe mundësia e pjesëmarrjes në filma kinematografik, në shpallje dhe reklama, por që të gjitha i refuzova, ngase e vetmja ëndërr e imja ishte që të bëhesha pilote. Ia paraqita familjes dëshirën time për mësimin e pilotimit, por ata në fillim refuzuan nga frika që kishin për mua dhe nga habia se si mund të bëhet femra pilote, mirëpo këmbëngulja ime i bëri që të pajtohen dhe të më ofrojnë çdo ndihmë materiale dhe morale. Udhëtova në Amerikë, u regjistrova në njërën prej shkollave më të njohura të pilotimit në Kaliforni dhe falë Allahut arrita të merrja kualifikimin për pilote nga organizata amerikane FAA, diplomë që dëshmon cilësinë më të lartë të kualifikimit në pilotim. E tërë kjo nuk u realizua brenda një dite e një nate, por mbas 275 orësh pilotimi dhe shpenzimit të 120 mijë paundëve egjiptian nga pasuria ime personale. U ktheva në Kairo dhe fillova punën në një kompani private avionësh, të quajtur “Shuruk“. Ishte prilli i vitit 1999. Isha pilotja e parë ne kompanitë ajrore, madje numri i pilotëve në tërë Egjiptin ishte më pak se dhjetë, që do të thotë se ishin monedhë

e rrallë. U sistemova në punë dhe pas një kohe avancova nga ndihmëspilote (B) në ndihmëspilote (e parë) dhe orët e mia të pilotimit në vende të ndryshme të botës kaluan 1900 orë. HIXHABI Laha: Si e more vendimin për tu mbuluar dhe si ndodhën problemet për shkak të saj? Në vitin 1998 bëra haxhin, mirëpo nuk isha as e mbuluar dhe as e rregullt në namaz. E ndieja se isha e shkujdesur në adhurimin tim ndaj Zotit, por asnjëherë nuk e paramendoja se do të mbulohesha. Thënë më mirë, po turpërohem, ngase tërë ajo që bëra ishte vendosja e shamisë, e cila më mbulonte vetëm flokët dhe qafën, ndërsa rrobat e tjera ishin ato të zakonshmet. Vendimi për të mbuluar flokët më erdhi në ramazanin e disa viteve më parë gjatë shikimit të një ligjërate fetare të shejh Muhamed Gazalit, Allahu e mëshiroftë, në televizionin egjiptian, ku fliste për vdekjen dhe për besimtarin e vërtetë i cili pason Zotin dhe zbaton urdhërat e Tij, do të gëzojë qetësinë shpirtërore në dunja e do të shpërbëlehët me xhenet në ahiret. Në atë moment i thashë burrit tim, Dr.Ali Sa'd Zaglulit, i cili ishte duke e ndjekur programin bashkë me mua: -A ke gjë kundër nëse mbulohem? Ai tha: Nga unë nuk ke kurrëfarë pengese, por të këshilloj që të mos ngutesh e të mendohesh mirë, ngase ky është një vendim i rëndë dhe do të përballesh me probleme në punën tënde. Unë i thashë: -Bekimi i Allahut qoftë me ne! Kjo ndodhi afërsishtë dhjetë ditë pas fillimit të Ramazanit. Me 28 nëntor shkova në punë me hixhab‚ ndërkohë që kolegët e mi mendonin se do ta mbaja hixhabin vetëm gjatë muajit të Ramazanit. Ata u befasuan kur u thashë se do ta mbaja përherë, megjithatë shumica e kolegëve më uruan dhe më tërhoqën vërejtjen për problemet që mund të kisha prej përgjegjësve të kompanisë. Unë u thashë: Allahu është Ai prej të Cilit kërkohet ndihmë. Unë nuk po bëjë

ndonjë gabim kurse për sa i përket uniformës, nuk po dal jashtë ligjeve të kompanisë, shamia është me ngjyrën e uniformës, dhe jam e gatshme ta vendos simbolin e kompanisë në të, ngase e kuptoj plotësisht natyrën e punës sime dhe jam e gatshme të gjejmë një zgjidhje mesatare. Në fakt shkova në punë tre ditë me hixhab. Emri im u vendos në listën e fluturimeve në drejtimin Kairo-Aksar-Paris, vajtje-ardhje. Problemi shpërtheu kur dola në tokën e aeroportit për fillimin e fluturimit, piloti kapiten Tarik Anan, më tha: -Veshja jote krijon probleme me përgjegjësit e kompanisë, ndaj patjetër duhet të marrësh pëlqimin e tyre. I thashë: -Unë nuk jam duke shkelur rregullat e uniformës. Ai i telefonoi kapitenit Zahir Zekij, drejtor i veprimeve, i cili tha: -Heqja e hixhabit është kusht për pjesmarrjen në fluturim, ose për ndryshe do të shlyhet emri yt nga lista menjëherë. Unë ngula këmb në mendimin tim, e ata këmbëngulen në kërkesën e tyre, kështu që u caktua dikush tjetër për këtë udhëtim. Unë kërkova zgjidhjen e problemit me admiralin Hilmi Seruri, drejtor egzekutiv i kompanisë. Shkova tek ai dhe u befasova kur ai më ofroi ose veshjen e hixhabit, ose vazhdimin e punës dhe më tha se nuk ishte e mundur të bashkoheshin që të dyja në të njëjtën kohë. I thashë: -Rregullat e kompanisë dhe kontrata ime nuk e cekin një gjë të tillë, këto janë specifikat e uniformës dhe hixhabi nuk është në kundërshtim me këto udhëzime. Ai më tha: Këto janë rregulla gojore, e ato të shkruarat nuk kanë vlerë në këtë rast. Ai telefonoi drejtorin e veprimeve e i tha: -Nëse nuk e heq hixhabin, i hiqet emri nga lista e punës dhe i ndalet mëditja! Me të vërtetë më përjashtuan nga puna me 31 dhjetor 2001 dhe nuk më dhanë as mëditjen e dhjetorit, madje refuzuan të ma japin edhe vendimin zyrtar me shkrim të përjashtimit tim nga puna, por më thanë se do të ta dërgojmë me postë. Deri më tani, tre muaj mbasë pushimit tim nga puna, nuk më ka arritur

ky vendim me shkrim. Çështja nuk u ndal ketu, por shkoi edhe më larg. Drejtori egzekutiv më tha: -Ti nuk do të pu-nosh te ne përderisa nuk e heq hixhabin, sidomos në zyrën time. E nëse na pëlqen puna jote, atëhere vendosim se a do ta vazhdosh punën me ne. Ai më informoi se ata do të kërkonin kompensim financiar prej dyzet e pesë mijë dollarësh. Ky ishte dënimi për atë që jepte dorëheqje ose për atë që i dëshmohej moskualifikimi i duhur. Pra, zgjedhja e vetme ishte heqja e hixhabit. Laha: A egziston ndonjë kompani ajrore jo egjiptijane ku pilotja femër mund të mbajë hixhab? Po, egzistojnë disa kompani ajrore shtetërore dhe private në të cilat femra nuk pengohet që të mbajë hixhab, p.sh. në Pakistan, Arabi Saudite, në Emirate të Bashkuara Arabe. Laha: Nëse kompania të largon ty nga puna për shkak të hixhabit, a ka ndonjë rregull që i largon meshkujt nga puna për shkak të mjekrës? Kjo është e çuditshme! Duke ditur se hixhabi është obligim i domosdoshëm fetar(farz), ai është i ndaluar në kompaninë tonë, ndërsa mbajtja e mjekrës për pilotët meshkuj është e lejuar, kur e dimë se mjekra është sunet i fortë (vaxhib). A nuk është kjo një anëshmëri, a nuk është kjo kundër femrës? Habitem se përse organizatat egjiptiane për mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe të femrës nuk u angazhuan për përkrahjen dhe mbrojtjen e së drejtës dhe lirisë sime personale. ANKESË PA DOBI Laha: Pse nuk është ngritur ky problem deri te organet më të larta përgjegjëse të kompanisë dhe jashtë saj? Kam bërë një ankesë në zyrën e punës së ministrisë së forcave punuese dhe më kanë dhënë vendimin për kthimin tim në punë dhe marrjen e të gjitha të drejtave materiale që më takojnë.Mirëpo përgjegjësit e kompanisë vazhdojnë me arbitraritetin e tyre dhe refuzojnë ta shqyrtojnë këtë vendim pa e hequr unë hixhabin, madje para

të gjithë pjestarëve të kompanisë. Unë fillova procedurën gjygjësore, e cila është në shqyrtim e sipër, e në të njëjtën kohë e paraqita problemin tim edhe në organizatën e aviacionit civil, përgjigjja e së cilës ishte se nuk egzistonte asnjë ligj që e ndalonte veshjen e hixhabit. Por, problemi është se kjo organizatë nuk mund t’i detyrojë kompanitë ajrore private. Kam marrë edhe fetvanë e muftiut të Egjiptit, në të cilën thuhet se nuk i lejohet punëdhënësit që ta largojë femrën nga vendi i punës për shkak të veshjes së hixhabit, sepse hixhabi është obligim i detyrueshëm (farz) për çdo muslimane dhe nuk lejohet të pasohet krijesa në mëkat ndaj Krijuesit. Laha: Problemi yt na kujton atë që ndodhi me disa spikere e reportere të veshura me hixhab, të cilat u larguan nga puna për shkak të hixhabit. A keni ndonjë kontakt me to? A i ndiqni ligjëratat fetare nëpër xhami? Jo, nuk kam kontakte me to, as me ndonjë artiste të veshur me hixhab, madje as nuk e kam paramenduar se problemi im do të jetë në qendër të vëmëndjes së mjeteve të informimit, kur dihet se unë i kam shkëputur raportet me mjetet e informimit që nga zgjedhja ime si Miss Egjipti afro 13 vjet më parë. Nuk shkoj rregullishtë në ligjërata fetare por mundohem ta njoh fenë përmes leximit dhe të trajtoj problemin tim në njëren anë dhe të përkujdesem për burrin dhe vajzen time të vetme, thesarin tim, në anën tjetër. Laha: A jeni penduar për vënien e hixhabit dhe vrasjen e ëndrrës në botën e aviacionit? Jo, kurrë, por jamë penduar për çdo ditë që isha larg adhurimit të Zotit tim. E sa i përket punës sime, nuk do të lejoj të viktimizohet me aq lehtësi, por do t’i mbrojë të drejtat e mia me çdo metodë që është e lejuar, ngase e drejta nuk mund të humb nëse kërkohet. "Laha Magazine" Përktheu nga arabishtja Bahri Curri Përgatiti: Senad Nika


ELIF

IZ VJERSKOG žIVOTA

islamske novine gazetë islame

Nakon godinu dana od paljenja Islam-agine džamije u Nišu

Ponovo odloženo suđenje

Ostaci Islam-agine džamije nakon 17. marta 2004. godine

Ni nakon godinu dana od uličnih demonstracija u Nišu tokom kojih je 17. marta 2004. spaljena Islam-agina džamija u tom gradu, još nije počelo suđenje podstrekačima i onima koji su zapalili džamiju bacajući «Molotovljeve» koktele. I treći pokušaj započinjanja procesa je propao jer se glavnooptuženi, 10.

marta, nijesu pojavili pred sudskim vijećem. Islam-agina džamija je locirana u najužem centru grada i jedina je u cjelosti (sad već bila) sačuvana, od dvadesetak, koliko ih je u Nišu bilo u tursko vrijeme. Prema istorijskim podacima, na ovom mjestu izgrađen je najprije mesdžid hadži Muslihudina, u Prokupa-

čkoj mahali, kako se tada zvao ovaj dio grada. U proljeće 1719. ovaj mesdžid je prepravljen u džamiju, dogradnjom minareta. Oko polovine XVIII vijeka, ovu džamiju je obnovio i pored nje dogradio školu – mekteb, zapovjednik Beograda, Jahja - paša Hatibzade, kasniji vezir Turske. Njegovim imenom nazvana je ova džamija u XIX vijeku, kao i okolna mahala. Kasnije je dograđivao (1782. do 1804) niški defterdar, Abdurahman efendija. Današnji izgled ova džamija dobija 1870. godine. Tada, Islam aga Hadrević, zvani Đakovalija, bliski saradnik tadašnjeg niškog zapovjednika grada, Abdurahman paše, ranijeg turskog ministra vijera i pravde, na temeljima stare, podiže novu džamiju, vjerovatno zato što je njena lokacija bila neposredno pored njegovog begovskog konaka. Islam-agina džamija posljednji je izgrađeni turski javni objekat u Nišu. Pravougaonog je oblika, sa ravnom drvenom tavanicom i galerijom na stubovima, sa koje se ulazi na kružne stepenice minareta. Pod zakonsku zaštitu stavljena je 1954. godine. M.D.

Islamska zajednica u Novom Sadu traži da im se obezbedi molitveni prostor

Džamija na kraju grada U Novom Sadu živi 20.000 muslimanskih vernika. Prema nepodeljenom mišljenju urbanista, džamija sa minaretom ne uklapa se u arhitekturu grada NOVI SAD - Predstavnici Islamske zajednice u Novom Sadu iskoristili su nedavni prijem kod predsednika Skupštine grada, Zorana Vučevića da ponovo aktuelizuju pitanje izgradnje molitvenog prostora (džamije) za muslimanske vernike u glavnom gradu Vojvodine. Prema zvaničnim podacima, na području Novog Sada danas živi oko 20.000 muslimanskih vernika koji za molitvu koriste omanju zgradu u Futoškoj ulici, površine oko 60 kvadratnih metara, što je odavno postalo nedovoljno za potrebe ovako brojne populacije. Njihov zahtev je, kako procenjuju, naišao na pozitivan prijem u Skupštini grada, ali do realizacije čitavog projekta, ipak, treba prevaliti još dug put.

"Problem molitvenog prostora za islamsku zajednicu u Novom Sadu objektivno postoji i taj problem treba rešiti. Naša je preporuka da se taj zahtev obnovi, a da se onda sve prepusti nadležnim gradskim službama. Predstavnicima ove zajednice rekao sam da u svojim zahtevima treba da budu realni, odnosno da ono što traže usklade sa stvarnim mogućnostima grada", kaže predsednik Skupštine grada Zoran Vučević. Prvi zvaničan zahtev za izgradnju džamije u Novom Sadu podnet je 1990. godine, ali je "zapelo" već na samom početku zbog moguće lokacije. Gradnja džamije sa minaretom se, prema nepodeljenom mišljenju urbanista, nikako ne uklapa

u arhitekturu Novog Sada, što je samo po sebi buduću džamiju "izmestilo" iz centra grada. "Posao određivanja lokacije i drugih urbanističkih uslova treba da obave nadležne službe. Kako će se one izjasniti o tome, ne mogu da kažem. Ono što mogu da tvrdim jeste da aktuelna gradska vlast neće ometati i sprečavati rešavanje pitanja molitvenog prostora za islamske vernike. Za neke je ovakav stav možda iznenađujući jer o Srpskoj radikalnoj stranci postoji predrasuda kao o partiji koja je netrpeljiva prema drugim verskim zajednicama, ali to uverenje nije osnovano. Želimo dobre i korektne odnose sa svima u gradu, pa tako i islamskom zajednicom", istakao je Vučević. (Glas javnosti)

mart 2005.

14

Šerijatska vjenčanja u Podgorici Admir Bećović iz Bijelog Polja i Aida Hadrifejzović iz Prijepolja, vjenčali su se u Podgorici 17. marta 2005. godine po šerijatskim propisima. Vjenčanje je obavio imam Džemo ef. Redžematović u prostorijama Odbora IZ Podgorica. On je, tom prilikom, predočio mladencima prava i dužnosti bračnih drugova. *** Edis Bektešević i Emina Ljuljanović, oboje iz Podgorice, vjenčali su se u Podgorici 18. marta 2005. godine po šerijatskim propisima. Vjenčanje je obavio imam Džemo ef. Redžematović u

Edis Bektešević i Emina Ljuljanović stupaju u brak

prostorijama Odbora IZ Podgorica. Džemo efendija je mladencima objasnio prava i dužnosti bračnih drugova i uručio im vjenčani list – uvjerenje o šerijatskom vjenčanju. *** Elvir Smajović i Indira Bektešević, oboje iz Podgorice, vjenčali su se u Podgorici 27. marta 2005. godine po šerijatskim propisima. Vjenčanje je obavio imam Mehdija ef. Demirović u džamiji na Karabuškom Polju. Imam je mladencima objasnio prava i dužnosti i poželio im srećan i berićetan brak. Inače, ovo je prvo šerijatsko vjenčanje u pomenutoj džamiji. E Elvir i Indira sa imamom nakon vjenčanja


15

KULTURNA BAŠTINA

mart 2005.

islamske novine gazetë islame

ELIF

Husein-pašina džamija u Pljevljima

Z

a razvitak gradova u Osmanskom periodu, značajnu ulogu odigrali su istaknuti vojni i upravni funkcioneri sa ovih područja, koji su podizali razne zadužbine kao: džamije, tekije, medrese, utvrđenja, vodovode, hamame, karavan-saraje, hanove, mostove, sahat kule i sl. Oni su naročitu pažnju poklanjali svojim rodnim mjestima, a često su njihove zadužbine bile kamen temeljac budućim gradovima. U takvu vrstu gradskih naselja spadaju i Pljevlja. Još od prvih godina svoje vladavine Turci su dali Pljevljima posebno ime Taslidža. Uporedo sa službenim nazivom ovo mjesto je tokom cijele osmanske vladavine zadržalo i naziv Pljevlja. Na razvoj Taslidže-Pljevalja, u najvećoj mjeri uticao je njihov strateški položaj, jer se naselje nalazilo na putu Carigrad-SarajevoDubrovnik. Koliko su Pljevlja tada bila značajan centar, pokazuje podatak da je 1576. godine sjedište Hercegovačkog sandžaka preneseno iz Foče u Pljevlja i tu ostaje sve do 1833. godine. Svoju prvu fizionomiju kao gradsko naselje orijentalnog tipa Pljevlja dobijaju sredinom XVI vijeka. To je skoro stotinu godina nakon uspostave osmanske vlasti u ovim krajevima. Prvenstvenu ulogu u razvitku naselja imao je Husein-paša Boljanić, rođen u selu Boljanići, dvadesetak kilometara udaljenim od Pljevalja. Rodonačelnik porodice Boljanić, Bajram-aga imao je četiri sina i dvije kćeri. U to vrijeme kao ugledna porodica, skreće na sebe pažnju, tada velikog vezira Mehmed-paše Sokolovića, koji najstarijem članu iz porodice Boljanića – Sinan-begu, daje za ženu svoju sestru Šemsu. Tako

porodica Boljanić stupa i u rodbinske veze sa Sokolovićima. Zahvaljujući takvim odnosima Sinan-beg je brzo napredovao u carskoj službi, tako da je već 1562. godine imenovan za bosanskog sandžak-bega. Na visokim dužnostima provodi dugi niz godina i za to vrijeme stiče ogromno bogatstvo, a ugledajući se na brojne osmanske velikane, gradi više zadužbina, od kojih su najpoznatije Sinan-begova džamija u Čajniču, tekija, medresa, mekteb, karavan-saraj, 22 duća-

jesnikom bosanskog sandžaka. Dio bogatstva koje je stekao u dugoj državničkoj karijeri, Husein-paša je poklonio rodnom kraju, tako što je izgradio brojne zadužbine u Taslidži-Pljevljima, među kojima najznačajnije mjesto zauzima džamija, sagrađena 1569. godine i nazvana njegovim imenom. Vrijedno je istaći da je za podizanje hajrata, sakralnih i svjetovnih, Husein-paša morao da traži odobrenje sultana Selima II. Za sadašnja shvatanja skoro je nepojmljivo; moli da bi vla-

Husein-pašina džamija

na, dva mlina na rijeci Janjini, kao i dvije radionice za preradu kože. Poznato je da je imao više zadužbina i u Priboju. Sinan-beg je umro u Čajniču, gdje je sahranjen zajedno sa ženom Šemsom u groblju pored džamije, gdje im je kasnije podignuto i turbe. I Sinan-begov mlađi brat Husein, veoma brzo dobija naziv paše, a državničku karijeru započinje kao subaša Popova polja i gradi vrlo dobre odnose sa Dubrovnikom. Ubrzo je imenovan za namjesnika Hercegovačkog sandžaka sa sjedištem u Foči. Već u martu 1569. godine imenovan je nam-

stita sredstva utrošio u podizanje opštih dobara i time udario urbane temelje današnjih Pljevalja. Vakufnama Husein-paše nije sačuvana, iz koje bi saznali o svemu što je ovaj dobrotvor podario svom rodnom mjestu. Husein-pašina džamija predstavlja jedan od najznačajnijih objekata islamske sakralne arhitekture na ovim prostorima. Pretpostavlja se da je njen graditelj neimar Hajrudin, koji je sagradio i stari most u Mostaru. Zajedno sa šadrvanom i Sahat-kulom u centru čaršije, dominira prelijepim krajolikom. Rijetke putopisce iz proteklog perioda najviše

je fascinirao šadrvan, jer ga svi ističu i spominju, a nije nam poznato da li je imao današnji oblik. Husein-pašina džamija spada u red džamija srednje veličine, a osnova joj je kvadratna 13 x 13 m. Sa sjeverozapadne strane ima čitavom dužinom dograđen trijem čija je širina oko 4 m, a koji nose šetiri mermerna stuba presjeka 45 cm, dopremljenih iz Misira. Trijem je natkriven sa tri male kupole od kojih je srednja nešto uzdignutija. Husein-pašina džamija ima vrlo visok minaret (42 m) i ujedno je i najveći na Balkanu iz klase građevina ove vrste. Minaret ima 110 stepenika do izlaza na šerefet, koji se nalazi na 30 m visine. Monumentalni portal na ulazu ukrašava plitkoreljefna dekoracija ukrašena stalaktitima. Unutrašnjost džamije je urađena u dekorativnoj plastici, koju predstavljaju geometrijski motivi kao prepleteni poligoni, heksagoni, šestokrake zvijezde i stalaktiti. To se naročito ističe na mihrabu, minberu i mahfilu, kao osnovnim elementima molitvenog prostora. Poznati turski putopisac Evlija Čelebija, koji je 1660. godine prvi put posjetio Pljevlja, u svom putopisu o ovoj džamiji je zabilježio: ''... Ona je kao kakva carska džamija, pokrivena je olovom, ima divan umjetnički izrađen minaret i plavu visoku kupolu. U sva četiri ugla džamije nalaze se takođe četiri ukrasne kupole. Premda ja ova džamija malena, njeni alemi su kao čovjekov uzrast. Kako je njen osnivač bio misirski vezir, on je dao da se ti alemi tamo naprave. Pozlatio ih je sa 10 000 dukata i poslao lađama iz Aleksandrije...''. U daljem opisu se kaže da je Husein-paša zaj-

edno sa pozlaćenim alemima poslao i umjetnički izrađene hasure koje služe kao prostirka u džamiji. Unutrašnji prostor džamije je kvadratne osnove, zasveden kupolom prečnika 10,85 m i visine 15,25 m. Plava visoka kupola koju pominje Evlija Čelebija je vrlo bogato dekorisana, uglavnom biljnim motivima, dokaz je da na njoj nije ništa promijenjeno od njenog nastanka. Glavna ulazna dvokrilna, masivna vrata, urađena su od tvrdog drveta i ukrašena geometrijskim motivima, tako da umnogome podsjećaju na ornamente sa ulaznih vrata najpoznatijeg islamskog sveučilišta Al-Azhar. Vrata su urađena u vremenu kada su Kairo, Bagdad i Taslidža bili u jednoj državi. Druga ulazna vrata i portal sa unutrašnje strane su takođe bogato ukrašeni i dekorisani polulučnim širokim okvirom i pravougaonim velikim okvirom sa zaobljenim profilacijama, natpisima na arapskom i persijskom jeziku i oslikani raznobojnim cvjetnim motivima islamske umjetnosti. Zidovi džamije su od kamena u krečnom malteru, debljine 10 cm. Spoljni dio fasade karakterišu kameni slogovi fino klesanih blokova nejednake veličine, slagane u pravilne horizontalne redove. Prilikom druge posjete Taslidži 1664. godine, Evlija Čelebija je zabilježio da je: ''..džamija umjetnički izrađena... a precizni majstor je u mermeru... tako isklesao da mu se može čestitati...''. Pojedini djelovi Husein-pašine džamije su po svom obliku i izradi jedinstveni među brojnim džamijama ove vrste na Balkanu. (Kraj u sljedećem broju) Jakub Durgut

Aljo ef. Cikotić u posjeti beranskom džematu

Koristiti vrijeme za korisno znanje 29.marta 2005. g. u Beranama, u džamiji, nakon akšama, Aljo ef. Cikotić održao je predavanje na temu »Tefsir sure El-'Asr«. - Vrijeme je važno koristiti da se čine dobra djela, da se stiče korisno znanje, da se zasluži Allahova milost i oprost, poručio je Aljo efendija. Ova sura sadrži četiri uslova na putu ka Dženetu: Imanvjerovanje, činjenje dobrih

djela, preporučivanje Istine i preporučivanje sabura-strpljenja, kazao je uvaženi gost i podsjetio na riječi Hasana ElBasrija: »O čovječe, ti si samo izvjestan broj dana. Kada prođe jedan dan prošao je dio tebe«. Na kraju predavanja, koje je pratilo preko 50 džematlija, kazano je da se treba nastaviti sa pozitivnom saradnjom slijedeći Kur'ansku poru-

ku: »Međusobno se potpomažite u dobročinstvu i bogobojaznosti«. Allah uzdiže iskrene vjernike, a učene na više stepene. Sticanje korisnog znanja je dužnost svakog muslimana i muslimanke. Džematlije su izlaganje Alja ef. ocijenile izuzetno korisnim i nastavile razgovor sa gostom i nakon jacije. R.Muratović

Sa predavanja


ELIF

islamske novine gazetë islame

OD MAŠRIKA DO MAGRIBA

mart 2005.

16

Egipatske vlasti uhapsile 90 Ured muftijstva članova Muslimanske braće izdao fetvu o pravima žena

Kairo - Egipatske vlasti uhapsile su više od 90 članova i pristalica zabranjene organizacije Muslimanska braća, a u nedjelju je spriječen i najavljeni protest te organizacije, najjače egipatske opozicione grupacije. Hiljade policajaca u opremi za razbijanje demonstracija bile su raspoređene duž kairskih ulica da bi se spriječio protest pred parlamentom. Nekoliko stotina demon-

stranata je ipak uspjelo da održi skup na drugim mjestima u centru Kaira, javile su agencije. Ministarstvo unutrašnjih poslova je saopštilo da je policija pritvorila 50 osoba koje su odbile da se raziđu. U saopštenju je navedeno da demonstracije nisu bile dozvoljene i da su nepotrebne, zato što, kako je navedeno, Egipćani imaju druge načine

da izraze mišljenje. Vodeći član Muslimanske braće, Esam el-Erijan, rekao je agenciji Rojters da su vlasti uhapsile još 49 osoba koje su učestvovale u organizaciji protesta. Jedan zvaničnik Muslimanske braće saopštio je da su sedmorica njih u nedjelju po podne puštena iz pritvora. Jedan od vođa grupe, Abdel Monem Aboul Fotuh, uhapšen je u svojoj kancelariji, pod optužbom da je pripadnik te zabranjene organizacije. Muslimanska braća zabranjena su još 1954, ali su ih vlasti posljednjih godina tolerisale. Ta grupacija je, kao i ostatak opozicije u Egiptu, protestovala zbog prijedloga predsjednika Hosnija Mubaraka da se uvedu predsjednički izbori sa više kandidata, umjesto dosadašnjeg referenduma sa samo jednim kandidatom koga bira parlament. (Beta, 29.mart 2005.)

Pripadnici CIA kidnapuju i muče PARIZ - Amerika ima tajnu mrežu za kidnapovanje i mučenje osumnjičenih pripadnika Al kaide, otkriva “Liberasion” u izdanju od 17. marta. List prenosi svjedočenje Kaleda el Masrija, njemačkog državljanina porijeklom iz Libana, koga je kindapovala američka tajna služba, dok je bio na odmoru u Makedoniji. El Masri je potom avionom prebačen u Avganistan, gdje je bio podvrgnut mučenju i batinanju tokom pet mjeseci, poslije čega je oslobođen u sjevernoj Albaniji. Francuski dnevni list govori o postojanju “široke tajne mreže za kidnapovanje i pritvaranje koje CIA sprovodi širom svijeta”, na osnovu ličnih iskaza velikog broja Avganistanaca, Egipćana, Indonežana, pa čak i Sirijaca. U slučaju El Masrija, “Liberasion” piše da je nakon 23 dana pritvora i mučenja od makedonske policije prebačen u Kabul, gdje je bio podvrgnut ispitivanju i batinanju kako bi priznao da njegov pravi iden-

titet odgovara egipatskom teroristi povezanom sa Muhamedom Ataom i Ramzijem bin al Šibom, odgovornim za napade na Njujork 11. septembra 2001.

Stručnjaci koje je “Liberasion” konsultovao ocjenili su da je od 11. septembra izvršeno oko 150 ovakvih otmica. “Zatvorom, koji je smješten pod zemljom, upravljaju Amerikanci, koji ne kriju svoju nacionalnost”, kaže El Masri “Liberasionu”. Bivši pritvorenik je rekao da je u ovom zatvoru dijelio sudbinu sa zatvorenicima iz Pakistana, Jemena, Avganistana i Tanzanije koji su kidnapovani u raznim zemljama, uključujući i Ameriku. El Masri je bio oslobođen u Albaniji “kako bi se izbrisali tragovi njegovog prolaska kroz Kabul”, piše francuski list.

MILANO - Vlasti u nekim evropskim zemljama istražuju agente Centralne obavještajne agencije (CIA) zbog kršenja lokalnih zakona jer su hvatali i privodili navodne osumnjičene teroriste na tlu Evrope i odvodili ih u druge zemlje, gdje su podvrgnuti mučenju, piše Vašington post. CIA izvodi takve operacije "izručenja" uz pomoć ili blagoslov lokalnih obavještajnih službi, ali vlasti u Italiji, Njemačkoj i Švedskoj istražuju predstavlja li takva praksa kršenje suvereniteta i prava čovjeka.

Kuvajt, 20. mart – Ured muftijstva izdao je fetvu koja obuhvata tri mišljenja po pitanju prava žena, a posebno tretirajući pitanje glasanja i kandidovanja za neku funkciju. U fetvi se navodi da su muslimani po tom piranju podijeljeni na tri mišljenja: prvo od njih je da ženi nije dozvoljeno da se kandiduje na izborima za narodnu skupštinu i da za to pravo imaju samo muškarci koji također moraju ispuniti određene uslove koje islamsko pravo nalaže. Ovo mišljenje zastupa većina pravnika i takva fetva je iz-

data 1985. godine. Drugo mišljenje je da žena ima jednako pravo kao i čovjek, te shodno tome ona može glasati i kandidovati se za narodnu skupštinu. Treće mišljenje, prema fetvi, slaže se da žena ima pravo glasati ali ne i kandidovati se za narodnu skupštinu. U fetvi koju je izdao Ured za fetve stoji da su sva tri mišljenja bazirana na dokazima, ali Ured nije predložio ni jedno mišljenje, kazavši da jedino može u tome prosuditi vlast.

Britanci: SAD teško krši ljudska prava u Iraku Sjedinjene Države počinile su teška kršenja ljudskih prava protiv zatočenika u Gvantanamu, Avganistanu i Iraku, ocijenio je Vanjskopolitički odbor britanskog parlamenta. Izvještaj poziva britansku vladu da pojasni je li koristila podatke primljene od drugih zemalja koje su ih iznuđivale mučenjem zatvorenika, prenosi Reuters. "Zaključujemo da je osoblje Sjedinjenih Država počinilo teška kršenja ljuskih prava zatvorenika u različitim institucijama u Iraku, u zalivu Gvantanamo i Afganistanu", piše Odbor u godišnjem izvještajuu o ljudskim pravima. Reuters prenosi i da je istraga za kriminalne radnje u američkoj vojsci proučila izvještaje o smrti 79 zatvorenika u američkim zatvorima u Iraku i Avganistanu od 2002. Od tog broja 24 slučaja su potvrđena ili se sumja da bi mogla biti riječ o ubistvima.

Ubistvo Grdeva naljutilo Bugare

Dosta im Iraka SOFIJA - Oko 60 % Bugara zalaže se za hitno povlačenje bugarskih vojnika iz Iraka, pokazuju rezultati anketa koje su odvojeno sprovele dvije agencije za ispitivanje javnog mnijenja. Prema istraživanjima koje su sprovele agencije "Market links" i "Skala", između 70 i 77 % ispitanika smatra da Bugarska uopšte nije ni trebalo da šalje vojnike u Irak. Predstavnici dvije agencije su ocijenili da su Bugari zbunjeni kada zauzimaju stavove "za" i "protiv" bugarskog učešća u mirovnim operacijama u Iraku. Oni su rekli da su primijetili sve negativniji odnos prema miješanju u probleme u Iraku, kao i da postoji porast antiameričkog raspoloženja. Prema anketi "Skale", 25 % ispitanika smatra da su Amerikanci krivi za incident u kome je u Iraku poginuo bugarski državljanin Grdi Grdev, dok 60 % smatra da SAD zbog toga treba

zvanično da se izvine Bugarskoj. Grdeva su 4. marta greškom ublili američki vojnici, dok je bio u patroli. Načelnik generalštaba bugarske vojske, Nikola Kolev, izjavio je da je preliminarna istraga pokazala da američki vojnici nijesu uložili dovoljno napora da identifikuju bugarsku patrolu. Bugarski ministar inostranih poslova Solomon Pasi izjavio je da incident u kome je poginuo Grdev ne smije da bude razlog za kompletnu promjenu spoljonopolitičkog koncepta zemlje. Mandat bugarskog bataljona od oko 430 vojnika ističe sredinom godine. Opoziciona lijeva Bugarska socijalistička partija, koja je trenutno najpopularnija stranka u zemlji, već se izjasnila protiv produžetka vojnog prisustva u Iraku. U Bugarskoj će se u junu održati parlamentarni izbori. (Beta)


17

mart 2005.

OD MAŠRIKA DO MAGRIBA

Nijesu odgovorni za zlostavljanje

Nijedan civilni ili vojni lider nije ohrabrivao zlostavljanje zatvorenika - zaključak je istrage koju je sproveo Pentagon o istražnim postupcima u zatvorima tokom globalnog rata protiv terorizma. U izvještaju čije djelove su prenijeli američki mediji uoči njegovog objavljivanja "propuštenom prilikom" se karakteriše to što komandantima u Iraku i Avganistanu nisu data uputstva o istražnim tehnikama. Izostao je zaključak da li je ovaj propust vodio zlostavljanjima otkrivenim 2004. godine od kojih su najdrastičnija počinjena u irač-

kom zatvoru Abu Graib. - Nijedan zvaničnik Pentagona ili viši vojni komandant nikada nije prihvatio da je zlostavljanje zatvorenika dozvoljeno - navodi se u djelovima objavljenog izvještaja. Na izvještaju je radio mornarički viceadmiral Albert Čerč i planirano je da javno bude predstavljen na pretresu u američkom Kongresu na Kapitol hilu u Vašingtonu. Prema navodima prenijetim u medijima, u izvještaju se priznaje da u Iraku i Avganistanu komandanti na terenu nisu bili dovoljno obaviješteni o politici istražnog postup-

ka, niti da su ga se generalno pridržavali. Čerč, koji je svojevremeno bio glavni mornarički istražitelj, ispitivao je kako je razvijana politika ispitivanja zatvorenika od početka rata protiv terorizma 2001. godine. Kaže se da američki Sekretarijat za odbranu nije objavio uputstva koja su ohrabrivala zlostavljanje zatvorenika. Pojedine američke grupe za ljudska prava konstatuju da izvještaj koji ima 368 strana "ne popunjava sve praznine" i da je potrebno da slučajeve zlostavljanja zatvorenika ispita nezavisna komisija. Otkriće potresnih slika zlostavljanja zatvorenika u iračkom zatvoru Abu Graib nedaleko od Bagdada, protreslo je Bušovu administraciju, posebno šefa Pentagona Donalda Ramsfelda, i nepovoljno uticalo na američki kredibilitet u stabilizaciji Iraka posle invazije koja je počela marta 2003. godine. Iz redova demokrata se čuju glasovi da izvještaj u kome se kaže da "nema dokaza da je kancelarija sekretara za odbranu, osoblje nacionalne bezbjednosti, centralna komanda, ili bilo koja druga organizacija pritiskala snage na terenu da sprovode agresivnije tehnike ispitivanja", ne donosi ništa novo. U izveštaju se ne govori o ulozi CIA i privatnih ugovarača u istragama, ili praksi prebacivanja zatvorenika u zemlje koje dozvoljavaju drastičnije metode u istražnom postupku. (Večernje novosti)

Al-Azhar: Jevreji nemaju nikakva prava na Kuds Kairo, 27 mart – Odbijajući da učestvuju na konferenciji na kojoj se raspravljalo o svetom pravu sve tri monoteističke religija na Kuds (okupirani istočni Jerusalim), predstavnici Al-Azhara su 27. marta izjavili da Jevreji nemaju nikakvih vjerskih prava na sveti grad. «Ne postoje nikakva sveta prava na Kuds», izjavio je šejh Fevzi Zifzaf, predsjedavajući azha-

rskog vijeća za međureligiski dijalog. «Kuds je palestinsko pravo koje im se mora vratiti», naglasio je on. S njim se složio Muhammed Abu Ghadir, profesor hebrejskog jezika na Al-Azhar Univerzitetu. Iskopi i geološka istraživanja su dokazali da Jevreji nemaju nikakva sveta prava na Kudsu, dodao je Abu Ghadir. «Nažalost, svijet pogrešno vjeruje da Jevreji imaju sveta

mjesta na Kudsu kao muslimani i kršćani, jer izraelski moćni mediji su iskrivili historijske činjenice». Al-Azhar kao najveći sunijski autoritet kod muslimana je kategorički odbio učešće u spomenutoj konferenciji. «Šejhu-l-azhar, Muhammed Sejid Tantavi nije primio nikakav poziv te vrste», javio je službeni izvor.

islamske novine gazetë islame

ELIF

Izraelci već vježbaju napad TEL AVIV, LONDON (Tanjug) - Uži sastav izraelske vlade, zadužen za bezbjednost, dao je u februaru „prethodno odobrenje“ za napad iz vazduha i sa zemlje na Iran, u slučaju da diplomatskim naporima ne bude zaustavljen program razvoja nuklearnog oružja u Islamskoj Republici, prenijeli su juče izraelski mediji izvještaje londonskog „Sandej tajmsa“. „Sandej tajms“ navodi da je izraelska armija izgradila

atski napori da bude zaustavljen nuklearni projekat režima iz Teherana. Izraelski avioni su 1981. godine bombardovali irački nuklearni reaktor u izgradnji kraj Bagdada i tako sprečili tadašnjeg iračkog predsjednika Sadama Huseina da ostvari navodne planove o razvoju atomske bombe. Šef izraelske diplomatije Silvan Šalom ponovio je u petak, za vrijeme posjete Meksiku, da iranska nuklear-

Amerika u zabludi TEHERAN - Amerika je u velikoj zabludi ukoliko misli da će Iran napustiti svoj nuklearni program kako bi za uzvrat dobio ekonomske povlastice, izjavio je juče Sirus Naseri, funkcioner iranskog tima zaduženog za pregovore sa Evropljanima o iranskom nuklearnom programu. - Američki funkcioneri ili nijesu upućeni u suštinu razgovora, ili se nalaze u velikoj zabludi - rekao je Naseri.

maketu iranskih postrojenja Natanc za obogaćivanje uranijuma, kako bi vežbala napad. Izrael će navodno upotrijebiti svoje borbene avione tipa F-15 i u toj akciji će učestvovati pripadnici elitne jedinice Šaldag. Londonski list dodaje da su o ovim planovima izraelski zvaničnici razgovarali sa kolegama iz Sjedinjenih Američkih Država, koji su navodno rekli da neće blokirati napad na Iran, ukoliko ne urode plodom međunarodni diplom-

na bomba predstavlja pravu „noćnu moru“ ne samo za Izrael, već i za cio svet, s obzirom da Teheran razvija i nove dalekometne rakete. „Sandej tajms“, zaključuje da je, međutim, američki državni sekretar Kondoliza Rajs prošle nedjelje najavila promjenu dosadašnje agresivne politike Vašingtona prema Iranu i podršku planovima Evropske unije da diplomatskim putem budu rješavani problemi sa Teheranom. Al-Azhar


ELIF

SA MINBERE

islamske novine gazetë islame

dr Jusuf el-Karadavi

SVOJSTVA ROBOVA MILOSTIVOG

Monoteizam J

oš smo u društvu robova Milostivog. A ko to od nas ne želi da je jedan od njih? Ko od nas ne bi volio da pripada toj odabranoj i iskrenoj grupi ljudi kojima je Allah, dž.š., zadovolja ni koji su Njime zadovoljni i kojima je učinio Džennet nagradom: «Oni će biti, za ono što su trpjeli, odajama džennetskim nagrađeni i u njima će pozdravom i blagoslovom biti susretani» (Al-Furkan: 75) i kojima je spomen zabilježen u Njegovoj Knjizi plemenitim svojstvima i lijepim moralom. Allah je pojasnio na početku njihovo osobno svojstvo, svojstvo blagosti i staloženosti: «A robovi Milostivoga su oni koji po Zemlji mirno hodaju., njihov odnos prema drugim ljudima, a posebno prema neznalicama «a kada ih bestidnici oslove, odgovaraju: "Mir vama»; njihov odnos prema Gospodaru, i oni koji provode noći pred Gospodarom svojim na tlo padajući i stojeći; zatim je spomenuo njihov strah prema džehennemu: «I oni koji govore: "Gospodaru naš, poštedi nas patnje u Džehennemu, jer je patnja u njemu, doista, propast neminovna, on je ružno prebivalište i boravište», njihov odnos prema imetku, rekavši: «I oni koji, kad udjeljuju, ne rasipaju i ne škrtare, već se u tome drže sredine»; (Al-Furkan: 63-66) «I tako smo od vas stvorili pravednu zajednicu». (Al-Bekare: 143) Allah, dž.š., je spomenuo njihova svojstva koja su pozitivna. Ali vjera naređuje i zabranjuje. Kada im je to stanje sa Allahovim naredbama i vjerskim obavezama, da vidimo kakvo je njihovo stanje sa Allahovim zabranama? Kod ovog ajeta ćemo zastati jer je on upravo završetak prve i početak druge epizode koja govori o robovima Milostivog: «I oni koji se mimo Allaha drugom bogu ne klanjaju». (Al-Furkan: 68) Njihov životopis nije identičan životopisu politeista (mušrika). Mušrici pored Allaha obožavaju lažna božanstva. Pored Njega druge uzimaju za bogove. Oni se ne ustručavaju od prolijevanja krvi, obeščašćivanja časti, povođenju za strastima, za razliku od robova Milostivog koji su sušta suprotnost naspram njih. Prvo čime se oni opisuju jeste monoteizam. Oni ne upućuju dove nikom drugom osim Allahu. «Dova je srž ibadeta», ili dova je zacijelo ibadet. Prenosi Tirmizi da je Poslanik, a.s., rekao: «Dova je ibadet». A zatim je proučio: «Gospodar vaš je rekao: "Pozovite Me i zamolite, Ja ću vam se odazvati! Oni koji iz oholosti neće da Mi se klanjaju - ući će, sigurno, u Džehennem poniženi». Primjetno je da je riječ dova stavljena umjesto riječi ibadet, i obrnuto. Dakle, «Oni koji se mimo Allaha drugom bogu ne klanjaju», su oni koji nekog drugog do Allaha ne obožavaju, niti im je nešto drugo sveto, niti se klanjaju

osim Njemu. Njihov Bog je Jedini Allah. Oni jedino Allahu služe, od Njega pomoć jedino traže. Shvatili su tajnu Allahovih riječi: «Tebe obožavamo i od Tebe pomoć tražimo». Dakle ne obožavamo nikog osim Tebe i ne tražimo pomoć osim od Tebe. «Kada nešto tražiš, traži od Allaha, kada za nešto pomoć moliš moli je od Allaha». Ili kao što se u Kur'anu jezikom Šuajba veli: «O narode moj,"- govorio je on - shvatite da je meni jasno ko je Gospodar moj i da mi je On dao svega u obilju. Ja ne želim činiti ono što vama zabranjujem; jedino želim učiniti dobro koliko mogu, a uspjeh moj zavisi samo od Allaha; u Njega se uzdam i Njemu se obraćam. (Al-Hud: 88) «Allah zna tajne nebesa i Zemlje i Njemu se sve vraća, zato se samo Njemu klanjaj i samo se u Njega uzdaj! A Gospodar tvoj motri na ono što radite». (AlHud: 123) Svrha monoteizma je obožavanje samo Allaha, traženje pomoći od Njega i oslanjanje na Njega. Dvije su vrste monoteizma (tevhida): tevhidur-rububijje, što znači da duboko vjeruješ da nema drugog Gospodara, osim Allaha, niti da pored Njega postoji drugi opskrbitelj ili stvoritelj. On je Stvaralac nebesa i Zemlje i njihov Vlasnik. Ovu vrstu monoteizma (tevhida) su priznali i politeisti (mušrici). Kurejšije, mekkanski mušrici su priznavali da je Allah, dž.š., Gospodar nebesa i zemlje: «A da ih upitaš: "Ko je stvorio nebesa i Zemlju?" - sigurno bi rekli: "Allah!" - a ti reci: "Hvaljen neka je Allah!" - samo što većina njih ne zna». (Lukman: 25), «Upitaj: "Ko vas hrani s neba i iz zemlje, čije su djelo sluh i vid, ko stvara živo iz neživog, a pretvara živo u neživo, i ko upravlja svim"? - "Allah"! - reći će oni - a ti reci: "Pa zašto Ga se onda ne bojite?» (Junus: 31) Uz to priznavanje su pridodali Allahu, dž.š., lažna božanstva. Obožavali su kamenje, drveće, kipove i idole. Među njima je bilo onih koji su obožavali Sunce, mjesec i dr. Tevhidu-uluhijje znači da ne smatraš nekog drugog za Boga, osim Allaha, dž.š., da nikom osim Njemu ne upućuješ dove i da nikom drugom na činiš ibadet osim Njemu niti da traži pomoć i imaš strah i nadu osim od Njega. Sve Knjige koje je Allah, dž.š., objavio su u sebi nosile ovaj tevhid i svi poslanici su ga propagirali. A čovječanstvo nije zalutalo zbog ateizma i negiranja, već zbog politeizma i idolatrije. Zato je prvi poziv Božjih poslanika bio: Mi smo poslali Nuha narodu njegovu. "O narode moj," - govorio je on - "Allahu se klanjajte, vi drugog boga osim Njega nemate! Ja se doista plašim za vas patnje na Velikom danu!” (Al-A'raf: 59). Mi smo svakom narodu poslanika poslali: "Allahu se klanjajte, a ku-

mira se klonite!" I bilo je među njima onih kojima je Allah na Pravi put ukazao, a i onih koji su zaslužili da ostanu u zabludi; zato putujte po svijetu da vidite kako su završili oni koji su poslanike u laž utjerivali. (An-Nahl: 36) Mušrici su vjerovali da je Allah stvoritelj svega ali su pored Njega obožavali nešto drugo govoreći za navodna božanstva: Oni se, pored Allaha, klanjaju onima koji im ne mogu nauditi niti im mogu kakvu korist pribaviti, i govore: "Ovo su naši zagovornici kod Allaha." Reci: "Kako da Allahu kazujete da na nebesima i na Zemlji postoji nešto, a On zna da ne postoji!" Neka je slavljen On i vrlo visoko iznad onih koje smatraju Njemu ravnim!»(Junus: 18), «Iskreno ispovijedanje vjere dug je Allahu! A onima koji pored Njega uzimaju zaštitnike: "Mi im se klanjamo samo zato da bi nas što više Allahu približili" - Allah će njima, zaista, presuditi o onome u čemu su se oni razilazili. Allah nikako neće ukazati na Pravi put onome ko je lažljivac i nevjernik». (Az-Zumer: 3) Pa je došao islam da ih oslobodi od obožavanja kamenja, ljudi, džina, meleka, životinja, zvijezda, Sunca, Mjeseca materije i dr. Poslanik, a.s., je slao pisma kraljevima kajeru, kršćanskim vođama Mukavkisu, Nedžašiji, i drugim Elhu kitablijama, ajetom iz sure Alu Imran: «Reci: "O sljedbenici Knjige, dođite da se okupimo oko jedne riječi i nama i vama zajedničke: da se nikome osim Allahu ne klanjamo, da nikoga Njemu ravnim ne smatramo i da jedni druge, pored Allaha, bogovima ne držimo!" Pa ako oni ne pristanu, vi recite: "Budite svjedoci da smo mi muslimani!» (Alu Imran: 64) Ulazak politeizma u društvo i životnu zbilju je poremetilo njegovu harmoniju, jer politeizmom su uzimali jedni druge za bogove, pa su pored kamenja obožavali i ljude. Bilo je onih poput Nemruda koji je govorio: Ja život i smrt dajem! On je osudio jednog čovjeka na smrt i usmrtio ga, dok je drugog osudio na smrt, ali mu je oprostio, aludirajući navodno da on daje zsmrt i život. Ili recimo Faraon koji je smatrao sebe Bogom, rekavši svom narodu: «I on zavede narod svoj, pa mu se pokori; oni su, doista, bili narod grješni». (Az-Zuhruf: 54), «O velikaši," - reče faraon - "ja ne znam da vi imate drugog boga osim mene, a ti, o Hamane, peci mi opeke i sagradi mi toranj da se popnem k Musaovu Bogu, jer ja mislim da je on, zaista, lažac!» (AlKasas: 38) Pored ovih postoji mnogo onih koji su sebe smatrali bogovima i gospodarima, pored Allaha, dž.š. To ponekad biva djelima a ne jezikom. Iskazuju potpunu apoteizaciju želeći da potčine ljude i porobe ih pa kad im nešto narede da što izvrše,

mart 2005.

da im ukazuju pa da se to sluša, da im nalože pa da se to izvrši, da im ohalale haram i oharame halal i da se to prihvati kao ispravno. Ne govoreći ni zašto ni kako. Hoće da dozvole što žele i zabrane što ne žele. Jednom je Adij ibn Hatim, koji je sa kršćanstva prešao na islam, došao kod Poslanika, dok je ovaj učio ajet: «Oni, pored Allaha, bogovima smatraju svećenike svoje i monahe svoje i Mesiha, sina Merjemina, a naređeno im je da se samo jednom Bogu klanjaju - nema boga osim Njega. On je vrlo visoko iznad onih koje oni Njemu ravnim smatraju». (Al-Tevbe: 31) pa Adijj na to sugerira riječima: «Zaista oni njih nisu obožavali». A Poslanik, a.s., reče: «Naprotiv, oni su im zabranjivali ono što je dozvoljeno, a dozvoljavali što im je zabranjeno, pa su ih slijedili, i to je njihovo obožavanje». To je vrsta ibadeta, jer kada se ljudi stave u funkciju onih koji šta hoće dozvoljavaju i zabranjuju, onda su uzeli Allahovo, dž.š., svojstvo. Kroz historiju i vjekove su postojale razne manifestacije širka, a ljudi su tome podlegli i poslušni postali. Tako da je došlo do podvajanja na bogove i robove. Navodni bogovi su radili što su htjeli i nikom račun nijesu polagali, a robovi su samo slušali i pokoravali se. Islam je došao da ljude oslobodi od svega toga. ; došao je da oslobodi duše od širka i uvede ih u tevhid. Oslobodio ih je sa riječima La ilahe illallah, a to je bio poziv i apel za novi život, novo društvo. To je bila parola za slobodu i prava ljudi. S tom riječju život se treba uzdići, duše se trebaju osloboditi, glave podići, a na ruku i sedždu se pred Allahom samo spustiti. Monoteizam je bio istinska sloboda ljudi. Poslanik, a.s., nije dozvoljavao ni jednu vrstu širka, malog ni velikog. Postoji veliki širk i to dvije vrste: javni , kao što je pripisivanje Allahu, dž.š., druga i tajni kao što je traženje pomoći od umrlih i zakopanih, te traženje ispunjenje želja. Takođe, postoji i mali širk, a on se ogleda u vjerovanju svetosti u neko drvo, kamen, zaklinjanje nečim drugim, pored Allaha, recimo Poslanikom, a.s., ka'bom, nekim šejhom, i dr. Poslanik, a.s., je rekao: «Ko se nečim drugim zakune a ne Allahom, počinio je nevjerstvo ili širk». «Nemojte se nečim drugim do Allahom zaklinjati». «Ko se kune neka se zakune Allahom, ili u protivnom neka šuti». U mali širk spada i kada čovjek kaže: Da nije bilo toga i toga, to i to bi se desilo! Musliman treba paziti šta priča. On treba kazati: Da nije Allaha, pa toga i toga čovjeka, bilo bi to i to. Jedan čovjek reče Poslaniku, a.s.: «Šta Allah hoće i ti». On mu reče: «Zar si me učinio sličnim Allahu! Reci šta Allah, Jedini hoće!» U drugom hadisu stoji: «Ne govorite šta Allah, i taj hoće, već recite šta Allah hoće, a zatim šta hoće taj i taj»! U drugom hadisu stoji: «Ne govorite šta Allah i taj i taj hoće, već recite, šta Allah, hoće, a zatim što hoće taj i taj». Ne treba kazati: u ime Allaha i toga i toga, jer se time, taj o kome je riječ, poistovjećuje sa Allahom. Poslanik, a.s., je time htio da oslobodi muslimane, te

18

da se oni potom ne okreću nikom drugom do Allahu. Čak i pretjerivanje u vezi njegove ličnosti je zabranio rekavši: «Ne veličajte me kao što kršćani veličaju sina Merjemina. Ja sam rob, pa recite Allahov rob i Poslanik». Zato na tešehudu velimo: Ešhedu en la ilahe illallah vahdehu la šerike leh ve ešhedu enne Muhammeden abduhu ve resuluhu. Zato ga je Allah prilikom najuzvišenijeg mjesta i boravka na njemu nazvao robom: «Hvaljen neka je Onaj koji je u jednom času noći preveo Svoga roba iz Hrama časnog u Hram daleki, čiju smo okolinu blagoslovili kako bismo mu neka znamenja Naša pokazali. - On, uistinu, sve čuje i sve vidi» (Al-Isra: 1). Zbog toga se Poslanik, a.s., ponosio što je Allahov rob. Nikom nije dozvolio da pretjeruje sa uvažavanjem njega. Zato kad su kod njega došli neki ljudi i rekli mu: «O Božji Poslaniče, o najbolji sine najboljeg, o predvodniče sine predvodnika»! A on im reče: «O ljudi, govorite svojim običnim riječima i nemoj da vas šejtan zavarava. Ja sam Muhammed, Allahov rob i Njegov poslanik. Ne bih volio da me stavljate na mjesto na kojeg me Allah nije stavio». U mali širk spada i zaklinjanje drugim imenom, a ne Allahovim, klanje životinje u nečije drugo ime, a ne u Allahovo, liječenje duševnih bolesti imenima koja nijesu esmau-l-husna, i dr. Sve su to vrste širka koje musliman ne treba činiti, jer nas je na to Poslanik, a.s., upozorio. Islam je došao da poziva u monoteizam i oslobađanje od malog i velikog širka, javnog i tajnog, a sve u cilju da napravi ode čovjeka pravu i uzoritu ličnost koja se neće nadati niti bojati osim od Allaha, dž.š. Mušrik se boji od svega i svačeg, dok vjernik koji svjedoči Allahovo jedinstvo se od ničeg na boji. On je sve prolaze straha zatvorio, osim straha od Allaha. On se čak ni od smrti ne boji jer zna da poslije smrti postoji drugi život u kojem će se sresti sa svojim Gospodarom i u kojem će ostati vječno da živi u nagradi ili kazni zavisno od djela koja je prinio. On se ne boji za opskrbu i život jer su oni određeni sudbinom: «Svaki narod ima svoj kraj, i kad dođe njegov kraj, neće ga moći ni za tren jedan ni odložiti ni ubrzati». (Alu Imran: 34) S toga je monoteizam izvor duhovne smirenosti: «Biće sigurni samo oni koji vjeruju i vjerovanje svoje s mnogoboštvom ne miješaju; oni će biti na Pravome putu». (Al-An'am: 82). Odnosno, imaće spokojan život i uputu na dunjaluku, i to isto na Ahiretu. Allah, dž.š., govoreći o mušricima je rekao: «Mi ćemo uliti strah u srca onih koji neće da vjeruju zato što druge Allahu ravnim smatraju, o kojima On nije objavio ništa; Džehennem će njihovo boravište postati, a grozno će prebivalište nevjernika biti». (Alu Imran: 151). Monoteizam je sloboda duše koja se ne pokorava nikom osim Allahu, i u Njegovo ime je ponosna: «A snaga je u Allaha i Poslanika Njegova i u vjernika». (Al-Munafikun: 8). Monoteizam je čovjekovo uzdignuće sa dna zemlje pa sve do vrha horizonata, dok je širk pad čovje-


19

KNJIGE

mart 2005.

ka jer ga tjera obožavati čovjeka koji je njemu sličan, ili stvari koje su mu podređene. Obožava stvari koje ne mogu koristiti niti štetiti, koje ne vide niti čuju stvari koje ne razmišljaju niti spoznaju imaju. Pogledajte u onog koji svojim rukama kleše kamen pa se zatim njemu okreće i moli ga, boji se njega i skrušeno pred njim stoji. Sličan je Ibrahimovom narodu kome je rekao: «Kako se možete klanjati onima koje sami klešete?» - upita – «kad Allah stvara i vas i ono što napravite?» (As-Saffat: 9596). Pogledajte onoga koji obožava životinju, a ona je stvorena da mu služi; one koji stoku smatraju svetom, a ona mu je potčinjena i koja se uzima za klanicu. Prošle sedmice sam boravio u Indiji i vidio ljude kako krave smatraju svetim, a one ne mogu sebi korist pribaviti niti štetu otkloniti, a kamoli drugima. Čudno je što kravu smatraju Bogom, recimo to ne čine sa bivolicom, obzirom da je ona korisnija od krave, jer daje više varenike. Smatraju dakle, kravu Bogom, a ne bika. Krava je sveta kod njih i obožavaju je dok bika udaraju, ponižavaju, iskorišćavaju i tovare teškim stvarima. Što je to učinilo kravu Bogom, a bivolicu ne?! Zaista je to začuđujuće. Tamo postoje ljudi koji obožavaju zmije, mrave, insekte, šejtane, strasti, itd. Politeizam je ponizio i degradirao insana. Istinu je rekao Allah, kazavši u Kur'anu: «Budite iskreno Allahu odani, ne smatrajte nikoga Njemu ravnim! A onaj ko bude smatrao da Allahu ima iko ravan - biće kao onaj koji je s neba pao i koga su ptice razgrabile, ili kao onaj kojeg je vjetar u daleki predio odnio».(Al-Hadždž: 31). Politeizam je gnijezdo legenda i leglo zabluda koje čovjeka čine zatočenikom iluzija i fikcija. Kada im nešto govore oni su poslušni, a to je širk i obožavanje čovjeka od strane čovjeka. Islam je došao da oslobodi čovjeka od tih iluzija i da ga počasti tako što neće imati posrednika između Njega i roba. U svakom času može zakucati na vrata Gospodara i zamoliti Ga što želiš. On će ti kazat, odazivam ti se! Možeš Mu se u svakom dijelu zemlje moliti. «Zemlja mi je učinjena cijela čistom i mesdžidom». Možeš činiti ibadet bez vračara. Islam je došao da oslobodi čovjeka od obožavanja nekog drugog pored Allaha, dž.š., a to je odlika robova Milostivog: «I oni koji se mimo Allaha drugom bogu ne klanjaju». (Al-Furkan: 68), ma o kom božanstvu se radilo. Oni su se okanili svih vrsta idolopoklonstva: vjerskog, ekonomskog i društvenog. Robovi Milostivog su svoja srca očistili od lažnih bogova pa se pored Allaha ne mole nekom drugom. Tako musliman treba postupiti i mi tako trebamo postupiti. Molim Allaha, dž.š., da nas učini od onih koje je učinio iskrenim u Njegovoj vjeri i za Njegovu vjeru. Ovo kažem moleći Allaha da meni i vama oprosti. Molite Ga za oprost, jer je On Milostiv i oprašta. Molite Ga odazvat će vam se. Sa arapskog, Džemo Redžematović

islamske novine gazetë islame

ELIF

U Sarajevu održana promocija knjige «Roman o Srebrenici», književnika Isnama Taljića

Priča o Srebrenici treba biti ispričana, i pričana opet i iznova

U prepunoj Velikoj sali Opštine Stari Grad u Sarajevu, 31. marta, održana je promocija knjiga «The Story of Srebrenica» i novog izdanja ove knjige na bosanskom jeziku pod naslovom «Roman o Srebrenici», knji-

da je stradanje Srba u II svjetskom ratu, Skender Kulenović najbolje prikazao. On je čak naveo primjere monstruoznog pisanja o patnjama zlostavljanih žena i tom prilikom «zamolio» susjede da ne pišu ništa, kad već ne žele pisati istinu. Latić je primijetio da se nijesu oglasili kritičari – profesori i intelektualci koji posreduju između knjige i čitaoca. To nije zbog vrijednosti ovog romana, već zbog toga toga što je autor napisao i «Put iz Mekke», što je bio na hadž, što klanja..., kazao je Latić. On je na kraju svoje besjede naglasio važnost razlikovanja romana od istorijskih činjenica, da se ne bi istorija nudila romanima kao kod Andrića. Profesor Rešid Hafizović je govorio o «kosmičkoj tragediji» Bosne i nadahnutim filozofskim Sa promocije

ževnika Isnama Taljića. Promociju je vodio Abdurahman Malkić, načelnik Opštine Srebrenica. O knjizi su govorili mr. Ferid Dautović, prof. dr Rešid Hafizović i književnici Džemaludin Latić i Isnam Taljić. Ispred Pokreta majki «Enklave Srebrenica i Žepa» obratila se predsjednica Munira Subašić. Oni su «Roman o Srebrenici» okarakterisali kao remek-djelo, upoređujući Taljićevo pisanje sa perom Meše Selimovića. Takođe su pozvali na istinu i pravdu i naglasili da se stradanje ne smije zaboraviti. Književnik Džemaludin Latić je okvalifikovao roman kao postmodernistički i izrazio čuđenje da niko od srpskih književnika nije napisao djelo o srebreničkom stradanju, podsjetivši

razmišljanjem ustvrdio da je tragedija daleko od kosmičke legitimacije, jer nije stiglo ni jedno izvinjenje od neposrednih počinilaca, a ni od Pariza ili Londona, koji su, kako je kazao, imali negativni udio u stradanju Bosne i Srebrenice. On je kazao da su ubijeni Srebreničani još bez prava da budu sahranjeni, a preživjeli bez prava na istinu i dostojan život. Preživjeli Sre-

Autor «Romana o Srebrenici», Isnam Taljić, za ELIF

Pokušava se izmijeniti istina - Kao jedini preživjeli pisac iz I. Taljić Srebrenice, osjetio sam se pozvanim da napišem knjigu o Srebrenici, tim više što sam znao da se zaborav nadvija nad Bosnom. Osim ovog romana, do sada nije napisan nijedan drugi o Srebrenici.Vidite da se za ovih deset godina pokušava istina izmijeniti i kroz 50 godina sve će biti isfalsifikovano, jer će i svijet pokušati da sakrije tu ogromnu sramotu koja je planetarnih razmjera. Moja knjiga je napisana tako da ne govori samo o patnji Bošnjaka već i o njihovom herojstvu, koji su se tamo znali boriti dok nisu izdani u dva navrata: u aprilu 1993. kada su demilitarizovani i 11. jula 1995., kada konačno nije došlo do intervencije NATO. To je knjiga koja ostavlja ponos kod čitalaca i ovo treće izdanje je potvrda da je čitaoci traže. Meni je posebno drago što je recenzent prvog izdanja na engleskom jeziku dr Mahathir Muhammed, koga smatram najvećom ličnošću 15. vijeka (po hidžri) islama, jer je to i alim i književnik i čovjek koji se zna nositi sa Zapadom i u politici i u ekonomiji. On je napisao briljantan predgovor, a što nijedan bošnjački političar do sada nije našao za shodno da se na taj način izrazi o stradanju Srebrenice. Sam roman ima i fikcija, ali se zasniva na istini, kazao je, pored ostalog, Taljić za ELIF. breničani sada žive u «devetnaestom» vijeku, a prije tragedije živjeli su u dvadesetom vijeku, kazao je prof. Hafizović. Govoreći o «evropskoj toleranciji i oprostu», on je podsjetio da je nakon tragične smrti holandskog režisera Van Goga, u srcu Evrope, viđena bakljada paljenja vjerskih objekata. Nijesam siguran da treba stalno mahati Božijim imenima praštanja, jer u 99 Njegovih imena ima i onih sa značenjem kažnjavanja, kazao je Hafizović. On je pozvao da se što više piše, da se snimi film, i da se kroz umjetnost otv-

Iz predgovora dr Muhathira Muhammeda Srebrenica, ime grada koje jedva mogu izgovoriti, sada je duboko urezana u mome srcu… Priča o Srebrenici treba biti ispričana, i pričana opet i iznova. Jer, to je priča o ljudskoj patnji u vremenu koje je opremljeno svim sredstvima da bi se zaustavile ove patnje… Roman moraju pročitati svi kako bi mogli cijeniti da, uprkos svemu, još postoje Bošnjaci koji su dovoljno plemeniti da pisanjem ne ispolje svoj bijes i mržnju. Ja na tome izražavam priznanje gospodinu Taljiću…

ori put da bosanska tragedija postane kosmička. Izdanje knjige na engleskom jeziku, s predgovorom dr Mahathira Muhammeda, bivšeg premijera Malezije, objavljeno je u Kuala Lumpuru u Maleziji. Taljić je dosad objavio petnaest knjiga (od toga, osam romana), a ovo je prva njegova knjiga objavljena na engleskom jeziku. Promociji su prisustvovali član predsjedništva BiH, Sulejman Tihić, gradonačelnica Sarajeva, Semiha Borovac i brojne istaknute ličnosti iz islamskog, kulturnog i političkog života BiH. Organizatori promocije su Medžlis Islamske zajednice Sarajevo, Opština Srebrenica i Pokret majki «Enklave Srebrenica i Žepa». Ovom promocijom u Sarajevu, zvanično je započelo obilježavanje 10-godišnjice od tragičnih događaja koji su uslijedili s padom «zaštićene zone» Srebrenice. M. Demirović


ELIF

ZADNJA STRANA

islamske novine gazetë islame

mart 2005.

20

Džon L. Espozito, autor "Oksfordske istorije islama"

Hrišćani o muslimanima znaju veoma malo

N

edavno je gost Beograda i izdavačke kuće "Klio", bio Džon L.Espozito, profesor religije i međunarodnih odnosa i direktor Centra za muslimansko-hrišćansko razumijevanje na Univerzitetu u Džordžtaunu (SAD), priređivač jedne od najintrigantnijih istorijskih knjiga koja se pojavila u nas, "Oksfordske istorije islama", kod "Klia". ELIF prenosi njegov razgovor sa novinarkom beogradskog dnevnika "Danas", Sanjom Domazet. Pre nego što ste došli u Beograd, posetili ste i druge krajeve bivše Jugoslavije, Sarajevo, na primer. Kako su protekli susreti i sa zvaničnicima, ali i sa studentima, profesori ma? - Naslušao sam se različitih priča i najrazličitijih tumačenja ovdašnje situacije, uzroka i posledica. Sa nekima od tih tumačenja se slažem, sa mnogima ne. Pa ipak, sada su ljudi spremni da mnogo govore o proteklim sukobima, znači da je dejstvo iracionalnog u njima slabije. Takođe, stekao sam utisak da sada ljudi sa kojima govorim vide i sebe i etničku grupaciju kojoj pripadaju kao deo problema. Za mene je to ogroman korak. Zato što problem možete da rešite samo ako shvatite da ste njegov integralni deo. Dokle god odbijate da

priznate da nešto nema nikakve veze sa vama, čvor pred vama ostaje netaknut. Jedan ste od najstrastvenijih boraca za dijalog između hrišćanskog i muslimanskog sveta. Uživate ogroman kredibilitet u svetu, veruju vam i traže od vas savete i jedna i dru ga strana. Šta je ono što hrišćani mogu da na uče od muslimana? - Pre svega da su veoma slični muslimanima. Iste argumente koje čujete od pojedinih militantnih hrišćana o muslimanima, čućete i od sličnih muslimanskih grupacija. Ako hrišćanin napiše problematičnu, netačnu, optužujuću parolu, odmahnućete rukom i pomislićete: "Jedan od malobrojnih koji tako misle". Ako jedan musliman tako nešto iskaže ili napiše, pomislićete - on je musliman i zato je militantan. Svi muslimani su, dakle, militantni. Ovaj svet boluje od stereotipa. Pojedini ljudi grupacije muslimana karakterišu kao fundamentaliste, sklone sukobima i zatvorene. To isto će muslimani reći za hrišćane. Na primer: "Ako hrišćanski svet nije militantan, ko je onda počeo Prvi ili Drugi svetski rat?" I ova priča onda može teći u beskraj, a zapravo brzo i relativno lako može biti prekinuta. Moje je mišljenje da hrišćani o muslimanima znaju veoma malo. Iz našeg neznanja potiču predrasude, a predrasude mogu biti koren nevolja. Koliko prosečan čovek poznaje susedne zemlje? Veoma malo. A kad vam je znanje malo, vi ste onda savršeno lak objekat za svaku vrstu manipulacije. Ja sam, dakle, za dijalog, neprestani dijalog. I za insistiranje na međusobnom upoznavanju. Stari arapski jezik ne poseduje reč za umetnost, a ipak ima blistava umetnička dela. Kako objašnjavate da nije postojalo u jeziku ono čega je bilo u vremenu? - Stari arapski jezik je imao druge reči koje su označavale stvaralaštvo, kreaciju. Čovek ima potrebu da kreira i da stvara, i to je u osnovi ista potreba, kako god je mi zvali. Iako su i jezici među sobom daleko sličniji nego što mislimo. Ponekad, na putu, volim da se igram na sledeći način: slušam ljude pokraj sebe koji govore na meni potpuno nepoznatom jeziku i pokušavam da prepoznam poneku reč. Svaki put se dogodi da prepoznam bar po desetak reči. I tada shvatim da je čovek svugde na zemlji uvek kod kuće.

Muhammed među najpopularnijim dječjim imenima u Britaniji Kao znak rastuće etničke podjele u Velikoj Britaniji i nasljeđa muslimanske imigracije, otpočele prije nekoliko decenija, Muhammed se ove godine pridružio popisu najpopularnijih muških dječjih imena u Britaniji, objavio je državni ured za statistiku. Muhammed ili "Hva-

ljeni" prošle je godine prvi put ušao na top listu 20 najpopularnijih muških dječjih imena u Britaniji. "To je stvar demografije. Sve se više muslimana rađa u Britaniji i danas ih ima oko 1.6 miliona", poručeno je iz državnog ureda za statistiku. (Monitor,Hr).

Zgrada RTV CG

U produkciji Obrazovnog programa TVCG

Uskoro TV serijal o džamijama u Crnoj Gori U produkciji Obrazovnog programa TVCG uskoro počinje snimanje serije emisija o džamijama u Crnoj Gori. Emisije će obuhvatiti najistaknutije postojeće džamije u crnogorskim gradovima sa kulturno-istorijskog stanovišta. Autor projekta je rediteljka Nada Rahović, a stručni konsultant, arhitekta Rifat Alihodžic. Učešće u emisijama uzeće najeminentniji stručnjaci iz oblasti religije, arhitekture i istorije. M.D.

AGENCIJE Beč, 12. mart – Austrijski ministar unutrašnjih poslova, Liza Procop potvrdila je da ne postoji plan njene vlade koji će uvesti zabranu nošenja hidžaba muslimanskim ženama koje rade u austrijskim školama. Sarajevo, 12. mart – Predsjednik Islamske republike Irana, Muhammed Hatami, naglasio je neophodnost uloge iranskog privatnog sektora u rekonstrukciji Bosne i Hercegovine. On je skupu Iranaca koji žive u Bosni rekao da su njegovi razgovori sa bosanskim predstavnicima bili uspješni i da želi vidjeti više Iranaca u privatnom sektoru. Naglasio je da od završetka rata u Bosni, narod Bosne stao na novi stupanj socijalnog življenja i pozvao razne segmente bosanskog društva da prevaziđu razlike radi izgradnje zemlje i ostvarivanja zajedničkog cilja. Kuala Lumpur, 13. mart – Američki ekspert za islamske studije izjavio je da njegova zemlja svjedoči brojčanu porast njegovih sunarodnika koji žele povećati znanje o islamu. Ekspert dr Karls W Enrest, dodao je da je to pozitivan i značajan razvoj i da je sam dobio nekoliko poziva od članova crkava, civilnih organizacija i visokih zvaničnika u Americi, da održi predavanja o islamu. Američki učenjak islama je rekao da mu je žao što američki mediji pridaju malo pažnje takvim napretcima, jer oni prate uglavnom komercijalne interese, i nema nikakve nade da će se stanje uskoro na bolje promijeniti.

elif-broj-15-mart-2005  

• vitiV Intervju sa dr AAllii DDžžuummuuoomm, muftijom egipatskim •numri15 •mars2005. E E KKSSKKLLUUZZIIVVNNOO Delagciju Mešihata Islamske z...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you