Issuu on Google+

“Ti idi pravim putem, kao što ti je naređeno, i nek tako postupe i vjernici koji su uz tebe, i obijesni ne budite, jer On dobro vidi ono što radite” Kur’an

• Podgorica

• godina V

• broj 14

• viti V

• februar 2005.

• numri 14

• shkurt 2005.

1

Nakon 12 godina otmice i likvidacije muslimana iz voza u Štrpcima:

Ni istine, ni mezara

Zločin se trebao riješiti "brisanjem" zločina. Devetnaest tijela žrtava su i danas u izbrisanim lokacijama. Sve je trebalo izbrisati. I žrtve i zločin i kaznu str. 5 Intervju dr Mustafe Cerića, reisu-l-uleme BiH, za Londonski muslimanski centar

Muslimani u Evropi imaju budućnost

R.T. Todor

str. 4

Hixhreti ndërmjet dimensionit historik dhe shpirtëror faqe 9,10

Povodom obilježavanja Nove hidžretske godine

Zvuci ilahija i u Podgorici

str. 2

Morali, dituria dhe feja faqe 11

A mos jetojmë që vetëm të konsumojmë?!

faqe 10

dr Jusuf el - Karadavi

•Umjerenost u udjeljivanju str. 18

•Islamsko računanje vremena

str. 3

dr Mustafa Mahmud

•Volite sebe str. 7


ELIF

AKTIVNOSTI

islamske novine gazetë islame

februar 2005.

2

Povodom obilježavanja Nove hidžretske godine

Zvuci ilahija i u Podgorici Povodom Nove hidžretske 1426. godine, u KIC-u «Budo Tomović» u Podgorici je 11. 02. 2005. održano «Veče ilahija i kasida». Hor «Đulistan» iz Novog Pazara bio je izvođač programa ove manifestacije, koju je organizovao Odbor IZ-e Podgorice. Nakon izučenog ašereta kojeg je proučio rožajski imam, Rahman ef. Kačar, prisutnima se obratio reis IZ-e Crne Gore, Rifat ef. Fejzić, koji je poručio da «muslimani hoće i žele živjeti sa drugima». On je osudio otmice u Štrpcima i zatražio odgovornost za učinjena nedjela prema muslimanima, kao i garanciju nadležnih da se ubuduće tako nešto ne ponovi. Prisutnima se obratio i bivši reis IZ-e Crne Gore, mr Idriz ef. Demirović koji je rekao da je «od Ademovog, a.s., prvog koraka na Zemlji, pa do posljednjeg koraka kojeg će učiniti njegov praunuk, Poslanikov, a.s., korak iz

Hor «Đulistan» pred podgoričkom publikom

Mekke u Medinu, zapravo najznačajniji korak u istoriji čovječanstva, jer je to korak iz primitivizma u civilizaciju, ropstva u slobodu, iz neznanja u eru nauke…». Nakon ovih besjeda i

čestitki, voditeljka Mubera Kurpejović najavila je kulturno-umjetnički program. U prepunoj sali učesnici su, kroz divan repertoar ilahija i kasida, podgoričkoj publici prikazali svoje umijeće u izv-

Posmatračka misija EU kod reisa Drugog februara 2005. godine, reis Rifat ef. Fejzić primio je na njihov zahtjev delegaciju posmatračke misije Evropske Unije, regionalne kancelarije u Podgorici. Članove posmatračke misije je predvodio Konstandinos Arkoudis. U razgovoru sa Reisom, gosti su se interesovali o nizu pitanja, počevši od formiranja ove Islamske zajednice, odnosno njenog nastanka, razvoja, organizacije, a dotaknuta su mnoga pitanja iz oblasti vjerskog života muslimana, njihovog statusa i položaja u društvenoj zbilji sadašnjeg trenutka. Nijesu zaobiđena ni neka pitanja iz oblasti političkog viđenja Mešihata, odnosno reisa o mogućoj budućoj zajednici SCG, ili samostalne Crne Gore. Reis, Rifat Fejzić, zahvalio se gostima na posjeti, upoznavši ih sa organizacijom IZ-e,

Izdavač: Mešihat Islamske zajednice u Republici Crnoj Gori Glavni i odgovorni urednik: Muharem Demirović

njenim statusom i razvojem. Istakao je da se Islamska zajednica nikada nije miješala u politička zbivanja i dešavanja pa to neće činiti ni sada. To ne znači da Islamsku zajednicu ne interesuje kako se odvija sveukupna politika društva kojem i mi pripadamo, u kojem živimo, radimo i ostvarujemo svoja prava. Od mnogih faktora zavisi i naš status. Ova zajednica ne može uticati na populaciju kojoj pripada i njihovom opredeljenju jer je to miješanje vjere u politiku. Islamska zajednica se isključivo bavi vjerskim pitanjima i organizacijom. Ona teži ka evropskim integracijama zasnovanim na pravu ostvarivanja svojih uzusa po evropskim standardima, istakao je Reis, Rifat ef. Fejzić. Sastanku je prisustvovao i sekretar Mešihata, Bajro ef. Agović. B.A.

ođenju pobožnih i melodičnih pjesama iz islamske tradicije ovih prostora. Pored novopazarskog hora, recitacijom se predstavila i desetogodišnja podgoričanka Amela Frljučkić. Iako je manifestacija ove

vrste prvi put održana u glavnom gradu Crne Gore, publika je svojim ushićenjem i «učešćem» pokazala da ilahije ne sluša po prvi put. U ime organizatora, Džemo ef. Redžematović, podgorički imam, zahvalio se izvođačima, gostima i prisutnima i izrazio želju i namjeru da slična okupljanja prerastu u tradiciju. On je za ELIF kazao da od 600 ulaznica za predstavu, još nedjelju dana ranije nije ostala nijedna, i zahvalio se članovima udruženja «Šeher» iz Tuzi, kao i mladom aktivisti Asmiru Pepiću na pomoći oko organizacije priredbe. Obilježavanju Nove hidžretske godine prisustvovao je veliki broj gostiju iz vjerskog, naučnog, kulturnog i političkog života Crne Gore. Program je pratila državna televizija (RTVCG 1) i lokalna TV stanica «Teuta» iz Tuzi, a o njemu su izvijestili i brojni M.D. drugi mediji.

Humanitarci u posjeti Odboru IZ-e Podgorice

Potreba zajedničkog djelovanja Delegacija humanitaraca iz Podgorice sastala se sa predstavnicima Odbora islamske zajednice Podgorice, 4. februara ove godine, u prostorijama Odbora IZ-e u Podgorici. Tom prilikom razgovarali su o mogućnostima za trajno rješenje problema oko parcele za ukop raseljenih lica sa Kosova, romske nacionalnosti. Složili su se da pomenuti problem zahtijeva zajedničko djelovanje pred nadležnim opštinskim i republičkim organima. Delegaciju humanitaraca činili su: Neda Sindik iz Komesarijata za raseljena lica, Mensud Krpuljević iz Crvenog krsta i Jovica Žarić i Dejan Obradović iz UNHCR-a, dok su u ime Odbora IZ-e Podgorice sastanku prisustvovali Nedžad Drešević, predsjednik, Esad Merulić, sekretar i Zahid E.M. Ličina, član Odbora.

Redakcijski kolegijum – urednici: Jusuf Đoković, Bajro Agović, Omer Kajošević, Džemo Redžematović Stručni konsultant: Idris Demirović Lektori: Zuvdija Hodžić, Brunilda Brasha "ELIF" izlazi na bosanskom i albanskom jeziku Adresa: "Elif", Gojka Radonjića 42, P.Fah 54, 81000 Podgorica · Tel/fax: 381 81 623 813, fax: 381 81 623 812 · E-mail: redakcijaelif@cg.yu Uplata: Žiro račun za Crnu Goru 55100-672-8-383 Mešihat Islamske zajednice, za inostranstvo: Field 56A: COBADEFF Commerzbank AG Frankfurt, Field 57A: /400876894701 EUR PDBPYU2P Podgorička banka ad Podgorica, Field 59: /22498080-02039257 MESIHAT ISLAMSKE ZAJEDNICE CRNE GORE PODGORICA SERBIA AND MONTENEGRO; sa naznakom "Za Elif" Uvjerenjem Ministarstva Kulture br. 05-2079/2, «Elif» je oslobođen plaćanja poreza na dodatnu vrijednost Štampa: NJP "Pobjeda" · Rukopisi i fotografije se ne vraćaju (28224035)


3

VREMEPLOV

februar 2005.

islamske novine gazetë islame

ELIF

Islamsko računanje vremena O

snovni vremenski razmak kod svih naroda bio je dan (24 časa), ali njegov početak nije bio svugdje jednak. Nedjelju, tj. razdoblje od 7 dana, poznavali su još drevni Vavilonci. Egipćani su nedjelju računali od 10 dana a Rimljani od osam. Za duža razdoblja računanja vremena i u najstarije doba služila je Mjesečeva mijena. Tako je praćenjem Mjesečeve faze počelo lunarno računanje vremena. Za praktičnu vremensku orijentaciju od važnosti je bila i izmjena godišnjih doba, koja su u vezi s položajem Sunca, pa je tako počelo i solarno računanje vremena. Međutim, ni jedno ni drugo računanje ne daje okrugli broj dana u godini. To su još drevni narodi primijetili i započeli poravnanje dana u godinama na različite načine zbog što preciznijeg računanja vremena i njegovog poklapanja sa prirodnim, stvarnim vremenom. Tako su nastali prvi kalendari, na čijim se osnovama zasnivaju i današnji. Razvoj kalendara se odvijao u dva pravca: razvoj Mjesečevog (lunarnog) i razvoj Sunčevog (solarnog) kalendara. Tipični primjeri ova dva tipa kalendara su islamski (hidžretski) lunarni kalendar i hrišćanski (gregorijanski) solarni kalendar. Gregorijanski kalendar uveo je 22 februara 1582. godine papa Grgur XIII, a izradio ga je astronom i fizičar iz Napulja Aloisius Lilius. Prethodnica ovog kalendara bio je julijanski kalendar (46. god. p.n.e.) Julija Cezara sa korekcijama cara Augustina. U odnosu na julijanski kalendar, gregorijanski uvodi pravilo da u 400 godina ima 97 prestupnih, a ne 100 kao julijanski, tj. svaka četvrta godina je prestupna (julijanski), a svaka stoljetna nije prestupna ako nije djeljiva sa 400. Dakle, 1900-ta godina, na primjer, po gregorijanskom kalendaru nije prestupna, a po julijanskom (istočno hrišanstvo) jeste. Tako je gregorijanski kalendar uspostavio nešto bolju preciznost od julijanskog.

ISLAMSKI KALENDAR ZA SVOJ POČETAK UZIMA HIDžRU Hidžra (arapska riječ; seoba), seoba Poslanika Muhameda a.s. iz Meke u Jesrib (kasnije Medinu) u 13. godini poslanst-

va i pozivanja u islam. Ta je seoba u islamskom svijetu prihvaćena kao početak nove, islamske ere. Muhamed a.s. je stigao u selo Kuba kod Jesriba 20. septembra 622. godine, ali je za početak nove ere uzet prvi dan mjeseca muharema, tadašnje arapske lunarne (mjesečeve) godine, tj. petak 16. jul 622. godine. Računanje vremena po hidžri uveo je halifa Omer r.a. 17. hidžretske godine. U predislamsko doba, Arapi su se koristili kalendarom od 12 lunarnih mjeseci, koji je kasnije, umetanjem trinaestog mjeseca, pretvoren u lunisolarni (kombinacija mjesečevog i sun-

da se pomenuti dan dodaje «prestupnim» godinama, odnosno svakoj drugoj, petoj, sedmoj, 10-oj, 13-oj, 16-oj, 18-oj, 21-oj, 24-oj, 26-oj i 29-oj godini u ciklusu od 30 godina. Tako se dolazi do polazne preciznosti od 6 sekundi zaostatka za astronomskom godinom, u jednom dužem ciklusu. Danas postoje matematički algoritmi za preciznu procjenu mladog Mjeseca i određivanje prestupnih godina, odnosno izradu dugoročnih kalendara-takvima Po takvom kalendaru prosječna dužina mjeseca je 29,53056 dana, što je veoma blizu trajanju sinodičkog (astronomskog posmatranja cik-

duža od stvarne tropske godine za 26 sekundi. Međutim, i tropska godina se vremenom «pomjera», zbog uticaja privlačne sile velikih planeta na okretanje Zemlje oko Sunca. Kopernik je dokazao da se ta dužina tropske godine kreće od 365,2472 do 365,2381 dana, pa će zbog silazne tendencije tropska godina biti sve kraća. Tako će 5000-te godine odstupanja gregorijanske od stvarne tropske godine iznositi 0,00059 dana, za razliku od današnjih 0.00031 dana po godini, dok je tendencija da će se lunarna odstupanja relativno smanjivati (hidžretska godina). Naravno, u pitanju su as-

čevog računanja, odnosno usaglašavanja). Nakon Muhameda a.s., islamski kalendar se temelji na lunarnoj godini od 12 mjeseci, sa izmjeničnim trajanjem mjeseci od 29 i 30 dana. Ovakva godina (lunarna) ima 354 dana, 8 sati i 48 minuta i kraća je za svega 6 sekundi od astronomske lunarne godine od dvanaest mjeseci. Kako su se u praktičnom kalendaru morali izostaviti djelovi dana (8 sati i 48 minuta), hidžretska godina je kalendarski trebala brojati 354 dana. Ovakva lunarna godina je svakih 30 godina zaostajala za lunarnom astronomskom godinom za 11 dana. Ovo kašnjenje je riješeno dodavanjem jednog dana posljednjem mjesecu u godini (Dhu al-Hijjah), jedanaest puta u 30 godina. Zanimljivo je

lusa mjesečevih faza sa zemlje) mjeseca od 29,53058 dana. Mjesečno prosječno kašnjenje od 0,00002 dana, ne znači visoku preciznost u svakom mjesecu i godini, ali u ciklusima od 30 godina ta se preciznost obnavlja. Primjera radi, aktuelni gregorijanski solarni kalendar godišnje «žuri» 0.00031 dan u odnosu na stvarnu solarnu godinu, a hidžretski «kasni» 0.00002 dana mjesečno, tj. 0.00024 dana godišnje (lunarna godina). Računica pokazuje da je hidžretsko računanje vremena preciznije od gregorijanskog u srednjem godišnjem prosjeku za oko 0.00007 dana, uz minimalna odstupanja zbog razlika u broju dana u solarnoj i lunarnoj godini. Zvanično, prosječna gregorijanska godina je

tronomska odstupanja, koja u prosječnom ljudskom životu nijesu uočljiva. Upoređivanjem ova dva tipa kalendara dolazi se i do zanimljivih podataka.Kako je lunarna godina za oko 11 dana kraća od solarne, islamska godina se polako približava hrišćanskoj (1426ŕ2005). Trebaće da prođe jako mnogo godina dok se ne poklope. Prvi dan maja (1.05) 20.874. godine po gregorijanskom kalendaru podudariće se (približno) sa prvim danom jumada al-awwal (1.05) 20.874. H. godine po islamskom kalendaru. U novije vrijeme, između dva svjetska rata i nakon II svjetskog rata, pokretane su inicijative u Ujedinjenim nacijama o uspostavljanju građanskog «vječnog» kalendara, koji bi imao

usaglašene i dane u sedmici sa mjesecima i godinama. Do takvog kalendara se još nije došlo, pa se kao «građanski», u stvari, smatra gregorijanski (hrišćanski) kalendar. Gotovo sve zemlje svijeta ga koriste kao zvanični kalendar. Od islamskih društava, samo je u Saudijskoj Arabiji hidžretski kalendar zvanični, ali ga svi muslimani svijeta koriste u praktikovanju vjere, pa se u tu svrhu izrađuju precizni hidžretski takvimi. Islamski kalendar je u potpunosti lunarni kalendar. Sadrži 12 mjeseci koji se baziraju na kretanju Mjeseca. Svaki mjesec počinje prvom pojavom mjesečevog srpa poslije faze mladog Mjeseca. Nedjelja ima sedam dana. Islamski kalendar se bazira na Kur'anu Časnom, a pridržavanje je dužnost za sve muslimane: «Broj mjeseci u Allaha je dvanaest, prema Allahovoj Knjizi, od dana kada je nebesa i Zemlju stvorio, a četiri su sveta; to je prava vjera. U njima ne griješite! A borite se protiv svih mnogobožaca, kao što se oni svi bore protiv vas; i znajte da je Allah na strani onih koji se Allaha boje i grijeha klone. »(Kur'an; IX, 36). I sljedeći ajet (Kur'an; IX, 37), takođe, govori o pokušaju premještanja mjeseci od strane arapskih mnogobožaca u cilju manipulacije svetim mjesecima kad je ratovanje bilo zabranjeno. Tako se dolazilo u situaciju da se hadž obavlja izvan mjeseca zul-hidžeta, odnosno da se «zabranjeno» i «dozvoljeno» iskrivljuju premještanjem mjeseci u godini. Već je bilo riječi o lunisolarnom računanju vremena kod Arapa, što je i otvaralo mogućnost za pomenute manipulacije. Poslanik Muhamed a.s. je nedvosmisleno, kao što to stoji i u Kur'anu, te nedoumice otklonio. Značaj računanja vremena nije samo u praktičnom smislu. Štoviše, svi počeci računanja godina vezani su za epohalne događaje naroda. Oni simbolizuju početke novih era i civilizacija. Hidžra je početak islamske ere računanja vremena. Njom počinje islamska civilizacija. Svako isključivanje njenog časovnika iz života muslimana značilo bi odricanje od svog identiteta, od sebe i od svoje vjere! Muharem Demirović


ELIF

INTERVJU

islamske novine gazetë islame

februar 2005.

4

Intervju dr Mustafe Cerića, reisu-l-uleme BiH, za Londonski muslimanski centar

Muslimani u Evropi imaju budućnost Povodom posjete muslimanima Londona (16.02.-19.02), reisu-l-ulema BiH, dr Mustafa Cerić dao je intervju za Londonski muslimanski centar kojeg, posredstvom agencije MINA, prenosimo čitaocima ELIF-a u cjelosti: Koje su naše obaveze prema Allahu u vremenu materijalizma i potrošačke kulture? Ja bih radije te obaveze nazvao «obavezama prema nama». Vi, svakako, imate pravo što ste zabrinuti za rastakajući učinak materijalizma i konzumerizma na našu duhovnost. Ono što trebamo uraditi je da osiguramo da mi posjedujemo materijalni svijet a ne obratno. A svaka vrsta pretjerivanja je pogrešna. Stoga ne trebamo zapostaviti ni ovaj svijet. Trebamo nastojati osigurati sreću na onome svijetu «ne zaboravljajući svoj udio na dunjaluku», kao što Kur'an uči. Jednostavno trebamo težiti onome što je najbolje na oba svijeta. Vjerujem da to možemo postići. To je ono što našu civilizaciju odlikuje među drugim civilizacijama. Ako Turska bude primljena u Evropsku uniju, šta mislite kako će se ona snaći u tom, praktički, kršćanskom klubu? Prvo, ono što vidimo u Evropskoj uniji trenutno jeste mnoštvo različitih snaga na djelu. Jedna od tih snaga jeste humanistički, pluralistički pokret različitih pozadina, a koji je prirodni saveznik Turske i svih drugih ljudi dobre volje. Drugo, Turska je vrlo uspješno sarađivala sa gotovo istom grupom država i naroda u jednoj od najosjetljivijih oblasti savremenog života – sigurnosti, i ja ne vidim razloga zašto bi morao postojati neki problem na putu harmoničnog partnerstva u budućnosti. Možete li zamisliti Albaniju, Albaniju i Kosovo kao članice EU u budućnosti? Da. Zapravo, teško je zamisliti bilo kakvu drugu sudbinu za ove zemlje. Ali, imajte na umu i ovo. Ako mi provedemo sve reforme koje se od nas traže, a koje između ostalog znače transparentnu, nekorumpiranu, efikasnu i odgovornu vlast, mi ćemo biti pobjednici čak i ako nas ne prime u EU. Šta je u fokusu rada na oži-

vljavanju islama među bosanskim muslimanima? Istini ne treba naše guranje ili podrška pod uvjetom da postoje sloboda i uvjeti za fer natjecanje ideja na tržištu. I to je ono što mi pokušavamo osigurati: slobodu ljudima da izaberu. Tada smo sigurni da će vode istine naći svoj put do srca i umova ljudi. Postoji li problem ekstremizma i fanatizma među bosanskim muslimanima? Kako se muslimani trebaju odnositi prema ekstremizmu? Statistički govoreći ta je pojava u Bosni zanemariva, zapravo beznačajna. Pogledajte broj žrtava ekstremizma na koji mislite i uporedite ga sa brojem žrtava srpskog, ortodoksnog šovinizma, ili sa brojem žrtava organiziranog kriminala, i vrlo jasno ćete naći potvrdu za ovo što tvrdim. Međutim, mediji preuveličavaju taj fenomen jer je to popularno ovih dana. To vam pomaže da dobijete stranu pomoć. Ipak, ekstremizam i fanatizam bi mogli dobiti na snazi i popularnosti ako muslimani budu ostavljeni bez nade ili ako islamofobija ne bude suzbijana. Što se tiče odnosa spram ekstremizma, prije svega moramo ga osuditi sasvim jasno i bez zadrške. Drugo, moramo educirati svoje vjernike da je ekstremizam sa islamskog stanovišta pogrešan kurs i da on šteti interesima muslimana. Budimo direktni: najveći gubitnici nakon 11. septembra 2001. g. su Palestinci, Čečeni, Kašmirci i druge muslimanske manjine u čije ime su navodno teroristički akti počinjeni. Postoje sumnje u neovisnost i stavove uleme i muslimanskih škola u Bosni. Šta vi mislite o tome? Ljudi su «sinovi svoga vremena i životnih okolnosti», rekao bi Ibnu 'l-Kajjim. Mi nismo izuzetak. Međutim, ja

vjerujem da ima malo mjesta gdje muslimanski znanstvenik može slobodnije izraziti svoje mišljenje nego u Bosni i Hercegovini. Je li tradicionalna podjela na «Dom islama» i «Dom rata» relevantna danas? Posigurno ne. Ili, jeste u mjeri u kojoj su nemuslimani u prošlosti uobičajavali intervenirati radi zaštite muslimana kao što je NATO učinio na Kosovu. Uostalom, nismo li svi mi, muslimani i kršćani, samo manjina u poređenju sa snagama materijalizma i potrošačkog mentaliteta koje ste spomenuli na početku? Te snage su sigurno pogubnije za naše vjerovanje od bilo čega drugog. Britanija se slavi kao multikulturna i multireligijska zemlja. Kao duhovni vođa zemlje koja se još uvijek definira kao multireligijska država, šta možete posavjetovati posebno kada je u pitanju vjerska tolerancija? To je vještački problem jer, prvo, vjerska tolerancija je čvrsto utemeljena u našoj Svetoj Knjizi: «Bog vam ne zabranjuje da dobro činite i pravedni budete prema onima koji ne ratuju protiv vas zbog vjere i koji vas iz domova vaših ne izgone!» To nije slučaj ni sa jednom drugom velikom religijom. Drugo, muslimani su bili glavne žrtve vjerske netolerancije posebno u Evropi. Ipak, nas se stalno izdvaja kao problematičnu zajednicu u ovom smislu, kao neku vrstu dežurnih krivaca. To je zaista naša tragedija. Za to bih okrivio dvije stvari. Prvo, to su neodgovorni i krimi-

nalni postupci nekih frustriranih muslimana koji ili ne znaju kako da izraze svoju legitimnu srdžbu ili nemaju dovoljno strpljenja da na pravi način otklone izvor svoje frustracije. I drugo, anti-islamska propaganda, o kojoj nema potrebe da dalje elaboriram. Postoji li nešto takvo kao što je „evropski islam”? Zavisno šta mislite pod tim. Rekao bih da nam je Tarik Ramadan spasio taj termin. Koji su po vama ključni elementi vjerodostojnog muslimanskog vođstva koje je u stanju voditi muslimanske zajednice na Zapadu? Rekao bih da su to: 1) Predanost univerzalnoj islamskoj poruci kao milosti čovječanstvu, 2) dobro poznavanje te poruke i 3) dovoljno poznavanje historije, kulture (uključujući jezik), društveno-političke institucije i procesa naših društava. Na koji način potlačeni muslimani Iraka i Palestine trebaju odgovoriti na stranu okupaciju? Svim legitimnim sredstvima koja međunarodno pravo dozvoljava narodima koji se bore za svoju slobodu. Sve preko toga je i pogrešno i štetno za njihovu borbu. U Londonskom muslimanskom centru mi pokušavamo podići novu generaciju uleme odškolovanu na Zapadu. Imate li neki savjet za nas kako da postignemo svoje ciljeve? Prije svega budite jedinstveni. Pojedinačno mi smo odveć mali da bismo uspjeh mogli postići razjedinjeni. Kvalitetno obrazovanje zahtijeva određeni obim. I kad već govorimo o jedinstvu, želim kazati da mi od svoje vjere pravimo igrariju kada nam bajram počinje u tri različi-

ta dana. Ali budite oprezni kod govora o jedinstvu. Jedinstvo je nemoguće postići bez međumuslimanske tolerancije. Oni među nama koji su netolerantni oni su ujedno i protiv našeg jedinstva. Dakle, imajte mnogo milosti i ljubavi jedni za druge. Bio sam zaintrigiran podatkom da muslimani izražavaju najveći stepen solidarnosti na porodičnom i globalnom nivou a jako malo na srednjem nivou, tj. na nacionalnom i regionalnom nivou, a to je nivo na kome se uglavnom dešava većina stvari. Drugo, pokušajte napraviti razliku između univerzalne islamske poruke i kultura različitih muslimanskih naroda. Treće, da biste letjeli trebaju vam dva krila. 1) poznavanje klasičnih islamskih disciplina i 2) društvene i humanističke znanosti. Možete li zamisliti etničko čišćenje u Britaniji? Onoliko koliko ja poznajem britansko društvo, ne. Međutim, ta vrsta zločina je svakako nezamisliva. Šta muslimani trebaju učiniti da bi osigurali okolinu koja će biti od pomoći našoj djeci u moralno destruktivnim društvima? Prvo, izgradite strukturu islamskih institucija koja će podržavati djecu da spontano odrastaju kao muslimani, i simultano, i naglašavam simultano, omogućite im da vide i druge stilove života. Potom, uvjerite ih i opremite ih argumentima zašto trebaju živjeti islamski. To nije lahko, ali nema drugoga puta. Šta muslimani trebaju učiniti da bi proizveli musli manske društveno-ekonom ske lidere za Evropu sutrašn jice? Neka se oni i njihova djeca kvalitetno obrazuju. Što više to bolje. Zatim, neka zaborave sve navodne kratice do uspjeha. I konačno, dajte sebi vremena. Ne možete ubirati plodove svoga truda prije nego dođe vrijeme berbe. Možete li sugerirati tri prioriteta za muslimanske zajednice u Evropi? Prvi je obrazovanje. Vaš dio svijeta je najbolji za stje-


5

LJUDI I SUDBINE

februar 2005.

canje dobrog obrazovanja. Biti ovdje je blagoslov, nimet, i Bog će vas pitati kako ste je iskoristili. Drugo, radite marljivo. Ne vidim da muslimani rade dovoljno marljivo. Radite marljivo na svim poljima. Radite marljivo na demontiranju lažu i mitova o islamu i muslimanima primjerom i riječju. Treće, darivajte i dajite svome društvu velikodušno, i nemojte samo uzimati i primati. Društvo će to u konačnici primijetiti i zavoljeti vas. Treba li Zapad strahovati od rastuće muslimanske populacije i povećane relig ioznosti među muslimanima u Evropi? Je li to nova «Eu rabija» u nastajanju koja bi se mogla sukobiti sa Zapa dom? Zapad sigurno ne treba strahovati ni od jednog posebno iz razloga što je sve to prenaglašeno i što mnoge zapadne zemlje mijenjaju svoje imigrantske politike kako bi osigurale da se broj muslimana ne povećava u nedogled. Meni se, međutim, čini mnogo važnijim da naglasim da muslimani trebaju shvatiti da bi svijet bez Zapada bio mnogo gori, ne bolji, kao što neki od nas misle. S druge strane, ljudi i političari u zapadnim zemljama trebaju shvatiti da je dobar musliman po prirodi dobar građanin koji poštuje zakone. Kriminal, zloupotreba droga i drugi problemi se šire uglavnom među manje religioznim muslimanima. Da, neko može ukazati na pitanje terorizma. Međutim, nemojmo zaboraviti da je to izraz frustracija izazvanih decenijama starim problemima u muslimanskom i, uglavnom, arapskom svijetu. Neki od tih problema izazvale su ili ih održavaju vanjske politike nekadašnjih ili današnjih velikih sila. Doskora su takve frustracije nalazile svoj nacionalistički i revolucionarni izraz. Prema tome, dokle god su ti problemi tamo imat ćemo ovaj ili onaj terorizam, koji u suštini nema veze sa islamom ili islamskom teologijom. Terorizam je prije svega pitanje politike i politika a ne kulture i teologije. Da li ste optimista po pitanju budućnosti muslimana u Evropi? Da. To je jedno oprezno ali sigurno DA.

islamske novine gazetë islame

ELIF

Nakon 12 godina otmice i likvidacije muslimana iz voza u Štrpcima:

Ni istine, ni mezara

Vinovnici etničkog čišćenja voza "671" i likvidacije putnika na osnovi vjerske (ne)pripadnosti ni nakon dvanaest godina nijesu izvedeni pred lice pravde. Samo je Nebojša Ranisavljević, od dvadesetorice paravojnika, priveden i osuđen pred bjelopoljskim sudom na 15 godina zatvora. Tijela otetih i ubijenih 18 muslimana i jednog Hrvata još nijesu nađena. Podsjećamo, dana 27. februara 1993. godine, dvadesetak naoružanih ljudi ušlo je u pomenuti voz, koji je putovao iz Beograda za Bar, zahtijevajući od putnika da im pokažu lična dokumenta. Oni čija prezimena nisu bila "nebeska" 18 Muslimana/Bošnjaka i jedan Hrvat - izvedeni su iz voza na stanici Štrpci, da bi potom bili opljačkani, ubijeni i bačeni u Drinu. Prema pisanju IWPR-a, ondašnje vlasti su jasno pokazale da se protive istrazi ovog zločina, što je samo podstaklo sumnje da i

Oni nijesu brojevi Bili su sasvim obični ljudi, putnici voza 671. Na zbornom mjestu zločina našli su se slučajno – svako je po jedna sudbina. Najteža je bila tišina – kazivali su kasnije svjedoci. Oni koji su došli s gotovom presudom, nijesu se ni mučili da izmišljaju izgovore. Njih 19 odlazili su nijemo bez otpora, bez objašnjenja, bez molbi za milost. Kao na susret sa sudbinom. U kupeima je bilo puno svijeta – samo oni su, više i od straha, morali osjetiti beskrajnu samoću. one same imaju šta da kriju. U Srbiji je 1994. godine uhapšen osumnjičeni vođa bande Milan Lukić, koji je, nakon što mu je saslušanje više puta odgađano, deportovan u Republiku Srpsku, gdje je dočekan kao heroj. Ranisavljević je uhapšen poslije tri godine, trebalo je da prođu još četiri da bi došlo do suđenja koje je i samo trajalo četiri godine. Na suđenju Ranisavljeviću

Niko nije pokušao da ih zaštiti. I kad je voz 671 pristigao na podgorički kolodvor, njegovi putnici su se tiho razišli kućama. Niko nije vrisnuo – nebo da čuje. U moralnoj pustinji jecala je tišina. Samo, njih 19 nijesu brojke. Pamtite, oni imaju imena. Ako budu zaboravljeni, ako se pomirimo s tišinom voza 671, biće to znak da za nas nema nade. Esad Kočan (1993.)

u Bijelom Polju, sudu je rečeno da je bivšim beogradskim liderima od strane željezničkog obezbjeđenja bilo upućeno upozorenje da se planira takav zločin, ali da su oni odlučili da to ignorišu. Izrečene su i tvrdnje po kojima je službenicima željeznice čak bilo naređeno da izbrišu ključne podatke - na primjer, to da će voz biti zaustavljen u Štrpcima, zatim ime stražara u vagonu iz koga su putnici

oteti, kao i ime vozača… Zločin se trebao riješiti "brisanjem" zločina. Devetnaest tijela žrtava su i danas u izbrisanim lokacijama. Sve je trebalo izbrisati. I žrtve i zločin i kaznu. Ali gumica kojom se brisalo i briše biće svjedok protiv onih koji su brisali njome. Pravda će naći svoj put. Pitanje je samo hoće li to biti put kajanja, ili kažnjavanja!? M. Demirović

Suđenje za ubistvo 17 muslimana Sjeverina

Svjedok: Oteli su samo muslimane

Na suđenju četvorici optuženih za ubistvo 17 građana Bošnjaka-Muslimana iz Sjeverina kod Priboja u oktobru 1992. godine, svjedok Radomir Raković potvrdio je da su oteti najprije legitimisani, a potom izvedeni iz autobusa. Raković je rekao da je ujutru 22. oktobra krenuo na posao u Priboj autobusom koji saobraća na liniji Rudo-Priboj. Svjedok je izjavio da se us-

put, kod kafane „Amfora“ blizu mjesta Mioče, autobus zaustavio i jedan naoružani čovjek u maskirnoj uniformi, namazan crnom bojom po licu, ušao je na zadnja vrata na kojima je i Raković stajao. Raković je rekao da se maskirani čovjek putnicima obratio na bosanskom dijalektu, zatraživši lične karte na pregled. Svjedok je vidio da izvede-

ne putnike dvojica maskiranih ljudi sprovode prema kamionu „zastava“ koji je bio parkiran iza kafane, ali nije vidio da su u njega ušli, jer je autobus ubrzo krenuo. „Nakon što smo nastavili put, u vozilu je nastao muk i niko nije ništa komentarisao, ali mi je bilo jasno da su izvedeni ljudi svi bili muslimani, s obzirom na to da sam većinu lično poznavao, jer su mi bili komšije i prijatelji“, rekao je Radomir Raković. Suđenje će biti nastavljeno svjedočenjem Milića Popovića koji je u to vrijeme bio predsjednik opštine Priboj i Tomislava Ivanovića, vlasnika lokalne prodavnice, prenosi Tanjug. Oko sedam sati ujutru, 22. oktobra 1992. godine, u selu Mioča, u blizini Ruda, kod spaljene kafane "Amfora", devet pripadnika srpske paravojne formacije iz RS "Osvetnici" pod komandom Milana Lukića, zaustavlja autobus uzičke "Rakete" koji je prevozio put-

nike, uglavnom radnike i đake, u Priboj. Legitimišu putnike, kidnapuju 17 BošnjakaMuslimana, mještana pribojskog sela Sjeverin, državljana SRJ, odvoze ih u okolinu Višegrada i nakon mučenja, ubijaju. Prethodno su prešli dva kontrolna punkta VJ i MUP-a Srbije. Vjeruje se da je ovaj zločin izvršen kako bi muslimani bili natjerani da napušte ovaj pogranični kraj. Tako je i bilo. Nakon "slučaja Sjeverin", muslimani su napuštili ne samo Sjeverin već i okolna pribojska sela čime je taj dio postao etnički čist. Većina je u Priboju, a neki su izbjegli u inostranstvo. Na suđenju za “Sjeverin” niko od svjedoka nije govorio o identitetu otmičara. Optuženi Milan Lukić je nekoliko puta privođen i pušten zbog “nedostatka dokaza”. On je optužen i za otmicu u Štrpcima, ali je i dalje na slobodi. M. Demirović


ELIF

AHLAK

islamske novine gazetë islame

februar 2005.

6

Izvor ihlasa je islam - TREĆI DIO -

I

hlas je čišćenje srca, djela i misli od svake pomućenosti, donošenjem čvrste odluke i iskrenog nijeta da svaka inicijativa, ili sustezanje od zabranjenog bude sa ciljem jačanja pobožnosti, pokornosti i približavanja Sveopštem vladaru i nadzorniku Allahu dž.š. shodno Allahovom zakonu da nema nagrade niti Dženneta bez iskrenog nijeta. Ihlas tj. iskren nijet predstavlja propisani ibadet i najutemeljeniju osnovu za nagrađivanje naših djela od Najpravednijeg sudije - Allaha dž.š, koji A naređeno im je da sa kaže:”A mo Allaha iskreno obožavaju i Njegovu vjeru na pravovjerni način ispovijedaju”. (El-bejji ne-5)

Iskrenim vjernikom, odnosno muhlisom će se smatrati onaj koji svojim čistim nijetom bude pravio razliku između ibadeta i adeta tj. običaja. Sjedenje u džamiji može biti zbog odmora ili obožavanja, kupanje ili umivanje može biti zbog otklanjanja nečistoće tj. osvježavanja, ili zbog ibadeta, dijeljenje imetka može biti zbog dunjalučkih interesa ili usled izvršavanja vjerskih obreda poput hadža ili sadekatul fitra, klanje neke životinje može biti u cilje ishrane ili u cilju postizanja Allahovog zadovoljstva i pokornosti. Svrha motivacije za djelovanje svakog pojedinca, bila ona iskazana riječima ili djelima, zavisiće od ihlasa tj. namjere za njeno obavljanje. Stoga, ukoliko čovjek izbjegava neki haram, da bi se time pokorio šerijatu Uzvišenog Allaha, biće itekako nagrađen, a ukoliko haram ne čini zbog prirode svog karaktera, nemajući za namjeru izvršavanje Allahovog naređenja, njegovo će se odricanje smatrati običnim adetom za koji neće biti nagrađen. Kao primjer iznosimo ajet Svevišnjeg u kome kaže: O vjernici, vino, kocka, ”O kumiri, strelice za gatanje su odvratne spletke sotone te ih se klonite nebi li ste se spa sili”. ( El-Maide-90)

U citiranom ajetu nalazimo niz spomenutih radnji koje se zabranjuju vjernicima. Svi koji se budu klonili ovih poroka zbog Allahove zabrane biće zbog toga nagrađeni, za razliku od onih koji ove poroke ne praktikuju zbog svoje prirode i koji od sustezanja neće imati

sevapa. Čovjek se nagrađuje samo za ona djela koja su motivisana čistim nijetom, a ne adetom, shodno riječima Resululaha s.a.w.s. koji u hadisu, kojeg prenosi Enes r.a., kaže: Nema nagrade za djela bez ”N prethodnog nijeta”. Ihlas se zapravo grana na četiri vrste, i to: ”Ihlas u riječima, djelima, ibadetima i tajnim namjerama”. Sve ove podjele su proizvod vjere koja čovjeka odgaja u prihvatanju takvih osobina. A, da bi se ove karakteristike urezale u dušu svakog pojedinca i postale stalni izvor njegovog ihlasa, neophodno je postojanje sledećih uslova: 1. Kontinuirano djelovanje iskrenim i čistim nijetom, onemogućavajući njihovo naknadno iščezavanje. Ovo zbog toga što se ihlas ne smije prepuštiti uticajima spoljnih faktora djelovanja, niti se smije mijenjati promjenom i protokom vremena, prepuštajući ga samo prošlosti. On mora biti popraćen sadašnjošću i budućnošću, budno, čedno, gordo i hrabro se suočavajaći sa svim nasrtajima kobnog zemana poteškoća, patnji i iskušenja, jer temeljno svojstvo ihlasa je čvrst stav i trajna

odlučnost. Kontinuitet predstavlja i svrsishodni nadzor i metod za klasifikaciju, otkrivanje i uočavanje razlike između ustrajnih vjernika i onih koji se svojim povremenim humanim potezima i ibadetima žele predstavi-

ti iskrenim, pravednim i čestitim mu’minima, pokušavajaći na taj provizoran način obmanuti Boga i javnost, na što nas podsjećaju i riječi Allahovog miljenika Muhammeda Pokoravaj se a.s. koji kaže: ”P Allahu onda kada ti je teško, ali i onda kada ti je lako”. Iz svakodnevnice znamo da se mnogi ljudi samo u teškim trenucima obraćaju Svemogućem, moleći ga za oprost grijeha i izbavljenje od tegobe i patnje koja ih je zadesila, obećavajući da će Mu se cio svoj život zahvaljivati, ukoliko od njih ukloni nesreću. Međutim, kada njihovoj molbi biva udovoljeno, oni nemilosrdno i zaboravno Gospodaru okreću leđa. Svevišnji Allah dž.š upućuje ukor ovim varalicama:: ”On vam omogućava da kopnom i morem putujete. Pa kad ste u lađama i kad one uz blag povjetarac zaplove s putnicima, te se oni obraduju tome, naiđe silan vjetar i valovi navale na njih sa svih strana, i oni se uvjere da će nastradati, iskreno se mole Allahu: "Ako nas iz ovoga izbaviš, sigurno ćemo biti zahvalni! A kad ih On izbavi, oni

odjednom bez ikakva osnova čine nered na Zemlji! O judi, nepravda koju činite da biste u životu na ovom svijetu uživali samo vama šteti; nama ćete se poslije vratiti i Mi ćemo vas o onom što ste radili obavijestiti! ž ivot na ovom svijetu je sliŽ čan bilju zemaljskom na koje Mi spustimo s neba kišu s kojim se ona izmiješa, kojim se onda hrane ljudi i stoka. Pa kad se Zemlja ukrasi svojim ruhom i okiti i kad stanovnici njezini pomisle da su oni toga gospodari, dođe zapovijed Naša, noću ili danju, i Mi to pokosimo, kao da prije ničeg nije ni bilo. Eto, tako Mi potanko izlažemo dokaze narodu koji hoće da razmisli”. (Junus 2224). Razumijemo da Uzvišeni Svojom milošću usmjerava ljude raznovrsnim stazama kopna i zadivljujućim prostranstvima mora posredstvom najpodesnijih prevoznih sredstava svuda po svijetu kruže i obilaze čudesa koja je On stvorio, da bi im poslužila kao dokaz Njegove mudrosti i veličine, da bi se poklonjenim blagodatima okoristili i da bi im poslužile kao podsticaj za češće prisjećanje i zahvalnost jedino Onome Kojemu ta zasluga pripada. Opijeni svojom gordošću i nemarnošću ljudi zaboravljaju na ove ukazane pocasti i nezahvalno koriste blagodati dunjaluka. Dive se svom krstarenju po svijetu, ljepotama mora, blagom povjetarcu koji ih pokreće, ali zaboravljaju da se može desiti da baš tada, dok uživaju u mirnoj i spokojnoj plovidbi, Allah dž.š. svojom neopisivom moći zatrese Zemlju, more snažno zatalasa i na hiljade ljudi kao u područjima Tajlanda, Malezije i Šri Lanke čeličnim rukama za vratove uhvati i u crnim dubinama pomućenih voda potopi. Do tada kamena srca i zapečaćene i nemarne duše onih, koji su preživjeli, počinju da mekšaju i usled silnog osjećanja straha, vrata pokajanja i tevbe otvaraju, najskrušenijim molbama se obraćajući svome Gospodaru da ih u životu ostavi i da ih od tih poteškoća

izbavi. Najviše su za pomoć molili oni iz vode da bi se kopna dokopali, dižući ruke prema nebu i Allahu obećavajući da će se nakon izbavljenja posvetiti pravom i skrušenom robovanju - da će vječno samo Njemu zahvaljivati i do Sudnjeg dana jedino Njega veličati. Slušajući zavapljujuću i skrušenu dovu nevoljnih, Milostivi njihovoj molbi udovolji i propast im od pomućenih, uzburkanih mora odgodi, od proždrljivih ih talasa odvoji i do kopna spašene izbavi, a njihove duše učini spokojnim. Nakon što se najveći broj ovih uplašenih, ali u biti nezahvalnih ljudi, rizika smrti spasiše, prkosni i zatrovani idejama nereda i fesada, oni se po zemlji ponovo oholiše, a na prethodne patnje i strahote koje su doživjeli, ali i na obećanja koja su dali Spasitelju i Izbavitelju, neodgovorno zaboraviše. Oni i dalje postupaju onako kako se u Kur’anu opisuju. Gdje odjednom nestadoše te brojne, ponizne, skrušene molbe i obećanja koja Svemoćnom davahu? Zar sve što se desilo i zbilo pred njihovim očima tako lako zaboravljaju i zar se takvi ponovnom uspjehu u svom daljem životu nadaju, a već su, po ko zna koji put ihlas, obećanu riječ i Allahov šerijat pogazili? Uzvišeni sve pomno prati i dobro vidi. On će ih, bez sumnje, jednog dana zaslužno i najstrožije kazniti, i u vječnoj ahiretskoj patnji ostaviti, iz koje ih nikad niko neće izbaviti, zbog neodgovornog stava prema Alahovom zakonu kojeg su svo vrijeme kršili. Allah takve najstrožije osuđuje i obećava da će se Njemu, ipak, jednog dana vratiti i za sve što su radili, račun polagati: ”A kad ih On izbavi, oni odjednom bez ikakva osnova čine nered na Zemlji! O ljudi, nepravda koju činite da biste u životu na ovom svijetu uživali samo vama šteti; nama ćete se poslije vratiti i Mi ćemo vas o onom što ste radili obavjestiti!” (Junus 23). Ferid Orahovac


7

ISLAMSKE TEME

februar 2005.

islamske novine gazetë islame

ELIF

Islam ženi daje sva prava O

ženi kao aktivnom članu ljudske zajednice potrebno je govoriti, iako je to česta tema, a iz razloga što postoje pogrešna mišljenja o (ne) ravnopravnom položaju žene u islamu. Pogotovo što takva mišljenja nalaze potvrdu u praksi nekih zaostalih (neobrazovanih) muslimanskih sredina. Da bi nam bio jasniji položaj i pravo žene u islamu osvrnućemo se na položaj žene prije dolaska islama, tj. prije dolaska Muhammeda, a.s., kao poslanika. U raznim stepenima razvoja ljudske civilizacije, položaj žene je bio različit. Položaj žene kod starih Grka možemo najbolje sagledati kroz riječi velikog antičkog mislioca Aristotela koji je rekao: ”Žena je muškarcu ono što je rob gospodaru, tjlesni radnik duhovnom varvarinu Jelihu”.

Što se tiče Rimljana, oni su smatrali ženu svojinom i žena je kod njih cijelog života bila pod tutorstvom, nikad nije mogla slobodno raspolagati svojom sudbinom. Prelazeći udajom iz očeve u kuću svoga muža, ona je u stvari samo prelazila iz vlasti jednog pod vlast drugog. Pojavom kršćanstva položaj žene se nije znatno poboljšao, iako je to bila nova religija u koju su stanovnici Rima naglo ulazili. Položaj žene se nije uzdigao iznad tačke obilježene riječima Tome Akvinskog: ”Ženi je suđeno da živi pod ključem svoga muža i osim njega ona nema drugog gospodara.” Ni zakonodavstvo starog, a ni srednjeg vijeka nije ni najmanje imalo obzira prema ženi, već su je tretirali nižom od muškarca, najčešće je imala položaj roba ili obične stvari. Što se tiče položaja žene

kod predislamskih Arapa, on je bio takođe veoma loš. Predislamski Arapi ženu nisu smatrali ni robom ni običnom stvari. Rođenje ženskog djeteta bilo je predskazivanje zle sudbine, i zbog toga su svoju žensku djecu zakopavali, kako to i Uzvišeni u Kur’anu opisuje riječima. ”Kada se nekom od njih javi da se rodila kći, lice mu potamni i postaje potišten. Krije se od ljudi zbog nesreće koja

dr Mustafa Mahmud

Volite sebe O

naj ko ubije svoga brata on ne mrzi brata, nego, u suštini, mrzi sebe... Ne diže se ruka na brata, osim kada je duša iznutra presovana nervnom napetošću. Ubica ne objavljuje rat drugima osim kada je rat već objavljen unutar njega samog pa ga žestoko davi strah od toga, razbuktava u njega vulkan rata koji mu oslepljuje oči i vid. Zločinac je uvijek čovjek koji je prazan iznutra. A onaj ko živi u miru sa sobom, živi u miru sa drugima. On, zaista, ne može da mrzi i ne pomišlja da digne oružje prema bilo kome. Vedra je lica, nasmijan i raspjevan, tako da nikad ne pomišlja da opali metak. Mržnja prema drugima nastaje kada se rađa mržnja prema sebi. Svađa sa samim sobom je bomba koja može eksplodirati oko nas na svakom mje-

stu. Od trenutka svađe sa samim sobom naše okruženje vidimo samo ružno i odvratno i nalazimo motiv dobročinstva za ubijanje i osvetu. U suštini mi se svetimo sebi od sebe. Istinsko primirje između nas i života nastupa kada i zadovoljstvo sa sobom i prihvatanje sebe, i prihvata rang mogućnosti i sudbina, pa se njima gradi čvrst most preko kojeg će se prevesti u ljepotu života oko sebe i opažati je. I dobrotu ljudi oko sebe i osjećati je. On osjeća da mu se životni jek osmjehuje. Zato što vidi svoj unutrašnji osmjeh koji se na njemu prelama. I govori: život, a ustvari njegova duša, je sladak, jer on ne vidi život, nego vidi sliku svoje duše kako mu mijenja život. A što se pakosna čovjeka tiče, to je čovjek koji je iznutra zarobljen, zatvorenik u kavezu svojih grudi, ne može da pruži ruku pomoći bilo kome, jer su njegove ruke stisnute, njegove arterije začepljene a njegovo srce zakovano okovima.

Kako će slobodno i istinski voleti, a on je sam uhapšen! Kako će osjetiti ljepotu postojanja i njenu harmoniju a on je sam rascjepkan, potreban je unutrašnjeg jedinstva i sklada? Zaista istinska ljubav počinje od stanja unutrašnjeg smiraja u koji čovjek dospjeva kao da je otvorio oči prema svom beskrajnom unutrašnjem bogatstvu. To je stanje u kojem nalazi takvu skrivenu sigurnost. To je polisa kojom se osigurava od bolesti, i starosti, i nesposobnosti, i požara, i siromaštva, i nesrećnih slučaja, to je stanje u kojem u potpunosti nestaje strah, kao da su sve munje sijevale za trenutak a njihovim sjajem je ugledao lađu koju udaraju visoki morski valovi, čvrsto vezanu za dno mora nevidljivim sidrom koji se ne može kidati, kao da se cijelo vrijeme zatekla u svojoj luci u blagodeti sigurnosti, a u stvari vanjsko značenje toga kako je na pučini tresu morski valovi ukazuje na nešto drugo. To je duboko uvjerenje i sigurnost koja dolazi iz unutra-

mu je dojavljena, da li ovako prezren da je zadrži ili da je u zemlju zarovi.” (An-Nahl: 58, 59) Predislamski Arap je mogao imati neograničen broj žena, a i žena je mogla imati više muževa. Vladala, je dakle, kako poligamija-višeženstvo, tako i poliandrija-višemužstvo, vladao je opšti nemoral. Dolaskom Muhammeda a.s. kao poslanika i objavom Kur’ana dotadašnja ideologija se dokida, a islam ženi daje potpuno pravo i slobodu življenja. Na prvom mjestu se zabranjuje zakopavanje žive ženske djece, poliandrija se za sva vremena ukida, poligamija se ograničava i strogo uslovljava. Prve riječi objave “Uči u ime Gospodara tvoga koji stvara”. (Al-Aleq:1), obavezuju kako muškarca tako i ženu na učenje i bavljenje naukom. Primjeri iz povijesti islama

jasno nam govore da je islam ženi dao svu zaštitu, prava, potpunu ličnost i njene potencijale objelodanio što možemo najbolje sagledati kroz primjere takvih žena. Sukejna, unuka Resulullaha, a.s., bila je poznata pjesnikinja; Fatima, r.a., bila je poznati muftija u Halepu; Aiša, r.a., bila je jedna od najučenijih žena svoga doba. Kako navode istoričari, dolazili bi drugovi Resulullaha, a.s., poslije njegove smrti kod nje zbog pojedinih šerijatskih pitanja, a to svjedoči i njen počasni naziv Muftin-nisa (muftija za žene) i takođe zauzima najzavidnije mjesto među šerijatskim prvacima. Islam je religija koja ženu štiti i daje joj potpunu zaštitu. Ona je punopravan član zajednice i aktivan misionar kako u porodici tako i u društvu. Amela Bećirović

šnjosti duše da napoji čovjekov duh čvrstim vjerovanjem da je on ovdje, i da je bio ovdje, i da će biti ovdje, cijelo vrijeme, i da nije rođen i neće umrijeti, da ga stalno motri i prati pogledom koji vječno traje. Motrenje odstranjuje strah i briše tuđinstvo, zauvjek ga vraća iz progonstva u svoju domovinu i prebivalište. I prepoznaje to iseljenje u samome sebi shvatajući je udahnućem od Allahovog duha i radujući se tome, jer zna da je to udahnuće istinski vječno, koje ne može dotaći nesreća niti dosegnuti šteta, jer je vezano sa svojim Obožavaocem i egzistencijom Allahovog bića. To motrenje razdvaja tjelesnu prolaznu dimenziju od postojane stabilnosti, sigurnosti i vječne spokojnosti koja dušu uzdiže, i koja u sebi krije vječno utočište spokojnim Božanskim dubinama koja se presijavaju kroz ozarena i nasmijana lica u mračnim periodima. Taj spokoj koji povezuje čovjeka sa svojom dušom i čovjeka sa svojim Gospodarem predstavlja vrelo iz kojeg izvire ljubav koja uzima u naručje ostale ljude i zagrli život. U prošlosti su vam propovjedali da volite druge, a vama – ja vama kažem volite sebe.

Volite sebe istinski. Jer bez ove ljubavi nije moguća ljubav prema drugima. Kako možeš biti iskreni prijatelj drugima kada si ti izjurio od sebe prijateljstvo sa sobom! Mi mislimo da volimo sebe. Naš dokaz za to je konzumiranje alkohola da bi u njemu uživali. A istina toga što radimo dokazuje mržnju, a ne ljubav, jer mi alkoholom ubijamo sebe, a tako i pušenjem, i drogom i svemu prekomjernom, ne možemo podnijeti da se na nekoliko minuta osamimo pa tražimo pomoć od tog stanja u drugim kompenzacijama. Kako je teško da budemo iskreni prijatelji nama samima. Jedino su Allahovi poslanici mogli da budu u slozi i ljubavi sa samim sobom, i mogli da budu u slozi i ljubavi sa svojim Stvoriteljem, pa su mnogo pružili nama i ovozemaljskom životu. Susret sa sobom, sa svojom dušom, je težak. Potpuno slaganje sa sobom je najteže i najmučnije.Taj unutrašnji sklad je vrhunac kojeg je malo ko postigao. Ali, taj posao je vrijedan truda. S arapskog preveo: I. Demiri


ELIF

LJUDI I SUDBINE

islamske novine gazetë islame

februar 2005.

8

Iako su ljekari mislili da mu nema lijeka, Ardijan Ramaj iz Đakovice pobijedio je karcinom

Na smrt sam gledao drugačijim očima Kada je prije dvije godine stigao u podgoričku "Kliniku za onkologiju", većina ljekara mislila je da će dvadestrogodišnji Ardijan Ramaj u krugu podgoričke bolnice provesti svoje poslednje dane. Kako je karcinom ušao u fazu metastaze, doktori su mislili da ovom momku iz Đakovice nema spasa. Ipak, odlučili su da ga operišu. - Operisan sam nakon što su članovi moje porodice potpisali da se slažu sa opasnom ljekarskom intervencijom, jer postojala je opasnost da umrem tokom operacije, kaže Ardijan. Opaka bolest ga je savladala u vrijeme dok je studirao na Filozofskom fakultetu u Prištini. Zbog poodmaklog stadijuma bolesti, umjesto u univerzitetske amfiteatre, Ardijan je hitno prebačen u Podgoricu. Karcinom je zahvatio cio stomak, bubreg, jetru i pluća, i operisan je tek nakon što su prvom fazom hemoterapije tumori lokalizovani. Iako je operisan sa zakašnjenjem, komplikovana ljekarska intervencija doktora Božine Radevića i Davora Misića uspješno je završena. Nakon operacije iz Ardijanovog tijela izvađeni su tumori u ukupnoj težini od tri kilograma. U postoperativnoj fazi vršena su još četiri ciklusa hemoterapije. Vremenom su tumori na plućima i jetri potpuno iščezli. U dugim bolničkim dani-

ma, Ardijanova majka, koja je sve vrijeme bila uz njega, često je krila suze od svoga sina gubeći nadu u njegov oporavak. Ipak, ovaj momak koji napamet zna tri Kur'anska džuza, nije gubio nadu. - Znam da je svima oko mene bilo teško, jer bolest od koje sam bolovao najčešće je smrtonosna. Bolovi su nepodnošljivi i ponekad je teško izdržati. Ipak, nikad nijesam htio da se žalim jer ni jednog trenutka nijesam gubio nadu u Allahovu pomoć. Znao sam da mogu umrijeti, ali nijesam

iz knjige "Gerçege Dogru"

Zeleno odijelo Kada smo se sreli učio je ezan. Pođi samnom u džamiju, rekao sam. Kao što znaš, danas je petak trebaš klanjati džumu namaz. - Ti znaš da ja ne idem u džamiju, reče. - Znam, ali baš me intere-

se plašio. Znao sam šta nas naša vjera uči o životu i nedaćama koje on nosi, i zato sam na smrt gledao drugačijim očima, kaže Ardijan. Zbog težine bolova, hodnicima Klinike za onkologiju često odjekuju krici bolesnika koji ih teško podnose. Da ne bi uznemiravao druge bolesnike, Ardijan je najčešće ćutke trpio nesnosne bolove. - Nijesam želio da se žalim, jer bih na taj način uzmeniravao druge. Pravi vjernik treba da bude uzdržan i kada se nađe u mukama. Zato nijesam htio da kukam, nego sam

se trudio da pomognem drugim pacijentima, pa sam im često mijenjao flaše sa terapijom. Kako kaže, najsrećniji je bio kada je, nakon dvije godine bolesti, ponovo ušao u svoju džamiju u Đakovici. - Kada sam nakon bolesti po prvi put ušao u moj džemat, prisutne džematlije su me gledale u čudu. Odnosili su se prema meni sa pažnjom misleći da je moje dobro raspoloženje samo prividno. Ipak, zahvaljujući pomoći uzvišenog Allaha ja sam ponovo zdrav. Studiram, postim rama-

zan, kao nekada prije bolesti. Osjećam se kao da nikad nijesam bio bolestan, kaže Ardijan. Nakon što je prije bolesti bio i na hadžu, po povratku iz bolnice Ardijan je proteklog ramazana bio i imam u jednoj od đakovičkih džamija. Njegovi majka i otac su bez posla, i pored finasiranja dva studenta u porodici teško su mogli da obezbjede sredstva za skupe ljekove koji su bili potrebni njihovom sinu. Udruženje građana "Perparimi" iz malesijskog sela Dinoša potrudilo se da, uz pomoć dobrotvora iz ovog kraja, obezbjedi sredstva za liječenje mladog Ardijana. Predsjednik ovog udruženja, Hajrudin Bećaj, kaže da mladi student nije jedini kome je "Perparimi" pomogao. -Trudimo se da pomognemo koliko nam mogućnosti dozvoljavaju. Sredstva smo skupljali od džematlija iz malesijskih džamija, kao i od dobrotvora iz ovog kraja koji su imali razumijevanja za tuđu nesreću. Pored Ardijana, u pomoć smo pritekli i Nedžadu Kuču iz Bijelog Polja, koji je takođe bolovao od karcinoma. Kako nije imao novca za terapiju, Nedžad je htio da se vrati kući gdje živi sa petoro djece. Pored njega pomagali smo i Ajiši Bljakaj, skupljajući priloge od džematlija, kazao je Bećaj. Samir Kajoshaj

Zar se zbog toga odustaje od odlaska u džamiju? - Potpuno sam ozbiljan. Znaš da mnogo vodim računa o odjeći i da mnogo volim zelenu odjeću. I zaista je tako. Čisto i lijepo bi se nosio, na sebi bi uvijek imao nešto od zelene odjeće koja je bila ispeglana. - Dobro, rekoh. Da li si ikada bio u džamiju, upitah.

- Dok sam bio kao dijete išao bih ponekad sa djedom, ali tada nijesam mislio na pantalone i da će mi se proširiti u dijelu potkoljenice, no sada čisto sumnjam da bih otišao, reče. Pokajao sam se što sam uopšte o ovoj temi razgovarao, jer su me njegove riječi baš iznenadile i tako se rastavismo. Dva mjeseca kasnije čujem da je došao u džamiju, te odmah

odoh tamo. Bio je ispred svih poređanih safova i opet na sebi imaše zeleno odijelo. Polako mu se približih i tihim glasom upitah: - Rekao si da nećeš doći u džamiju? Ništa mi nije odgovorio, jer je ležao na tabutu, prekriven zelenim prekrivačem, pripremljen za dženaze-namaz. S turskog prevela: Izeta Fejzić

Ardijan Ramaj

suje koji je razlog? - Šta ja znam, reče. Možda malo utiče okolina, a i svakako izbjegavam da mi se pegla na pantalonama ne pokvari prilikom saginjanja u namazu. Počeh se smijati. - Vjerovatno se šališ, rekoh.


9

shkurt 2005.

Hixhreti ndërmjet dimensionit historik dhe shpirtëror

S

henjat, ajetet e Zotit, qofshin ato të shfaqura në faqet e Kur’anit, ose ato të shfaqura në horizonte të gjithësisë, madje edhe në veten tonë, apo, më në fund, ato të cilat vazhdimisht na janë paraqitur në pllakën e Historisë Botërore, janë mënyra përmes së cilës Ai e shfaq Vullnetin e Vet (al-mashieh), pra mënyra e komunikimit të Tij me njeriun. Jorastësisht, leximi analitik i këtyre shenjave është urdhëri i parë me të cilin na obligon Allahu a.xh.. Këtu edhe qëndron arsyeja përse pas çdo varg ajetesh që Kur’ani i rradhitë, epilogjet e tyre qartas theksojnë që ata të cilët intelekt dhe zgjuarsi kanë, dijnë të kundrojnë, sodisin dhe thellë mendojnë. Shenjat e Zotit të shfaqura në skenën e historisë së njerëzimit, luajnë rolin vendimtar në udhëzimin e njeriut, hidajetit. Prandaj, Kur’ani, fillimisht si Fjalë e Zotit e pastaj si udhërrëfim i njeriut deri në Ditën e Fundit, është përplot rrëfime të cilat jo vetëm që kanë për qëllim ta regjenerojnë Imanin në zemrat tona, por edhe të na njoftojnë me ligjshmërinë që mbretëron brenda fenomeneve historiko-shoqërore, e cila na shfaqet përmes ligjit të kauzalitetit (shkak-pasojë). Me fjalë të tjera, Kur’ani shkoqit shkaqet e ngritjes, zhvillimit, përparimit, suksesit, pra, lumturisë së atyre të cilët janë dashamirët e Zotit (evlija-Allah), gjersa në anën tjetër, na njofton me shkaqet e rënies, dështimit, dëshpërimit, humbjes së atyre të cilët kundërshtuan, mohuan udhëzimin e tij. E gjithë kjo zhvillohet në një ligjshmëri e cila nuk pëson ndryshime, të cilën gjeniu musliman me vëmendje duhet ta kundrojë, rezonojë e pastaj ta aktualizojë dhe jetësojë në të përditshmen e tij. Andaj, Kur’ani por edhe tradita e Muhammedit a.s. themelon, ta quajmë, "Institucionin e përkujtimit" (Edh-Dhikra). Për çfarë është fjala?! Në suren Edh-Dharijat: 55 thuhet: Dhe përkujto ti! Vërtet që përkujtimi dobi i sjell besimtarëve!!! Përkujto Ti o Muhammed, nëse ata mend kanë, se çfarë ishte përfundimi i atyre që më heret loznin në dërrasat e skenës së historisë së njeriut, populli i Lutit dhe Musait, Adi dhe Themudi,

e të cilët me kokëfortësi përgënjeshtruan udhëzimin tonë!!! Por përkujto edhe përfundimin e atyre të cilët Zotin besuan dhe ndihmën e Tij shpresuan!!! Ndoshta ky përkujtim do i sjell dobi përgënjështruesve, por ndoshta edhe jo, sepse ata sy kanë por nuk shohin, mend kanë por nuk dijnë të mendojnë. Por pa dyshim, se për ata të cilët Zotin e besuan, ndihmën dhe intervenimin e Tij shpresuan, i sjell dobi përkujtimi i yt, ngase të tillët dijnë të nxjerrin mësim nga shenjat Tona. Pikërisht këtu bëhet fjalë për "Ditët e Zotit" të cilat ditë veçanërisht cilësohen si të Tijat, edhe pse të gjitha pa përjashtim janë të Tijat, meqënese intervenimi i Tij në këto ditë ishte i drejtpërsëdrejtë dhe më i dukshëm. "Dhe ne dërguam Musain me ajetet Tona: "Nxirre popullin tënd nga errësirat në dritë Dhe përkujtoja ti atyre Ditët e Allahut!" Me të vërtet, në këtë ka shenja për çdo durimtar dhe mirënjohës" Dhe kur Musai i tha popullit të vet: "Përkujtoni begatinë e Allahut të cilën ju dhuroi, atëherë kur nga njerëzit e faraonit ju shpëtoi të cilët me vuajtjet më të mundimshme ju mundonin, bijët tuaj i thernin gjersa femrat tuaja në jetë i lënin. Ja pra, pikërisht kjo ishte sprova e madhe nga Zoti juaj." (Ibrahim:5-6) Nisur nga ky fakt, Muhammedi a.s., me ardhjen e tij në Medine, përkujtimeve i jep karakter institucional. "Kur arriti i Dërguari a.s. në Medine, i gjeti çifutët duke agjëruar. I pyeti ata se për çfarë po agjërojnë. Ata i thanë: Kjo është dita në të cilën Allahu e shpëtoi Musaun dhe Bijtë e Israilit nga faraoni dhe populli i tij. Kështu që ne agjërojmë për ta madhëruar këtë Ditë (për ta madhëruar Zotin i cili na shpëtoi në këtë Ditë). Pastaj tha i Dërguari a.s.: Më afër jemi Ne Musaut sesa ju. Dhe urdhëroi që të agjërohet kjo Ditë".(Buhari dhe Muslimi) Pra, në shenjë përkujtimi të animit të Zotit dhe simpatisë së përhershme të Tij ndaj atyre të cilët i janë nënshtruar dhe

përkushtuar Atij. Mu këtu qëndron edhe rëndësia e tubimeve tona më rastin e Ditëve të Zotit, më rastin e Meuludit kur përkujtojmë begatinë e Zotit, neve me dërgimin e atij që është mëshirë e botërave, Natës së Mi’raxhit si ngritje e njeriut sferave të qenësisë e cila, më në fund, kurorëzohet me takimin e pandërmjetësueshëm të robit me Zotin, Nata Bedrit apo Nata e fitores dhe ngadhnjimit të Vërtetës mbi të të pavërtetën, dhe aktualisht, me rastin e Hixhres, Shpërnguljes se Muhammedit a.s. nga Mekka ne Medine, për çfarë edhe do të flasim. Nocioni i Hixhres është nocion tejet kompleks brenda tërësisë së gjithëmbarshme dhe strukturës koherente të Islamit. Meqënëse është pothuajse e pamundur ta shtjellojmë plotësisht tërë përmbajtjen e tij, do të përpiqem ta elaboroj nga dy dimensionet të cilat përgjithësisht e përfshijnë thellësinë dhe gjerësinë e këtij nocioni. Dimensioni i parë paraqet realizimin e nocionit të Hixhrës në rrafshin historik. Hixhra si shpërngulje nuk ka një rëndësi vendimtare, meqenëse asaj veç i kanë parapri disa shpërngulje (kujtojmë dy në Abasini). Por ajo çfarë, në të vërtetë, e shquan Hixhrën për në Medine – saqë meriton të jetë nismë kalendarike e muslimanëve – është se kjo shpërngulje zhvillohet për një “për” më të madhe. Me fjalë të tjera, si Hixhra në Abasini poashtu edhe ajo në Medine janë shpërngulje nga torturat, vuajtjet, mundimet, persekutimet etj., por për dallim prej asaj në Abasini kjo në Medine ishte për themelimin e një Shteti Islam i cili do të rrojë nën ritmet e Fjalës së Zotit, damarëve të cilit shtet do të qarkullojë Drejtësia. Ose, siç ka qejf të shprehet një nga ideologët më të famshëm të shekullit të kaluar Sejjid Kutbi, për realizimin e sistemit të Zotit në tokë. Pra, që akideja e teuhidit (doktrina e njëshmërisë së Zotit dhe lirimi nga çdo formë dhe trajtë tjetër e adhurimit), pasi që është konstituar dhe rrënjosur trembëdhjetë vite në Mekke në zemrat e besimtarëve, t’i lëhet hapsirë të shpërthejë lirshëm në rrafshin toksorë, e kjo nuk vjen në shprehje pa organizim serioz ekono-

mik, politik, shoqëror, ushtarak, kulturor etj. që nënkupton një shtet. Prandaj, themelimi i shtetit nuk është detyrë e lehtë, sado që mund ta përfytyrojmë tejet të thjeshtë dhe primitiv në krahasim me standardet tona bashkëkohore. Muhammedi a.s. ka një objektiv por edhe taktikë dhe strategji e cila çon drejt realizimit të projektit. Për ta themeluar shtetin, që njëherazi nënkupton rendin, bashkësinë, shoqërinë dhe politikën, ai ndërmerr tre poteza vendimtar: Sendërton vëllazërimin në mes muslimanëve të Medines dhe atyre të Mekkes në një rrafsh më të lartë fetar dhe shpirtëror, duke mos këputur dhe asgjësuar lidhjen e gjakut e fisit, gjë që është e pamundur. Komunizmi është munduar të promovojë vëllezërimin për t’i asgjësuar përkatësitë nacionale e fetare, me ç’rast, siç thotë Leszek Kolakovski, ideologjia marksiste i ka ushqyer nacionalizmat sikur varrëtarët e vet për të mbijetuar në pushtet, rënia e tij sjell rënien e këtij vëllazërim absurd i cili, tashmë, shëndërrohet në luftë të tmerrshme, pasojat e së cilës u shijuan. Prandaj vëllazërimin (el-Mu’ahat) të cilin e realizon Muhammedi a.s. nuk i asgjëson përkatësitë fisnore dhe nacionale-kombëtare, por i transcendon ato në një instancë më të lartë, siç është ajo shpirtërore e besimit. Ndërton Xhaminë e cila paraqet qendrën e jetës dhe aktivitetit fetar, shoqëror, politik, edukativo-arsimor, diplomatik, nga e cila qendër muslimanët hyjnë në hapsirë dhe kohë, kyçen në rrjedhat botërore, ndërtojnë jetën e tyre martesore, familijare, ushtarake (mbrojtëse), diplomatiko-politike. Megjithatë, muslimanët vazhdimisht i kthehen xhamisë, qendrës së tyre, në të cilën sërisht tubohen, strehohen, po në të njëjtin model, dhe parim të Ka’bes e cila paraqet centralin (qendrën) universal(e) të Ymmetit Islam, me të cilin ndërlidhen, përmes mihrabit, mbarë xhamiat e planetit tonë. Sjell kushtetutën e ashtuquajtur Kushtetuta e Medines që paraqet aktin më të lartë juridiko-ligjor të një shteti. Kushtetuta e Medinës ka patur t’i kryej

dy detyra: e para, që krahas vëllazërimit në mes muslimanëve që paraqet lidhjen e brendshme në mes tyre, në mënyrë konkrete dhe precize duhet t’i definojë të drejtat, dhe obligimet të cilat i kanë ndaj njëri tjetrit, gjë që paraqet lidhjen e jashtme në mes tyre. E dyta, meqënëse Medina ishte qytet multinacional (arab dhe hebre) dhe multikonfesional (Musliman, Hebre, Krishterë dhe pagan), atëherë ky akt duhet të jetë i gatshëm të rregullojë këtë shoqëri heterogjene. Kështu që prej 52 neneve të cilat i ka kjo kushtetut, 27 prej tyre kanë të bëjnë me të drejtat dhe obligimet e konfesioneve tjera. Për këtë arsye Hixhra, si fillim i inkuadrimit të Ymmetit, tashmë të organizuar, në skenën e rrjedhave botërore, konsiderohet me të drejtë epokë, erë e re kalendarike, pra kohore, krahas asaj hapsinore, për Ymmetin e Muhammedit a.s. Dimensioni i dytë paraqet realizimin e nocionit të Hixhrës në rrafshin shpirtërorë. Çdo manifestimi të jashtëm doemos i korrespondon një entitet i brendshëm i cili është jashtëkohorë dhe jashtëshpirtërorë. Ky dualitet vërehet tek njeriu në aspektin e tij truporë dhe shpirtërorë, në interpretim të Kur’anit, tefsir dhe te’vil, madje edhe në Emrat e Zotit, edh-Dhahir uel-Batin, i Dukshmi dhe i Padukshmi. Nocionit të Hixhrës, i cili nënkupton zhvendosjen prej një vendi në tjetrin, që në liri të fillohet një jetë e re, i korrespondon transformimi i brendshëm i njeriut, nga një jetë e shfrenuar, dështuar, e pakuptimtë që vjen si rezultat i largimit nga Udha e Zotit, kah jeta e harmonizuar, e paqët, e kuptimtë, të cilën e ofron Udhëzimi i Zotit. Pikërishtë këtu synon Muhammedi a.s. kur Muhaxhirin e definon, si dikush i cili largohet (shpërngulet) nga ajo që Allahu e ka ndaluar. (Buhari) Ska dyshim se ata burra të cilët e bënë Hixhrën në Medine, para kësaj zhvilluan një hixhre/zhvendosje por në pllakë të zemrës së tyre. Ata në zemrën e tyre instaluan besimin në të vetmin Zot, tevhidi, duke larguar nga vetja çdo trajtë tjetër të Vazhdon në faqen vijuese


ELIF

BASHKËKOHORE

islamske novine gazetë islame

adhurimit. Në të vërtet tevhidi është lirim nga prangat e zotrave të rrejshëm, pasioneve, egos, kultit të njerëzve, gjë që vetem sjell egoizmin, servilizmin dhe hipokrizinë, për të adhuruar të vetmin Zot i cili është i Vërtet, i Përhershëm, Apsolut. Hixhra, nga ky këndvështrim, poashtu nënkupton lirimin nga veset e liga (esfele safilini) të cilat fuqishëm na mbajnë për fundrrinën e kësaj Bote më të Ulët (Dunja prej dunuu = i ulët), për t’i mveshur cilësitë fisnike të cilat na kthejnë formën primordiale (ahseni tekvimin) në të cilën neve Zoti fillimisht na krijoi. Ndoshta rëndësia më e madhe e këtij përkujtmi qëndron pikërisht në kundrimin e gjendjes së shoqërisë muslimane pas 1426 vitesh të historikut të tij. Në të vërtetë, për analizën e gjendjes së muslimanëve as që duhet një kundrim, ngase ajo është tepër e qartë dhe e dukshme. Por, sa është e qartë, po aq edhe është tragjike. Fati i shoqërisë muslimane nuk është më i mirë se i minjve në laborator, që të dy janë viktimë e eksperimenteve. Shoqërisë muslimane i importohet sekularizmi, socializmi, modernizmi, globalizacioni, liberalizmi, vehabizmi, ndërsa ajo as që posedon strategji dhe taktikë efikase kritikisht t’i përgjigjet këtyre sfidave. Aq më tepër, as që arrijnë mirëfilltë të kthjellohen nga hutia e izmit përkatës, kur shih, shoqërisë muslimane u injektohet një model i ri nga spektri i bollëkshëm i izmave me qëllim që të revitalizohet hutia, tashmë, kronike. "…ti njerëzit i sheh të dehur po ata s’janë të dehur, por dënimi i Allahut është ashpër."(Haxhxh:2) Ajo çfarë ia vlen të bëhet në këtë moment është t’i kthehemi vetvetes tonë, që përsëri shpirtërisht të konstituohemi. Të shpërngulemi nga bredhjet e verbërta intelektuale për të zënë vend në Truallin e Vërtetës së Zotit. Kur Zoti nuk zë vend në zemër, vetëdije dhe sjellje të njeriut, atëherë njeriut me të madhe i është rrënuar dinjiteti. Jemi të bindur se në këto ditë të bekuara Zoti është më afër nesh. Kjo ndjenjë krijon klimën e haresë dhe gëzimit të cilën në ne e sjell besimi. Në të vërtetë, duhemi që me këtë besim të ngopemi, shpirtërisht të forcohemi që të jemi në gjendje të ndikojmë në realitetin tonë të vrazhdë, t’i japim më tepër dritë dhe shpresë, të vërtetë dhe drejtësi. Edin Gjoni

shkurt 2005.

10

Tregtia Bashkëkohore

A mos jetojmë që vetëm të konsumojmë?! N

ë rrafshin më të thjeshtë tregtia dhe biznesi merren me shkëmbimin e të mirave dhe shërbimeve. Por, biznes është më shumë sesa vetëm qarkullim i të mirave dhe shërbimeve në njërën anë dhe e parave në tjetrën. Prodhimi, paketimi, shpërndarja dhe mesazhi reklamues që përcjell atë, të gjitha këto mbajnë parullën rreth asaj se çka është e mirë apo e dëshiruar dhe çfarë jo. Përmes këtij shkëmbimi të gjërë, si në nivelin emocional ashtu edhe intelektual, biznesi mund të jetë agjent i fuqishëm i ndryshimeve kulturore. Kjo ka marrë shprehje të gjerë tani në epokën e medias dhe marketingut profesional. Dikur roli i shitësit ishte të plotësojë dëshirat e lindura nga nevoja e thjeshtë. Sot, roli i tij është që së pari të krijoj nevojën që më pas të plotësohet ajo. Kjo bëhet në të vetmen mënyrë të mundshme; duke zëvendësuar nevojat që janë të kufizuara me dëshirat që janë të pakufizuara. Ata shesin fantazi dhe simbole duke iu drejtuar ndjenjave tona thelbësore. Në ekonomitë më të zhvilluara botërore mesazhi reklamues i vjen konsumatorit nga të gjitha anët, në çdo kohë, ditën dhe natën. Mesazhi përsëritës; blej, blej, blej; konsumo, konsumo, konsumo, ngacmon dëshirat tona. Ky është konsumerizëm – rezultat përfid i materializmit nën kapitalizëm. Përhapja e saj në mbarë botën është ajo që quhet globalizim. Motoja e konsumerizmit është “jetojmë që të konsumojmë”. Dhe, për çdo problem në botë ka një zgjidhje. Blej diçka! Viktimat e saj përpjeken të plotësojnë shpraztirat brenda tyre me lojrat më të reja dhe i urojnë vetvetes që jetojnë në një epokë të tillë progresi. Por përderisa ata grumbullojnë sa më shumë të mira, pakuptueshmëria rritet gjithnjë e më shumë. Boshllëku thellohet. Për më shumë, prapa arritjes së shkathët të marketuesve, dikush mund të shoh fytyrën mashtruese, të shëmtuar të shfrytëzimit. Konsideroni shfrytëzimin e bukurisë së femrës për shitjen e çdo gjëje, që nga

makinat, pastat e dhëmbëve e deri tek hyrjet në kopshtet zologjike. Femrat kurrë më parë në histori nuk janë poshtëruar dhe nënçmuar në shkallë kaq të madhe. Ata të cilët mund të bëjnë para - profit nga kjo, janë përpjekur të mbushin çdo hapësirë sado të vogël me foto të llojllojshme femrash të zhveshura në shkallë të ndryshme. Ambienti është bërë aq shumë i tejngopur me këso ndyrësirash kulturore, sikurse ai personi që jeton pranë kanalit të ujërave të zeza dhe nuk i lë përshtypje era e rëndë e saj. Ajo që më së shumti mërzit është dështimi i shoqërive muslimane në

qërinë e sotshme. Kjo është arsyeja se pse ndërmarrjeve të mëdha muslimane iu mungon vizioni për të reklamuar gjuhët, kulturën dhe vlerat morale; ata gjenden atje vetëm për të bërë para, vetëm për profit. Nëse pronarët dhe liderët e tyre kanë ndonjë tendencë fetare, ata do të shpenzojnë disa nga ato para për bamirësi, duke mos e kuptuar që kanë nevojë të inkorporojnë, konkretizojnë mësimet Islame dhe vlerat morale në çdo gjë; duke filluar që nga koncepti i produktit dhe dizajnimit e deri tek marketingu, komunikimet dhe biznesi. Dështimi i dytë qëndron në përkujtimin e përgjegjësive të biznesit në

ballafaqimin me këtë sulm të furishëm. Një përgjegjësi e madhe padyshim bie mbi udhëheqësit e biznesit në ato bashkësi. Ata është dashur rimenduar shkakun e reklamimit, marketingut, ambalazhimit, dhe shitjes. Është dashur të përdorin forcën e tyre dhe të bëjnë një kundërfushatë për të sfiduar kulturën pop. Ata mund të kishin demostruar etikën e lartë dhe mësimet morale të Islamit. Por, në të kundërtën, ata kanë ndjekur qorrazi mashtrimet dhe teknikën e ndërmarrjeve të biznesit të botës së “zhvilluar”. Shumica e tyre kanë mbaruar shkollat elite të biznesit dhe pa tjetër kanë konkluduar që marketingu është vetëm manipulim. Por, vizionet e tyre, qëllimet, shikimi i gjërave dhe mjetet që përdorin janë të njëjta me ato të mësuesve të tyre. Dështimi këtu qëndron në dy anë. E para, dështimi për ta kuptuar rolin e biznesit në sho-

Islam. Ka shumë hadithe që na tregojnë meritat e tregtarëve të drejtë. Sipas një hadithi Profeti a.s. thotë: “Tregtari i sinqertë dhe i drejtë do të jetë (në botën tjetër) me profetët, sadikët (të sinqertët) dhe shehidët (dëshmorët).” (Tirmidhi). Sipas një hadithi tjetër, kur Pejgamberi u pyet rreth mënyrës më të mirë për fitim për jetesë, ai tha: “Tregtia e drejtë, dhe të punosh me duart tuaja.” (Musnedi i Ahmedit). Të punosh me duart tuaja do të thotë të fitosh jetesën e vetvetes dhe jo duke shfrytëzuar punën e të tjerëve apo duke grabitur nga pasuria e të tjerëve. Shoqëria me Profetët dhe dëshmorët është shkalla më e lartë që mund të imagjinohet. Si mundet që një njeri shpenzon kohën e tij duke bërë para dhe fiton këtë vend të nderuar në jetën tjetër? Sepse, duke sjellë të vërtetën, sinqeritetin dhe vetëdijën për Zotin në biznesin e vet, shton ndershmërinë në shoqëri.

Tregtia e drejtë është një shprehi kuptimplote që përfshin devotshmëri në të gjitha aspektet e rrjedhshmërisë së një biznesi. Tregtarët muslimanë, të cilët kanë mishëruar këto ideale kanë përhapur Islamin në botë. Ata nuk kanë shkuar në misione të veçanta për të konvertuar njerëzit në Islam, por vendasit duke rënë në kontakt me tregtarët muslimanë; me respektin, sinqeritetin dhe marrëdhëniet e ndershme tregtare që ata posedonin, përqafojnë Islamin. Kjo ka ndodhur në shumë vende të Azisë dhe të Afrikës. Kur’ani iu drejtohet atyre që posedojnë pasuri, me këtë mesazh: “Dhe me atë që të ka dhënë All-llahu, kërko (ta fitosh) botën tjetër, e mos le mangu atë që të takon nga kjo botë, dhe bën mirë ashtu siç të ka bërë All-llahu ty, e mos bën të këqija në tokë, se All-llahu nuk i do çrregulluesit. ” (Al-Kassas, 28:77) Kështu, pasuria dhe përpjekja për ta fituar atë duhet vënë në shërbim të fitimit të Vendit në Botën tjetër dhe jo të përdoret për të përhapur çrregullime në tokë. Sot ne e kemi harruar këtë urdhër. Çfarë është më e keqja, duke ndjekur verbërisht atë çfarë ne gabimisht e mendojmë se është e suksesshme, ne angazhohemi në përhapjen e ligësisë, madje pa qenë të vetëdijshëm për këtë. Është një përgjegjësi e madhe dhe një mundësi e shkëlqyer kjo. Duke zgjeruar vizionin e tyre tregtarët muslimanë mund të bëhen një forcë e madhe për të sfiduar konsumerizmin, materializmin dhe kulturën pop. Përmes një analize të hollësishme dhe të kujdesshëm të politikës së biznesit, ata mund t’i japin fund abuzimit të femrave, të fëmijëve, të konsumatorëve dhe të të varfëve. Kjo është çfarë bota ka nevojë për. Kjo është çfarë tregatrët kanë nevojë për vetveten. Sepse, tregtia e drejtë është e vetmja tregti në të cilën kurrë nuk mund të humbësh. Nga Khalid Baig, Impact International (10 & 11) 2004 Shqipëroi Brunilda Brasha


11

ISLAMI DHE SHKENCA

shkurt 2005.

islamske novine gazetë islame

ELIF

Feja Islame në Morali, dituria dhe feja trojet Shqiptare para Osmanlinjve Qasjet ndërmjet moralit dhe fesë

NEXHAT IBRAHIMI

MORALI DHE FEJA

Nuk ekziston asnjë trajtë religjioni që do të privonte lidhjet me pikëpamje të caktuara morale. Në disa religjione kjo lidhje morale është më intenzive, kurse në disa religjione është më e zbehtë, por megjithatë ekziston në të gjitha trajtat religjioze. Lidhjet e moralit me religjionin janë të domosdoshme, ndonëse teorikisht mund të ekzistojnë ndarazi. Mësimi islam mëson se feja / besimi (ed-dinu / el-imanu) dhe morali (el-ahlaku) janë dy segmente të një raporti unikal të njeriut ndaj botës dhe jetës. Kjo lidhshmëri e fesë dhe moralit në Islam manifestohet në maksimën aq karakteristike kur’anore që “të besohet dhe të bëhen vepra të mira”. Morali në të vërtetë është besimi i zbërthyer në synim dhe rregulla të mirësjelljes. Morali në islam përbëhet në sjelljen apo mirësjelljen e vullnetshme të njeriut ndaj njerëzve të tjerë, të harmonizuar me faktin e ekzistimit të Zotit. Morali islam përbëhet nga ndjenja, bindja dhe besimi se duke u sjellur mirë ndaj vetes, ndaj të tjerëve, ndaj materies së gjallë dhe jo të gjallë ne sillemi mirë ndaj Zotit. Kjo bëhet nga ndjenja, konceptimi dhe besimi në kuptimin më të lartë, të botës tjetër, të transcendencës hyjnore të jetës njerëzore. Me fjalë tjera, morali është i mundur vetëm nëse ekziston domethënia më e lartë, tjetër e jetës njerëzore nga ajo e mbyllur në kufij të materies, hapësirës dhe kohës, nga ajo që manifestohej në dimensionin natyror, biologjik të jetës njerëzore. Kjo do të thotë se morali islam, si ide dhe sistem vlerash, mund të zë fill vetëm në botëkuptimin fetar. Duke u nisur nga fakti se morali ka burim hyjnor, kurse e gjejmë edhe te ateistët dhe indiferentët, mund të thuhet se tek ata moraliteti paraqitet ose si shprehje e fesë dhe moralit të trashëguar nëpërmjet edukimit, arsimimit dhe trashëgimisë tjetër kulturo-qytetëruese fetare, ose si refuzim deklarativ i fesë, ndërsa feja megji-

thatë ndiqet në jetë si inercion, ose si pasojë e qëndrimit laramanist, që është manifestim i zbrazëtisë së tyre fetare. (Në tërë këtë duhet pasur parasysh se “mendimi e mohon Zotin, kurse njeriu dhe jeta e pohojnë”) Këtë mund ta kuptojmë edhe nga ajo se “morali është lindur nga ndalesa dhe ka mbetur ndalesë deri sot. Kurse ndalesa është religjioze, edhe nga natyra edhe nga prejardhja..”

MORALI DHE DITURIA Për dallim prej moralit dhe fesë, të cilët kanë lidhje të pandashme, morali dhe dituria nuk janë në raporte të ngushta, madje përjashtohen ndërmjet veti. Këtë në njëfarë mënyrë e pohon edhe A. Izetbegoviq, në punimin e tij maestral Morali dhe religjioni, se “mbi shkencë nuk mund të bazohet kurrfarë etike”. Kjo për arsye se sferat e veprimit të moralit dhe fesë dhe moralit dhe diturisë dallojnë pothuaj diametralisht. Pretendimi që këto dy fusha mund të interpretojnë njëra tjetrën sjellë deri te dy lloj supersticionesh: E para: kur shkenca përpiqet ta shpjegojë botën e brendshme të njeriut; E dyta: kur religjioni përpiqet t’i shpjegojë dukuritë natyrore. Sepse, duke e shpjeguar botën shpirtërore, shkenca e ka objektivizuar, ashtu që prej shpirtit ka krijuar psikën, kurse prej Zotit ka krijuar parashkaktarin, kurse religjioni natyrën e ka personalizuar palodhshëm, pra, e ka shndërruar në jo-natyrë. Deri sa morali vepron në sferën e lirisë njerëzore, në horizontet intime të shpirtit, në shkaqet dhe mundësitë e pakapshme të vullnetit, në rrafshin e vetëdijes, të personalitetit, në hapësirën e raporteve ndërmjet njerëzve, në botën e brendshme të qëllimeve, dëshirave dhe përpjekjeve, shkenca respektivisht dituria vepron, preokupohet me hulumtimin teorik dhe empirik të fakteve në rrafsh të materialitetit, kuantitetësisë, kausalitetit dhe entropisë së botës. Kjo do të thotë se dituria, shkenca nuk mund të argumentojë shkencërisht se diçka është e mirë apo e keqe, se diçka bën të flitet e të veprohet e di-

çka jo, shkenca nuk mund t’i eliminojë dilemat morale, nuk mund të hyjë në idealet morale, shkenca nuk i rregullon çështjet sikur: si t’i ndihmohet plakës së moshuar që ta kapërcejë rrugën e rrezikshme për kalim, shkenca nuk ofron përgjigje para dilemës: çka të shpëtojë nëse zjarri ka kapluar një shtëpi ku gjenden një njeri i moshuar dhe një figurë artistike me vlera botërore? Përgjigja morale është se duhet shpëtuar njeriu i moshuar. Për dallim prej diturisë në fetë dhe sistemet tjera, dituria në islam duhet të zhvillohet në pajtim me parimet morale. Allllahu i madhëruar me fjalët e tij “Lexo në emër të Krijuesit tënd. ...” (El-Alek,1-5) këtë e konfirmon. Me këto pesë ajete të sures El-Kalem është vendosur themeli i raporteve ndërmjet njeriut, natyrës, diturisë dhe Krijuesit, duke ofruar zgjidhjen në konceptin e raporteve të njeriut-shkencës me futjen e cakut dhe kuptimit, pikëmbështetja e së cilës qëndron jashta njeriut dhe jashta shkencës. Shkenca nuk është cak vetvetiu, por është instrument i tewhidit dhe njohjes. Gjatë historisë së mendimit njerëzor dy tema janë spikatur veçanërisht: Zoti dhe njeriu. Pretendimi që dituria të flasë dhe të preokupohet me temën për Zotin dhe njeriun do të rezultojë negativisht, sepse të vërtetat më të mëdha për Zotin, por edhe për njeriun nuk do t’i gjejmë në biologji, fizikë, astronomi, psikologji, e madje as në teologji. Këto të vërteta do t’i gjejmë në librat e shenjta të feve qiellore. Këto kufizime të shkencës kanë të bëjnë edhe me lirinë e dinjitetit të njeriut, të të drejtave njerëzore, kuptimit të jetës, të keqes dhe të mirës, ...miqësisë, sakrificës, përkushtimit, martesës, dashurisë etj. Prishja e raporteve ndërmjet morales dhe shkencores dhe etikes dhe estetikes rezulton me shtrembërimet kërcënuese ndaj njerëzisë të manifestuar nëpërmjet sekularizmit, materializmit, globalizmit dhe krizës ekologjike. Dituria pa religjion dhe etikë është synim për vetveten dhe sjellë në rrezik jetën e njerëzve.

N

ë tekstet shkollore, në shkrimet e gazetave dhe në media të ndryshme, historianët tanë praninë e Islamit në Ballkan dhe në trojet shqiptare e shohin krahas pushtimeve Osmane. Të dhënat dëshmojnë se gjurmët e Islamit në Ballkan dhe në trojet shqiptare janë shumë më të hershme para shekullit XIV. Të shkruhet për praninë e Islamit në Ballkan dhe në trevat shqiptare kërkohet një studim dhe hulumtim i madh. Të shumta janë faktet që dëshmojnë për praninë e Islamit, kontaktet arabo-islame me Ballkanin, dhe në vend që të zbulohen nga holumtuesit tanë, janë meritë e të huajve, por ne në këtë punim do të cekim vetëm disa prej argumenteve të historianëve. Kështu, hulumtuesi perëndimor G.B. Pellegrini thotë se “shumë gjuhë në Mesdhe edhe sot në glosarin e vet kanë shumë fjalë arabe, që gjithsesi nuk i kanë përhapur e sjellur vetëm turqit në Evropë, por ato janë rezultat i kontakteve më të hershme të Evropës me arabët”. Arabët, përkatësisht kulturën arabo-islame, i kemi të pranishëm në Adriatik dhe viset bregdetare qysh në shekullin VIII, e që me ndërprerje të shkurtra do ti hasim deri në fillim të shekullit XI, apo në vitin 1023, kur nga Sicilia ndërmorën sulmin e fundit në bregun lindor të Adriatikut. Nga këto kontakte tregtare, ushtarake, diplomatike, shkencore e religjioze prej tre shekujsh, e intensive rreth një shekulli e gjysëm, kemi ndikime të mëdha reciproke, e sidomos të atyre araboislame mbi ato ballkanike, pra edhe iliro-shqiptare, si kulturë më e avancuar e cilësore. Prandaj, duke u nisur edhe nga hershmëria e tyre, këto lidhje kanë lënë gjurmë të thella në trevat ballkanike e më gjërë. Kështu mund të përmendim se në disa fshatra të Mostarit janë zbuluar monedha argjendi të periudhës së Mervanit II, El-Himarit (744-750), që dëshmojnë se muslimanët e atëhershëm kanë zhvilluar një jetë aktive me popujt e ndryshëm, në rastin tonë me iliro-shqiptare. Monedhat e gjetura nga njëra anë kanë të shkruar suren “El-Ihlas” të Kur’anit, në mes maksimën e teuhidit, monotei-

zmin: La ilahe il-lall-llah, ndërsa nga ana tjetër ajeti 33 të surës Kur’anore “Et-Tevbe”. (Ali M. Basha, Islami në Shqipëri gjatë shekujve, fq. 35) Orientalisti serb R.Bozhoviq kontaktet islamo-evropiane, e veçanërisht ato sllave-islame, por edhe ndikimet reciproke, i sheh se janë zhvilluar në tre drejtime: 1) nëpërmjet Bizantit, përkatësisht kufirit bizantino-arab dhe luftërat ndërmjet dy perandorive, 2) nëpërmjet Spanjës, Egjiptit dhe Siçilisë, në të cilat civilizimi arab ka arritur përmasa të mëdha, 3) nëpërmjet Hungarisë, përkatësisht nëpërmjet Veriut dhe luftërat nomadë, peçenegëve. Poashtu, mësimet islame, kulturën islame në trojet tona i sollën edhe peçenegët, turqit vardarianë, poashtu edhe figura kryesore e misionarëve, që përmendet në historikun e islamizimit të viseve tona, është figura e Sari Salltëkut. Këto misionarë dhe këto grupe muslimanësh e sollën fenë Islame në trojet tona para ardhjes së Osmanlinjve. Në librin “Historia e popullit shqiptarë I”, Grup Autorësh fq. 148-149, tregon: “Kulturën arabo-islame e kemi të pranishëm në trojet iliro-shqiptare edhe me peçenegët qysh në shekullin VIII, të cilët në këtë kohë i hasim të kufizuar në Jug me themën e Maqedonisë, Strumës, në Veriperëndim me sllavët, në Lindje me Detin e Zi, në Veri me Hungarezët e Bizantin”. Kurse, sipas R. Bozhoviq “Peçenegët muslimanë janë bartës të mundshëm të kulturës arabo-islame në Ballkan”. Ai thotë: “Duke e marrë parasysh arsimin e tyre të shkëlqyeshëm, që shumë historianë e theksojnë, gjithsesi se kanë qenë bartës adekuat të kulturës dhe natyrës araboislame”. Edhe Viljem Tirski shprehimisht pohon se “cubat e popullit endacak që bëhen synet (cirkumizohen) janë Peçenegët”. Poashtu për përhapjen e Islamit janë edhe Turqit Vardarianë të cilët nga Anadolli i shpërnguli cari Teofil (829-842) për arsye se e pranuan Islamin dhe i vendosi në Maqedoni. Franjo Raçki mendon se turqit vardarianë zanafillisht kanë qenë musliman. Shkaku tjetër i përhapjes së Vazhdon në faqen vijuese


ELIF

REPORTAZH

islamske novine gazetë islame

Islamit është edhe prania e muslimanëve në mbretërinë Bullgare gjatë Mesjetës. Sipas historianit shqiptarë S. Rizaj, bullgarët depërtuan përtej danubit nga fundi i shekullit VII. Kurse Shaban Demiri në “Gjuhësi Ballkanike”, 1994 fq. 194, sundimin e bullgarëve në trojet iliro-shqiptare e vë gjatë viteve 815-1018. Poashtu Stephan Hill pohon se Bullgarët në fund të shekullit IX depërtuan gati deri në Durrës. Kurse V. Klaiq thotë se “në Bullgari dhe në vendet fqinje ka pasur musliman”. (Për me tepër shih N.Ibrahimi, vepër e cituar fq. 210-211) Ka tregues se tregtarët, udhëpërshkruesit, teologët mistik ose jo, të cilët kanë luajtur rolin e misionarit, predikuesit të besimit Islam, i kanë vizituar vendet tona bregdetare, pastaj luginat e lumenjve dhe qendrat tregtare-qytetet shumë herët. Mandej ka të dhëna se kjo ka ndodhur shumë më përpara, do me thënë para ardhjes së Osmanlinjëve në trojet tona dhe në Ballkan. Fr. Raçki pohon se në fund të shekullit XI turqit qenë vendosur rreth liqenit të Ohrit. (Ali M. Basha, vepër e cituar fq. 39) Kurse sipas gojëdhënave të qytetarëve të vjetër, rreth xhamisë së Marinarëve në Ulqin, thuhet se ka qenë Xhamia më e vjetër në këto troje, të cilët turqit e kanë gjetur të ndërtuar kur kanë ardhur në Ulqin me 1571. (Gazeta Elif, nr.12, fq.9) Këto ishin disa nga shumë fakte dhe argumente të cilat konfiromojnë se Feja Islame ka egzistuar edhe para ardhjes së Osmanlinjëve në Ballkan e veçanërisht në trojet tona shqiptare, këto fakte hedhin poshtë akuzat që i bëhen Islamit, kinse feja islame është përhapur me dhunë dhe me ardhjen e osmanlinjve në trojet tona. Për ta përfunduar çështjen e ekzistencës së Islamit në trojet tona para ardhjes së osmanlinjve, do të thosha se është detyrë e historianëve, në përgjithësi dhe atyre shqiptare në veçanti që të merren me këtë çështje. Kurse në këtë realitet, deri tash të heshtur, të parëve tanë musliman do t’u bëhet e padrejtë duke thënë se kanë qenë katolik, por turqia i bëri me dhunë muslimanë! Parullat e tilla, si duket, do t’i përdorin vetëm mediokrët dhe sharlatanët shkencorë, por jo edhe shkencëtarët e mirëfilltë. Këtë punim po e përfundoj me fjalën e All-llahut xh.sh. ku thotë në Kur’anin Famëlartë në suren Es-Saff ajeti 8: “Ata duan ta shuajnë dritën e Allahut me gojët e tyre, por Allahu e plotëson (përhap) dritën e Vet, edhe pse e urrejnë jobesimtarët”. Përgatiti: Senad Makoviq

shkurt 2005.

12

Kori i Bashkësisë Islame të Ulqinit në Strugë N

ë organizimin e Këshillit të teqes halvetiane nga Struga, e nën patronazhin e reisu-l-ulemasë së Bashkësisë Islame në Republikën e Maqedonisë, të shtunën, më 12.02.2005., me rastin e Vitit të Ri Hixhri 1426, u mbajt Mbrëmje me ilahi, në të cilën ishte i ftuar edhe Kori i Bashkësisë Islame Ulqin. Udhëtimi nisi ditën e premte, nga Ulqini, nëpër Sukobinë, Muriqan, Shkodër, Lezhë, Fushëkrujë, Durrës, Kavajë, Elbasan, Librazhd, Prrenjas, Qafë Thanë dhe në Strugë, e cila është rreth 15 km larg nga kufiri me Shqipërinë. Grupi i përbërë nga 11 antarë të korit dhe udhëheqësit, imamit Suad ef. Ukoshatës, arriti në Strugë rreth orës 17:00, dhe u prit nga nikoqirët, ku pasi u fal akshami, u shtrua darka e më pastaj musafirët u vendosën në hotel. Të nesërmen paradite Kori bëri një vizitë të shkurtër deri në Ohër, i cili gjendet 15 km larg Strugës. Me këtë rast u bë një lundrim nëpër liqenin e Ohrit, prej nga shiheshin pamje impozante, shtëpitë pothuajse të gjitha janë dy katëshe, të ndërtuara në stilin tipik oriental, në mesin e të cilave vëreheshin edhe minaret e shumë xhamive në Ohër, nga të cilat dëgjoheshin zërat e bukur të muezinëve që thërrisnin ezanin. Struga si qytet ka dy xhami, njëra në të cilën rituali i faljes përmbanë ritet e zakonshme – të përgjithshme për të

Detaj nga programi

gjitha xhamitë tona, dhe tjetra në të cilën ushtrohet tarikati halvetian, që të dyja me nga 2 imamë, të regjistruar në Myftininë e Strugës. Teqja halvetiane e cila është 100m larg xhamisë (në kompleksin e xhamisë gjendet selia e Myftinisë së Strugës), e ka të ndërtuar edhe minaren, nga e cila 5 herë në ditë thirret ezani, e çdo natë falet namazi i natës (tehexhxhudi) një orë para imsakut. Pas namazeve ushtrohet dhikri, i cili është veçori e këtij tarikati. Pas namazit të ikindisë, ditën e shtunë, udhëheqësi i grupit, bëri një bisedë me imam Mustafën, njërin nga dy

Anëtarët e grupit

imamët e xhamisë, i cili kishte kryer Fakultetin e shkencave islame (FIN) në Sarajevë. Pranë xhamisë gjendet një tyrbe, në të cilën janë të varrosur të afërmit e disa shehlerëve (të tanishëm dhe të kaluar) të teqes së përmendur, në të cilën shpesh herë vijnë njerëz për t’u lutur dhe për të lënë diçka materiale, kundër të cilës gjë ishte Myftinia, por imamët e teqes këtë e tolerojnë!? Si rezultat i kësaj, Myftinia këtë vit nuk ishte ftuar fare në program, për dallim nga viti i kaluar, kur ishte prezent edhe Kori nga Ulqini. Ndërsa, dy ditë më heret Myftinia kishte organizuar një program të ngjashëm, dhe i kishte ftuar dy imamët e teqes, e ata megjithatë nuk i ishin përgjigjur ftesës?! Imam Mustafës i kërkuam që Këshillit të Bashkësisë Islame Ulqin t’i dërgojë një shkresë, me të cilën do ta njoftonte pak më shumë mbi veprimtarinë e kësaj teqeje, dhe me të cilën do t’i sugjeronte pjesmarrjen apo mospjesmarrjen e Korit të Ulqinit në mbrëmjet e ardhshme të organizuara nga ta, për të evituar indinjata dhe mosmarrëveshje. Kjo më së paku do ishte qëllimi ynë. Programi filloi në orën 19:30 me një ashere (pjesë nga

Kur’ani) të cilën e këndoi njëri nga pjestarët e Korit të ilahive nga Tetova dhe më pastaj u lexuan disa pjesë nga hz. Mevlana në gjuhën turke, gjuhë e cila këtu përdorej me të madhe, krahas shqipes dhe maqedonishtes. Programin e udhëhoqi njëri nga dy imamët e teqes, i cili ftoi musafirin e parë - Korin nga Strumica, të cilët kënduan 5-6 ilahi të gjitha në gjuhën turke dhe të përcjellura me tupan. Pas tyre rendi ishte për Korin e Ulqinit, të cilët me këtë rast kënduan 4 ilahi në gjuhën shqipe dhe të përcjellura me def. I treti ishte nga Llabunishta, të cilët kënduan 6 ilahi në gjuhën boshnjake. Kori nga Tetova ishte i katërti me rradhë, i cili egzekutoi më së shumti ilahi, disa prej tyre në shqip e disa në turqisht, dhe në fund këndoi Kori i teqes nikoqire, me një ilahi të pandërprerë 15 minutash. Në fund të programit shehu i teqes i ndau pjesmarrësve nga një përkujtim dhe të gjithë të pranishmit u servuan me çaj e ëmbëlsira. Programi përfundoi rreth orës 21:00. Grupi nga Ulqini u nis për Ulqin të nesërmen, të dielën, në orën 09:00 dhe arriti në orën 18:00. Suad Ukoshata


13

NGA JETA FETARE

shkurt 2005.

islamske novine gazetë islame

ELIF

Nata e Hixhretit në Tuz E Ejte 10 shkurt. Me rastin e Hixhretit – vitit të ri musliman këshilli i bashkësisë Islame në Tuz organizoi një tubim i cili u mbajt mbas namazit të jacisë në xhaminë e Qazim Beut. Përveç përfaqsuesëve të Mashihatit dhe Imamëve nga Fshatrat përrreth në tubim prezentuan edhe musafirët nga Shkodra të cilët jo vetëm me prezencën e tyre por edhe me ligjaratë e hijeshuan tubimin. Fjalën hyrse dhe përshëndetjet i bëri kryeimami Islam ef. Pepiqi të cilit në po këto fjalë iu bashkangjitë edhe Myftiu Jusuf Gjokaj. Musafiri nga Shkodra, teologu Agim Elezi, vazhdon programin duke folur fjalë të ëmbla përplotë dashuri. Shpreh kënaqësinë që prapë i jepet rasti të takohet me xhematin e Malësisë. Bisedën ia dedikon Miraxhit duke e zbukuruar edhe me shembuj

nga jeta e Pejgamberit dhe duke këshilluar besimtarët e sotshëm që të jenë durimtarë, mos të jenë dembela dhe pasiv. Ai porosit: "Mos thoni s'mundemi, sepse juve jeni muslimanë", dhe në fund rekomandon që në maksimum të angazhohemi në ndërtimin e Medresesë sepse ajo është e ardhmja jonë. Bisedën e vazhdon, Mehdi ef. Demiroviqi, imami i Dheut të Zi, i cili fjalët e bukura i foli në gjuhën boshnjake. Ai tha që hixhra e atëhershme ishte shpërngulje nga një vend në një tjetër kurse hixhra e sotshme, hixhra jonë duhet të jetë shpërngulja nga harami në hallall, nga e keqja në të mirë. Programin e mbyllën Beqir efendia, Imami i Dinoshës dhe Shyqyri Kapllani, musafiri i respektuar nga Shkodra, të cilët kënduan asheren dhe duanë. Omer Kajoshi

Mbrëmje fetare në Muslimanët denoncojnë marrjen Xhaminë e Kravarit e tokës vakuf në Shqipëri Me rastin e ndërrimit të viteve hixhri, të enjten, më 10. 02.2005., Bashkësia Islame e Ulqinit organizoi mbrëmje fetare me temë Mesazhi i hixhretit, ku të ftuar për të ligjëruar ishin teologët Muhamed Sytari nga Shkodra dhe Edin Gjoni nga Ulqini. Imami i xhamisë shtroi darkë për musafirët nga Podgorica, Ulqini dhe Shkodra. U fal namazi i jacisë dhe më pas filloi programi. Imami i xhamisë, h. Isa ef. Aloshi në fjalën hyrëse, pasi falënderoi Allahun xh.sh., përshëndeti të pranishmit e në veçanti reisin e Bashkësisë Islame Rifat ef. Fejziqin, myftiun Jusuf ef. Gjokën, hafizin nga Stambolli Fatih Kapllanin, kryeimamin h. Rexhep ef. Likën dhe kryetarin e Këshillit Dr. Gani Karamanagën. Përshëndetjet i vazhdoi kryeimami i cili në mes tjerash përshëndeti xhematin e Kravarit për vullnetin e tyre për faljen e pesë kohëve të namazit me xhemat. Në vazhdim fjalën e mori reisi Rifat ef. Fejziqi, i cili pasiqë falënderoi Allahun dhe përshëndeti të pranishmit, ftoi të gjithë besimtarët që të bëjnë

hixhret në zemrat e tyre duke u larguar nga veprat e kqia dhe duke punuar nga ajo që ka lejuar Allahu. Pas këndimit të një ashereje nga Fatih Kapllani i cili me zërin e tij të ëmbël kënaqi zemrat e të pranishmëve, fjalën e mori Muhamed Sytari, i cili shtjelloi pjesën e parë të temës së hixhretit, për ta vazhduar pjesën tjetër Edin ef. Gjoni. Ligjeruesit duke shtjelluar temën e hixhretit, shprehën pikëllimin për faktin që muslimanët manipulohen nga ana e atzre që me çdo kusht duan ta fikin dritën islame. Në atë mbrëmje prezentuan të gjithë imamët e Ulqinit dhe Anës së Malit, si edhe Arben Halluni, nga Shkodra, i cili në emër të Myftinisë së Shkodrës përshëndeti të gjithë të pranishmit. Përshëndetjeve iu bashkangjit edhe kryetari i Këshillit të Bashkësisë Islame Dr. Karamanaga i cili ndër tjera tha se Bashkësia Islame është i vetmi organ legjitim për përhapjen e fesë Islame në këto troje. Programi mbaroi me një ashere të kënduar nga Rifat ef. Jusufi. Isa Aloshi

Tiranë, 2 Shkurt (IOL) – Muslimanët shqiptar reaguan egërsisht kundër një ligji të miratuar nga parlamenti që lejon ndërrimin, shkëmbimin e tokës apo kompensimin për Bashkësinë Islame e cila tokat dhe pasuritë (vakufet) e saja u konfiskuan nga pushteti gjatë kohës së komunizmit. “Ligji, i cili u miratua në fund të Janarit të vitit 2005, kundërshton marrëveshjen e Helsinkut mbi të drejtat e pronësisë, të miratuar nga Organizata për Sigurim dhe Kooperim në Evropë”, tha të martën me 1 shkurt Komuniteti Musliman në Tiranë. Marrëveshja e Helsingut ndalon dhënien kompensim për konfiskimin e tokës, duke e konsideruar atë

pronë publike. Korrespondenti i IslamOnline thotë se qeveritarët shqiptar njëpasnjëshëm i cilësojnë vakufet si lokacione të saj të veçantë dhe unik për ndërtimin e gradaçeleve dhe parqeve. Komiteti i arkitekturës së shtetit për planifikimin e qyteteve shqiptare, i mbikëqyrur nga Kryeministri Fatos Nano, ka vendosur të mos lejoj rindërtimin e xhamisë së vjetër të Balliasit, e cila u ndërtua gjatë kohës Otomane por u prish gjatë sundimit komunist. Qeveria shprehet se toka e xhamisë do të përdoret për parkë ndërsa xhamia të rindërtohet në një vend tjetër, gjë që u kundërshtua kategorikisht nga Komuniteti Musli-

Tiranë

man. Në pjesën veriore të qytetit të Shkodrës, këshilli i qytetit vendosi të ndërtoj një seri komplekse dyqanesh me pesë yje në Vakfet e konfistikuara, duke mos i kushtuar vëmendje apelimeve të drejtuara nga myftiu i qytetit për rikthimin e pasurive të Bashkësisë Islame. Vakufet e konfiskuara nga shteti po shpërdorohen nëpër gjithë vendin në qytetet siç është Elbasani, vendi i shumë xhamiave dhe kështjellave historike Islame. Bashkësia Islame aktualisht po punon për kthimin e këtyre tokave, Vakufeve. Bledar Myftari, myftiu i Tiranës thotë se Bashkësia Islame është organ i pavarur fetar që kryesisht financiarishtë mvaret nga ndihmat e jashtme, kryesisht nga vendet arabe dhe Islame. Por, megjithatë aktualisht zotëron shumë tokë të konfistikuar dhe vakfeve, të cilat të gjitha janë të papërdorura nga ai. Ai shton se kthimi i Vakfeve të konfistikuara do ta furnizonin Bashkësinë Islame me të ardhura financiare permanente dhe nuk do të rrinte në pritje me pa durim çdo muaj ndihmat nga jashtë.


ELIF

IZ VJERSKOG žIVOTA

islamske novine gazetë islame

Plav

Svečanost povodom Nove hidžretske godine

februar 2005.

14

Mevlud u Baru povodom hidžre Podgradska džamija u Starom Baru

Sa svečanosti u plavskom Domu Kulture

U prepunoj sali Doma Kulture u Plavu, uz besprijekornu organizaciju domaćina, 10. februara, poslije klanjanja akšam namaza, organizovana je akademija povodom Nove hidžretske 1426. godine. U izvođenju programa učestvovali su članovi hora ilahija i kasida ''SELSEBIL'' iz Priboja. Svečanosti su prisustvovali reis IZ Crne Gore, Rifat ef. Fejzic, Bajro ef. Agović, sekretar Mešitaha, kao i imami iz Priboja, Rožaja, Petnjice,

Berana, Plava i Gusinja. Prisutne goste i učesnike programa poselamio je glavni imam iz Plava, Sinan ef. Latić. Reis Rifat ef. Fejzić je u svom kratkom obraćanju naglasio važnost i cilj hidžre u tom vremenu i šta ona znači za nas, za svakog pojedinca i zajednicu. On je govorio o spremnosti muslimana na izgradnji dobrih međuljudskih odnosa sa svima, bez obzira na vjeru i naciju, i naglasio da prošlost ovih prostora musli-

mani ne smiju zaboraviti. Prisutnima se obratio i gost, Enes Svraka, glavni imam iz Priboja, koji je pozvao prisutne na jedinstvo ummeta, međusobnog poštovanja i uvažavanja, na slogu i praktikovanje islama u životu i na djelu. Ovu manifestaciju organizovali su Odbori IZ–e Plava i Gusinja, a hadži Džavit Šabović je priredio ručak za goste i izvođače programa. S.Latić

Povodom Nove hidžretske godine, za područje IZ-e Bara, u Podgradskoj džamiji u Starom Baru, 10. februara 2005. g., nakon ikindije, održana je centralna svečanost sa prigod-

Šerijatsko vjenčanje u Rožajama Alija Bralić iz Kolena (Rožaje) i Zilha Derdemez, iz Tutina, vjenčali su se u Rožajama 5. februara 2005. godine po šerijatskim propisima. Vjenčanje je obavio imam Redžep ef. Murić u porodičnoj kući Bralića, gdje

nim programom. U prepunoj džamiji, o značaju hidžre u islamu govorio je imam hadži Redžep ef. Vukić, nakon čega je proučen tradicionalni mevlud. Meho Martinović

Šerijatsko vjenčanje u Plavu

je organizovana islamska svečanost. Redžep efendija je mladencima objasnio prava i dužnosti bračnih drugova i uručio im vjenčani list-uvjerenje o šerijatskom vjenčanju. R.M.

Šerijatsko vjenčanje u Gusinju 25.10.2004. godine, pred mnogobrojnom rodbinom i dvojicom imama u novoj dzamiji u Gusinju, šerijatski su se vjenčali Alem Ljačković i Sajma Bajramlić.

Dana 24. zul-hidžeta 1425. godine (03.02.2005.), u krugu uže rodbine mladih džematlija i imama, u Plavu je sklopljen šerijatski brak između Salema E. Srdanovića (1978.) i Alise I. Bešković (1986.). Prilikom sklapanja braka održano je predavanje na temu «Važnost šerijatskog braka». Imami su poželjeli mladencima da žive u skladu sa islamskim propisima i ukazali na porast broja šerijatskih vjenčanja na području odbora IZ-e Plav. S.Latić


15

IZ VJERSKOG žIVOTA

februar 2005.

Rožajske svečanosti povodom Nove hidžretske godine

Dani radosti

islamske novine gazetë islame

ELIF

Povratak hadžija I ove godine hadžije iz Crne Gore su otputovali na hadž preko Rijaseeta IZ BiH, Mešihata IZ Sandžaka, kao i turističke agencije “Mekka” iz Tirane. Hadžije koje su išle preko Rijaseeta IZ BiH bili su počašćeni njihovim saputnikom, reisu-l-ulemom IZ BiH dr Mustafom ef. Cerićem, koji je na Arefatu, nadahnutim govorom, održanim u džamiji šejha Bin Baza poručio svim hadžijama da mole Allaha dž.š. za oprost, onako kako ga je Muhammed a.s. molio, ističući da je Allahov poslanik s.a.v.s. 70 puta na dan molio za oprost. Polazak svih hadžija koji su putovali avionom bio je organizovan ispred džamije Kralja Fahda u Sarajevu, gdje je ašere proučio hfz. Mensur Malkić,

a vaz i nasihat održao naibu reis Ismet ef. Spahić. Muderis Nezim ef. Halilović je kazao da ove godine na hadž putuje avionom 580 hadžija od kojih su 80 iz Sandžaka. Tom prilikom je poselamio i muftiju Crne Gore Jusufa ef. Đokovića, kao i sandžačkog, Muamera ef. Zukorlića, a takođe i sve hadžije sa dovom da im Allah dž.š. primi hadž te da se zdravo vrate kućama. Hadžije iz Crne Gore uskoro će imati Ured za hadž pri Mešihatu IZ-e u RCG, kojeg je predložilo Udruženje Ilmije, kako bi vjernici koji žele obaviti peti islamski šart – hadž, mogli posredstvom ovog ureda otputovati na krunu ibadeta. Meho Martinović

Primjer za ugled Pljevljaka Mirsada Talovića

Na poklon razglas za džamiju U prepunoj Kučanskoj džamiji u Rožajama, 1. muharrema (10. 02), obilježena je Nova hidžretska 1426. godina. Nakon klanjanja podne namaza, imam Ramiz ef. Hot, najavio je mevludski program i hor «Ennur» iz Rožaja. Pored izvođenja mevluda i ilahija , džamiju su oplemenili tekbiri i salavati. Džematlije su bile u prilici da osvježe svoja muminska srca i duše . I mališani iz dječjeg vrtića «Lana» obilježili su ovaj dan simpatičnim programom u restoranu «Bosfor». Oni su poslije programa, u prepoznatljivoj tradicionalnoj nošnji, prošetali

gradskim trgom i izazvali veliku pažnju prisutnih građana. Posebno zadovoljstvo bilo je kod roditelja koji su išli u koloni sa djecom. Muslimani ovog područja islamski su se organizovali kroz protekle blagdane i na halal način proveli dane radosti. Novogodišnje svečanosti propratila je lokalna televizija APR i emitovala ih više puta u cjelosti. Pomenuta TV stanica kontinuirano izvještava o vjerskim događajima u Rožajama. Ona je, uz TV Crne Gore, prenosila i bajramske svečanosti. Džemal Dacić

Nastup hidžretske godine muslimani u Pljevljima obilježavaju obično kupovinom neke kućne potrepštine ili dijela garderobe za sebe ili svoju djecu. Tih dana često i džematlije donesu priloge za svoje mahalske džamije kao: dio prostirke, tespihe, ručne radove, levhe, ukrasne vezove i sl. Jedan od dobrotvora ove godine je i Mirsad Džemailov Talović, koji je za svoju mahalsku »Hadži Zekerija« džamiju poklonio profesionalni razglasni sistem sa pojačalom. Tim gestom Mirsad je nastavio plemenitu tradiciju svojih roditelja koji su se naročito isticali humanim aktivnostima u ovom kraju. Vrata njihove kuće su ši-

rom bila otvorena početkom devedesetih, kada su u Pljevlja pristizali prognanici iz BiH i pljevaljske Bukovice.

Odloženo suđenje vinovnicima paljenja Islam-agine džamije u Nišu

Nisu došli optuženi, advokati i svedoci Predsednik veća Opštinskog suda u Nišu Katarina Ranđelović odložila je glavni pretres u postupku protiv jedanaest mladića koji su 17. marta prošle godine zapalili Islam-aginu džamiju u centru grada. Suđenje ovoj grupi za krivično delo učestvovanja u skupini koja vrši nasilje odloženo je za 10. mart jer početku glavnog pretresa nisu prisustvovali petorica optuženih i njihovi branioci, kao ni dva svedoka. Na početak suđenja nisu došli ni predstavnici Islam-agine džamije Sead Hasanović i Zav-

oda za zaštitu spomenika Miodrag Medar. - Sledeći glavni pretres održaće se i ako ne dođu branioci optuženih jer nije reč o krivičnom delu za koje je obavezna odbrana - najavila je sudija Ranđelović i naložila privođenje dvojice, kao i "pozivanje preko SUP-a" trojice optuženih. Ona je naložila i pozivanje preko SUP-a dva odsutna svedoka. Na suđenju su se pojavili optuženi Aleksandar Krstić (25), Davor Miljković (23), Dušan Mančić (21), Dragan Stefanović (23), Ivica Stefanović (29) i Milivoje Ničić (46), svi iz Niša. Oni nisu davali

izjave ni u sudnici ni medijima, a neki od njih su nosili šalove sa četiri ocila, ili klupskim bojama Partizana. Nisu došli optuženi Filip Jovanović, Milan Stanišić, Dragan Cvetković, Petar Mišić i Mihajlo Džudović, takođe iz Niša. Niška policija je 19. marta prošle godine uhapsila ovu grupu mladića, koje je označila uglavnom kao "navijače Partizana". Za krivično delo za koje su optuženi predviđena je zatvorska kazna u trajanju od šest meseci do pet godina. (Danas)

Muftija Hamdija Jusufspahić posjetio Niš

Sanacija Islam-agine džamije na proljeće Već sa prvim proljećnim danima biće nastavljena već započeta sanacija Islam-agine džamije u Nišu koja je spaljena 17. marta prošle godine za vrijeme demonstracija organizovanih zbog tadašnjeg nasilja na Kosovu, saopšteno je u Skupštini grada, a prenosi dnevnik Danas.

Za obnovu tada zapaljenih džamija u Nišu i Beogradu Vlada Srbije izdvojila je šest miliona dinara, a za završetak svih radova na "niškoj" džamiji potrebno je još oko tri miliona dinara. Beogradski muftija Hamdija Jusufspahić posjetio je 3. februara Niš, kada mu je gradonačel-

nik Smiljko Kostić uručio 300 hiljada dinara na ime pomoći Islamskoj zajednici. Gradonačelnik Kostić je kazao da je "u planu izgradnja još jedne džamije u gradu", kao i "orijentalnog restorana", te da "ima ideja i da se Pašin konak u Tvrđavi pretvori u muzej".

U Nišu, prema posljednjem popisu 2002, živi 1217 građana koji se izjašnjavaju da su islamske vjeroispovjesti. Predsjednik niške Islamske zajednice Nijaz Saiti, međutim, tvrdi da u Nišu živi oko 20 hiljada ljudi islamske vjere, ali da "izbjegavaju" da se tako izjasne.

Mirsad je zaposlen u pljevaljskom Rudniku uglja, vrijedan je džematlija i poznati harmonikaš. Jakub Durgut

Reisu-l-ulema BiH u Londonu Sarajevo, 18. februar (MINA) - Reisu-l-ulema dr. Mustafa Cerić koji na poziv Islamskog foruma Evrope, boravi u trodnevnoj posjeti muslimanima Londona, a održao je hutbu i imamio džumunamaz u Londonskom muslimanskom centru u istočnom Londonu, najvećem islamskom centru u Zapadnoj Evropi. Džuma namazu je prisustvovalo oko osam hiljada vjernika. Reisu-l-ulemu dr. Mustafu Cerića primio je Princ Čarls, princ od Welsa, u svojoj rezidenciji Clarence House u Londonu. Reisu-l-ulema je upoznao Princa od Welsa o projektu obnove Ferhadije džamije u Banjoj Luci. Princ Čarls je pokazo zanimanje za taj projekat, kao i za druge projekte čija obnova pomaže pomirenju u Bosni i Hercegovini. Takođe, Princ Čarls se zanimao za položaj muslimana u Evropi i mogućnosti međureligijskog dijaloga kao važnog faktora za mir u svijetu.


ELIF

islamske novine gazetë islame

OD MAŠRIKA DO MAGRIBA

Učenjaci nemaju prigovora da žena bude muftija

februar 2005.

Bler dijeli američke stavove oko Irana

Kairo

Kairo, 17. februar - Islamski učenjaci u Egiptu, koji imaju ingerencije za vjerske odredbe, podržali su ideju da žena bude muftija. Dr Ahmed Tajib, rektor Univerziteta AlAzhar, inače bivši muftija Egipta, izjavio je da ne postoji ništa što bi sprečavalo ženu da bude muftija, a naročito kad je u pitanju ženski svijet. Podršk-

u ovoj ideji dao je i dr Usame Abdussamie, profesor na šerijatskom fakultetu, kao i šejh Jusuf Al-Banderi, član Vrhovnog vijeća za islamska pitanja u Egiptu. Drugi afirmator ove ideje je šejh Mahmud Ismail, profesor na Teološkom fakultetu, koji je takođe član akademije za islamska istraživanja u Egiptu.

Izrael prijeti Siriji napadom Zamjenik izraelskog ministra odbrane Zeev Boim izjavio je 27. februara za izraelski radio da bi Izrael mogao napasti ciljeve u Siriji pošto, kako je rekao, ta zemlja pruža utočište palestinskoj ekstremističkoj organizaciji Islamski džihad, koja je preuzela odgovornost za bombaški samoubilački napad od 25. februara, u Tel Avivu. „Izrael je i ranije napao ciljeve u Siriji i može ponovo to da učini ako smatra da je potrebno“, rekao je zamjenik ministra Boim aludirajući na bombardovanje logora za obuku ekstremista južno od Damaska u oktobru 2003,

posle napada bombaša samoubice u jednom restoranu u Haifi. Izraelski ministar odbrane Šaul Mofaz je optužio Siriju za eksploziju ispred noćnog kluba u Tel Avivu u kojoj je poginulo četvoro Izraelaca. Taj napad je narušio tri sedmice relativnog zatišja koje je preovladalo pošto su izraelski premijer Arijel Šaron i predsjednik Palestinske uprave (PU) Mahmud Abas proglasili na regionalnom samitu u Egiptu okončanje četvorogodišnjeg nasilja između Izraelaca i Palestinaca. (BLIC)

16

Britanski premijer Toni Bler izjavio je da se slaže sa stavom SAD da je Iran pokrovitelj terorizma. Odgovarajući na pitanja poslanika u britanskom parlamentu, on je od Irana istovremeno zatražio da ne ometa bliskoistočne mirovne napore. London je do sada vodio upadljivo oprezniju politiku prema Iranu od Sjedinjenih Država. Zajedno sa Francuskom i Njemačkom, Velika Britanija zalagala se za diplomatski pristup problemu iranskog programa obogaćivanja uranijuma. Iz Londona se tim povodom mogla čuti drugačija retorika od one koja stiže iz Vašingtona.

Upitan, međutim, da li se slaže sa procjenom američkog

predsjednika Buša da je Iran glavni svjetski pokrovitelj terorizma, Bler je odgovorio: ”Iran svakako sponzoriše terorizam, oko toga nema sumnje. Nadam se da će u slučaju napretka na Bliskom istoku Iran shvatiti da je obavezan da u tome pomogne, a ne da ometa”. Britanski premijer upozorio je Iran i Siriju da ne smiju da omogućavaju prelazak pobunjenika preko svojih granica u Irak, gde oni pružaju pomoć u borbi protiv koalicionih snaga u toj zemlji. (BBC)

Iran i Sirija novi neprijatelji Buša Obraćajući se naciji na zajedničkoj sjednici oba doma američkog Kongresa, predsjednik SAD Džordž Buš, izjavio je da je njegov primarni cilj u drugom mandatu da okonča “tiraniju u svijetu”. Buš je oštro kritikovao vlade Sirije i Irana, opominjući ih da okončaju, kako je rekao, podršku koju pružaju terorizmu. „Naša posvećenost putu ka slobodi, naročito na Bliskom istoku, jeste testirana i nagrađena u Iraku. Iračani moraju da budu sposobni da odbrane svoju zemlju i mi ćemo im pomoći na tom putu“, rekao je Buš koji, kao što se i očekivalo, nije dao rok za povlačenje američkih snaga iz ove zemlje.

Palestinski militanti odbacili sporazum Samo što su u Šarm el Šeiku izraelski premijer Arijel Šaron i palestinski lider Mahmud Abas potvrdili sporazum o prekidu vatre, lideri Hamasa, Islamskog džihada, Narodnog fronta za oslobođenje Palestine i Demokratskog fronta za oslobođenje Palestine saopštili su da ih prekid vatre ne obavezuje. Hamas, ubjedljivi pobjednik posljednjih palestinskih izbora u pojasu Gaze,

uvrijeđen je što nije konsultovan prije saopštenja o obustavi napada. Portparol Islamskog džihada, Muhamed al Hindi, rekao je da samit nije donio ništa novo. To je čista laž - samit je vratio Izrael i Palestince na poziciju od prije četiri i po godine, a to nije mala stvar poslije iscrpljujuće dugog nasilja tokom kojeg je izginulo preko 4.000 ljudi, kazao je Hindi.

Sve više Latino-Amerikanaca prihvata islam Broj etničkih LatinoAmerikanaca u SAD koji su prihvatili islam naglo se povećao, dostigavši brojku od 40.000 prelaznika u islam. Oni se dosljedno pridržavaju islamskog učenja i mnogi od njih su psihološki rasterećeniji

i zadovoljniji. To rasterećenje i raspoloženje je došlo putem prihvatanja islamskog učenja koje ih je odbilo od loših psihičkih efekata droge, alkohola, kockanja, seksualnih devijacija i sl. Mnogi od njih kažu da

razlog njihovog prihvatanja islama leži u islamskom poštovanju žene. Američki kršćani takođe poštuju način po kojem islam cijeni ženu. Oni kažu da je žena-muslimanka često meta dobacivanja i provociranja na ulici.


17

OD MAŠRIKA DO MAGRIBA

februar 2005.

islamske novine gazetë islame

ELIF

Izučavanje Vojni sudovi za Gvantanamo nezakoniti šerijatskog prava u SAD

Jedan američki sudija presudio je da su specijalni vojni sudovi pred kojima se sudi stotinama pritvorenika iz američke baze Gvantanamo na Kubi protivzakoniti.

Sudija okružnog suda Džojs Hens Grin, nadležna za razmatranje svih pritužbi zatočenika koji osporavaju utamničenje, odbacila je prigovor američkih oružanih snaga koje su tražile da

sudija odbije žalbe zatvorenika. Sudija Hens Grin je zaključila da vojni tribunali zatočenike lišavaju osnovnih ljudskih prava koja im garantuje Ustav SAD na osnovu Petog amandmana, pored ostalog, prava na savjet advokata i mogućnost da dovedu u pitanje dokaze koji se iznose protiv njih. Sudija Hens Grin je naglasila i da optužbe da su zatočenici bili zlostavljani tokom saslušanja dovode u sumnju njihova eventualna priznanja. Američki Vrhovni sud je prošle godine presudio da zatvorenici u bazi Gvantanamo imaju pravo da se brane i da ospore pravo vlasti da ih u pritvoru drže neograničeno vreme. Više od 540 osoba, osumnjičenih za terorizam, pritvoreno je u bazi Gvantanamo prilikom invazije na Avganistan 2001. godine, kao i u drugim operacijama u okviru američkog "rata protiv terorizma". Mišljenje Grinove nastalo je na osnovu analize 11 slučajeva koji se odnose na zatvorenike u Gvantanamu. Njena odluka vjerovatno neće biti konačna u rješavanju tog pitanja. (BBC)

Majami, Florida – Akademija pravnika osnovala je Akademiju islamskog prava (šerijata) na Floridi. Po riječima generalnog sekretara Akademije pravnika, dr Swalaha Al-Sawija, očekuje se da će Akademija početi sa radom u aprilu ove godine.

On je dodao da će se nad Akademijom vršiti nadzor od strane tima muslimanskih pravnika iz raznih dijelova islamskog svijeta, kao i da će postojeće naučne metode i tehnološka dostignuća biti uključena kroz projekat izučavanja šerijata.

Nove optužbe o mučenju u Gvantanamu

Američki aerodromi bili upozoreni Mjesecima prije napada od 11. septembra, federalne američke vlasti su u više navrata upozoravane da Osama Bin Laden i Al Kaida planiraju otmice aviona i samoubilačke napade, stoji u novom izvještaju, čije je objavljivanje tim američkog predsjednika nastojao da osujeti, piše londonski Independent. Kritičari tvrde da nove informacije dovode u pitanje tvrdnje američke vlade da su obavještajni podaci o namjerama Al Kaide bili, u suštini, vremenski prevaziđeni, prenosi BBC. Independent navodi da su najnovije tvrdnje iznijete u prošlogodišnjem izvještaju nezavisne komisije koja je istraživala okolnosti pod kojima je došlo do napada u Njujorku i Vašingtonu. Dio izvještaja koji je, kako list navodi, mjesecima držan

van očiju javnosti konstatuje da je američka Uprava za civilno vazduhoplovstvo do 2001. godine bila usredsređena na mogućnost napada van američkih granica. Ali, aprila te godine, aerodromima je proslijeđeno upozorenje da bi američka teritorija mogla da bude cilj ukoliko se otmičari odluče da ne otimaju putnike za razmjenu već za samoubistvo u spektakularnoj eksploziji. Na zaprepaštenje članova komisije, koji su orginalni izvještaj objavili prošle godine, administracija je blokirala objavljivanje najnovijih informacija. Završne strane dokumenta navode da su od aprila do septembra 2001. godine u sto pet obavještajnih analiza federalne Uprave za civilno vazduhoplovstvo, u 52 dokumenta pomenuti Al Kaida i Osama Bin Laden.

U britanskoj štampi su se pojavili novi navodi o maltretiranju u zatvoru Gvantanamo na Kubi u kojem Amerikanci drže lica osumnjičena za pripadništvo ekstremnim islamskim organizacijama. Nove optužbe izrekao je Martin Mubanga, jedan od četvorice britanskih muslimana koji su u januaru oslobođeni iz Gvantanama i vraćeni u Britaniju. U razgovoru za nedeljnik Observer, Mubanga kaže da je redovno bio maltretiran i da je nekoliko puta bio pretučen. Takođe tvrdi da ga je jednom čovjek koji ga je ispitivao, mazao urinom. Martin Mubanga koji ima dvojno britansko-zambijsko dr-

žavljanstvo je krajem 2001. godine otišao u Avganistan da bi, kako kaže, izučavao islam. Kada je počela američka vojna intervencija pobjegao je najprije u Pakistan, pa onda u Zambiju, gdje je i uhapšen, prije nego što je predat Amerikancima i prebačen na Kubu. Američke vlasti ostaju pri tvrdnji da je povezan sa Al Kaidom. Britanska policija ga je po povratku sa Kube saslušala i oslobodila bez optužnice. Povodom optužbi koje je Mubanga iznio u Observer-u, Američko ministarstvo odbrane saopštilo je da vjeruje da njegovo hapšenje nije bilo nezakonito i da pravila službe u američkoj vojsci zabranjuju mučenje.


ELIF

SA MINBERE

islamske novine gazetë islame

dr Jusuf el-Karadavi

SVOJSTVA ROBOVA MILOSTIVOG

Umjerenost u udjeljivanju J

oš uvijek smo u okrilju Kur'ana sa robovima Milostivog kojima je Allah zadovoljan i koji su Njime zadovoljni. Allah ih je opisao u suri Al-Furkan. Opisao je njihovo osobno svojstvo, odnos prema Allahu, dž.š., a potom njihov odnos prema imetku, rekavši: «I oni koji, kad udjeljuju, ne rasipaju i ne škrtare, već se u tome drže sredine». Nije nužno da robovi Milostivog budu bez imetka. Siromaštvo nije odlika onih koji su pokorni Milostivom, jer i oni bivaju bogati. Allah je opisao posjetioce mesdžida, posjetioce kuća u kojima je dozvolio da se spominje i uzdiže Njegovo ime, rekavši: «Hvale Njega ujutro i navečer, ljudi koje kupovina i prodaja ne ometaju da Allaha spominju». (An-Nur: 36-37) Oni su, rečeno modernim jezikom, biznismeni koji se bave trgovinom i prodajom, ali ih to ne sprečava od izvršavanja obaveza prema Gospodaru. Allah se vjernicima obratio sljedećim riječima: «O vjernici, neka vas imanja vaša i djeca vaša ne zabave od sjećanja na Allaha. A oni koji to učine biće izgubljeni». To znači da imaju imetak i djecu, i da nisu isposnici i derviši, ali im je naređeno da ih to ne zabavi od spominjanja Allaha srcem i jezikom. Nije grijeh da robovi Milostivog posjeduju imetak. Imetak je po islamu blagodat za kojeg se treba Allahu biti zahvalan. To je emanet koji se treba paziti. Takođe, imetak je po islamu jedan od pet neophodnih komponenti koje sačinjavaju život. Musliman je u svom imetku zastupnik. Imetak je u stvari Allahov dar koji se mora čuvati. Čovjek je namjesnik i opunomoćenik od svog Gospodara u pravilnom zarađivanju i potrošnji imetka. Zato Allah, dž.š., kaže: «Udjeljujte iz onoga što vam On stavlja na raspolaganju». (Al-Hadid:7) Kada je imetak Allahovo vlasništvo, a čovjek njegov opunomoćenik (blagajnik), onda on mora poštovati pravila i uputstva Vlasnika imetka. On treba znati šta Gazda od njega želi? Čime će biti zadovoljan, a čime neće? Šta mu naređuje, a šta brani? Nije dozvoljeno službeniku u nekom preduzeću ili organizaciji da se suprotstavlja naredbi direktora organizacije i da čini šta mu drago. Musliman je službenik u Allahovom imetku. On je čuvar tog imetka. Allah, dž.š., nam daje uputstva za sticanje imetka. On se mora zaraditi na dozvoljen i propisan način. Uputstva su vezana za investicije i rast imetka, potrošnju, udjeljivanje i distribuciju, a ajet kojeg smo spomenuli je fokusiran na način njegove potrošnje. Imetak se zarađuje na dozvoljen i propisan način, ali se dešava da se nakon toga puno štedi i škrtari prilikom ulaganja na Allahovom putu. Ili se dešava da se njime rasipa i razbacuje na sve strane. Ummet trpi posljedice zbog bogatstva iz dva razloga: zbog bogataša škrtice koji ne daje pravo Allahu, niti ljudima, već je za svakog škrt; i zbog bogataša rasipnika

koji ne zna gdje troši imetak. Imetak rasipa na sve strane. Njegovi potrošači ne poznaju granicu niti zakon. Imetak se mora svjesno trošiti bez sustezanja i rasipništva, jer etika islama nalaže umjerenost i ekonomičnost. U Kur'anu se zato nalaze savjeti Allaha za robove: «Daj bližnjem svome pravo njegovo, i siromahu, i putniku, ali ne rasipaj mnogo, jer su rasipnici braća šejtanova, a šejtan je Gospodaru svome nezahvalan. A ako moraš od njih glavu okrenuti, jer i sam od Gospodara svoga milost tražiš i njoj se nadaš, onda im barem koju lijepu riječ reci. Ne drži ruku svoju stisnutu, a ni posve otvorenu - da ne bi prijekor zaslužio i bez ičega ostao». (Al-Isra: 26-29). Ako budeš rasipao, posustat ćeš, a ako škrtariš bit ćeš ukoren. U svakom slučaju ćeš malaksati ili prekoren biti, ako ne budeš slijedio Allahove naredbe i zabrane. To je umjerenost i ekonomičnost. To je Allahov ustav i pravilo. Vjerovjesnik, a.s., bi molio Allaha, dž.š., ovim riječima: «Moj Bože, molim Te da mi podariš strah od Tebe u tajnosti i javnosti, da mi podariš iskrenu riječ u srdžbi i zadovoljstvu. Molim Te da mi podariš umjerenost u siromaštvu i bogatstvu». Prenosi Imam el-Bezzar od Huzejfe, da je Vjerovjesnik, a.s., rekao: «Lijepa li je umjerenost u bogatstvu, lijepa li je u siromaštvu, a najljepša je u ibadetu». Čak je i u ibadetu umjerenost potrebna! Prenosi Imam Ahmed od Ebu Derda'a da je Vjerovjesnik, a.s., rekao: «U oštroumnost čovjeka spada i umjerenost u načinu života». To ukazuje da čovjek treba biti umjeren, da ne smije rasipati i škrtariti, već se mora držati zlatne sredine. Onaj ko je umjeren i ekonomičan ostavlja dio mladosti za starost, dio zdravlja za bolest, dio bogatstva za siromaštvo, a onaj ko štedi za budućnost neće osiromašiti. Islam zahtijeva udjeljivanje. Svojstvo pobožnih ljudi jeste da udjeljuju. Kada je Allah na početku sure El-Bekare opisao pobožne ljude, rekao je: «I dio onoga što im dajemo udjeljuju». Dakle udjeljuje dio nafake, a ne sve čime ih je Allah opskrbio. Kada je Allah učinio davanje zekata obaveznim, to je učinio samo za određene vrste imetka. Negdje je propisano 2,5%, negdje 5%, negdje 10% a nije učinio ljudima poteškoće u tome. To se naglašava u Kur'anu: «Ako bi ih od vas tražio i prema vama uporan bio, postali biste škrti i On bi učinio vidljivim vaše mržnje». (Muhammed: 37). Zato je od nas tražio višak da udjeljujemo: «I pitaju te koliko da udjeljuju. Reci: višak»! Dakle, ono što vam premašuje potrebe. Zato se u hadisu veli: «Nema sadake, osim od dijela bogatstva». Ne traži se od tebe da udijeliš sadaku od onoga što ti je potrebno. Ko ipak tako postupi, to je znak lijepe odlike, a nije izvršavanje farza. Takav čovjek je sličan onima koje je Allaha, dž.š., pohvalio u Svojoj Knjizi: «I hranu su davali - mada su je i sami željeli - siromahu i siročetu i sužnju». (Ad-Dehr: 8) Vole hranu i že-

le je, jer ime je potrebna, ali ipak je radi Allaha udjeljuju. «Mi vas samo za Allahovu ljubav hranimo, od vas ni priznanja ni zahvalnosti ne tražimo! Mi se Gospodara našeg bojimo, onog Dana kada će lica smrknuta i namrgođena biti."I njih će Allah strahote toga Dana sačuvati i blaženstvo i radost im darovati». (Ad-Dehr: 9-10). Musliman troši imetak bez rasipanja i škrtarenja. On ne uskraćuje sebi zadovoljstvo jer mu je to prioritet. Neki ljudi žale da potroše imetak za sebe i svoju porodicu. Imetak je kod njih ali su lišeni njega. Za takve je rečeno: «Obraduj imetak škrtice nesrećom ili nasljednikom». Ili će se desiti nesreća koja će uništiti svaki dio, ili će naći nasljednik koji će u njemu uživati. On će biti kao lovački pas koji drugom plijen grabi, a sam je gladan. Došao jedan čovjek kod Poslanika, a.s., pa se svojom nošnjom ne dopade Poslaniku, a.s. On ga upita: «Imaš li imetka? Reče: Imam. Kakav imetak imaš, upita ga ponovo? Sve što mi je Allah podario od kamila, krava, brava, voća i povrća. Reče: «Allah doista voli da vidi tragove Svoje blagodati na tebi». Uzvišeni kaže: «I o blagodati Gospodara svoga kazuj»! (Ad-Duha: 11). Ne misli se samo na govor jezikom već i djelima. Nema potrebe da uskraćuješ sebi i porodici, a imetak ti je u rukama. Troši umjereno na sebe i svoju porodicu. U hadisu se veli: «Najbolji dinar kojeg čovjek utroši je dinar koji s utroši na djecu, opremanje konja na Božjem putu i na druženju na Božjem putu». Poslanik, a.s., je Sa'du ibn Ebi Vekkasu rekao: «Ti nećeš doista utrošiti nafaku želeći time Allahovo zadovoljstvo, a da ne budeš nagrađen za to. Čak i za zalogaj kojeg staviš u usta svoje žene». Trošenje imetka na sebe i svoje ukućane je prvo što treba insan učiniti. Nakon toga on ga treba trošiti na rođake i komšije, jer i njima pripada pravo u tome. Poslanik, a.s., je rekao: «Nije povjerovao u mene potpuno onaj koji zanoći sit znajući da mu je komšija gladan». Nije islam da jedeš punog stomaka i da se smiješ punih usta, a da tvoj komšija pati od gladi ne nalazeći nikoga ko će mu prinijeti malo hrane i ugasiti žeđ. To nije islamsko niti humano djelo i zbog toga se Poslanik, a.s., od takvog čovjeka ogradio. Ako imaš rođaka trebaš mu tvojim imetkom pomoći u teškoći i siromaštvu. «Daj bližnjem svome pravo njegovo, i siromahu, i putniku, ali ne rasipaj mnogo, jer su rasipnici braća šejtanova, a šejtan je Gospodaru svome nezahvalan». (Al-Isra: 26) Rođacima prvo treba pomoći. Allah, dž.š., u Kur'anu veli: «Pitaju te kome će udjeljivati. Reci: "Imetak koji udjeljujete neka pripadne roditeljima, i rođacima, i siročadi, i siromasima, i putnicima; a za dobro koje učinite Allah sigurno zna». (Al-Bekara: 215) Poslanik, a.s., u hadisu kaže: «Za sadaku datu siromahu čovjek ima jednu

februar 2005.

18

nagradu, dok za sadaku koju čovjek da rodbini ima dvije nagrade; nagradu za sadaku i nagradu za održavanje rodbinskih veza». Najbolja sadaka je ona koja se udijeli rođaku s kojim je čovjek u svađi i netrpeljivosti. U hadisu se navodi: «Najbolja sadaka je ona koju udijeliš rodbini, ili rođaku na kojeg si ljut». Dakle, čovjeku prema kojem osjećaš neprijateljstvo i nelagodnost, jer u tom stanju mu ne daješ sadaku iz solidarnosti, niti mu vraćaš dobro za dobro koje ti je učinio, već mu daješ to zbog Allaha, dž.š, i zbog rodbinskog prava. U ovo postoji ustaljena dužnost davanja zekata. To je treći stub islama, nakon šehadeta i namaza. U nekim hadisima se navodi: «Sačuvat će se škrtosti onaj koji bude davao zekat, počastio gosta i drugom pomogao u nevolji». Dakle, sačuvat će se škrtosti onaj koji bude davao zekat, počastio gosta kada mu dođe i pomogne muslimanima u nevoljama kao što su zemljotresi, gladovanje, džihad… Ovim se čovjek štiti od škrtosti. «I onima koji su Medinu za življenje izabrali i domom prave vjere još prije njih je učinili; oni vole one koji im se doseljavaju i u grudima svojim nikakvu tegobu, zato što im se daje, ne osjećaju, i više vole njima nego sebi, mada im je i samima potrebno. A oni koji se čuvaju lakomosti, oni će, sigurno, uspjeti». (AlHašr: 9) Pored ovih postoje ljudi koji daju i više od toga. Bio je Lejs ibn Said jedan od muslimanskih bogataša. Družio se sa Enesom ibn Malikom. Kažu da je njegova ukupna zarada bila 80.000 dinara. Zekat nije tada bio obavezan za njega, jer nije čekao da se novac nagomila tako što ga je dijelio. Znao je da je imetak od Allaha, za Njegove robove. Jedne prilike mu je došla žena koja mu je tražila meda, te on naredi da joj se da mješina meda. Neki su na to rekli: Ona mu traži malo meda, a on joj dade punu mješinu! Na to im odgovori: «Ona je tražila koliko joj je trebalo, a mi smo joj dali koliko nam je Allah blagodati dao». Također je Abdullah ibn Džafer ibn Ebi Talib bio jedan od velikih bogataša i kavaljera. Bio je poznat i po svojstvu da nije nikad vratio onog ko mu je zatražio pomoć. Škrtice su ga zbog toga korile, a on im je odgovarao: «Allah me je doista navikao na jedan običaj i ja sam navikao Njegove robove na jedan običaj: navikao me je da mi daje i ja sam navikao Njegove robove da im dajem. Bojim se, ako prekinem moj običaj da On ne prekine Svoj običaj prema meni». Tako su ljudi trošili imetak a nisu škrtarili. Potrošnja u dobro nije rasipanje. Tako je jedan čovjek došao sa svežnjem srebra kojeg je htio udijeliti na Allahovom putu, pa mu bi rečeno: «O ti, nema dobra u rasipanju! A on reče: «Nije rasipanje kada se u dobro dijeli» Ashabi, r.a., su se natjecali u zbrinjavanju i opremanju muslimanske vojske u bitkama. Jedan bi donirao hiljadama, drugi desetinama hiljada, treći stotinama hiljada, a neko bi sam opremio vojsku i snosio za to sve troškove. U jednoj bici došao je Omer, r.a., sa povećim dijelom imetka kod Poslanika, a.s., misleći da niko nije prije njega udijelio toliko. Kad u tome dođe Ebu Bekr, r.a., sa svim što je


19

februar 2005.

imao, a Poslanik, a.s., ga upita: «O Ebu Bekre, šta si ostavio tvojoj porodici? Ostavio sam im Allaha i Njegova Poslanika». Od imetka im ništa nije ostavio! Ovo je dozvoljeno kada je čovjek veoma pouzdan u Allaha i kada se mnogo na Allaha oslanja, te zna koliko se njegova familija oslanja na Allaha i koliko je strpljiva. U slučaju da mu je porodica nestrpljiva i da nema toliko imana i uvjerenja, onda čovjek ne treba ulagati cio svoj imetak, obzirom da mu porodica nema strpljenja kao što ga on ima. Dakle, Ebu Bekr je znao da je on i njegova porodica spreman na strpljivost te je zbog toga dao cio svoj imetak za Allaha. Oni su bili uvjerenja da im Allah, dž.š., neće ništa obezvrijediti. «Imetak se neće umanjiti zbog sadake». Tako se zakleo Poslanik, a.s. Sadaka, dakle, neće reducirati imetak već će ga povećati. Allah, dž.š., veli: «Reci: "Gospodar moj daje obilnu opskrbu onome kome hoće od robova Svojih, a kome hoće uskraćuje; što god vi udijelite, On će to nadoknaditi, On najbolje opskrbljuje». (Sebe': 39) «Šejtan vas plaši neimaštinom i navraća vas da budete škrti, a Allah vam obećava oprost i nagradu Svoju; Allah je neizmjerno dobar i zna sve». (Al-Bekara: 268) Većina ljudi vjeruje u obećanje šejtanovo a ne u Allahovo. Ili, oni koji vjeruju u to ne daju sadaku, već je zanemaruju. Kada robovi Milostivog udjeljuju, ne rasipaju i ne škrtare, već se u tome drže sredine. Ne škrtare za sebe, svoju porodicu, rodbinu, komšijama da pomognu u nesreći i da priteknu u pomoć muslimanima kada ih nevolje spopadnu. A prije svega, ne škrtare po pitanju njihove primarne dužnosti i prioriteta prema Allahu zekata. Oni, takođe, ne pretjeruju kada udjeljuju. A pretjerivanje je potrošnja u griješenju prema Allahu, dž.š., kako vele vrli prethodnici. Kada čovjek utroši sav svoj imetak za istinu, dobrobit, to se ne bi ubrajalo u rasipništvo. A kada i mali dio imetka ode u zlo i neistinu, to se računa rasipništvom. Ko potroši imetak u alkohol, narkotike, ili u haram luksuz, kao što su zlatno i srebrno posuđe i tome slično, ili u bilo koji haram, onda je to bez sumnje rasipanje i neracionalna potrošnja. A što se tiče potrošnje imetka u dozvoljenim stvarima, musliman tada ne prelazi svoje mogućnosti, već pruža noge koliko mu je jorgan dug. On tada balansira između zarade i potrošnje, a ne rasipa se pa da ga to odvede u dugove. A dug je briga noću, a poniženje danju. Možda će ga smrt stići prije nego stigne da vrati ono što je zadužio, pa zašto bi sebe dovodio u takvu situaciju?! Poslanik, a.s., se utjecao Allahu, dž.š., od duga, govoreći: «Allahu moj, s Tobom se štitim od brige i tuge, Tobom se štitim od nemoći i lijelonsti, i utječem se Tobom od kukavičluka i škrtosti i Tobom se štitim i utičem od obimnog duga i ljudskog ugnjetavanja». Rekoh ovo i molim Allaha da meni i vama pomogne. Molite Ga, odazvaće vam se. On je blizu i čuje. S arapskog preveo: Džemo Redžematović

MOZAIK

islamske novine gazetë islame

ELIF

Jusuf Islam dobio odštetu LONDON, 16. februar 2005. (Hina/Reuters) - Britanski pop pjevač Yusuf Islam (57), koji je 70-tih godina prošlog vijeka prešao na islam i odustao od svjetski poznatog imena Cat Stevens, dobio je odštetu od dva britanska lista koji su objavili da je povezan s terorističkim grupama. Zbog toga se njegovo ime našlo na "crnoj listi" američke Vlade, pa mu je u septembru prošle godine zabranjen ulazak u SAD. The Sun i Sunday Times "su neobjektivnim i netačnim izvještavanjem prevarili javnost i zbog toga su morali platiti odštetu," kazao je Islam, ne želeći otkriti o kojem je iznosu riječ. Međutim, kompletnu svotu pjevač će uplatiti za pomoć žrtvama cunamija koji je pogodio azijske zemlje. Prošlog mjeseca Islam je posjetio Indoneziju, te izdao singl "Indijski okean", a sva zarada od njegove prodaje biće takođe uplaćena za pomoć stradalima.

Hromozom koji se odupire evoluciji

Muški "ipsilon hromozom," do sada je bio malo poznat, pa čak smatran manje značajnim od ostalih 45 hromozoma u ljudskom organizmu. Hromozomi su dugi lanci molekula deoksiribonukleinske kiseline skraćeno DNK - koji sadrže gene, a koji se čvrsto smotani nalaze u jedru svake ćelije. Neki naučnici su smatrali da su "ipsilon hromozomu" odbrojani dani, jer se za 300 miliona godina broj gena u njemu smanjio sa 1500, na svega nekoliko. Osim toga, taj hromozom, za razliku od ostalih, nema svog para od koga može da uzima izgubljene gene. Svi ostali hromozomi su upareni, jer se od svakog roditelja dobija po jedan. Čak i ženski, takozvani "iks hromozomi", postoje u paru jer se nasljeđuju i po ženskoj i po muškoj liniji. Ali Frensis Kolins, iz američkog Nacionalnog zdravstvenog instituta,

kaže da najnovija otkrića pokazuju da "ipsilon hromozom" neće odumrijeti: "Ova sekvenca otkriva neke zapanjujuće i neočekivane tajne ljudske biologije i genetike i objašnjava kako ovaj usamljeni hromozom uspjeva da se odupre evoluciji." Kao prvo, "ipsilon hromozom" ima više gena nego što se mislilo - ukupno 78. Kako kaže doktor Dejvid Pejd , iz biomedicinskog instituta Vajthed, u Masačusetsu, 60 gena u tom hromozomu igra ulogu u proizvodnji sperme. Mnogi od njih postoje u parovima, što znači da mogu da međusobno razmjenjuju materijal za popravku oštećenog materijala, slično kao upareni hromozomi: "To u mnogim slučajevima koriguje mutaciju i tako popravlja gen. U "ipsilon hromozomu" otkrili smo mnoge takve gene, što znači da je on pun zdravih, netaknutih gena važnih za ljudsku reprodukciju." Proučavanje "ipsilon hromozoma" važno je za razumjevanje kako muške plodnosti, tako i neplodnosti. Osim toga, naučnici još ne znaju kakva je funkcija preostalih 18 gena u muškom hromozomu. Najnovija otkrića će bez sumnje pokrenuti traganja za odgovorima na ta pitanja.

Saradnici tvorca holokausta radili za CIA Kako piše "Internešenel herald tribjun", radna grupa koja se bavi tom problematikom traži da sa strogo povjerljivih dokumenata CIA iz doba hladnog rata bude skinuta oznaka "strogo povjerljivo", a u skladu sa zakonom iz 1998. godine. CIA to odbija i navodi da je u skladu s tim zakonom već objavila oko 1,2 miliona stranica povjerljivih dokumenata, uključujući dokumenta iz dosijea 775 osumnjičenih osoba. Istoričari koji su proučili do sada

objavljena dokumenta tvrde da je za CIA poslije rata radilo najmanje pet bliskih saradnika Adolfa Ajhmana, koji se smatra tvorcem holokausta. Funkcioneri SAD ranije su pravdali regrutovanje bivših nacista potrebom korišćenja njihovog znanja o Sovjetskom savezu i drugim zemljama komunističkog bloka. Neki nacistički naučnici, poput Vernera fon Brauna, imali su značajnu ulogu u razvoju svemirskog programa SAD.

Da li je Ramzes II protjerao Jevreje Egipatski arheolozi pregledaće mumiju faraona Ramzesa II kako bi dokazali da je upravo on bio faraon koji je egipatske Jevreje otjerao u egzodus, objavila je državna novinska agencija MENA. U toj vijesti se prenose riječi Zahija Havasa, glavnog sekretara Vrhovnog vijeća za starine koji je rekao da će, nakon što je skenirana Tutankamonova mumija, pregledati i Ramzesove ostatke. - Svrha proučavanja mumije Ramzesa II je traženje uzroka smrti i potvrde da je on bio faraon egzodusa, rekao je Havas. On tvrdi da opisi toga faraona u Kur'anu odgovaraju razdoblju Ramzesove vladavine u doba 18. dinastije. - Kralj Ramzes vladao je 67 godina, u razdoblju koje odgovara događajima iz priče o egzodusu - objasnio je. Havas priznaje da francuski naučnici koji su, osamdesetih godina pregledali mumiju Ramzesa II, nijesu otkrili znakove utapanja. Biblijska priča o egzodusu kaže kako je Mojsije, nakon što je Bog poslao deset pošasti na Egipat, prisilio faraona da oslobodi Jevreje, a onda je Bog podijelio Crveno more kako bi oni pobjegli od egipatskih vojnika koje je potopio. Na pitanje je li Ramzes bio taj faraon, naučnici još nijesu sa sigurnošću odgovorili. Havas predvodi grupu istraživača koji pregledaju faraonske mumije, a ovog mjeseca su počeli sa skeniranjem Tutankamonovih ostataka.


ELIF

ZADNJA STRANA

islamske novine gazetë islame

februar 2005.

20

Rukopisni Kolašinska džamija Kur’an TRAGOM NEKADAŠNJIH DžAMIJA

K

olašin je podignut sredinom XVII vijeka, prvo kao vojno utvrđenje, strateški važno, u kojem se nalazila posada da čuva carski drum između Akova i Podgorice od ustanika brdskih plemena, Vasojevića, Moračana, Rovčana, Uskoka i Drobnjaka. Ovo utvrđenje Osmanlije su počeli graditi 1647. a završili 1651. godine. U ljetopisu manastira sv. Troica u Pljevljima nalazi se zapis: ''Sazida Ali-paša grad na Kolašinoviće'' ( Ali – paša Čengić, pljevaljski Sandžak-beg ). Krajem XVII vijeka osnovana je kolašinska kapetanija. Najviši vojni starješina bio je kapetan. Prvi kolašinski kapetan bio je Ibrahim-aga. U Kolašinu se naseljava nekoliko trgovaca i zanatlija, pa se razvija kao varošica, doseljavanjem muslimana iz Meduna i sa prostora Kuča, (nakon što su 1688. godine protjerani iz tih krajeva) i drugih mjesta, ili prihvatanjem islama doseljenih hrišćana. Age i kapetani bavili su se trgovinom, a bilo je razvijeno i stočarstvo i trgovina stočarskim proizvodima. Kolašinski trgovci su odlazili i u Dubrovnik i tamo prodavali svoju robu. U osmanlijskom periodu ovu je oblast činila jedna administrativna cjelina, ali se kod naroda odomaćio naziv Gornji i Donji Kolašin. Gornji Kolašin je obuhvatao varoš i oko 16 sela, a to je teritorija nekadašnjih opština lipovske, rečinsko-kolašinske. Donji Kolašin obuhvatao je sela poljske opštine, zatim prostor oko Mojkovca do nadomak Bijelog Polja i Brodareva, a prema Pljevljima do Krupca i Stožera. Ovaj kraj je pripadao Hercegovačkom Sandžakatu, od kada se ovaj formirao, pa do 1878. godine, osim Gornje i Donje Morače, koje su pripadale Skadarskom Sandžakatu. U varoši i njenoj okolini živjela su mnoga poznata bratstva: Mušovići i Hasanovići, koji su se prvo formirali oko Vraneša, zatim Mekići, Micani, Kalići, Memići, Arapovići, Boškovići, Pijuci, Balijagići, Kriješterci, Ljuhovići, Račići i dr. Brojni su toponimi koji podsjećaju na muslimane: Smailagića Polje, Mušovića Rijeka, Mekića kula i dr. S obzirom na strukturu stanovništva , njegovu brojčanost, u centru stare varoši je sagrađena i džamija a pored nje i mekteb. Ova varoš je imala tešku i burnu prošlost, obilježenu čestim sukobima, ratovima, bunama i upadima, rušenjem i paljenjem. Ipak se održala sve do Berlinskog kongresa 1878. godine, kada je odlukama tog Kongresa dodijeljena Crnoj Gori. U isto vrijeme sa podizanjem utvrđenja 1651. godine podignuta je i džamija kao vojna, Sultanska, ili kao Ali-pašina zadužbina – nije

rasvijetljeno. Godine 1736. uz džamiju je podignut i manji mekteb, pa se često ova godina uzima za godinu gradnje džamije. To je bila jedina džamija u Gornjem Kolašinu jer, kako je pisao N. Dučić, ''Kolašinci muhamedanskog zakona ne mare mnogo za džamiju''. Za vrijeme ramazana top je pucao sa Vinića brda u Kolašinu. Džamija se nalazila u centru stare varoši. Bila je zidana od kamena a pokrivena daskom (šindrom). Imala je kratko munare koje je bilo podzidano uz desni zid, a šerefe je

bilo obrađeno od drveta. Krov munare je takođe pokriven daskom. Kada je poslije ratova 1877. i 1878. godine, Kolašin pripao Crnoj Gori, muslimani su se iselili a varoš je naseljena Bjelopavlovićima, Rovčanima, Moračanima i Vasojevićima. Ipak u njemu su ostale neke muslimanske familije. Formirana je vlast u koju su ušli i neki muslimani – za kapetana grada Iso Pepić, a u Poljima Zejnel-aga Zeko Ljaljević, a u sud Adžibulić. Neki ugledni muslimani su bili knjaževi perjanici. U tom periodu džamija je bila u funkciji, što se da zaključiti iz jednog dokumenta Državnog arhiva Crne Gore iz 1879.godine. Muslimanski prvaci Kolašina obraćaju se brzojavom Ministru Unutrašnjih djela u Cetinju, g.v. Mašu Vrbici: ''Svu dosadašnju štetu i trpež od vojske v. Lazara do sad smo trpjeli. Jučer nam njegova vojska razvali mejtev i ponese prostirke iz džamije. Ovo više podnositi nemožemo, ako nas nećete braniti, nema nam savitka u Kolašinu''. U potpisu Šabo Smailagić, Mušo Martinović i Omer Adžibulić. U sljedećem dokumentu iz 1880. godine koji je proslijeđen iz Kolašina ministru Unutrašnjih djela g.v. M. Vrbici na Cetinje se navodi: '' Lupež džamije iznašli smo, ovđen su u tavnicu, odgovorite šta ćemo sa njima raditi''. U potpisu Ilija Jokov i Gavrilo Todorov. Ministar UD v .M. Vrbica traži da se isti privedu u zatv-

or na Cetinje, a sa njima da dođe i kapetan Zeko (Zejnela-aga) Ljaljević, da bi pokazao gospodaru svu njegovu srdžbu. Džamija je postojala sve do 1900. godine. O tome nam govori i dokumenat koji se dostavlja iz Kolašina predsjedniku Državnog Savjeta, ministru Unutrašnjih djela gospodinu Vojvodi Božu Petroviću na Cetinje: '' Poznato je Vam g. Vojvoda da se nalazi u istočnoj ulici ove varoši ''džamija'' Turska oko koje su izgrađene kuće od istočne i zapadne strane i dotiču do iste ''džamije''. No pošto se ''džamija'' obrušila tako da se je lice od južne strane srušilo od krova do polumente, a munar se navio da pane i tako cijelo lice od sjeverne strane prepuklo je sredinom uzduž i uz oba ćošnika i cijelo lice navelo se otprilike do jednog metra izvan. Krov na istoj ugnuo se unutra i počeo padati tako da je i on pomogao njenoj ruševini, jednom riječi kazati očekuje se svaki čas kad će se cijela srušiti, te tako od iste grozi velika opasnost dotičnijem kućama, usled čega se dostavlja Vama do znanja i za isto očekujemo što prije Vaše rješenje, kako će se za navedeno postupiti počem su dotične kuće, kao što je rečeno, izložene velikoj opasnosti''. U potpisu dokumenta, Predsjednik opštinske Uprave Filip (prezime nečitko), pisar, Zarija Rakočevič, Kolašin, 29. aprila 1900. godine. U odgovru Upravi opštine Kolašina se kaže: ''Ovijeh dana dolazi tamo serdar Rade Plamenac koji će vam kazati kako da postupite sa džamijom koja je sklona padu'' . Na osnovu ovih dokumenata može se zaključiti da je džamija u Kolašinu postojala sve do 1900. godine. Pred kraj osmanlijske uprave u ovoj varoši bio je gradonačelnik ( alaimekam) poznati alhamijado pjesnik, hafiz Salih Gašević, u vrijeme kada je pisao svoje najpopularnije djelo Mevlud u čijem uvodu kaže: ''Kad se nađoh u Kolašin kajmekam znadem da sam puno nakis i ćelam, moliše me kolašinski prviši: ''Nama mevlud daj bosanski napiši ! Što j'u Kur'anu, na sve iman imamo...'' Muhadžir sam, vatan bio moj Nikšić, Ime mi je hafiz Salih Gašević''. Gaševićev Mevludi – šerif stekao je veliku popularnost među širokim slojevima u Bosni i Hercegovni i šire, doživjevši preko trideset izdanja. Gašević je umro u Bijelom Polju, pa je tu i sahranjen, 1898-99, odnosno 1316. godine po hidžri. Bajro Agović

Primjerak Časnog Kur’ana koji je rukom ispisan od strane članova Omanskog instituta za kaligrafiju, a koji je dobio dozvolu od Akademije za islamska istraživanja pri Azharu, štampan je i objavljen. Generalni direktor Instituta, Salum bin Halfan bin Sulejman AlBaluši, za agenciju Omaniya Press, izjavio je da se ideja o

pisanju Kur'ana javila još u 1992. godini, a s pisanjem se započelo naredne godine. Tokom pisanja su se javila dva problema koja su se ticala razlike u rukopisu i veličini kompletne kopije. Štampanje će izvršiti nekoliko štamparskih kuća u Omanu. Oko 300 penkala je potrošeno tokom pisanja Kur'ana.

AGENCIJE Kairo, 4. februar – Kairo će biti domaćin održavanja međunarodne islamske konferencije koja će se održati 17. aprila. Tema konferencije će biti «Humanizam islamske civilizacije», a očekuje se da će oko 350 političkih, vjerskih i drugih intelektualaca, predstavnika iz 65 zemalja, uzeti učešće na njoj. Prema riječima ministra vakufa u Egiptu, dr Mahmuda Zakzuka, intencija konferencije je da ljudi u svijetu shvate islam na pravi način i da se okane pogrešnih predrasuda o njemu. Taškent, 4. februar – U Uzbekistanu je započeta kampanja protiv droge, alkohola i pušenja u kojoj su uključeni svi mediji u zemlji uključujući radio i televiziju. Tirana, 10. februar – Nekoliko političkih lidera i intelektualaca Balkana učestvovalo je na konferenciji održanoj u Tirani, pod pokroviteljstvom UN-a, kako bi naglasili važnost religijske tolerancije. Među ostalim prisutnima bili su vjerski učenjaci, univerzitetski profesori i politički lideri iz raznih zemalja. Baku, 10. februar – Vlada Saudijske Arabije donijela je odluku o davanju pozajmnice od 18 miliona dolara Azerbejdžanu za potrebe razvoja električne i vodovodne infrastrukture u glavnom gradu Bakuu i drugim manjim gradovima. Saudijska vlada je, takođe, obećala da će sagraditi pet škola u glavnom gradu Azerbejdžana. Brisel, 17. februar – Belgijski kralj je podržao muslimanske žene u njihovim zahtjevima za slobodnim nošenjem hidžaba. On je kazao da će uskoro zaposliti u svoj kabinet neku od tako odjevenih žena.


elif