Page 1

ยุทธศาสตร์การรับมือ กับการเปลี่ยนแปลง สภาพภูมิอากาศของเมืองเชียงราย

(Chiang Rai City Climate Resilience Strategy) จัดทำ�โดย : โครงการเครือข่ายเมืองในเอเชียเพื่อรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Asian Cities Climate Change Resilience Network - ACCCRN)

Front-Back Cover [Chiang Rai].indd 1

9/12/2556 5:46:49


ยุทธศ�สตร์ก�รรับมือ กับก�รเปลี่ยนแปลงสภ�พภูมิอ�ก�ศของเมืองเชียงร�ย (Chiang Rai City Climate Resilience Strategy)

ภ�ยãต้ âครงก�รเครือข่�ยเมืองãนเอเชียเพื่อรับมือกับก�รเปลี่ยนแปลงสภ�พภูมิอ�ก�ศ (Asian Cities Climate Change Resilience Network – ACCCRN) พÄศ¨ิก�ยน 2556

AW [Chiang Rai].indd 1

9/12/2556 5:42:52


คำ�ปรารภ

โครงการเครือข่ายเมืองในเอเชียเพื่อรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Asian Cities Climate Change Resilience Network – ACCCRN) เป็นโครงการที่ส่งเสริมให้เมืองมีศักยภาพและ ความพร้อมในการรับมือกับผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยเทศบาล นครเชียงรายเป็นผู้ประสานงานหลักในการปฏิบัติงานร่วมกันกับภาคีเครือข่าย ที่มาจากหน่วยงานทุกภาค ส่วนของเมืองเชียงราย เพื่อพัฒนายุทธศาสตร์และมาตรการต่างๆ ในการรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพ ภูมิอากาศ ปัจจุบันโครงการ ACCCRN อยู่ระหว่างดำ�เนินงานในระยะที่ 3 สำ�หรับเมืองเชียงราย เทศบาล นครเชียงรายร่วมกับคณะทำ�งานทีเ่ ป็นภาคีเครือข่ายได้ จัดทำ�ยุทธศาสตร์การรับมือต่อการเปลีย่ นแปลงสภาพ ภูมิอากาศของเมืองเชียงราย และพัฒนาไปสู่การดำ�เนินโครงการนำ�ร่อง ได้แก่ “โครงการพัฒนาพื้นที่เขต เมืองเพื่อรับมือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเมืองเชียงราย ปี 2554” และ “โครงการฟื้นฟูระบบนิเวศ และส่งเสริมวัฒนธรรมชุมชน พื้นที่แม่กกน้อย ปี 2555” เกิดผลสำ�เร็จ ทำ�ให้เมืองเชียงรายมีความตระหนัก ถึงการฟื้นฟูระบบนิเวศ พัฒนาเพิ่มพื้นที่สีเขียวให้อุดมสมบูรณ์ และพัฒนาแหล่งน้ำ�ให้เหมาะสมกับสภาพ แวดล้อม พร้อมสร้างการมีสว่ นร่วมในการทำ�งานของประชาชนและภาคีเครือข่ายคณะทำ�งาน ทำ�ให้เทศบาล นครเชียงรายในฐานะหน่วยงานประสานงานหลัก ได้รับรางวัลพระปกเกล้า ประจำ�ปี 2555 และ 2556 จาก สถาบันพระปกเกล้า ด้านการเสริมสร้างเครือข่ายภาครัฐ เอกชนและประชาสังคม อันถือเป็นความภาคภูมใิ จ ยิ่งของเมืองเชียงราย ความร่วมมือร่วมใจของคณะทำ�งานทีไ่ ด้รว่ มกันปฏิบตั งิ านมาตัง้ แต่เริม่ ต้นโครงการจนถึงปัจจุบนั นัน้ ส่งผลให้การดำ�เนินงานมีความชัดเจนและเป็นรูปธรรมมากขึน้ ตามลำ�ดับ และหวังเป็นอย่างยิง่ ว่าจะสามารถ สร้างเครือข่ายในการปฏิบัติงานให้เพิ่มมากขึ้นและเป็นตัวอย่างที่ดีให้กับเมืองอื่นสามารถนำ �ไปปรับใช้ตาม ความเหมาะสมของแต่ละบริบทพื้นที่ เพื่อสร้างความตระหนักกับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิ อากาศและสามารถรับมือได้อย่างยั่งยืนและมีประสิทธิภาพต่อไป นางสุรนิต อ่องฬะ ปลัดเทศบาลนครเชียงราย ประธานคณะทำ�งานโครงการ ACCCRN - เชียงราย

AW [Chiang Rai].indd 2

9/12/2556 5:42:52


สารบาญ

เรื่อง บทสรุปสำ�หรับผู้บริหาร บทที่ 1 บทนำ� บทที่ 2 ข้อมูลพื้นฐานเมืองเชียงราย 1. สถานการณ์ระดับภูมิภาค : ภาคเหนือตอนบน 2 2. สถานการณ์ระดับจังหวัดเชียงราย 3. สถานการณ์เมืองเชียงราย บทที่ 3 การเปลี่ยนแปลงสู่ความเป็นเมืองของเมืองเชียงราย บทที่ 4 การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ บทที่ 5 ความเปราะบางของเมืองเชียงรายต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ บทที่ 6 กรอบการรับมือต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ บทที่ 7 ยุทธศาสตร์การรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของเมืองเชียงราย

AW [Chiang Rai].indd 3

หน้า 4 7 9

15 19 21 31 33

9/12/2556 5:42:52


บทสรุปสำ�หรับผู้บริหาร โครงการ “เครือข่ายเมืองในเอเชียเพือ่ รับมือกับการเปลีย่ นแปลงสภาพภูมิ อากาศ” หรือ Asian Cities Climate Change Resilience Network - ACCCRN ได้รับการสนับสนุนจากมูลนิธิร็อคกี้เฟลเลอร์ (The Rockefeller Foundation) ดำ�เนินการใน 4 ประเทศ คือ ไทย เวียดนาม อินโดนีเซีย และอินเดีย โดยมีเมือง นำ�ร่องทีร่ ว่ มโครงการจำ�นวน 10 เมือง ส่วนของประเทศไทย มี 2 เมืองหลักทีเ่ ข้าร่วม โครงการ คือ เมืองเชียงราย และเมืองหาดใหญ่ และมีมูลนิธิสถาบันสิ่งแวดล้อมไทย เป็นผู้รับผิดชอบในการดำ�เนินโครงการฯ ซึ่งมีวัตถุประสงค์เพื่อเสริมสร้างศักยภาพ และความพร้อมของเมือง ในการเตรียมรับมือกับผลกระทบหรือความเสีย่ งทีอ่ าจเกิด ขึน้ จากการเปลีย่ นแปลงสภาพภูมอิ ากาศ โดยประสานงานกันเป็นเครือข่ายและร่วม มือกันระหว่างภาคีตา่ งๆ ระดับท้องถิน่ ในการพัฒนายุทธศาสตร์และมาตรการต่างๆ เพือ่ เตรียมรับมือกับผลกระทบทีจ่ ะเกิดขึน้ กับเมือง และประชากรทีม่ คี วามเสีย่ งและ ต้องการความช่วยเหลือเป็นลำ�ดับต้นๆ เมืองเชียงรายเป็นเมืองที่ตั้งอยู่บริเวณตอนกลางของจังหวัด ลักษณะ ภูมิประเทศเป็นที่ราบลุ่มแม่น้ำ�กก สูงกว่าระดับน้�ำ ทะเลประมาณ 410 - 580 เมตร ครอบคลุมพื้นที่ 1,216.1 ตารางกิโลเมตร มีประชากรรวม 226,555 คน และมี จำ�นวนครัวเรือน 97,996 หลังคาเรือน ความหนาแน่นเฉลี่ย 186.30 คนต่อตาราง กิโลเมตร อุณหภูมเิ ฉลีย่ ตลอดปีประมาณ 24 องศาเซลเซียส ในช่วงปลายฤดูรอ้ นย่าง เข้าสู่ฤดูฝน (ประมาณเดือนเมษายน) เมืองเชียงรายมักจะประสบกับปัญหาพายุฤดู ร้อนและลูกเห็บตกเป็นประจำ� ปริมาณน้�ำ ฝนโดยเฉลี่ยตลอดปีประมาณ 1,663.72 มิลลิเมตร ฝนตกชุกทีส่ ดุ ระหว่างเดือนกรกฎาคมถึงกันยายน โครงสร้างทางเศรษฐกิจ ที่สำ�คัญของจังหวัดเชียงราย ประกอบด้วยภาคการเกษตร ภาคการค้าส่ง ค้าปลีก และบริการฯ และภาคอสังหาริมทรัพย์ ส่วนเมืองเชียงราย จะเป็นศูนย์กลางด้าน เศรษฐกิจ การค้า การคมนาคม ร้านอาหาร โรงแรม ตลาดสด พื้นที่ส่วนในใจกลาง เมืองจะเป็นบริเวณที่มีประชากรหนาแน่นซึ่งเป็นทั้งพื้นที่อยู่อาศัยและย่านพาณิชย์

การทีจ่ งั หวัดเชียงรายมีอาณาเขตติดต่อกับประเทศเพือ่ นบ้านใกล้เคียงในอนุภมู ภิ าค ลุ่มแม่น้ำ�โขงตอนบนหลายประเทศ ทำ�ให้เกิดการรวมตัวกันในกรอบความร่วมมือ ของโครงการ “สี่เหลี่ยมเศรษฐกิจ” ประกอบด้วย ไทย จีน พม่า และลาว ทำ�ให้ สภาพเศรษฐกิจและสังคมมีแนวโน้มเติบโตที่ดีในอนาคต ความเสี่ยงและผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของเมือง เชียงราย ได้แก่ อุณหภูมิที่สูงขึ้น จำ�นวนวันที่มีอากาศร้อนเพิ่มมากขึ้น และช่วงฤดู หนาวสั้นลง ส่งผลกระทบต่อสุขภาพกายและสุขภาพจิต การทำ�งานของแรงงาน/ เกษตรกร การออกดอก การติดผล คุณภาพผลผลิตของไม้ผล ฤดูกาลท่องเที่ยว และจำ�นวนนักท่องเที่ยว กลุ่มเสี่ยงได้แก่ เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และผู้พิการ แรงงาน/ เกษตรกร และผู้ประกอบการท่องเที่ยว ผลกระทบที่เกิดจากภัยแล้งและฝนทิ้งช่วง ้ำ ต้นทุนและผลผลิตทางการเกษตร กิจกรรมการ นานขึน้ ส่งผลต่อความต้องการใช้น� ท่องเที่ยว (ล่องแพ) และสุขภาพ (ระบบทางเดินหายใจ) กลุ่มเสี่ยง ได้แก่ เกษตรกร ผู้ประกอบการท่องเที่ยว ชุมชนแออัด คนชราและผู้ป่วยโรคระบบทางเดินหายใจ ผลกระทบจากฝนทีต่ กชุกมากขึน้ ในช่วงฤดูฝน ส่งผลต่อการเกิดน้�ำ ท่วมและดินถล่ม เกิดความเสียหายต่อชีวติ ทรัพย์สนิ ผลผลิตทางการเกษตร และแหล่งท่องเทีย่ ว และ เกิดการระบาดของโรคทีม่ ากับน้�ำ และสัตว์ ส่งผลต่อสุขภาพ การสุขาภิบาลและความ สะอาดของชุมชน กลุ่มเสี่ยง ได้แก่ เกษตรกรและพื้นที่การเกษตร แหล่งท่องเที่ยว ทางธรรมชาติและผูป้ ระกอบการท่องเทีย่ ว กลุม่ เด็ก คนชราและผูพ้ กิ าร ชุมชนทีร่ าบ ลุม่ ต่�ำ และทีต่ งั้ อยูร่ มิ แม่น�้ำ กรณ์/แม่น�้ำ กก พืน้ ทีเ่ ชิงเขาซึง่ เป็นย่านชุมชนแออัด ผลก ระทบที่เกิดจากวาตภัย และพายุ ส่งผลให้เกิดความเสียหายต่อชีวิต ทรัพย์สิน พื้นที่ และผลผลิตทางการเกษตร แหล่งและกิจกรรมการท่องเทีย่ ว กลุม่ เสีย่ ง ได้แก่ ชุมชน บริเวณพื้นที่ชานเมือง เกษตรกรและพื้นที่การเกษตร แหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ และผู้ประกอบการท่องเที่ยว การคาดการณ์สภาพอากาศของเมืองเชียงรายพบว่า แนวโน้มอุณหภูมิ ในอนาคตของเมืองเชียงรายจะเพิ่มสูงขึ้น ทั้งอุณหภูมิสูงสุด อุณหภูมิสูงสุดเฉลี่ย

4 Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City AW [Chiang Rai].indd 4

9/12/2556 5:42:52


อุณหภูมิต่ำ�สุด และอุณหภูมิต่ำ�สุดเฉลี่ย รวมทั้งจำ�นวนวันที่มีอุณหภูมิสูงกว่า 35 องศาเซลเซียส ซึ่งอาจก่อให้เกิดปัญหากับพืชผลเกษตรเมืองหนาว และอาจส่งผลก ระทบต่อการท่องเที่ยวของเมืองเชียงราย เนื่องจากฤดูการท่องเที่ยวอาจจะสั้นลง ปริมาณฝนรวมรายเดือนเฉลีย่ มีแนวโน้มสูงขึน้ โดยเฉพาะในเดือนกันยายนจะมีแนว โน้มเพิ่มสูงขึ้นมากที่สุด เดือนที่มีแนวโน้มของปริมาณฝนน้อยลง คือ มกราคมและ ตุลาคม ช่วงที่ฝนตกชุกจากเดิม คือ ช่วงเดือนกรกฎาคม – สิงหาคม จะล่าช้าออก ไปเป็นช่วงเดือนกันยายน – ตุลาคม ในช่วงหน้าแล้งจะมีปริมาณฝนรายวันสูงสุดโดย รวมของพื้นที่ลดลง ในขณะที่ช่วงเดือนอื่นๆ มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ดังนั้นเมืองเชียงราย อาจจะประสบภัยแล้งหนักมากขึ้น เพราะปริมาณฝนลดลงในช่วงดังกล่าว และจาก ปัญหาฝนทิ้งช่วง ในขณะที่ช่วงหน้าฝน ปริมาณฝนที่มีแนวโน้มเพิ่มมากขึ้น ทำ�ให้ ประสบปัญหาฝนตกชุกและตกหนัก อาจก่อให้เกิดปัญหาอุทกภัยได้ สำ � หรั บ รายงานฉบั บ นี้ มุ่ ง เน้ น เสนอยุ ท ธศาสตร์ ก ารรั บ มื อ ต่ อ การ เปลีย่ นแปลงสภาพภูมอิ ากาศทีไ่ ด้จากการประมวลผลจากการร่วมแลกเปลีย่ นเรียน รู้ (Shared Learning Dialogue - SLD) ซึ่งได้รับความร่วมมือและการเข้าร่วมจาก ภาคีหลักที่มีส่วนเกี่ยวข้อง อาทิ ภาครัฐ ภาคการศึกษา ภาคเอกชน ภาควิชาการ ภาคประชาชน ได้แก่ เทศบาลนครเชียงราย เทศบาลทีอ่ ยูข่ า้ งเคียง กรมป้องกันและ บรรเทาสาธารณภัยจังหวัดเชียงราย เกษตรอำ�เภอ เกษตรจังหวัด ประมงจังหวัด เชียงราย สำ�นักงานชลประทานเชียงราย สำ�นักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่ง แวดล้อมจังหวัดเชียงราย หอการค้า มหาวิทยาลัยแม่ฟา้ หลวง มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย มหาวิทยาลัยขอนแก่น สมัชชาสุขภาพเชียงราย สำ�นักงานคณะกรรมการลุ่มน้ำ�กกและโขงภาคเหนือ สำ�นักงานเจ้าท่า สำ�นักงาน โยธาธิการและผังเมืองจังหวัด จากการร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้และประกอบกับผล ที่ได้จากการดำ�เนินงานในพื้นที่ ประกอบกับการวิเคราะห์และคาดการณ์ลักษณะ สภาพอากาศข้างต้น ทัง้ นีค้ ณะทำ�งานของเมืองเชียงรายได้รว่ มกันพัฒนายุทธศาสตร์ การรับมือกับการเปลีย่ นแปลงสภาพภูมอิ ากาศของเมืองเชียงรายขึน้ โดยมุง่ หวังเพือ่

เพิ่มความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และผลกระทบที่ จะเกิดขึ้น เพื่อให้สามารถปรับตัวและรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ได้ ยุทธศาสตร์การรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของเมืองเชียงราย ประกอบด้วย 5 ยุทธศาสตร์ ได้แก่ ยุทธศาสตร์ที่ 1 การเสริมสร้างศักยภาพแก่หน่วยงานภาคี และประชาชน ให้มีความรู้ ความเข้าใจ และความตระหนักในเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและผลก ระทบที่จะเกิดขึ้นกับเมือง มีวัตถุประสงค์เพื่อให้หน่วยงานภาคีและประชาชนเกิด ความตระหนักเกี่ยวกับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในรูปแบบ ต่างๆ เพื่อให้สามารถรับมือและปรับตัวได้อย่างเหมาะสม เพื่อเสริมสร้างการมีส่วน ร่วมของภาคีเครือข่ายในการเตรียมความพร้อมและรับมือกับการเปลีย่ นแปลงสภาพ ภูมิอากาศและผลักดันให้เป็นวาระจังหวัดเชียงรายในโอกาสครบรอบ 750 ปี และ เพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม รวมทั้งความหลาก หลายทางชีวภาพ รวมทั้งส่งเสริมการพัฒนาสู่การเป็นเมืองปลดปล่อยคาร์บอนต่ำ� (Low Carbon City) ยุทธศาสตร์ที่ 2 ส่งเสริมเกษตรเมืองและเกษตรอินทรีย์ มีวตั ถุประสงค์เพือ่ ส่งเสริมให้เกษตรกรรอบเมือง และกลุ่มคนจนหรือผู้มีรายได้น้อยสามารถประกอบ อาชีพและมีรายได้เพียงพอ รวมทั้งเพิ่มความมั่นคงทางด้านอาหารให้กับเมือง เชียงราย และเพื่อส่งเสริมให้มีการบริหารจัดการน้�ำ ที่เหมาะสม และสามารถนำ�มา ใช้ในการทำ�เกษตรเมือง และเกษตรรอบนอกได้อย่างเพียงพอ ยุทธศาสตร์ที่ 3 ส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ มีวัตถุประสงค์เพื่อ ปรับปรุงแหล่งท่องเที่ยวและพัฒนารูปแบบการท่องเที่ยวให้เหมาะสมกับสภาพ อากาศและพื้นที่ และเพื่อสร้างความร่วมมือระหว่าง องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และผู้ประกอบการในการพัฒนาการท่องเที่ยวที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม

Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City 5 AW [Chiang Rai].indd 5

9/12/2556 5:42:52


ยุทธศาสตร์ที่ 4 ยกระดับคุณภาพชีวิตประชาชนให้สอดคล้องกับการ เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศโดยเฉพาะด้านสุขภาพ มีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างความ รู้ความเข้าใจด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและผลกระทบให้กับชุมชน ยุทธศาสตร์ที่ 5 การพัฒนาการบริหารจัดการทรัพยากรน้�ำ ให้สอดคล้องกับ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ มีวัตถุประสงค์เพื่อเพิ่มศักยภาพเครือข่ายความ ร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องด้านการบริหารทรัพยากรน้ำ� อาทิ กรมชลประทาน ำ ความต้องการใช้ กรมเจ้าท่า เทศบาล ในการจัดทำ�ระบบฐานข้อมูลด้านทรัพยากรน้� น้� ำ และแหล่งน้�ำ ต้นทุน ให้มคี วามทันสมัย และถูกต้องเชือ่ ถือได้ รวมถึงเพิม่ ศักยภาพ ของผู้ที่เกี่ยวข้องในการร่วมกันจัดทำ�แผนการรับมือด้านทรัพยากรน้�ำ ในพื้นที่

6 Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City AW [Chiang Rai].indd 6

9/12/2556 5:42:52


บทที่ 1 บทนำ� โครงการ “เครือข่ายเมืองในเอเชียเพือ่ รับมือกับการเปลีย่ นแปลงสภาพภูมิ อากาศ” หรือ Asian Cities Climate Change Resilience Network (ACCCRN) ได้รับการสนับสนุนจากมูลนิธิร็อคกี้เฟลเลอร์ (The Rockefeller Foundation) ดำ�เนินการใน 4 ประเทศ คือ ไทย เวียดนาม อินโดนีเซีย และอินเดีย โดยมีเมืองที่ ร่วมโครงการทั้งสิ้น 10 เมือง ในส่วนของประเทศไทยดำ�เนินงานโดยมูลนิธิสถาบัน สิ่งแวดล้อมไทย มี 2 เมืองนำ�ร่องที่เข้าร่วมโครงการ คือ เมืองเชียงราย และเมือง หาดใหญ่ ซึ่งโครงการดังกล่าวมีวัตถุประสงค์เพื่อเสริมสร้างศักยภาพและความ พร้อมของเมือง ในการเตรียมรับมือกับผลกระทบหรือความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นจาก การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยประสานงานกันเป็นเครือข่ายและร่วมมือกัน ระหว่างภาคีต่างๆ ระดับท้องถิ่น ในการพัฒนายุทธศาสตร์และมาตรการต่างๆ เพื่อ เตรียมรับมือกับผลกระทบที่จะเกิดขึ้นกับเมือง และประชากรที่มีความเสี่ยงที่จะได้ รับผลกระทบ ซึ่งจากการดำ�เนินโครงการได้รับความร่วมมือและการเข้าร่วมจาก ภาคีหลักที่มีส่วนเกี่ยวข้อง อาทิ ภาครัฐ ภาคการศึกษา ภาคเอกชน ภาควิชาการ ภาคประชาชน ได้แก่ เทศบาลนครเชียงราย เทศบาลทีอ่ ยูข่ า้ งเคียง กรมป้องกันและ บรรเทาสาธารณภัยจังหวัดเชียงราย เกษตรอำ�เภอ เกษตรจังหวัด ประมงจังหวัด เชียงราย สำ�นักงานชลประทานเชียงราย สำ�นักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่ง แวดล้อมจังหวัดเชียงราย หอการค้า มหาวิทยาลัยแม่ฟา้ หลวง มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย มหาวิทยาลัยขอนแก่น สมัชชาสุขภาพเชียงราย สำ�นักงานคณะกรรมการลุ่มน้ำ�กกและโขงภาคเหนือ สำ�นักงานเจ้าท่า สำ�นักงาน โยธาธิการและผังเมืองจังหวัด สำ�หรับกระบวนการดำ�เนินงานใน เมืองเชียงราย นัน้ เริม่ ต้นจากการประชุม แลกเปลีย่ นความคิดเห็น (Shared Learning Dialogue - SLD) และวิเคราะห์ความ เปราะบางของเมืองต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Vulnerability Assess-

ment) และการศึกษาผลกระทบที่เกิดกับภาคส่วนต่างๆ (Sector Studies) ได้แก่ ภาคการเกษตร ภาคการท่องเทีย่ ว และภาคสุขภาพ จากการเปลีย่ นแปลงสภาพภูมิ อากาศของเมืองและหลังจากนั้นได้มีการจัด SLD ครั้งที่ 2 ขึ้น และจัดทำ�การคาด การณ์แนวโน้มสภาพภูมอิ ากาศของเมืองเชียงรายในอนาคต และคณะทำ�งานได้รว่ ม กันพัฒนายุทธศาสตร์การรับมือต่อการเปลีย่ นแปลงสภาพภูมอิ ากาศของเมือง พร้อม กับการดำ�เนินโครงการต่างๆ ดังนี้ 1. โครงการนำ�ร่อง “โครงการพัฒนาเขตเมืองเพือ่ รับมือกับการเปลีย่ นแปลง สภาพภูมิอากาศ” เพื่ออนุรักษ์และพัฒนาพื้นที่แหล่งน้�ำ หนองปึ๋ง เพื่อให้ประชาชน ได้ใช้ประโยชน์ในการดำ�รงชีวิตและเป็นแหล่งชะลอการไหลของน้�ำ ในฤดูน้ำ�หลาก 2. โครงการ Intervention “โครงการฟื้นฟูระบบนิเวศและส่งเสริม วัฒนธรรมชุมชน พื้นที่แม่กกน้อย” โดยฟื้นฟูแม่กกน้อยที่ถูกทิ้งร้างเสื่อมโทรม ให้ กลับมาเป็นพื้นที่สีเขียวและเป็นพื้นที่สาธารณประโยชน์ ด้วยการเสริมสร้างการมี ส่วนร่วมของประชาชนโดยเปิดโอกาสให้ชุมชนโดยรอบ ได้เข้าร่วมแสดงความคิด เห็นในการปรับปรุงพื้นที่และเกิดการเรียนรู้ด้านการทำ�งานร่วมกับภาครัฐ 3. โครงการ Intervention “โครงการการพัฒนาแผนการรับมือและ แผนพัฒนาเศรษฐกิจของเมืองเชียงรายภายใต้บริบทการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิ อากาศ” โดยมุ่งเสริมสร้างศักยภาพให้เมืองเชียงรายเป็นเมืองที่มีการรับมือต่อการ เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศครอบคลุมทุกภาคส่วนที่ส�ำ คัญในเมืองเชียงราย

Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City 7 AW [Chiang Rai].indd 7

9/12/2556 5:42:52


การแลกเปลี่ยนเรียนรู (Shared Learning Dialogue)

การดำเนินโครงการ ACCCRN - เมืองเชียงราย

การวิเคราะหแนวโนมสภาพภูมิอากาศในอนาคต

การวิเคราะหความเปราะบางและ การศึกษาผลกระทบแตละภาคสวน การจัดทำยุทธศาสตรการรับมือตอ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

ภาคการเกษตร ภาคการทองเที่ยว ภาคสุขภาพ

1. การเสริมสรางศักยภาพแกหนวยงานภาคี และประชาชน 2. สงเสริมเกษตรเมืองและเกษตรอินทรีย 3. สงเสริมการทองเที่ยวเชิงอนุรักษ 4. ยกระดับคุณภาพชีวิตประชาชนใหสอดคลองกับการ เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ 5. การพัฒนาการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำใหสอดคลอง กับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากศ

โครงการพัฒนาเขตเมืองเพื่อรับมือกับการ เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

การดำเนินโครงการ Intervention

โครงการฟนฟูระบบนิเวศและสงเสริม วัฒนธรรมชุมชน พื้นที่แมกกนอย โครงการการพัฒนาแผนการรับมือและแผนพัฒนา เศรษฐกิจของเมืองเชียงรายภายใตบริบทการ เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

การดำ�เนินโครงการ ACCCRN เมืองเชียงราย

8 Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City AW [Chiang Rai].indd 8

9/12/2556 5:42:53


บทที่ 2 ข้อมูลพื้นฐานเมืองเชียงราย เมืองเชียงรายหรืออำ�เภอเมืองเชียงราย ตัง้ อยูใ่ นจังหวัดเชียงราย และจัดอยู่ ในเขตภาคเหนือตอนบน 21 สถานการณ์ระดับภูมิภาค จังหวัดและพื้นที่ของเมือง เชียงรายมีรายละเอียดดังต่อไปนี้

1. สถานการณ์ระดับภูมิภาค : ภาคเหนือตอนบน 2

สถานการณ์ดา้ นเศรษฐกิจ ของเขตภาคเหนือตอนบน 2 เมือ่ เทียบกับในเขต ภาคเหนืออื่นๆ แล้ว มีขนาดของเศรษฐกิจที่เล็กกว่าเขตอื่น (1.5%) รายได้ต่อหัวต่ำ� กว่าค่าเฉลี่ยระดับประเทศ (ร้อยละ 52 ของรายได้เฉลี่ยของประเทศ) ด้านการเกษตร มีการขยายตัวภายใต้ข้อจำ�กัดด้านการผลิต เช่น ทำ�การ เกษตรแบบพึ่งพาน้ำ�ฝน และเกิดการไหลทะลักของสินค้าพืชผัก ผลไม้ ทำ�ให้สินค้า เกษตรหลายรายการได้รับผลกระทบ ด้านอุตสาหกรรม เริม่ ชะลอตัวลง (ลดลงจาก ปี 2552 ถึง 5.66%) ส่วนใหญ่ เป็นอุตสาหกรรมผลิตภัณฑ์อาหาร และพึ่งพาฐานทรัพยากรธรรมชาติและแรงงาน เป็นหลัก

ภาคการค้าและการค้าชายแดน ในปี 2552 ขยายตัวร้อยละ 13.2 และ น่าจะปรับตัวเพิ่มขึ้นเนื่องมาจากการเป็นประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน ซึ่งจะเริ่มใน ปี 2558 ส่วนเศรษฐกิจด้านการท่องเที่ยว ขยายตัวไม่แน่นอน พึ่งพานักท่องเที่ยว ชาวไทยมากกว่าชาวต่างประเทศ (สัดส่วนชาวไทย : ต่างประเทศ เท่ากับ 17:3) อีกทั้งยังมีแนวโน้มของการเคลื่อนย้ายแรงงานจากภาคเกษตรไปสู่ภาคบริการและ อุตสาหกรรมมากขึ้น ส่งผลให้ภาคเหนือกำ�ลังประสบปัญหาข้อจำ�กัดด้านแรงงาน และ มีอัตราการว่างงานอยู่ในระดับ 1.2% มีแรงงานต่างด้าวจดทะเบียนเพิ่มขึ้น อย่างต่อเนื่อง (เพิ่มขึ้น 20.9% จากปี 2550) (พจนา เอื้องไพบูลย์, 2555) ำ โดย ด้านสังคม ปี 2552 ภาคเหนือมีอัตราการเพิ่มประชากรอยู่ในระดับต่� เพิ่มขึ้นในอัตราร้อยละ 0.06 (พจนา เอื้องไพบูลย์, 2555) และที่น่าเป็นกังวล คือ ภาคเหนือกำ�ลังเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ ส่งผลให้ภาระพึ่งพิงสูงขึ้น อีกทั้งประชากรภาค เหนือมีภาวการณ์เจ็บป่วยสูงเป็นอันดับหนึ่งของประเทศ

1

ภาคเหนือตอนบน 2 มีพื้นที่ครอบคลุมจังหวัด เชียงราย พะเยา แพร่ และน่าน สำ�นักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคม แห่งชาติ (2555)

Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City 9 AW [Chiang Rai].indd 9

9/12/2556 5:42:53


ด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม จากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิ อากาศ การเกิดอุทกภัย ภัยแล้ง รวมถึงหมอกควัน ส่งผลต่อระบบนิเวศวิทยา และ ความหลากหลายทางชีวภาพ เห็นได้จาก ดอกไม้ออกดอกก่อนฤดูกาล เกิดพายุ ลูกเห็บ แม่นำ้�โขงแล้ง สาหร่ายไกถูกทำ�ลาย ปลาในแม่นำ้�โขงสูญพันธ์ 40 ชนิด สถานการณ์ด้านภัยธรรมชาติ ได้แก่ ไฟป่า เกิดขึ้นประจำ�ทุกปี แต่มีแนวโน้มลดลง อุทกภัย และดินโคลนถล่ม เกิดบ่อยครั้งและรุนแรงมากขึ้นทุกปี ภัยแล้ง เกิดเป็น ประจำ�และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น (พจนา เอื้องไพบูลย์, 2555) ด้านคมนาคม จังหวัดเชียงราย จะได้รับอิทธิพลจากโครงการในระดับ ประเทศ และระดับภูมิภาค ซึ่งในปัจจุบันกำ�ลังดำ�เนินการอยู่หลายโครงการ ซึ่งจะ เอื้ออำ�นวยให้เกิดการขยายตัวทางด้านเศรษฐกิจ โดยเฉพาะการท่องเที่ยว สังคม การค้า อุตสาหกรรม อาทิเช่น 1. โครงการพัฒนาขยายถนนสี่ช่องจราจร จ.เชียงราย-เชียงใหม่ (มติ ครม. 2555) 2. โครงการรถไฟรางคู่ (เด่นชัย-เชียงราย-เชียงของ ปี 2554-2561 เพื่อให้ บริการการขนส่งผูโ้ ดยสารและสินค้าภายในเขตประเทศไทยและลดต้นทุนการขนส่ง ในประเทศ 3. โครงการพัฒนาเส้นทางเชื่อมโยงถนน R3A (เริ่มตั้งแต่ปี 2554 ขณะนี้ ดำ�เนินการสำ�รวจอสังหาริมทรัพย์) 4. โครงการศูนย์เปลี่ยนถ่ายรูปแบบการขนส่งสินค้าเชียงของ จ.เชียงราย ระยะที่ 1 (ปี 2556-2560) เพื่อช่วยอำ�นวยความสะดวก ส่งเสริมและสนับสนุนการ ขนส่งสินค้าผ่านแดน 5. โครงการสนับสนุนท่าเทียบเรือเชียงแสน จ.เชียงราย-ถนนสายเชื่อม จ. 3 –วงแหวนตะวันตก (ตอนที่ 2) เริ่มปี 2558 -2560) ถนนสาย ชร.4049 แยก ทล. 1129 – บ.ดอนงาม เริ่มปี 2558-2560 ถนนสายแยก ทล.1098 –แยก ทล.1 เริ่มปี 2557 -2560 เพื่อรองรับการขนส่งสินค้าที่จะขยายตัวต่อไปในอนาคต 6. รถไฟความเร็วสูงสายกรุงเทพ – เชียงใหม่ เริ่มต้นปี 2557-2562

2. สถานการณ์ระดับจังหวัดเชียงราย

จังหวัดเชียงราย เป็นจังหวัดที่อยู่เหนือสุดของประเทศไทย ตั้งอยู่บนพื้นที่ ราบลุม่ แม่น�้ำ กก อุดมสมบูรณ์ไปด้วยป่าไม้บนดอยสูงทีส่ ลับซับซ้อน แบ่งการปกครอง ออกเป็น 18 อำ�เภอ ได้แก่ เมืองเชียงราย เชียงของ เวียงป่าเป้า เทิง ป่าแดด พาน เวียงชัย แม่จัน เชียงแสน แม่สาย แม่สรวย พญาเม็งราย เวียงแก่น ขุนตาล แม่ฟ้า หลวง แม่ลาว เวียงเชียงรุ้ง และดอยหลวง จังหวัดเชียงรายมีพื้นที่ 7.3 ล้านไร่ (กรมการปกครอง, 2553) และมี ประชากร ประมาณ 1.2 ล้านคน (สำ�นักทะเบียนกลาง, 2555) รายได้ส่วนใหญ่ขึ้น อยู่กับการเกษตรมากที่สุดถึงร้อยละ 31.84 ด้านการท่องเที่ยวมีการหดตัวลงจากปี 2552 เทียบกับปี 2553 ร้อยละ 20 เนือ่ งจากภาวะถดถอยของเศรษฐกิจโลก ปัญหา ความไม่สงบทางการเมือง การแพร่ระบาดของเชื้อโรคสายพันธุ์ใหม่ การก่อสร้าง โรงแรมมีแนวโน้มเพิ่มมากขึ้น (ปี 2552 มี 118 แห่ง ปี 2555 เพิ่มเป็น 416 แห่ง) และมีโรงงานอุตสาหกรรมเพิม่ ขึน้ จากปี 2552 ถึงปี 2553 ร้อยละ 0.6 โดยมีปริมาณ การใช้ไฟฟ้าเพิ่มขึ้นร้อยละ 14.2 (พจนา เอื้องไพบูลย์, 2555) จากแผนการพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษชายแดนจังหวัดเชียงราย (สำ�นักงาน พาณิชย์จังหวัดเชียงราย, 2556) ได้กล่าวถึงศักยภาพของจังหวัดเชียงรายว่า เป็น เมืองที่อยู่เหนือสุดของประเทศไทย มีที่ตั้งที่เหมาะสมในการเป็นศูนย์กลาง เชื่อม โยงกับ GMS อีกทั้งมีความได้เปรียบจากระบบการคมนาคมขนส่งที่เชื่อมโยงไปยัง ประเทศเพื่อนบ้าน (พม่า, ลาว) และจีนตอนใต้ (มณฑลยูนนาน) ทั้งทางบก ทางน้ำ� และทางอากาศ การค้าชายแดนมีการขยายตัวอย่างต่อเนื่อง (6 เท่าในรอบ 10 ปีที่ ผ่านมา)

10 Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City AW [Chiang Rai].indd 10

9/12/2556 5:42:54


สถานการณ์ด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม แหล่งน้ำ�ธรรมชาติ หลักของชาวจังหวัดเชียงราย คือ แม่น�้ำ กกและแม่น�้ำ โขง ซึง่ ปัจจุบนั มีระดับน้�ำ ลดลง เนือ่ งจากการตัดไม้ท�ำ ลายป่าต้นน้� ำ และมีตะกอนพัดพามาทับถมในแม่น้ำ�กกในอัตรา ค่อนข้างสูง พื้นที่เกษตรในเขตชลประทานที่รับน้ำ�ได้มีเพียง 15% พื้นที่การเกษตร ส่วนใหญ่จึงขาดแคลนน้�ำ โดยเฉพาะในฤดูแล้ง แหล่งกักเก็บน้ำ�ไม่พอเพียงและขาด การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ�อย่างเป็นระบบ

ดำ�เนินโครงการ มีพนื้ ทีโ่ ดยรวมประมาณ 1,216.1 ตารางกิโลเมตร ซึง่ ในอำ�เภอเมือง เชียงรายมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น2 จำ�นวน 16 แห่ง คือ เทศบาลนคร 1 แห่ง (เทศบาลนครเชียงราย) เทศบาลตำ�บล 3 แห่ง และองค์การบริการส่วนตำ�บล 12 แห่ง ซึง่ การดำ�เนินโครงการนี้ จะมีเทศบาลนครเชียงรายเป็นหน่วยงานประสานและ ผู้ด�ำ เนินการหลักร่วมกับคณะทำ�งาน3 ในการดำ�เนินโครงการและกิจกรรมต่างๆ 3.1 ลักษณะภูมิประเทศของเมืองเชียงราย ตั้งอยู่ในที่ราบสูงระหว่างภูเขา พื้นที่มีลักษณะ รูปกะทะมีแม่น้ำ�สายสำ�คัญ คือ แม่น�้ำ กก และแม่น�้ำ กรณ์ไหลผ่าน ซึ่งเอื้อต่อการประกอบอาชีพที่ส�ำ คัญต่างๆ ในเมืองเชียงราย เช่น ธุรกิจการบริการ ด้านการท่องเทีย่ ว การค้า การอุตสาหกรรมและการเกษตรกรรมของจังหวัดเชียงราย

2

แผนที่จังหวัดเชียงราย

3. สถานการณ์เมืองเชียงราย การดำ�เนินโครงการเครือข่ายเมืองในเอเชียเพื่อรับมือกับการเปลี่ยนแปลง สภาพภูมิอากาศในประเทศไทย หรือ Asian Cities Climate Change Resilient Network (ACCCRN) ได้คัดเลือกพื้นที่อำ�เภอเมืองเชียงรายเป็นพื้นที่นำ�ร่องในการ

การบริหารราชการแผ่นดินของประเทศไทย แบ่งออกเป็น 1. หน่วยงานราชการส่วนกลาง (Central Administration) แบ่งเป็น 19 กระทรวง 2. หน่วยงานราชการส่วนภูมิภาค (Regional Administration) แบ่งเป็น 75 จังหวัด โดยหน่วยย่อยรองลงมา คือ อำ�เภอ หรือกิ่งอำ�เภอ ตำ�บล และหมู่บ้าน ตามลำ�ดับ 3. องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (Local Administration) แบ่งออกเป็น 4 รูปแบบ คือ 3.1 องค์การบริหารส่วนจังหวัด (Provincial Administrative Organizations - PAOs) มีทั้งสิ้น 75 แห่ง 3.2 เทศบาล (Municipalities) ซึ่งสามารถแบ่งออกเป็น เทศบาลนคร เทศบาลเมือง และเทศบาลตำ�บล 3.3 องค์การบริหารส่วนตำ�บล Sub-district or Tambon Administrative Organizations 3.4 รูปแบบพิเศษ (Special Types) ได้แก่ กทม. Bangkok Metropolitan Administration (BMA) และ เมืองพัทยา (City of Pattaya) 3 ในการดำ�เนินโครงการฯ ได้มีการแต่งตั้งคณะกรรมการออกเป็น 2 ชุด คือ 1) คณะทำ�งาน ซึ่งประกอบด้วย หน่วยงานภาครัฐระดับจังหวัด องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรอบๆ สถาบันการศึกษา ตัวแทนภาคเอกชน และภาคประชาสังคม จำ�นวน 15 คน โดยมีปลัดเทศบาลนคร เชียงราย เป็นประธานคณะทำ�งาน และ 2) คณะกรรมการอำ�นวยการ มีผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นประธาน หัวหน้าส่วนราชการระดับจังหวัดเป็น คณะกรรมการและปลัดเทศบาลนครเชียงราย เป็นเลขานุการคณะกรรมการ

Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City 11 AW [Chiang Rai].indd 11

9/12/2556 5:42:54


เมืองเชียงราย สำ�หรับเทศบาลนครเชียงรายมีพื้นที่ 60.85 ตร.กม. มีประชากรทั้งสิ้น 70,136 คน (กองวิชาการและแผนงาน, 2556) เพิม่ ขึน้ 4.77% เมือ่ เทียบกับปี 2552 ในเขตเทศบาลมีอตั ราส่วนพืน้ ทีส่ เี ขียวต่อประชากรเท่ากับ 5.96 ตร.ม.ต่อคน ซึง่ อยูใ่ น เกณฑ์ต�่ำ กว่ามาตรฐานสากล (15 ตร.ม.ต่อคน) แหล่งน้�ำ ทีส่ �ำ คัญทีน่ �ำ มาใช้ประโยชน์ คือ แม่น�้ำ กก แม่น�้ำ กรณ์ แต่ถา้ หากระดับน้�ำ มีมากกว่าปกติกจ็ ะเป็นสาเหตุท�ำ ให้เกิด น้�ำ ท่วมในพืน้ ทีเ่ มืองได้ และปัญหาทีส่ �ำ คัญของเทศบาลนครเชียงรายคือ เรือ่ งของน้�ำ ท่วมซ้�ำ ซาก ปัญหาหมอกควัน และปัญหาขยะล้นเมือง 3.2 ลักษณะภูมอิ ากาศ เนือ่ งจากเมืองเชียงรายมีภมู ปิ ระเทศเป็นป่าไม้ และ เทือกเขาสูง ทำ�ให้ได้รับอิทธิพลจากลมมรสุมจากทะเลค่อนข้างน้อย เป็นเหตุให้ใน อดีตฤดูร้อนและฤดูหนาวมีความแตกต่างกันค่อนข้างมาก อุณหภูมิเฉลี่ยตลอดปี

ประมาณ 24 องศาเซลเซียส ลักษณะอากาศของเมืองเชียงราย ซึ่งรวมถึงเทศบาล นครเชียงรายแบ่งออกเป็น 3 ฤดู (เทศบาลนครเชียงราย, 2556) คือ - ฤดูรอ้ น ประมาณกลางเดือนกุมภาพันธ์ – กลางเดือนพฤษภาคม มีอณ ุ หภูมิ สูงสุด 37.5 องศาเซลเซียส (วันที่ 23 เม.ย.2552) อุณหภูมเิ ฉลีย่ ประมาณ 27.3 องศา เซลเซียส สูงสุดในเดือนเมษายน และเดือนพฤษภาคมประมาณ 40.7 และ 40.8 องศาเซลเซียส โดยในช่วงปลายฤดูร้อน ย่างเข้าสู่ฤดูฝน (ประมาณเดือนเมษายน) เมืองเชียงรายมักจะประสบกับปัญหาพายุฤดูร้อน และลูกเห็บตกเป็นประจำ� - ฤดูฝน ประมาณกลางเดือนพฤษภาคม – กลางเดือนตุลาคม อุณหภูมเิ ฉลีย่ ประมาณ 26.7 องศาเซลเซียส ปริมาณน้�ำ ฝนโดยเฉลี่ยตลอดปีประมาณ 1,625.00 มิลลิเมตร ฝนตกชุกที่สุดระหว่างเดือนกรกฎาคม – เดือนกันยายน - ฤดูหนาว อยู่ในช่วงกลางเดือนตุลาคม – กลางเดือนกุมภาพันธ์ อุณหภูมิ เฉลี่ยประมาณ 21.3 องศาเซลเซียส อุณหภูมิต�่ำ สุด 8.7 องศาเซลเซียส (16 ม.ค. 2552) 3.3 สภาพเศรษฐกิจ อาชีพหลัก คือ เกษตรกรรม ค้าขาย รับจ้าง ช่าง บริการ รับราชการ อาชีพรอง คือ อุตสาหกรรมในครัวเรือน การแปรรูปผลผลิต ทางการเกษตร โครงสร้างทางเศรษฐกิจที่สำ�คัญของเมืองเชียงรายประกอบด้วย ภาคการเกษตร ภาคการค้าส่ง ค้าปลีก และบริการฯ และภาคอสังหาริมทรัพย์ตาม ลำ�ดับ เมื่อคิดเป็นรายได้รายได้จากสาขาการเกษตรจะมากที่สุดถึงร้อยละ 31.84 (16,925 ล้านบาท) รองลงมาได้แก่ สาขาการขายส่ง ขายปลีก การซ่อมแซมยาน ยนต์ จักรยานยนต์ ของใช้ส่วนบุคคลและของใช้ในครัวเรือน ร้อยละ 17.50 (9,305 ล้านบาท) และสาขาการศึกษา ร้อยละ 10.80 (5,741 ล้านบาท) ตามลำ�ดับ ภาคการเกษตร มีพืชเศรษฐกิจที่ส�ำ คัญ คือ ข้าว ข้าวโพด ถั่วเหลือง ขิง ไม้ ผล ได้แก่ ลำ�ไย ลิ้นจี่ ส้มโอ และพืชผัก สำ�หรับทั้งการบริโภคในครัวเรือน และการ ขาย

12 Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City AW [Chiang Rai].indd 12

9/12/2556 5:42:54


ในเขตเมืองเชียงราย เป็นศูนย์กลางด้านเศรษฐกิจ การค้า การคมนาคม ร้านอาหาร โรงแรม ตลาดสด พื้นที่ส่วนในใจกลางเมืองจะเป็นบริเวณที่มีประชากร หนาแน่นซึ่งเป็นทั้งพื้นที่อยู่อาศัยและย่านพาณิชย์ การที่จังหวัดเชียงรายมีอาณาเขตติดต่อกับประเทศเพื่อนบ้านใกล้เคียง ในอนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำ�โขงตอนบนหลายประเทศ ทำ�ให้เกิดการรวมตัวกันในกรอบ ความร่วมมือของโครงการ “สี่เหลี่ยมเศรษฐกิจ” ประกอบด้วย ไทย จีน พม่า และ ลาว ทำ�ให้สภาพเศรษฐกิจและสังคมมีแนวโน้มเติบโตที่ดีในอนาคต

Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City 13 AW [Chiang Rai].indd 13

9/12/2556 5:42:54


บทที่ 3 ก�รเปลี่ยนแปลง สู่คว�มเปšนเมืองของเมืองเชียงร�ย สำาหรับประเทศไทยในช่วง 20 ปีที่ผ่านมามีการปรับตัวเข้าสู่ยุคของการ เปลี่ยนแปลงจากชนบทสู่เมืองอย่างรวดเร็ว ผ่านกระบวนการกลายเป็นเมือง การ พัฒนาเศรษฐกิจและอุตสาหกรรม ซึ่งได้รับอิทธิพลจากนานาชาติและในระดับ ภูมิภาค เมืองในประเทศไทยหลายเมืองกำาลังมีการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจอย่าง รวดเร็ว โดยการสร้างรายได้จากภาคอุตสาหกรรมและการท่องเทีย่ ว จากการพัฒนา ดังกล่าวจะส่งผลกระทบทำาให้ระบบเครือข่ายของลำาน้าำ พืน้ ทีป่ า่ ไม้สมบูรณ์ และพืน้ ที่ ราบลุม่ ขนาดใหญ่ถกู แทนทีด่ ว้ ยโครงสร้างพืน้ ฐานทีถ่ กู สร้างขึน้ เพือ่ รองรับการเพิม่ ขึน้ ของประชากรและการขยายตัวของเมือง การเปลีย่ นแปลงสูค่ วามเป็นเมืองดังกล่าว นำาไปสูก่ ารสร้างปัญหาด้านการเปลีย่ นแปลงการใช้ประโยชน์ทดี่ นิ อย่างไม่เหมาะสม มีการละเมิดกฎหมาย อีกทัง้ ยังเพิม่ โอกาสในการการเปิดรับภัยพิบตั ิ และความเสีย่ ง ภัยด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศให้กับประชาชนมากขึ้น เมืองเชียงรายโดยเฉพาะในเขตเทศบาลนครเชียงรายและบริเวณรอบข้างมี การพัฒนาอย่างต่อเนื่อง ดังเหตุการณ์สำาคัญในอดีตต่อไปนี้ • พ.ศ.2478 ได้รับแต่งตั้งเป็นเทศบาลเมือง มีพื้นที่ 10.2 ตารางกิโลเมตร • พ.ศ.2485 “ท่าอากาศยานเชียงราย” (Chiang Rai International Airport) ถูกสร้างเพื่อการบินเพื่อพาณิชย์ (หรือเรียกว่า “สนามบินเก่า” ปัจจุบัน ใช้เฉพาะภารกิจของกองทัพอากาศเท่านั้น) ต่อมา“ท่าอากาศยานเชียงราย” (Chiang Rai International Airport) ได้เปลี่ยนชื่อเป็น “ท่าอากาศยานแม่ฟ้าหลวง เชียงราย” ตั้งแต่วันที่ 13 มีนาคม 2553 เพื่อเทิดพระเกียรติและน้อมรำาลึกถึงพระ มหากรุณาธิคุณในสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี

ทีม่ าภาพ : www.panoramio.com/photo/73352938 ทีม่ าภาพ : www.panoramio.com/photo/73352970

• พ.ศ. 2514 สถานีขนส่งผู้โดยสารจังหวัดเชียงราย แห่งที่ 1 เปิดทำาการ • พ.ศ. 2536 เกิดโครงการพัฒนาความร่วมมือทางเศรษฐกิจในอนุภาคลุ่ม แม่น้ำาโขง 6 ประเทศ (GMS) ส่งผลให้เศรษฐกิจเมืองเชียงรายมีการขยายตัวเพิ่มขึ้น • พ.ศ. 2538 เทศบาลเมืองเชียงรายได้ขยายเขตตามพระราชกฤษฎีกา ประกาศในราชกิจจานุเบกษา ทำาให้เขตเทศบาลขยายเพิ่มจากเดิมอีก 6 เท่า เป็นมี พื้นที่ทั้งสิ้น 60.85 ตารางกิโลเมตร • เริม่ จัดทำาแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาจังหวัดเชียงราย ปี พ.ศ.2536-2545 ขึ้นเป็นฉบับแรก โดยกำาหนดทิศทางพัฒนา 3 ด้าน • พ.ศ. 2541 มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวงได้รับการสถาปนาเป็นมหาวิทยาลัย ของรัฐตามพระราชบัญญัติจัดตั้ง และได้ชื่อว่าเป็นสถาบันการศึกษาระดับสูงขึ้นใน จังหวัด

Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City 15 AW [Chiang Rai].indd 15

9/12/2556 5:42:55


ที่มาภาพ : www.elearneasy.com/img_news_edu/7697_20101116p1.jpg ทีม่ าภาพ : topicstock.pantip.com/chalermthai/topicstock/2010/08/A9589619/A9589619-24.jpg

• พ.ศ. 2547 กระทรวงมหาดไทยเปลีย่ นแปลงฐานะเทศบาลเมืองเชียงราย เป็นเทศบาลนครเชียงราย • พ.ศ. 2552 เปิดให้บริการสถานีขนส่งผูโ้ ดยสารจังหวัดเชียงราย แห่งที ่ 2 และ หลังจากนัน้ ก็กลายเป็นศูนย์กลางของทุกเส้นทาง รถวีไอพี รถปรับอากาศชัน้ 1 และ 2

ทีม่ าภาพ : www.panoramio.com/photo/59142608 ทีม่ าภาพ : www.panoramio.com/photo/50670830

• พ.ศ. 2556 เปิดสะพานข้ามแม่น้ำาโขงแห่งที่ 4 เชียงของ-เชียงราย ประเทศไทย ห้วยทราย-บ่อแก้ว ลาว

ที่มาภาพ : www.matichon.co.th/online/2012/11/13540080561354008127l.jpg

ที่มาภาพ : www.chiangraifocus.com

ที่มาภาพ : www.chiangraifocus.com

• พ.ศ. 2554 ห้างเซ็นทรัลพลาซา เชียงราย เปิดดำาเนินการในเมืองเชียงราย

• พ.ศ. 2558 เมืองเชียงรายจะเข้าสูป่ ระชาคมอาเซียนอย่างเต็มรูปแบบ โดย มีวตั ถุประสงค์ในการส่งเสริมและรวมตลาดฐานผลิตให้เป็นหนึง่ เดียว ทัง้ ยังสามารถ เคลื่อนย้ายและไหลเวียน สินค้า บริการ การลงทุน เงินทุน แรงงานฝีมือ ได้อย่างเสรี ทำาให้มีอำานาจต่อรองกับตลาดโลกสูงขึ้น เนื่องด้วยที่ตั้งและอาณาเขตของจังหวัด เชียงรายติดต่อกับประเทศเพื่อนบ้านเป็นจุดเด่นที่ทำาให้อัตราการเติบโตทางการ ค้าขายเพิม่ ขึน้ อย่างรวดเร็ว ปัจจุบนั จังหวัดเชียงรายมีเขตการค้าชายแดนทัง้ สิน้ สาม จุด คือด่านแม่สาย ด่านเชียงแสนและด่านเชียงของ ซึ่งเป็นเส้นทางเชื่อมต่อการค้า ทางบกนั่นคือเส้นทางสาย R3A และสำาหรับบทบาทที่ประเทศไทยต้องรับผิดชอบ

16 Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City AW [Chiang Rai].indd 16

9/12/2556 5:42:56


เป็นผู้ประสานงานหลักด้านสาขาการท่องเที่ยวและสาขาการบิน

สภาพภูมิอากาศมาร่วมด้วย จะทำาให้การวางแผนมีประสิทธิภาพครอบคลุมความ เสีย่ งจากภัยธรรมชาติตา่ งๆ ทีจ่ ะเกิดขึน้ ในอนาคต อีกทัง้ ปัญหาการแย่งชิงทรัพยากร น้ำาระหว่างภาคการเกษตรกับภาคครัวเรือนของเมือง ก็เป็นปัญหาอยู่ในปัจจุบัน 3. ปัญหาของผังเมืองรวมเมืองเชียงรายหมดอายุ ซึง่ ผังเมืองเดิมเป็นผังเมือง ปี 2550-2554 แต่ปจั จุบนั ได้หมดอายุและขยายเวลามาแล้วจำานวน 2 ครัง้ และจะมี กำาหนดสิน้ สุดวันที ่ 7 ส.ค.2557 โดยปัจจุบนั อยูร่ ะหว่างการดำาเนินการจัดทำาผังเมือง ใหม่

จากการพัฒนาเมืองทีเ่ พิม่ มากยิง่ ขึน้ ทำาให้เมืองเชียงรายมีแนวโน้มการเกิด ปัญหาในหลายด้านอาทิ ด้านการเกษตร การท่องเที่ยว ทรัพยากรน้ำา คุณภาพชีวิต และปัญหาจะเกิดตามมาจากการพัฒนาต่างๆ ในเมืองเชียงราย โดยสามารถพิจารณา แนวโน้มได้ดังนี้ 1. ปัญหาของการขาดหน่วยงานกลางในการการเก็บข้อมูลพื้นฐานและ พัฒนาระบบการจัดเก็บข้อมูลให้ทันสมัย ทำาให้ไม่สามารถนำาข้อมูลสถิติที่มีอยู่ เดิมมาใช้เพื่อพิจารณาความเปลี่ยนแปลงได้ เช่น ข้อมูลการใช้น้ำา ข้อมูลสภาพภูมิ อากาศย้อนหลัง (ควรจะมีสถานีเพิม่ มากขึน้ ) อีกทัง้ ยังไม่มหี น่วยงานกลางทีท่ าำ หน้าที่ รวบรวมข้อมูลที่สำาคัญจากหน่วยงานต่างๆ ภายในเมือง เพื่อลดความทับซ้อนของ ข้อมูลและนำาข้อมูลที่มีอยู่มาแลกเปลี่ยนเพื่อเป็นประโยชน์ซึ่งกันและกัน 2. จากการพัฒนาเมืองที่เกิดขึ้น ทำาให้ความต้องการน้ำาใช้มีแนวโน้มสูงขึ้น ตามลำาดับ ดังจะเห็นได้จากการเพิม่ ขึน้ ของประชากร การเพิม่ ขึน้ ของโรงแรม การลด น้อยลงของพื้นที่สีเขียว อีกทั้งยังไม่มีความแน่นอนว่าน้ำาในแม่น้ำากกจะมีความเพียง พอต่อการนำามาทำาน้ำาประปาที่ตอบโจทย์การเพิ่มขึ้นของความต้องการใช้น้ำาหรือ ไม่ ดังนั้นการศึกษาแนวโน้มของการใช้น้ำาในอนาคต เมื่อนำาข้อมูลการเปลี่ยนแปลง

ผังเมืองรวมเมืองเชียงราย หมดอายุตั้งแตป 2550 และได้รับการขยายเวลาในการ ใช้จำานวน 2 ครั้ง รวม 8 ป Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City 17

AW [Chiang Rai].indd 17

9/12/2556 5:42:57


4. การเกษตรกรรม ปัจจุบันเมืองเชียงราย ประชาชนส่วนใหญ่ยังทำาการ เกษตรกรรมเป็นอาชีพหลักอยู่ ซึ่งมีผู้มาลงทะเบียนเป็นผู้ยากไร้และไร้ที่ดินทำากิน จำานวนมาก ซึง่ ทางเกษตรอำาเภอเองได้จดั ทำาบัญชีเกษตรกรผูย้ ากไร้และไร้ทดี่ นิ ทำากิน 5. หากเมืองรอบข้างของเมืองเชียงราย (เชียงแสน, เชียงของ) หรือประเทศ ข้างเคียง มีการเติบโตเพิ่มมากขึ้น จะมีปัญหาการแย่งชิงทรัพยากรน้ำาหรือไม่ และมี แผนในการบริหารจัดการไว้ล่วงหน้าอย่างไร 6. ด้านการท่องเที่ยว ซึ่งฤดูท่องเที่ยวจะเป็นช่วงฤดูหนาวและเป็นช่วงที่ ขาดแคลนน้าำ ในอนาคตนักท่องเทีย่ วเพิม่ มากขึน้ มีการสร้างโรงแรมเพิม่ เพือ่ รองรับ นักท่องเที่ยวหรือผู้ที่เดินทางผ่าน ทางภาคส่วนการท่องเที่ยวมีแผนบริหารจัดการ อย่างไร ซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นปัญหาที่น่าขบคิดและต้องตระหนักให้มากยิ่งขึ้น

͹ØÊÒÇÃՏ¾‹Í¢Ø¹àÁç§ÃÒÂÁËÒÃÒª »‚ 2511 (ÀÒ¾«ŒÒÂ) áÅÐã¹»˜¨¨ØºÑ¹ 2556 (ÀÒ¾¢ÇÒ) ที่มาภาพ : http://www.chiangraifocus.com/forums/index.php?action=dlattach;topic=133871.0;a ttach=784773;image ที่มาภาพ : www.ilovechiangrai.com/webboard/attachments/month_1201/1201271311ed25e e757526c788.jpg

18 Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City AW [Chiang Rai].indd 18

9/12/2556 5:42:58


บทที่ 4 ก�รเปลี่ยนแปลงสภ�พภูมิอ�ก�ศ จากแบบจำาลองสภาพภูมอิ ากาศในอนาคต (PRECIS)4 เมืองเชียงรายมีแนว โน้มที่จะเผชิญกับปัญหาเหล่านี้ • อุณหภูมเิ พิม่ สูงขึน้ (ทัง้ อุณหภูมสิ งู สุด อุณหภูมสิ งู สุดเฉลีย่ อุณหภูมติ า่ำ สุด และอุณหภูมิต่ำาสุดเฉลี่ย) • ในช่วงฤดูร้อน (เดือนกุมภาพันธ์ – พฤษภาคม) จำานวนวันที่มีอากาศร้อน (วันที่มีอุณหภูมิสูงกว่า 35 องศาเซลเซียส) มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง

อุณหภูมิสูงสุดเฉลี่ยของอำาเภอเมืองเชียงราย ในเดือนมกราคม – กุมภาพันธ์ ในชวงปตางๆ ซึ่งเปนฤดูทองเที่ยว • ในช่วงฤดูฝน (เดือนพฤษภาคม – ตุลาคม) ปริมาณฝนรายเดือนเฉลี่ยมี แนวโน้มเพิม่ สูงขึน้ แต่จาำ นวนวันทีต่ กมีจาำ นวนน้อยลง อีกทัง้ ปริมาณน้าำ ฝนมีแนวโน้ม ลดลงในช่วงฤดูหนาว ซึ่งเป็นฤดูท่องเที่ยว จำานวนวันที่มีอุณหภูมิสูงกวา 35°C มีแนวโน้มเพิ่มมากขึ้นทุกชวงป • ช่วงฤดูหนาวจะมีอณ ุ หภูมสิ งู ขึน้ เรือ่ ยๆ ช่วงฤดูหนาวจะมีระยะเวลาสัน้ ลง และฤดูร้อนจะยาวนานมากขึ้น

4

แบบจำาลองการปล่อยกาซเรือนกระจกแบบ A2 (A2 Scenario) กรณีที่มนุษย์ยังคงดำาเนินกิจกรรมในการพัฒนาเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง และ ยังดำารงชีวิตโดยไม่ได้ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อร่วมกันลดหรือควบคุมการปล่อยกาซเรือนกระจก ซึ่งได้รับการสนับสนุนข้อมูลปริมาณน้ำาฝนและ อุณหภูมิรายวันจากหน่วยงาน SEA START

Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City 19 AW [Chiang Rai].indd 19

9/12/2556 5:42:59


ที่ลดลงและขาดช่วง ส่งผลกระทบต่อแหล่งน้ำาที่ใช้ในภาคอุตสาหกรรมอีกด้วย ประเด็นดังกล่าวถือเป็นความท้าทายในการวางแผนการพัฒนาเมืองและการนำา แผนการพัฒนาไปสู่การปฏิบัติเป็นอย่างยิ่ง

ปริมาณฝนรวมรายเดือนเฉลี่ยของเมืองเชียงรายในชวงปตางๆ ผลดังกล่าวแสดงให้เห็นว่า ในช่วงเดือนมกราคมถึงกุมภาพันธ์ จะมีปริมาณ ฝนรายวันสูงสุดโดยรวมของพืน้ ทีล่ ดน้อยลง ซึง่ ช่วงดังกล่าวเป็นช่วงหน้าแล้ง ในขณะ ที่ช่วงเดือนอื่นๆ มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ดังนั้นเมืองเชียงรายอาจจะประสบภัยแล้งหนัก มากขึ้น ในขณะที่ช่วงหน้าฝน ปริมาณฝนที่มีแนวโน้มเพิ่มมากขึ้น ประสบปัญหาฝน ตกชุกและหนัก อาจก่อให้เกิดปัญหาอุทกภัยได้ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน ทำาให้รูปแบบของ สภาพอากาศมีความไม่แน่นอน ฤดูกาลเปลี่ยนแปลงไป และไม่สามารถคาดการณ์ ได้ล่วงหน้า การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศนี้จะมีผลกระทบต่อทุกภาคส่วน โดย เฉพาะในพื้นที่เมือง ซึ่งในปี พ.ศ. 2548 ประเทศไทยประสบภัยแล้งอย่างรุนแรง ส่งผลกระทบต่อพื้นที่เกษตรกรรมได้รับความเสียหายกว่า 5 ล้านไร่ มูลค่าความ เสียหายมากถึง 193.2 ล้านเหรียญสหรัฐ และในปี พ.ศ. 2556 พบว่าปริมาณน้ำา ในเขื่อนมีปริมาณน้อยที่สุดในรอบหลาย 10 ปี เนื่องจากความแห้งแล้งที่กินระยะ เวลานาน ทำาให้เกิดปัญหาการขาดแคลนน้ำาในหลายพื้นที่ และจากปริมาณฝน 20 Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City AW [Chiang Rai].indd 20

9/12/2556 5:42:59


บทที่ 5 ความเปราะบาง ของเมืองเชียงรายต่อการ เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ จากการวิเคราะห์และคาดการณ์ลกั ษณะสภาพอากาศข้างต้น ประกอบกับ การประชุมแลกเปลีย่ นความคิดเห็น (Shared Learning Dialogue – SLD) ซึง่ ได้รบั ความร่วมมือและการเข้าร่วมจากภาคีหลักที่มีส่วนเกี่ยวข้อง อาทิ ภาครัฐ ภาคการ ศึกษา ภาคเอกชน ภาควิชาการ ภาคประชาชน ได้แก่ เทศบาลนครเชียงราย เทศบาล ที่อยู่ข้างเคียง กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัดเชียงราย เกษตรอำ�เภอ เกษตรจังหวัด ประมงจังหวัดเชียงราย สำ�นักงานชลประทานเชียงราย สำ�นักงาน ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดเชียงราย หอการค้า มหาวิทยาลัย แม่ฟ้าหลวง มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย มหาวิทยาลัย ขอนแก่น สมัชชาสุขภาพเชียงราย สำ�นักงานคณะกรรมการลุ่มน้ำ�กกและโขงภาค เหนือ สำ�นักงานเจ้าท่า สำ�นักงานโยธาธิการและผังเมืองจังหวัด ฯลฯ ได้สรุปร่วม กันว่า ภาคส่วนสำ�คัญที่จะได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และเป็นประเด็นยุทธศาสตร์ของเมืองเชียงราย คือ ภาคการเกษตร ภาคการท่อง เที่ยว และด้านสุขภาพ ทั้งนี้ภาคการเกษตร และการท่องเที่ยว เป็นภาคเศรษฐกิจ หลักและแหล่งรายได้ส�ำ คัญของจังหวัดเชียงราย และทัง้ สองภาคส่วนนีข้ นึ้ อยูก่ บั รูป แบบของสภาพภูมอิ ากาศทีเ่ ป็นปัจจัยหลัก หากภาคการเกษตรและการท่องเทีย่ วได้ รับผลกระทบ ก็จะส่งผลต่อเศรษฐกิจโดยรวมของเมืองเชียงราย นอกจากนี้ภายหลังจากการดำ�เนินโครงการนำ�ร่อง “โครงการพัฒนาเขต เมืองเพื่อรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ” และโครงการย่อย (Intervention Project) ได้แก่ “โครงการฟื้นฟูระบบนิเวศและส่งเสริมวัฒนธรรมชุมชน พื้นที่แม่น�้ำ กกน้อย (Ecological Restoration of the Inner Kok River : Chiang

Rai City) และปัจจุบันอยู่ระหว่างการดำ�เนินโครงการ “การพัฒนาแผนการรับมือ และแผนพัฒนาเศรษฐกิจของเมืองเชียงรายภายใต้บริบทการเปลีย่ นแปลงสภาพภูมิ อากาศ” (Developing climate resilient urban and economic development plans of Chiang Rai City) ทำ�ให้เห็นชัดว่าความความเปราะบางและความเสี่ยง ของเมืองเชียงรายจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของเมืองเชียงรายที่มีแนว โน้มเกิดขึ้นแน่นอน คือ ด้านการเกษตร ท่องเที่ยว และสุขภาพ

การเกษตร

พื้นที่เกษตรของเมืองเชียงรายครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 282,898 ไร่ หรือ ประมาณ 453 ตารางกิโลเมตร ข้าวเป็นพืชหลักที่ปลูกในพื้นที่นี้ มีพื้นที่ประมาณ 145,807 ไร่ (233 ตารางกิโลเมตร) ส่วนข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ลิน้ จี่ ลำ�ไย ชากาแฟ และสัปปะรดเป็นพืชที่สร้างรายได้ให้กับคนในพื้นที่ ขณะที่อุณหภูมิเฉลี่ยมีการเพิ่ม ขึ้นจะส่งผลเล็กน้อยต่อการเจริญเติบโตของข้าว ข้าวโพด และสัปปะรด ซึ่งเป็นพืช ที่ต้องอาศัยอุณหภูมิที่พอเหมาะสำ�หรับการเจริญเติบโต หากเกิดการเปลี่ยนแปลง ปริมาณฝนอาจทำ�ให้ผลผลิตตกต่ำ�และไม่ออกผลอย่างที่ต้องการ อีกทั้งต้องคำ�นึง ถึงการกระจายตัวของฝนควบคู่กันไป ในปี 2552 การผลิตสับปะรดได้รับความเสีย หายอย่างรุนแรงถึง 90% และนาข้าวส่วนใหญ่ถูกทิ้งเนื่องจากความแห้งแล้ง ส่วน ลิ้นจี่ก็มีความเปราะบางต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเช่นกัน เนื่องจากเป็น พืชที่ต้องการอุณหภูมิต่ำ�กว่า 15 องศาเซลเซียสเป็นเวลาอย่างน้อย 100 ชั่วโมงเพื่อ ออกดอกในช่วงฤดูหนาวตั้งแต่เดือนพฤศจิกายนถึงธันวาคม และในปี 2552 นั้น อุณหภูมิเฉลี่ยต่ำ�สุดมากกว่า 20 องศาเซลเซียส ส่งผลให้ผลผลิตของลิ้นจี่ประมาณ 50% เกิดความเสียหาย นอกจากนี้ พืช กาแฟ ก็ได้รับผลกระทบจากอุณหภูมิที่สูง กว่า 25 องศาเซลเซียส จากการสำ �รวจเกษตรกรจากเมืองเชียงรายประมาณ 450 คนพบว่า ประมาณ 50% มีอายุมากกว่า 50 ปี ซึ่งเกษตรกรที่มีอายุมากจะมีความไวต่อความ Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City 21

AW [Chiang Rai].indd 21

9/12/2556 5:42:59


ร้อนขณะทีท่ �ำ งานนอกบ้านมากขึน้ ดังนัน้ อากาศร้อนมีแนวโน้มทีจ่ ะมีผลกระทบต่อ สุขภาพโดยตรงต่อเกษตรกร ในขณะที่ระยะเวลาในการทำ�งานลดลง ผลการศึกษา นี้สนับสนุนผลที่ได้จากการประเมินความเปราะบาง ความสามารถในการปรับตัว ของเกษตรกรนัน้ มีคอ่ นข้างต่�ำ ผนวกกับการสนับสนุนทีค่ อ่ นข้างน้อยจากทางรัฐบาล ความเข้าใจและความตระหนักของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเป็นสิ่งสำ�คัญ สำ�หรับเกษตรกรที่จะปรับตัว แหล่งน้ำ� การบริหารจัดการน้ำ�และการขยายระบบ ชลประทานเป็นข้อเสนอแนะบางส่วนที่ได้จากประชุมกลุ่มย่อย

การท่องเที่ยว เมืองเชียงรายเป็นเมืองที่ได้รับความนิยมเป็นที่พักผ่อนในช่วงวันหยุดของ นักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและต่างประเทศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงฤดูหนาวตั้งแต่ เดือนตุลาคมถึงเดือนกุมภาพันธ์ จากการศึกษาชี้ให้เห็นว่าพื้นที่หรือสถานที่ท่อง เที่ยวส่วนใหญ่อยู่นอกเมือง 39.2% เป็นพื้นที่ธรรมชาติ 24.5% เป็นพื้นที่ท่องเที่ยว ทางวัฒนธรรม 18% เป็นพื้นที่สันทนาการ และ 15% เป็นพื้นที่การท่องเที่ยวเชิง เกษตร ระดับการดึงดูดของแต่ละทีข่ นึ้ อยูก่ บั การให้บริการของระบบนิเวศและความ สมบูรณ์ของพื้นที่ การเสื่อมโทรมของระบบนิเวศทางธรรมชาติโดยทั่วไปเกิดจาก กิจกรรมและการพัฒนาของมนุษย์อีกทั้งยังมีการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเป็น ตัวเร่งอีกทางหนึ่ง ส่วนใหญ่นักท่องเที่ยวจะให้ความสนใจกับการท่องเที่ยวในพื้นที่ สามเหลี่ยมทองคำ� ดอยตุง น้�ำ ตกขุนกรณ์ และภูชี้ฟ้า กิจกรรมการพายเรือไปตาม แม่น้ำ�โขง นิทรรศการแสดงดอกไม้ กิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับน้ำ� และสัมผัสหมอกและ ความหนาว ตามลำ�ดับ และจากความแปรปรวนของอุณหภูมติ �่ำ เฉลีย่ และฝนเมือ่ ไม่ กีป่ ที ผี่ า่ นมา ส่งผลกระทบต่อรูปแบบการท่องเทีย่ วโดยตรง รวมถึง การออกดอกของ ดอกไม้เมืองหนาวประจำ�ปีต�่ำ ลง สำ�หรับปรากฏการณ์ธรรมชาติ หมอก อีกทัง้ ปริมาณ น้�ำ มากเกินไปใน แม่น�ำ้ โขง ส่งผลกระทบต่อกิจกรรมพายเรือ รวมถึงเหตุการณ์สภาพ อากาศรุนแรง รวมทั้ง พายุ ลูกเห็บ และลม และ น้ำ�ท่วมฉับพลัน ส่งผลให้เกิดความ

เสียหายทั้งทางกายภาพและสิ่งแวดล้อมของแหล่งท่องเที่ยวเช่นเดียวกัน

สุขภาพ ไข้เลือดออกและมาลาเรียเป็นโรคในเขตร้อนที่มีความสำ�คัญที่เกิดจากเชื้อ ไวรัสที่มาจากยุง เมืองเชียงรายได้รับการป้องกันการแพร่กระจายของการติดเชื้อ ไข้เลือดออก เพราะคุณลักษณะของพื้นที่ที่เป็นที่สูงและสภาพภูมิอากาศที่ค่อนข้าง เย็น แต่อย่างไรก็ตามในปีที่ผ่านมาจำ�นวนของการติดเชื้อได้เพิ่มขึ้นจากมีผู้ป่วย 35 คนเป็น 75 คนต่อประชากรแสนคน (จากปี 2006 และ 2008) ปัจจัยที่นำ�ไปสู่การ ติดเชือ้ คือ การเกิดการเปลีย่ นแปลงสภาพภูมอิ ากาศ อุณหภูมทิ เี่ พิม่ ขึน้ ช่วยเพิม่ การ แพร่กระจายของยุงที่มีไวรัส และช่วยให้การสืบพันธุ์และวงจรชีวิตมีความสมบูรณ์ มากขึ้น แม้จะอยู่ในช่วงฤดูหนาว อีกทั้งการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมนำ�ไปสู่การ เพิ่มขึ้นของการย้ายถิ่นของประชากรในประเทศและข้ามพรมแดน ซึ่งสามารถเป็น ตัวนำ�ไข้สายพันธุ์ใหม่ๆ ของโรคเข้ามาด้วย

22 Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City AW [Chiang Rai].indd 22

9/12/2556 5:43:00


ตารางสรุปความเปราะบางของเมืองเชียงรายจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ลักษณะของสภาพอากาศที่เป็นปัญหา

กลุ่มเสี่ยง/เปราะบาง

ความเสี่ยง/ผลกระทบที่เกิดขึ้น

1. อุณหภูมิสูงขึ้น/ความร้อน • อุณหภูมิสูงสุดเฉลี่ยต่ำ�สุด เฉลีย่ และอุณหภูมเิ ฉลีย่ มีแนวโน้มเพิม่ ขึน้ • จำ�นวนวันทีม่ อี ากาศร้อนเพิม่ มากขึ้น • ช่วงฤดูหนาวสั้นลง

• ภาคการเกษตรแรงงาน/เกษตรกรที่ ต้องทำ�งานกลางแจ้ง

• แรงงาน/เกษตรกรไม่สามารถทำ�งานกลางแจ้งได้เนื่องจากอากาศร้อนมาก • ส่งผลต่อการออกดอกและติดผลของไม้ผล เช่น ลิ้นจี่ ลำ�ไยรวมทั้งคุณภาพผลผลิตลดลง ทำ�ให้เกษตรกรมีรายได้ลดลง • เกษตรกรเกิดภาระหนี้สิน จากการกู้ยืมเงินเพื่อทำ�การเกษตร แต่มีรายได้ไม่เพียงพอ

• ภาคการท่ อ งเที่ ย วแหล่ ง ท่ อ งเที่ ย ว ธรรมชาติ เช่น น้�ำ ตก/แม่น�้ำ สวนไม้ดอก • ผู้ประกอบการท่องเที่ยว หรือผู้ค้าขาย บริเวณดังกล่าว

• เนือ่ งจากเชียงรายเป็นแหล่งท่องเทีย่ วทีน่ กั ท่องเทีย่ วนิยมมาในช่วงอากาศเย็น ถ้าอุณหภูมิ มีแนวโน้มสูงขึ้น อาจส่งผลต่อจำ�นวนนักท่องเที่ยว และฤดูการท่องเที่ยวที่สั้นลง

• สุขภาพ : เด็กเล็ก ผูส้ งู อายุ และผูพ้ กิ าร

• สุขภาพจิต (หงุดหงิด อารมณ์เสียง่าย) และสุขภาพกาย (เป็นผดผื่นคัน ผิวหนังอักเสบ) โดยเฉพาะผู้พิการ หากไม่ได้รับการดูแลอย่างดี อาจทำ�ให้มีการติดเชื้อราซ้ำ�ได้ เนื่องจาก ส่วนใหญ่ไม่สามารถช่วยเหลือตนเองได้ ต้องการคนดูแล • อาหารบูดและเน่าเสียได้ง่าย เสี่ยงต่อการเกิดอาการท้องเสีย/ท้องร่วง • สภาพอากาศแปรปรวน เช่น ร้อนจัด และมีฝนทำ�ให้ป่วยเป็นโรคหวัดได้ง่าย • สภาพอากาศที่อุ่นขึ้นจะเหมาะแก่การแพร่พันธุ์ของยุง ซึ่งเป็นพาหะนำ�โรคมาลาเรีย และ ไข้เลือดออก จึงอาจทำ�ให้โรคทั้งสองเกิดการระบาดได้บ่อยครั้งขึ้น

Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City 23 AW [Chiang Rai].indd 23

9/12/2556 5:43:00


ลักษณะของสภาพอากาศที่เป็นปัญหา 2. ภัยแล้งและฝนทิ้งช่วงนานขึ้น

กลุ่มเสี่ยง/เปราะบาง

ความเสี่ยง/ผลกระทบที่เกิดขึ้น

• ภาคการเกษตร

• พื้นที่ที่เหมาะสมกับการเกษตรลดลง และในบางพื้นที่ไม่สามารถทำ�นาปรังได้ • ปัญหาการแย่งชิงน้�ำ ทัง้ เพือ่ การอุปโภคกับภาคการเกษตรหรือระหว่างเกษตรกรด้วยกันเอง • ต้นทุนการผลิตเพิ่มสูงขึ้นจากการจัดหาน้ำ� และใช้สารเคมีหรือฮอร์โมนเพื่อเร่งการเจริญ เติบโตให้ทันก่อนเกิดปัญหาภัยแล้ง • ผลผลิตตกต่�ำ /เสียหาย เสี่ยงต่อการขาดทุนของเกษตรกร เนื่องจากการกระจายตัว • ของฝนอาจส่งผลกระทบต่อปริมาณและคุณภาพของผลผลิต • ผลผลิตทางการเกษตรที่เสียหาย มักจะถูกเผา เพื่อเป็นการลดต้นทุนในการกำ�จัด ก่อน การปลูกพืชรอบใหม่ ทำ�ให้เกิดมลภาวะทางอากาศ (ควันไฟ) ส่งผลต่อสุขภาพของประชาชน ในเมือง

• แหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ เช่น น้�ำ ตก/แม่น�้ำ และผู้ประกอบ- การท่อง เที่ยว หรือผู้ค้าขายบริเวณดังกล่าว

• ผู้ประกอบการไม่สามารถให้บริการการท่องเที่ยวบางชนิดได้ เช่น การล่องแม่น้ำ�โขง/กก ส่งผลต่อรายได้ • จำ�นวนนักท่องเที่ยวลดลง ในช่วงหน้าแล้ง

• ชุมชนแออัด

• เนื่องจากน้ำ�ประปายังบริการไม่ครอบคลุมทั่วทุกพื้นที่ โดยเฉพาะในชุมชนแออัด และ พื้นที่รอบนอก ยังต้องอาศัยน้ำ�บาดาล ซึ่งในช่วงหน้าแล้งระดับน้ำ�บาดาลก็ลดลงด้วย จน อาจขาดแคลนน้ำ�สะอาดเพื่อการบริโภค อุปโภคโดยทั่วไป ส่งผลต่อสุขภาพได้

• คนชรา ผู้ป่วยที่เป็นโรคภูมิแพ้ ก่อ ให้เกิดอาการแสบตา แสบจมูก และคัน ตามผิวหนัง

• อากาศที่แห้งแล้ง ปริมาณน้ำ�ฝนที่น้อย และความชุ่มชื่นของพื้นที่น้อยลง จะทำ�ให้การ เผาไหม้เกิดขึ้นได้อย่างรวดเร็ว หากไม่มีการควบคุมอย่างใกล้ชิดอาจทำ�ให้การเผาไหม้และ การเกิดหมอกควันรุนแรงมากขึ้น ทำ�ให้ส่งผลต่อการเป็นโรคทางเดินหายใจ เช่น หอบหืด ภูมิแพ้ ระคายเคือง

24 Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City AW [Chiang Rai].indd 24

9/12/2556 5:43:00


ลักษณะของสภาพอากาศที่เป็นปัญหา 3. ฝนตกชุกมากขึ้นในช่วงฤดูฝน • จำ�นวนวันที่ฝนตกเฉลี่ยต่อ เดือนช่วงหน้าฝนเพิ่มขึ้น • น้�ำ ท่วม/น้�ำ หลาก โดยเฉพาะ ช่วงที่ฝนตกชุก • ดินโคลนถล่ม

กลุ่มเสี่ยง/เปราะบาง

ความเสี่ยง/ผลกระทบที่เกิดขึ้น

• เกษตรกร และพื้นที่การเกษตร

• ผลผลิตเป็นเชื้อราได้ง่าย • น้�ำ หลาก/ดินโคลนถล่มในพื้นที่การเกษตร ทำ�ให้ผลผลิตทางการเกษตรตกต่ำ� หรือเสีย หาย ส่งผลต่อรายได้ของเกษตรกร

• แหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ และ ผู้ประกอบการท่องเที่ยว หรือผู้ค้าขาย บริเวณดังกล่าว

• การงดกิจกรรมและการบริการด้านการท่องเที่ยวบางอย่าง ความยากลำ�บากในการเดิน ทางไปยังแหล่งท่องเทีย่ วทำ�ให้นกั ท่องเทีย่ วลดลง ส่งผลต่อรายได้ของผูป้ ระกอบการในพืน้ ที่ ที่อาจลดลง • แหล่งท่องเที่ยวได้รับความเสียหาย หรือ เกิดความสกปรก

• กลุ่มเด็ก คนชรา และผู้พิการ • ชุมชนที่ราบลุ่มต่�ำ และที่ตั้งอยู่ริมแม่ น้ำ�กรณ์/แม่น้ำ�กก • ชุมชนน้ำ�ลัด ชุมชนทวีสัก ชุมชนบ้าน ดอย • พื้นที่เชิงเขาซึ่งเป็นย่านชุมชนแออัด เช่น ชุมชนวัดพระแก้ว ชุมชนราชเดช ดำ�รง ชุมชนเจ็ดยอด

• น้�ำ หลากและท่วมขัง ดิน/โคลนถล่มพืน้ ทีท่ เี่ ป็นทีอ่ ยูอ่ าศัย ส่งผลกระทบต่อชีวติ และทรัพย์สนิ • ความชื้นและฝนที่เกิดขึ้น จะเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุงที่เหมาะสม อาจทำ�ให้เกิดการระบาด ของโรคไข้เลือดออกและมาลาเรียได้บ่อยขึ้น • เสี่ยงต่อการเกิดโรคที่มากับน้ำ�และสัตว์ เช่น โรคฉี่หนู น้ำ�กัดเท้า หรือโรคผิวหนัง • สภาพอากาศแปรปรวน และมีฝน อาจทำ�ให้ป่วยเป็นโรคหวัดได้ง่าย • การสุขาภิบาล และความสะอาด

Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City 25 AW [Chiang Rai].indd 25

9/12/2556 5:43:00


ลักษณะของสภาพอากาศที่เป็นปัญหา 4. วาตภัยและพายุ • ช่วงระยะความแล้งที่ทอด ยาวออกไปกับอุณหภูมิความร้อนที่เพิ่ม ขึ้น อาจนำ�ไปสู่การเกิดพายุรุนแรง รวม ทั้งการเกิดลูกเห็บที่มีขนาดใหญ่

กลุ่มเสี่ยง/เปราะบาง

ความเสี่ยง/ผลกระทบที่เกิดขึ้น

• เกษตรกรและพื้นที่การเกษตร

• พื้นที่และผลผลิตทางการเกษตรได้รับความเสียหายจากพายุ และลูกเห็บ ส่งผลต่อรายได้ ของเกษตรกร

• แหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ และ ผู้ประกอบการท่องเที่ยว หรือผู้ค้าขาย บริเวณดังกล่าว

• • • •

• พื้นที่ชานเมือง เช่น ตำ�บลนางแล

• เกิดความเสียหายต่อชีวิต และทรัพย์สิน บ้านเรือน เช่น หลังคาบ้านพังจากลูกเห็บ หรือ ถูกลมพายุพัด

การงดกิจกรรมและการบริการด้านการท่องเที่ยวบางอย่าง ความยากลำ�บากในการเดินทางไปยังแหล่งท่องเที่ยว แหล่งท่องเที่ยวได้รับความเสียหาย จนอาจไม่สามารถท่องเที่ยวได้ ส่งผลต่อรายได้ของผู้ประกอบการในพื้นที่

26 Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City AW [Chiang Rai].indd 26

9/12/2556 5:43:00


จากข้อมูลข้างต้น พิจารณาร่วมกับข้อมูลด้านสารสนเทศแล้ว สามารถแสดง แผนภาพความเสี่ยงทางกายภาพจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของเมือง เมืองเชียงรายได้ ดังนี้

พืéนที่เสี่ยงต่อภัยแลŒงจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศãน บริเวณเมืองเชียงราย พื้นที่เมืองเชียงรายส่วนใหญ่มีความเสี่ยงต่อภัยแล้งในระดับน้อย โดย ครอบคลุมพื้นที่หมู่บ้านจำานวน 182 หมู่บ้าน รวมพื้นที่ 727.56 ตร.กม. รองลงมา คือระดับสูง ครอบคลุมพื้นที่หมู่บ้านจำานวน 15 หมู่บ้าน รวมพื้นที่ 493.56 ตร.กม. และและระดับปานกลางซึ่งครอบคลุมพื้นที่หมู่บ้านจำานวน 24 หมู่บ้าน รวมพื้นที่ 294.69 ตร.กม. ตามลำาดับ พื้นที่เกษตรกรรมที่เสี่ยงต่อภัยแล้ง ส่วนใหญ่มีความเสี่ยงอยู่ในระดับปาน กลาง (295.6 ตร.กม.) สูง (92.0 ตร.กม.) และน้อย (32.7 ตร.กม.) โดยพื้นที่เสี่ยง ต่อภัยแล้งในระดับสูง ได้แก่ พื้นที่เกษตรกรรมที่เป็นไร่นา สวนผลไม้ เกษตรบนที่สูง และไร่สัปปะรด โดยมีพื้นที่ 76.7, 14.6, 0.5 และ 0.2 ตารางกิโลเมตร ตามลำาดับ เมื่อจำาแนกการกระจายตัวของประชากรตามความอ่อนไหวในพื้นที่เสี่ยง ต่อภัยแล้งบริเวณเมืองเชียงราย พบว่า ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ที่มีความอ่อนไหวน้อย มี ความหนาแน่นประชากรปานกลางและมีความเสี่ยงต่ำา

á¼¹·ÕèáÊ´§¾×é¹·ÕèàÊÕ觵‹ÍÀÑÂáÅŒ§¢Í§àÁ×ͧàªÕ§ÃÒÂ

แผนที่แสดงพื้นที่เสี่ยงตอภัยแล้งของเมืองเชียงราย

Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City 27 AW [Chiang Rai].indd 27

9/12/2556 5:43:00


พื้นที่การเกษตรเสี่ยงตอภัยแล้งในบริเวณเมืองเชียงราย

การกระจายตัวของกลุมประชากร ตามความออนไหวในพื้นที่เสี่ยงตอภัยแล้งบริเวณเมืองเชียงราย

28 Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City AW [Chiang Rai].indd 28

9/12/2556 5:43:02


พืéนที่เสี่ยงต่ออุทกภัยจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศãน บริเวณเมืองเชียงราย พื้นที่เมืองเชียงรายส่วนใหญ่มีความเสี่ยงต่ออุทกภัยระดับปานกลาง โดย ครอบคลุมพื้นที่หมู่บ้านจำานวน 151 หมู่บ้าน รวมพื้นที่ 1,072.84 ตร.กม. รองลงมา คือระดับน้อย ครอบคลุมพืน้ ทีห่ มูบ่ า้ นจำานวน 52 หมูบ่ า้ น รวมพืน้ ที ่ 322.24 ตร.กม. และและระดับสูงซึ่งครอบคลุมพื้นที่หมู่บ้านจำานวน 15 หมู่บ้าน รวมพื้นที่ 134.91 ตร.กม. ตามลำาดับ พื้นที่เกษตรกรรมที่เสี่ยงต่ออุทกภัย ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่มีความเสี่ยงต่อ อุทกภัยในระดับน้อย (242.26 ตร. กม.) ปานกลาง (167.07 ตร. กม.) น้อยมาก (10.67 ตร. กม.) และสูง (0.25 ตร. กม.) โดยพื้นที่เสี่ยงต่ออุทกภัย ส่วนใหญ่จะเป็น พื้นที่สวนผลไม้ ไร่นา ไร่สัปปะรด เกษตรบนที่สูง บ่อเลี้ยงสัตว์น้ำาและแปลงปลูกป่า ตามลำาดับ เมื่อจำาแนกการกระจายตัวของประชากรตามพื้นที่อ่อนไหวต่ออุทกภัย บริเวณเมืองเชียงราย พบว่า พื้นที่ในเขตเทศบาลส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ที่มีความอ่อน ไหวน้อย มีความหนาแน่นประชากรต่ำาและมีความเสี่ยงปานกลาง ส่วนภายนอก เขตเทศบาล ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ที่มีความอ่อนไหวสูง ความหนาแน่นประชากรต่ำา และความเสี่ยงต่ำา

แผนที่แสดงพื้นที่เสี่ยงตออุทกภัยของเมืองเชียงราย

Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City 29 AW [Chiang Rai].indd 29

9/12/2556 5:43:02


พื้นที่การเกษตรที่มีความเสี่ยงตออุทกภัยในบริเวณเมืองเชียงราย

การกระจายตัวของกลุมประชากร ตามความออนไหวในพื้นที่เสี่ยงตออุทกภัยบริเวณเมืองเชียงราย

30 Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City AW [Chiang Rai].indd 30

9/12/2556 5:43:04


บทที่ 6 กรอบก�รรับมือ ต่อก�รเปลี่ยนแปลงสภ�พภูมิอ�ก�ศ การกำาหนดยุทธศาสตร์การรับมือต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศนั้น จำาเป็นต้องทำาความเข้าใจเรื่องของการรับมือของเมืองต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพ ภูมอิ ากาศ ซึง่ สามารถทำาให้เข้าใจได้งา่ ยๆ โดยใช้กรอบการเสริมสร้างการรับมือของ เมืองต่อการเปลีย่ นแปลงสภาพภูมอิ ากาศ (The Climate Resilience Framework) ซึ่งเริ่มต้นจากต้องเริ่มจากการทำาความเข้าใจเรื่องความเปราะบางของเมือง โดยจะ ต้องเข้าใจก่อนว่า เมืองประกอบไปด้วย 3 ส่วน คือ 1) บุคคล องค์กร หรือหน่วย งาน 2) ระบบโครงสร้างพื้นฐาน และระบบนิเวศวิทยา และ 3) วิถีปฏิบัติ กฎหมาย นโยบาย ซึง่ ทัง้ 3 ส่วนนีเ้ ชือ่ มโยงกันอย่างเป็นระบบ อีกทัง้ ต้องเข้าใจและรับรูว้ า่ ผลก ระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่เมืองต้องเผชิญนั้นมีอะไรบ้าง ซึ่งจะ ทำาให้เราเข้าใจว่า องค์ประกอบใดของเมืองที่มีความเปราะบาง กระบวนการเหล่า นี้จำาเป็นต้องอาศัยผู้ที่เกี่ยวข้องมาร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ซึ่งกันและกัน โดยมีการนำา องค์ความรูท้ อ้ งถิน่ หรือภูมปิ ญ ั ญาท้องถิน่ มาใช้รว่ มกับองค์ความรูท้ างวิทยาศาสตร์ซงึ่ กระบวนการนี้มีความสำาคัญอย่างยิ่ง

เมื่อทราบถึงประเด็นของความเปราะบางที่เมืองกำาลังเผชิญอยู่ เราจำาเป็น ต้องทราบว่าการเสริมสร้างของเมืองเพื่อรับมือต่อผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลง สภาพภูมิอากาศเพื่อให้เมืองมีการพัฒนาที่มีประสิทธิภาพนั้น ทั้ง 3 องค์ประกอบ ของเมืองต้องประกอบไปด้วยคุณลักษณะที่ดีดังนี้

บุคคล องค์กร หรือหน่วยงาน 1) การที่บุคคล องค์กร หรือหน่วยงานสามารถกลับมาทำาหน้าที่ของตนได้ ภายในระยะเวลาอันรวดเร็วหลังจากเผชิญภัยพิบัติ (Responsiveness) 2) การทีบ่ คุ คล องค์กร หรือหน่วยงานสามารถเรียนรูจ้ ากความผิดพลาดใน อดีต แล้วนำามาปรับปรุงให้เกิดการรับมือที่ดีขึ้น ทำาให้สามารถแยกแยะปัญหา คาด การณ์ และวางแผนการรับมือล่วงหน้าได้ (Capacity to Learn) 3) การที่บุคคล องค์กร หรือหน่วยงานสามารถแยกแยะ/จัดลำาดับความ สำาคัญของการดำาเนินงานต่างๆ ได้ รวมถึงความสามารถในการระดมทรัพยากรที่ จำาเป็นในยามเกิดภัยทั้งจากภายในหน่วยงานของตน หรือจากหน่วยงานภายนอ กอื่นๆ (Resourcefulness)

ระบบâครงสรŒางพืéน°านและระบบนิเวศ 1) การทีร่ ะบบโครงสร้างพืน้ ฐานและระบบนิเวศวิทยา ยังสามารถทำาหน้าที่ ต่อไปได้ ถึงแม้ว่าไม่สามารถทำางานได้ตามปกติ (Safe Failure) 2) ระบบโครงสร้างพื้นฐานและระบบนิเวศ ต้องมีระบบหรือแนวทางสำารอ งอื่นๆ ไว้เมื่อเผชิญภัย (Modularity and Redundancy) 3) ระบบโครงสร้างพื้นฐานและระบบนิเวศ ต้องมีความหลากหลาย และ สามารถตอบสนองความต้องการของประชากรในเมืองได้ (Flexibility & Diversity)

Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City 31 AW [Chiang Rai].indd 31

9/12/2556 5:43:04


วิถีปฏิบัติ 1) มีข้อมูลที่ชัดเจนและทุกคนสามารถเข้าถึงข้อมูลเหล่านั้นได้ (Information) 2) ทุกคนมีสิทธิในการใช้หรือจัดสรรทรัพยากร (Access (Rights/Entitlements)) 3) ต้องมาจากการตัดสินใจที่มีความโปร่งใสและยุติธรรม (DecisionMaking) จากกรอบแนวคิดดังกล่าว สามารถนำ�มาใช้เพือ่ เป็นแนวทางในการกำ�หนด ยุทธศาสตร์ในการดำ�เนินการรับมือต่อการเปลีย่ นแปลงสภาพภูมอิ ากาศของเมืองได้ โดยเมือ่ ทราบประเด็นความเปราะบางแล้วนำ�มาจัดลำ�ดับความสำ�คัญของปัญหาว่า ปัญหาใดควรจะได้รบั การแก้ไขก่อนและหลัง แล้วจึงเริม่ ดำ�เนินโครงการ ร่วมกับการ ติดตามตรวจสอบและประเมินผล และต้องกลับมาร่วมแลกเปลีย่ นเรียนรูอ้ กี ครัง้ เพือ่ เพิ่มความรู้และวิเคราะห์สิ่งที่ดำ�เนินการไปว่าสามารถสร้างการรับมือให้กับเมืองได้ มากน้อยเพียงใด

32 Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City AW [Chiang Rai].indd 32

9/12/2556 5:43:04


บทที่ 7 ยุทธศาสตร์การรับมือ กับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ของเมืองเชียงราย ผลจากการศึกษาต่างๆ ทัง้ จากการศึกษาการเปลีย่ นแปลงสูค่ วามเป็นเมือง และการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่แนวโน้มแปรปรวนเพิ่มขึ้นในอนาคต รวม ถึงการประเมินความเปราะบางของเมืองเชียงรายจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิ อากาศ และจากการประชุมแลกเปลีย่ นความคิดเห็น (Shared Learning Dialogue) คณะทำ�งานเล็งเห็นว่า ภาคส่วนสำ�คัญที่จะได้รับผลกระทบจากปัญหาดังกล่าว คือ การเกษตร และการท่องเทีย่ ว ซึง่ เป็นเศรษฐกิจหลักของเมืองเชียงราย รวมทัง้ ปัญหา ด้านสุขภาพจากการขาดแคลนน้�ำ และสภาพอากาศทีแ่ ห้งแล้ง และจากอุทกภัยทีจ่ ะ เกิดขึ้น คณะทำ�งานจึงได้ร่วมกันพัฒนายุทธศาสตร์การรับมือกับการเปลี่ยนแปลง สภาพภูมิอากาศของเมืองเชียงรายขึ้นมา โดยมุ่งหวังให้คนในเมืองเชียงรายมีความ รู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และผลกระทบที่จะเกิดขึ้น เพื่อให้สามารถปรับตัวและรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศได้ ทั้งนี้ ทาง คณะทำ�งานได้พฒ ั นายุทธศาสตร์การรับมือกับการเปลีย่ นแปลงสภาพภูมอิ ากาศของ เมืองเชียงราย โดยสอดรับกับประเด็นยุทธศาสตร์ของเมืองเชียงราย 3 ประเด็น คือ 1. ภาคการเกษตร มุ่งเน้นในเรื่องการส่งเสริมเกษตรเมือง (เกษตรอินทรีย์) เพื่อส่งเสริมให้เกษตรกรรอบเมือง และคนจนเมืองมีอาชีพและรายได้ รวมทั้งเพื่อ เพิ่มความมั่นคงทางด้านอาหารให้กับชุมชนเมือง 2. ภาคการท่องเทีย่ ว มุง่ เน้นการเสริมสร้างศักยภาพของผูป้ ระกอบการ โดย เฉพาะผูป้ ระกอบการท้องถิน่ ให้ตระหนักถึงผลกระทบจากการเปลีย่ นแปลงสภาพภูมิ อากาศ และส่งเสริมการให้บริการการท่องเที่ยวสีเขียวและเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม

รวมทัง้ การสร้างแหล่งท่องเทีย่ วใหม่ๆ ทีส่ ามารถเป็นแหล่งท่องเทีย่ วได้ตลอดปี โดย เน้นการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ 3. ด้านสุขภาพ มุ่งเน้นการส่งเสริมการมีส่วนร่วมระหว่างองค์กรปกครอง ส่วนท้องถิ่นในการพัฒนาพื้นที่เพื่อลดปัจจัยเสี่ยงที่อาจก่อให้เกิดโรคติดต่อและโรค ระบาดจากสภาพอากาศ รวมทั้งการเสริมสร้างพฤติกรรมสุขภาพระดับชุมชน ให้ สามารถปรับตัวและรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ 4. ด้านการบริหารจัดการน้� ำ มุง่ เน้นเสริมสร้างศักยภาพเครือข่ายความร่วม มือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องด้านการบริหารทรัพยากรน้ำ� ในการจัดทำ�ระบบฐาน ข้อมูลด้านทรัพยากรน้� ำ ให้มีความทันสมัย และถูกต้องเชื่อถือได้ และพัฒนาเครือ ข่ายเพื่อร่วมกันจัดทำ�แผนการรับมือด้านทรัพยากรน้�ำ ในระดับพื้นที่ โดยกรอบแนวคิดการพัฒนายุทธศาสตร์การรับมือกับการเปลี่ยนแปลง สภาพภูมิอากาศของเมืองเชียงราย จากการร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้และประกอบกับ ผลทีไ่ ด้จากการดำ�เนินงานในพืน้ ที่ ประกอบกับการวิเคราะห์และคาดการณ์ลกั ษณะ สภาพอากาศข้างต้น ทัง้ นีค้ ณะทำ�งานของเมืองเชียงรายได้รว่ มกันพัฒนายุทธศาสตร์ การรับมือกับการเปลีย่ นแปลงสภาพภูมอิ ากาศของเมืองเชียงรายขึน้ โดยมุง่ หวังเพือ่ เพิ่มความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และผลกระทบที่ จะเกิดขึน้ เพือ่ ให้สามารถปรับตัวและรับมือกับการเปลีย่ นแปลงสภาพภูมอิ ากาศได้ ยุทธศาสตร์การรับมือกับการเปลีย่ นแปลงสภาพภูมอิ ากาศของเมืองเชียงราย มีราย ละเอียดดังต่อไปนี้

Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City 33 AW [Chiang Rai].indd 33

9/12/2556 5:43:04


การรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของเมือง (Resilience)

การปรับตัว (Adaptation) ลดผลกระทบ (เตรียมการปองกัน) ภูมิปญญาทองถิ่น ชุมชน

ลดความเดือดรอน (เพิ่มขีดความสามารถ) กลไกทางเศรษฐกิจและสังคม นักวิชาการ

การลดการปลอย กาซเรือนกระจก (Mitigation)

นโยบาลรัฐบาล ภาครัฐ

การศึกษาและประเมินความเสี่ยงของชุมชนและภาคสวนตาง ๆ - เกษตร ทองเที่ยว สุขภาพ (Vulnerability Assessment and Sector Study) ประเมินความเสี่ยงของชุมชนตอผลกระทบจากการ เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

ประเมินขีดความสามารถในการรับมือและปรับตัวของแตละ ภาคสวนและชุมชน

กรอบแนวคิด การพัฒนายุทธศาสตร์การรับมือ กับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเมืองเชียงราย

34 Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City AW [Chiang Rai].indd 34

9/12/2556 5:43:04


คณะทำ�งานได้ก�ำ หนดวิสัยทัศน์ พันธกิจ เป้าประสงค์และยุทธศาสตร์ การรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของเมืองเชียงราย มีรายละเอียดดัง ต่อไปนี้

วิสัยทัศน์ ทุกภาคส่วนในอำ�เภอเมืองเชียงรายมีความรู้ ความเข้าใจ สามารถปรับตัว เข้ากับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

พันธกิจ 1. ผลักดันให้มศี นู ย์ประสานงานด้านการเปลีย่ นแปลงสภาพภูมอิ ากาศ เพือ่ เป็นองค์กรหลักในการประสานงานและความร่วมมือให้ครอบคลุมหน่วยงานภาคีที่ เกีย่ วข้อง รวมทัง้ เป็นศูนย์ในการเสริมสร้างกระบวนการเรียนรูด้ า้ นการเปลีย่ นแปลง สภาพภูมิอากาศแก่ภาคส่วนต่างๆ และประชาชนทั่วไปที่สนใจ เพื่อให้เกิดความรู้ ความเข้าใจในเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และผลกระทบที่เกิดขึ้น 2. สร้างความร่วมมือและการประสานงานขององค์กรภาคีที่เกี่ยวข้องด้าน การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ�ในระดับลุ่มน้�ำ ทั้งต้นน้ำ� กลางน้� ำ และปลายน้ำ� โดย สร้างเครือข่ายและการมีส่วนร่วมของผู้ใช้น้ำ�ครอบคลุมทั้งลุ่มน้ำ� เพื่อสามารถแลก เปลีย่ นข้อมูล และสามารถแก้ปญ ั หาได้อย่างเป็นระบบ รวมถึงการอนุรกั ษ์และฟืน้ ฟู ทรัพยากรธรรมชาติทเี่ ป็นแหล่งต้นน้� ำ แหล่งน้�ำ ต่างๆ รวมทัง้ การอนุรกั ษ์ความหลาก หลายทางชีวภาพ 3. ผลักดันและส่งเสริมให้ภาคการเกษตร โดยส่งเสริมการทำ�เกษตรอินทรีย์ และเกษตรเมือง เพื่อสร้างความมั่นคงทางด้านอาหาร และวางแผนการตลาดเพื่อ เพิ่มแรงจูงใจในการดำ�เนินการ 4. ผลักดันให้มีการจัดทำ�แผนแม่บทด้านการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ เพื่อส่ง

เสริมการท่องเที่ยวที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม รวมทั้งการเสริมสร้างความตระหนัก แก่ผู้ประกอบการท่องเที่ยวในพื้นที่ 5. สร้างพฤติกรรมสุขภาพระดับชุมชน ให้สามารถปรับตัวและรับมือกับการ เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และมีกลไกการสนับสนุนระดับท้องถิ่น

เป้าประสงค์ 1. หน่วยงานภาคีได้รบั การพัฒนาศักยภาพ และมีแผนงานทีช่ ดั เจนเพือ่ เสริม สร้างการเรียนรู้เรื่องการเปลี่ยน แปลงสภาพภูมิอากาศ เพื่อให้ประชาชนตระหนัก และสามารถปรับตัวได้อย่างต่อเนื่องและเหมาะสม 2. หน่วยงานภาคีได้ร่วมลงนามในข้อตกลง (MoU) เพื่อให้ความร่วมมือใน การประสานงานทางด้านการรับมือต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ 3. เมืองมีระบบการบริหารจัดการน้�ำ ทีส่ อดคล้องกับการเปลีย่ นแปลงสภาพ ภูมอิ ากาศ ทีม่ คี วามเชือ่ มโยงต่อการประกอบอาชีพทางการเกษตร และการท่องเทีย่ ว 4. เมืองมีการบริหารจัดการตามหลักธรรมาภิบาล มีการจัดระเบียบชุมชน และโครงสร้างพื้นฐานที่สอดคล้องกับการพัฒนาและส่งเสริมสุขภาพของประชาชน และคุณภาพชีวิตในด้านอื่นๆ 5. เมืองมีการอนุรกั ษ์และฟืน้ ฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิง่ แวดล้อม รวมถึง การอนุรักษ์ความหลากหลายทางธรรมชาติที่มีอยู่ในเมือง

Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City 35 AW [Chiang Rai].indd 35

9/12/2556 5:43:05


ยุทธศาสตร์การรับมือกับการเปลี่ยนแปลง สภาพภูมิอากาศของเมืองเชียงราย ยุทธศาสตร์ที่ 1 การเสริมสร้างศักยภาพแก่หน่วยงานภาคี และประชาชนให้มีความ รู้ ความเข้าใจ และความตระหนักในเรือ่ งการเปลีย่ นแปลงสภาพภูมอิ ากาศและผลก ระทบที่จะเกิดขึ้นกับเมือง วัตถุประสงค์ 1. เพื่อให้หน่วยงานภาคี และประชาชนเกิดความตระหนักเกี่ยวกับผลก ระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ที่อาจเกิดขึ้นในรูปแบบต่างๆ เพื่อให้ สามารถรับมือและปรับตัวได้อย่างเหมาะสม มีแนวทางการดำ�เนินงาน ดังนี้ - จัดตั้งศูนย์ประสานงานด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เพื่อเป็น ศูนย์ในการรวบรวม บริหารจัดการ และเชื่อมโยงข้อมูลด้านสภาพอากาศ และข้อ มูลอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องจากหน่วยงานภาคีต่างๆ รวมทั้งเป็นศูนย์ในการให้ความรู้ และ ฝึกอบรมเรื่องการเปลี่ยน แปลงสภาพภูมิอากาศให้กับหน่วยงานระดับต่างๆ และ ภาคส่วนต่างๆ - เสริมสร้างศักยภาพบุคลากรของเจ้าหน้าที่รัฐ องค์กรปกครองส่วนท้อง ถิ่น และภาคเอกชนในเรื่องของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ - เป็นหน่วยงานหลักในการติดตามประเมินผลการขับเคลื่อนตามแผน ยุทธศาสตร์ ผลสำ�เร็จโครงการ ปัญหา อุปสรรค และข้อเสนอแนะต่างๆ 2. เพือ่ เสริมสร้างการมีสว่ นร่วมของภาคีเครือข่ายในการเตรียมความพร้อม และรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และผลักดันให้เป็นวาระจังหวัด เชียงราย มีแนวทางการดำ�เนินงาน ดังนี้ - สร้ า งเครื อ ข่ า ย/กลไกความร่ ว มมื อ ในระดั บ ชุ ม ชน และหน่ ว ยงาน โดยการลงนามในข้อตกลง (MoU) ทั้ งในเรื่ อ งของการเตื อนภั ย การอนุรั ก ษ์ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และอื่นๆ

- สร้างอาสาสมัครเพื่อเป็นแกนนำ�ในชุมชุมในการสื่อสารและประสานงาน ในพื้นที่ - ถ่ายทอดความรู้ด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศสู่ชุมชนเชิงรุก 3. เพือ่ ส่งเสริมการอนุรกั ษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิง่ แวดล้อม รวมทัง้ ความ หลากหลายทางชีวภาพ รวมทัง้ ส่งเสริมการพัฒนาสูก่ ารเป็นเมืองปลดปล่อยคาร์บอน ต่ำ� (Low carbon city) มีแนวทางการดำ�เนินงาน ดังนี้ - การอนุรกั ษ์แหล่งต้นน้�ำ และแหล่งทรัพยากรธรรมชาติ คุม้ ครอง และฟืน้ ฟู พื้นที่อนุรักษ์ระบบนิเวศ และความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืน - ปรับปรุงพื้นที่เสื่อมโทรมและเพิ่มพื้นที่สีเขียว - ควบคุมและลดปริมาณมลพิษจากขยะ น้ำ�เสีย กลิ่น และเสียง - ส่งเสริมการผลิตและธุรกิจที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม - ป้องกันและแก้ไขปัญหาหมอกควัน และภาวะมลพิษทางอากาศ ยุทธศาสตร์ที่ 2 ส่งเสริมเกษตรในเมืองและเกษตรอินทรีย์ วัตถุประสงค์ 1. เพื่อส่งเสริมให้เกษตรกรรอบเมือง และกลุ่มคนจน หรือผู้มีรายได้น้อย สามารถประกอบอาชีพและมีรายได้เพียงพอ รวมทัง้ เพิม่ ความมัน่ คงทางด้านอาหาร ให้กับเมืองเชียงราย มีแนวทางการดำ�เนินงาน ดังนี้ - จัดทำ�ฐานข้อมูลเกษตรกรและการทำ�การเกษตรในพื้นที่อำ�เภอเมือง เชียงราย - ส่งเสริมการผลิต และการใช้ปุ๋ยอินทรีย์เพื่อลดการใช้สารเคมี - การอบรมเพือ่ เสริมสร้างขีดความ สามารถของเกษตรกรในกลุม่ เป้าหมาย - พัฒนาแปลงสาธิตการเกษตรในพื้นที่รวมทั้งพัฒนาความรู้และงานวิจัย ทางการเกษตร - การเพิ่มผลิตภาพและคุณภาพการผลิตสินค้าเกษตร

36 Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City AW [Chiang Rai].indd 36

9/12/2556 5:43:05


2. เพื่อส่งเสริมให้มีการบริหารจัดการน้ำ�ที่เหมาะสม และสามารถนำ�มาใช้ ในการทำ�เกษตรเมือง และเกษตรรอบนอกได้อย่างเหมาะสมและเพียงพอ มีแนวทาง การดำ�เนินงาน ดังนี้ - พัฒนาและจัดหาแหล่งน้ำ�สำ�รองให้สามารถเก็บกักน้ำ�เพื่อทำ�การเกษตร - ส่งเสริมให้ทอ้ งถิน่ มีการวางแผนการจัดการน้�ำ อย่างมีสว่ นร่วมกับเกษตรกร 3. เพือ่ ส่งเสริมให้เกิดการทำ�การเกษตรในพืน้ ทีเ่ มืองซึง่ มีบริเวณจำ�กัด และ ส่งเสริมพื้นที่สีเขียวในเมือง ดังนี้ - การอบรมเพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจถึงความสำ�คัญและการทำ�การ เกษตรในพื้นที่จำ�กัด ยุทธศาสตร์ที่ 3 ส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ วัตถุประสงค์ 1. ปรับปรุงแหล่งท่องเที่ยวและพัฒนารูปแบบการท่องเที่ยวให้เหมาะสม กับสภาพอากาศและพื้นที่ มีแนวทางการดำ�เนินงาน ดังนี้ - จัดทำ�แผนแม่บทการพัฒนาและการส่งเสริมการท่องเทีย่ วเชิงอนุรกั ษ์ของ จังหวัดและท้องถิ่นที่สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศโดยการมีส่วน ร่วมของภาคี - สร้างกลไกการบริหารจัดการแหล่งท่องเทีย่ ว และพัฒนารูปแบบการท่อง เที่ยวโดยชุมชนในพื้นที่มีส่วนร่วมในการบริหารจัดการ 2. สร้างความร่วมมือระหว่าง องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และผู้ประกอบ การในการพัฒนาการท่องเที่ยวที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม มีแนวทางการดำ�เนินงาน ดังนี้ - พัฒนาความรู้ ความเข้าใจของ ผู้ประกอบการและชุมชน ในเรื่องของการ เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และการจัดการการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน

- สร้างความร่วมมือกับผู้ประกอบการในการส่งเสริมการขายสินค้าและให้ บริการด้านการท่องเที่ยวที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม - ส่งเสริมและจัดระเบียบผูป้ ระกอบการและชุมชนทีใ่ ห้บริการด้านการท่อง เที่ยวในพื้นที่ ยุทธศาสตร์ที่ 4 ยกระดับคุณภาพชีวิตประชาชนให้สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลง สภาพภูมิอากาศ โดยเฉพาะด้านสุขภาพ วัตถุประสงค์ 1. สร้างความรู้ความเข้าใจด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและผลก ระทบให้กับชุมชน มีแนวทางการดำ�เนินงาน ดังนี้ - จัดระเบียบชุมชนหนาแน่น พื้นที่กลุ่มเสี่ยงที่มีฐานะยากจน ให้มีความ ปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน - ส่งเสริมให้ชุมชนการพัฒนาระบบเตือนภัยโดยใช้เทคโนโลยีที่เหมาะสม - ส่ ง เสริ ม การจั ด ทำ �แผนชุ ม ชน และแผนสุ ข ภาพที่ ส อดคล้ อ งกั บ การ เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ - สร้างขีดความสามารถในการเฝ้าระวัง ป้องกัน ควบคุมโรค วินิจฉัยและ ดูแลรักษาพยาบาลอย่างเป็นระบบ เพือ่ ป้องกันปัญหาการป่วย และตายด้วยโรคอุบตั ิ ใหม่ที่รวมถึงโรคที่มีการกลายพันธุ์เป็นสายพันธุ์ใหม่ และโรคระบาดซ้�ำ ในคน

Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City 37 AW [Chiang Rai].indd 37

9/12/2556 5:43:05


ยุทธศาสตร์ที่ 5 การพัฒนาการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ�ให้สอดคล้องกับกับการ เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ วัตถุประสงค์ 1. เสริมสร้างศักยภาพเครือข่ายความร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องด้าน ำ อาทิ กรมชลประทาน กรมเจ้าท่า เทศบาล เพือ่ ร่วมกิจกรรม การบริหารทรัพยากรน้� ดังนี้ - จัดทำ�ระบบฐานข้อมูลด้านทรัพยากรน้� ำ ความต้องการใช้น้ำ� และแหล่ง น้ำ�ต้นทุน ให้มีความทันสมัย และถูกต้องเชื่อถือได้ - พัฒนาศักยภาพ อปท. เครือข่าย และกลุม่ เสีย่ ง เพือ่ ร่วมกันจัดทำ�แผนการ รับมือด้านทรัพยากรน้ำ�ในพื้นที่

38 Climate Change Resilience Strategies of Chiang Rai City AW [Chiang Rai].indd 38

9/12/2556 5:43:05


ส¶าบันสิ่งแÇ´ลŒอมä·ย

16/151 เมืองทองธานี ถ.บอนดสตรีท ต.บางพูด อ.ปากเกร็ด จ.นนทบุรี 11120 โทร. (66 2) 503 3333 ตอ 304 แฟกซ (66 2) 504 4826-8 http://www.tei.or.th http://www.thaicity-climate.org http://www.acccrn.org http://www.facebook.com/UrbanClimateResilienceThailand http://www.facebook.com/ACCCRNTHAILAND http://www.facebook.com/M-BRACE

Front-Back Cover [Chiang Rai].indd 2

9/12/2556 5:46:50

Chiang Rai City Climate Resilience Strategy_12 dec 13  

ยุทธศาสตร์การรับมือของเมืองต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ - เมืองเชียงราย

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you