Page 1

THEATR GENEDLAETHOL CYMRU

Blodeuwedd GAN SAUNDERS LEWIS

PECYN I DDYSGWYR


THEATR GENEDLAETHOL CYMRU

Theatr Genedlaethol Cymru yw’r cwmni drama teithiol iaith Gymraeg cenedlaethol.

Theatr Genedlaethol Cymru is the Welsh language national touring theatre company.

O’n canolfan yng Nghaerfyrddin, rydym yn anelu at greu theatr o’r radd flaenaf a rhaglen o waith amrywiol ac uchelgeisiol, eang ei apêl sy’n cyfoethogi bywyd diwylliannol Cymru.

From our base in Carmarthen, we aim to create high quality theatre with a diverse, ambitious programme, that has wide appeal and which enriches Welsh cultural life.

Ers ei sefydlu yn 2003, mae Theatr Genedlaethol Cymru wedi llwyfannu dros 22 o gynyrchiadau, yn cynnwys Yn Debyg Iawn i Ti a Fi, Siwan, Cysgod y Cryman, Esther, Porth y Byddar, Iesu!, Y Pair, Y Gofalwr, Gwlad yr Addewid, Deffro’r Gwanwyn, Llwyth, Y Bont a Pridd.

Since inception in 2003, Theatre Genedlaethol Cymru have staged over 22 productions which include Yn Debig Iawn i Ti a Fi, Siwan, Cysgod y Cryman, Esther, Porth y Byddar, Iesu!, Y Pair, Y Gofalwr, Gwlad yr Addewid and Deffro’r Gwanwyn, Llwyth, Y Bont and Pridd

Mae gennym hefyd rhaglen o waith cyfranogi sy’n meithrin a datblygu perthynas greadigol rhwng y cwmni a chymunedau ar hyd a lled Cymru. Mae hyn yn cynnwys gweithdai a sgyrsiau gydag ysgolion uwchradd, colegau, grwpiau drama a sefydliadau cymdeithasol, yn ogystal a chyfleoedd i unigolion a chymunedau gymryd rhan yng ngwaith y cwmni.

The company also runs a participation programme that develops and cultivates a creative partnership between the company and the various communities across Wales. This programme includes workshops and talks with secondary schools, collages, drama groups and other organisations, as well as giving individuals and community groups the opportunity to participate in the work of the company.


Y DDRAMA

THE PLAY

Er trechu holl dynghedau ei fam, ac er i Gwydion â’i swyn greu iddo wraig o flodau, mae Llew yn anfodlon ac yn dyheu am etifedd. Mae Blodeuwedd yn anniddig, wedi ei chaethiwo gan arferion a defodau dyn a natur wyllt y fforest yn ysu dan ei bron. Pan syrthia’r uchelwr ifanc Gronw Pebr mewn cariad â hi, daw cyfle o’r diwedd i ddianc... ond rhaid yn gyntaf lladd y Llew!

Discontented with conquering his mother’s curse and creating a wife from flowers with the help of magic, Lleu now longs for an heir. Blodeuwedd is also unhappy, trapped in a human form and lured by the wild nature of the forest. When young prince Gronw Pebr falls into this trap, deception, betrayal, lust and murder follows.

Creodd Saunders Lewis glasur fydryddol gyda’i ddehongliad oesol o hen, hen chwedl. Ac yntau’n cwblhau’r gwaith yn fuan wedi cyflafan yr Ail Ryfel Byd, mae’n ein hatgoffa mai arf perygl yw natur yn nwylo dyn.

Saunders Lewis created a classic verse play with his unique interpretation of an old story. Completing the work soon after the Second World War, Lewis reminds us that nature is a dangerous weapon in the hands of man.


Y MABINOGION

THE MABINOGION

Yr enw gwreiddiol ar y gyfres hon o straeon yw Pedair Cainc y Mabinogi.

The original name for this series of stories is The Four Branches of the Mabinogi.

Yr Arglwyddes Charlotte Guest fathodd yr enw Mabinogion wrth gyfieithu’r chwedlau yn ystod oes Victoria. Ymddangosodd yr enw unwaith yn y straeon gwreiddiol.

Lady Charlotte Guest coined the name The Mabinogion when translating the legends in the Victorian Era. The name appeared once in the original stories.

Cyfres o hen chwedlau ydy Pedair Cainc y Mabinogi. Mae’r copi ysgrifenedig cyntaf yn Llyfr Gwyn Rhydderch (tua 1350), ond straeon llafar ydy’r chwedlau, sy’n llawer hŷn na’r llyfr ei hun.

The Four Branches of the Mabinogi is a series of legends. The first written copy was in Llyfr Gwyn Rhydderch (around 1350), but these legends are oral stories which are much older than the book itself.

Mae’r ceinciau a lle maen nhw’n digwydd isod:

The branches and location of the stories are as follows:

1. 2. 3. 4.

Pwyll Pendefig Dyfed (Dyfed) Branwen, Ferch Llŷr (Harlech, Iwerddon) Manawydan fab Llŷr (Dyfed) Math fab Mathonwy (Gwynedd)

1. 2. 3. 4.

Pwyll Pendefig Dyfed (Dyfed) Branwen, Ferch Llŷr (Harlech, Iwerddon) Manawydan fab Llŷr (Dyfed) Math fab Mathonwy (Gwynedd)

Dim ond Pryderi sy’n ymddangos ym mhob cainc. Pryderi is the only character who appears in every branch.


BLODEUWEDD

BLODEUWEDD

Mae stori Blodeuwedd yn dod o’r bedwaredd gainc. Mae’r dechrau yng Nghaer Arianrhod, sydd oddi ar Ddinas Dinlle, ger Caernarfon.

The story of Blodeuwedd comes from the fourth branch. It starts in Caer Arianrhod, which is off Dinas Dinlle, by Caernarfon.

Doedd Arianrhod ddim eisiau ei babi. Roedd y babi’n codi cywilydd arni.

Arianrhod did not want her baby. The baby brought shame to her.

Felly Gwydion gymerodd ofal am y babi. Ond doedd Arianrhod ddim yn fodlon rhoi enw iddo fo.

So Gwydon took care of the baby. But Arianrhod was not willing to give him a name.

Dewin oedd Gwydion. Penderfynodd chwarae tric ar Arianrhod. Gwnaeth swyn a oedd yn gwneud iddo fo a’r bachgen ifanc edrych fel dau grydd. Wrth wneud esgidiau i Arianrhod trawodd y bachgen ddryw gyda nodwydd. Dywedodd Arianrhod,

Gwydion was a magician. He decided to play a trick on Arianrhod. He made an enchantment which made him and the young boy look like like two cobblers. While making shoes for Arianrhod the boy hit a wren with a needle. Arianrhod said,

“Wel yn wir, â llaw gyffes y trawodd y lleu y dryw.”

“Well it is with an able hand that the light haired hit the wren.”

“Dyna enw i’r bachgen, ” dywedodd Gwydion. “Lleu Llaw Gyffes.” Ystyr “lleu” ydy “golau.” Rydych chi’n gallu gweld yr enw o gwmpas yr ardal, megis Dinas Dinlle a Dyffryn Nantlle. Chwaraeodd Gwydion dric arall ar Arianrhod i gael arfau i Lleu. Ond melltith olaf Arianrhod oedd na fyddai Lleu yn gallu priodi merch o’r hil ddynol. Felly gwnaeth Gwydion wraig i Lleu allan o flodau. Enw’r wraig oedd Blodeuwedd. Aethon nhw i fyw i Tomen y Mur. Ond doedd Blodeuwedd ddim yn hapus. Un diwrnod daeth uchelwr ifanc golygus o’r enw Gronw Pefr i’w cartref a syrthiodd y ddau mewn cariad a phenderfynu lladd Lleu.

“That is the boy’s name,” said Gwydion, “Lleu Llaw Gyffes.” The meaning of “lleu” is light. You can see the name around the area, as in Dinas Dinlle and Dyffryn Nantlle. Gwydion played another trick on Arianrhod to ensure that he could be armed. But Arianrhod’s final curse was that Lleu would not be able to marry a girl of the human race. So Gwydion made a wife for Lleu out of flowers. Her name was Blodeuwedd.

They went to live to Tomen y Mur. But Blodeuwedd was not happy. One day a handsome young lord named Gronw Pefr came to their home and the two fell in love and decided to kill Lleu. But how? Blodeuwedd told Lleu that she was worried Ond sut? Dywedodd Blodeuwedd wrth Lleu ei bod hi’n about what would happen if he were to die. poeni beth fasai’n digwydd tasa fo’n marw. "You do not have to worry," replied Lleu. There is only “Does dim rhaid i ti boeni,” atebodd Lleu. Dim ond un one thing that can kill me. There must be a trough full peth sy’n gallu fy lladd. Rhaid cael cafn llawn dŵr ar of water on the river. I have to put one foot on the


lan afon. Rhaid i mi roi un droed ar ymyl y cafn ac un droed ar gefn gafr. A dim ond gwaywffon sydd wedi cael ei gwneud yn ystod pob gwasanaeth dydd Sul am flwyddyn allai fy lladd i.” “Diolch byth!” atebodd Blodeuwedd. Aeth syth at Gronw a dweud sut i ladd Lleu. A dyna beth a wnaethon nhw. Ond wrth i Lleu gael ei drywanu mi drodd yn eryr a hedfan i ffwrdd. Wedi amser hir daeth Gwydion o hyd i Lleu a’i droi’n ddyn eto. Aethon nhw at Blodeuwedd a Gronw. Roedd hi’n amser dial. Mi wnaeth Lleu yr un peth i Gronw ag y gwnaeth Gronw iddo fo. Y tro hwn rhoddwyd llechen rhyngddyn nhw. Ond aeth y waywffon trwy’r llechen a lladd Gronw. Cosb Blodeuwedd oedd cael ei throi’n dylluan, creadur unig sydd dim ond yn dangos ei hwyneb yn y nos. Y cymeriadau yn y ddrama yw:      

Blodeuwedd (y prif gymeriad), Llew Llaw Gyffes* (gŵr Blodeuwedd), Gronw Pebr (Arglwydd Penllyn), Gwydion (dewin, ewythr Lleu Llaw Gyffes), Rhagnell (morwyn Blodeuwedd), Penteulu Penllyn, Milwyr a Gweision

edge of the trough and one foot on the back of a goat. And just a spear that has been made during each Sunday service for a year might kill me. " "Thank goodness!" Replied Blodeuwedd. He went straight to Gronw and tell how to kill Lleu. And that's what they did. But as Lleu was stabbed I turned into an eagle and flew away. After a long time still to come Gwydion and Lleu became a man again. They went to Blodeuwedd and Gronw. It was time to retaliate. I did the same thing to Lleu Gronw Gronw as it did him. This time it was slate between them. But the spear went through the slate and killed Gronw. Blodeuwedd’s penalty was being turned into an owl, the only creature who only shows her face at night. The characters in the play are:      

Blodeuwedd (main character), Llew Llaw Gyffes* ( Her husband), Gronw Pebr (Lord of Penllyn), Gwydion (magician, uncle to Lleu Llaw Gyffes), Rhagnell (Blodeuwedd’s maid), Penllyn’s Chief Military Officer,Soldiers and Servants

*Nodwch mai Lleu yw’r enw cymderiad yn yn y chwedle *Note that this characters’ name is Lleu in the original tale. wreiddiol.


TRAFODAETHAU

Roedd Gwydion wedi ceisio ymyrryd â natur gyda chanlyniadau ofnadwy. Oes ‘na wers i ni heddiw yn hynny?

DISCUSSIONS

Gwydion tried to interfere with nature with terrible results. Is there a lesson for us today in this? What is your opinion about Blodeuwedd?

Beth ydy’ch barn chi am Flodeuwedd? Dw i’n credu bod ... yn euog achos .... Mae bai ar .... oherwydd Does dim bai ar .... Roedd ... wedi arwain .... at droseddu Pam wnaeth .... ? Pam wnaeth ... ddim ...? Pwy feddyliodd amdano gyntaf? Pam mae cymeriad Rhagnell wedi’i hychwanegu i’r stori? Mae’r awdur wedi ceisio treiddio i mewn i feddwl merch. Mae o wedi ysgrifennu llawer o ddramâu i ferched cryf. Ydy o wedi llwyddo y tro hwn? Mae unigedd yn thema yn y ddrama hon. Ydy hynny’n berthnasol heddiw? Lleu (golau) ydy enw’r cymeriad yn y chwedl wreiddiol, ond Llew ydy’r sillafiad y mae Saunders yn ei ddefnyddio. Ydy’r sillafu’n bwysig? Pa sillafiad sy’n well gennych chi?

I think that ... is guilty because .... ....is to blame because There is no blame on .... ......had led to a crime Who did .... ? Why didn’t ...? Who thought of it first? Why has the character Rhagnell been added to the story? The author has tried to delve into the female mind. He has written many plays for strong females. Has he succeeded this time? Loneliness is a theme in this play. Is this relevant today? Lleu (light) is the name of the character in the original legend, but Saunders uses the spelling Llew (which could be confused with lion). Is the spelling important? Which spelling do you prefer?


IAITH

LANGUAGE

Roedd Saunders Lewis yn dyrchafu’r iaith Gymraeg yn ei ddramâu. Iaith fydryddol sydd yma, nid iaith bob dydd .

Saunders Lewis uplifted the Welsh language in his plays. The play is in verse, not everyday language.

Mewn ffordd, mae hi dipyn bach fel gwylio drama Shakespeare yn Saesneg. Mae hi’n anodd i’w dilyn ar y dechrau, ond cyn bo hir mae’r stori mor gryf fel nad yw’r iaith mor bwysig.

In a way, it is a bit like watching a Shakespeare play in English. It’s hard to follow in the beginning, but before long the story is so strong that that language doesn’t seem so important.


© MMXIV

Pecyn blodeuwedd i ddysgwyr  
Advertisement