Issuu on Google+

Нұрмахан МҰҚАНҰЛЫ:

Шығармашылық адамы креативті болуға міндетті

Теңдеудің түбірін зерттейді

HYP ACTAHA 5-бетте

Бейсенбі, 16 мамыр 2013 жыл

№ 19 (492) e-mail:

www.nurastana.kz 2004@nurastana.kz nurastana2004@mail.ru

Газет 2004 жылдың 22 наурызынан шығады

14-бетте

РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ЖАСТАР АПТАЛЫҒЫ

Өрт сөндіру үшін суды сатып алу керек пе? «Темірді ыз ан кезінде со» деуші еді. Кйіп тр ан мселені дер кезінде ктеруді, ол а алуды мезеген ой. Дл осы а ида а Мжіліс депутаттарыны самарау арайтынын арапайым жрт жасы біледі. $йткені, о амда орын алып жататын леуметтік шиеленісті мселелерге келгенде халы алаулылары кбіне ндемей, шеттеп алады. Кнделікті жмыс барысында шешілетін жа дайларды сз етіп, «тймедейді тйедей етіп» крсетуге келгенде, бл кісілер шетінен белсенді. Парламенттегі «'кімет са атында» (13. 05. 2013 жыл) депутат Галина Баймаханова /Р Ттенше жа дайлар министрі Владимир Божко а мынадай сра ойды:

Әлия ТЕЛЕБАРЫСОВА ТЕЛЕБАРЫСОВА::

СӨЗІҢІЗ АУЗЫҢЫЗДА...

«Ттенше жа дайлар жніндегі министрлік рт сндіру кезінде су бырынан ал ан су шін арызын неге тлемейді? Тек, Экологиялы кодексті 134-бабына сілтеме жасамай-а ойыыз. Онда таби и су нысандары туралы айтыл ан, ал мынау белгілі бір нормамен есептелетін олдан жасал ан нысан». /дай-ау, осындай да сра болады екен ой. Сонда немене, ыруар халы бар мегаполисте мемлекеттік немесе жекеменшік нысан жанып жатса, рт сндірушілер таби и су кзін іздеп, аланы сыртына кетуі керек пе? Жо, «су сатшы, рт сндіріп алайын» деп жалынуы тиіс пе? «Алматы су арнасы» мекемесіні здерінен суды пайдалан аны шін екі жыл а 110 миллион теге талап еткенін Божко тсінбей лек жне одан зілді-кесілді бас тартып отыр. Ал, осы мекемені сойылын со уды ана масат еткен депутат мселені ауымды проблемасына ілгісі де келмейді. <йтпесе, суды пайдалануды зады тр ыда реттеуді ажет ететін тстар баршылы. «/арызды неге тлемейсі?» деп айту оай. Оны леуметтік-экономикалы астарын айтесіз, депутат ханым?!

«ПАРАЛЛЕЛЬДІ ӘЛЕМ» Шанхайға барады

8-бетте


2

АПТА Бейсенбі, 16 мамыр 2013 жыл

www.nurastana.kz

Мешкейлердің хит-шеруі

Орынтақ бос тұрмайды...

Өткен жылы жемқор мекемелердің көшін Ішкі істер министрлігі бастаған болатын. Экономикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігінің төрағасы Рашид Түсіпбековтің сөзіне сенсек, аталмыш министрлік осы «атағын» биыл да қорғап қалатын түрі бар.

БАСҚАЛАР НЕ ДЕЙДІ?

Таяуда «tengrinews.kz» агенттігіне берген схбатында Рашит Т6сіпбеков жыл басынан бері жем орлы тары жиі )шкереленген мекемелер туралы м)лім етті. аржы полициясы траасыны айтуынша, пара алу кезінде ола т6скендерді кпшілігі – полицейлер. Одан кейінгі орында салы ызметкерлері, д)рігерлер тр. Агенттік басшысы айма тардаы жем орлы а атысты деректерді де жария етті. Оны айтуынша, сыбайлас жем орлы фактілері е кп тіркелген айма тарды тізімінде От6стік аза стан оьлысы алдыы атарда. От6стіктен кейінгі орындара Шыыс аза стан, араанды, Павлодар облыстары ілінді. олынан келсе, ым ыруа дайын тратындарды ылмысы мемлекеттік бюджетке бас-аяы 3 миллиард тегеден астам зиян келтірген. – Жыл басынан бері аржы полициясы тарапынан сыбайлас жем орлы пен айналыс ан ж6зден астам адам ры талды,– дейді Т6сіпбеков. Ішкі істер министрлігі ткен жылы «бас б)йгені» ешкімге бермегенін жоарыда айтып ттік. «Нр Отан» ХДП Жем орлы пен к6рес

жніндегі республикалы оамды кеесті Ауыл шаруашылыы министрлігіні  ы ораушылармен йры тістесіп келгенін айт ан болатын. Ал жем орларды ры тайды деп ж6рген аржы полициясы 6штікті орытындылаан-ды. Ішкі істер министрлігіндегі ахуалды ашы айт ан Рашид Т6сіпбеков зі басшылы жасайтын мекемеге атысты ештее демеді. «Мешкей» деген жа сы ат емес» екені бесенеден белгілі. Алайда, алмханбет асымов бас аратын министрлік бл ата тан биыл тыла алмайтын т6рі бар. олыны ым ырмасы бар  ы ораушылар аман болса, Ішкі істер министрлігі )лі талай мекемені жолда алдыратын шыар.

Арай ДӘУЛЕТҚЫЗЫ

Қазақ өрендері алаңсыз ұйықтайды :

Бостон колледжінің жүргізген зерттеуі бойынша ұйқысы қанбаған оқушының сабаққа үлгерімі төмендейді екен. Бұл туралы BBC агенттігі мәлімдеді:

«йыны анбауы оушылар лгеріміні тмендеуіне келіп соады дейді халыаралы білім жйесін зерттеген алымдар. Кптеген елде компьютер мен телефондарды кесірінен кеш $йытайды. Сондытан $йысы анбаан оушы сабата маужырап, абылдау дегейі тмендеп кетеді дейді мамандар. Бостон колледжіні мамандары жргізген зерттеуге сйкес, А(Ш-та 9-10 жастаы балаларды 79 пайызыны $йысы анбайды екен. Ал 13-14 жастаы оушыларды 80 пайызында дл осындай иынды бар». Америкалы тарды дабыл аатындай жні бар. лем бойынша бастауыш сынып о ушыларыны 47 пайызы кп йы таанды алайды екен. Яни, АШ о ушылары тсекке кеш жатып, ерте трады. Сондайа , Жаа Зеландия, Сауд Арабиясы, Австралия, Англия, Ирландия ж)не Францияда да балаларды й ысы толы анбайды. Ал, зірбайжан, Португалия, Чехия, Жапония, аза стан, Мальтада о ушылар й ыдан еш иынды крмейді. сіресе, елімізді мектептерінде маужырап отыратын о ушылар аз крінеді. Бостон колледжі ж6ргізген зерттеу бойынша, бізді елде 9-10 жастаы балаларды 12 пайызыны ана й ысы анбайды екен. Бл – б6кіл )лем бойынша е 6здік крсеткіш. Яни, аза рендері аласыз йы тайды деген сз. «Мамандар білім дегейін анытау шін зерттеу жргізген, б$л орытынды соны бір блшегі. /лем бойынша 50-ден астам мемлекетті 900 мы мектебінде

тест алынды. Математика, ылым жне оу бойынша жргізілген зерттеулер Азиядаы білім жйесіні алда екенін крсетті. Бостон колледжі байлы пен кедейлікпен атар, $йы мен трбиені балаа серін лшеді. Оытушы, халыаралы зерттеу $йымыны мшесі Чад Минних былай дейді: Біз $йыа аса мн бере бермейміз ой. Зерттеу нтижесі $йысы аны баланы оуда жасы нтижеге жететінін крсетті. Дегенмен, /зірбайжан секілді елдердегі $йысы аны оушысыны дегейі Францияны $йысы анбаан балаа жетпейді екен». М$ны себебі р елдегі білім беру жйесіне байланысты деп есептейді мамандар», – дейді BBC агенттігі. АШ алымдарыны зерттеуі баланы й ысы аны болса, о уды жа сы абылдайтынын крсетіп отыр. Яни, аза балаларыны абылдау дегейі бас алара араанда анарлым жоары. Олай болса, бізді мектепті о ушыларыны 6лгерімі тмен болып жатса, кін)ні білім беру ж6йесінен іздеген жн шыар?!

Абай ОТАР

(Р Ішкі істер министріні б$йрыымен «Отстік» ірлік олбасшылыыны олбасшысы болып – генерал-майор /лібек Сералиев, «Орталы» ірлік олбасшылыыны олбасшылыына – полковник Талапкер /мриев, «Батыс» ірлік олбасшылыыны олбасшысы болып полковник – (айрат Атанов, «Шыыс» ірлік олбасшылыыны олбасшысы болып – полковник Бейбіт Ашаров таайындалды. *** Солтстік (азастан облысы кіміні кімімен, (Р Президенті /кімшілігіні келісімімен, Петропавл алалы мслихаты депутаттарыны ма$лдауымен Тлеген (абыкен$лы Закарьянов Петропавл аласыны кімі ызметіне таайындалды. Тлеген (абыкен$лы 1961 жылы туан. (араанды мемлекеттік университетін, С.Сейфуллин атындаы аза мемлекеттік агротехникалы университетін бітірген, мамандыы загер, экономика бакалавры. Экономика ылымдарыны кандидаты. Ол б$ан дейін Ккшетау облысты ішкі істер басармасында тергеуші, ерекше маызды істер жніндегі аа тергеуші, Ккшетау алалы прокуратурасыны аа тергеушісі, Ккшетау аласы прокурорыны кмекшісі, Солтстік (азастан облысы Тимирязев ауданыны кімі, (Р Президенті /кімшілігіні мемлекеттік инспекторы, Павлодар облысы кіміні орынбасары, (Р Экономика жне бюджеттік жоспарлау министрлігі Dірлік даму комитеті траасыны орынбасары, (Р Премьер-Министріні бірінші орынбасарыны кеесшісі болып ызмет атаран. *** (Р Ішкі істер министріні б$йрыымен Жанат Хамит$лы /бдірахманов Амола облысы жол полициясы басармасыны басшылыына таайындалды. Жанат Хамит$лы жаа ызметке таайындалана дейін Жезазан аласы ішкі істер басармасы жол полициясы бліміні бастыы, Астана аласы жол полциясы басармасы бастыыны орынбасары, Маыстау облысы жол полициясы басармасыны бастыы, Маыстау облысты Ішкі істер департаменті бастыыны орынбасары болып ызмет атаран. *** «Amanat Insurancе» сатандыру компаниясы» А( жалыз акционеріні шешімімен Баыт Дулеткелді$лы С$рапбергенов акционерлік оамны Директорлар кеесіні мшесі-туелсіз директоры болып сайланды; Акционерлік оамны Директорлар кеесіні мшесі-туелсіз директоры Айдар /улиехан$лы Ккімжановты кілеттілігі тотатылды. Баыт Дулеткелді осыан дейін «ИФГ Континент» акционерлік оамыны басама мшесі ызметін атарып келді. *** (Р лтты паралимпиадалы комитетіні вицепрезиденті ызметіне Баыт Ахметызы Сыздыова таайындалды. Баыт Ахметызы Целиноград мемлекеттік институтын, С.Сейфуллин атындаы Амола агротехникалы университетін бітірген, мамандыы орыс тілі мен дебиетіні оытушысы. 1998 жылы ол Астана аласыны «(азастанны болашаы шін» жастар озалысыны траасы болып сайланды, 1999 жылы Астана алалы мслихатыны депутаты болып сайланды, 2001-2002 жылдары Астана аласы «Абота» оамды балалар орыны атарушы директоры, 2002-2003 жылдары (Р Балалар орлары кеесіні атарушы хатшысы, 2003-2006 жылдары Астана алалы мслихатыны депутаты, 2006-2007 жылдары (Р Білім жне ылым министрлігі Балаларды $ын орау комитетіні траасы, 2007-2011 жылдары (Р Парламенті Мжілісіні ІY шаырылымдаы депутаты ызметін атарды. «Нр Астана» республикалы жастар апталыыны жымы Л.Н.Гумилев атындаы Еуразия лтты университетіні Журналистика ж)не саясаттану факультетіні деканы айрат Са а )кесі мірбайды айтыс болуына байланысты мар мны отбасы мен туан-туыстарына айысына орта тасып, кіл айтады.


ЭКСКЛЮЗИВ www.nurastana.kz

Бейсенбі, 16 мамыр 2013 жыл

3

Әлішер ЕЛІКБАЕВ, журналист, блоггер:

Әлішер Казнеттегі ірі Afftor.kz және Voxpopuli.kz жобаларының жетекшісі, «Мега» ойын-сауық кешенінің PRқызметінің жетекшісі. Ол екеуіміз жуырда Лондонда өтетін Jameson Empire Awards 2013: Done in 60 Seconds кинобайқауына байланысты арнайы ұйымдастырылған «дәрістен» кейін кездестік. 2008 жылы Әлішердің досы Андрей Мануилов (қазақстандық Men’s Health журналының редакторы) аталмыш байқауға қатысып, оған Әлішерді де шақырған. Сол уақыттан бері біздің кейіпкеріміз байқауға қызығушылық танытып, оның Қазақстандағы «раскруткасымен» айналыса бастады. Осы байқау туралы астаналықтарға дәріс оқығаннан кейін Әлішерге бір-екі сұрақ қойған болатынмын.

– Интернет даму кемеліне жеткен тста медиахаостан орыпайсыз ба? – Интернет кеістігінде з бейнесін бркемелейтін адамдар к бірек рметке ие. Мысалы, сіздер мені трімді, тіпті айда таматанатынымды жасы білесіздер. з атынан жазатын адамдарды к зарасы біреудін атын жамылып, мысалы, Ильинні суретін салып, жалан сек-ая тарататын адамдардан г рі "лдеайда нды. – Демек, халы нені «жасы», нені «жаман» екенін сезеді дейсіз ой? – И". Біра, сонымен атар, %азастанда ана емес, жалпы барлы мемлекеттерде кімет тарапынан интернетті адаалау бар. Ерте ме, кеш пе, келесіз оиаларды болдырмау масатында кімет интернетті з баылауына алады. Компьютерді зиянды тстары бар екенін, оны жалаулыа итермелейтінін азірді зінде тсіне бастады. Сондытан біз балаларды интернеттен шектегеніміз дрыс. Жалпы, контентті баылауа алу керек. – азіргі жастар леуметтік желілерде к!п отырып, лысыз болып бара жатан жо па? – Voxpopuli-де бізбен бірге жас фотограф жмыс істейді, жасы 20-да. зі тартымды, адамдармен тез тіл табысады, белсенді жігіт. Жаында Тркияа бірге барды. Кешке арай онайге кітап оуа асысам, ол интернетке асыады. з ралпы жастармен танысып, теіз жаалауында серуендеп айт деп те айтып жатамыз, сонда да айтан с зімізді "сері шамалы. Шыны керек, мен де зімді интернетсіз нашар сезінемін. Біра з "рекеттерім шін толы жауап бере аламын. Жора-жолдастарыммен, таныстарыммен бірге отыранда олыма телефон мен компьютерді алмаймын. Е бастысы, адам з бойындаы осындай т"уелділікті байаса, оны дрыс абылдап, зіні "рекеттеріне есеп беруі керек. Осылайша интернет пен мір арасындаы тепетедікті сатау оайыра. – Сіз блоггерсіз. Сізді ойыызша, блогты кім жне алай ж$ргізу керек? – Жасы сра, біра мен дрыс жауабын білмеймін. з блогтарымды тек жмыс бабымен емес, шабытым келіп, зім

Қателіксіз тәжірибе жоқ

алаан уаытта жргіземін. – О н д а й б о л са, жеке блогтарыыза, микроблогтарыыза к$нделікті анша уаыт б!ліп отырасыз? Facebook секілді желілерде жиі-жиі, к!лемді блогтар жазып трасыз... – Кнделікті мірімде болып жатан оиаларды баяндаймын. Кеше Алматыда "уежайда транда кейбір адамдар д рекілік к рсетіп, керісе бастады. Оианы м"н-жайын тсіндіріп, сол туралы жаздым. мірде баса да маызды, мен шін ызыты дниелер болып жатады, солар туралы жазанды натамын. 6р блога шамамен 20 минут уаыт кетеді, біра пост жазудан г рі, згелерді «жаалытарын» оуа к бірек уаыт жмсаймын. Кніне шамамен 4-5 саат отыратын шыармын. Бл аз емес... – Дст$рлі БА-тан г!рі, санды журналистикаа деген ызыушылы артып барады. PR маманы ретінде газеттерге не сынар едііз? – Соы ш жыл ішінде «Максим» журналыны мен оымаан бірде-бір н мірі жо шыар. Дегенмен, мен оны барлыын ялы телефон арылы сайттан оыдым. Айтпаым, газет пен журналдар заман талабына сай згеруі тиіс. Сайтты нсаларын жасап, дамытаны абзал. Газетке бауыр басып алан адамдар да бар. Біра, оларды саны уаыт ткен сайын азаятыны ха. – (мірдегі басты миссияыз андай? – Мені басты миссиям - жаня рып, балалы-шаалы болу, соларды ортасында "демі артаю. 6зірше ойымда саяси амбициялар мен танымал болуа деген лшыныс жо. – Сіз ботан-интеллигентті кейіпін танытанды натасыз. *детте, ботандар, !здеріне сенімсіз, ялша, я адамдар. Сіз болсаыз, к!пшілік арасында !зіізді еркін стайсыз... – те я адам екенім рас. Тіпті бгінгі д"ріске ешкім келмей ала ма деп атты орытым, уайымдадым. 6рашан бастамашылмын, 16 жасымнан бастап газет, журнал, радио ж"не телевизияда жмыс істей бастадым. Маан халыты еле еткізіп, таалдыран найды. 6лі кнге дейін бойымдаы осы асиет кейбіреулерді ызасын келтіреді, "йтсе де, мені бл атты аладатпайды. Сол себепті, біреулерді к ілінен шыпай жатамын, біра бл алыпты ж"не ойланып іске асырылатын н"рсе. – Басты жмысыыздан баса, бірнеше жобаа жетекшілік жасайсыз. Жеке шыармашылыыызбен айналысасыз, саяхаттайсыз. Сіз $шін жмыс иын емес сияты. С$йікті ісін таппаан жандара андай кеес берер едііз? – 6ркімні ойланып, андай іспен айналысанды нататынын тсінуі маызды. Шетелде жргенде дкен аралаанды нататынмын, уаыт ткізуді е сйікті т"сілі болатын. Сондытан ойын-сауы кешеніне орналастым. Жеті жыл бойы «Мега»-да жмыс істеймін. Ал

%азастан шін жеті жыл аз емес, жаман к рсеткіш емес. – «Мега» кешеніне жмыса алай орналастыыз? – Мен Англиядан ораланда «Мега» салынып жатан. Резюмемді тапсырдым, сонымен бірге банкке жмыса орналасуа "гімелесуден ттім. Банкте жалаы жоары боланына арамастан, ішкі жан днием онша мартпады. Сол себепті, «Мега»а жмыса орналастым. %абылдаан шешімім шін ешуаытта, ешашан кінген емеспін. Андрей (А.Мануилов - журналист, азастанды Man’s Health журналыны редакторы) 2008 жылы Jamesоn Empire Award: Done in 60 Secnds байауына атысты, мен оны олдауа бардым. Осы сапардан со маан кинобайау ызы болып к рінді. %азастанда бл байауды йымдастыру м"селесімен бір жарнама агенттігі айналысты, біра байауды дамыту, халы арасында танымал етуде жетістікке ие бола алмады. Сол себепті, байауды йымдастырушылара PR-маман ретінде ызметімді сындым. Адамдарды басын осып, д"ріс оып, барлыын тсіндіре аламын дедім. Н"тижесінде, Алматыда, КИМЭП-те оыан бірінші д"рісімнен кейін, Индира атты бойжеткен Лондонда жлделі бірінші орына ие болды. Бл жасы к рсеткіш! Кейін Voxpopuli.kz сайтын ашу туралы ой келді, инвесторларды олдауына ие болып, жоспарымды жзеге асырдым. Маан шамамен 1 млн. доллардай аражат ажет еді. Соында ттас миллион ажет емес болып шыты, дегенмен адамдарды 1 млн. доллара те сенім білдіргені мен шін те маызды. – ызметкерлеріізді бойында андай асиеттерді жоары баалайсыз? – Мен ш трлі компанияда, ш трлі жымды басарамын. «Мега»-да наты жобалармен айналысатын PR-мамандары болса, сайтта фотографтармен, нер адамдарымен жмыс жасаймын. Е алдымен, адал болуа тырысамын ж"не мейірімдімін (кліп), аржы м"селесін уатылы шешу мен шін маызды. Керек болса, з ашамнан т леймін. Жалпы айтанда, мен жыммен жмыс істеуді з басшыларымнан йрендім. Басшы ретінде, мен бірнеше басшыны «осындысымын». Мен оларды лгі ттып, соларды бойындаы барлы жасы асиеттерді алуа тырысамын. %азіргі бастыым те "діл, адамгершілігі мол кісі. С"л де болса, сол кісіге саым келеді. – Сізді кумирііз кім? – Менде кумир жо. – Ондай болса, !зіізді андай роман кейіпкеріне телисіз? – зімді ешкімге сатпаймын, біра маан Эрих Ремаркті «Триумфальная арка» романындаы доктор Равик деген кейіпкері найды. Доктор Равик жеке мірінде баытты, жмысында лкен жетістіктерге жеткеніне арамастан зін жалыз сезінеді. Мен де кейде доктор Равик сияты жалызсыраймын. – Сізді ойыызша, б$гінгі жас

рпаты дегейі андай? – Тамаша! Мен жастарды жасы к ремін ж"не олар мені басты аудиториям. – Жаында сіз бір мнайшыны баласы туралы пост жасадыыз... К!ілііз алан сияты... – Оиа былай болды. Ол мейрамханаа зіні жеке аспазшысымен, даяшысымен келіп, жрттан б лек отырды. Ммкіндігііз болса, тай мейрамханасына келіп, орысты ймаын сраанда тран д"нее де жо. Жадайыыз болса, неге жасамаса? з басым ызанбаймын. Бала шетелде оыан, оны "кесін танимын. Оны мейрамханадаы іс-"рекеті арсылыымды тудыран жо, біра к шеге шыанда сол жігітті к лігі мгедектерге арналан к лік траында тр екен. Маан бл "рекет тым д рекі, шектен шыанды болып к рінді. Біра бл жадай %азастанны барлы жастарын емес, тек ана сол жігітті болмысын сипаттайды. – Шетелге жиі шыасыз. Шетелде аза мдениетіні дамуы ж!нінде не айта аласыз? – Бл сраа алай жауап берерімді білмей отырмын. Біз «азастанды німді» шетелдерге аз «экспорттайтын» сиятымыз. – Жа2андану $рдісі тсында !зімізді т$п тамырымыздан айырылып аламыз деп ойламайсыз ба? Мысалы, аза тілі мселесі. Сіз азаша с!йлейсіз бе? – Uй д е , д о с т а р ы м м е н  а з а  ш а с йлесемін. Біра, акцент бар, сол себепті жасанамын. Акцентіме тиісуді тотатса, мен с йлер едім. Англияда жріп аылшынша с йлегенде, адамдар сені тсінсе болды, матайды, к термелейді. Ал, зімізді аайындар акценті ��ар, азаша с йлеме дейді. згелер акцентпен с йлесе кешіріммен арайды, біра аза азаты кешірмейді. – Шыны керек, б$гінгі тада танымалсыз. «Жо» болып кетемін деп орыпайсыз ба? – Менде ерекше, айырылып алатындай ештее жо, сондытан да орыпаймын. – Ал ателік жасаудан ше? – Жаа зендегі оиалар тсында мені сол жаа баранымды кейбіреулер ателік деп санады. Мен олай ойламаймын. з алауыммен мір сремін. мір ателіктерден трады. %ателіксіз т"жірибе жо, тура осылай! – (зіді телеарнадан к!ргенде алай сезінесі? – зімді теледидардан к ргенді ж"не халыты назарында боланды аса атты натпаймын. Осы себепті, схбаттардан к бінесе бас тартамын. Сонда да, кейбіреулерге теледидардан тспейтіндей к рінемін. 6йтеуір орынды, орынсыз н"рселер айтып, сыныты сылтау етіп «к гілдір экраннан» тспейді дейді. Осындай "гімелер ызама тиеді. Сіз схбат алу шін менімен жарты жыл бойы хабарласаныызды ешкім білмейді ой.

Әңгімелескен Ақтолыс АЙТБОЗЫМ


4

МІНБЕР Бейсенбі, 16 мамыр 2013 жыл

www.nurastana.kz

– И , оны"ыз рас. Бас-аяы трт сессия болады. Олар: Smart Government, Smart Industry, Smart Business, Smart Life. Hрайсысы кішігірім трт таырыпты блімнен трады. М селен, Smart Government сессиясында «электронды $кімет», «мобильді $кімет» ж не азір лемдік ауымдасты жаппай ола алып жатан «ашы $кімет» баыты амтылады. Ал Smart Industry – ндірісті" тиімділігін арттыру, клдене" ауіп-атерді азайту бойынша ізденістерден трады. Бл трыда біз егіншіліктегі «аылды технологиялар», «жасыл» технологиялар, мнайгаз, клік саласындаы 3D модельдеу мен санды технологиялара айрыша ма"ыз артып отырмыз. Б$гінгі та"да апаратты технологиялар бизнесті" де ккжиегін ке"ейтуде. Электронды сауда лайып келеді, ттынушылар біртіндеп онлайна ойысып жатыр. Электронды сауда ала"дары мен биржалар, телекоммуникация нарыы, ашытытытан ызмет крсету сияты баыттар бойынша жа"алытара Smart Business сессиясынан аныасыздар.

Айбол ҚУАНДЫҚОВ, Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды дамыту қорының бас директоры:

Астана – Smart технологиялардың «сынақ алаңы» – Биыл VI Астана экономикалы форумы аясында тыш рет Astana Smart Technologies Exhibition (ASTEX) крме-конференциясы ткізілмек екен. Аталмыш крмені ткізу идеясы неден туды? – Бл, «Апаратты азастан – 2020» мемлекеттік бадарламасын ж$зеге асыруды" бір баыты. Масатымыз – лемде андай технологиялар, андай ізденістер мен жа"алытар бар екенін халыа крсету, таныстыру. Мемлекеттік бадарламада электронды $кімет, мемлекетті" ашы м лімет базасы, электронды сауда, нерк сіп, ауылшаруашылы, энергетика саласында IT-технологияны дамытуды" жоспары жасаланы белгілі. Білім ж не ылым министрлігі «E-learning» электронды білім беру ж$йесін, Денсаулы сатау министрлігі «E-health» біры"ай денсаулы сатау ж$йесін іске осалы жатыр. Таяу болашата барлы мекемелер электронды жмыс ж$йесіне кшеді, бизнес-$дерістер автоматтандырылады. ASTEХ крмесін ткізу бастамасын алдымен осы ала ойан міндеттерді ж$зеге асыруда жетекші рл атаратын Клік ж не коммуникация министрлігі ктерді. Астана кімдігі де олдауа зір екендігін жеткізді. – Smart тжырымдасы бірнеше сессияа блінгенін ескерсек, крме таырыбы те ауымды сияты...

– Крмені ворк-шоп форматы туралы не айтасыз? – Электронды білім беру, орта игіліктегі онлайнсервистер, электронды денсаулы сатау, электронды коммерция, open government таырыптары бойынша ворк-шоп йымдастырылады. Оны" ма"ызы неде десе"із, конференцияа атысушылар німдерді кзбен кріп, олмен стап, з-зіне «Бл маан не $шін керек?» немесе «Мен мны алайша тегін аламын?» деген сынды сратар оя алуы керек. Hдетте, адамдар андай да бір озы бйымды кргенімен, ккейінде кп сра алады. Сондытан біз ттынушылар, бадарламаны жасаушылар мен осы саланы реттейтін, адаалайтын органдар о"аша бас осып, німні" арты-кем тстарын талыласа дейміз. Сондай-а, шетелдік онатар мндай IT-жобаларды венчурлы аржыландыру немесе бастапы с тінен аржыландыру (посевное финансирование –ред) арылы ж$зеге асыру жолдарымен бліседі. Сондай-а Канада, АШ, Швеция, Финляндия, Ресей, О"т$стік Корея, Жапония, Т$ркия, Сауд Арабиясынан келген елуге жуы сарапшы интеллектуалды бизнес жнінде аыл-ке"естерін ортаа салады.

Арай ДӘУЛЕТҚЫЗЫ

Халықаралық жүлдеге ие болды «ҚазМұнайГаз» компаниялар тобына кіретін «ҚазМұнайГаз Өнімдері» Франкфурттағы Халықаралық B. I. D. (Business Initiative Directions) сапа конвенциясы бойынша «International Arch of Europe» Алтын санатындағы халықаралық наградаға ие болды. азір IAE нормасы ж не Сапа моделі (QC100 Total Quality Management Model) бойынша 178 елдегі р салада жмыс істейтін компаниялар ызметтері бааланады. Германияда ткен тікелей тапсыру р сіміне 52 елді" компаниялары шаырылды. Ж$лделерді блу кезінде клиенттерді" анааттандырылуы, коммуникация стратегиясы, бенчмаркинг, апарат ж не талдау, кшбастаушылы, жоспарлау, кадрлы ресурстар, ызметкерлерді" траты біліктілігін арттыру, ндіріс ж не німділік, экономикалы н тижелер, жалпы орытындылар, ISO 9000, TQM есепке алынды. «азМнайГаз +німдері» А азастандаы бензин німдерін таратушы бірден бір компания болып табылады Компанияда 305 май ю стансасынан тратын ж$йе, сондай-а 6 газ толтыратын станса, 1 газ толтыратын компрессор стансасы, 6 мнай базасы бар. B.I.D. мамандары азастанды компанияны" сапа мен жетілуге мтылушылыын жоары баалады. «азМнайГаз +німдері» – жмыс процесін траты жетілдіруге ж не іскерлік лемінде кшбасшылы рлге мтылушы к сіби мамандар командасы», – ж$лдені тапсыру р сімінде осылай аталып тілді.

«Таза сессияны» өзіңнен баста! «Нұр Отан» ХДП мен Экономикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігі еліміздің барлық өңірлерінде «Жемқорлыққа жол жоқ!» республикалық ақпараттық-насихаттық акциясын бастады. Д ст$рлі іс-шара осымен бесінші м рте ткізілуде. Мемлекеттік орган мен оамны" сыбайлас жеморлыпен ымырасыз к$ресте к$ш біріктіруі Елбасыны" тікелей тапсырмасы болып табылады. Бір айа созылатын акция барысында т$рлі іс-шаралар йымдастырылып, жеморлыа арсы $здік плакаттар конкурсы, азаматтарды абылдау, к сіпкерлермен кездесу, рейдтер, оамды ты"даулар ткізіледі. «Сыбайлас жеморлыа жо дейміз!» акциясыны" басталуына орай ткізілген баспасз м жілісінде йымдастырушылар оамды ісшараны" м н-ма"ызына тоталды. Астана алалы аржы полициясы департаментіні" бастыы Ерболат Балабаевты" айтуынша, арапайым азаматтар жеморлыа арсы к$реске жыл ткен сайын белсенді т$рде атсалысуда. Hсіресе, студенттер мен оамды йымдар мемлекеттік органдармен оянолты жмыс істеуде. Жастар арасында сыбайлас жеморлыа арсылы «+зі"нен баста!», «Таза сессия!» секілді жобалар т$рінде крініс табады. «Нр Отан» ХДП «Жас Отан» Жастар анатымен бірге йымдастырылатын «Таза сессия» акциясы жоары оу орындары мен баса да білім беру мекемелерін амтыма. Аталмыш акцияларды" н тижесі к"іл кншітеді. М селен, студентті" арызы негізінде жемора арсы тиісті шараны олдануа бден болады.

Елордалық көшбасшылар Астана кейінгі толқын арасынан өз көшбасшыларын даярламақ. Бас қалада «Жас көшбасшы академиясы» жұмысын бастады. Аталан жоба Астана аласы кімдігіні" Жастар саясаты м селелері жніндегі басармасыны" олдауымен ж$зеге асырылады. Nйымдастырушыларды" айтуынша, бас-аяы он к$нні" ішінде жастар арапайым оушыдан наыз кшбасшы студент атарына осылма. «Жас кшбасшы академиясы» жобасы коммерциялы емес. Оан атысу $шін аржы іздеуді" ажеті жо. Болаша кшбасшылар мен оларды" ата-анасы $шін тиімді жадай жасалан. Яни, академия дипломын алу тегін. Академиядаы оу д ст$рлі сипат алма. Ол жыл сайын жастар $шін тренингтік курстар т$рінде ткізілетін болады. «Жас кшбасшы академиясын ашудаы е" басты масат – жеке адамны" суі $шін жадай туызып, елорданы" жас кшбасшысыны" леуеттік м$мкіндіктерін арттыру», – дейді басарма кілі Олжас ауышев. Жобаны" алашы атысушысы ретінде 50 адам іріктеліп алынан. Оларды" арасында мектепті" жоары сынып оушылары да, елордалы оу орны студенттері де, магистранттар да бар. Жастар кшбасшылы дісін 13-25 мамыр аралыында ме"гереді. Академияда белгілі оам айраткерлері, крнекті саясаткерлері жастармен ой блісіп, пікір алмасатын болады. Ақбөкен АЛТАЙ


ЗАМАНДАС Нұрмахан МҰҚАНҰЛЫ:

www.nurastana.kz

БЫЛТЫР ИНТЕРНЕТТЕ «WIFI 25» АТТЫ ШОУ ПАЙДА БОЛҒАН-ДЫ. ТҰҢҒЫШ РЕТ ҚАЗНЕТТЕ ЖАРЫҚ КӨРГЕН ИНТЕРНЕТШОУ ЖАСТАРДЫҢ ҚЫЗЫҒЫП КӨРЕТІН БАҒДАРЛАМАСЫНА АЙНАЛЫП ҮЛГЕРДІ. «WIFI 25»-ТІҢ ҚҰРАМЫ НЕБӘРІ ТӨРТ АДАМ ҒАНА: НҰРМАХАН МҰҚАНҰЛЫ, НҰРЖАН ЕРКІНҰЛЫ, ӘБІЛ ЕСЕНТАЙ, МАХАМБЕТ БЕЙБІТШІЛІК. СОЛАРДЫҢ БІРІ, БҰРЫНҒЫ «СӨЗ ТИМЕСІН» КВН КОМАНДАСЫНЫҢ МҮШЕСІ НҰРМАҚАНДЫ ӘҢГІМЕГЕ ТАРТҚАН ЕДІК.

Бейсенбі, 16 мамыр 2013 жыл

5

– Жаында телеарналарды бірінен сендер жариялап ойан видеоны айталап, басаша к!рсетіп жатыр екен. Бан алай арайсы дар? – Бл тамыз айында басталан. Бір арна бізді видеоны ана емес, біз айтан #зілге дейін айталап орысша айтып бере салыпты. Аудиториямыз екі т рлі боласын, аса ауыр м#селе туындаан жо. К ілімізге келеді, #рине. Егер рсат срайтын болса, ешкім арсы болмайды ой. – Интернетте видеолар аз емес пе? –Басында видео таба алмай иналамыз деп ойлап едік. Біра видеолар жетерлік екен. Крілу саны аз боландытан, іздеп табу иындау. YouTube-та видео кргесін, соан с��старын крсетеді ой. Ол жерде тек рейтингі жоарылары ана болады. Ал ерінбей іздеу ж йелері арылы араса ана табуа болады. Кбіні крілім саны ары кетсе 100-150 ана. Одан кейін YouTubeке салатындар видеоны атын, ілмегін дрыс жазбайды. Бірінен біріне тіп, іздеп отырамыз. – Видеоны тек !здері арайсы дар ма, #лде басалар к!мектесе ме? – Бізге видеоны сілтемесін жіберетіндер кп. Біра, к ілдеріне келмесін, кбісіні жібергендері ызысыз. Жіберілгендерді ішінде е с#тті шыаны «ДиАнар» тобыны клипі. «Агент» деген эпизодты шыуына д#л осы «ДиАнар» тобыны клипі #сер етті. Басында #лгі клипті кріп отырып, баяыда т сірілген деп ойлаанбыз. Сйтсек, аз ана уаыт брын жарыа шыан екен. Бл бізге екі есе #сер етті. XXI асыр, 2012 жылы сондай клип т сіру ят ой.

Шығармашылық адамы креативті болуға міндетті –Нрмахан, сені шымкенттік екені ді білгенімізбен, наты туан жері нен хабарымыз аздау екен... – Туан ауылым – О т стік азастан облысындаы Трбат ауылы. Шымкенттік, азырттыпын дегеннен грі Трбаттанмын деген найды. йткені, Трбат атауы лаа згеше естіледі. Кпшілік ыстыг ні #леуметтік желідегі «статусына» «Дубайда, Гоадамын» деп жазып ояды ой. Мен «Трбаттамын» деймін. Кбісі «Ол ай жата? П#кістанда ма?» деп ызыады. – Мамандыы аудармашы екен. Медиа саласына алай келді ? –Ясауи атындаы халыаралы университетке т суіме КВН #сер етті. Ол кезде «Кз тимесін» командасы премьер-лигада д рілдеп тран еді. Сол жігіттермен бір университетте оысам, кріп, араласып трсам деп армандадым. Тек шінші курста мамандыыма ызыушылыым оянды. –КВН ойнайтындар к!біне медиадан г!р «тойбизнеске» бейім трады. Сондай т#жірибе бар ма? –Тойа е аз шыан ж#не е аз концерт берген – «Сз тимесін» командасы. йткені, жауапкершілікті сезіндік. Тойа т#жірибеміз аз боландытан, шыпай-а ойанды жн санады. Алдымыза тек мыты болуа тиіспіз деген масат ойды. Орта ол болымыз келмеді. – «WiFi 25» интернет жобасын $йлестірместен брын шетелде осыан сас жоба бар-жоын тексерді дер ме? –Бл жоба туралы идея 2011 жылды жазында келді. зімізді авторлы тележобамызды ашса деп «ауырды». Алайда, телеарналар абылдамай, олар сынан шарт к ілімізден шыпаандытан бас тартты. Бір к ні «зіміз т сіріп, неге интернетке сала бермеске» деген ой келді. Алайда алашы эпизодты т сіру заа созылып кетті. <уелі шетелдік бадарламаларды кріп шыты. зімізден т сіргендерді де таппады. Тек ырызстанда осындай жоба бар екен. Тездетіп т сірілімге кірісуімізге осы атты #сер етті. ырыздарда бар, бізде неге жо деп намыстанды. –Алашы видеода бей#деп с!здер болды. Бны

себебі неде? – Шетелдік кез келген интернет-шоуларды араса ыз, б#рінде ондай жадай бар. Біз де айтайы деп келістік. Алайда б#ріміз аузымыза келгенді айтып, #рбір сзден кейін олданан жопыз. Назар салып араса ыз, мен осы уаыта дейін бірде-бір рет бей#деп сз айтаным жо. йткені мірде де ондайдан аулапын. – Дегенмен ол имылдары болды ой? – Ол т сірілім кезінде туындады. Бір рет <білді тотатып алан со , оны жаластыру керек еді. Жалпы бізді басты масатымыз тірік пен пафостан ашу болды.

– Кейінгі видеода бны азайтан т#різдісі дер? – Шынынымызды айтса, басында бізге андай болса да аудитория жинау керек болды. Содан кейін барып, сол аудиторияны зімізбен бірге алып ж ргіміз келді. Б гінде з аудиториямыз бар, бізді #р эпизодты асыа к теді. –К!рермен алашы эпизодты алай абылдады? – Басында атты ызыушылы туады деп ойлаан жопыз. Алашы эпизод наурыз айында жазылып дайын тран. Соны т сіруге уаыт тапшы болды. алай, ашан, ай жерде т сіреміз деген секілді м#селелер #лі шешілмеген-ді. Басында жасыл фона т сіріп, артына #демі графика оя саламыз деп ойлаан едік. Алайда монтаждаудан хабарымыз аз боландытан, барынша о ай етіп жасауа тырысты. Ашы т сті кілемше іліп, оны стіне матамен «wifi 25» деп жазып ою туралы ой туды. – Интернетпен жасы доссы дар ма? – Б#ріміз интернетте отырамыз. Дегенмен, #ркімні ызыушылыы #рт рлі. Мысалы, Нржан футбол, спорт таырыбына ызыады. Туиттерде оитыны – комментаторлар, футболшыларды ресми аккаунттары. Мен кбіне фильм, тележобалар туралы араймын. <біл сериал кру шін пайдаланады. Махамбет жмысына керектілерді арайды. – /леуметтік желіде к!п отырасы дар ма? – Тек <біл атты ызыпайды #леуметтік желіге. олы пернетатада зырылдамайтын боландытан, жазып отыранша кре саланды дрыс креді. – 0здері туралы андай пікірлер бар? Бізді

байаанымыз актерлік шеберлігі жаынан к!бісі /білге ырза. – Тртеумізді арамызда мені негізгі міндетім – камераны дрыс ою, жарыты реттеу, монтаждау ж#не сценарий дайындау. <біл мірде де сондай боландытан, берілген рлді о ай ойнап шыады. Оны айтатын #зілдеріні кбі т сірілім кезінде туады. Нржанны образы – к лмей #зіл айту. Махамбет #демі сйлеуге тырысатындарды рлін сомдайды. Жалпы б#рімізді образымыз мірдегі бейнемізге жаын. –Алашы видеодан кейін #рт$рлі пікір алыптасты ой. Ал сендерді жеке !здері е хабарласып, пікір айтандар болды ма? –Шынымды айтсам, тікелей зімізге хабарласандарды 99 пайызынан тек матау естідік. Жалпы видео басталанда 60 секунд бойы бей#деп сзді бар екені туралы ескерту трады. Ал ескертуді оыса да видеоны кру, содан кейін «блары алай» деген т#різді пікір алдыру, мені ше дрыс емес. Бізді атты ызытыраны лкен кісілерді пікірі еді. Олар абылдай алмайтын шыар дегенбіз. Алайда бізге хабарласып, наты сыныс айтып, баыт крсеткен ааларымыз болды.

– Содан кейін #лгі топ сендерге хабарласты ма? – «Агент» жарыа шыасын, видеоны астына пікірін коммент ылып алдырыпты. Осы уаыта дейін бізді видеоа шыандардарды ешайсы жаман н#рсе айтан жо. Динара С#тжан бізге хабарласып, ырзашылыын білдірді. <нуар Нрпейісов наанын айтты. Кейіннен бізді жарнамалауа зі кірісіп кетті. Сон Паскаль басында дрыс т сінбей алан екен. Маан хабарласып, ойын білдірді. Сосын т сінісіп кеттік. Баян апай да наанын айтты. <зірге бізге хабарласпаан айрат Нртас пен дайберген Бекіш ана. –4азіргі бізді елдегі #зілді де гейін алай баалайсы ? – Кейінгі кездері «Жайдарман»-ны де гейі жоары. «КВН брыныдай емес» деген пікір шындыа келмейді. «Жайдарман»-ны 2012 жылы маусымы е мыты болды. Керісінше, бізді #зіл-сыа театрларында шыармашылы тоырау бар. Оларды алашы 10-15 минутын кргеннен кейін, ары-арай арай алмайсы . <лі к нге бір таырыпты езе береді. <йел мен еркекті арасындаы жанжал, орысша сйлей алмайтын азаа к лу, шалбарды сыртына шлыын шыарып кию т#різді #зілдер 90-жылдары ызыты болан шыар. Б гінде ол #зілдер ескірген. Фантазияны іске осып, жа а идеялар іздеуі тиіс. Шыармашылы адамы креативті болуа міндетті. Мені ойымша, #зіл ойасын халыты бір с#ттік к лкісі шін емес, ерте соны айталап кргенде зі ялмайтындай болуа тиіс. <зілді мыры мірше болуы керек. – /зіл арылы к!рерменге ой жеткізуді к!здейсі дер ме? – Бізді #зілдерімізді 90 пайызы видеоны алаш кргенде туындайды. Диктофонды осып ойып, ойымызды айта береміз. Со ында айта ты дап, с#тті шыандарын жазып оямыз. <р эпизодтан кейін кішкене болса да, жасы ой алдырымыз келеді. «Сон Пакаль» дейтін эпизодта «аташка, апашка» дейтіндерге с#л де болса тиістік. азіргі кезде кім крінген #нші болысы келеді ой. «Баян апайда» осыны астарлап жеткіздік. –Алдаы уаытта команда жинатауа алай арайсы дар? – Бізге осылысы келгендер болса, #рдайым есігіміз ашы. Дегенмен, камераа тек тртеуміз ана шыамыз. Сценарий #зірлеу, видеоа т сіру секілді жмысты істеймін дейтіндерге арсылыымыз жо. – / гіме е рахмет!

Әңгімелескен Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ Аршат ОРАЗОВ


6

АУДИТОРИЯ Бейсенбі, 16 мамыр 2013 жыл

www.nurastana.kz

Тестің қисынға құрылғаны дұрыс па? Мен биыл мектеп бітіремін. 5-сыныптан бастап үйге келген газет-журналдарды оқи бастадым. Өзіме ұнаған сөздерді теріп жазып жүрдім. Өйткені мен журналист болғым келетін. Күнделік те жазып жүремін.

ЖОО ЖАҢАЛЫҚТАРЫ

«Болашақ»-тың талабы өзгерді Мемлекет оқуға ынталы жастардың бетін қайтарған емес. Сапалы білім алып, оны ел игілігіне жаратуы үшін жыл сайын мыңдаған студенттің шетелде білім алуына жағдай жасауда. Мндай м мкіндікті б гінде тоыз мынан астам азастанды пайдаланып лгерді. йткенмен, «бес сауса бірдей емес». Оларды ішінде де шетелді жайлы мірін ош кріп, еліне оралудан бас тартандары бар. Осындай жадайлардан саба алан Білім ж"не ылым министрлігі халыаралы бадарламаны оуа т су шартына жаа згерістер енгізуді жн санады. Бдан былай «Болаша» бадарламасы бойынша шетелге оуа з елінде ебек еткен, белгілі бір мекемеде жмыс істеп «ысылан» жас кадрлар бара алады. Ол шін «Болаша» міткері жмыс берушімен ж"не Халыаралы бадарламалар орталыымен шжаты келісім жасауы тиіс. Келісім шарты бойынша жмыс беруші стипендиат еліне оралана дейін оны жмыс орнын сатап алады.

Енді мектеп бітірер с"тте сыныптас достарымны б"рі болашата кім болатынын "лі біржаты шеше алмай, "уре-сарсаа т сіп ж ргенде, мені тадауым айын. Біра, мектеп бітірер шата біздерде баса уайым басым. Ол – тестілеуден алай ту. Ертеіміз соан байланысты. (анша балл аламыз, онымыз тадаан мамандыты тегін оуа жете ме, жо, к"мелетке толар шаымызда, тегін оу м мкіндігінен айрылып, ата-анам��за масыл боламыз ба, міне осы ойлар бізді дайы ажайды. Былтыры тестілеу бізді кзімізді ашты. 11-сынып оушылары бір жыл бойы к н-т н демей, одан алдыы жылды сратарына дайындалды, мектепті бадарламасы жайына алды. «Шпаргалка» деп аталатын майда "ріптермен жауаптары жазылып, дайындалан б ктелмелі ааздар тестіден жасы балл алуа кмектеседі деп жыл бойы тырысумен болды. Сонда не болды десеізші? Тестілеу сратары згертіліп, рет-ретімен жазылан жауаптар шатастырылды. Сйтіп, балаларды жыл бойы бейнеті далаа кетті. Одан да негізгі сратарды жауабын санада сатау керектігі м"лім болды. Тест сратары исына рылан. Бл – халыаралы т"жірибе деседі. (исынды м мкіндіктері жетілген, яни «олай ма, жо "лде, блай ма?» деген срата исыны келіп тран жауапты белгілеуге здерін бейімдегендер тты. Мені атам ткен асырды елуінші жылдарыны ортасында мектеп бітірген. Сол кезде мектепті соы сыныбында «Логика» атты п"нді тіпті. Логикамыз – исын. Демек, ол кезде исындылыа арнайы оытан екен. (исына салу дрыс та шыар, "рине. Рас, адамзатты бір рпаы далада сіп тран г лді неге йде сіріп крмеске? – деп ойлап йге егіп араанда, кп т"жірибеден кейін андай жасы н"тижелерге жеткенін мір крсетті. Б гінде й ішін ыдыса егілген г лдерсіз, т рлі мерекелерді кзеге салынатын, тамырынан айырып, ырып алынан г лдерсіз елестету иын. Бндай мысалдар кп-а. 4мір т гелдей исыннан трмайды. (исына ана

баынса, адамзат ркениетіні дамуы б гінгідей жеделдей берер ме еді. М"селен, біз арышты неге игеруге тырысудамыз? Жер бетіне жаын болашата адамзат рпаы сыймай алар, оларды жейтін тамаы жетпей алатын кез болар, – деген ізденістен туан іс-имылдар ой. Д ниеж зілік соысты аяталанына 68 жылдай мерзім тіп еді, сол жылдар ішінде адам баласыны саны ш еседен астам сті, таы сонша уаытта жер бетіне сыймай, сыйса да аштыжалаашты жадайында мір с руі м мкін. Бір сзбен айтса, исындылы пен исынсызды дайы атар ж руі тиіс шыар сір"! Жасылы пен жаманды, ізгілік пен шпенділік сияты, бірін-бірі д"лелдеп, бірін бірі жоа шыарып ж ретін шыар. Бізді б гінгі тестілеу сратары тек исына ана баынан. Оан жауап берерде тек бір ана жауапты белгілеу керек. Сені бл жауаптарды біреуі ана емес, бірнешеуінде негіз бар деп жазуыа, айтып беруіе болмайды. Яни, тірі сзді, жанды арым-атынасты орны бос. Рас, кейбір мамандытарда тестіден ткен со осымша емтихандар болады. Мен тадаан мамандыта да солай. детте, ол схбат-емтихандар тестіден кейін таы тазалау шін болатындай. Бл орайда менде мынадай сыныс бар: рухани салаа атысты мамандыты тадаандарды з алауы бойынша мектеп бітіретін жылды соына арай, тест тапсырудан алдын тадап, абілетін баалап, тест тапсыран со, оу орнына кедергісіз алатындай етсе, сонда актерлік, режиссерлік, сценаристік, журналистік, "ншілік, т.с.с. мамандытарды тадаандар болашаына сенімдірек болар еді. Барлы задылы пен айшылытарды исына ана баындырып ояр болса, исыны келген с"тті к тіп отыра берсек, ркениетімізді дамуы тежеле т сер еді.

Руслан ТӘУІРШЕ Жамбыл Жабаев атындағы № 4 мектеп-гимназиясының 11-сынып оқушысы, Астана қаласы

ПАРТАДАҒЫ «ПЕТРОГЛИФТЕР»

» ді ей лм ке сы ы лғ қа з ғы ал ж м кі ш «Е

арыны ні шетел филологиясы дрісханал еті сит вер уни ік етт лек мем дар Жуырда Павло іміз т"сті. М$ны wants to be lonely» деген с!зге к!з dy obo «N : ан зыл жа а та пар герген біріндегі мейді». Сір, шет тілін жетік ме кел ы ыс %ал з лы жа кім «Еш : %аза%ша маынасы %ойып, %олтабасын !зара аылшын тілінде т"сінісуді ері тт ден сту ны ясы оги лол фи шетел ы. партаа %алдыруа кіріскен сыайл

Түлектердің 72 пайызы қатысады Биыл Ұлттық бірыңғай тестілеу жүйесіне қатысуға 100 мыңға жуық түлек өтініш білдіріп отыр. Бұл – еліміздегі жалпы мектеп бітірушілердің 72 пайызын құрайды. Бірақ, «бақ шаба ма, бап шаба ма?» Биыл кімнің бағы жанып, мемлекеттік грант иегері атанары уақыттың еншісінде. Білім ж"не ылым министрлігі >лтты тестілеу орталыы директорыны орынбасары Баытжан Трдалиевті айтуынша, биыл тест ж йесінде айтарлытай згерістер болмайды. Дегенмен химия, физика, математика п"ндері бойынша диаграммалы сурет пен графика кптеп енгізіліп отыр. Бл – т лектерді логикалы ойлау ж йесін саралауа м мкіндік бермек. Республика бойынша 3-10 маусым аралыында тетін тестілеу ж йесі 155 >БТ ткізу бекетінде йымдастырылады. Оны 48-і ЖОО базасында, ал аланы мектептерде ткізілетін болады.

Абайды 1-сыныптан оқиды Жу ы рд а осындай атаумен Астанада ғылыми конференция өтті. Жиына атысан алымдар мен тарихшылар: «(аза лыларыны педагогикалы идеясын азіргі білім беру ж йесіне енгізу керек», – деген ойларын ортаа салды. Филологтарды айтуынша, Абай мен Ш"к"рім шыармалары арылы оушыларды адамды ндылытара т"рбиелеуді йретуді бірінші сыныптан бастау керек. Сондытан Абай мектебін алыптастыруды азірден ола алан жн. Жиын барысында алымдар: «Абайды методикасын білім беру ж йесіне толы енгізсе, баланы ылым-білімге штарлыы ерте оянар еді», – деген пікірлерін де жеткізді.


ЭЛЕКТРОНКА www.nurastana.kz nurasttan n ana a.kz

Бүгінгі таңда қазақ даласына емін-еркін жайғасып алып, ойларына ына а мді келгенін жасап жүрген түрлі діни ағымдардың қылығы кім-кімді де алаңдатары анық. Бұл мәселеге «Нұр Астана» республикалық жастар апталығының журналистері де көңіл бөліп проблемалық зерттеу мақалалар жазған болатын. Бір қуанарлығы, көтерілген мәселенің сол күйінде қалып қалмай, редакцияға түрлі хаттар келіп түсті. Біз бүгін сол хаттардың бірсыпырасын оқырман назарына ұсынғанды жөн көріп отырмыз.

Бейсенбі, 16 мамыр 2013 жыл

7

Демография – басты назарда Газетіміздің 11.04.2013 жылғы №14 (487) санында журналист Гүлшат Хамиттің «Демография: дүмпу мен демігу» атты мақаласы жарияланған еді.

Шара қолданылатын болады Еліміз Т уелсіздік аланнан кейін ала трындарын алдапарбап атарларына осып келген алуан т'рлі аымдар енді аудан мен ауыл адамдарына да ауыз сала бастады. Бл туралы апталыымызды 'стіміздегі жылы 4 с уірде жары крген №13 (486) санында «Иесіз елді Ехова билейді» атты клемді маала жариялаан болатынбыз. Онда журналистер За ар 9амытбек пен Жандар Наурызбайлы Сарыааш ауданында діни ахуалды тым ушыып трандыын, сіресе Шымкентбайлы кшесіні трындарымен сол аудана арасты Дербісек ауылыны трындары алы ехобашыларды ортасында алып отырандыы жнінде жазан еді. Осыдан кейін жергілікті жауапты орындара бл м!селеге ерекше назар аударсаыздар деген ниетпен хат жолдаан болатынбыз. Жолдаан хата орай: «...діни бірлестік орналасан 'йді меншік иесі Хусеинов Расул Алгушатов жер учаскесін нысаналы масаты бойынша пайдаланбай жатандыы аныталып, олданыстаы за нама талаптарына с йкес ажетті шаралар олдану 'шін О9 облысы бойынша ауматы жер инспекциясына хат жолданды. 9азіргі та да Сарыааш ауданындаы діни ахуал ата баылауа алынып, келе сіз оиаларды алдын алу бойынша ы орау органдарымен бірлесіп тиісті жмыстар ж'ргізілуде», – деген Сарыааш ауданы !кіміні орынбасары шірбек Трдалин мырзадан арнайы жауап келді. шірбек нуарлыны айтуы бойынша Сарыааш аласы, Шымкентбайлы к шесі, №23 йде орналасан діни бірлестікте ауданды МСЭ'Б ж!не ауданды т тенше жадайлар басармасы тарапынан да кемшіліктер аныталып, діни бірлестікке айыппл салынан.

«тте, бір кініш, егер олдан жасалан ырын болмаанда бл кні азаты саны 45-50 миллионнан асып жыылар еді» дейді автор. Бл ткен кнні кініші ана емес, бгінгі кнні зекжарды м!селесі. «кімет ананы м ртебесін ктеріп, траты жмыс, олжетімді баспана, мол ж рдемаы арылы тууды ынталандырса, азаты кбеюі арынды болма» делінген маалада. Еліміздегі демографиялы ахуалды жасарту м!селесіне тиісті орындар тарапынан айрыша назар аударылса деген ниетпен 'Р Президенті жанындаы йелдер істері ж!не отбасылы-демографиялы саясат ж ніндегі *лтты комиссияны т райымы Глшара бдіхалыова ханыма хат жолдаан едік. «Ттастай аланда, «Нр Астана» газетінде демографиялы суге атысты м селені ктерілуі дрыс деп санаймыз ж не бл м селе

%лтты комиссия жмысыны назарында болады», дейді *лтты комиссия т райымы жауап хатта. Ресми жауапта 'азастан Республикасы Президентіні жанындаы йелдер істері ж!не отбасылыдемографиялы саясат ж ніндегі лтты комиссия демографиялы су м!селесін отбасылы-демографиялы трыдан: отбасы институтын, неке атынастарын ныайту, неке ж!не отбасы ндылытарын насихаттау, ана мен баланы орау, ерлер мен !йелдерді рпаты болуы денсаулыына аморлы жасау трысынан арастыратыны баяндалады. Демографиялы саясатты олдау масатында трлі іс-шаралар йымдастырылып, жекелеген облыстарда к п балалы отбасыларын ошеметтеу назарда сталынатыны айтылан.

Газетіміздің 28 ақпан 2013 жылғы №8 (481) санында журналист Ақбота Әбілтайдың « П р о т е с та н т та р қ ата р ы н кімдер толықтырды?» деген тақырыпта зерттеу мақаласы жарияланған болатын. Маалада алуан трлі аыма б лініп, бгінде !лемні біраз елінде анат жайан протестантизмні аза даласында да рістеп келе жатаны ж нінде айтылан. «Бір ызыы, ткен жылы айта тіркеуден ткен 17 конфессияны 9-ын протестантты конфессия райды екен. Протестантты баыттаы діни бірлестіктер 478 болса, православ шіркеуі приходтарыны саны – 261. Сонда 9азастан халыны 70 пайызын мсылмандар райды деп ж'ргеніміз тірік боланы ма?» – деп жазады журналист. Осы тста протестант баытындаылар жергілікті халы есебінен санын арттырып отыр ма деген зады сауал туындайды. 'азастан мсылмандары діни басармасыны басшысы, Бас мфти Ержан Малажылына ж!не 'Р Дін істері агенттігіні т раасы 'айрат Лама Ш!ріп мырзаа аталан маала жарияланан газетпен бірге арнайы хат жолдаан едік. Араа аздаан уаыт салып Агенттік т раасыны орынбасары Марат Алмаслы зілханов мырзадан жауап келді. Хатта бір жыл к лемінде жргізілген айта тіркеу н!тижесі

бойынша діни бірлестіктерді 30% -дан астамы з жмыстарын тотатандыы ж!не айта тіркеуден ткен протестантты баыттаы христианды діни бірлестіктерді барлыы дерлік жергілікті м!ртебеге ие екендігі айтылан. Ал !ртрлі баыттаы протестантты сенімді станушыларды рамы елімізде мір сріп отыран ж!не бастапыдан христиан дінін станатын неміс, корей, славян халытарыны кілдері болып табылады. «Сонымен атар, 9азастанны діни картасынан «Саентология», «Христово братства» (Христедельфиане), «Церковь последного завета» (Виссариондытар), «Орден истинрайсцы», «Альжан – дом спасения», «Общество христианской науки» атты протестантты баыттаы діни бірлестіктер м'лдем жойылды. Сондай-а, 2013 жылды

басынан 15-тен астам протестантты діни бірлестіктерді кілдері кімшілік жауапкершілікке тартылып, 100 АЕК дейін кімшілік айыппл тлеу туралы аулы шыарып, 20-дан астам за бзушылы жаттары Мемлекеттік соты мен прокуратура органдарында аралуда, – дейді агенттік траасыны орынбасары. Ал 'азастан мсылмандары діни басармасынан «Діни сенім бостандыы ж!не діни бірлестіктер туралы» Заны 3-4-баптарында жазылан ережелерден аса алмайтындытары, сондайа, 'МДБ еліміздегі к птеген діни бірлестіктерді бірі ана екендігі туралы Діни оу-аарту б лімінен жауап келді. «Маалада ктерілгендей христиан баытындаы діни бірлестіктерді саныны кп болуы осы за ны 9-бабында: «Діни бірлестік кемінде

к мілетке толан 10 азаматты бастамашылдыымен рылады. Бл 'шін олар жиналыс шаырады, онда жары (ереже) абылдайды» деп діни бірлестік ашуды те ы айлы еткен. Осылайша 10 кісі бірігіп, бір діни бірлестік ашып тастады. Шеттен келген мндай діни бірлестіктер атарында елімізде мекен еткен т'рлі лт кілдері тартыланы шынды. Qрине, оларды арасында аракздеріміз де кездеседі. Біра маалада айтыландай мсылман ауымны кпшілігі сол аымны жетегінде кетті деу шындыа жанаспайды. Діни басармаа арасты барлы мешіт имамдары мндай теріс баыттаы аымдара азаматтарымызды кетіп алмауы 'шін за аясында барлы м'мкіншілікпен ызмет етіп жатандыын хабарлаймыз», – деп жазады 'МДБ-ны Діни оу-аарту б ліміні мегерушісі Смайыл Сейтбеков. Егер шын м!нінде де Смайыл Сйерллы айтандай Діни басармаа арасты барлы имамдар теріс баыттаы аымдара азаматтарымызды кетіп алмауы шін ызмет етіп жатса еліміздегі протестантты баыттаы діни бірлестіктерді саны 478-ге жетпес еді-ау. Енді айта тіркеуден тіп алан бл аымдар з атарын бдан !рі толытыра бермесе, азайтпайтыны аны. рине, олар жергілікті лт кілдерімен толыады. Е кініштісі де осы...

Бетті әзірлеген Олжас СӘНДІБЕК

Жазылған жайдың жаңғырығы


www.nurastana.kz

Танымал актер әрі продюсер Сәбит Әбдіхалықовты елімізде білмейтіндер кемде-кем. Ал бойына бірнеше өнерді тоғыстырған Айгүл Иманбаева мен талантты әнші Алтынай Жорабаеваны жұртшылыққа таныстырудың өзі артық. Жоғарыда аталғандар өнерден бөлек, өмірде де бір-бірімен өзара байланысты екені бәріне белгілі. Жақында үшеуінің бірігіп гастрольдік сапармен ел аралап, сол арқылы халықты бір елең еткізгені бар. Республиканың түкпіртүкпірінде өткізіліп жатқан олардың концертіне ағылушылардың да қатары көп. Осы ретте, біз Әбдіхалықовтар әулетінің бұрынғы мен бүгінгі һәм өнерлі келіндерін әңгімеге тартып, олардан «Нұр Астана» атынан сыр суыртпақтаған едік.

ЛУИНА: ЛУИНА:

8

КҮЙТАБАҚ

Қуыршақ Роза Мәскеулік дизайнерлер атақты әнші Роза Рымбаеваның шағын көшірмесін жасап шығарды. Қуыршақты салтанатты түрде таныстыру рәсімі Алматыдағы «Меломан» дүкенінде өтті. Бір ана данамен жасал ан уыршаты ш!ш лгісі, бет-!лпеті !йгілі !ншіні бейнесінен аумай ал ан. –:р мемлекетте сол елді символына, халыты

кзайымына айнал ан на ыз халы !ртістері бар. Сондай !ншілерді бірі – Роза ?уанышызы Рымбаева, оны ?азастанны на ыз символы деп тану а болады – дейді уырша авторлары Василий Барбье ж!не Сергей Амельков.

Алтынай

& Айгүл:

Екеуміз апалы-сіңлілі болып келеміз Тимур – ең табысты режиссер Тимур Бекмамбетов ең табыс ты р е с е й л і к р е ж и с с е р д е п та н ы л д ы . Мұндай қорытындыны тұңғыш рет ресейлік кинопрокаттағы ең табысты 15 режиссердің эксклюзивті рейтингін жасаған Variety Russia басылымы жасап отыр. Рейтингке со ы он жылда екі немесе одан да кп фильм тсіріп, кассалы табысы жо ары бол ан режиссерлер енді. Кшті азастанды ж!не ресейлік кинoрежиссер Тимур Бекмамбетов бастап т&р. Оны

тсірген кинтуындылары ресейлік прокатта 140 млн доллар жинапты. Екінші орында –Федор Бондарчук. Оны фильмдері («9 рота», «Обитаемый остров») ресейлік прокатта 53,5 млн доллар жина ан.

«Параллельді әлем» Шанхайға барады Ре с е й м е н Қ а з а қ с т а н н ы ң о р т а қ туындысы саналатын Ермек Аманшаевтың «Параллельді әлем» кинофильмі он алтыншы рет өткелі жатқан Шанхай кинофестиваліне шақырту алды. Екі елді бірлесуімен дниеге келген романтикалы мелодрама «Панорама» атты арнайы ба дарламада крсетілетін болады. Естері ізге сала кетсек, «Параллельді !лем» кинофильміні ал ашы крсетілімі 2013 жылды 28 наурызында М!скеу аласында ткен болатын. Кинокартина а азастанды :лия Телебарысова, Бибігл Сйіншалина, Ерік Жолжасынов, примабалерина С!уле Рахметова ж!не Фархат :бдіраимов сынды талантты актерлер тсті.

– Сбитті « ос дауыста н айтсаыздар» деген сынысын естігенде, алашында андай кйде болдыыздар? анша айт анмен, сахнада ол емес, екеуііз бірігіп !нер к!рсетесіздер ой… Алтынай: – Негізінен, б&л бастаманы С!бит б&рыннан айтып жрген. Тек б&ны жзеге асыруда Айгл екеуміз жайбасарлыа салынып, уаыт созып ал анымыз бар. «Б&йыр ан кетпейді» демекші, аталмыш идеяны ткен жылды

со ында аыры ол а аламыз деп шештік. Онда ы масатымыз – «Айгл мен Алтынай кндес екен, сахна сыртында шаш ж&лыса кетеді» деген алып-ашпа ! гімеге нкте ою. Шын м!нінде, біз мірде сырлас &рбылармыз (кліп). Айгл: – И!, солай. Баса-баса, «Алтынай Айглді е жаын &рбысы бола жріп, кйеуі С!битті тартып алыпты» немесе «Айгл мірден баз кешіп, «Та ы елесті» айтып кетіпті» деген сияты ! гімелерді &ла ым шал анда, жа амды &ста анымды жасырмаймын. Шыны керек, мен Алтынаймен С!битті

жары бол аннан кейін ана таныстым, о ан дейін оны білмейтінмін. Оны стіне, С!бит екеумізді

ажырасанымыз а екі жыл тол аннан со барып, Алтынаймен отау &р ан. Я ни, б&л жерде нердегі !ріптесімні

ешандай атысы

жо. Бар кін! – зімізден деп ойлаймын. Жастыты буымен сыйласты пен сйіспеншілікті

аражігін ажырата алмаппыз... – Мндай дуэтті брын-соды жары а шы пааны ха , сонысымен да ызы ты. Алайда, аза ы таным-тсінікке бл бастамаларыыз жат сия ты... Айгл: – Шоу-бизнесті зіндік за дылы ы бар. :нші бірсарынды болса, оны концертіне халыты

жиналмасы айдан аны. М!селен, мен баса біреумен бірігіп концерт берсем, ол кпшілікке ызыты болмауы ммкін. Б&л – бір. Екіншіден, б& ан дейін бізге атысты айтылып келген сек-ая ны шындыа жанаспайтынын осы арылы д!лелдегіміз келді. Hз басым б&нда рескел еште е жо деп есептеймін. Керісінше, біздер азаы ке дікті ж!не кішіпейілділікті крсетіп жатандаймыз. Алтынай екеуміз тбелесіп, болмаса сыртымыздан бір-бірімізді жамандап жрсек, скеле &рпаа андай лгі

крсетеміз?! – Шымкентте атарынан бірнеше рет концерт беріп, оны ойдаыдан да жа сы ат арандарыыздан хабардармыз. Блайша «тынан трен салуларыызды» туматуыстарыыз бен балаларыыз алай абылдады? Алтынай: – Біз отбасымызбен б&рыннан араласып т&рамыз, ыздарымыз бен Асылжан демалыс кндерін бірге ткізуге !бден да дылан ан. Сол себепті, олар зіміз ойла андай, жасы абылдады. Б&л жа ынан ешандай иынды болмады. – алы к!пшілікті ортасында концерт бергенде, ызы ты о иалара тап болып жат ан шыарсыздар... Айгл: – Айтпа ыз (кліп). Екеуміз ос дауыста !нді шырап бол анда, сахна а шы ып, «?анша айтанмен, сен бірінші !йелісі ой, глді са ан берейін» дегендер болды. Тіпті, ма ан аянышты кзбен арап, «бекем бол» деп, &ла ыма сыбырлап кеткендері де бар (жылы жымиып). Ол ол ма, Шымалада ы концерттерді

бірінде «шеуі із бірге т&расыздар ма?» деп айды аспаннан біра шы ар андар кездесті. Айта берсе , ондай ызыты ои алар жетеді. – Бгінгі тада екеуіізді бірге орындайтын анша нііз бар? Алтынай: – 3-4


КҮЙТАБАҚ www.nurastana.kz

н. «6&рбыжан», «Наурыз», «Кк ту» туындыларын арнайы студияда жаздырып, бгінгі та да барлы концерттерде шырап жрміз. Со ысы зіл-шыны аралас, зіндік оспаа &рылан, екеумізді азіргі тыныс-тіршілігімізден хабар беретін шыарма. Одан баса екеумізді репертуарымыздан 2-3 нді та дап алып, оларды да дуэт ретінде &сынып жатан жайымыз бар. – н тадауда т��л амдарыыз йлесті ме, лде бл тр ыда келіспеушілік болды ма? Шындарыызды айтыыздаршы, дуэтте кім басшы, кім осшы? Айгл: – Екеуміз де ксіби нші боландытан, ай нні «тімді» екенін жасы білеміз. Б&л жаынан анау айтандай талас-тартыс болан жо. Асылы, ай нді айту керектігімізді, басасын да Сбит шешеді. Идеясын орап, оны іске асыран адама ол иын болып па (кліп)? – Сіздерді ойларыызша, Айгл мен Алтынай дуэтін Сбиттен баса не байланыстырады? Алтынай: – Сбитті есепке алмаанны зінде, бізді байланыстыратын нрселер кп (жылы жымиып). Біріншіден, Айгл екеумізді киелі сахна табыстырды. Екіншіден, Айглекті анасы – Глсім апайымыз – Дулат руынан. Мен де сол елді кілімін. Сйтіп, екеумізді ойламаан жерден апалы-сі лілі болып шыа келетінімізді айтерсіз (кліп). – Бір-біріізді ерекше еркелетеді екенсіздер... Айгл: – Bрине. Мен Алтынайды «Жапыраым», «Алтуша» деймін. Ал ол мені «Айглек» деп еркелетеді. Кейде бір-бірімізді тегімізбен шаырып, ерекшеленіп т&ратынымызды айта кетсем деймін. Е бастысы, р адамны з ырыснесібесі барын &мытпауымыз керек. Мен Алтынай, ол Айгл бола алмайды ой. 6&дайды ма дайымыза жазаны осы, не істесек те, солай болып ала береді. 6ыса ана &мырда ит пен мысытай алысыпж&лысып ткеніміз жараспас... – Та т у л ы  т ы т у е т к е н екеуіізге телевизия 'кілдерінен шаырту тсіп жатан жо па? Алтынай: –Жоарыда айтанымыздай, ткен жылды со ында жа ажылды кешті «Ел арна» телеарнасында бірге жргіздік. «Bзіл-жуамен кешті шырайын келтірді іздер» деп жатандар аз емес. Б&йыртса, жасы жобалар болса, ол &стасып жргізуге дайынбыз. – )нерлі жандарды рпатары да осал болмаса керек-ті. Сахна а ансамбль болып шы ып, к'рерменні ызы ушылы ын одан рі арттырма ойларыыз жо па? Айгл: – Жасыратыны жо, Асылжанны нерге бейімі шамалы. 6ыздарымыз енді бізден асып тспесе, кем тспейді деп топшылаймын. Оан тек уаыт керек... Дей т&ранмен, келешекте кпшілікті кзайымы болып алуымыз бден ытимал. Біздерді та алдыруды жасы кретінімізді байады ыздар ой... – гімелеріізге рахмет!

Әңгімелескен Айбек СЕРІКҰЛЫ

9

Шəмшінің тағы бір əні табылды Бүгінгі күннің әндеріне қатысты көптеген сындар айтылып жүр. Осындайда әншілерге: «Сөзі мен сазы үйлескен жаңа ән таба алмасаңыздар, «ән салып тұрған қазақ даласынан» халқымыз баяғыда-ақ мойындаған композиторлардың әндерінің арасынан тың дүниені іздемейсіздер ме?» - дегің-ақ келеді. Олай дейтін себебіміз, ертеректе жазылып, орындаушысын ктіп, тартпада жатып алан тамаша ндерді барына толы сенімдіміз. Мселен, бірдебір концерт, бірде-бір отырыс Шмші 6алдаяовты ндерінсіз тпейді десек, сондаы айтылатыны сол «Арыс жаасында», «А бантик», «6айыта», «Кешікпей келем деп е » т.б. осындай халыа белгілі ндер. Ал негізінен Шмші артына 300-ге жуы н алдыран. Сол ндерді кбін білмейміз. «Неге білмейміз?» десек, бір-а жауап бар – ол ндер орындалмайды, орындалмай жрген со , рине, ты дармандара таныс емес. 6аза ншілеріні арасында ізденетіндері бары уантады. Мысалы, биылы жа ажылды «Bн мен нші» бадарламасында Ж&баныш Жексен&лыны орындауында «Сймегендер саынбайды» деген Шмшіні б&рын естілмеген нін ты дап, уанып алды. Сзін М&хтар Шаханов жазан б&л н 1968 жылдан бері орындалмай жрген екен. Ж&баныша осынау нді жа ыртып, халымен айта ауыштыраны шін алыстан баса айтарымыз жо. Iз тарапымыздан енді таы осындай бір ншілерді кзінен тасада алан «6аза вальсі короліні » німен таныстырымыз келіп отыр. Ол – Шмші мен аын Н&рс&лтан Bлім&ловты бірлестігінен туан «Жарырайды Жезаз ан» ні. Осы н жнінде студенттік кнімізде естідік. Алайда сзі – айын, ні – ж&мба болып жолыты бізге б&л н. Университет абырасынан тлеп &шанымыза алты жылды жзі болса, содан бері де б&л н уені ж&мба кйінде алып т&р. Содан б&л ннен хабары бар адамдарды іздеуге тура келді. Таяуда нді тапан адам мен орындаушысын кезіктірдік. Жан али Жзбаев, кйші, 1аза 2лтты 'нер университетіні доценті: – 1992 жылы Шымкентте Шмші 6алдаяов ндеріні алашы фестиваліне сол кезде облыс болып т&ран Жезазан  ірінен бірнеше нші атысатын болды. Арасында нші Дйсен Кенжеев те бар. Мен ол кезде «Жезкиік» фольклорлы ансамбліні кркемдік жетекшісі едім. Содан Шмшіні ке тарала оймаан бір нін іздеуге кірістік. Мен азір атын &мытып отыран арсабайлы бір ария: «Кезінде Шмші осында келгенде оан Жезазан жнінде н жазуа тапсырыс беріп, жаздыртан едік», – деп «Жарырайды Жезазан» нін тауып берді. Bнді нотаа тсіріп, Дйсенге &сындым. Артынша оркестрге де салып, Жезазанда репетициядан да ткіздік. Фестивальге бару уаыты келгенде, ол кезде иын кезе , оркестрді Шымалаа апаруа ммкіндігіміз болмады. Содан сол жерде бір баянисті тауып алып, Дйсен нді соны сйемелдеуімен айтып шыты. Крермендер нді керемет абылдап, сансыз шапала айналаны жа ыртып кетті. Дйсен Кенжеев «Шмші 6алдаяовты жа а ні» аталымында же імпаз атанды. Дйсен Кенжеев, С.1ожамлов атында ы Жезаз ан сазды драма театрыны актері: – Осыдан 21 жыл б&рын Шымкентте ткен Шмші 6алдаяов ндеріні алашы фестиваліне мені біратар айма нерпаздарымен бірге, сол кездегі облысты мдениет саласын басарып отыран азамат Жомарт Bбілтаев жіберген болатын. Облысты намысын орайтын боласын, соан ж&ртты еле еткізетін нмен баруым ажет еді. Сондай нді азірде Астанадаы нерге баулитын лкен білім ордасында дріс оитын белгілі кйші Жанали Жзбаев тауып берді. Не керек, сол фестивальдан же імпаз болып оралдым. Біра, содан кейін осы Жезазанда нді бірділі-екілі айтаным болмаса, кейін млде айтпай кеттім. Оны себебі, нге с&раныс болан жо. Оны стіне, Жезазанда осы кндерге шейін жасы н рлеушіні кндіз олы а шам алып іздесе де таппайсы . Біра б&л нді оркестрмен орындау ойымда бар. Ол шін жергілікті &лт аспаптары оркестріне жетекшілік ететін Байара Сдуаасовпен сйлесіп ойдым. Егер Шмші ндеріні фестивалін &йымдастырушы, композитор 6алдыбек 6&рманлі шаырып жатса, барып атысуа дайынмын. Тек нді рлеу жаын шешіп алса болды. Ал жас ншілер нді орындау ниетін білдіріп жатса, йретуге де даярмын. Bнсіз мір мір ме, а сымай ма, Iзегі ді ртеп дерт, жаншымай ма. Махаббата арнап бір н шыарсын, Шміл-ау! Шмші айда? Шмші айда?... Шмшіні зі жо болса да, махаббата арнап шыаран таы бір ні табылып т&р. Ал нні ендігі баын жандыру - ншілерді олында.

Аманғали ҚАЛЖАНОВ

Кира тұрмысқа шықты Британдық киноактриса Кира Найтли ағылшындық музыкант, «Клаксонс» роктобының мүшесі Джеймс Райтонға тұрмысқа шығып, Францияның оңтүстігінде үйлену тойын атап өтті. Бұл туралы «Прованс» француздық газеті мәлім етті. йлену тойыны салтанатында аса кп она болмаан крінеді. Оан тек отбасы мшелері мен жергілікті кімшілікті санаулы кілдері ана атысыпты.

«Темір адам 3» 4DX форматында «Темір адам 3» («Iron Man 3») фильмі Жапонияда жаңаша 4DX форматында көрсетілді. Бұл технология күншығыс елінде алғаш рет қолданылып отыр. 4DX технологиясы залдаы крерменге визуалды кру серінен блек, атмосфералы трлі сер беруге арналан. Экрандаы оиаа байланысты орындытар трлі б&рыша исаяды, жел соып, суды шашыруы сезіледі, жарылдар мен баса да эффектілер беріледі. Осындай ерекше сеанстарды &ны деттегіден сл ымбаттау. 4DX технологиясы алаш рет О тстік Кореяда «Аватар» фильміні проката шыуына орай 2009 жылы енгізілді.

Крис үйленбейтін болды Танымал әншілер Крис Браун мен Рианна шаңырақ көтермек ниеттерінен айнығандарын мәлімдеді. Мұның себебін Крис «тым жас қызға» үйлене алмайтынымен түсіндіріп отыр. –Б&дан былай з жолыммен жрсем деймін. Оны стіне, Ри лемдік турнеге жиі шыады, уаыты тапшы. Сондытан жап-жас ыза йленіп, шыармашылыына кедергі келтіргім келмейді. Тек бір білетінім, бізді арамыздаы махаббат м гілікке саталады. Мен шін азір е ма ызды нрсе – жетістікке жету.


10

ШАҢЫРАҚ Бейсенбі, 16 мамыр 2013 жыл

www.nurastana.kz

«Ақпыз, қара, сарымыз – күйеубаламыз бәріміз» Жеті атаға дейін қыз алыспайтын қазақ өзгеге қыз беруді ежелден қолай көрмеген. Басқадан қыз алуды жек көрмесек те, өзге жұртқа өз қаракөзімізді қиып бергіміз келмейді-ақ.

ЖАТҚА КЕТКЕННЕН ЖАНАШЫРЛЫҚ КҮТПЕҢІЗ

Алматыда т ратын, кезінде ел басаран, бір зиялы асаал осаы екеуі екі ыз сіріп, трбиелеген, жасы білім берген, шетелде оытан. зге жерді ілімін тауысып, ауасымен тыныстаан екі ыз болаша осаын да жат ж рттан тадаан екен. Б л к"нде жасы келген ариялар екі к"нні бірінде тсек тартып жатып алады. Біра аузына су тамызатын бала жо. Тбесінен  с шырмай сірген екі ыз не ліні, не тіріні санатында емес. Олардан туан перзент болса-болмаса да жат... Талдыоран аласында т ратын аза ызы Жанар ытайлы Хау-инге т рмыса шыты. Екеуі бір-біріне з осаынан ажырасып барып, осылан екен. )ытай еліні шетелдікке "йленген азамата мол аржы блетін заына сай, алан аржыларына ерлі-зайыптылар зулім баспана салып алан. )ытай азаматы Жанардан крген ла «ытай елі» деген маынаны білдіретін Жун-го деген есім беріпті. Бала азаша білмегенмен, есесіне ытай, аылшын, орыс тіліне ж"йрік крінеді. Былай араанда, аттан салатындай оыс оиа емес. Біра оыс болмаанмен, бірте-бірте буына т"сетін, ана сіетін, рухани болмыса сызат т"сіретін теріс дет.

ҚАЗАҚТЫҢ ЖІГІТІНДЕ ��Е КІНƏ БАР...

)аза «шыан ыз шиден тысары» дейді. Діні де, ділі де жат шетелдік аза ызыны ксегесін кгертпейтінін санаа мытап сііргеніміз жн, - дейді леуметтанушы Суле Жас ланызы. – )азірде жа0андану заманында осындай мысалдар кбейіп барады. Жат дет жабыса келеді. 1лі о мен солын танымаан ыздарымыза б л "лгі болмауы керек. )ызды шетке кетуіне аза жігітіні намыссыздыы да себеп деуге болады. )аза айтады: «Арада к"н жылы болса, арар ауып несі бар?» деп. Б лай деуімізге мына бір жйт итермелейді. Соы рет Астанада ткен Д"ниеж"зі азатарыны  рылтайына келген андастарымызды арасында сымбатты аза ызы да болды. Есімі Салтанат, Еуропаны бір аласында т рады екен. Біз жорамалдаандай, шетелде туан аза емес. Жамбыл облысыны ызы. Жолдасы араб азаматы екен. «Кркі де, білімі де, мінезі де бар, «маан жар бол» деген азаты жігіті кездеспегені ме?» деп с раанымызда, Салтанат: «Бірінші к"йеуім ішімдікке уес болды. )ит етсе, тая ала ж"гіретін. Ажырасуа мжб"р болдым. )азіргі жолдасыммен танысып, біліскен со, жылатпайтынына кзім жетті. Сйтіп, етегінен стадым» деп жауап берді.

ҚОҢЫР – ҚАЗАҚТЫҢ ӨЗІ ҒОЙ...

зге елге затылан ыздар дегенде есімізге т"бі ыпша, Венгрия азаматы,

т"рколог алым Иштван )оыр т"седі, оны жары, аза ызы Айша т"седі. Мажарлы )оыр азаа жат емес еді. Тегі ыпша боландытан андастарынан ол "збеді, ж"регі аза деп соты. М а ж а р л ы  Иштванны азапен аным бір деп санауына тамырындаы ыпша аны сер еткен шыар, біра )оырды аза ж ртына адірлі болуына Айшаны да мол "лесі боланы аны. Себебі Айша азаты салт-дст"рін атты адірлейтін, зіні тегінен ажырауды ойлап та крмеген. Осындай "ндестік т ранда Айшаны жата кетті деп айтуа ауыз бармайды. )айта керісінше, ккірегімізде т"ркі ж ртына орта )оырдай атпал азамата лайыты жар бола білген азаты ызы "шін матаныш сезімі басым жатыр. «Шыан тегім, аруаты жерім – )азастан, мен азапын» деп ткен )оыр азаты асиетті топыраында жерленді. «)оырды зіні ыпша тегінен екенін мытпай, азаша "йреніп, аза ызына "йленіп, аза жеріне жатуы азіргі аза жастарына "лгі болуы керек. Жастар з тілін мытпауы керек, з мдениетін лытауы керек, з дет рпын сатай білуі ажет» дейтін Айша апайымызды пікірі осы ойымызбен "ндес жатыр. Ататы алым, профессор Мандокиге ылыма осан оматы "лесі "шін Будапешт аласындаы университетке есімі берілген. Ал )оыр аамызды жары Айша Мас мызы ж байыны жолын жаластырып, азаы салт-дст"р негізінде азірде мажар ж ртында шкірт трбиелеуде.

ЖАТ ЖҰРТТАН ІЗДЕГЕНДЕР ЖЕТКІЛІКТІ

Деректерге араанда, азірде жат ж ртты азаматты етегінен стаан аза ыздарыны атары кбейіп келеді. Елімізде жыл сайын шамамен 100 мы неке иылса, соны 20 мыы – аралас неке. 1ділет министрлігіні дерегіне араанда, 2010 жылы елімізде 144 мы некені 8300-і шетелдіктермен иылан екен. )азаылыты аймаы б зылмаан От"стік )азастан облысында да шетелдік к"йеубалалар кбейген. 2007 жылы 39, 2011 жылы 874 шымкенттік шетелмен  да болан. Алматы аласында жыл сайын бір ана ауданды АХАТ-та неке иан ыздарды шамамен 30 пайызы алыс шетелге аттанады екен. 2007 жылы Астана аласында шетелдікпен 36 неке иылса, 2008 жылы б л крсеткіш 47-ге жеткен. 2009 жылы 50-ге жетіп жыылды. Крсеткіш жыл санап артып келеді. Елiмiздi статистика агенттiгiнi

млiметiне с"йенсек, ыз-келіншектерді 50 пайызы орыса «кетрі» емес. Одан кейiнгi орынды збек жне ырыз  далар иеленеді. Соы жылдары т"рiк, ытай, араб «к"йеу балалар» кбейді. Деректерге араанда, ытай ж ртымен аз лттарды некелесуі баран сайын артуда. )ытайдаы аза сайтыны дерегіне араанда, баса лттара "йленген 8 миллион 952 мы 100 адамны ішінде ытай мен азаты ода  ру "лесі – 0.21 пайыз. Журналист Бекен )айрат лы )ытаймен некеге т ран 3300 азаты басым кбі ытайдан ыз аландар емес, айта ытайа тигендер екенін айтады. «)ытайда 10 миллиона тарта моолдарды азір тек 30 пайызы ана таза анды моолдар. Тіпті )ытайды шыыс солт"стігіндегі ытайларды 7080 пайызы ытайланан моол тектілер деп те айтылып ж"р. Б лара 70 пайыз ытайланып кеткен ш"ршіттерді де осу керек. Таяу болашата осы лттарды ытай басыб"тін ж татындыында к"мн жо. Ал йыр, азатарды зірше діні мен салт-санасы сатап т р. Десе де )ытайда саясат лтты ж туды жобасымен ж мыс жасап отыранын есепке алса, оларды да басына ауыр к"н туып келе жатыр. 14-15 мы адамы бар ауылда ытайа тиген ыз саны кемі 10-ды  райды» дейді ол.

ҰЛТТЫҢ НАМЫСЫН ҚОРЛАҒАН ҚЫЗ

Кзі араты оырман газетімізде жарияланан мына бір мааланы оыан болар. Мааланы ысаша мазм ны мынадай. )ытайды е беделді, кем дегенде бір уаытта жарты миллиард ханзу

тамашалайтын бірінші лтты арнасында бір бадарлама крсетіліп жатады. Сол уаытта крермендерді арасынан ытайлы бір жігіт орнынан ктеріліп, сахнада т ран )азастаннан келген ызды натып аланын айтады. Егер ыз арсы болмаса, азір зімен бірге соынан еруін с райды. )ыз сл кідірістен со, еруге дайын екенін білдірген. Сйтіп, азаты ызы алы ж ртты кз алдында жаа ана танысан ытаймен ол стасып сахнадан т"сіп кете баран.... )алы ытай б ан мз-мейрам, мре-сре крінеді. Б л жйт сір, б"гінде «бір бала» саясатыны кесірінен у тізесін  шатап отыран 90 миллион ытайлыты «айдан йел табуа болады?» деп бас атыран сауалына оды жауап болан трізді...

БАСҚАЛАР НЕ ДЕЙДІ?

)ырызстанны Жогорку Кенеші жасы 23-ке толмаан ыздарын шетелге шыармау туралы за абылдааны белгілі. )ыздарыны крінгенге олжаулы болуын аламаан ырыз билігі оларды жат елге о мен солын таныан со баруын ма л кріп отыр. Осындай зады збек аайындар да абылдады. 2011 жылы ала шапандылар жасы 35-ке толмаан йелді шетелге ж байыны немесе туысыны р сатынсыз жібермеу туралы "кім шыарды. Сауд Арабиясы шетелдікпен некеге т рандара 27 мы доллар клемінде айыпп л салумен атар, несие алу м"мкіндігінен де айырды. Камбоджа шетелдік «к"йеу баланы» жасы 50 жастан жоары, ал ай сайыны жалаысы 2 550 доллардан кем болмауын адаалап отыр...

Қазақтың арғы-бергі тарихында өзге ұлттың етегінен ұстаған қазақ қызы болмады емес, болды. Бірақ олардың жат жерге ұзатылу шежіресі шетелдікке шығу арқылы байысам дейтін бүгінгідей бақай есепке мүлде ұқсамайтын. Олар қазақ жұртының миссиясын арқалаған, көп жағдайда өздерін құрбандыққа шалған өр де намысты қазақ қыздары болатын. Олардан қазақ жұртына қарап бүйрегі бүлкілдейтін жиендер дүниеге келетін... Аплатон айтқандай, біз ұлдарды тәрбиелей отырып, мемлекет азаматын, ал қыздарды тәрбиелей отырып, ұлтты тәрбиелейміз. Гүлшат ХАМИТ


ТАНЫМ Бейсенбі, 16 мамыр 2013 жыл

www.nurastana.kz

Бір минут үнсіздік Бұл ғұрыппен көбіміз мектеп жасында таныстық-ау шамасы?! Жылдағы дәстүр бойынша мамырдың 9-ы күні «Ұлы Отан соғысының жеңісіне пәленбай жыл» деген тақырыппен ашық сабақ өтетін. Мерекелік шара басталар алдында мұғалима: – Ал балалар, соғыста біздің жарқын болашағымыз үшін жанын пида еткен аға-апаларымызға құрмет көрсетіп, бір минут үнсіздік жариялайық, – дейтін. Сол сәт сынып іші құлаққа ұрған танадай тып-тыныш бола қалатын. Мен сол кездері минут бойы үнсіз тұру ғұрпын Ұлы Отан соғысына ғана тиесілі деп түсінуші едім.

«ҮНСІЗДІК»-КЕ ТОЛЫ ЕКІ ЖЫЛ

Былтыры жыл аза елі шін «нсіздік минуттары» е кп жыл болды. Бірінші – шекарамызды кзетіп жрген 15 сарбазымыздан айырылды . Ауыр азаа

абырамыз айысты. 5 маусым «Аза т!ту» кні деп жарияланды. Туды тсірдік. Іле бір минут бойына нсіз т!рды . Желто санды ая тап, Жаа жылды ктіп жргенде, Шымкент маында кіле шекара сардарлары мінген !ша

апат а !шырады. 27 кісі. Ауыр шыын. Желто санны 27-сі таы да «Аза т!ту» кні болды. Таы да Туымыз сыры тан тмен арай сырыды. Таы да бір минутты

нсіздік жариялады . Бір ай тер-тпес Алматыдан суыт хабар жетті. (уежайа она алмай, !ша жерге соылыпты. 21 адам опат болыпты. Таы да, атарды 31-ін «Аза т!ту» кніне !ласты. Кк байраымыз таы да тмен тсірілді. Таы да, нсіз т!рды бір минут. Осы «бір минут нсіз т!ру» дегенді айдан шы

ан дние?! аза ы д/стрді ада тап шы ты . Кісі лгенде дауыс салу бар екен, біра нсіз т!ру жо екен. Б/лкім, діннен алынан болар дедік?! Іздедік. Шариаттан да м!ндай !рыпты таппады . Сйтсек, «1 минут нсіздікті» аза арасына /келген кешегі кеестік империя екен. Ал б!л !рыпты ызылдар айдан алды? Тарихын азбалап крсек.

ХРИСТИАННАН КЕЛГЕН ҒҰРЫП

«4нсіздік минутыны» тарихын тап басып, мынау кезенен, мынау ауымнан басталады деп ешкім айта алмайды. Тек болжамдар ана бар. Соны бір н!с асы бй дейді: «1 минут нсіздік» деген !рып І дниежзілік соыс ая талан со, тура бір жылдан кейін 6лыбританияда пайда болан. Ал ІІ дниежзілік соыстан кейін /лем елдеріне кеінен тарап, мы тап бекіген. азір аылшындар шін кез келген жерлеу р/сімінде бір минут нсіздік жариялау – міндет іспетті. Ал екінші бір болжама сенсек, б!л д/стр теізшілерден шы

ан крінеді. Сйенер д/лелі мынадай: Кн сайын, саатты соы минуттарында бкіл кемелер зара сйлесуді доарып, бірер минут а эфирде тынышты са тайды. Осы аралы тар иынды

а тап болан яки кемесі суа кеткендерді кмек даусын, ж/рдемге ша ыран дабылдарын тыдауа болады екен. Бір минут нсіздік !рпы осыдан шы

ан дейді. Яни минут бойына нсіз т!ру ар ылы – дауыстары естілмейтіндерге сз бергені, – деп ая талады. 4шінші бір дерек бар. 4нс��здік минуты жаа !рлы

«Америкадан» басталады дейді. Ол былай. Америкаа

оныс аударандарды ішінде христианды ты трлі

аымын !станатындар кп еді. Бірі англикан шіркеуіні кілі болса, енді бірі мормон. Таы біреуі кверк дегендей. Жаа жерге енді келіп жеткендер, бірнеше аымны кілдері боланымен де, той-томала , лім-жітімде бірге болуа тырысты. «Кемедегені жаны бір» деген бар емес пе?! Ал араларынан бір кісі айтыс болды делік. Жаназасы алай шыарылма ? «Бізді дініміз бойынша былай жасалу керекке» салса, Америкада екінші «Вавилон аласапыраны» орнар еді. Жаа !рлы та діни жанжал тудырудан аула болысы келген квакер аымы – жерлеу кезінде осы «нсіздік с/тін» ойлап табады: яни б/рі бірдей тынышталанда, /ркім іштей з тілінде, з д/стр-дініне сай тілек-д!а о ысын деген маынаа саяды. аза м!ндайда « !да да тыныш, !даи да тыныш» демеуші ме еді. 4ш-трт н!с аны арап шы ты . Біра , біз келтірген бар н!с аны бастауы христиан дініне барып тіреледі. Осы арада Пайамбарымыздан алан сиетті айта кетсек. Сонымен хадис бй дейді: «Бір ауым бар. Дастархан стінде сйлеушіге де сз бермейді. Aзі де сйлеп жарытпайды. Олар еврейлер. Енді бір ауым бар. Ау аттанып отыранда ешбірі сйлемеді(«Когда я ем, глух и нем»). Олар христиандар. Таы бір топ бар. Алдарына тама тартыланда, ортадан біреуі шыып сйлейді. аландары !йып тыдайды. Ол м!сылмандар». Крдііз бе, христиан ауымыны бір сипаты – нсіздік екен. Яни, бкіл Еуропа, Американы «нсіздік минутын» жатсынбай абылдауыны бір сыры осында болса керек. Ал аза

а м!ны андай атысы бар?! Неге бізді, аза т!туымыз батысты н!с ауымен, батысты н!с асымен болуы керек?!

ТОБЫҚТАЙ ТҮЙІН

Неге !шаымыз !лаыш болып кетті, алапат тас ын да, с!рапыл дауылда бізге неге йірсектей береді? Неге аза ты салан !сы тас а тсіп, иті ырын жгіре бастады. Б!ан Божконы кзімен баа берсек, !ша ты !лауына ауа райы, техникалы а аулы тар себепкер. Борана ауа райындаы згерістер ы пал еткен. Ал бас аны, бас а боланда да ауылды ара шалдарыны сзімен айтса , Б6ЙРЫ . Жарат анны б!йрыы. Біра бір жапыра таы тал да жарат анны б!йрыынсыз жерге тспейді емес пе? Ендеше м!ны б/рі бізді оама жіберіліп отыран сына шыар. Т/убаа келейік, аралы кн тумасын. Айтпаымыз. 1937 жылы ажал !ш ан Алаш арыстарын еске аларда, Отан соысында шейіт кеткендерге бас игенде, бар шаруаны - бір минут тыныш т!ру, ту тсірумен шектемей, ел амандыы шін мешіттерде д!а айыран д!рыс шыар?! Сіз не дейсіз?

Нұрбек БЕКБАУ

11

«Айналаңды нұрландыр» Жуырда әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде «Айналаңды нұрландыр» қозғалысын насихаттауға арналған мәдени кеш өтті. Өткен жылы бастау алған бұл шара студенттер арасында зор қолдау тауып отыр. Б!л озалыс а университет ректоры Jалым айыр М!танов !йыт ы боланын атап ткен жн. Шараны негізгі ма саты /рбір жеке т!ланы отбасында, ж!мыс орнында, о у барысында з міндеттерін жауапкершілікпен орындауа, адал ызмет ат аруа,

оршаан ортаа бейжай арамауа ша ыру. Сонда ана осы бір тамаша бастама з жемісін бермек. Университет алашыы да кннен-кнге !лпыра тсері сзсіз. Бкіл елімізді тіршілігі жанданып, салауатты мір салты салтанат !рып, халы ты м/дениеті, бір-біріне деген жылы арым- атынасы арта тспек. Ол шін «Айналады н!рландыр»

озалысын бкілхалы ты шараа айналдырса арты ты етпес еді. М/дени кеш о у орныны басшысы Jалым айыр М!тановты кіріспе сзімен ашылды. Университет ректоры з сзінде /рбір адам жанындаылара шуа

н!рын шашып, /рдайым олдау крсетсе, мірді бір жа сы м/ні сезілетінін, осы жобаны болаша

жастарымыз мірді задылы тарын !ына тссе екен деген ниетпен ола аланын жеткізді. Сондайа , осы шараа белсене ат салыс ан студенттерді марапаттады. Кешті зор !йымшылды пен туіне университет проректоры Ш.Жаманбалаеваны, т/рбие ж!мысы жніндегі департамент директоры М.Ноайбаеваны, сондай-а филология, /дебиеттану ж/не /лем тілдері факультетіні деканы .(бдез!лыны зор лес ос анын айта кету керек. Сонымен

атар, студенттерді белсенділікпен !йымдастыра білген филология, /дебиеттану ж/не /лем тілдері факультеті шет тілі кафедрасыны мегерушісі Айжан Молдаалиеваны іскерлігі де шараны дегейін ктеруге ы пал еткені аны . Осы кафедраны !стаздары (. Ж/утікбаева, Р.Апекова, В.Сарсекенова, Б. арабаева, К.Ж!банова, Е.Луговская, Ш.Омарова, Л.Страутман, Т.Бурова, Б.Исабаева, З. М/диева, Б.Тастемірова, И.Байм!ратова, А.Зейнешева, Н.Ломаченко, Н.Сттібаев, И.Блавачинская, Г. айра баева, Д.Илахунова ж/не К. ыдырбаевалар да шараа тікелей атсалысты.

Шара ш тілде: аза , орыс ж/не аылшын тілдерінде атар жргізілді. І курс студенті Рахат Д/урен «Егеменді ел» атты патриотты /н орындап, химия факультетіні студенттері хакім Абайды ара сздері мен ледерін аза , орыс ж/не аылшын тілдерінде м/нерлеп о ыды. Жас а ындар жректен шы

ан жырларымен блісіп, кешті ызы ты да тартымды ткізді. Сондай-а , /р факультет студенттерінен !ралан топ Абайды «Кзімні арасын» бірнеше тілде на ышына келтіре орындады. Осылайша, ара шаыра аз6У-ды студенттері нерден !р ала ан еместігін таы да д/лелдеді. Шары татып /н шыр ап, мы б!рала би биледі. Кеш барысында сайтты т!сау кесер р/сімі болды. «Айналады н!рландыр» озалысы алдаы уа ытта з жаласын тауып, арашаыраымызды глдене, кркейе, н!рлана тсетініне сенім мол.

Шолпан ҒҰМАРОВА, Күлшат ЖИРЕНШИНА, әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің аға оқытушылары


12

ЖАҺАН ЖАСТАРЫ Бейсенбі, 16 мамыр 2013 жыл

www.nurastana.kz

«Қазақстан Казакстан емес екен» месе

біздің елді білесіз бе?

не

Әлемге қайтсек жақсы қырымыздан таныламыз деп жанталасып жүрген біз үшін Қазақстан туралы өзге елдердің не білетіні, не ойлайтыны, әрине, қызық. Сол себепті, дүниенің түкпір-түкпіріндегі жастардың біздің еліміз туралы ойпікірлеріне құлақ түрген едік. 1. Қазақстан мен қазақтар жайлы не білесіз?! 2. Өзіңіздің еліңіз туралы, салт-дәстүрлеріңіздің ерекшелігі туралы не айтар едіңіз? 3. Бос уақытыңызды қалай өткізесіз? Алға қойған мақсаттарыңыз қандай? Мариса ОСБОРН, Филиппин аралдары 1. Жалпы, мен азиятты тарды келбетті, с$лу халы деп санаймын. аза ыздары да #демі болып келеді, жігіттері келбетті #рі айратты. С#ті тссе, аза стана баруды да армандаймын. аза тар біз сия ты асы пайтын, кбіне кешігіп жретін халы

деп естігенім бар. 2. Мен Америка азаматына т$рмыс а шы

анмын. азір АШ-та т$рамыз. Алайда туан жерім – Филлиппин астанасы Манила аласы. Бізді елде 80 трлі диалект бар екендігін естігендер таалады. 30 желто сан кні Рисаля кні деп аталатын $лтты мерекеміз тойланады. Ал шетелдіктерді атты таалдыратын д#сріміз – адам айтыс боланда 3 кн бойы туан-туыстар жиналып, шош аны етін #зірлеп, тойлатады. М$ндай д#стрді бас а бірде-бір елден естіген емеспін. 3. Мен е алдымен жа сы жар, аяулы ана болым келеді. Отбасыммен саяхат а шыуды армандаймын. Трлі таамдарды #зірлегенді жа сы кремін. Бос уа ытымда бас а елдерді ас м#зірін даярлааннан л#ззат аламын.

Вакакюеки МАЛИ, Пуэрто-Рико 1. Мен аза тарды туы андай екенін білемін. аза станда т$ратын 2-3 танысым бар, сздік орымны

оржынын солардан йренген бірнеше аза ша сзбен байыттым (кледі). Сондай-а , аза

#ндерін естігенмін. ателеспесем, аза станны шекарасы Ресеймен шектеседі. Екінші тілдерііз орыс тілі екенін де ны сеніммен айта аламын. Америкада аза

жастарымен бірге ж$мыс істегенім бар. Сонда оларды зара #гімелескенде ана тілдерінде кп сйлеспейтінін аардым. «Сендер сйлесіп отыран тіл аза тілі ме?» деп с$раанымда, олар орыс тілінде тілдесіп отырандарын айт ан болатын. 2. Мен Кариб теізіндегі Пуэрто-Рико аралдарынанмын. азір НьюЙоркте о ып жрмін. Пуэрто-Рико трлі м#дениеттерді тоыс ан жері дер едім. Бізді м#дениетімізге Тайно нді тайпалары, Испания, сондай-а Африка елдері те кп ы пал еткен. Жер-су атаулары, й т$рмысына ажетті заттарды атаулары тайно тайпаларынан

алан. Ал испанды католицизмнен біз басты $ндылы тарымызды

абылдады . 'Bomba, 'Plena' сынды би трлерін, сонымен атар барабан мен маракас сия ты $рмалы аспаптарды африкалы тардан алды . Пуэрто Рико 1898 жылдан бері АШ-ты $рамында. Содан бері бізді м#дениетіміз де лкен згеріске $шырады. Америкалы тармен тыыз арым- атынас а тсуді н#тижесінде пуэрториколы тар испан сздерін аылшын сздерімен будандастырып, Spanglish-ті мегерді. Пуэрториколы тар, #сіресе, Рождество мерекесін атты жа сы креді. Осы мерекеде Parrandas деп аталатын ерекше д#стріміз орындалады. Яни, пуэрториколы тар отбасымен, достарымен бас осып, #н$ран айтады. Parrandas кбінесе таертегісін болады. Себебі, #ркім таныс-туыстарыны $йы тап жат ан с#тін круге тырысады. Біз #лемдегі Рождествоны е $за тойлайтын елміз. 23 арашада басталан мереке атарды соына дейін жаласады. 3. Бос уа ытымда мен тренажер залына барамын, кино кремін. Казиноа да барып т$рамын. Маан парапланмен $ш ан $найды. Е жа сы кретін ісім – саяхаттау ж#не тама #зірлеу. Болаша та круиздік кемені капитаны болуды армандаймын.

Виллиам ГЕНРИ, &лыбритания 1.аза стан жайлы те аз білемін. Jлыбританияда шы

ан бір бюллетеньді кргенім бар. Онда «Kazakstan» деп жазылып т$раны есімде алыпты. Сіздерді казак емес, аза екендіктеріізді де зіізден естіп отырмын. www.global.britannica. com сайтында аза тарды туыны астында да «Kazakstan» деп жазыланын крген едім. Содан да болар, мен аза станды Казакстан деп ойлаппын. Шынымды айтсам, еліізге аса $мартып,

ызыушылы танытпаппын. 2. Мен Лондонда туанмын. Кпшілік азір бізді еліміз туралы жан-жа ты хабардар деп ойлаймын, оан толы сенімдімін. Шетелдіктерді кпшілігі Jлябританияда жеке-дара Конституцияны жо тыына та алып жатады. Jлыбританияда алыптас ан ерекше д#стрлерді бірі ретінде ст осылан шайды айтар едім. Шай ішуге бізде те атты м#н береді. Шай ішетін уа ыт а атысты «five o’clock» (бесін уа ытында шай ішу – автор) деген $ым бар. 3. Бос уа ытымда кітапханаа баранды $натамын. Mр трлі та ырыптаы суреттерді жинаумен #уестенемін. Болаша та мамандыым бойынша Малайзияда ж$мыс жасаым келеді.

Ианг ЧАН, ытай 1. Мені бас а елдерге саяхаттап жріп таныс ан бір-екі аза танысым бар. Солара арап тйгенім,

аза тар ана тілімен оса орыс, аылшын тілдерін жетік мегерген екен. Сонымен атар, аза тарды те сыпайы халы екендігін бай адым. 2. ытай туралы ызы дерек айтар болсам, бізде 4 саны ажал ша ыратын сан болып есептеледі. Біз сыйлы

а аса атты м#н береміз. Сыйлы

баасымен емес, андай ма сатпен берілгендігімен де $нды. Айта кетерім, саат сыйлауа болмайды. Саат бізді елде жерлеу р#сіміні символы іспеттес. 3. Мен бос уа ытымда аылшын тілін жетік мегеру шін ебектенуге тырысамын. Музыка тыдаанды, кітап о ыанды $натамын. Таза ауада серуендегенді жа сы кремін. азір Хайнань университетінде білім аламын. Болаша та она й менеджері деген мамандыыма сай білікті маман болым келеді. Жеке она йім болса екен деген арманым бар.

Бетті әзірлеген Гүлнұр КӘКІМЖАНОВА


ШАБЫТ www.nurastana.kz

КЕРІМСАЛ КЕҢЕСБЕКҰЛЫ (ЕРҚАНАТ КЕҢЕСБЕКОВ), 1986 ЖЫЛЫ ҚАРАҒАНДЫ ОБЛЫСЫ, ҚАРҚАРАЛЫ АУДАНЫ, МАТАҚ АУЫЛЫНДА ӨМІРГЕ КЕЛГЕН. ХАЛЫҚАРАЛЫҚ «ШАБЫТ» ФЕСТИВАЛІНІҢ ЛАУРЕАТЫ. ӨЛЕҢДЕРІ МЕРЗІМДІ БАСПАСӨЗДЕ ЖИІ ЖАРЫҚ КӨРІП КЕЛЕДІ.

Мен саған серт беріп ем... АЫРЖАЛАН

БОЗ

шбла, асабла, Абла ым! лын боп ра ынан тартыладым. Кбірге кшетін еді жасыл ермен, Іірде айшыласа ат ла ын.

Кктемеде кркіе кз ада аным. Бозамы ы басым боп бозда ан )нім. Назырауым жеткенде н)зік жаныа Жант)сілім ететін бозара аным. Кз ададым, )лі де кзадарымсы, Ширегінен енді асан з атарымсы. Ботала ан бозінген алпыда сйдім, Бошала ан сйкімді бозша талымсы.

Кбірге кшуші еді жасыл ермен, Ерменні ертегісі асыр рген. Жасыл ына ентігі басылды ма, Тарих дейтін тар ылды тасына лген! Жасыл ына ентігі басылды ма, Ауылды асап аылдым а( рды, )? Аыржал ан алынса алакпе боп Аындардан арзиды Аырд а! Алынса алакпе боп Аыржал ан, Аырд а арзиды Аындардан! Тамы тозып кетсе де, йі кйреп, Жосалыны баурында атым ал ан А ЫРЖАЛ0АН... Б Л К НДЕ... Бл кнде сен де жал ыз, Мен де жал ыз. Бір м сыйлап кетеді керса ал кз. Кзден аан жасыны ны анша, Елге кктем сыйлайтын кермарал ыз. Бл кнде сен де шерлі, мен де шерлі, Елік жрек айыспас ерге сенді. Ол кнді сен де іздейсі, мен де іздеймін, Іздегені алдынан келмес енді... Бл кнде сен де млы, мен де млы, Кекетумен келеміз келте мірді... Мен сені баытымын е ай ылы Сен мені асіретімсі е кілді... КЕЛТЕ айдасы? Са ынды ба? Кліп жр ме миытан )ні ырда. Санаса сан жетпейтін сауалдар а ...Шомылдырма. ...Мен са ан... серт беріп ем... Кілімні ескірген д)птерінен. ...Млдір ле біреуге – сорды д)мі... Біреуге – ба керуен! Сол баа бара берем... Алакеуім шатарда ала-еле... Жолайыры с)ттерді келтесіндей Аяталмай алсыншы... (аяталмай...) ...жаралы ле...

ШІДЕР Шбар ауыл. Шбар бел. Шбар дала. Шбар блттан кн клді мнарлана. Шбартауда жайыл ан шбар ай ыр шідеріне арады км)ндана… Жетім бала )кесін сйе алмады, Жесір )йел )лдене иялдадады. Тоал тамны пешіне жасырын ан Есі ауысан мір-ай иянда ы… Жастандырып беткейге з та дырын, Жас абірде жатан жо аз та ылым. ас аанша азди ан молалар а аса белден арайды аса лын… Хатан ризы тілеген жалбарынып ала жаа сйреді алда ы міт… ара базар ішінде ара аза. … ара азан алыпты аударылып…

Бейсенбі, 16 мамыр 2013 жыл

13

Сөз де түзелді, тыңдаушы да түзелді... Алдымен сөз жаралған... Ескі кітаптарда осылай жазылған. Қаймағы бұзылмаған қазақ сөзін ортаң белден бұтарлап, сындырып жүргендердің кімдер екендігі айтпаса да белгілі. Бұл тақырыпқа тереңдей бастасаң, қара батпақтан аяқ алып жүре алмайсыз. Біздің бүгінгі мақсатымыз ол емес, мақсат – Астананың қақ ортасындағы №7 Ғ.Орманов атындағы мектепгимназияда болып өткен бір кездесудің мән-мағынасы жайлы. Иә, біреулер ол кездесуді несіне бөлектейді екен дейтін де болар. Бөлектейтін себебіміз, ақын атындағы орта мектеп қабырғасында білім алып жатқан бүлдіршіндердің әдебиетке, кітап оқуға деген ерекше құмарлығы. Белгілі аламгер-драматург а амыз Cкім Тарази мектеп оушыларыны ты ылыты дайынды ына іштей риза болды. Жазушыны жастау кезінде жазыл ан шы армаларынан зінділер оыл анды ы былай трсын, Тарази сомда ан Кірпішбай секілді кейіпкерлерді аза )дебиетіне айтарлытай олжа сал анды ын оушылар здеріні арапайым тсініктерімен д)лелдеп беруге тырысты. аламгерге де ойланып жауап берерліктей ойлы сратар ойылды. «Мстафа Шоай» кркем фильміні ал ашы сценарийін жазуда ы жазушыны иналысы, ндіріс таырыбында ы зіндік олтабасы, жалпы аза )дебиеті )леміндегі жааша бетбрыс хаында ы таырыптар кешке жинал андарды бейжай алдыра алмады. аламгер де шешіліп сйледі. Балалы ша ынан )демі эпизодтар келтірді. Республикалы академиялы кітапхана мен Астана алалы білім басармасыны бірігіп жаса ан ты бастамалары жыл басынан бері жал асып келеді. Жас рпа пен Астана аламгерлерін жздестіру, алаотан отырып кеінен пікірлесу, тйткілді сратар а жауап алу, сір), екі жаан да пайдалы. Аталмыш мектептегі кіл кншітетін та ы бір жасылы, зге лт кілдері де мемлекеттік тілді білуге ерекше лшыныс танытады екен. Оушыларды дені Астана іргесіндегі ауылдардан келіп білім алатындар. аза )дебиетіне деген ызы ушылытары басым. C.Таразимен бірге кездесуге Р.Манова, Д.М)сімхан, М.Ершуова секілді аын-жазушылар атысты. Мектеп-гимназия директоры Жанат Трысбекызы Айтова уаыт бліп, оушылармен сыр-схбат р ан аламгерлерге шы армашылы табыстар тіледі. <ле жазатын жо ары сынып оушылары бала жырларын оыды. Кездесу сз тзелсе тыдаушыларды молынан табылатынды ына барша ауымны кзін жеткізді.

БАЫШТАУ Жапыратар – жректі кшірмесі, Сайтанны кшірмесі – сайал адам.

Тұрсын ЖҰМАШТАН Тсіндірмей <ЛЕ=І=НІ= ба асын, Аспаныа кз адады бекініп. Арш баа асыанда а ашым, Елсіз жерді има аны тірік. Абыройды «абаданы» боп жрген, Кеудесінде дат басатын медалі. Топастар а есі кеткен ел бірден Тсінуге тырыспады СЕНІ )лі. Аындарды а Д@0АСЫ е стем! Біреулерше ренжімедім жеріме. Отызымда аппа анат ПЕРІШТЕМ, Та алдында алып кетсін мені де. Тіршіліктен таба алмадым барадам. Аспан лап кеткен екен арама! Естен кетпей жргеніме таалам «Сау адамды жынды етер ортада». Алыс жаа жете алмаумен аса ан, Жабытым-ау у жаныма жыр сібей. Жапыратай жрегімді шарша ан, АЖАЛ ДА ЖР (Адам да жр) ТСІНБЕЙ.

ДƏУЛЕСКЕР КҮЙШІ ЖАЙЛЫ ДЕРЕКТІ ФИЛЬМ Секен Трысбекті таныстырып жатуды ажеті шамалы, «А жауын», «Кіл толыны» секілді а жарма кйлерді білмейтін, не тыдама ан пенде кемде-кем. Кйді діреттілігі сонда, тыда ан с)тте жан сарайы жазылып сала береді, сезімге берілесі, слулыа деген штарлы ы оянады, шаршаса тыны асы, келешек кндерге деген сенімі оянады. Иы ына тскен мойылдай ара шашын бір сілкіп тастап, домбыра шана ын бауырына ысып, жанарын с)л жмып кй иіріміне балы ан кйші болмысын )рбір аза санасында сата ан болар. Тыда ан сайын тыда ы келеді, жалытырмайды, ос ішекті домбыраны діретіне де іштей та аласы. Сол елге белгілі д)улескер кйші жайлы деректі фильм тсіріліпті. Жаында Астанада ы Т)уелсіздік сарайында тсауы кесілді. Бл – жай тсірілім емес, Трысбекті таби атын ашатын, шы армашылы )леуетінен толытай ма лмат беретін ауыз толтырып айтарлытай ты дние. Деректі фильмні режиссері Жаабек Жетіруов. Жаабек б ан дейін де шы армашылы тл алар жайлы деректі дниелер тсіріп, шетелдерден олжалы оралып жрген шеберіміз. Фильмі бір ндылы ы – Кйші мен таби атты іштей ндестік тауып, тыдаушысын да, крерменін де баурап алатынды ында. Кйші таби ат аясында емінеркін ыдырыстап жріп, кй нерін кімнен йренгендігін, ккірегіне кй ыр а ыны ашан оната анды ын атарыла баяндайды. азастанны ебек сіірген )ртісі, « рмет» орденіні иегері, «А жа-уын» мемлекеттік камералы оркестріні кркемдік жетекшісі С.Трысбек жайлы тсірілген «Кйші» деректі туындысымен « азафильм» крерменді та ы бір уаныша кенелтті.

Көнебөген ҚАРАТҮП


14

НОУ-ХАУ Бейсенбі, 16 мамыр 2013 жыл

www.nurastana.kz

Теңдеудің түбірін зерттейді

Бұл күндері білімі мен біліктілігі қатар көрінген жас дарындар халықаралық, республикалық жарыстарда қара үзіп, топ жарып жүр. Атыраудағы қазақ-түрік лицейін биыл тәмамдайтын Сержан Дайшқалиев сондай алғыр оқушылардың бірі. Лицей ұстаздары одан көп үміт күтетіндерін айтады. Талантты бала математикаға бейім, қиын теңдеулер мен есептерге жүйрік. Сержанны( математикалы ізденістері назар аударады. Мселен, биыл ол Алматыда 1-3 наурыз аралыында ткен 2. Жолдасбеков атындаы республикалы математика-механика ылыми

конкурсына атысты, тжірибе жинатады. Таы бір республикалы жарыста «Фиббоначи тізбегіндегі Тоызбрышты сандар жне оларды( Диофант те(деулеріне атысы» таырыбындаы жобасы %здіктер атарынан танылып, ІІІ ж%лделі орына ие болан. Бл сына ол экономикалы жне леуметтік %дерісті( математикалы модельдеуі баыты бойынша атысты. –Сержан алдына масат ойса, табандылыпен орындайды. Республикалы ылыми жобалар жарысына барар кезде Сриниваз Рао сияты белгілі математиктерді( е(бектерімен танысты, – дейді оушыны( ылыми жетекшісі, Атырау аза-т%рік лицейіні( малімі Ербол Палжанов. – Jшбрышты, тртбрышты жне бесбрышты сандар пияларын зерделеген со(, тоызбрышты сандарды зерттеуді бастады. Оушы модульдік арифметика арылы сандарды Фибоначчи сабатастыы мен тоызбрышты сандар арылы зерттеген. Бл жмысты( жа(алыы сонда, алынан нтиже диофантты те(деулерді шешуге алып келеді жне Фибоначчи сабатастыындаы нерлым кпбрышты сандара зейін оюа м%мкіндік береді. Бл сандар сондай-а диофантты те(деулерді жинатау т%рінде де шешуге негіз болады. Мндай те(деулерді шешу диофантты те(деулерді бір т%рінен екінші т%ріне пайдалануа келеді. Пифагор %штігі соны( бір мысалы. Математиканы таза математиктер т%сінеді. *иын т%йіндер мен к%рделі есептер леміне азірден ден ойып, жа(алы енгізуге мтылан жасты( болашаы %лкен. – Биыл Т%ркиядаы Орта Шыыс техникалы университетіне (METU) оуа барамын. Механика саласыны( білікті маманы атануды армандаймын, – дейді ол. Сержанны( анасы – аылшын тілі пніні( малімі. Oкесі – мнай компаниясында жмысшы. Екеуі де лдарыны( та(даан жолын п кріп, шар аната ке( ріс тілеп отыр.

Айдар ЕСЕМБАЕВ

САРЫСУДЫ ДА ІСКЕ ЖАРАТАДЫ Семейде тратын зейнеткер, инженертехнолог Тлеуадыр Байтанов кдімгі сарысудан таам дайындауа болатынын длелдеді. Бл ой оан 40 жыл брын, Мскеуде Тимирязев атындаы ауылшаруашылыы академиясында оып ж%рген кезде келген екен. С%т німдерін оюландыратын ондыры ойлап тапан нертапыш, енді оны инновациялы жоба арылы сынатан ткізуде. Тке(ні( ондырысы райсысы т%рлі міндет атаратын бірнеше блікке блінген. С%т оюландырылып, сарысу, шырын, рт, ірімшік жасалады. Бл %рдіс ваккумда ж%ргізілсе, оюландыру екі есе жылдам теді. Технолог со(ы кездері сарысуды жедел оюландырып, німдер шыаруды ола алуда. Ол бйырса, адам денсаулыына пайдалы лтты таамдар болалы тр. –Мені( рылымды сызбам бойынша жасап шыаран араандылы *айролла Т%сіпов деген инженер-механик. Ол рылыны тжірибеден ткізіп, 9 т%рлі нім дайындап кріпті. Бдан 10 жыл брын «Ауыл ндірісі жне (деу технологиясы» деген е(бек жазып, жобаны сол арылы игермекші боланмын. Бл пнді Ыбырай Алтынсарин атындаы академия малдаан. 2кінішке арай, мектеп бадарламасына енгізе алмай отырмын», – дейді ол. Жа(а ондырыны іске жарату %шін 20 миллион те(ге аражат керек екен. Техникалы даму жніндегі лтты агенттік 3 миллион те(ге клемінде грант блмекші. Инженер-технолог алдымен с%т німдерін оюландыратын рылысын орнататын цехтарды Шымкент, Атбе, Ккшетау алаларында ашуды кздеп отыр. Содан кейін олдау болып жатса, осындай німдерге сранысы басым Ресей нарыына да шыуа болады. Осы іс аясында Тке( «Жайлау» атты жылжымалы цех жасауды да сынып отыр. Ол к%н батареясынан уат алып, тулігіне 1 тонна с%ттен немесе сарысудан нім дайындайды.

Дастан МӘЖИТҰЛЫ

Жұпар иіс әлемді таңғалдырды

Жұпар иістің түр-түрін шығарып, атағы жер жарған әлемдік иіссу өндірушілерінің маңдай алдында француздар келеді. Франция компанияларының брендтері қандай, шіркін! Бізді( жас алымдарымыз да тура осы баытта ізденістер жасап жатыр екен. Олар жпар иісті *азастанны( атын шыаруды масат етуде. 2йткені, елімізде иіссу шыаруа м%мкіндік кп. Жа(а технологиялармен негіздесе, нзік иісті сімдіктерді( алуан т%рін пайдаланып, ажайып тірлер жасауа болады. Байта даламыз бен тауларымызда сетін 400-ге жуы сімдіктен эфир майы алынады. Бл – тнып тран байлы. *андай да бір жасы бастаманы ізденгіш жастар олдап жібереді ой. *азір отанды жас нертапыштар «*азастанны( жпар иісі» жобасы ше(берінде жмыс істеуде. Бл жоба %ш жыла жоспарланан екен, Ал оны орындау %шін бюджеттен 30 миллион те(ге блінген. Айта кету керек, бл ты( д%ние емес. Осыан дейін де жас алымдар 80 т%рлі сімдіктен эфир майын алан екен. Мндай сімдіктер атарында жалбыз, жусан, арша жне баса да кпке белгілі сімдіктер бар. Игілікті іспен айналысып, «*азастанны( жпар иісі» жобасын ола алан жас алымдарды( бірі – Ерлан С%леймен. Ол бл жа(алыын патенттеп те алан. Жас маман 12 жылдан бері химиялы жолмен эфир майын алумен айналысады. Бл к%ндері Гумилев атындаы ЕAУ «*олданбалы химия институтыны(» директоры ызметін атаратын алым елімізді( бренді болатын иіссу шыаруды масат етіп отыр. –Бізді( жерімізде сетін сімдіктерден алынатын эфир майлары табии тазалыымен ерекшеленеді. Одан кей жадайда пневмония, лейкоз, тмау, аллергия ауруларына арсы дрі-дрмек жасауа болады. Сонымен бірге ароматерапия ретінде олданылады, – дейді ол. Шетелдерде раушан г%лінен алынан эфир майлары те ымбат трады. Осы орайда *азастанда сетін кейбір сімдіктерге деген шетелдіктерді( сранысы аса жоары крінеді. Ерланны( айтуынша, елімізде осы ндіріске жол ашып, дамытар болса, айтарлытай табыс кзіне айналдыруа болады екен. *азір Е.С%леймен басаратын «*олданбалы химия институты» зертханасында 7 жас алым «*азастанны( жпар иісі» жобасы бойынша жан-жаты зерттеулер жасап, жмыс істеп жатыр. Олар арнаулы ондырыда ажетті сімдікке аздап су осып, 100 градуста айнатып, эфир майын дайындайды. Оларды( арасында болаша мамандар, студенттер де бар. Жанар Киханова, мселен, университетті( тртінші курсында оиды. Иіссу алу ісіне деген ынта-ыыласы ерекше Жанар жобаны( ты( жетістіктерге жеткізетініне сенімді. Ол к%нделікті 100 грамм сімдіктен 200 миллиграмм эфир майы алынатынын айтады. Келешекте ажетті техникалы м%мкіндіктер жасалса, исі брыраан азастанды иісмай ндірісіне негіз аланар еді, – дейді ол. Әзиза ӘБДІРАХМАНОВА


САЙЫПҚЫРАН www.nurastana.kz

Бейсенбі, 16 мамыр 2013 жыл

15

«Бөрі арығын білдірген жоқ...» «Астана арландары» WSB сериясы бойынша клубтар арасында әлем чемпионы атанды. Ақтық сында қазақстандық клуб Украина «Атамандарымен» кездесіп, 6:5 есебімен жеңіске жетті.Үш жыл төгілген тер, жұмсалған қаржы босқа кетпеді. «Арландар» әлемдік бокс сериясының үздігі! Бсекені ал ашы кнінде «Астана Арландары» сапынан Мейірболат Тоитов, Сергей Деревянченко, Хрвое Сеп же іске жетсе, «атамандар» Василий Ломаченко мен Александр Усик арсыластарынан басым тсті. Есеп 3:2. Екінші кн де бізді +ренімізді же ісімен бастал ан. Мирас Жаыпов «арландарды» же іске жетелей тсті. Алайда, одан кейін рингке шыан ш боксшы атарынан 0тылып алды. Есепте украиндар ал а шыан со , бар мселе со ы кездесуде шешілуі ммкін еді. 4йтеуір, Руслан Мырсатаев упірімдеп жріп 21 жаста ы Ростислав Архипенконы же іп, есепті те естірді. Шешуші жекпе-жекте Ба дат 4лімбеков украиндарды жал ыз легионері Александр Рискан а еш ммкіндік бермей, тас-талан етіп 0тты. «Арландарды » же ісі, рине, Алаш ж0рты шін лкен уаныш. Алайда, айын басымдыпен же іске жетпеген со к+ іл о ылтасиды. Оны стіне Мырсатаевты же ісіне сын айтушылар к+п. 4сіресе, украиналы жанкйерлерді +кінішінде шек жо. «Же ілгенні с+зі 0рысын» дейін десек, «арландарды » басымдылы ы аны сезілмеген со , арсыластарды жанкйерлерін тсінуге болады. 4йтеуір, ш жыл кткен кубок олымыз а тиді, же іс эйфориясы ба-

сылды. Олай болса, б0л маусым алай +ткенін, же іске алай жеткенімізді сараптап к+рсек. Б0л маусымда «арландар» аты кезе ді оспа анда 14 кездесу +ткізді. Боксшылар бас-ая ы 81 рет рингке шыан. Оны ішінде 44 жекпе-жекте шетелден келген легионерді к+мегіне жгінген екенбіз. Gкінішке арай, 15 кездесуде шетелден келген «арландар» мітті атай алмай, арсыласынан же іліп алды. Салыстырып арайтын болса, «Украина атамандары» сапында ы жал ыз легионер Александр Рискан биыл 5 мрте ж0дырытасан. Жал ыз кездесуде ана же іске жетіп, ал анында 0тылып ал ан. Финал а дейін жеткен украиндар да 81 кездесу +ткізгенін ескерсек, айырмашылыты андай екені к+зге к+рініп т0р! Жалпы есепте 26 жекпе-жек арсыластарды пайдасына шешіліпті. Сегіз жекпе-жекте украиналы «атамандар а» есе жібердік. Gз кезегінде «Украина атамандары» бкіл маусым бойына 38 кездесуде 0тылып, оны ішінде 13 айасты бізді азастандытар а же ілген. Алты жекпе-жекте шаршы ала а шыпайа же іске жеттік. Легионерлерден м0ндай 0тыса тек Ихсан Рузбахани

ана ие болды. 5 жекпе-жек нокаутпен аяталып, «арландар» же істі тойла ан. Тек жал ыз мрте нокаутпен 0тылды.

Финалда Ихсан Рузбахани «атаман» Александр Гвоздикке техникалы нокаут бойынша есе жіберді. Ал «арландар» сапынан нокаутпен же іске жеткен бес был ары ол ап шеберіні екеуі – азастанды, ал аны – легионерлер. Руслан Мырсатаев пен Ержан Мспіров «неміс ырандарына» арсы ойында арсыласын естен тандырды. Михаи Нистор аргентиналы Оскар Пересті, Константин Снигур «А=Ш нокаутері» Вильям Кэррольді, Ихсан Рузбахани мексикалы Боян Мисковичті с0латып тсірді. =ал ан 37 жекпе-жекте рингке к+терілген азастанды боксшыларды 11-і 0тыл ан. Оны

+зінде же ілгендерді жартысы – лкен арена а жа адан шы ып жрген боксшылар. Жастарды же ілісіне тсіністікпен арау а болатын шы ар. Оларды лі баптап, дбірлі додалар а бойын йрету керек. Біра, шетелден легионерлерді ма ызды сттерде же іс перу шін шаырамыз ой. Олай болса, керек кезде осалды танытатын легионерге ара анда +зімізді был ары ол ап шеберлерін шы ар ан ж+н. 4йтпесе, бокстан лемдік здіктерді атарында саналатын =азастан шін дниені ткпір-ткпірінен жинал ан легионерлерді бйгеге осып, кіле «атамандардан» 0рал ан команданы же дік деу – 0ят!

U-17. Қазақстан – Президент кубогының иегері! Астанада 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер арасында өткен халықаралық футбол турнирі мәресіне жетті. Тұңғыш рет Қазақстан құрамасы жарыс жеңімпазы атанды. Алтыншы рет +ткізіліп отыр ан жарыса алыс-жаын шетелден алты мемлекетті жастары келіпті. Сондайа, Бразилияда тлім алып жатан азастанды балалар да бір команда жасатап шы арды. =атысушы сегіз команда екі топа б+лініп, +зара кездесу +ткізді. Бірінші орын ал ан команда финал а шыса, екінші орын ал андары ола медаль а таласты. «А» тобына Грузия, Иран, 4зірбайжан жне «Ботафого»(Бразилияда оып жрген азастандытар) командалары, «Б» тобына =азастан, =ытай, =ыр ызстан, Литва елдері тсті. Жарысты ал ашы кні =ыр ызстан мен Литва бір-біріне гол со а алмастан тарады. 4зірбайжан жастары Грузиялы 0рдастарын 0тып кетсе, бразилиялы азатар Иран а арсылы таныта алмады. Есеп 0:3. Ал, =азастан жастар 0рамасы =ытайды бір доп айырмашылы ымен 0тты. Гол авторы «Атырау» клубыны шкірті Валерий Андреев. Жарысты екінші кні де Пеле отанында тлім алатын жастар атырып ойнамады. Б0л жолы 4зірбайжандар 0:2 есебімен 0тып кетті. Есесіне жастар 0рамамыз =ыр ызстан апасына жауапсыз ш доп соты. Гол авторлары «=айрат» клубыны

шкірті Рашид Люхай, таразды Максим Гладченко жне Бразилияда тлім алатын Владислав Васильев. =ал ан ойындарда Грузия мен Иран те тссе, Литва жастары =ытайды же ді. Топты кезе ні со ы кні бразилиялы азатар аыры гол соты-ау. Біра, брібір Грузиядан 1:2 есебімен 0тылып алды. Иранды 4зірбайжанды, =ыр ызстан =ытайды 0тты. =азастан жастары литвалытардан 1:0 есебімен басым тсті. Жал ыз голды авторы Владислав Васильев. Финалды кезе дер де ызыты +тті. «Ботафого» жастары =ытайды 4:2 есебімен же іп, 7-орын а ие болды. =ыр ызстан апасына жауапсыз 6 гол соан Грузия 5-орын а жай асты. =ола жлдеге таласта Литва жас+спірімдері 4зірбайжанды 2:1 есебімен

0тып кетті. Аты сын +те тартысты +тті. =азастан жастары т0 ыш кубогын алу а мдделі болса, Иран атарынан екінші мрте чемпион атануды к+здеді. Бірінші таймда ирандытар допа иелік еткенімен, гол со а алмады. Ойынны екінші жартысы алма-кезек шабуылмен +тті. =азастанды жастар ш мрте апашымен жеке-дара шыан ммкіндікті боса жіберді. Дегенмен, 72 минутта Максим Котов ападан са ылау тапты. Б0л есеп ойын аятал анша +згерген жо. =азастан жас+спірімдері президент кубогына ие болды. Жарыс орытындысы бойынша ола медаль ал ан команда а 4000 А=Ш доллары к+лемінде сыйаы берілді. Кміс жлдегерлер 6000 долларды алта а басса, же імпаз команда 10 мы доллар а ие болды. Турнир барысында «=айратты » ос ойыншысы 4лихан Жолбарысов пен Манас Ерм0хамбет, Бразилияда тлім алатын Владислав Васильев, «Ордабасы» клубыны шкірті Жас0лан Елеусізов +з +нерімен жанкйерлерді тнті етті.

P.S.

Жарыс кезінде Қазақстан жастары өнер көрсеткенде ғана стадиондағы адам саны көбейді. Басқа уақытта «Астана аренада» небәрі 200-300-дей ғана көрермен болды. Сонымен қатар, жастар құрамасында небәрі 4-5 қазақ ғана алаңға шыққан-ды. Ал жанкүйерлер тек солардың атын атап ұрандатумен болды. Бетті зірлеген Абай АСАНКЕЛДІ ЛЫ


16

МƏССАҒАН www.nurastana.kz

Бейсенбі, 16 мамыр 2013 жыл

ОҚЫП КӨРІҢІЗ!

ҚЫЗЫҚҚА ТОЛЫ ЖЕР-ЖАҺАН

Кезек немесе «пойыздан» қалып қоймайық Банкке барсаң да – кезек, ауруханада – кезек, асханада – кезек, әжетханада да – кезек, кезек, кезек... кезектесіп келеді де тұрады. Қайда барсақ та, не істесек те кезек күтуден құтыла алмайтын шығармыз, сірә. Кезегіді к тіп к зі бозарып транда алт-лт еткен ария, бала жетектеген келіншек кезексіз тіп кетуге сранады. К нбеске амалы айсы?! Себебі, «Д ние – кезек» деп азеке баяыда айтып кеткен. Оны стіне, азаы ибалыы таы бар. %ас ыландай, к ткен кезегіні кешіге беретіні, ал жмысты кезегі жылт етіп жетіп келетіні де жаман. Т бесі к к тіреген к келерді де зі кезек к туге м'жб р. Партияны тізіміне ілінгендер депутатты креслоны босауын к зетеді, тойыс, к теді. Кезегі келмеуі де м мкін. Сонда да к теді, «)мітсіз – шайтан» деген... Шетелдерде кезекті арасында к н к ретіндер де кездеседі екен. Бл к'сіппен айналысатындар жрт кезекке к п тратын мекемені алдына ерте барып алады. Сосын, кезекті соы жаындаы асыып сігіп ж ргендерге орнын саудалай бастайды. «Уаыт – аша» дейтін принципті станатындар шін кезекті сатып ала салуды еш айыбы жо. Керісінше, кезекке тру – «западло». Кезек к п болан сайын ызметіні ны да ымбаттай береді. Аты жаман деп арланбасаыз, табысы да жаман емес деседі. Кейбір елдер деп оямын, айтпашы, кезек сатуды бізді азатар да мегеріп алан. Баласы башаа бара алмай, кезек к тіп ж ргендерді жолына «жасыл жары» жаып берумен айналысады. Баасы да шетелдегіден 'лдеайда ымбат – бірнеше мы доллара дейін барады. )йді кезегін ілгерілету одан да ымбат к рінеді. Жерді кезегін жылжытуа да болады. %ысасы, кезек сатуды классикалы лгісін азатар да мегеріп алан. Адам т гілі жылды т рт мезгілі де кезегімен келіп, кетіп жатады. Ай артынан – ай, жыл артынан жыл асыпай ауыса береді. Асыатын тек адамдар ана, «олынан келсе онышынан басып» кезек бзысы келіп трады. Кезек к тіп транда «пойыз кетіп алады» деп ойлаймыз ой біз. Б'лкім, кейде кезекті к зге ілмей ала мтылатындар мірді «пойызына» кешігіп алмауды ойлайтын шыар?.. Нұр ИСЛАМ

РЕКОРДТАР КІТАБЫНАН

Жалаңаяқ жарыс Біріккен Араб Cмірлігіні трындары жалаая ж гіруден 'лемдік рекорд орнатты. Шаржа аласыны 529 трыны ерікті т рде осы шараа атысыпты. Сонымен атар, е к п ааз алпа киген, секіріп ж гіруші, алаан рушы шаржалытар жоарыдаыдан б лек таы

ш рекорда т зету енгізді.

Құбыжықтар қаласы Таяуда Австралияны Мельбурн аласына бара аланыызда б тен 'лемге тіп кеттім ба деген ойа батуыыз да м мкін еді. Eйткені, ала к шесінде видео ойынны быжытары аптап ж рген-ді. %аладаы ойынмарлар с йікті кейіпкерлеріні бейнесін сомдауа тырысан екен. Шараа атысан 470 ерікті трын батырларды, жалмауыздар мен быжытарды киімін киіп к шеге шыыпты.

Ұшқыр голландиялық Голландиялы Деннис Клаайсен серфингпен 509,82 шаырымды ж зіп тті. Версе-Мер к лінде сапара шыан оны желі оынан туды. Сондытан шыар, оны орташа жылдамдыы саатына 11,47 шаырыма жетіпті. Клаайсен серфингпен 7 жасынан бері айналысып келеді. Ол міріні 30 жылын осы спорт т ріне арнаан.

100 адамның еншісі %азіргі тада 'лемдегі трынны саны 7 миллиардтан асып кетті. Ал егер оларды санын 100 адама дейін ысартып, к з алдымыза елестетіп к рсек алай болар еді? Пропорционалды т рде арайтын болса, онда 'лем халы т мендегідей болатын еді: – 57 азиялы, 21 еуропалы, 14 америкалы ж'не 8 африкалы; – 52 'йел, аланы еркек. 30 трын а н'сілді; – Алты адам 'лемдегі байлыты 59 пайызын иемденеді ж'не алтауы да А%Ш азаматы болма; – 80 трынны баспанасы жо, 70-і білімсіз; – К н сайын 50 адам аш алады; – Біреуінде ана компьютер болады ж'не біреуі ана жоары білімді. Cлем халына осындай лшеммен арайтын болса, азіргі жадайды т мендегідей баамдауа болады. Таерте оянанда дені сау болып оянса, демек 'лемдегі 1 миллион адама араанда баыттысы.Ешашан соыс к рмесе, т рмеге т спесе, аш алмаса онда 500 миллион адамнан баыттысы. Алда-жалда мін'жат ету

шін орыпастан, емін-еркін ибадатханаа баратын болса, 3 миллиард трына араанда баыттысы. )йіде тамаы, басыда баспана болса, онда 'лем халыны 75 пайызынан да байсы. Банкте есепшоты, 'мияныда аз-мз аша болса, 'лемдегі зін- зі амтамасыз ете алатын 8 пайыз трынны бірісі.

♥СЕН MЕНІҢ СҮЙІКТІМСІҢ Жар еткен ж лдыз кркемім, Жректі сырын шертемін. Баурап алып жаныды, зіммен бірге ертемін. Жо болып кеткен ертегім зісі мені ертеім. мытайын десем де, Сияты ма$ан ерте тым. Арманым болды иялда

Жрегім сені ияр ма? Сезімімді рнектеп, Параа жазсам сияр ма?! Беріліп кеттім иял$а, Жрегім ыл$и иялда. Адастырмас арманым, /иялда, та$ы иялда. Алтынай, 87028715288

СМС-іңді 8-775-476-42-35 нөміріне жолда да, 1000 бірлік ұтып ал!

БАСҚА БЛОГТАРДАН БАРЫМТА

«ИНТЕРНЕТ-ПАЙҒАМБАРЛАР БАР ЕКЕН» «Жаз келсе де мен Нюша ызды – «Это Новый Год» +нін тыдап отырмын. Осы +н ерекше найды. «/ латан кіріп бойды алар» деген осы екен $ой» депті @Ербол туиттерде. Cнді натып отыр ма, 'лде ызды натып отыр ма кім білсін?.. Cйтеуір жаз жаындаалы ызылды-жасылды ыздар к бейді. Eкінішке арай, «Астанада ар жауып жатыр!» (@Самат). «XIX $асырда мір сргім келеді кейде» дейді @Мейіргл. Б'лкім, Миканы маюына технологияны тез дамуы 'сер еткен шыар. Расында, «отыз тістен шыан сз отыз рулы елге тарайды, уатсаппен» (@Жарын). Оны оя тршы, @ Садыты с зіне сенсек «интернет-пай$амбарлар бар екен дейді. Ілесейін десем таппай жрмін». О, тоба! Ендігі жетпегені осы еді... Осы орайда жарнама айтуды ж н к ріп отырмыз. «Тсімді тегін ��ый$а беремін, менен аластататын адам бар ма? Кндіз де, тнде де йытап кетсем, бір $ана н+рсені кремін. Неше кннен бері айталанады». Егер тегін т ске ие болыыз келсе, @Эльвираа хабарласыыз. Б'лкім т сті @Назираа сыйа тартармыз? Eйткені, ол блогына былай депті: «Шіркін, бір йытап т р$анда санамда$ы сансыз с ратар$а жауап тапсам $ой немесе б+рін-б+рін мытсам $ой...» @Мншкті мытшатыын-ай осы: «Кей адамдарды к п к рмегеннен ба, оларды мірімде бар екенін мытып кетемін». Кейде оны айтаны ж н бе дейсі. Iмыта алмай ж ргеннен мытып кеткен андай жасы?! Жеті ата туралы сраа алай жауап берер еді? Сіздер ойлана транша азіргі жастарды пікірін оып к релік: «–Руы кім, шы$арым? – Мэйл ру деймиз, ага, оны неге сурадыныз, себебин билсем болама?» (@Димаш). Айтпашы, @Айдосты ауіпі зор, «/ол жетімді т р$ын й» оны иелерін  л-жетімге айналдырып жрмей ме?» Кейінгі кездері 'ріпті дрыс айта алмайтындар к бейді ой. @М%хамедияр соны тілге тиек етіпті: «О-ны А деп оу ауру ма, +лде +дет пе? Ммкін +дейі? «Отау тв» жарнамасында «Атау тв» болып оылды. /айран аза тілі».

Думан БЕКЕНОВ

(Жалғасын келесі нөмірді алған соң оқисыздар!)

HYP ACTAHA Газетті есепке қою туралы № 8987-Г куəлікті 2008 жылғы 23 ақпанда Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігі, Ақпарат жəне мұрағат комитеті берген.

Басқарушы компания – «Нұр-Медиа» ЖШС Газет меншік иесі – «Рауан» баспа үйі» ЖШС Бас директор-Бас редактор Ғабит МҮСІРЕП Мекен-жайымыз: Астана қаласы, Кенесары көшесі 25 үй, 3-қабат, 308-бөлме Байланыс телефондары: 49-69-17 (Бас директор-Бас редактор) 49-69-19 (Бас ред. орынбасары) 49-69-27 (Секретариат) 23-08-01 (тілшілер) факс: 23-08-02 23-08-04 (бухгалтерия)

Электронды пошта: 2004@nurastana.kz Газет бейсенбі күні шығады. «Рауан» баспа үйі» ЖШС компьютерлер орталығында теріліп, беттелді. Тиражы 8960 дана Газет «БМ Баспасы» ЖШС-да (Астана қаласы, Жұбанов көшесі, 24/1) басылды.

Тапсырыс №19


Nur Astana 19