Page 1

Өмірге ғашық қайсар қыз

Зымыран отынын ойлап тапқан оқушы

HYP ACTAHA 10-бетте

Бейсенбі, 25 сəуір 2013 жыл

№ 16 (489) e-mail:

www.nurastana.kz 2004@nurastana.kz nurastana2004@mail.ru

Газет 2004 жылдың 22 наурызынан шығады

14-бетте

РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ЖАСТАР АПТАЛЫҒЫ

Тәтті ертегі дефолттан құтқармайды Егін егіп, мал ба

ан ел едік. Экологиялы

таза нім сіріп, жай жат ан ел едік. азір соны брі кзден бл-бл шты. Ауыл «аласапыранды» бастан кешіп, лі к#нге оала алмай келеді. аза

а америкалы тар мал ба$уды #йретеді. Шетелден асыл т ымды ауру мал сатып келіп, ырып тастаймыз. ытайдан жасанды жмырт а, т#рлі ерітінділер ар ылы сиыр етіне  сатылып делген шош а еті келінеді. Азы т#лікті айсысы пайдалы, айсысы зиянды екенін ажыратудан алып барамыз. Ал зімізді дст#рлі ауыл шаруашылы$ымыз бас ктерер емес. Жылда ыруар асты алып, оны ар астында алдырып, шірітетін бірденбір елге айналды . Ауыл шаруашылы$ы министрлігі – е жем ор министрліктерді

атарында. Осынша келесіздік жртты кз алдында ж#ріп жатыр. Біра министр дін аман, министрлік ауыл шаруашылы$ын бас арып тр. Абсурд! «Ауыл» социал-демократиялы партиясыны тра$асы, академик +ани алиев «Мегаполис» газетіне берген схбатында (22.04.2013 жыл) б#гінгі жай-к#йімізді крінісін былайша суреттейді:

Нұржан КЕРМЕНБАЕВ:

СӨЗІҢІЗ АУЗЫҢЫЗДА...

« Ау ы л ш а р у а ш ы л ы ы н ы рентабельділік де гейі 15-16 пайыз ана, ал кезінде колхоздарда 35 пайыз а дейін жеткен. Ауыл шаруашылы ы техникасын шы армаймыз, тама жне же іл нерксіп дамыма ан. Бізде м"най, газ, уран, металл ндіру ана сіп келеді. Егер осылай жал аса беретін болса, тіпті, т"рмысы жасы т"р ындарды зі аш"рса алуы м$мкін». Академик мны тектен-текке айтып отыр$ан жо . 9зі бес сауса тай жа сы білетін саланы к#йреу алдында$ы ахуалын зерделеп, ашын$аннан айтады. Жа$дайды тез т#земесек, еліміз дефолт а рынуы м#мкін екенін ескертеді. Ал біз лі к#нге дейін ттті ертегі тыдап, ызы ты т#с кріп ж#рміз.

«АККОРД» ТОБЫН ҚҰРДЫМ 7-бетте


2

АПТА Бейсенбі, 25 сәуір 2013 жыл

www.nurastana.kz

«Басқаның киімін киюге жол бермейік»

Орынтақ бос тұрмайды...

Бұған дейін Білім және ғылым министрі Бақытжан Жұмағұлов орамалмен қымтанған, балағын қысқартқан жастарға «бағыныштылық құрбаны» деген баға бергені мәлім. Дін істері агенттігінің т ө р а ғ а с ы Қ а й р ат Л а м а Ш а р и ф т і ң көзқарасы да Жұмағұловпен үндесетіні байқалды.

БАСҚАЛАР НЕ ДЕЙДІ?

Таяуда Атырау аласында (ткен «Дін жне йел» атты форума атысан айрат Лама Шариф: – Дін ешашан экстремизмге шаыран емес, шаырмайды да. Алайда, (мірден (з ж(ндерін таба алмаан, лайыты орындарын ала алмаан алаятар дінні# асиетті )ымдарын б)рмалауда. Олар экстремистік рекеттерге барып, (з к3штерін к(рсеткісі келеді. Он екі асыр бойы Ханафи маз5абынан айнымаан ата дінімізді б)рмалауа, арабты#, басаны# киімін кигізуге жол бермейік. Бізді# (з та#даан жолымыз бар,– деді. Дін істері агенттігі т(раасы атап кеткендей, шариат талаптарына сай киіну дегеніміз арабты# мдениетіне к(зсіз еліктеу емес. азаты# т(л )лтты киімдері, оны# заманауи 3лгілері Ислам дініне томпа келмейді. Осы орайда, азастан М)сылмандары діни басармасыны# )станымы айрат Лама Шарифті# де, Баытжан Ж)ма)ловты# пайымына айшы екендігін айта кеткен ж(н. Мселен, жаында БА (кілдеріне берген с)хбатында Діни басарма т(раасы Ержан ажы Малажы)лы: – Біреулерді# ыздарды бастарына таып ж3рген

орамалдарын шешуге мжб3рлеуі, орамал тартаны 3шін сабаа кіргізбей оюы – за#ды ызметіне кедергі жасау дегенді білдіреді. Б)л сол адамны# азаматты )ын б)зу, оларды# діни )станымдарын кемсіту болып саналады. ыз баланы# орамалын ж)лып алу тек м)сылман йелдеріні# ана емес, жалпы м)сылман ауымыны# діни сенімін орлаанмен бірдей,– деп млімдегені белгілі. Со#ы бірнеше жылды# бедерінде хиджап мселесі оамдаы е# к(п талыланатын таырыптарды# біріне айналаны ха. Бастапыда оамды )йым (кілдері к(терген б)л таырып б3гінде білдей министрлік, агенттік басшылары талылайтын де#гейге к(теріліпті. оамны# пікірін екіге жаран таырып таяу арада толастамайтын т3рі бар.

Арай ДӘУЛЕТҚЫЗЫ

:

Блейк бекер келмейді АҚШ-тың мемлекеттік хатшысының көмекшісі Роберт Блейк таяуда Орталық Азияға іс-сапармен келді. Бұл туралы Блейктің өзі туиттерге «Мен 22-26 сәуірде Қазақстан мен Өзбекстанға сол елдің басшыларымен, бизнесмендерімен және халық арасынан шыққан көсемдерімен кездесу үшін бармақпын» деп жазған еді.

Роберт Блейк талай мрте орталы Азияа іс-сапармен келген. Ол збекстан мен АШ арасындаы ріптестік арым-атынас орнатуа ыпал еткен шенеунікті# бірі. Мселен, АШ пен НАТО скерін Ауанстаннан Ташкент арылы алып шыуа ыпал етті. азастан мен збекстана іс-сапармен келген АШ-ты# мемлекеттік хатшысы к(мекшісіне кез келген адам туиттерде с)ра оя алады. Осылайша Роберт Блейк халыа жаындаысы келген сы#айлы. «Америка дауысы» радиосыны# «Жа#а Жібек жолы» туралы ойан с)раына, «Орталы Азия «Араб кктемінен» саба алуы тиіс. Экономикалы ммкіндік пен жеморлыа арсы крес жргізу керек» деп жауап берген-ді Блейк. «Соы кездері А!Ш кіметі #збекстандаы адам $ытарына риза еместігін байатуда. Шамасы #збекстан басшысыны кей 'рекеттері А йге $намай алса керек. Таяуда ана #збекстан президенті Ислам Каримов Ресейге іс-сапармен барып айтан еді. !азіргі тада Ташкент шін маыздысы Каримовты ізбасарын анытау болып отыр. Сондытан, Каримов алыстаы А!Ш-ты

кмегінен бас тартып, Ресейге мойын $сынысы келетін т'різді. А!Ш-ты мемлекеттік хатшысы кмекшісіні іс-сапары осы жадаймен тыыз байланысты» – деп санайды www.ca-news.org сайты. Естері#ізде болса, 2011 жылы «Араб к(ктемі» кезінде АШ бірде-бір араб к(семдерін олдамаан еді. Араб мемлекеттері к(семдерін татан тайдырып, жа#а басшы сайлаан. Аяы жасылыа келмеді. Ливиядаы т(#керістен кейін елдегі жадай )лдыраан 3стіне )лдырай т3сті. Доллардан бас тартып, алтын динар енгізбек болан Каддафи арманына жете алмай ажал )шты. збекстан президентіні# Путинді жаалап ж3ргенін сезген америкалытарды# «Араб к(ктемі» туралы еске т3сіре алуыны# астарында гп бар секілді. анша жерден демократияны олдаса да, Роберт Блейк Орталы Азия 3шін б(тен адам. Ендеше, б(тен біреуді# бір саусаы ішке б3гулі болатынын естен шыармаан абзал.

Абай ОТАР

!Р 0ділет министріні б$йрыымен Баыт Шалар$лы 0бішев минстрлікті тіркеу ызметі ж'не $ыты кмек крсету комитетіні траалыына таайындалды. Баыт Шалар$лы б$ан дейін !Р Клік ж'не коммуникация министрлігі Кліктік баылау комитетіні траасы ызметін атарып келді. *** !Р Экономикалы ылмыса ж'не сыбайлас жеморлыа арсы крес агенттігі траасыны б$йрыымен Данияр !алыбай$лы Тастанов агенттікті !араанды облысты департаменті бастыыны міндетін атарушы болып таайындалды. Данияр !алыбай$лы жаа ызметке таайындалана дейін !Р Экономикалы ылмыса ж'не сыбайлас жеморлыа арсы крес агенттігінде Астана алалы департаменті бастыыны орынбасары, Павлодар облысты департаментіні бастыы, агенттік траасы кеесшісіні міндетін атарушы, Астана алалы тергеу департаментіні бастыы болып ызмет атаран. *** !Р Индустрия ж'не жаа технологиялар министріні кімімен Нымеджан !ойшыбай$лы Маажанов министрлікті Мемлекеттік энергетикалы адаалау комитеті траасыны орынбасарлыына таайындалды. Нымеджан !ойшыбай$лы 2008 жылды наурызынан !Р Жер ресурстарын басару агенттігі траасыны орынбасары ызметін атарып келген болатын. *** !Р Ішкі істер минстріні б$йрыымен полиция полковнигі Манарбек Серікали$лы ?абдуллин Орал алалы ішкі істер басармасыны басшылыына таайындалды. Манарбек Серікали$лы 2012 жылдан Батыс !азастан облысты Ішкі істер департаменті 'кімшілік полиция басармасы бастыыны орынбасары ызметін атарды. *** !Р Экономикалы ылмыса ж'не сыбайлас жеморлыа арсы крес агенттігі траасыны б$йрыымен Сарытбек С'рсембай$лы Молдабаев !аржы полициясы академиясыны басшылыына таайындалды. Сарытбек С'рсембай$лы Талдыоран облысты сотыны судьясы, Алматы аласы Алмалы ауданды сотыны траасы, !Р 0скери соты ылмысты аласыны траасы, !Р !аржы министрлігі Кедендік баылау комитетінде басарма бастыы, !Р Ішкі істер министрлігі Алматы за колледжіні бастыы, !Р !аржы полициясы академиясы бастыыны орынбасары, !Р Бас прокурорыны аа кмекшісі, !Р Президенті 0кімшілігі !$ы орау жйесі бліміні инспекторы болып ызмет атаран. *** !останай облысы 'кіміні кімімен Виктор Викторович Мейстер облыс 'кіміні кеесшісі болып таайындалды. Виктор Викторович жаа ызметке таайындалана дейін !останай облысы 'кіміні бірінші орынбасары ызметін атарып келді. *** «!азастан аазы» А! акционерлеріні шешімімен акционерлік оамны бас директоры лауазымына Томас Матеос Вернер таайындалды. Томас Матеос Вернер б$ан дейін «Deutsche Bank», «Merill Linch», «HSBS» сынды компанияларда басшылы ызмет атаран. *** «Сенім-Банк» А! акционерлеріні шешімімен Бикеш С$лтанызы Ж$машова акционерлік оамны басарма траасы лауазымына таайындалды. Бикеш С$лтанызы б$ан дейін «Сенім-Банк» А! Директорлар кеесіні мшесі ызметін атарып келді.


ЭКСКЛЮЗИВ

Қарагөз СҮЛЕЙМЕНОВА:

www.nurastana.kz

асарыспаа айтіп барарсыз. «Бармайсы!» деп анам бірден тыйып тастады. Мыты болсаыз, сол с$зді аттап к$рііз! Кейін, арадан талай жыл $ткен со сол оиа еске тскенде клемін ой баяы. Оны бетін ары ылсын, со бойы Мскеуге кетіп аланымда Досхана бйырар ма едім, бйырмас па едім кім білсін! Бір шетелдік бай жігітпен дм-тзымыз жарасып... –Тілді тртіп т ран с раты ішке айтіп ж тарсы. Досханны, аза $неріні тегеурінді бір т ласыны есімі айтылып алан жерде, екеуіізді алаш алай танысандарыызды с рамай кетсек, айып болар... –Оу бітірген со телестудияа жмыса орналастым. Досхан да «Диагноз» дейтін фильмге тсу шін екі аптаа сонда келген екен. Фильмні басты р$лінде Саи )шімов ойнады. Бір к$ргеннен ашы болып алды деп айта алмаймын. Адамны бір-бірін тсінісуі шін де біршама уаыт керек. Досханны сонда айтаны лі есімде: «6араг$з ыз болып ылымсыан жо, мен жігіт болып ырындаам жо. Біз бір-бірімізді ішкі тйсікпен ынысты, емеурінмен тсіністік...» Ол 37-де, мен 21-демін. Біз йленгенде Досханны Біржан деген лы болды. Мен Біржана ана болуа тырыстым. 6азір йлі-баранды, дай берген екі-ш немереміз бар. Одан кейін Бекзат $мірге келді. Араа 13 жылдай уаыт салып Ділд дние есігін ашты. Іргеміз кеейді, $мірге бейімделіп бой тіктедік.

Бейсенбі, 25 сәуір 2013 жыл

3

@немі адамдармен сырласым, пікірлескім, біреуді басына иынды тссе соан к$мектескім, йтеуір ам к$ілдерді жбатым келеді де трады. К$іл жбату дегенді біреуге алтанан аша суырып берумен шедестіруге болмас. Адамны ішінде седей сіресіп жатан шерді бері тартып, іштегі «желді» сырта шыаруа жрдемдескенні $зі біле білгенге аз шаруа емес. Соан орай, бгінгі кні айтыла-айтыла а жемі шыан жаттанды бадарламалар емес, тосын, олдан келгенше жректі бір дір еткізерлік ауары бар хабарлар жасаым келеді. Мендегі анаатсыздыты бір парасы осы. 2. «ТӨРТ ҚОШҚАРДЫҢ БАСЫ» БІР ҚАЗАНҒА СИЯ МА?.. –Тадыр мені ерте есейтті дедііз жне соны айтанда аыл-тегіл жылап отырдыыз. Асар мен Алтыншашты ызы екендігіізді ж рт онсыз да жасы біледі ой, оан осымша таы бірнрселерді айтыыз келді ме? –Ерте есеюді $зі тнып тран философия. Ерте есею – $мір мен $лім туралы кеірек ойлау, $мірді де, $лімні де адірін тсіну. Осы аралытан тіршілікті «ауырлы нктесін» іздеу. )кем марм Асар Слейменовті кім боландыын, мына ыса мырда андай жасылы к$рді, неге риза болды, неге риза болмады... санамалай бастасам, бл тйткілдерді шегіне

Әкемнің өмірі мәңгілік сұрақтарға жауап іздеумен өтті 1. КӨҢІЛ ЖҰБАТУ–БІРЕУГЕ ҚАЛТАҢНАН АҚША СУЫРЫП БЕРУ ЕМЕС –«Алдымен б л шіркінді бастау иын»... –Жптап келген сратарыыза шамамны жеткенінше жауап беруге тырысайын. Оны стіне брімізді илеп жргеніміз бір теріні пшпаы ой. «Мдениет» телеарнасында атарушы-продюсер боп ызмет істейтіндіктен, сізді жадайыызды да жасы тсінемін. Сондытан бірден шаруаа к$шейік. Асар Слейменовті ызы, Досхан Жолжасыновты жары екендігімді білетін жрт білер, білмейтіндер гіме барысында... – Д р ы с - а  . . . Ас т а н а  а б і р д е н  о н ы с аудардыыздар ма? –Соан жаын. Арна Астанадаы ызметін бастаалы да біршама уаыт болды. )зірге ая алысы жаман емес. Ал ойа алан жоспарларымызды лі мрты бзылан жо десе де боландай. Білек сыбанып, енді-енді кірісіп жатырмыз. Оны бер жаында мен сіздер секілді журналист емеспін. Театр жне кино институтын тмамдаам. Ал жауапкершілікті б$лісуге келгенде ріптестеріммен біргемін. Матаныш шін айтып отыр демеіз, аннан жан асиет дейсіз бе, лде тектілерді тяы ой дейсіз бе, йтеуір адамдармен тілдесуге келгенде, адам болмысын ашуа келгенде... кеуде тстаы сыр-пияны «суырып алуа» келгенде бір пендеге азды етпейтіндей ебім барын жасырым келмейді. Сондытан жаа арна хал-адірінше халы мддесіне ызмет етсе, біз де олдан келгенше соан лес осса деп, Астанаа ат басын брды. Астана брыныдай емес слуланан, брыныдай емес жылынан, брінен брын трындарды к$іл кйлері к$терікі. Жалпы, жылы орынды суытты деп $кінетіндей емес. Мен осында ызмет істейтін Біржан лымны олындамын, Досхан ызы Ділдмен Алматыда... –Театр жне кино институтында оып жргенде Мскеуге ауысып, білімді сонда жаластыру да ойыызда болыпты. –Жасты максимализм, лде аяы жер иіскемейтін арман... Ол иындау уаыт болатын. 1987 жыл. Орыс пен аза арасындаы лтты к$зараса анау айтандай сызат тспесе де, біртрлі салындыты лебі сезілетін. Оны жалаулатпай-а ркім танымтйсігімен дрыс тсінуге тырысты. Соны сезген атаана алаана салып лпештеген ызын сырта жібере оя ма. )рине, $зіме-$зім сенімдімін деп, бетпатыа басып, Мскеу айдасы деп тартып кетуіме де болар еді. Біз алай дегенде де трбие к$рген, сонау ыылым заманнан жаласып келе жатан дстрді сыйлайтын отбасынан шыан рпа боландытан, ондай

–Отбасын жаа  ран жастар секілді сіздер де біршама иындытарды бастан кешкен боларсыздар. –Оан с$з бар ма! >з басым оны естен кетпейтіндей $мірлік иындытар деп айта алмаймын. Ол кезді иындыы брімізге орта иынды ой. Досхан да бгінгідей елге таныла оймаан атардаы жй ана актер. Мемлекеттік сыйлыы да жо, басадай марапаттары да жо, мшинесі, ашасы да жо. Алматыны 6-ншы шаын ауданынан 92-нші автобуспен театра барады. Мен йде тамаын дайындап ктіп отырамын. Анау да жо, мынау да жо, дкен с$релері аырап бос алан кезе. @стінен тсе алса, ап-ап крішті, арамыты, кір сабынды бір жарым б$лмелік птерімізге кеп, аттап йіп оямыз. Ерінбей-жалыпай жыл сайын жзге жуы банкі жабатынмын. Жабарын жабарсы-ау, оны шаын срткенді айтсашы. Біртіндеп, $зіні дай берген талантыны арасында Досхан елге белгілі бола бастады. Шынайы $неріні арасында ел де оны адірлей білді. Бізді де рметтейтін, олдарынан келсе жасылы жасаысы келетін адамдарды арасы к$бейді. Жан-жаымыза дос жинады, дос дегенде бгін олыда клшесі болса, сені т$ірегінен айналсотап шыпайтын достар емес, бізді тсінетін, сатпайтын, $нерге о бйірлері брылып тратын, мынау $мірді $ткінші екендігін білетін, артыда тек $нер діреті ана алатындыын тшынатын айнымас достар тапты. Сол достармен лі де араласып келеміз, араласып келеміз дегенім бер жаы, тіршілігіміз тек солармен ызыты, тек солармен ана маыналы. Міне, біле білгенге осыны брі бір адамны басына онан аз баыт па?!. Тек соны адірлей білііз, асып-таспаыз, шкіршілік жасаыз, анаат етііз. Дниені астында к$міліп жатпасам да, осы тіршілігімді ешнрсеге айырбастамаймын. –Тумысымнан анаатшылмын демексіз ой. –Бл жердегі айтпаым, «анаат арын тойдырадыдан» лдеайда тереірек. >з басым мен бір ерекше аннан жаратыланмын, болмысым б$лек, трім б$лек, жріс-трысым б$лек деп айта алмаймын. Біз де $згелер секілді ет пен сйектен жаралды. Біра, бір нрсені ашы айтайын, кені трбиесі ме, ананы трбиесі ме, лде бізді, Асар Слейменовті лы мен ызын, немерелерін к$зіні арашыындай трбиелеген Айтотым жемізді ысты шаы ма, алай екендігін кейде $зім де тсінбеймін, дрысы – $мірге деген штарлы болар, йтеуір бойымда бір ересен кш брылдап айнайды да жатады. Сондытан бгінгі шыан биікті ешашан анаат ттан емеспін.

де шыа алмаймын. Ол бір за хикая... Бір екпін тсіре айтатыным, ол $зі $мір срген оама сыймай кетті, т$ірегіне риза болмай кетті. @немі жалыздыта $мір срді. Жалыз. 6асында ара-ра етіп біз жрсек те, ол брібір жалыз еді. Ол дастаран басында отырып та, темекі шегіп отырып та, оната, не сейіл рып жргенде де немі ой стінде, $зін-$зі азаптаумен кн кешті. Мгілік сратара жауап іздеумен $мірден $тті. Оны шет-жаасын сіресе, $нер мен мдениет, дебиет т$ірегінде жргендер жасы біледі. Оны айталап, сізді де басыызды ауыртым келмейді. Ия, тадырды жазуымен ке-шешем айырлысып, екеуі екі жаа кетті. Мен онда тоыз жаста едім. Тоыз жастаы ойын баласына осы ауыртпалыты жрегінен $ткізу айбір оай болды дейсіз! Сонан бері анша уаыт, заман $згерді, оам $згерді, адам $згерді. Кім кінлі, кім кінсіз? Кім а, кім ара? Бл шаруаа да таразы болым келмейді. Екі ошарды басы бір азана сия алмады. Осы ым тсініктірек секілді. Шынымен екі ошарды басы ма?.. Жо, бл жерде т$рт ошарды басы бір азана сия алмады ой дегеніміз орынды. Т$рт ошарды басы... )ке-шешем белгілі ой. Ал оларды баып-аан адамдар ше. )кемні шешесі Айтотым, Асар Слейменовті Анасы ана емес, сол дуірде $мір срген ке тстастарыны да Анасы болып $мір срді. Ол кісіні к$зін к$ргендер лі кнге дейін жыр ылып айтады. Жасты мырын да, алдан к$рер ызыы мен мітін де жалыз баласыны жолына баыштады. Жне жріс-трысындаы ешкімге самайтын пады пен стамдылыты айтсаызшы! Оны стіне ожаны ызы ой. Ауылда жргенде кнде таы бесте трып, сиыр сауып, ысты нан жауып, жалыз баласына аймапен шай беріп, $зі сосын барып жмысына ж$неледі екен. Созаты жерін білесіз, ысты, аыза жел. Сонда жеміз бетіме жел тиеді деп, басын а марлымен орап жреді екен. 33 жыл тізе бкпестен жіпсерияда жмыс істеген. Мына ырсыты араыз, сонша жыл жмыс істегенде бірде-бір ааза аты-ж$ні жазылмаан. Пенсияа шыа алмады. Ал шешемні шешесі Мслима– байды ызы. Ерке, бетіне тірі жан келмеген, айтанын істеткен. Біреуге кіріптар болмаан. Бір с$зді басынан асырмаан. Бостандыта, емін-еркін жріп-тран. Т$ртінші сыныпты бітірген ызына, яни, мені шешеме, бар малын сатып алтын білезік перген де, Мскеудегі ВДНХ-а ертіп кеткен. Со заманда мндай «ерлікті» кім істейді жне мндай еркелікті кім к$тере алады? Міне, к$рдііз бе, т$рт ошарды басы бір отбасында тоысан. Ары жаын $зііз пайымдай берііз.

(Жаласы бар)


4

МІНБЕР Бейсенбі, 25 сәуір 2013 жыл

www.nurastana.kz

Сымбатына ішкі мазмұны сай болсын Апта басында Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың төрағалығымен Астананы одан әрі дамыту және ЭСКПО-2017 көрмесіне дайындық мәселесін талқылаған кеңес өткізілді. Елорданы дамуы – елді дамуы. Астана астана болалы бері жалпы нім 90 есе сіп, инвестиция тарту клемі 32 есеге жетті. Жалпы клемі 11,5 млн. шаршы метр й салынып, орташа жала"ы он бес есе ктерілді. #ткен жылы бюджетке тскен тсім клемі 1998 жылмен салыстыранда 20 есеге артып, 640 млрд. те гені "%рады. Бас "аланы ажары ашы", келешегіні

кркем болуы билікті біліктілігі мен халы"ты ерік-жігеріне байланысты. Мемлекет басшысы жиын барысында Астананы жетістігіне кп то"талмай, оны дамуындаы кемшіліктерді баса айтты. Ке ес "арса ында елорданы аралап шы""ан Елбасы "ала келбетіндегі %намаан оаш т%старды фотоайа" ретінде ат"амінерлерді алдына тартты. С%р йлер, тар кшелер, "алды" бас"ан аулалар, "ыс"асы, Астана кркіне жараспайтын кріністер "алада баршылы" екен. Астанада алты ай "ыс болады. Ендеше, "ала архитектурасы т%рындарды

к ілін сергітетіндей болуы тиіс. Елбасы осы ретте елорданы сырт сымбатын "алыптастыратын мамандарды сына алды. Астана секілді иен даладан жерді тегін дерлік иеленген "%рылыс компаниялары салан йіні пар"ына емес, нар"ына кбірек к іл блуде. С%ры"сыз с%р тсті йлер адамдарды

е сесін тсіріп "ана "оймай, шектен тыс шары"таан баа ерте ге деген сенімге селкеу тсіргендей. Президент Хайвилл, Базис секілді "%рылыс компаниялары басшыларына ;демі йлер салуды ана тапсырып "оймай, бас бермей т%ран баа саясатын жнге келтіруді тапсырды. Астанада т%рын й баасыны

"ымбаттау себебін тексеруді "алалы" ;кімдік пен Президент <кімшілігіне, Б;секелестікті "орау агенттігіне тапсырды. Жа а имараттарды ма айында клік "оятын орын жетіспейтіні де з алдына бір жыр. Президентті й салынанда клік т%раыны да "оса салынуы туралы талабына "арамастан, со ы ш жылда берілген 41 мы п;тер

шін 3,5 мы ана т%ра" т%рызылан. Демек, б%л "%рылыс"а р%"сатты ;кімдік беріп отыр. Президент Бас прокуратураа осы м;селені а"-"арасын аны"тауды жктеді. <лемні барлы" астаналарында адамдар демалатын "оамды" орындар бар. Лондонда – Пикадилли кшесі, Парижде – Елисей ала ы, Нью-Йоркте Таймс-сквер болса, Астанада Сулы-жасыл бульвар болуы керек! Біра", б%л ала ны сымбаты сын ктермейді. Алдаы уа"ытта Сулыжасыл желекжолды заманауи рдіске сай жа ырту м;селесі билікке жктелді. Президент сырт"ы т%рпаттан ішкі мазм%на "арай ойысты. Оны "адау бір блігі – лескерлер проблемасын болдырмау. Астанада 40 мы нан астам алданан т%рына кмек крсетіліп, "%рылыс салушыа талапты кшейтетін за "абылдананмен, "улыын асырысы келген компаниялар ;лі де табылады. Кптеген компаниялар лескерлік "атысу шарттарын жасасу орнына инвестиция салу шарттарын жасасуда. Б%л 25 пайыз млшеріндегі з "аражатын салуа ж;не сатуа, е тменгі капиталы болуы жніндегі талаптан жалтаруа "олайлы. Мемлекет басшысы жер телімдерін сатып алудаы 10 есеге дейінгі баа айырмасына назар аударды. Бас прокуратураны

м;ліметтеріне "араанда, 10 мы гектардан асатын 503 учаске игерілмей отыр. Жерді су тегінге алып аландар енді оны "айта сату шін о тайлы кезе ді ктуде. Президент игерілмеген учаскелерге жоары салы" салу м;селесін жылды со ына дейін шешуді жктеді. Елордада индустриялы" парк, арнаулы экономикалы" айма", заманауи ылыми орталы"тар баршылы". Біра" инновацияда

ілгерілеу бай"алмайды. Ірі жа алы"тарды мірге алып келуді орнына кеспе кесу, шай орау секілді %са"-тйек к;сіпкерлікті жа алы" ретінде %сынумен шектелуде. Инвесторлара %сынылан салы"ты" ж;не кедендік же ілдіктер ндірісті арттыруда тиімді н;тиже бермей отыр. Индустриялы" парктегі 46 жобаны

тек 11-і ана іске "осылып отыр. Былтыр т%сау кескен екінші индустриялы" парк ж%мыс істемейді. Мемлекет басшысы инновациялы" ндірісті дамыту м;селесін бірінші кезекте назара алуды тапсырды. Жолды сапасыздыы – Астананы

осал т%сы. Кейінгі ш жылда жол салу мен жндеуге 100 миллиард те геден астам "аражат блінгенмен, н;тижелі іс крінбейді. Салынан жол жыл тпей ш%р" тесік кйге тседі. Iалаа трт ж;не бес жола"ты жол салу "ажеттігін Елбасы "анша "%ла""аыс "ыланмен, екі жола"ты жолдан арылмай отырмыз. Жол логистикасы саласындаы кемшіліктерді кесірінен клік жолдарында кептеліс кп. Мемлекет басшысы сондай-а", халы""а "ызмет крсету саласында "ордаланан проблемаларды ретке келтіруді тапсырды. Елорданы «жасыл белдеуі» ала ын %лайту, "о"ыс  дейтін зауытты німді е бек ету м;селесі сз болды. Iо"ыс тасымалдайтын компаниялар халы"тан алынатын "аражатты "ызыын жеке кріп, зауыт"а тек 17 пайызын ана бледі. <кімдік "о"ыс шыаратын мемлекеттік к;сіпорынны 51 пайыз акциясын ж;не арнайы техниканы жеке компанияа берген. Оны стіне олардан акция тлемі де

талап етілмейді. Ал "аланы "о"ыс басып жат"анын Елбасы "аланы аралау кезінде з кзімен крді. Ке ес барысында Iоршаан ортаны "орау министрлігіне ;кімдікпен бірлесіп, "о"ыс тасымалдау ж;не "айта  деу саласындаы тйткілді м;селені шешу тапсырылды. Астана т%рындары жыл сайын 40-50 мы адама суде. Оларды кпшілігі "ала ма ы аумаында т%рады. Ал "ала ма ындаы 20 елді мекенде ж%мыс орныны тек 11 пайызы ана шоырланан. Елорданы азы"-тлік белдеуін дамытуда агломерация ммкіндіктері жеткілікті пайдаланылмай отыр. Бгінде Iараанды облысында азы"-тлік нерк;сібі саласында 55 к;сіпорын, А"мола облысында 43 к;сіпорын, Астанада 1 к;сіпорын ж%мыс істемей т%р. Ал елордадаы азы"-тлік тауары импорты со ы ш жылда 200 миллионнан астам долларды "%раан. Н%рс%лтан Назарбаев жастар т;рбиесінде аула клубтарыны ы"палы мол болатындыын тілге тиек етті. Емханалардаы кезекті кптігі де назардан тыс "алмады. Елорданы

м;дени мірін мазм%нды етуді де м;ні зор. Елордалы"тарды з "аласын сыйлауыны бір %шы да м;дениетіні

де гейіне байланысты. Мемлекет басшысы б%дан кейін Астананы дамытуды келешегіне то"талды. «Iойшы кп болса, "ой арам леді» демекші, ЭКСПО-2017 крмесін ткізуге ;ркім бір "ожа болан жайы бар. Сол себепті ;лемдік де гейдегі крмеге дайынды"ты кшейту ма"сатында ат"арушы билікке жоары жауапкершілік жктелді. Крме туристік инфра"%рылымды дамытуа ;сер ететіндіктен Lкімет туризмді дамыту бадарламасын 1 тамыза дейін "айта "арауы тиіс. Ж%мыс тиімді жргізілуі шін крмені %йымдастыру комитеті таратылып, оны міндетін «Астана ЭКСПO-2017» %лтты" компаниясы» АIны бас"арма траасы Талат Ермегияев ат"аратын болды. Елорданы сырт ы сымбаты мен ішкі мазмны астана атына лайы болуы – басты аида. Осы ретте бас аладаы з міндетіне салырт араан сала басшыларын Мемлекет басшысы ата

сын тезіне салды. Ма сат – Астананы

астаналы тар шін ысты я болуы. Президент сзіні мазмны да осыан сайды.

Гүлшат ХАМИТ

Елордадағы сенбілік Өткен аптада Астана жұртшылығы жалпықалалық сенбілікке шықты. Жыл сайын ұйымдастырылатын тазалық күнінде қаланы күл-қоқыстан тазартып, көшет отырғызу дәстүрге айналған. Қала әкімі Иманғали Тасмағамбетовтың өзі бастап ерте қамданған аудан әкімдіктері, қалалық департамент, басқарма басшылары мен қызметкерлері елорда аумағын абаттандыру, көгалдандыру және санитарлық тазалық жұмыстарын жүргізді. Осы жолы игі шараа да е бектеген баладан, е кейген "арияа дейін з лесін "осты. Iала т%рындарымен "атар, Астананы абаттандыруа Парламент Сенаты мен М;жілісіні депутаттары да белсене "атысты. <деттегідей Парламент "абырасында емес, саяба"та бас"ос"ан халы" "алаулылары «е бек мерекесіне» ерекше дайынды"пен келіпті. Ая"тарына керзі етік, бастарына "аза"ы мала"ай киген депутаттар ;серлі музыканы ыраымен бір саатты

ішінде 300-ден астам "араай, "арааш пен йе кі егіп тастады. Iос палата кілдерінен «Н%ротанды"тар» да "алыспады. Партияны 200 мшесі сол жаалаудаы Т%ран кшесіні бойына 260 кшет отырызды.

Ал, згелерге алдымен зі лгі болан "ала ;кімі Иманали Тасмаамбетов Сарыар"а кшесіні бойына жасыл шыршаларды шаншыды. <кімні ж%мыс"а кіріскенін крген згелер де бір-бір тал шыбы"тан екті. Сарыар"аны самал желіні ызарынан то ыпжаураандара самауырын "айнатылып, ысты" шай берілді. «Кктемде ткізілетін сенбілік кзгі сенбіліктерге "араанда те ма ызды. #йткені кктемде ат"арылатын шаруа те кп. Биыл "арды кп тсуіне орай, ж%мыс та екі еселенді. Біз бірінші кезекте Санитарлы" эпидемиологиялы" "адаалау департаментімен жоспарлы ж%мыс істеп, "о"ыс кп

шоырланан жерлерді тазартуды негізге алды". Арнайы сенбілікке 300 техника ж%мылдырылды. Бір "уантатыны, т%рындар м;дениеті жоарылап, тазалы" са"тауа дадыланып келеді» – деді Астана "аласы ;кіміні орынбасары Василий Крылов. М%ндай іс-шаралар бірінші кезекте "оам назарын "ала кшелерінде тазалы" са"тау м;селесіне ж;не экологиялы" м;дениетті "алыптастыруа аударуа баытталан.

Жайнагүл СЕЙДАХМЕТОВА


ЗАМАНДАС www.nurastana.kz

деп ашуланатындар бар. Біз оны керісінше «олай істемесін, сондай келіндер болса, 'зін-'зі к'ріп, ялса екен» дейміз. К'рерменні барлы!ына жа!у ммкін емес. Сондытан андай сын айтылса да, орта!а салып талылап, н&тиже шы!ару!а тырысамыз. –)зіді айтпаанда, Г лн#зия мен С#бина да журналистер екен. Кіліе келмесін, з рлдеріді сомдау барысында кейде актерлік шеберліктері жетікіремей жатады... Сол себепті де б"л жобаа к#сіби #ртістерді тарту м мкін болмады ма? –Басында солай бол!ан шы!ар. Біра т'рт жыл болды ойнап жргенімізге, т'селіп алды десек болар. Себебі, &лдеандай кастингтерге бар!анда к&сіби актерлерден г'рі бізді тадап жатады. Жаында бір фильмге тскенмін, Алла жазса к'ріп аларсыздар. 0рбым С&бина да телесериал!а тсті. Егер бізді актерлігіміз жетпей жатса, режиссерлер бізді шаырмас еді деп ойлаймын. 5ртістер журналистерді орнына жргізуші, &нші орнына &нші болып жр !ой. Оны 'здерііз к'ріп те жрсіздер. Журналистер неге актер, &нші болмаса? – «ыз ылыыны» сценариін бірігіп жазасыдар ой? –Негізі, сценарий жазуды басты міндеті ма!ан артыл!ан. Біра ыздар б&ріміз жиналып отыр!анда ойда-жота &зіл пайда бола кетеді. Кейде &райсысы 'з &зілдерін, бастан 'ткен ызыты ои!аларын айтып жатады. Оларды б&рін мен тзеп, алатын жерін алып, осатынын осып отырамын. К'біне идеяларды 'мірден

Бейсенбі, 25 сәуір 2013 жыл

5

–Бадарламаны т сіру барысында зіні не болмаса #ріптестеріні басынан т рлі ызыты оиалар ткен болар? Естен кетпейтін бір-екеуіне тотала кетесі бе? –«Суперкелінні» тсірілімі болып жатан. Сценарий бойынша мені «енеме» кнде 'зі сияты кемпірлер онаа келе береді. Олар екі са!ат шай ішеді. Содан шарша!ан келін онатардан тылу амалын ойлайды. Сонда мен жаа!ы онатарды шайына тз, брыш салып, ал «енемдікін» баптап апару керекпін. Сол кезде оны рбылары шай!а шашалып, «енеме» «шайлары не деген жаман еді» деп ренжиді. Ал «енем» 'з шайын ішсе, баптал!ан, ызылдатан стті шай. Д&мі керемет! Сосын ол «рбыларым 'тірік айтып тр, мені намысыма тиіп тр» деп ойлап, олар!а арсы шы!ады. Сонда рбылары ай!айлап кетіп алады йден. Тсірілім біткен со бізді шай ішетін &детіміз бар еді. Сол &детке салып С&бина шай йып жатан. Мен алдымда тр!ан шайды, ойымда ештее жо, ішіп алып едім, к'зім шарасынан шы!ып, аузымнан шайым шашырап кетті. С'йтсем, ба!ана!ы брыш осып дайында!ан шайымды 'зім ішіп ойыппын !ой (кледі). –Келін демекші, болашата бір йді босаасын аттаанда й шаруасын дгелетіп #кететін шыарсы? Б"л т"рыдан келгенде «т#жірибе» жеткілікті ой... – Негізі, таматы к'іл кйім тамаша болса жасы пісіремін. Біра 'зге ыздар сияты 'з иялдарынан

Перизат ЖАПАРОВА:

«Қыз қылығымен» қызықты –Перизат, б гінде атыа заты сай болып, «ыз ылыы» атты бадарламаларымен жастарды кзайымы болып ж рсідер. НТК, КТК арналарында тілшілікті тізгінін "стап ж рген саан #зілге "рылан бадарламадаы рлдерді сомдауа "сыныс алай т сті? – Университетті бітірген со НТК мен КТК арналарында тілші болып жмыс істеп жрдім. Сюжеттер дайындап, трлі таырыптар!а журналистік зерттеулер жргіздік. Бала кезімнен &зілі бар р'лдерді ойна!анды жаным сйетін. Біра «журналистика маманды!ын алдым, енді журналист боламын» деп ойла!анмын. Бірде КТК арнасынан ыздар!а арнал!ан ба!дарлама ашылайын деп жатыр деп естідім. Идеяны талантты режиссер Жанна Бапишева сын!ан екен. Сол режиссерге аза тілінде жазатын сценарист керек екенін білдім. Мен сол кісімен танысып, 'з идеямды сындым. Ма!ан ба!дарламаны масатын, идеясын тсіндіріп берді. Сосын баса жмысымды ысырып ойып, кні-тні ыздар!а атысты &зілдер жаздым. Болды-ау дегенде апарып бердім сценариді. Бір кннен кейін режиссер КТК басшылы!ымен мен жаз!ан сценариді талылап, кеестен 'тті деп шешіпті. –ателеспесем, алаш кгілдір экрана шыанда б"л бадарлама крермендерге «ыз ылыы мен былыы» деген атаумен жол тартып, кейін «былыы» «т сіп» алды. Б"ан #лдекімдерді ескертпесі себеп болан шыар? –И&, рас, бір жыл !ана «0ыз ылы!ы мен ыз былы!ы» деген атаумен шыты. Атауын да 'зім ой!анмын. Басшылыа т'рт атауды ойластырып, апар!анмын. Ішінен осы атауды тадап алды. Мені негізгі ойым баса еді. Мультипликациялы жазулармен бірінші «0ыз былы!ы» деген жазу шы!ады, сосын «б» &рпін «» &рпі латып жібереді деп ойла!анмын. Біра к'рермен дрыс тсінбеді ме, ба!дарламаны «0ыз ылы!ы мен ыз былы!ы» деп атап кетті. 4зім де тсінбей алдым. Сосын келесі жылы біз ба!дарламаны айдарларын 'згерттік, сол кезде «б» &рпін біржола алып тастаттым. –Ескертпе дегенді бекер айтан жопыз, «ыз ылыы» бадарламасына арата айтылып жатан сындарда толас жо. Жалпы, б"л сындарды алай абылдап ж рсідер? –5рине, сын айтылды, айтылып та жр. Біреулер даттаса, біреулер жатайды. Бл азіргі заман!а сай ба!дарлама деп ойлаймын. 5зіл-сыа ба!дарлама бол!андытан, о!амны ащы шынды!ын алжы арылы халыа жеткізу керек. Оны халы кейде дрыс тсінбей алып жатады. Мысалы, «супер келінні» біз сомда!ан ылытарын к'ріп «не т&рбие беріп жатыр?»

аламыз. – Айтпашы, ш жасынан бастап #н айтып, жеті жаса толанда т рлі скетч-шоулара атыса бастапсы... –Бала кезімнен теледидар эфирінен к'рініп жрген адамдар!а ызы!ып 'стім. 5сіресе, «Тамаша» &зілсыа театрыны ойылымдарын жібермей, кассета!а к'шіріп алып, айта-айта к'ре беретінмін. Мен мектепте оып жргенде «Тамаша», «Бауыржан шоу»-ды на!ыз шарытап тр!ан кезі еді. Халыты б&рі ызы!а тамашалайтын. Данагл Темірслтанызына еліктеп 'стім. Мектепте кзгі бал, жаажылды концерттерді немі 'зім жргізіп, 'зім скетч-шоуда кемпірді де, бзы баланы да р'лдерін сомдап, &н айтатынмын. М!алімдер «Перизаттан баса адам жо па бл мектепте?!» деп рсатын басаларына. Одан кейін 0аза лтты университетіні журналистика факультетіне тстім. 0жаттарымды 4нер академиясына тапсыр!ым келген, біра &кем мені журналистика!а жетеледі. Себебі, кезінде 'зі осы факультетке тсе алма!ан со «Бір баламды міндетті трде журналистика!а тсіремін» деп 'зіне у&де берген екен. Оу!а тскен со ол жата саба оу керек, &н айту, скетч-шоу!а атысу алатын шы!ар деп ойла!анмын. Біра адам бойыда 'нер болса, жерде алмайды екен. Сабатан брын &нге, мерекелік іс-шаралар!а еріксіз араласып кеттім. Тіпті, сол &н айтанымны арасында сабатардан ба!аны автоматты трде алып жрдім. 4нерге анша мар болсам да, журналистикадан алыстап кеткенім жо, «Хабар», «24 кz» арналарына ба!дарлама дайындаймын. Ж&не «Жал!ызым» атты авторлы &н жазып, бейнебаян тсірдім. Жаын арада телеарналардан тамашалайтын боласыздар. –Б#рекелді! Сен, Г лн#зия Жаласызы мен С#бина Емелбаева – шеуі ш облысты тумасы екенсідер. Бір-біріді университет абырасы таныстыран болар? – Глн&зия екеуміз ара шаыра 0азEУ-да танысты. Д&ріс беретін оытушылар Глн&зия екеумізді шатастыратын. Мен саба айтайын деп ол к'теріп отырсам, «ба!ана !ана айтты !ой сен» дейді. С'йтіп, талай рет екеумізді ба!амызды шатастырып ой!ан кездер бол!ан. Ал С&бина бізден ш курс жо!ары оыды. Біз оны «балмзда!ы» бол!анбыз. Біз екінші курса 'ткенде оуын бітіріп, дипломын алып, бізге тасы бол!ан КТК арнасына жмыса трады. Біра С&бинамен мен де, Глн&зия да КТК арнасында бір-а танысты. Университетте сыртынан !ана танитынбыз. С&бина Талдыор!ан аласыны тумасы. Ер мінезді, пысы ыз.

торт, салат пісіруге &уестігім шамалы. 0олымнан нан илеу, бауырса пісіру, палау басу келеді. Біра уаытты тапшылы!ынан 'зім емес, анам дайында!ан таматы жеймін. Hй жинауды, ыдыс-ая жууды атырамын (кледі). Hйді іші шашылып жатса, отыра алмаймын. Жан-жа!ым реттеліп тру керек. 5йтпесе, 'зімді олайсыз сезінемін. – 5леуметтік желіні жиі олданатын тележурналистерді бірісі. Жігіттер жиі мазалайтын болар? –И&, кн сайын жігіттер «досты» жібереді. Ал!ашыда абылдамайтынмын. Тек ыздарды !ана абылдайтынмын. С'йтсем, бір кні бір жігіт айтаайта «досты» жібереді. Мен кері айтарамын... Бір кні сол жігіттен хат келді: «Немене, сіз мені менсінбейсіз бе? Жлдыз болып кеттііз бе? Ендіг&рі «0ыз ылы!ын» к'рмеймін!» деп жазып жіберіпті. Содан бері агент арылы «досты» сын!андарды барлы!ын абылдай беремін (кледі). Уаытым жеткенше жауап беруге тырысамын.

Әңгімелескен Ғани АТЫМТАЙ


6

АУДИТОРИЯ Бейсенбі, 25 сәуір 2013 жыл

www.nurastana.kz

Ана тілінде оқытуға арлана ма?

МИНИСТРЛІК ЖАУАП БЕРДІ

Жақында газетімізде «Орыс мектебімен неге қоштасқымыз келмейді?» (14 ақпан 2113 жылғы №6 (479) санында) атты проблемалық мақала жарық көрген еді. Тақырыбы айтып тұрғандай, жарияланымда еліміздегі орта білім беру мекемелерінің жай-күйі мен орыс және аралас мектептерде оқитын қазақ жеткіншектері туралы жан-жақты баяндағанбыз. Осы мақалаға орай, таяуда Білім және ғылым министрлігінің редакцияға жолдаған жауабы қолымызға тиді. Сонымен, жолданан хатта сала министрлігі туелсіздік аланнан кейінгі жылдары аза тілді білім беру мекемелеріні де здіксіз *сіп келе жатандыын ала тартады. Келтірілген деректерге араанда, 1990-1991 оу жылында еліміздегі таза аза тілінде білім беретін оу йымдары барлы мектепті 33,9 пайызын раса, ал аымдаы 20122013 оу жылында аза тілді білім ялары барлы мектепті 51,6 пайызын (наты саны 3819 мектеп) раан. 6уантарлыы сол, осы жылдар ішінде аталан оу орындарыны саны 1051 мектепке артан. 'рине, мемлекеттік тілге деген бетбрыс туелсіздік аланнан кейін тбегейлі бастау аланы белгілі. Осындай дерісті нтижесінде бгінде барлы мектепті 80,1 пайызын райтын 5932 таза аза жне аралас мектептерде 1 608,3 мы оушы аза тілінде білім алады. Ал оларды саны туелсіздік аланнан бергі мерзімде 574,0 мы адама к*бейіп, барлы оушыны 64,5 пайызын райды. Жиырма жылдан астам уаытта аза тілді білім ошатарыны санын крт к*теріп алды. Алайда, аладататыны – аза *рендеріні лі де орыс мектептерін имай жргендігі. Біз «екпін» тсіріп отыран да на осы мселе. Министрлік келтірген деректерге сйенсек, бгінде 242 472 аза

баласы орыс тілінде о иды. Яни осынша аза баласы орысша ойлап, орысша «тіл сындырады». 'рине, аз к*рсеткіш емес. Шаын бір аланы халына те. Дабыл аатындай-а мселе. Солтстік *ірде лі кнге дейін аза тілінде білім беретін йымдар желісі жеткілікті дамымай отыр. Мселен, Амола, 6останай, Солтстік 6азастан облыстарында аза тілінде білім беретін мекемелерді лес салмаы небары 24,6 мен 28,5 пайыз аралыында. Ал алаларда бл к*рсеткіш бар-жоы 10-15 пайыз к*лемінде. Демек, лтты болмысымыз солтстіктегі алаларда лі де лсіз кйде. Орын жеткіліксіз боландытан, осы кнге дейін аталан *ірлерде аза балаларыны 2640 пайызы орыс тілінде білім алуда (6останай – 40,2; Павлодар – 27,7; С6О – 34,4; Амола – 26,0; Астана – 26,3; Алматы – 27,3 пайыз). (!) Шын мнінде солтстік айматаы аза *рендеріні 40 пайызыны лтты трбиеден ол зіп, бір-бірімен *зге тілде тсінісуі – уелі ата-анасыны, екіншіден, жергілікті билікті кінсі. Dйткені, 6Р«Білім туралы» Заыны

ЖОО ЖАҢАЛЫҚТАРЫ

«Шетелдегі студент» «Болашақты» бақылайды

Жуырда БАҚ беттерінде «Болашақ» бағдарламасы стипендиаттарының елге оралуы мен жұмыс іс теуі арнайы қызмет өкілдерінің қатаң бақылауында болатындығы туралы түрлі материалдар жарияланды.

6-бабыны 4-тармаы, 5)-тармашасына сйкес білім беру йымдарын ашу, айта

ру, жабу мселелері жергілікті ат ару органдарыны зыретінде. Демек, жергілікті жердегі аза мектептеріні жетімсіздігіне тікелей кімдер жауап беруі тиіс. Ана тілінен ол зіп, орысша білім алып жатан арак*здерді обал-сауабы да жергілікті билікті мойнында. К*іл жбатарлыы, орыс тілді мектептерді аралас мектепке, ал аралас мектепті таза аза тілді мектепке айналдыру рдісі табии трде жруде. Білім жне ылым министрлігі келтірген деректерде орыс мектептеріні аралас мектептерге айналуы крт *скендігі баяндалады. «1990-1991 оу жылынан бері орыс тілінде оытатын мектептер желісі 2 247 мектепке ысарса, (1991 жылы барлы мектепті 44,6 пайызы, 2012 жылы – 18,8 пайызы), соы екі жылда – 130 йыма, бір жылда – 66 мектепке ысаран». 'лбетте, бл жадай к*ші-он жне демографиялы себептермен елімізде орыстілді лт *кілдеріні азаюына, сонымен атар аза балаларыны ана тіліне жаппай дерлік бет бруынан туындап отыр. 'йтеуір, к*іл «семіртетін» сан. Орыс мектептерін біртіндеп аралас мектепке, аралас мектептер желісін кейіннен аза тілді білім беру мекемелеріне тпкілікті айналдыру ісі осы арынмен жзе асса, к*п замай аза балдырандары толытай ана тілінде білім алуа ол жеткізуі ажап емес. Негізі аза *рендерін орыс мектебіне амалсыз жетектеп апаран себептерді тізбелеген Білім жне ылым министрлігі Мектепке дейінгі жне орта білім департаменті ауылаймаа араанда, алаларда аза тілді мектептерді жеткілікті дамымай отырандыын айтады. Сонымен атар, бл мселе ата-ананы жеке к*зарасына, дниетанымына, лтты сана-сезіміне де атысты дние. Сондайа, орыс тілді ата-анада аза тілінде балаа к*мектесе алмаймыз, тсінбейміз деген алаудаушылы та жо емес. Халы саныны басым б*лігін орыс лты райтын солтстік *ірді былай ойанда, азаы орта саналатын Алматы аласында аншама рпа (27,3 пайыз) *зіні лтты-рухани нрінен жырата тлім алып келеді. Алматыны аза мдениетіні алтын азыы дейміз. Ендеше лт зиялылары неге осы мселеде йымшылды танытпайды? Егер азаты зиялы азаматтары

бірігіп, «бір жаадан бас шыара» жмылса, мселені лдеашан бірыайлаан болар еді-ау!.. Сонымен, бгінде мектеп жасындаы

аза балаларыны 13,4 пайызы – орыс, збек, йыр, неміс тілді мектептерде о иды (242 472 бала – орыс, 160 бала – збек, 52 бала – йыр, 49-ы неміс тілінде). Жыылана ждыры болып, солтстіктегі аайынны тілін азаша «сындыра» алмай жргенде, отстікте баласын *збекше оытан азатар атары к*бейіп келеді. Парадокс! Айдын кнні аманында, отстік *ірдегі 160 баланы *збек мектебін жаалауына не себеп? 6аза *рендеріні *збекше оуыны бірнеше себебі бар екен. Мселен, бір аза баласын *збек отбасы асырап алан. Тоызы – Dзбекстаннан оныс аударан андастарды балалары. Олар к*рші елде мектепті *збек тілінде оыандытан, елге ораланнан кейін оуын *збекше жаластыруды йарыпты. Сол сияты министрлік келтірген дерекке сйенсек: «... кбіні анасы збек лтынан боландытан (150 бала) отбасыны шешімімен збекше оуа баран». Мейлі, отанасы *збек лтынан болсын делік, біра отбасыны «азыы», яни тіреуіші – отаасы аза емес пе?! Сонда оны *з жртында отырып, баласын *збекше оытаны – йеліні с*зінен аса алмааны ма, лде лтты рухыны лсіздігі ме?! Алматы аласында 10 аза баласы йыр сыныптарында, ал 49 аза *рені неміс тілін тередете оытатын мектептерде білім алады. Блар зірге бастауыш сынып жеткіншектері. Дегенмен, олар 5-сыныптан бастап, орыс тілінде ои бастайды... Ал Алматы облысына келсек, йыр тілінде оитын 42 баланы 21ні анасы – йыр халыны *кілдері. 6алан 21-і Oйыр ауданындаы аза тілінде оытатын мектебі жо ауылды трындары. Олар *з елінде отырып, еріксіз йыр тілінде білім алуа мжбр. Ал Oйыр ауданыны кейбір ауылдарында аза мектебіні жотыы – жергілікті билікке сын. Oлтты трбиені бойына туан тілінде сііре алмай, йыр тілінде тлім алып жатан аза балаларыны обалы да жергілікті басшыларды жауапкершілігінде.

Күн тәртібінде тұрған өзекті мәселе баласын өзге тілде оқытып ж ат қ а н ата - а н а н ы о й л а н т ы п , жергілікті билік өкілдері қорытынды шығарады деген ниеттеміз. Ләззат КЕМЕЛБАЕВА

Бл жарияланымдар бадарлама кімшілігі мен болаша тлектері арасында трлі пікір туызып, трлі к*зарас алыптастыруда. Dйткені, 16-суірдегі Gкімет отырысында Білім жне ылым министрі тарапынан «Болаша» бадарламасыны жзеге асуы, бізді азаматтарды шекараны бзатындыы, сол сияты тлектерді шекара ызметіні мліметтерін пайдалану ммкіндіктері ж*нінде с*з озалды. 'рине, бекітілген ережеге сай бадарлама стипендиаттары оуын аятааннан кейін елге оралып, бес жыл к*лемінде «Болаша» бойынша шетелде алан біліміне сай жмыс істеуге міндетті. Ал болашатытарды мониторингін тзу, яни тлектерді елге оралуын, оларды біліміне сйкес ел аумаында бес жыл к*лемінде жмыс істеуін «Халыаралы бадарламалар орталыы» кімшілігі адаалап, жзеге асырады. Аталан мониторингке сай енгізілген «Шетелдегі студент» апаратты жйесі «Болаша» бадарламасы бойынша шетелде оып жатан жастарды статистикалы рылымын жргізуге ммкіндік береді. Сондытан «Болаша» тлектеріні тртібіне атысты БА6 беттерінде жарияланан кейбір келесіз материалдар орынсыз, шындыа еш жанаспайды.

«Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ Баспасөз қызметі

Өз таңдауыңды жаса!

Еңбек нарығындағы мамандықтар сұранысын реттеу мақс атында Астана қалалық Жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар басқармасы мектеп бітіруші түлектерге арнап акциясын ұйымдастырды. Бітіруші тлектерге техникалы жне технологиялы мамандытарды артышылытары таныстырылды. –Жрмекеде Астананы ебек нарыында жоары сраныстаы мамандытар сынылды. Оан биыл 9-сыныпты бітеретін тлектер шаырылды. Олара бізді мамандар бгінгі тада бас алаа жетіспейтін арапайым сантехник, электрик, днекерлеуші, лифтер мамандытарыны андай пайдаа кенелтетінін тсіндірді, – дейді Астана аласы Жмыспен амту орталыыны директоры Аманжол 'бдірахманов. Оны айтуынша, Астанада медицина, оамды таматандыру, жеіл *нерксіп мамандытарына сраныс артан.

Гүлжанат ҚАНИБАЕВА


КҮЙТАБАҚ www.nurastana.kz

Нұржан КЕРМЕНБАЕВ:

«Аккорд» тобын құрдым

–Нржан, нерлі жігіттерге жетекшілік етіп, зіді баса ырынан сынап круге бекінгеніді естіп жатырмыз. Рас па? –Дрыс айтты ыз. зімді жетекшілік жаынан да сынап крейін деп брын-со ды айналыспаан жмысты жаында ола алдым. Біра продюсермін десем, артытау болар. Со ымнан ерген нерлі інілеріме олдан келгенше олдау крсетіп, крген-білгенімді "йреткім келді. нерлі жігіттерді басын осып, «Аккорд» тобын рдым. –згелерге кмектесемін деп жргенде, з шыармашылыы тасада алып оймай ма? –Жо, %рине. Мен %лгі азды-кпті жмыстарыммен жеке «творчествомнан» тыс уаытта айналысамын.

–«Арнау» тобындаы Салтанат ана болалы, жеке #ншілігіді дамытып жатан сиятысы. Дуэтті болашата тарауы ммкін бе? – Ол туралы наты еште е айта алмаймын. Салтанат трмыс рып, перзент с"йгеннен бері кп уаытын отбасына бліп ж"р. Н%рестесі %лі кішкентай, оны да т"сіну керек. Дегенмен, азіргі та да ос дауыста жа адан %ндер жаздырып, концерттерге шыып ж"рміз.

ткен жылдан бері шыармашылыыма айтарлытай к іл бліп, жа а туындыларды ты дармандарыма сындым. Бейнеклиптерім де шыты. Жеке %ншілігімді де, дуэтті де бірге алып ж"руге бел байладым. –(лкен нерге келгелі Нржан аншалыты згерді? –Т"бегейлі демесем де, 80-90 пайыза згергенім айдан аны. «SuperStar.kz»-ке атыспастан брын те а ал, арапайым болатынмын. Жасыратыны жо, "лкен ала мен шоу-бизнес адамды айтарлытай згертеді екен. Брыны мен б"гінгі Нржан салыстыруа м"лдем келмейді. –зіе соларды айсысы кбірек найды? –(Кліп). Екеуі де мен болан со , тап басып еште е демей-а ояйын. –Жоарыда аталан телевизиялы жобаа зімен атар атысандардан кімдермен араласып трасы? –Барлыымен с%лемім т"зу, бетпе-бет кездесіп аланда ш"йіркелесіп, бірге ткізген уаытымызды еске аламыз. Біра к"н сайын хабарласып, ж"здесіп трамыз дей алмаймын. –Брын «Арнауда» сенімен бірге #н айтып, кпке дейін жптары жазылмаан Жанармен хат-хабар алысып трасы ба? –Бл жнінде сз озамай-а ояйышы... –Сазды сайыста ба сынааныа біраз жылдар тсе де, кпшілік сені #лі кнге дейін «Кап-карашка» деп атап жатады. Бан ренжімейсі бе? –Жоа, неге кпелейді екенмін?! Келбетімні

аппа еместігі шынды ой... Оан етім "йреніп кеткен. –Соы кездері сахнаа бас киіммен шыатын болыпсы. Бл жаа стилі бе? – зіндік ерекшелігім деп т"сіні іздер. «Шляпаа» деген к ілім ерекше. Lйде оны

т"р-т"рі бар (к"ліп). –(йден шыарда міндетті трде алатын заттары... –Nмиян, ялы телефон, "й мен м%шинені

кілті, саыз... –Сынды алай абылдайсы? –Егер музыкалы сауаты жоары, кргент"йгені мол адам шыармашылыыма атысты сыныс-пікірін білдірсе, оны дрыс абылдап, тіпті уанып та аламын. Себебі, ол мені анша жамандаса да, жасы болсыншы деген оймен айтып тр деп есептеймін. –Арманы... –Туан жерімде мешіт салу. –(йленіп, й болу ше? –Ол масат ой. Ж"регімні сы арын кездестірдім, ш"кір. Ал некемізді ашан идыратынымыз %зірге белгісіз. Әңгімелескен Алау АЙБЕКҰЛЫ

Бейсенбі, 25 сәуір 2013 жыл

7

Айманның жаңа жинағы

Жуырда әлемге әйгілі скрипкашы Айман Мұсақожаева жаңа күйтабағының тұсауын кесті. Жинақ «Deutsche Grammophon Gesellschaft» дыбыс жазу компаниясының қолдауымен жарық көрген. –Еуропадаы дыбыс жазу лейблымен %ріптестік байланыс орнатаныма уаныштымын. Бес мы данамен таралан жина арылы ты дармандарыма П.Чайковский мен С. Прокофьевті

скрипкалы концерттерін сындым. Бл концерттер 1732 жылы Антонио Страдивари шебер жасаан скрипкада орындалды, – дейді танымал музыкант.

«Дуэт L» қайта оралды

Өткен ғасырдың 90-шы жылдарында «Донна Осень» хитімен танылған «Дуэт L» тобы араға бірнеше жыл салып, сахнаға қайта оралды. Соған орай шығармашылық кештерін өткізіп үлгерген дуэт: –Сахнаа оралан аз уаыт ішінде жа а %ндер жазып, бейнеклип т"сірдік. Бл нерімізді сыйлайтын жандара деген рметіміз. Кешімізде дыбысты сапасына баса назар аударды. Осы орайда бізге Бостоннан арнайы шаыран дыбыс режиссеріні кмегі кп болды. Ты дармандарымызды

саынанын, халыты кп жиналанынан т"сіндік, – деп аынан жарылды.

«Жаңа толқынға» ADAM барады

Жыл сайын Юрмалада өтетін «Жаңа толқын-2013» байқауында биыл еліміздің атынан ADAM есімді әнші қатыспақ. «Жаңа толқын-2013»-те ел намысын қорғауға Луина, «Дауыс International» тобы сынды алты әнші үміткер болғанымен, жолдама ADAM-ға бұйырыпты. *араандылы жас талант ADAM Media Group жобасыны

аясында ызмет етіп, джаз бен этнорок стиліндегі %ндерді орындап ж"р. Іріктеу сынында «Япурайды» шырап, азыларды

к ілінен шыан отандасымыз – асыыны алшысынан т"сетініне сенімі мол.


ИМАН

8

Бейсенбі, 25 сәуір у 2013 жыл

www.nurastana.kz

«Біздерде мынадай б Кезінде Сұлтанмахмұт ақынның кейіпкері айтқандай, бүгінде қазақ қоғамында діни ағымдардың алуан түрі бар. Тіркеуден өткені бар, тіркеуден өтпей-ақ жұмысын жалғастырып жатқаны бар, әйтеуір жетіп артылады. «Әйтеуір ақыры қайырлы болсын» дей отырып, еліміздің діни картасын түзуге ұмтылыс жасап едік, сұлбасы төмендегідей болып шықты. Бүлдіргі діни ағымдардың қоғамға қаншалықты қауіпті екендігінен біз айтпасақ та, қаймана қазақ құлағдар деген ойдамыз. Олардың шылауына түскен талай оғылан қылмыстық хрониканың «қаһарманына» айналған соң, қалың жұртшылық аты-заты беймәлім, діннің атын жамылған дүмбілез идеяларға күмән-күдікпен қарауға көшкені белгілі. Қоғамның қорқасоқтаған көңіл-күйін көре отырып, «тоғызыншы территорияның» діни картасына тереңірек үңілуге талпындық. Талпындық та, құс қанаты талатын кеңістіктің түкпір-түкпірінде бұрын-соңды бұл атырапта болмаған діни ағымдардың қазіргі кезде аяғы жетпеген, насихаты таралмаған өңір кемде-кем екендігін аңғардық.

Ехоба кугерлері – 1 Жетін Баптизм – 6 Лютеранды – 1 Католик – 11 П ав сл

во

ра ие

Исла

– 29

Ехоба кугерлері – 1

Буддизм – 1

Пр

Кришна – 1 Жетінші к$н адвентистері – 5

Жетінші к$н адвентистері – 1

Баптизм – 1 ос

ла

ви

е–

Ехоба кугерлері – 5 Баптизм – 5

13

ла Ис

ав

Католик – 5

ос

ла

ви

Жетінші к$н адвентистері – 1 Кришна – 1 Ехоба кугерлері – 1 Баптизм – 4 Католик – 2 Православие – 6

е–

Правосла

27

Ж

Ехоба М

Баптизм – 2 Православие – 2

Католик –

32

ав

Ислам – 43

Жетінші к$н адвентистері – 1 Ехоба кугерлері – 1 Католик – 2

Пр

м–

Лютеранды – 1

Ехоба кугерлері – Методизм – Баптизм – 5 Лютеранды – 1

М Б

Ислам – 66

Лютер

Ка

Ислам – 26 Баптизм – 3 Ехоба кугерлері – 1 Православие – 1

Ехоба кугерлері – 1 Баптизм – 1 Католик – 1 Православие – 1

2011 жылы «*Р Діни ызмет жне діни бірлестіктер туралы» Заы к шіне енгеннен кейін іле-шала ел аумаында рекет ететін діни бірлестіктерді айта тіркеуден ткізу науаны ызып сала бергені млім. Жыла жуы жаласан шарадан кейін жаа заны талабына жауап бере алмаан аымдарды арасы сейілгені кпшілік кілге міт ялатты. 4551 діни бірестікті біразы с згіден те алмай, 3088-ге азайыпты. Cділет министрлігіні апарына сенсек, айта тіркеу шарасынан кейін евангелиялы баытты станатын пресвитеранды шіркеулерді саны – 229-дан 55-ке, жаа апостолдар шіркеулері – 47-ден 8-ге, інжілдік лютеран шіркеулері 32-ден 13-ке ысаран. Дін істері агенттігінен алынан ресми апарата иек артса, ел халыны 70 пайыздан астамы – ислам дінін, 26 пайыздан асатын блігі – христиан дінін станады, протестантты баыттаы аымдара мойынснандарды лесі 1 пайызды райды. Ислам дініндегілерді кптігі уантады, рине. Алайда, сырты

Жетінші к$н адвентистері – 1 ыпалды к шімен т рлі кзарастарын ала тартан кейбір аымдар ислам дінін станатындарды санасын сансыратып бауда. Жаа Заны абылдануы осындай рекетке тосауыл ояды деген ойдамыз. Ислам – 18 Жергілікті халыты асырлар бойы станып келе жатан діни нанымы алдаы уаытта оамдаы зіні лайыты орнын алады деген

міттеміз. Тарихы тереде жатан ислам, православие, католик, буддизм, иудаизм сияты дст рлі діндерді айтпаанда, методизм, жетінші к н адвентистері, мормондар, елуіншілер, меннониттер, Иса Мсіхті соы к ндері, інжілдік-христиан баптистер, інжілдіклютеран шіркеуі сынды жрт аты-затынан брын бейхабар болан бірлестіктерді тамыр жаюы – брын-соды аза топыраында болмаан былыс. Сондытан да алы жртшылыты бл кбірек аладатады. *азіргі кезде ислам дініні жамааты ауыз толтырып айтарлы дегенмен, шетелден келген миссионерлер осы 70 пайыз мсылмандарды ішінен з ыайына арай бейімдегісі келмейді дейсіз бе? Бл туралы «Нр Астана» апталыында «Иесіз елді Ехоба билейді»(№13, 4.04.2013) деп жазан да болатынбыз. Ендеше, оларды

Ислам – 139

жергілікті дегейден ірлік, республикалы Жетін дегейге мтылатыны сзсіз. Ол шін атарларын кбейтуге жанталасып баады. Ехоба куге Сонымен, елімізді діни картасына ілер болса, Баптизм – 1 халы тыыз орналасан От стік *азастан облы- Православи сында дст рлі емес діни бірлестіктерді де «тыыз оныстананын» байаймыз. Баптизм, жетінші к н адвентистері, жаа апостолдар шіркеуі, бахаи сынды бірлестіктер жергілікті жерде з ызметін жаластырып жатыр. *айта тіркеуден ткен баптизмні – 11, ехоба кугерлеріні 6 бірлестігі осы ірде шоырланан. Алматы облысы аумаында азаа аты да, заты да И м лде т сініксіз ехоба кугерлері (10), жетінші к н адвентистері (4), методизм(2), кришна санасы оамы (1) сынды бірлестіктер тамырын кеінен жайып жатыр. Жамбыл облысында да дст рлі емес діндер з нанымдарын дст рлі етуге жанталасып лек. Ехоба кугерлері (9), баптизм (9), жетінші к н адвентистері (7), жаа апостолдар шіркеуі, методизм жне лютерандарды бір-бірден бірлестігі бар. Дст рлі емес діни аымдарды полигонына айналан айматарды тізімін *араанды, Шыыс *азастан,


ИМАН

9

Бейсенбі, 25 сәуір 2013 жыл

www.nurastana.kz

бар, мынадай бар...»

нші к%н адвентистері – 1

Кришна – 1

Жа$а апостолдар шіркеуі – 1 Иудаизм – 1

Бахаи – 1

Мормондар – 1

Жа$а апостолдар шіркеуі – 1 Жетінші к%н адвентистері – 2

Ислам – 7

Ехоба кугерлері – 1

ам – 64

– 12

авие – 24

Католик – 4 Лютеранды – 1

Лютеранды – 1

Ислам – 93

Ислам – 77

Баптизм – 4

Баптизм – 4

Православие – 14

Православие – 4

Методизм – 1

Жетінші к%н адвентистері – 4 Жа$а апостолдар шіркеуі – 1 Ехоба кугерлері – 3 Иудаизм – 1 Методизм – 2 Жетінші к%н адвентистері – 4 Кришна –1 –1 Баптизм – 2 – 1 Жа$а апостолдар шіркеуі – 1 Лютеранды – 1 Бахаи – 1 Католик – 8 1

Ехоба кугерлері – 5 Жетінші к%н адвентистері – 2

Католик – 6 Православие – 35

Жетінші к%н адвентистері – 7

Кришна – 1

Ислам – 189

Жа$а апостолдар шіркеуі – 1 Кришна – 1

а кугерлері – 8 Методизм – 1

АСТАНА ҚАЛАСЫ

Меннонит – 1 Баптизм – 9

ранды – 1

атолик – 18 Бахаи – 1 во

а сл

а Пр

е ви

4

–2

Ислам – 122

Методизм – 2 Баптизм – 23 Лютеранды – 2 Католик – 6

Жетінші к%н адвентистері – 4 Ехоба кугерлері – 9 Жа$а апостолдар шіркеуі – 1 Методизм – 1 Лютеранды – 1 Баптизм – 8 Католик – 1 Православие – 6

Ислам – 266

нші к%н адвентистері – 1 ерлері – 6 Бахаи – 1 11 Иудизм – 1 ие – 18 Жа$а апостолдар шіркеуі – 1

Ислам –

Солтстік аза стан, А мола, Батыс аза стан облыстары жаластырады.

араанды, сіресе ехоба кугерлері(8), жетінші кн адвентистері(7) шін « олайлы» "#ірге 670 жатады. Жа#а за# бойынша, жергілікті жерлердегі діни бірлестіктер кемінде 50 адамны# бастамасымен, "#ірлерде 250 адамны# олдауымен %рылуа тиіс деген талап ойылан-ды. Жер-жерде жымыс ы ойларын жзеге асыруды жоспарлаан бірлестіктерді# бірталайы осы талапты# десінен шыа алмасын сезіп, министрлікке %жат тапсыруды ж"н деп таппапты. Алайда, за#ны# талабы кшейсе де, діни бірлестіктерді ауызды тауа ау ары жеті#кіремей жат ан жайы бар.

Ехоба кугерлері – 10 Жетінші к%н адвентистері – 4 Бахаи – 1 Кришна – 1

Православие – 45

АЛМАТЫ ҚАЛАСЫ

Ислам – 388

Мормондар – 1 Иудаизм – 1 Жа$а апостолдар шіркеуі – 1 Жетінші к%н адвентистері – 3 Методизм – 3 Ехоба кугерлері – 5

Буддизм – 1 Кришна – 1 Бахаи – 1

Біріншіден, деструктивті, яни, ел арасына іріткі салушы, пиылы б"лек %йымдарды# «бізді тіркеуден "ткізі#із» деп тиісті органдарды# табалдырыынан "здігінен аттамайтыны тсінікті. Екіншіден, жа#а за#ны# елегінен "те алмасын білген Ислам – 28 аымдар атауын "згерте салып, бз-баяы ызметін одан рі жаластыруа к"шкен. Мселен, Дін істері агенттігіБаптизм – 12 ызметін шектеген саентологтар бз-бая'ы алпында сайран салып ж%р. «Баыта бастайтын жол» деген оптимистік атты та$да'ан саентологтара жа#а за# тыйым сала алмай отыр. «Б%лт болан айды аш ан, М%нар болан кнді аш ан, Православие – 12 М%сылман мен куірді#, Арасын б%зып дінді аш ан»

азтуан жырауды# бгінгі %рпаы шін аты-заты мы# %былан аымдарды# ішінен асыл дінді ажырату Католик – 3 о#айа тспейтіні аны . Ендеше, діни картаа таы бір Лютеранды – 3 мрте назар аудара отырып, рухани санамызды сергек %стап, рухымызды биіктету жаынан атадан балаа Беттерді әзірлеген Арнұр АСҚАР дейін, мемлекеттен мектепке дейін ерекше мн беру керек-а ! Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ


10

ТАҒДЫР Бейсенбі, 25 сәуір 2013 жыл

www.nurastana.kz

Әлияның әсем әлемі Ақтөбелік Әлия Бодықова он саусағынан өнер тамған шебер болуды бала күнінен армандапты. Әлияның сол тілегі орындалып, бір жылдан астам уақыттан бері ол әшекей бұйымдарды жасаумен айналысып келеді. Азғантай уақыттың ішінде оның тұрақты тұтынушылары да қалыптасып қалды. Есепші болып жұмыс істейтін Әлия қолы қалт еткенде зергерлікке ден қояды. Жастайынан есту қабілетінен айырылған ол есепшілік пен зергерлік өнерді қатар алып жүр. Тадырды жазуы шыар, аршадайынан дизайнер болуды асаан лияны мадайына бас а маманды ты иесі болу бйырыпты. Дегенмен, бала к!нінен асаан мратына жетуді ма сат еткен лия Мрат ызы: –Былтыр анамны зілген аласынан алан моншатарды йден тауып аланда, «осыдан неге жа асын жасамаса?» деген ой туды. Бас-аяы 1-2 саатты ішінде т рлі-т сті моншатардан ралан ала жасап шытым. уананым-ай! Тырнаалды шекейімні стті шыанына емес, шындап кіріссем, олымнан бріні

келетініне к#з жеткіздім. «К#з – ора, ол – батыр», осылайша дарынымды дамытуа ден ойдым, – деп аынан жарылды. Бірте-бірте оны олынан шы ан ал аа ана емес, сыра мен ж!зіктерге рбылары ызыа бастайды. $неріні %рістеуіне осы іспен шылданатын Нрия Тарылова есімді шеберді де себепкер боланын айта кеткен л(зім. Сондай-а , аламтор беттеріндегі к(сіби мамандарды берген а ыл-кеестеріні

де к%мегі боланын (гімелеген лия к%п замай бос уа ытын зергерлікке арнап, екі-!ш айда осы %нерді ырсырын мегеріп !лгергенін айтады. –Шыны керек, басында киетін к#йлектерімні т сіне сйкестіріп жасаан алаларымды #зім таып ж рдім. К#п уаыт #тпей, к#рші ызкеліншектер мен ріптестерім бны айдан аланымды срап оймасы бар ма?! Олара мны #зімні

жасаанымды айтаныммен, ешайсысы сене оймады. Содан со

райсысына бір-бір ала жасап беріп, с#зімні шын екеніне к#здерін жеткіздім. Кейін рбыларым алаа оса, тап сондай моншатан сыра мен ж зік жасап беруімді #тінді. Тапсырыс берушілер аысын т#лейтінін айтып, осы істі орта жолда алдырмау керектігіме ке ес берді, – дейді

лия. Оны олынан шы ан бйымдары к%пшілік тарапынан !лкен ызыушылы туызып, сатып алушыларды атары к%бейеді. Айналдыран 2-3 саатта ал а ж(не оан с(йкес сыра мен ж!зік жасайтын шебер ызды (шекей бйымдарыны баасы – 600-4500 теге аралыында. $з кезегінде зергер оан ажетті монша тар мен тастара аламтор ар ылы тапсырыс береді. $нер иесі облысты «Жанны шыармашылыы – тынышты (лемінде» атты шыармашылы ж  м ы с т а р бай ауында 1-орына ие болыпты. Мны сыртында бірнеше алалы жарыстардан ж!лдемен оралан лия келешекте халы аралы дегейдегі сына атысып, баын сынаысы келеді. $нерге бейімі бар кейіпкеріміз «(р адамны %зіне т(н мы болады»

дейді. С(би кезінен лаы нашар еститін лияны с%йлеу абілеті де бзылан. Есейе келе денсаулыындаы а ау !дей т!скен со, ата-анасы оны арнаулы мектепте о ытып, логопедмамандарды к%мегіне ж!гінеді. Тек сурдо-аппаратты к%мегімен аздап естуге м!мкіндік алан. Айтайын деген ойын ишарамен немесе ааза жазу ар ылы жеткізсе де, бл жадай оны арнаулы білім алуына кедергі келтіре алмады. А т%бедегі кооперативтік колледжде бухгалтерлік маманды ты ыр-сырын мегерген лия бір айды ішінде жмыс а орналасты. Т%рт жылдан астам уа ыттан бері жекеменшік компанияны аржы б%лімінде ызмет ететін ол: –Алашында иына соаны рас. *йткені, к#кейімде тран ойымды жанымдаылармен б#лісе алмаймын. Бдан асан андай иынды бар десе ізші! Дегенмен, «баса т ссе – баспашыл» деген рас екен, бріне де йренесі . Жмысым же іл деп айта алмаймын, бастысы, #зіме найды. 0ріптестерімні к#мегі де к#п тиді. Мені жадайымды біле тра, жмыса абылдаан басшылыа да алысым шексіз, – дейді. Он екі жасында (кесінен айырылан лия б!гінде анасы ж(не ызымен бірге трады. Жолдасымен д(м-тзы жараспаанын ана айтуды алаан ол, кішкентайы Заринаны дені сау болып %сіп келе жат анына ш!кіршілік етеді. «Болаша та жеке %мірімде андай жаалы ты болары белгісіз. Бір аныы, мен ана ба ытына б%лендім! Мені (лемімде м(гілікке тынышты орнаса да, %зіме ол (демі к%рінеді. Оан ызым мен с!йікті ісімні (сері мол» дейді айсар ыз.

Айбек ТАСҚАЛИ

Өмірге ғашық қайсар қыз Он екі мүшеміз сау бола тұра, кейде өмірге өкпелеп, тағдырымызға налып жататын кездеріміз болады. Сондайда мүмкіндігі шектеулі жандардың бойындағы өмірге деген құштарлықты көріп қайран қалып жататынымыз бар. Олардың ішінде аяғының башайларымен сурет салатын, керемет ән салатын, он саусағынан өнер тамған жандар аз емес. Соларға қарап, адам мүмкіндігінің шегі жоқ екенін амалсыз мойындайсың. Бізді б!гінгі кейіпкеріміз де екі олынан айырылса да, бойындаы айсарлыын жоалтпаан %жет ыз. йгерім Бибатырова 13 жасында далада ойнап ж!ріп, темір жолды ток желісіне шырмалып алан кептерді к%ріп, рбыларымен бірге оны т арма болады. 8олдарына зын темірді алып, сты аяына байланан сымды !зіп !лгергенде, темір жоары кернеулі ток а тиіп кетіп бірден !ш « т арушыны» шырып т!сіреді. Ток %ткен темір олында алып кеткендіктен, йгерім тым ауыр жара ат алды. Ауруханаа жеткізілген со д(рігерлер оны екі олын білек тсынан кесіп тастауа м(жб!р болады. 8айсар ыз олынан айырыланымен, «м!мкіндігім шектеулі» деп арап отырмай, мектепте о ып ж!ргендеа сабаымен бірге компьютерді де жа сы мегеріп алады. йгерім алдымен М.уезов атындаы От!стік 8аза стан мемлекеттік университетінде инженер-технолог, кейін Шымкент леуметтік-педагогикалы университетінде информатика п(ніні малімі мамандыын алып шыады. Б!гінде От!стік 8аза стан облысты м!гедектерді оалту орталыында емделушілерге компьютерден саба береді. –2009 жылы екінші курста о ып ж!ргенімде таныс достарым «8 наурыза осы жерде концерт оямыз, сен де келіп тамашалап кет» деп ша ырды. $зім секілді ыз-

жігіттерді (н айтып, би билегенін к%ріп, «орталы ты директорына барып, м!гедек жандара компьютерден д(ріс берсем» деген %тініш айттым. Ол кісі бірден келісіп, сол к!ннен бастап орталы та ерікті ызметкер болып ж!рдім. р келгенімде оама пайдамны бар екенін сезініп айтатын едім, – дейді йгерім. О уды бітірген со орталы ты жаа басшысы Мырзахан Керімлы йгерімні арым- абілетін к%ріп, оны абылдау б%ліміне ызметкер етіп жмыс а алады. Кейін орталы та м(дени іс-шараларды йымдастырушы болады. Іс-шаралара сценарий жазып, (н айтып, концертті ж!ргізіп, режиссерді де міндетін ат арады. – 8олымды к%ргенде к%пшілік мені ештее жасай алмайды деп ойлайды. Біра , мен осы олдарыммен жазамын да, сызамын да, компьютерде де жмыс істеймін. Алашында «к%шедегілер неге маан арай береді?» деп ренжісем, «себебі, сен ханшайымсы ой» деп анам алдар атып оятын. Содан кейін !немі %зімді ханшайым сезініп, к%терікі к%іл-к!йде ж!ретінмін. Кейде пенде болан со ж!регімізді жаралап алатын кездер де болады. Біра (кемні «$мір не сенімен, не сенсіз %теді. рине, сенімен %ткені жа сы» деген с%зі мені %мірлік станымыма айналды. $мір андай болса да, мен оны с!йемін. йгерімні ала ойан ма саты к%п. 8азір м!мкіндігі

шектеулі жандара арнап компьютер о ыту орталыын ашуа ниеттеніп ж!р. $мірдегі серігін тауып, жа ында отау ран йгерім жмыспен атар !й шаруасына да !лгеріп ж!р. Болаша та ана атанып, перзенттеріні мадайынан с!йсем деген ас а арманы бар. Бас а т!скен іс, (рине, тадырды жазуы. Біра иынды пен к!ресу, оны жее білу, лы Абай айт ан наыз «толы адамны» ана олынан келеді.

Айнұр ОҢҒАРБАЙ


ҒЫЛЫМХАЛ Бейсенбі, 25 сәуір 2013 жыл

www.nurastana.kz

Идеясын қорғай алғандар ұтты

11

Ержанов тағылымы

М.В.Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті Қазақстандағы филиалында студенттер мен магистранттардың, жас ғалымдардың «Ломоносов-2013» атты халықаралық ғылыми конференциясы болып өтті. Бұл осымен тоғызыншы рет өткізіліп отырған шара және оған қатысушылар саны да жылдан-жылға артып келеді.

Жуырда Қ.И.Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінде Ахмет Ержановтың туылғанына 90 жыл толуына орай республикалық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті.

Биыл конференцияа Тжікстан, Польша, Ресей елдері 1кілдері де атысты. Жас алымдар 1здеріні" 1нертабысты идеяларын сынып, заман талабына сай бірлесіп іс-имыл жасау ж1нінде келелі ке"ес ж#ргізді. %рылтайды" масаты студенттерді" ылыми белсенділігін арттыру, оларды азіргі заманы ылымны" 1зекті міндеттерін шешуге тарту жне т#рлі елдер мен алалардаы жас алымдарды" ылыми байланыстарын ныайту еді. Айта кету керек, ылыми шара – университет 1міріндегі елеулі оиа. Жас алымдарды" мндай кездесулері дер кезінде ола алынан іс екенінде дау жо. -ылым жолындаы жастар ел ылымыны" болашаына #лес осылары келеді. Жас алымдар мен оларды" ылыми ызметі жне конференция барысы туралы экономика ылымдарыны" докторы, М.В.Ломоносов атындаы Мскеу мемлекеттік университеті %азастан филиалыны" директоры, «%азастан жне Ресей дамуы стратегиясын ж#зеге асырудаы экономика ылымыны" ролі» атты секция жетекшісі Александр Владимирович Сидоровичпен ой б1лістік. –Александр Владимирович, азастан мен Ресей ылымын дамытуда жастар андай роль атарады? – Жастар ылымды дамытуда шешуші роль атарады. ?йткені, олар – ылымны" келешегі. Біра ылымда у бастан 1зі"ді наты аиатты іздеуге, зерттеу ж#ргізуге #йретсе" ана биіктерге жетуге болатынын есте стау керек. Ізденісті дайы нтижеге айналдыруа тырысу керек. Яни, белгілі бір проблемаларды шешу бойынша ылыми масаттара жету ажет. –ылыми зерттеулер н тижелеріні б рі бірдей мойындала бере ме? – Конференцияны" ма"ыздылыы сонда, ол мндай нтижелерді жариялы т#рде к1рсетуге м#мкіндік береді, сол арылы мойындауа болатын, болмайтын нтижелер айындалады. Мндайда #здік ылыми жетістіктерді" 1зі бірден мойындала оймайды. Біра, адам табанды болса, 1з идеясын орай алса, уаыт тиімді роль атарады. Конференцияны" масаты жастарды ылыми шыармашылыа ояту ана емес, оларды 1з зерттеулеріні" орытындыларын орай білуге, т#рлі ЖОО-даы ріптестеріні" ылыми ізденістері мен 1з ізденістерін салыстырып, 1лшем жасай білуге #йрету болды. Біз бл масата жеттік деп ойлаймын. – Зерттеуді айын іс жзіндегі "ндылыын к#рсету аншалыты маызды? – -ылымда алымны" тжірибелік мні бар орытынды

жасауы ма"ызды. Біра, бл іс ж#зіндегі ма"ыздылы 10-20 жылдан кейін к1рінуі м#мкін. Бны" бір мысалы – е"бектері к1п жыл 1ткен со" бааланып, марапатталып жататын Нобельдік сыйлыты" лауреаттары. Яни, ма"ыздылы белгілі бір уаыт 1ткен со" к1рініс береді. Бл е" алдымен іргелі ылымда байалады. Алайда, тжірибелік проблемаларды шешу міндеті ойылан олданбалы ылым да бар. –«Ломоносов 2013» конференциясын алай баалайсыз? – Конференцияны бір с1збен оиа деп баалау керек. Ол біз жылда к#тетін, жылда бізді уаныша б1лейтін оиа. *рине, онда 1з идеяларын сынуа жасы м#мкіндікті пайдаланбай, жай ана ты"даушы болып отырандардан белсеніп шыып, топ алдында ылыми е"бегін ораандар тты. – Сіздіше ылыми жобалар "рылымы алай болуы керек? Зерттеу ж"мыстарыны тезистерін оыанда неге к#іл аудардыыз? –Тезистерді оыанда мына мселелер басты назарда болуы тиіс: *р ылыми жмыста белгілі бір ше"бердегі дерекк1здер мен материалдар болады. Бл мынаны білдіреді. Біріншіден, жа"алы ашу #шін осы баытта азіргі кезде не істелініп жатанын білу керек. Екіншіден, белгілі бір айматы проблемаларды шешуге, азіргі заман талабына сай келетін наты мселелерді та"дай білген ж1н. Бл сипат барлы ылыми е"бектерде бар. Кейбір жмыстарда зерттеу проблемалары пікірталаса рылан, ылыми айналым бойынша материалдар т#гел пайдаланылмаан. *рине, біз студенттерді" ылыми идеяларын ке"інен танытып, басып шыару жаын ойластырамыз. Тезистер жеке жина болып растырылады. С1йтіп, студенттерге 1здеріні" ылыми жмыстарыны" ресми жаты ретінде 1мір бойы алатын жарияланымдар басылады. *** Студенттер мен магистранттарды", жас алымдарды" «Ломоносов-2013» атты халыаралы ылыми конференциясы Л.Н.Гумилев атындаы ЕМУ-де салтанатты т#рде орытындыланды. &йымдастырушылар студенттерді" сан алуан зерттеулері 1зіндік ылыми к1зарастары мен ойлары тоысан #йлесімділікті" к1рінісіндей боланын, оларды" ылыма адам басуа деген мтылысын атап к1рсетті. Ерекше ызыты е"бектер мен ылыми жобаларды" авторлары матау ааздары мен баалы сыйлытара ие болды.

Ирина ТАЛЬКО

«Профессор А.Ержанов жне жоары мектептегі тарих ылымы» таырыбында йымдастырылан басосу шотыы биік тла, отанды тарих ылымын дамытып, оны" лтты м#ддеге ызмет етуіне #лес осан Ахмет Ержанлыны" ылыми мраларын саралауа баытталыпты. Аталмыш шараа %аз&ТУ ректоры Жексенбек *ділов, %Р &-А академигі Слтан Сартаев, %Р Т#ркия Республикасындаы Т1тенше жне 1кілетті елшісі Жансейіт Т#ймебаев, алымны" жбайы Дина Жмабайызы атысты. –Кеме"гер тла Ахмет Ержанов артына 1лмес мра алдырды. Ол мы"даан шкіртке стаз болып, ылымда 1зіні" да"ыл жолын салан азамат. Б#гінгі еске алу жиынын 1ткізуімізді" 1зіндік мні бар. -алым атамызды" білімділігі, отанс#йгіштігі, е"бекорлыы мен адамгершілігі баршамыза #лгі болуы тиіс, – деді басосуда с1з алан %аз&ТУ ректоры Ж.*ділов. А.Ержанов отанды тарих ылымыны" дамуына оматы #лес осып, б#кіл саналы мырын жас рпа трбиесіне арнаан болатын. Сондай-а, азастанды техника жне гуманитарлы саладаы зиялыларды" алыптасып, дамуы жолында тынбай е"бек етті. Жиын барысында &лы Отан соысыны" ардагері, к1рнекті алым атындаы оу-дістемелік б1лмені" тсауы кесілді. Ш.Улиханов атындаы Тарих жне этнология институтыны" мамандары баяндамалар оыды. &лы стазды" к1зін к1рген алымдарды" басын осан конференцияда %азастан тарихы сынды гуманитарлы пндерді" жоары оу орындарында оытылу ж#йесі талыа т#сті.

Жұлдыз БАҒАШАРОВА

Қытайдағы студенттер құрылтайы

Жуырда ҚХР Шанхай қаласында ҚР Президентінің «Болашақ» халықаралық стипендиясының 20 жылдығына орай Қытайда білім алып жатқан қазақстандық студенттердің ІІ құрылтайы басталды. Бірнеше к#нге жаласатын іс-шараны" 1туіне %Р Білім жне ылым министрлігі, «Халыаралы бадарламалар орталыы» А% мен «Bolashak students in China» студенттік йымы мрынды болыпты. Жиында %ХР-даы %Р елшілігі, «Болаша» ауымдастыы, А%Ш, %ытай, Еуропа, Азия жне ТМД елдеріндегі студенттер йымы 1кілдері бас осуда. Сондай-а, %Р Президентіні" «Болаша» стипендиясы таныстырылатын 9-шы Халыаралы білім форумы мен к1рмесіні" барысында келісс1здер ж#ргізіліп, ма"ызды мселелер талыланады деп к#тілуде.

Әйгерім АМАНЖОЛОВА


12

СЫРЛАСУ Бейсенбі, 25 сәуір 2013 жыл

www.nurastana.kz

Төлен ӘБДІКҰЛЫ – адамның жан әлемін шынайы әрі шебер суреттейтін жазушы. Қаламгердің қоржынында жастар өміріне арналған да біраз шығармасы бар. Біз бүгін суреткердің сондай дүниесінің бірін оқырман назарына ұсынғанды жөн санадық.

Тнжыра&ан. Тпсіз т!&иы . Сл-пл та!ыр а&ан кейіппен б&ан адала арап тр. Біраздан кейін та&ы да солай арады. Ойпырым-ай, мірде мндай ба ыт болады екен-ау! /андай сйкімді, андай демі! неки, кз араспен тілдесуге де кет рі емес секілді. Жанарымен жай сипап ткеніні! зі неге трады!.. /андай сабырлы, андай тра ты! Тсінемісі! мені! кзімдегі ынтызар тілекті? 6&амысы! жрегімді? Сенімен дл осылай кзбен аймаласып, &мыр бойы отыра беруге дайынмын. Сеземісі!

сал&анда, ктпеген о и&адан кзі крмей («тілі байланып» деген ма&ынада) ала жаздады. лгі &ашы&ы мны! кзін ала беріп, арт жа та&ы бас а біреумен жымы!дасып отыр. Тіпті анда-санда асын керіп, мекерленіп ша ыр&андай болады. «О, ятсыз! Апыр-ау, мынау не деген жзі ара! Тіпті т!іректе ел бар-ау деп ойламайды. Ау, бері арашы зі!». Анау б&ан тіпті мн беретін емес. «Кел, кел ма&ан... Ынты&ып ліп отырмын» дейді. Тек б&ан емес, артта&ы бас а біреуге. Енді «опасыз» деген кз арасты

Аялдамадан аялдамаға дейін Ол автобус а кіріп, орта тстан орын алды. Алда бір топ ыз отыр екен. здері жап-жас, сп-сйкімді. лденеге мз болып, клісіп, бізді крді!дер ме дегендей, жан-жа тарына арап ояды. Бл оларды! р айсысына кезек-кезек кз тастап, іштерінен біреуін зіне та!дай бастады. «И, не біреу, шетте отыр&аны слу екен, сол – менікі». Ол «зіні!» ызына айта- айта жалта тап арай берді. Кенет кздері мен кздері шыраса кетті. Бл кзін алмай адала арап еді, анау да кзін тайдырмады. Біраздан кейін та&ы да кздері тйісті. Бл жолы ыз болар-болмас жыми&андай болды. Содан рі кз арас ар ылы за !гіме басталды. Кзді тек кру шін жарал&ан деу андай ш ары пікір десе!ші?! Кз е! алдымен сйлеу шін жарал&ан. Тіл жетпейтін нрселерді тек кзбен &ана айту&а болады. /андай &ажап сезімдер бар кз араста?! Кзді! жанары адамны! жан дниесіні! е! тере! ткпіріне бойлайтын лазер сулесі іспетті. Тіпті музыкадан да мндай лззат ала алмайсы!. Музыкада алайда р алай тсінуге болатын беймлім тсініксіздік бар. Ал мнда брі ап-аны . Брін де жаны!мен апысыз &асы!. Джаконданы! болар-болмас жыми&ан к  з а расы н а б кіл жер бетіндегі халы тарды! марта ара&анына анша &асыр?! Ал мынандай нсіз !гімеде

аншама Джаконданы! кз арасы жатыр. Ондап, жздеп... Кзі!е кзі тскен кезде бкіл сана-сезімі! от тиген аудай лап етіп шы&а келеді. Сол ішкі ртті! ызуынан апелімде ызарып кетесі! де, біра соны! зі жрегі!ді лдебір уаныш нрына блейді. /ай сз, ай музыка осындай жал&ыз секундта жаны!ны! астан-кесте!ін шы&ара алады? Жо , кз круден брын, мені!ше, е! алдымен сйлесу шін жарал&ан. Сонымен, !гіме за а созылды. «Сіз ма&ан найсыз». «Мен бе?» «И, сіз. Ал мен ше?» «Сіз де нап трсыз». «Рас па?» Осы кезде оны! клім а ан жанарында&ы сулені! серін «рас» немесе «и» деген ткке трмайтын сздерді! ма&ынасы бере алмайды. Ол шейін проза. Ал кз арастан тара&ан отты леп жаны!ды шарпы&анда бірінші сезері! – алып аш ан та&атсыз шатты . Оны таратып айту шін ттас бір роман немесе симфония жазу керек. стіп отыр&анда о! жа&ы!нан лгіден де &ажап слу ызды! отыр&анын кресі!. Бір кргеннен арбаласы!. Апырымай, бері араса екен, бір-а рет, бас а ткті! ажеті жо . Ал анау арамайды. Ол арама&ан сайын марлы&ы! арта тседі. Ал&аш ы &ашы&ы!ды алай мыт аны!ды сезбей де аласы!. Кенет... О, жаса&ан, лгі слу б&ан жалт арады. Мынау талып ала жаздады. /андай &ажап кздері! Тере! ойлы.

осыны? Сезеді &ой, сезбесе осылай арай ма? Кенет ол лдебір кз арасты сезгендей болып, басын бр&анда, зіне жауы&а ара&ан мана&ы ал&аш ы ызын крді. Кінлап, айыптап тр&ан кз арас. «Тра сыз, опасыз! Сендерді де жігіт дейді-ау». «Мен не &ылдым? Мен жай шейін арадым... онда тр&ан не бар?» деп а талды бл. «Жай шейін» дейді! Жа!а &ана ма&ан ліп-шіп отыр еді! &ой. Кешке дейін енді неше ыз&а осылай ліпшіп с танар екенсі!? Сйіспеншілікті! не екенін білмейтін крбілте топас, зина ор!» Б&ан «зина ор» деген кз арас батып кетті. «Ау, ойса!шы енді бала&аттамай, мені! зина ор екенімді айдан крді!? Немене, стап ал&ан жері! бар ма?» «Оны білуді! ажеті анша, кзі! брін айтып тр. Ал&аш ы ара&анда-а адамды кзі!мен шешіндіріп, ішіпжеп бара жатты!. Кзі!нен неше трлі ятсыз сезімдер бай алып трды. Сол аз ба? Бейбаста , найсап! Сендейлерді о!дырмай жазалау керек. зі! комсомолда барсы! ба?» Бл комсомолда екенін жасырып алды. «Оны айтесі!? Мені комсомолдан шы&аратындай не істеппін?» «Сен – сат ынсы!!» Осылай сал&ылас ан рыс-кз арас біраз&а созылды. Бл не де болса, ал&аш ысынан ажырасып болып, екінші &ашы&ына кз

Бақыт деген...

Сағыныш Кімді сйдім, дл осылай белгісіз, Са&ан деген са&ынышым сенгісіз. Кімді кттім, дл осылай зары&ып, Мекенімнен, мезгіл-айдан жа!ылып.

Жарық дүниеге келген жұмыр басты пенденің барлығы да бақыт іздеп өтеді өмірден. Алла сезімтал жүрек берген соң өз бақытымызды тезірек тапқымыз келіп тіршілікте тыным таппаймыз. Біреуіміз оның сәулесін көргендей болсақ, екіншілеріміз оны көруге зар болып, өмірдің базарынан жылап қайтып жатамыз. Біра брімізді! де ба ыт дегенні! не екенін тап басып танып, оны! не екенін айтып бере алмайтынымыз та&ы да а и ат. «Ба – байлаусыз, ба ыт – тра сыз» деген сз бекер айтылмаса керек. Кейде ба ытты сл нрседен ркіп кететін с па екен деп те аласы!. Басы!а бір рет онып, уаныш шуа&ын сыйлайды да шып кетеді. Сені! басы!а айта онуы да, онбауы да ы тимал. Дегенмен оны тап андай болып, сол ба ытты! «формуласын» аны та&андар да бар. Бзбіреулер адамны! ба ытты болуы 5 нрседен трады деп есептейді. Олар: денсаулы , махаббат пен отбасы, достары, байлы пен бедел жне ызмет. Міне, осыларды! брі сай болса, адам ба ытты-мыс. Бірінші байлы – денсаулы . Расында да, денсаулы&ы! сыр бергенде кп дниені! кк тиынды ны алмайды. Барлы адам шін отбасы, оша асы, тума-туыс, дос-жаранны! орны блек. Пенде баласыны! адам болып мір сруі шін жа ын жандарыны! жан жылуы ауадай ажет. Адамны! кні адаммен. Ал, махаббат – лкен !гіме, таусылмайтын

зі олдану&а мжбр болды. «Опасыз сай ал!» Анау осыны сезіп ал&андай б&ан жалт арады. Біра танымайтын адамдай, тіпті бірінші рет кріп тр&андай арайды. зіні! ателігін сезген ол енді ал&аш ы ызынан кешірім срайын десе, ол тсіп кетіпті. А ыры ара ан басы зі де тсті автобустан. Далада сіркіреп жа!быр жауып тр екен. «мір деген осы екен &ой» деді ол крсініп.

Кімге осылай еркінсідім, еркелеп, Неге біздер жолы пады ертерек? Са&ан &ана арнал&ан ба i!крiм? Мойынымнан шешiлмейді ал а-м!. Са&ан &ана жете алмайтын жан екем, Екеумізді! таразымыз ар екен. Екеуміз де екi йдi! тiрегi, Жрегiмiз бiзсiз мiр среді. ертегі. Тек, оны! баянды бол&аны &анибет, йтпесе ол адам&а керісінше асірет шектіруі ммкін. Пенде бол&ан со!, дниені! ызы&ына алданып, байлы , бедел мен мансап іздейтініміз де рас. з-зімізді крсетуге, жртты! кзіне тсуге тырысамыз. йтсе де, жо&арыда айтыл&ан бес нрсені! барлы&ыны! да бір адам&а бйыруы да екіталай. Тіпті, осыны! брі бол&ан кнні! зінде пенде баласы зін «ба ытты» санай ма? /алай десек те ркімні! ба ыт туралы з тйгені бар. Дей трса та бріміз де мір бойы іздейтін, біра не екенін айтып бере алмайтын ба ыт дегеніміз не осы? Ал, сіз ба ыт дегенді алай тсінесіз, замандас?!

Дана ЖҮНІСБЕКОВА

Та&дыр-Ана, тсін мейлi тсінбе, Оны сйген, бар ылмысым ішімде. ...ле! о ып отырамын а ар&а, Са&ынышым сима&ан со! хаттар&а... Динара Мәлікова


ШАБЫТ

МИРАС МҰҚАШЕВ 1985 ЖЫЛЫ АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНДА ДҮНИЕГЕ КЕЛГЕН. ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІНІҢ ЖУРНАЛИСТИКА ФАКУЛЬТЕТІН БІТІРГЕН. «ЖАС ТОЛҚЫН» ТОПТАМАСЫНА ӘҢГІМЕЛЕРІ ЕНГЕН. РЕСПУБЛИКАЛЫҚ «7 АРНА»-НЫҢ «НЫСАНА» ҚОРЫТЫНДЫ БАҒДАРЛАМАСЫНЫҢ АЛМАТЫДАҒЫ ЖӘНЕ АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНДАҒЫ ТІЛШІРЕДАКТОРЫ. ЖАҚЫНДА «ЖАЛЫН» БАСПАСЫНАН «АҚ ШАҒАЛА» АТТЫ ТҰҢҒЫШ ӘҢГІМЕЛЕР ЖИНАҒЫ ЖАРЫҚ КӨРДІ.

Бейтаныс арудың әні (гіме)

Алматы к#шелеріндегі жер асты #ткелдеріні брі дерлік жайма базар болып кеткен. Жне лдеашан музыканттар мен айыршыларды да жайлы мекеніне айналып лгерген. Абылайхан даылы мен Гоголь к#шесі иылысындаы #ткелде т%ратын бірталайы ж%мыса келе жатып кнде кездесетін боландытан к#зтаныс, жзтаныс. $сіресе, айыршы бай%стар сонадайдан к#кесін к#ргендей т%ла бойыа тілемсектене арап, албалатап алады. К#пшілігі тірлік тезіне т#теп бере алмаан сорлылар. Талай шарболаттай азаматтарды абаша апаылдаан тадырды с%рапыл толыны м%ндай мскіндерді айтсін. Бір ст #зіді осыларды орнына ойып к#рсе, бойы тітіркеніп, тіф-тіф деп іштей тубее келіп, б%л арадан дереу %зап кетуге асыасы. Бірде б%л жерге б#тен бір айыршы келді. Отыз бестер шамасындаы жігіт. Алдында троллейбус ішінде кондуктормен тжікелесіп, атты-б%ттылап айтысып, ж%ртты жрегін айнытып келе жатан. Енді белуардан шойырылан кембаалды кйіне еніп, ос тізерлей, к#рінгенге ол жайып, млйімсіп отыр.9сті-басы кір. Маскнемдігі сонадайдан-а к#рінеді. – Ы-ы-ы-ы! – деп мшкіл халін тсіндірген болады. Аяан біреулер алдындаы кішкене орапа аша тастай бастайды. Жанынан жаындай берген орта жастаы бір еркек йеліне: – Бірдее бере салсашы мынаан, – деп кк еткен. – (ойшы. (айтейін деп е айдаы бір алашты! – Мылау ой бай%с... К#рмей т%рсы ба?! Садаа тілеп отыран ішкішті юморлы сезімі с#нбеген екен, #зіні ртістік #неріне риза болып кетті ме, лде йеліні аарымпаздыына тнті болды ма: – $й, мен с#йлей алмаймын, ей! Алаш та емеспін... Ха-ха-ха! – деп арылдап кліп жіберді. Тура т%сынан #тіп бара жатан жетпістердегі бір асаал лгіні рекетіне кйіп кетті ой деймін, олындаы таяымен шірене т%рып к#к желкеден салып алды. – 1й, азын! (асиетсіз. Араа айыр с%раанша жк неге тсірмейсі, вокзала барып?! (%рт, кне, арады! Енді к#зіме тссе басыды жарамын. Жоал! «1й, #й!» деп киреледей к#теріліп, бажадап т%ра зытан ааны жалтылдаан табандарын ана байап алды. (ораптаы «табысын» іле ашуды %мытпады сабазы. Содан бері бірталай уаыт #тті, к#рінген жо. Шалды таяы «ем» болан білем... Жер#ткелде музыканттарды да тр-трі бар. Небір шеберлері кездеседі-ау, жарыты! Саксафондарын сылдырмаа осып %йылжытанда азіргі айдарынан жел есіп жрген кейбір сазгерлер жолда ала ма деген ой келеді. Гитараларын даырлатып, ышына айайлап жас-

13

Бейсенбі, 25 сәуір 2013 жыл

www.nurastana.kz

тар тобы т%рады. Гармонь, баяндарымен азаты ке тараан ндерін шалыта тартып орыс шалдары отырады. Музыкалы сауаттары жоары. Шеттерінен пле – ж%ртты осал т%сын жасы біледі. Шмші (алдаяовты ататы «Ана туралы жыр», «(айыта» сияты ндерін м#лдірете орындаанда к#іліді тербеп, алтаа алай ол саланыды байамай да аласы. (айран Шмші ааны ндері б%лара да азы болып т%р зірге. Жер асты жолдарында кмбірлеген домбыраа да к#з йренген. Алаш к#ше музыканттары шыа бастаанда асиетті домбыра тспей-а ойса екен б%л жерге деуші едік. К#п нрсені парына бойлай бермейтін уесой орындаушылар оны да келіп тынды аыры. (айтсін, кнк#ріс. Жалпы, табыстарыны ауарын кім білсін, музыканттар белгілі уаытты #зара б#лісіп алатын сияты. Орына таласып жатан ешкім жо, кн сайын таертенен ас арайанша, т#рт-бес ауысым. М%нда еш аспапсыз-а #ле айтып «нан» табатындар да бар. Бір кні елді та алдырып, айдай ару керемет н салды. Тіпті тамсандыраны – б%л бірсыдыры тартымды оыр дауыспен йгілі ншілерді #здері баяыдан: «... $н салшы-ай, бір бала» деп б%зып жрген #леді «$н салшы-ай бір ана» деп д%рыс айтып т%р! Жиырма-жиырма бес жас арасындаы талдырмаш келген арак#з. Тал бойында бір мін жо, %зын ола шашын %ыппен желкесіне тйіп алан. Алма жзі алаб%ртып, ысылып та т%раны байалады. Біра #зіні #р намысын жеіп, мынандай шешімге келуі #жеттігін де танытатындай. Айнадай жанары жарырап, адама тіке арайды. М%ндайды б%рын-соды к#рмегендіктен басында аырып аландар ашаны кесек-кесегімен %статып жатты. Алашында б%ан не жетпеді, басына не кн туды екен деп мен де тіксіндім. $лде ашасын жоалтып алып, жол жре алмай алды ма?!. Автобус, не троллейбус салондарына кіре салып: «(айырымды адамдар! Опасыз кйеуім шиеттей балаларыммен тастап кетті. Олар аш-жалааш. Нан алуа жрдемдесііздер!», – деп кнара сарнап т%ратын арсыздау бір йелдерді ойлаймын. Кенет оны ондай жолды тадамаанына уанып кеттім. Трізі, ашасын %рлатып алан жолаушы болдыау. $йтпесе немене... алтамдаы бар тиын-тебенді жинастырып, орта жолдан айта айналып келгенше, ол кетіп те лгеріпті. Ию-ию #мірі айнап жатан жер#ткел аырап бос аландай %лазыдым. Б%дан да бері талай кндер озды, кткен ару оралмады. Тек %лата тым алыстан талмаурап естілген ні ана алан. Сол жерден #ткен сайын еледеймін. Шіркін, сол арындасым таы да тамылжытып н салса... $рине, жер#ткелде емес, баса жерде, баса жадайда...

Мирас МҰҚАШЕВ

ЕЛ мен ЕЛЕС (Соңы. Басы өткен нөмірлерде) ОЙДЫҢ ӨЛУІ

Ол бгіннен бастап ойлануды млде доаруа шешім абылдады. Енді ойланбайды. Басына редік ой келе бастаса, дереу ркітіп жіберіп отырады. Расында да, осы ой деген плекетті пайдасынан зияны к#п екен. Ойа берілем деп к#рмегені жо. $небір кезде жап-жасы ызмет істеп жрген болатын. Бастыы да мейірімді, ибалы кісі еді. Б%ны сыйлайтын. Тапсырмалар беріп, #зіне жаын тартып, с#йлесіп жретін. Сол азаматпен ая астынан сыйластыын жоалтып алды. (алай дейсіз бе? Бір кні бастыы жиналыс ашты. - Ж%мысты жасартуымыз керек, – деді ол. – Мына трімізбен елді соында алады екенбіз. Кімде %сыныс бар? Ешкім ндемеді. Брі т#мен арап, жер ш%ып отыра берді. Б%л шыдай алмады. - Мен с#йлейін, – деді. - Ал, с#йле. - Айтсам, бізді б#лімде ебекті баалау жаы д%рыс емес. Ж%мысты ынтышынтысымен істейтін де, кержалау да бірдей жалаы алады... - Е-е, сені ойы ызы екен, – деп, бастыы б%ны #п-#тірік олпаштап ойды. – Ал, сосын... сосын не байады? - Бізде шынды айтыла бермейді. Бріміз #тірік с#йлеуге йреніп аланбыз. - Таы не айтасы? - Лауазымды да айта арау керек. 1з орнында отырмаандар #те к#п... Осы жерге жеткенде бастыы ашу шаыра: - Жетер енді! – деді. – Сен #зі не деп б#сіп барасы? Сонда мен жаман басшы боланым ба, а? - Жо-жо, олай емес, – деп, б%л ипатап алды. – Мені айтайын дегенім... - Айтпай-а ой, ойы белгілі болды, – деп, бастыы кесіп тастады. – Сені басыдаы ыыр ойды дзеу керек екен уелі... Жиналыс осымен аяталды. Б%л жалыз #зі алды. Брі бет-бетімен тарап кетті. Жанында ешкім де алан жо... Міне, сол кннен бастап б%л кндіз-тні #зін кінлаумен келеді. Жо, #зін емес, д%рысы – басындаы ойды... «(айдан ана келе береді екен!» деп амыады. «Маан сондай ойды ткке де ажеті жо. Сонда да мазалай беретіні несі!...» «Жетер!» деді сосын #зіне-#зі зеки с#йлеп. «Осы иналаным да жетер. Енді ой атаулыны к#міп тастаймын. Ойды #лтіремін...» Ол осылайша #з ойын жерлеп тастады. Содан бері ойлануды ойан. Кім не айтса да б%ан брібір. К#пшілік ж#н десе – ж#н, жо десе – жо! Не айтысы келсе де, уелі #згені аузына арап алатын болды... *** М%ндайда аза былай депті: «Масаты жо – маызсыз #мір среді.» Ал Елес айтады: «Жалтаты та жаымпазды».

Жолтай ӘЛМАШҰЛЫ


14

НОУ-ХАУ Бейсенбі, 25 сәуір 2013 жыл

www.nurastana.kz

Зымыран отынын ойлап тапќан оќушы

«Шолпан» көрмеге қатысады

Атырау техникалық гимназиясы Қазақстанда үздік 100 мектептің қатарынан саналады. Мұнда шәкірттерге бірінші сыныптан бастап ағылшын тілі, жетінші сыныптан бастап математика тереңдете оқытылады.

– Осы уа ыт ішінде жоары о у орнына тспеген бірдебір ш"кіртіміз жо . Б"рі де здері алаан маманды тар бойынша отанды ж"не шетелдік жоары о у орындарында о ып, трлі ебек майданына араласты, – дейді гимназия директоры София лібаева. Мектеп басшысы айтса айт андай, гимназия о ушылары халы аралы , республикалы жарыстарда, олимпиадаларда жиі топ жарып, кзге тсіп жр. Соларды бірі – Гаухар Зайденова. 11-сынып о ушысы аш ан жаалы назарымызды аударды. Бай оыр аласында ткен о ушыларды IX Халы аралы арышты зерттеулер жніндегі ылыми конкурсына &аза стан, Ресей, зірбайжан елдерінен 500-дей бала атыс ан екен. «@арыш "лемін ашамын» атты осы сында азылар ал асыны $рамында негізінен Ресейден келген арыш саласындаы алымдар болыпты. Сол б"секеде зымыранны жаа отынын ойлап тап ан Гаухарды ж$мысы ерекше бааланан крінеді. – Мен «Депрессорлы осындылар синтезі, м$най ж"не м$най німдеріні физикалы -химиялы $рылымын жа сарту ммкіндіктері ж"не оларды зымыран отыны шін пайдалану» деген та ырыпты таддым, – дейді Гаухар. – Ресей алымдары бірталай с$ра ойды. Зерттеу ебегім оларды ызыушылыын туызды. –Зымыран отынымен айналысу айдан ойыа келді?

–Негізі сегізінші сыныптан бастап химияа атты ынта оя бастадым. Б$л $мтылысымды биология ж"не химия п"ніні м$алімі Глшат Хайрденова апай бай ап, талабымды $штауа тырысты. Соны н"тижесінде облысты , алалы олимпиадаларда жлделі орындар алып жрдім. Оныншы сыныпта бензинге депрессорлы осындылар осып, жанармай сапасын жа сарту баытында ізденістер жасадым. М$ным н"тижесіз болан жо . Расында, Гаухарды жанармайды жетілдіру шін жргізген ізденісі к"дімгідей м"шинеге арналан бензинді жа сартуа ммкіндік берген екен. Б$л шін айта- айта м$най деу зауытына баруа, кп уа ытты кітапханада ткізуге тура келген. &аза станда кездеспейтін басылымдарды шетелдерден жаздырып алдыран. А ыры сол тгілген мадай тері жемісін берді. Бай оырдаы о ушыларды халы аралы жарысында «Энергетика ж"не химиялы отын» секциясы бойынша екінші орын алды. FБТ-а атыспай-а &аза станны кез келген о у орнына тсуге ммкіндік беретін сертификат а ие болды. Гаухарды Ресейді бірнеше техникалы жоары о у орындары да ша ырып отыр. –@ылыми шара ая талан со ресейлік алымдар атысушыларды б"ріні ебектерін здеріне айтарып берді. Тек мені ж$мысымды ана здерінде алдырып, хабарласатындарын айтты. – Ал оны патенттеу жаы алай болады? – И", патенттеу ойда бар. Келешегін ойлаан жасты ма саты ай ын. @ылыма барар жолын азірден ай ындап алан. Ол талабына "кесі Бауыржан да, анасы Глшат та уанышты. кесі – физик. Маманды тадауа келгенде ызыны жрек алауымен химияны тадаанын $п креді. Гаухарды таы бір жа сы ыры бар. Ол – жастайынан спортты серік еткені. Тоыз жасынан бастап кркем гимнастикамен айналысып келеді. Атырау облысы бойынша кркем гимнастикадан т$ыш спорт шеберлігіне кандидат. –Гимнастикамен "лі де айналысамын. Бір уа ыт спорт залында жаттыамын, – дейді ол. –Спорттаы жетістіктері андай? –Елімізді біріншіліктерінде 2-3-орындар алып жрдім. Америкада болан халы аралы турнирде 2-орын алдым. Ресейде болан жарыста здік онды ты атарында болдым.

Құлтемір жасау таңсық іс еді. Соңғы жылдары еліміздің кейбір оқу орындарында білім алатын студенттер бұл бағытта тырнақалды туындыларын ұсынып жүр. Алматы халы аралы а паратты технологиялар университетіні тлектері тіпті, былтыр Гонконгта ткен «Robocon-2012» халы аралы бай ауына да атыс ан. рине, дамыан, ркениетті елдердегі атарластарынан йренетін жаы "лі кп. Біра м$ны зі лкен саба болды. &аза «кре-кре ксем боласы...» дегенді тегін айтпаан. Техника мен технология саласындаы зге елдерді ізденістері, аш ан жаалы тары бізді жастарымызды бойында $лтемір жасауа деген $лшынысты арттыра тскендей. Енді міне, «ASTEX-2013» халы аралы крмеконференциясында Халы аралы а паратты технологиялар университетіні (ХАТУ) студенттері «Шолпан» есімді роботты таныстыруды жоспарлап отыр. Робот озалады. &ажет болса, мойнын б$рып сйлейді. Тіпті жымияды да. Бір сзбен $лтемір адамны сзі мен кіл кйін айна- атесіз айталай алады. Б$л сз жо , білімді жастарды лкен табысы деу керек. Айта кететін бір м"селе, «ASTEX-2013» халы аралы крме-конференциясы, былайша айт анда, (Astana Smart Technologies Exhibition) елордалы озы технологиялар крмесі VI Астана экономикалы форумы аясында теді. Алдаы 21-22 мамырда $йымдастырылатын б$л шараа &Р Клік ж"не коммуникациялар министрлігі, «Зерде» $лтты инфокоммуникация холдингі ж"не инфокоммуникациялы технологияны дамыту оры м$рынды болып отыр. Крме технологиясы дамыан елдермен т"жірибе алмасуа толы ммкіндік береді.

Әзиза ӘБДІРАХМАНОВА

ТҰРМЫСТЫҚ ТАПҚЫРЛЫҚ Күнделікті тұрмыста атқаратын шаруа бастан асады. Күйбең тірлікпен жүріп қандай да бір істе та тапқырлық танытып, жаңалық енгізетінін адам көп ескере білмейді. Әйтпесе, ноу-хаудың түр-түрін п пәтерлерден, үйлер мен сарайлардан көруге болады. Айналаңызға анықтап зер сала қарасаңыз, сіз де өнертапқыш екеніңізді байқайсыз.

КИІМІЛГІШ АСПАЛЫ ШАМ

Мына суретте кісі ойыны арапайым ана исынды жетістігі крініс берген. Блмеге жеткілікті дегейде жары беру шін, й иесі к"дімгі киімілгішті пайдаланыпты. Екі бірдей жары лампасы таылан киім ілгіш тбеге ілінген. Сырттай араанда аспалы шам сия ты. рі "серлі, "рі ыайлы. Е бастысы – адам а ылымен з ажеттілігін теген.

СƏЛЕМДЕСЕТІН ЕСІ ЕСІК

Бл есікке анша рет айналып келсеіз, сонша рет слемдесуге тура келеді. Ааш есікті «сынып» тран олын еріксіз аласыз. й иесіні бл оаштау тап ырлыы згені кзіне аншалы ты серлі крінетінін кім білсін, зіне олайлы сия ты. Би болса да, тре болса да шаыра а слем бере кіретіні бір жаынан жн сия ты.

ЖАСАНДЫ ТЕРЕЗЕ Кейде трт абырасы ана бар, сырт ы дние крінбейтін имарат немесе блме болады. М$ндайда стінен тылсым салма басып т$рады. С о н д а й ауырлы тан оу хауы $т аратын сия ты мына азаматты ноу-хауы сия ты. &абыралара ілінген тртб$рышты жа тау ішіне ашы "йнек тстес бояумен терезені бейнесі салынан. Оны ар жаынан к"дімгі аашты б$та тары крінеді. Шынайылыы сондай, блмені терезесі бар сия ты "сер алдырады. М$ндай тап ырлы а, "рине, уана ол соуа болады.


САЙЫПҚЫРАН www.nurastana.kz

«Барыс» додасы басталды! Қазақ күресінен өтетін «Қазақстан Барысы» додасының ауыл-аймақтар мен аудан-қалалардағы іріктеу кезеңіне нүкте қойылды. 19 сәуірден бастап облыстық сындар басталып, 30 маусым күні Астанадағы «Сарыарқа» велотрегінде өтетін финалдық бәсекеге қатысушылардың есімі белгілі болады.

«азастан Барысы» додасына алдаы екі маусымда атысан балуандарды біразы биыл да ба сынап жатыр. Бір ызыы, 2012 жылды аты айасында Атбе намысын ораан «Шмекей аюы» Батыбай исыов пен «М"алжар ыраны» Н"рс"лтан Иманазин биылы б%секелерге атыспауды "йарыпты. Атбедегі белдесулер жаа жеімпазды ж"лдызын жаты. Самбо мен дзюдо к(ресінен спорт шебері Шыыс Шопытов «оныс» спорт кешеніне жиналан алы жанк(йерді (мітін атап, алалы сынны жеімпазы атанды. Енді ол мамырды 4-і к(ні алалы додадаы чемпионды атаын облысты б%секеде орауа тырысады. Атбедегі облысты турнирге жалпы есебі 29 балуан атыспа. Оны ішінде аза к(ресінен %лем чемпионы, 18 жастаы Еламан ойшыбаев, аза к(ресі мен самбодан спорт шебері Мейрамбек Базылбеков сынды танымал спортшылар бар. Облысты сында шашасына ша ж"тырмаан 2 балуана республикалы финала атысып, 150 мы АШ доллары клеміндегі сыйаыа таласу "ы беріледі. Алматы облысы да «азастан Барысы» додасына іріктеу кезеін с%тті аятады. 26 с%уір к(ні тетін облысты б%секені финалды додасында Талдыоран аласы мен 18 ауданда арсыласын оадай жапыран 38 балуан к(ш сынасады. апшаайлы Ернар <айни"лы мен арасай ауданыны намысын жыпаан Бауыржан Раышев сынды жас балуандара «Кксуді ккжалы», «азастан Барысы» додасыны (ш маусымына да атысан Айдос алыбаев сынды тісаан шеберлер арсы т"рады. «азастан Барысы» додасыны биылы финалды б%секесі маусымны 30-ы к(ні Астананы 15 жылды мерейтойымен орайластырылып ткізіледі. Ал, %зірге респбуликалы финала атысатын батырлар з облыстарында оза шабуы тиіс.

Бейсенбі, 25 сәуір 2013 жыл

15

Грузия қойылымы: «Әлем патшайымдары» Спорт десе, оның ішінде шахмат дегенде ішер астарын жерге қоятын Грузия қыздарының жеңістен кейін аспанға гүл лақтырған сәттері ұшан-теңіз. Бүгінде сол өрге ұмтылған грузин қыздарының шыққан шыңы – шахмат өнері. Нона Гаприндашвили – Грузияны %йелдер арасындаы шахматтан кшбасшысы. Нона ой-ж(йеге ан ж(гіртетін к(рделі саланы к(рмеуін аасыны жетегімен е алаш бес жасында-а мегереді. Кейін Тбилисидегі жасспірімдер сарайында, белгілі лі т%лімгер, шахматтан Грузияны % й е л д е р "рамасын жасатаан В а х т а н г Карселадзені ол астында ойлы ы ойынны "пиясына сына ден ояды. Білікті кті "стаз ебегіні жемісі сі болар, Нона неб%рі он бес жасында Тбилисиді, кейін Грузияны чемпионына айналады. 1961 жылы Югославиядаы бірде-бір айналымды алт жібермей, 13 "пайды иеленгені кпшілікті есінде саталан. КСРО-ны 5 д(ркін чемпионы, 10 рет КСРО "рамасымен %лемдік шахмат Олимпиадаларында топ жаран. Нона халыаралы ерлер арасындаы турнирлерде де ба сынаудан тайынбаан. Сенесіз бе? Гаприндашвили тек ана %йелдер арасындаы бірінші гросссмейстер емес, сонымен атар 1977 жылдан бері ерлер арасындаы тыш йел гроссмейстер. 1982 жылы «Шахмат мат Оскары» ж(лдесін десін алан жеімпаз. аз. Ал е бастысы, %лемні мні бесінші чемпионы атану оайа т(скен жо. 1962 жылы %йгілі шахматшы Елизавета Быковамен т%жге таласып, есесінде 9:2 есебімен жеіс т"ырына ктерілді. Шахмат т%жін баынан тайдырмай он алты жыл зінде сатады. Алайда 1978 жылы 17 жастаы зіні ізбасары, Грузияны таы бір талантты ы ызы Майя Чибурданидидзеге алтын т%жін н салтанатпен табыстады. Майядан жеілгеніне арамастан, Грузия тарихында таы бір шахматшы ызды бой т(зеп п келе жатанына на атты уанды. Гаприндашвилиден кейін міндетті т(рде Чибурданидзені ауыза алатынымыз аиат. Себебі Нона лемні бесінші чемпионы болса, Майя шахматтан лемні алтыншы чемпионы. Жоарыда атап ткендей, 1978 жылы екеуі Пицундегі %лем біріншілігінде кездесіп, Майя Нонаны 8:5 ж%не 6:5 есебімен

"тты. Жалындаан жастыына арамастан Гаприндашвилиді "тан Чибурданидзені осы жылдардан бастап шахмат %лемінде ж"лдызы жарырай бастайды. Т%жді иелену де, оны сатай білу де оай емес. Он $ш жыл бойы (кілеп келген алтын т%жін, 1981 жылы Александриядан, 1984 жылы Левитинадан, жы 1986 жылы Ахмыловскаядан, 1989 жылы ская Иоселиани сынды %лемге есімдері м%шK(р шахматшы м% арулардан аман алып ару алды. ал Он жасында Майяны ата-анасы Май Ма ыздарыны атардаы ыздар шахматшы емес екендігіне кз жеткізіп, сол с%ттен бас-тап оан рухани демеу, олдау крсете бастайды, тіпті астанаа кшуге де бел буады. Жаындарыны (кілі (мітін атай білген шахматшы 12 жасында КСРО "рамасына абылданып, 17 жасында КСРО чемпио-ны атанады. Тарихтаы орнын ын ерекше айындайтын жеістеріні теріні бірегейі - шахматтан ш тан тетін Олимпиадаларды 9 д(ркін Олимпиа д(лділі д(лділ атануында. Б"ан дейін де, б"дан кейін де %зірше ешкім шахмат %зір Олимпиадаларыны 9 Ол д(ркін чемпионы бод( лып лы крмеген. Наыз талантты «%ттегента айлары» да кп болатыайл ны белгілі. 1991 жылы Филиппинде ткен %лем Фили біріншілігінде Майя ауа бірінш райыны бабына бой (йрете алмай, алма атты сыраттанып, ытай шахматшысы Се Цзюньа а есесін жіберіп алады. Дегенмен, оан Чибурданидзені саы еш сынан емес. Керісінше, %р жеіс пен жеіліс арасында ол з-зін з-з т%рбиелеут%рбиел ге, айр а т т а нып жігерленуге бой (йреткен (й кен батыл %йел. %йел %лемде оны «шахматтан %л йелдер 'рамасыны й Фишері» деп атайды. Ал оайшылыпен шаыла шаы оймайтын шахмат саласыны машытанан масаласы маны атануымен оса, «Фишері» атан саналу халы ошеметі мен "рметіне  блену емес пе! Наыз тау халыны р мінезі мен айсарлыы анына сіген Чибурданидзені талантына ол сопайтындар б(гінде некен-cая. Гаприндашвили мен Чибурданидзе шахмат нерін Грузия халыны феноменіне айналдырандары тарихта

м%гілік алтын %ріптермен жазылып алары ха. Qлем т%жін 29 жыл бойы грузин ыздары иеленді. Басалай айтанда, «лем патшайымдары» атты Грузия 'ойылымы отыз жыла жуы' уа'ыт бойы жа)ан сахнасынан т$скен жо'. Грузия ыздарыны шахмата деген ерекше ілтипаттары мен ыыластарыны сыры неде екені бейм%лім. Дегенмен, оларды атарлары б(гінгі тада да толассыз. Бір ызыы, Нона Гаприндашвилиді ізін Нана есімді бірнеше шахматшы ызды легі толытырады. Qлем чемпионынан (міткерлікке екі м%рте таласан, Чибурданидземен атар шахмат т%жіне ба сынасан – Нана Иоселианиді, сонымен атар халыаралы гроссмейстер, ебек сіірген спорт айраткері, айра раткері сексенінші жылдары ж"лдызы ж жылдар жарыраан таы бір жары – Нана На Александрияны атамай дри кете кет алмаймыз. Наналарды ж"лдызды есіміне ша ж"тырмай ж(рген таы бір ж(р спорт салаы – Нана Дзагнидзені Д ебектері жетіп арелеулі ебек жылы Дрезденде тылады. Ол 2008 жы ткен Олимпиаданы бас ж(лде иегері, (здік гроссмейстер ж%не т%лімгер. Нана атын иеленген, математикаа бейімі бар, шахматты тілін мегеріп, жілігін шаан Грузия ханымдарыны б"л ажайыптарына айран алмау м(мкін емес. Алайда, Грузияда тек Наналар ана шахматта бой т(зеген деп алмаыз, Нино Хурцидзе («НА» газетініні 2013 жылы 20 наурыздаы санында шахматшымен схбат жарияланды.–автор), Майя Ломинейшвили, Софико Гветадзе, Лела Джавахишвили Джавахишвил ж%не Софико Хухишвили Хухишвил есімді шахматшылар ж жетерлік. Sр халыты анына х сіген сіге осындай асыл асиеттерді іс ж(зінде н%тижеге ж( "ласуы ажап-а. "л Табиат сыйымен атар, белгілі бір жетекшілікті орасан зор рл атаратынын да білеміз. атарат Алланы берген абілетін %рі арай жетілдіретін, сабатастыра "штастыратын таылымы мол т%лімгерді орны блек. Грузияда ондай жаттытырушылар да жетерлік. Соны бірі жоарыда атап ткен - Вахтанг Карселадзе болса, екінші ауыз толтырып айтатын белгілі т%лімгер, 2003 жылы Еуропа чемпионы атанан, 2004 жылдан бері ФИДЕ "рамасыны ебек сіірген жаттытырушысы саналатын – Зураб Азмайпарашвили. Ол кешегі аруларды жеісті жолын б(гінде Нана Дзагнидзе жаластыратынына бек сенімді. Шахмат шыына г(л болып рілген н%зік жанды арулар легі осындай-а болсын!

Нұргүл АХАНҚЫЗЫ


16

МƏССАҒАН www.nurastana.kz

Бейсенбі, 25 сәуір 2013 жыл

ОҚЫП КӨРІҢІЗ!

ҚЫЗЫҚҚА ТОЛЫ ЖЕР-ЖАҺАН

Жеріңе табын!

Құпиясы ашылмаған қолжазбалар

немесе неге осы жер жетпейді екен?

'лемде лі ешкім аша алма!ан пия кп. Соларды бірі – Войнич олжазбасы. Бдан 600 жыл брын белгісіз автор беймлім тілде жрт білмейтін ліппені олдану арылы кітап жазып алдырады. Табыл!анына талай уаыт тсе де, лі к нге дейін кітапта не жазыл!анын ешкім ои алмады. Т йіні шешілмеген жмбаты та!ы бірі – Виргиния штатында!ы ЦРУды алдында тр!ан «Криптос» м сіні. М сінді 1990 жылы орнатса да, криптография тсілімен жазыл!ан сздерді оу!а лі ешкімні шамасы жетпеді. Фест аласынан табыл!ан кне ждігерді де пиясы лі ашыл!ан жо. Балшытан жасал!ан дгелек пішіндес хатта!ы символдарды оу м мкін емес. Dалымдар тек хатты б.з.б. II !асырда жазыл!анын анытады. Англияда!ы Стаффордшир графты!ында шопан!а арнал!ан ескерткіш тр. Оны ортасында DOUOSVAVVM деген код жазыл!ан. 'лі к нге мны не ма!ына білдіретіні белгісіз болып келеді.

«Мой адрес не дом, не улица, мой адрес – Советский Союз» депті Маяковский. «Мекен жайым – Жер менің» дейді Мұқағали. Менің де бір ақын досым бар. Жер іздеп жүр. Жер сатып алып, үй салмақшы. – Ойпырмай, адам жерде ж ріп те жер іздейді екен-ау, – деп зілдейді таныстары. – Лажы болса, бізге де арастыра ж р. арт кесіне лы птер алып беріпті. Тменгі абатта тратынына кілі толма!ан кесіне лы: – Жерге жаын бол!аныыз дрыс ой, етііз йрене берсін, – деп алжыда!ан екен. Шынында, жерде туамыз, жерде семіз. Т бі жамбасымыз жерге тиетіні та!ы шынды. Жаында бір ызы жайтты естідім. Шаша бастары жат а!ымдарды уа!ызына улан!ан, б д ниені к йбе тірлігінен баз кешкен бір топ жігіт ауыл сыртында!ы зираттан здеріне абір азып алып, бір уа крді ішіне кіріп жатуды детке айналдырыпты. &здерінше абір азабына бойларын

йретпек бол!ан т рі !ой. 'йтеуір, ауылды асаал-арасаалдарыны араласуымен, лгі тірідей крге т скіштерді бетін упірімдеп ж ріп бері аратып ал!ан крінеді. Жарты !асыр брын Гагарин !арыша шанда азаты м йізі ара!айдай мыты аыны «Адам!а табын, Жер, енді!» деп бйыра сйлегені белгілі. ыр!ыздар да азатан аламыз ба дегендей: «Жербенен ошташан, жлдыздарбен дошташан» деп жарыса ырлады. Алайда, аындар айтты екен деп згерген еш нрсе жо. Гагаринні с йегі !арышта алса да, басамыз жердеміз. 'лі сол жер іздеп сенделіп ж рген жайымыз бар. Баса баратын жеріміз болмаса да, жа!ымсыз сзді бірталайын бай!с жерге тірейтініміз бар. «Жерге кіргір!» «Ж рген жеріе шп шыпа!ыр» деп ар!айды біреулер. «Жерден алып, жерге салып» жамандайтындар бар. «Жер болды», «Бетімен жер басты», «Жерге арап алды», «Жанарымен жер шыды» дегенді де білеміз. /ял!аннан «Жерге кіріп кете жазда!андарды» да крдік. Брын!ы Асан ай!ы сынды бабаларымыз Жерйыты іздеп сабылса, б гінгіні тірлігі блек. 1й салу шін лтаратай жер іздейміз, таланы таусыл!андар!а да жер іздейміз. Тегін еш нрсе жо, теге болмаса тоымдай жер ала алмайсыз азір. Со!ан ара!анда, заман ж з жерден згерсе де, жерге зру болып ала беретін тріздіміз. Бір аынны тілімен айтанда: «Жеріе табын, енді, АДАМ!, 1й т гіл мола осында!»

♥СЕН MЕНІҢ СҮЙІКТІМСІҢ СМС-іңді 8-775-476-42-35 нөміріне жолда да, 1000 бірлік ұтып ал! 2мытайын десем де, Сия ты маан ерте тым. Арманым болды иялда, Жрегім сені ияр ма? Сезімімді рнектеп, Пара а жазсам сия ма?

Жар еткен жлдыз кркемім, Жректі сырын шертемін. Баурап алып жаныды зіммен бірге ертемін. Жо болып кеткен ертегім, зісі мені ертеім.

Беріліп кеттім ияла, Жремін ыли ияда. Адастырмас арманым, иялда таы, иялда. Алтынай, 87028715288

Нұр ИСЛАМ

РЕКОРДТАР КІТАБЫНАН

Ұшақ жинағыш Пон Француз Мишель Пон жой!ыш ша жина!анды жасы креді. Ол с йікті хоббиімен 1986 жылдан айналысады екен. Мишель б гінгі та!а дейін 100-ден астам ша жинап лгеріпті. Французды коллекциясы а!ылшындарды ескі «Вам Паэерс»-інен басталып, орысты «МиГ» ша!ымен аяталады. Истребительден блек Мишель мотоцикл жне автоклік жинаумен де айналысады.

Қымбат шараптар Сонау 1997 жылы Лондонда!ы «Ле Гаврош» мейрамханасына келген ш она т стік аса 20 945 доллар тлепті. Бл соманы 345 доллары !ана тамаа, 1 352 доллары темекі мен ымбат спиртті ішімдікке жмса!ан. Ал ал!ан аша алты бтелке шарап алу!а кеткен екен. Шарапты ішіндегі е ымбаты «Романи Контиді» онатар 7 920 доллар!а сатып алыпты.

Алып торт Канадада лемдегі е лкен балмздатан тратын торт жасалды. Жесік асты Dairy Queen кафесіні аспаздары зірлеген екен. Yonge-Dundas Square алаында орналасан тортты дайындау

шін 9 тонна балмзда жмсал!ан. Сонымен атар, те кп блшерде ттті тоаш пен мз да осылыпты.

БАСҚА БЛОГТАРДАН БАРЫМТА

«ТЕК «ӨКІНІШ» ҚАНА ҚАЛАДЫ...» Сіздерге айдам, ма!ан айрат Нртас пен ыз !ымы егіз секілді крінеді. Мені мндай ой!а келуіме ншіні кумир ттатын жне суретін ялы телефонына салып алатын ыздарды кп кезіктіруім сер етті. Со!ы кездері леуметтік желіні шулатан да жо!арыда!ылар болды. @Кзілдірікті айтуынша, «Мини юбка киген ыз зін бірден &демі сезінеді екен...» Ал, « ыздара «Неге кйеуге шы пайсы?» десе, «Жігіт жо » – дейді. Жігіттерге «Неге йленбейсі?» десе, «ыз жо » – дейді. Не болды сонда?» (@Иная). Ештее бола оймайтын шы!ар. Бл рашан бол!ан аксиома !ой. Математиканы тілінде сйлей баста!анымызды байа!ан шы!арсыз? Олай болса, жаа формуланы жариялау!а рсат етііздер: «ыз: нату+жігіт=махаббат! Жігіт: нату+ ыз= йленетін шыармын...» (@Махамбет). Бір блоггер «Аты шыпаса айрат Нртасты жаманда» депті. Бізді «барымта» тартымды болу шін айрат Нртасты жамандамай-а оялы. Жай !ана сол туралы бір жазып кетсек жеткілікті. «айрат Нртас «кініш» фильмін жамандаандара арнап кино тсіруі ммкін. Аты «ызаныш» болады» депті @!ани. Фильмді т сірушілер «&кініш»-ті жал!асын т сіреміз деген еді. Сір, Dани бірдеені біліп айтатын трізді. Біра, «кініш»-тен оны «пираткасы» ана нашар болады» (@айрат) дейтіндер де табылып жатыр арамыздан. «Шыда, жрек, шыда» (@ Алдан). Айтпашы, «кінішті» ызылордалы Ас ар жлдесіне сыныпты» деп апарат таратты @Марат. Рас-тірігін кім білсін, йтеуір «мір – «кініш» (@Асан) ой. Б гінгі блогты плсапасы мына!ан келіп тіреледі: «айы да теді, уаныш та теді, д&урен де теді; тек кініш ана алады. Шыыс ойшылы тып». @Есболды жаз!аны б гінгі жа!дайымызды крсетіп тр. Тек, «&кініш» ана.

Думан БЕКЕНОВ

(Жалғасын келесі нөмірді алған соң оқисыздар!)

HYP ACTAHA Газетті есепке қою туралы № 8987-Г куəлікті 2008 жылғы 23 ақпанда Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігі, Ақпарат жəне мұрағат комитеті берген.

Басқарушы компания – «Нұр-Медиа» ЖШС Газет меншік иесі – «Рауан» баспа үйі» ЖШС Бас директор-Бас редактор Ғабит МҮСІРЕП Мекен-жайымыз: Астана қаласы, Кенесары көшесі 25 үй, 3-қабат, 308-бөлме Байланыс телефондары: 49-69-17 (Бас директор-Бас редактор) 49-69-19 (Бас ред. орынбасары) 49-69-27 (Секретариат) 23-08-01 (тілшілер) факс: 23-08-02 23-08-04 (бухгалтерия)

Электронды пошта: 2004@nurastana.kz Газет бейсенбі күні шығады. «Рауан» баспа үйі» ЖШС компьютерлер орталығында теріліп, беттелді. Тиражы 8960 дана Газет «БМ Баспасы» ЖШС-да (Астана қаласы, Жұбанов көшесі, 24/1) басылды.

Тапсырыс №16

Nur Astana 16  

nurastana, youth

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you