Page 1

A A LT E N S E M U S E A

nr 1 * maart * 2014

de panne


COLOFON Aaltense Musea • Markt 12- Euregionaal museum voor Vrijheid, Onderduik en Verzet. • Aaltens Historisch museum (AHM) • VVV-Agentschap Aalten

IN DEZE UITGAVE Ten geleide - Gerda Brethouwer 1 Organisatie 5 VVV 7 12 Markt 12 Wie zijn dat dan? 13 Gastenboek 14 Expositie 15 Column - Gerhard te Voortwis 22 Dialectverhaal 24 27 Agenda en openingstijden

Post- en bezoekadres Markt 14 - 7121 CS Aalten Telefoon 0543 - 471797 - Fax 0543 - 471681 E-mail adres: info@aaltensemusea.nl Website: www.aaltensemusea.nl Website: www.markt12.nl Website: www.vvvaalten.nl - Telefoon 0543 - 473052 Bankrekening: NL 36RABO0310503779 KVK 40120837 Redactieraad Miep Geesink-Wisselink, Ab Hoefman Adri Hogewoning, Henk Lensink Erik Nijman, Thea Onnink-Stronks Columnist: Gerhard te Voortwis Striptekenaar: Ronald Peet Opmaak: lammersDtp.nl, Aalten De Panne verschijnt driemaal per jaar (ISSN 1384-7198) Openingstijden Zie pagina 39 Bestuur Ton de Vries, voorzitter Ria Theissen, secretaris Frank Maarsingh, penningmeester Gerrit Doornink, Ada Gussinklo, Marjorie van Lith Herman Onnink, Jon Temming, Yvonne Wikkerink Ereleden: Tijmen Bouwers, Evert Smilda Directeur Gerda Brethouwer

34e jaargang nummer 1 -maart 2014

Omslagfoto Koning Willem Alexander, Ad van Liempt (samensteller van de expositie ‘De Tweede Wereldoorlog in 100 voorwerpen’ en Gerda Brethouwer tijdens de opening.

Stichting Vrienden Wilma Winkelhorst-van Engeldorp Gastelaars, voorzitter Anjo van Houten, secretaris Rob Nieman, penningmeester Gerrit Doornink, Geb Garretsen, Gerrit Rutgers Lidmaatschap De contributie voor het lidmaatschap van de Vereniging Aaltense Musea bedraagt ­ € 15,- per kalenderjaar.


de panne

TEN GELEIDE ‘Vers uit de vrieskist van het geheugen’ Die zin, van Steffie van den Oord in haar openingstoespraak bij de bijzondere tentoonstelling Liefde in Oorlogstijd op 21 februari jl., laat me niet los. Wat een mooie uitdrukking is dat eigenlijk; het hindert niet als iets lang is ingevroren, eenmaal ontdooid kan het nuttig worden hergebruikt.

Dat is ook onze ervaring, keer op keer. Hoezo stoffig, gewoon recyclen die verhalen! Net als dat straatmeubilair dat de gemeente Oude IJsselstreek van het Damrak in Amsterdam heeft overgenomen: herbestemming. We merken het met ons

aandeel in de landelijke tentoonstelling ‘De Tweede Wereldoorlog in 100 voorwerpen’. De oude verhalen spreken nog steeds tot de verbeelding. Het doet ons deugd dat het onderduikmuseum Markt 12, hoe klein ook en hoe ver weg ook van de Randstad,

1


de panne

opviel tussen de musea in den lande. Ad van Liempt, journalist en samensteller van de tentoonstelling, noemde ons in zijn openingsspeech. Zijne Majesteit Koning Willem Alexander, die de tentoonstelling opende, wilde meer informatie over het object van de razzia in de Aaltense kerken. Maar ook over de geschiedenis van de familie Schwarz vanwege het valse en echte paspoort van Salli Schwarz. De familiefoto van voor de oorlog toont een vrolijke familie waarvan vele leden bruut zijn vermoord. Onderduiken en een vals paspoort in plaats van dat met de grote J. om de oorlog te overleven. Het is belangrijk te blijven onderzoeken en belichten wat er gebeurd is en hoe dat kon gebeuren. Wij doen dat met persoonlijke verhalen. Het concept van Markt 12 blijkt springlevend. De geschiedenis van het pand in de oorlog, de geschiedenis van de onderduikers in Aalten en het leven van de gemeenschap in die jaren: het blijft een rijke bron van onderzoek, van uitwisseling en van herkenning en vooral van oneindige verhalen. Die bron geeft lessen voor de toekomst, leert om nuances aan te brengen in ons besef van de geschiedenis en tussen goed of kwaad. Onze eigen verantwoordelijkheid daarin naar anderen toe is belangrijk, naar de jeugd toe, die die geschiedenis niet heeft meegemaakt. Wij vinden het bijzonder dat er zo veel draagvlak is bij de Aaltenaren die het met ons belangrijk vinden dat geschiedenis

2

niet alleen iets van vroeger is maar ook van morgen. Dat het belangrijk is die geschiedenis te vertalen naar de jeugd en dat te doen in hun eigen taal zodat het hen aanspreekt en zij het herkennen. Dank alle leden die dit hebben willen steunen en op ons hebben gestemd waardoor wij de eerste prijs, 12.500 euro uit het Coรถperatiefonds van Rabobank Achterhoek-Oost ontvingen. Met dat bedrag kunnen wij de video- en audioapparatuur van Markt 12 vernieuwen. Twee stagiaires van de Hogeschool Arnhem Nijmegen (HAN) helpen ons met het maken van een plan daarvoor en nemen en passant daarbij de Kamer van De Vrijheid mee. Ze brengen nieuwe media in. Met name jongeren spreekt dat aan en die willen wij graag nog meer betrekken bij ons museum. Het gaat hier immers niet alleen over geschiedenis, maar ook over het maken van keuzes voor de toekomst. Door de verhalen die hier worden verteld willen we jongeren bewust maken van de keuzes in hun eigen leven. Juist daarom ook is het belangrijk dat zij zich kunnen verplaatsen en begrijpen hoe moeilijk het soms was om keuzes te maken. Beter: hoe moeilijk het is om keuzes te maken waarin je het eigenbelang tegenover het belang van een ander moet afwegen. Dat blijft van alle tijden. Gezien de ontwikkelingen in de wereld is het actueler dan ooit om niet weg te kijken. Dat wilden Vera Sinkovics, Louise Rensink en Tamara Richardson, leerlingen van Schaersvoorde ook onderstrepen met hun bijzondere expositie in onze Marktkamer. Human trafficking: het lokken


de panne

van mensen met valse beloftes, om ze vervolgens te verkopen als (seks)slaaf of orgaandonor. In de expositie werden in tekst en aangrijpende foto’s, voorbeelden getoond van hartverscheurende levensverhalen van jonge, misbruikte mensen die hun leven een nieuwe wending konden geven. De organisatie was een samenwerking van de Aaltense Musea met de drie initiatiefnemers, Schaersvoorde, World Vision en Breaking News. Dat geschiedenis tijdloos kan zijn zien

we ook in de tentoonstelling: Liefde in oorlogstijd die van 22 februari tot en met 5 oktober is te zien. Wij hebben een oproep gedaan in kranten aan beide zijden van de grens, om persoonlijke verhalen in te sturen over liefde in oorlogstijd. Dat heeft geresulteerd in hele mooie, maar ook hartverscheurende liefdesverhalen. Deze worden op verschillende manieren door ons belicht. U leest daarover meer in deze Panne. Met de tentoonstelling ‘Liefde in oorlogstijd’ tonen we wederom een bijzonder aspect van wat oorlog

3


de panne

doet met mensen. Wij denken dat deze expositie vanwege het onderwerp een breed publiek aanspreekt. Mooi is dat de Rabobank Achterhoek-Oost zijn leden via

het ledenblad een fikse korting geeft op de entreeprijs van deze expositie.

Familiefoto Schwarz Winterwijk voor de oorlog, eigendom Mirjam Schwarz, Synagoge Winterswijk “Ria’s derde verjaardag 28 juni 1942 Molenstraat 6 Zittend vlnr. onbekend , Julia Stein, Ria Schwarz Mathilde Schwarz, Nathan Schwarz Rij 2 vlnr. Wolfgang Maas (verloofde van Thea Windmuller zus van Betty), Betty Schwarz- Windmuller, Paula Philips, Lenie Schwarz, Johanna Philips. Rij 3 vlnr. Bernard Menco, Salli Schwarz, Robert Schwarz, onbekend, Philip Schwarz”

Maar weinig mensen op deze foto hebben de oorlog - zoals Salli en Betty en hun dochtertje Ria - overleefd. Salli’s moeder, zijn broer David, zijn broer Nathan met vrouw, zijn broer Philip met vrouw en kinderen, evenals zijn zuster Eef samen met haar man en kinderen zijn in het concentratiekamp vermoord. De vrouw van Salli’s broer David heeft het wel overleefd. Na de oorlog hoorde Bettie dat haar beide ouders en twee zussen zijn vermoord. Haar zus Martha heeft de oorlog overleefd samen met haar dochter Julia, zij zaten ook ondergedoken in Friesland. Haar man heeft het echter niet overleefd.

4


de panne

O R G A N I S AT I E MAG IK MIJ EVEN VOORSTELLEN? FRANK MAARSINGH

echtgenote Eugenie hebben we 3 kinderen: Max (19), Emma (17) en Wout (14). Sinds 2006 wonen we na bijna 18 jaar rondzwerven door Gelderland weer in Aalten. Na de middelbare school ben ik destijds uit Aalten vertrokken voor mijn studie en werk (net als bijna al mijn klasgenoten van toen). Toen de kinderen kwamen trok de Achterhoek toch weer maar binnen niet al te lange tijd zullen onze kinderen weer uitvliegen. In verband met de krimp zou het mooi zijn als die wel in de regio bleven…

Eind 2013 ben ik aangetreden als penningmeester bij de Aaltense Musea en de VVV. Ton de Vries benaderde mij op het juiste moment. Ik was me net aan het oriënteren om me in Aalten dienstbaar te maken als vrijwilliger. Niet dat ik stil zit: ik ben voorzitter van de RvT van Accent Scholengroep (PC onderwijs) en penningmeester van de eerste Achterhoekse kredietunie Naoberkrediet, waarmee we de terugtrekkende rol van de banken willen invullen.

Omdat het museum de geschiedenis van Aalten conserveert en vertelt, is het een belangrijke informatiebron voor belangstellenden en de volgende generaties. Ik wil hier dan ook graag een bijdrage aan leveren, al zal dat vooral het financiële beheer zijn. De financiën beheer ik samen met José Mateman en Ria Theissen.

In het dagelijks leven ben ik als accountant werkzaam bij BonsenReuling Accountants en Belastingadviseurs in Lichtenvoorde, waar ik mede-eigenaar van ben en samen met ruim 100 collega’s het MKB in de regio bedien. Mijn bouwjaar is 1969 en samen met mijn

We zullen elkaar binnenkort zeker zien bij de presentatie van de jaarrekening 2013 op de ledenvergadering. Tot dan.

5


de panne

MOGEN WIJ ONS EVEN VOORSTELLEN?

Renate (l) en Kim (r) zijn enthousiast van start gegaan!

Beste lezers van de Panne, Wij zijn Renate Wientjes en Kim de Boer. In de periode van februari tot juni zijn wij te bewonderen in de Aaltense musea. Wij zijn twee studenten van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, locatie Arnhem. Hier studeren wij Communication & multimediadesign, leerjaar 3. Kim komt uit Arnhem en is een muziekliefhebber. Ze houdt er van om te wandelen met haar hond. Renate komt uit Bemmel en gaat graag op reis. Ze houdt van uitstapjes, festivals en muziek. Komend halfjaar gaan wij hier stage

6

lopen, wij zullen ons vooral op Markt 12 gaan richten. Tien jaar geleden was het museum helemaal up to date, wij willen er voor zorgen dat dit in de toekomst weer zo wordt. Wij zullen onze bijdrage leveren aan het museum door een advies- en ontwerprapport te maken. Voornamelijk gericht op het audiovisuele gedeelte. Om de door ons onderzochte vernieuwingen te realiseren maakt het museum gebruik van de prijs van het Rabo-coรถperatiefonds 2013. Wij hopen dat wij een goede bijdrage aan het museum kunnen leveren. Wellicht leest u in een volgende Panne nog wat meer over onze ervaringen.


de panne

VVV De eerste Panne van 2014, dat is altijd een mooie gelegenheid om terug te blikken op de afgelopen maanden. Maanden waarin de VVV zich heeft ingezet om Aalten en de fraaie Achterhoek zo goed mogelijk te promoten. Dat gebeurde in Aalten maar ook bijvoorbeeld bij de vrijetijds- en vakantiebeurs bij Obelink, Winterswijk. Samen met de VVV uit Winterswijk en natuurlijk Bredevoort en Dinxperlo hebben we talrijke bezoekers voorbij zien trekken. Dan is het goed dat men ziet wat wij te bieden hebben!

De adventsmarkt was ook weer een succes, vooral het raden van de knopen bleek aantrekkelijk. Gerelateerd aan de unieke knopenindustrie in Aalten. Een nieuwe activiteit in december was ‘schoen zetten‘. In de nacht van 30 november op 1 december heeft Sint in de Freriksschure overnacht in het prachtige hemelbed dat speciaal voor hem was klaargezet. In de twee weken daar aan voorafgaand mochten kinderen uit Aalten (tot en met groep 4) hun schoen brengen en hem die

7


de panne

zondagochtend, nadat ze Sint onder luid gezang hadden gewekt, weer ophalen. Natuurlijk kreeg Sint ook een overheerlijk ontbijt aangeboden door ‘Herbergh d’Olde Marckt’. De kinderen mochten helpen Sint in zijn tabberd te hijsen en hem voorzien van mijter en staf. Uiteraard doet Sint iedere ochtend zijn ochtendgymnastiek, zo ook deze keer. Samen met alle kinderen werden de benen gestrekt en was hij weer zo fris als een hoentje. Nadat alle kinderen weer vertrokken waren was het eindelijk tijd voor Sint en Piet om te gaan ontbijten, hoewel… het was intussen middag geworden dus werd het een brunch!

Het was een leuke activiteit, die misschien wel herhaald wordt. Eén van de ouders vertelde zijn kind iets over het museum. “Ik ben hier al geweest hoor!” was haar reactie. Kijk, dat is het voordeel van de Gaostok! Achter de schermen wordt druk gewerkt

8

aan een Hoorn-wandelroute, die net als de Gängeskes, moet zorgen voor veel enthousiaste deelnemers. Op een plezierige én informatieve manier wordt zo het erfgoed van de gemeente Aalten belicht. Wandelend met of zonder gids. Vanaf zaterdag 29 maart is er weer iedere laatste zaterdag van de maand een Gängeskestocht met een gids. Startend vanaf het museum, om 14 uur. Het is een mooie gelegenheid om uw eigen dorp eens van een andere kant te bekijken. De wandeltocht kan ook ‘verpakt‘ worden in een arrangement. Dit wordt al vaak gedaan door vriendengroepen, buurtverenigingen en groepen van ver buiten Aalten. U kunt in het museum koffie drinken, lunchen, het museum bekijken en daarna wandelen. Wij maken er, samen met u, een prachtige dag van. Dit arrangement kan overigens op iedere dag van de week geboekt worden. Winkel Sinds een aantal maanden zijn er weer volop nieuwe streekproducten in de winkel. Niet alleen voor de toeristen die ons mooie dorp en museum bezoeken, maar ook voor de Aaltenaren die op zoek zijn naar een uniek cadeautje. We hebben Achterhoekse wijn, museumwijn, jams en siropen van Te Pas, Aaltense vingerhoedjes, klompjes van de klompenfabriek uit De Heurne, houten tulpen, blauwe en witte handdoeken met daarop een geborduurde tekst. Ons assortiment is de laatste tijd uitgebreid met nieuwe producten. Zo zijn er van Landwinkel


de panne

Smits uit De Heurne verschillende producten te koop die van aardbeien zijn gemaakt zoals dessertsaus, jam, siroop en een mooie pot met geweckte aardbeien of wat dacht u van geweckte kwetsen en kwetsenjam. Ook verkopen we bier uit Silvolde. Een speciaal product is het ‘Preihapje’. Dit zijn stukjes rauwe prei in een zoetzure azijn die heerlijk smaken bij de nasi of in een salade, maar u kunt ze ook ‘verpakken’ in een plakje worst. Zo heeft u een heerlijk en apart borrelhapje. Van Handweefatelier ‘De Rozengang’ liggen er geweefde tasjes voor het opbergen van uw mobiel of bril. Tevens zijn er kleine en grote buidels in diverse prijsklassen voor het opbergen van bijvoorbeeld papieren zakdoekjes, noten, breiwol, zeepjes. Ook hebben wij een aantal producten van kookstudio ‘De Kookmuts’ in onze winkel. De verschillende bakmixen zoals het ‘Krentenweggetje’ zijn op een bijzondere manier verpakt. Tenslotte werken wij al

een tijdje samen met het Textielmuseum in Bocholt. U kent misschien nog wel de groene theedoek annex keukenschort met de naam van Aalten erop die wij al een tijdje in onze winkel verkopen. Daar wij bijna door onze voorraad heen zijn en het wel leuk vonden om deze gewilde theedoek in een ander kleurtje te laten maken, hebben wij een nieuwe order bij het Textielmuseum geplaatst. De weeftoestellen daar zijn nu hard aan het werk om de nieuwe theedoeken voor ons te maken. Er is een nieuwe kast gekocht om ons uitgebreide assortiment op een leuke en overzichtelijke manier aan u te kunnen presenteren. Er zullen dit jaar nog meer nieuwe producten bijkomen. Dus, bent u op zoek naar een leuk cadeau, kom gerust eens lekker snuffelen in onze bijzondere winkel. U bent van harte welkom tijdens de openingsuren van het Museum/ VVV.

9


de panne

REGIONAAL Om u ook op de hoogte te houden van wat algemenere activiteiten heeft Marcella de Vos (coördinator Achterhoek Toerisme) de volgende informatie aan ons doorgegeven. Zij stelt zich hierbij aan ons voor: Als regiocoördinator werk ik vooral achter de schermen aan de promotie van de gemeente Aalten, met niet op de laatste plaats natuurlijk de Aaltense Musea. Sinds 1 september werk ik bij Achterhoek Toerisme. Vanuit hier kan ik mooi aansluiting vinden bij de regiopromotie van de Achterhoek. Denk hierbij bijvoorbeeld aan onze toeristische gids die nu ook op de Vakantiebeurs in Utrecht heeft gelegen. Een plek waar we zonder Achterhoek promotie niet zouden kunnen zijn. Maar ook wordt onze gemeente nu bijvoorbeeld gepromoot op Duitse beurzen (waaronder de Reise und Camping) en in België bij de VakantieSalon. Voor dit jaar staat er weer een mooi aantal activiteiten op de rol om de gemeente verder te promoten en gasten (en inwoners) te voorzien van informatie. Samen met de VVV’ s, ondernemers, gemeente, platforms en andere betrokkenen zorgen we ervoor dat de mensen steeds beter de weg naar onze mooie gemeente weten te vinden . Maar als ze hier eenmaal zijn, dan willen we

10

dat de gasten de weg weten te vinden en een onbezorgde tijd hebben met een gevarieerd aanbod van producten. Denk hierbij aan nieuwe (digitale) routeproducten, een gemeente brede evenementenkalender, een fietsdag waarin de Scholtengoederen centraal staan (1 mei, schrijf die datum alvast in uw agenda!) en een uitgebreider aanbod voor onze Duitse gasten. Dit is een kleine selectie van de projecten die achter de schermen uitgevoerd worden. Het is mooi om als regiocoördinator hieraan een bijdrage te mogen leveren en samen met de vele enthousiaste vrijwilligers te werken aan het toeristische aanbod van de gemeente Aalten.


de panne

KLOK AAN DE KETTING Eind vorig jaar hebben de rondleiders van de Aaltense Musea, Rietje de Boer en Tonnie Stoltenborg, vierendertig klokkenmakers en klokkenherstellers uit heel Nederland een rondleiding gegeven door de Aaltense Gängeskes. De vraag was, wat laat je klokkenmakers zien van de Gängeskes wat ook nog eens interessant voor hen is? Zij zijn op een origineel idee gekomen. Tonny Stoltenborg vertelt: Tijdens onze rondleiding komen we langs de voormalige slagerij Prinsen op de Veemarkt, waar vroeger Bernard Prinsen niet alleen slager was, maar ook verschillende hobby’s had namelijk, zelf foto’s ontwikkelen in een eigen donkere kamer, accordeon spelen en hij heeft een klok gemaakt van fietsonderdelen. Nadat we dit hadden verteld aan de klokkenmakersgroep hebben we de Gänges­kestocht een beetje aangepast en zijn we naar het bejaardencentrum ‘Het Hoge Veld’ gelopen waar de klok van fietsonderdelen gemaakt door Bernard Prinsen in volle glorie staat te tikken. Dit staaltje vakmanschap werd door iedereen met volle bewondering bekeken en gefotografeerd. Het was zelfs zo interessant dat het nog moeilijk werd om de groep weer naar buiten te krijgen voor het laatste gedeelte van de rondleiding. Toen we weer op de markt waren met de hele groep werden wij uitgebreid bedankt voor de indrukwekkende Gängeskestocht en hebben de klokkenmakers aangegeven dat ze de fietsonderdelen- klok van Bernard Prinsen toch een ‘juweeltje’ vonden in de categorie ‘bijzondere klokken’.

11


de panne

MARKT 12 THEATRAALTJES MAKEN THEATER IN MUSEUM MARKT 12 Wie op 3 of 4 mei naar het museum Markt 12 komt, zal verrast worden door de leden van de TheatrAaltjes, de jeugdtheatergroep van Kunst Op School uit Aalten.

Theater op locatie probeert een verbinding te leggen met het dorp Aalten en waar kan dat beter dan in Markt 12 dat vertelt over de geschiedenis van deze unieke plek in ons dorp. De bezoekers zullen worden meegenomen op een theatrale tocht door het museum waardoor ze de ruimtes in het museum op een andere manier gaan ervaren. De geschiedenis in een actueel en TheatrAal jasje. Namens de TheatrAaltjes en het museum wordt u van harte uitgenodigd om één van deze speciale voorstellingen, welke telkens in de namiddag worden gegeven, te komen beleven. Nadere bijzonderheden zullen te zijner tijd op de website van het museum en in de lokale pers worden gepubliceerd.

De TheatrAaltjes maken locatietheater. Onder begeleiding van theaterstudent Kirsten Robben en theatermaakster Tineke Ubbels wordt er wekelijks door een groep jongelui in de leeftijd van 13 tot 16 jaar gewerkt aan scênes die gespeeld gaan worden in het museum.

12


de panne

W I E Z I J N D AT D A N ? De goede oplossing van de vorige prijsvraag is jammer genoeg niet gegeven. Wel kregen de meeste personen op de foto hun juiste naam, maar het juiste antwoord op onze vraag welk evenement hier door burgemeester Bekius werd geopend, is niet gegeven. De volgende personen stonden van links naar rechts op de foto: Mevr. Bekius, de heer Schonewille, dan burgemeester Bekius, op de achtergrond de heer Heezen, daarnaast de heren van der Kooi, van Lochem en Heinen. Burgemeester Bekius verrichtte de opening in 1982 van de Fam-beurs in de Pol waar de Aaltense bedrijven zich presenteerden aan de Aaltense bevolking. De nieuwe prijsvraag is kort en bondig: Welke personen staan op de foto en wat is de aanleiding? Wij helpen u graag een klein eindje op weg: Deze nieuwe wereldburger was niet de eerste baby in een nieuw jaar, maar werd ingeschreven als de ……….. inwoner van gemeente Aalten. Wat is de achternaam van het gezin? Uw antwoorden kunt u weer mailen naar theaonnink@upcmail.nl of geef het, t.a.v. redactie de Panne, schriftelijk af bij de balie van ons museum. Veel succes! 13


de panne

GASTENBOEK

Dit museum heeft er alles aan gedaan om de bezoeker met een handicap de toegankelijkheid te bieden. Het museum laat op zeer goede wijze de oorsprong zien. Nogmaals aan te bevelen voor iedereen. 24-11-2013 Team ANWB museumcheck R. en G. Bonder, Eelde.

Een heel leuk overzichtelijk en goed verzorgd museum met vriendelijke rondleidsters. Heel veel dank namens dispuut Isolabella Utrecht. 25-11-2013

Ontzettend interessant , vooral de afdeling over de oorlog. Ik hoop dat dit nog heel lang blijft behouden. Dit mag nooit worden vergeten. 28-12-2013 R. de J., Rotterdam

06-02-2014: Fijn dat oude dingen bewaard zijn gebleven voor het nageslacht. Wij hebben ervan genoten. F. G., Winterswijk (geb. 14-09-1913)

14


de panne

EXPOSITIE DE TWEEDE WERELDOORLOG IN 100 VOORWERPEN De tentoonstelling is een initiatief van het Nationaal Comité 4 en 5 mei in samenwerking met Stichting Musea en Herinneringscentra 40-45 en is een uniek samenwerkingsverband tussen 25 Nederlandse oorlogs- en verzetsmusea. Voor het eerst presenteren zij hun collecties gezamenlijk op één plek en onderstrepen zo het belang van deze voorwerpen en hun verhalen. De tentoonstelling in de Kunsthal in Rotterdam neemt de bezoeker mee naar de tijd van de Tweede Wereldoorlog en geeft aan deze oorlog voor jong en oud een betekenisvol gezicht. Achter elk voorwerp schuilt een gebeurtenis die persoonlijke herinneringen, emoties, huivering en ontroering opwekken aan de jaren 1940-1945. Zelfs de kleinste voorwerpen bevatten grote verhalen. De opening werd op 4 februari 2014 verricht door Zijne Majesteit Koning Willem Alexander. Ad van Liempt, die de werken selecteerde op verzoek van het Nationaal Comité 4 en 5

15


de panne

mei, hield een korte inleiding. Hij vertelde dat het verhaal van de ‘Schevingse kap’ van Markt 12 in het ‘onderduikdorp Aalten’ zijn favoriet is. Ook de koning toonde veel interesse in het verhaal. Naast de kap is er het originele en vervalste persoonsbewijs van de Joodse Salli Schwarz uit Winterswijk onder de naam Pieter de Graaf te zien. De paspoorten van Salli Schwarz worden in de Ortskommadatur permanent gepresenteerd. De originelen die nu in Rotterdam te zien zijn, zijn in bruikleen

16

gegeven door Mirjam Schwarz, Synagoge Winterswijk. Een select gezelschap is met Zijne Majesteit Koning Willem Alexander langs een aantal vooraf geselecteerde voorwerpen, waaronder de Scheveningse kap, gelopen. De koning had veel interesse in het verhaal; hij vond het zeer opmerkelijk dat Gerrit Hoopman met een rok op een herenfiets kon ontsnappen! Gerda Brethouwer schonk hem een boek met


de panne

Aaltense verhalen en drie exemplaren van het stripboek ‘De Schuilhoek/Das Versteck’, dat gaat over Markt 12, voor de drie dochters van koning Willem Alexander en koningin Maxima. Hij denkt dat ze daar heel blij mee zullen zijn: “ze verslinden dit soort verhalen.” Er is een bijlage van Trouw verschenen over de expositie, waarin het verhaal achter de Scheveningse kap uitgebreid wordt toegelicht en een interview met mevrouw Hoopman, weduwe van Gerrit Hoopman. Zie link voor de Trouw special: Tweede Wereldoorlog in 8 van de 100 voorwerpen http://wo2invoorwerpen. webflow.com/

Voor meer informatie zie ook: www. tweedewereldoorlog.nl en www.kunsthal. nl en www.facebook.com/100voorwerpen en www.100voorwerpen.nl De expositie in de Kunsthal in Rotterdam is nog tot en met 5 mei te bezoeken en in de Marktkamer van de Aaltense Musea wordt ook ingegaan op de twee verhalen.

17


de panne LIEFDE IN OORLOGSTIJD, EEN TENTOONSTELLING OM VAN TE HOUDEN. DOOR GERHARD TE VOORTWIS Wat is er veel te zien, te horen en vooral ook te lezen in de tentoonstelling Liefde in Oorlogstijd. Het is deels een geleende tentoonstelling, deels een eigen tentoonstelling. De geleende tentoonstelling is indrukwekkend en kleurrijk qua verhalen en vormgeving. Heel toegankelijk voor iedereen. Deze expositie is afkomstig van het Bevrijdingsmuseum in Groesbeek en gebaseerd op de verhalen uit het boek ‘Liefde in Oorlogstijd’ van Steffie van den Oord.

De tentoonstelling van eigen makelij is te zien in de Marktkamer en onthaalt de bezoeker op een dertigtal liefde-in-oorlogstijd-verhalen uit de Achterhoek en Westfalen. Gewone en ongewone dichtbij-huis-liefdesgeschiedenissen, zoals het nogal hilarische liefdesgedicht dat onderduiker Kees aan een schone uit de Aaltense Heurne stuurt… echter zonder het zo vurig gehoopte resultaat. Verhalen met een goed einde, maar ook verhalen die uiterst tragisch aflopen, zoals van

18

Thea uit Winterswijk die na een jaar verkering een grappig ‘rapport’ krijgt van haar Wolfgang. Wat later moeten beiden onderduiken, want ze zijn Joods. En nog wat later, eind 1943, zijn ze al opgepakt en via Westerbork weggevoerd en nooit meer teruggekeerd. Het rapportje, waarop o.a. een ‘7½ voor zoenen’ prijkt, is in de tentoonstelling te zien. De tentoonstelling laat ook een aantal verhalen zien van Duitsers van net over de grens. Zoals van Elisabeth en Ewald uit Stadtlohn.


de panne

Een liefde die zo’n mooie en harmonieuze start kent maar al snel een fatale afloop krijgt. Het prachtige herinneringsboek dat Elisabeth nog voor het eind van de oorlog gemaakt heeft, is te zien in de tentoonstelling. De verhalen zijn binnengekomen na een oproep in diverse streek- en plaatselijke bladen en via Aladna Fm, de Aaltense radiozender. Het is bijzonder dat de verhalen afkomstig zijn van beide kanten van de grens ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Verhalen die zo divers zijn en over zo verschillende mensen in zo uiteenlopende situaties gaan. Het perspectief wisselt voortdurend zodat de toeschouwer/lezer steeds weer op een ander been gezet wordt.

De verhalen van de eigen deeltentoonstelling zijn gebundeld in een boekje dat verkrijgbaar is in het museum. Bezoekers kunnen ook zelf een liefde-in-oorlogstijd-verhaal opschrijven en op het prikbord prikken. Een verhaal dat zij nog weten of van horen zeggen kennen of zelf hebben meegemaakt. In de komende maanden worden er diverse activiteiten georganiseerd die voortborduren op de thematiek van de tentoonstelling. Zie de website. Liefde in oorlogstijd is een uitgebreide expositie. Neem de tijd, want het is absoluut de moeite waard.

19


de panne

VERSLAG OPENING VAN DEZE TENTOONSTELLING OP 21 FEBRUARI DOOR THEA ONNINK-STRONKS Veel mensen hebben gevolg gegeven aan de uitnodiging aanwezig te zijn bij de opening van de tentoonstelling ‘Liefde in Oorlogstijd’. Het is druk in de hal.

Op de oproep in de media zijn veel reacties binnengekomen en het heeft maanden werk gekost deze klaar te maken voor de tentoonstelling. Gerda Brethouwer bedankt

Om 16.00 uur heet Gerda Brethouwer iedereen van harte welkom en stelt in het kort Steffie van den Oord aan de aanwezigen voor. Steffie heeft onderzoek gedaan naar liefde in oorlogstijd en daar een boek over geschreven. Zodoende is het idee ontstaan over dit onderwerp een tentoonstelling samen te stellen. In ons museum bestaat deze uit twee gedeeltes. Het ene gedeelte dat wij in bruikleen hebben van het Nationaal Bevrijdingsmuseum 1944-1945 - Groesbeek en samengesteld door Steffie en het andere gedeelte, bestaande uit een dertigtal verhalen, die door ons eigen museum verzameld zijn en in de Marktkamer een plek hebben gekregen.

20

hiervoor in het bijzonder Gerhard te Voortwis en Jo Kal. Steffie van den Oord is blij met de aanvulling van eigen verhalen in ons museum. Daardoor is de tentoonstelling nog indrukwekkender geworden. De verhalen zijn allemaal heel verschillend. Is het ene grappig, het andere is dan juist weer het tegenovergestelde en vele verhalen zijn juist bijzonder door het gewone.


de panne

Steffie vertelt over haar bezoek aan de mensen voor de verhalen. “Soms beleefden ze na zo’n gesprek opnieuw de nachtmerries van toen”, zegt ze, maar ook “ik heb nog nooit zoveel blozende, giechelende bejaarde mensen gezien”. In eerste instantie waren de verhalen vaak niet zo bijzonder, maar al pratende kwamen bij de mensen veel details naar boven. De reden daarvan was, volgens Steffie, dat vele herinneringen uit die nare tijd weggedrukt waren. Men wilde vergeten. Maar juist, doordat er zo weinig over gesproken is, zijn ze heel zuiver bewaard gebleven. Tsja, wat is goed of fout in de liefde? Liefde ging ook tijdens de oorlog gewoon door en dat had zeker ook met overleven te maken. Vooral tijdens het kampleven heeft een Na de opening bijgaande reactie:

ontvingen

mens iets nodig om te kunnen overleven. Steffie ging op verschillende verhalen wat dieper in en de aanwezigen ervoeren op deze manier dan ook sterk dat elk verhaal zijn eigen emotie kende. Gerda Brethouwer sloot af met de wens: “Laten we hopen dat er in de toekomst vooral liefde bijkomt in plaats van oorlog!” Daarna kon iedereen de tentoonstelling bezichtigen en daar werd uitgebreid gebruik van gemaakt! “Ik kom nog een keertje terugge um ’t is allemaole op mien gemak te bekieken en de verhalen te laezen, want wat is ’t allemaole interessant”, zei iemand tegen me. Dat zegt voldoende. Zeker de moeite waard om te bezoeken. Dat kan nog tot 5 oktober van dit jaar.

wij

Geachte dames en heren, nogeens heel bijzonder bedankt voor deze zo individueel en gevoelig uitgevoerde expositie! Aan Gerhard een extra ‘DANKE’, door jou kon ik weer in die tijd van’t begin van de relatie van m’n ouders afduiken. Ik vertell iedereen van deze dag, mijn hart is zo vol van een heele boel van kleine belevenissen. Groeten aan alle medewerkers, ik denk, Uw bent een Superteam! van harte, Karla Bischof

Steffie van den Oord 21


de panne

COLUMN DOOR GERHARD TE VOORTWIS HERGEBRUIK Om een opkomende winterse melancholie weg te fietsen, trap ik langs de mooie Oude IJssel richting Ulft en verder, de grens over naar Anholt en Werth. Een strakblauwe lucht, zacht weer, zon op de kale kop. Boven mij groepen ganzen in V-vorm die, vrolijk maar onverstaanbaar gakkend, nog naar het Zuiden afzakken. Her en der langs het knusse euregionale riviertje knutselen de Gemeente Oude IJsselstreek en het Waterschap aan nieuwe natuur. Ja hoor, die fietsroute van Doesburg naar Bocholt, langs de Oude IJssel en A-strang , wordt nog ‘s een toeristische topper. Al fietsend voel ik me snel weer senang. Helemaal tof, zoals we dat in Amsterdam zeggen. Hoewel ik af en toe m’n gabbers mis. En dat geinponem van een tramconducteur. En die kankerende goochemerd van een marktkoopman. En het druk dissende groepje mattis. En helemaal de TurksNederlandse meiden met sexy hoofddoek en strakke legging die lachebekkend vis verkopen op de markt. Nee, missen doe ik Mokum niet, helemáál niet… Maar gatsamme, wat voel ik me vernacheld als ik vanaf het Centraal Station vol

22

verwachting de stad binnenwandel. Wat een aggenebbisch zootje is het, zoals het er uit ziet! In Amsterdam zeggen we: “het is géén porem”. Hier zouden we slechts zeggen: “de boel ligt er nogal brekhaftig bi’j ”. Terwijl ze toch al een poos bezig zijn met de upgrading van ons Damrak, Rokin en Vijzelstraat, de nieuwe Rode Loper van Onze Hoofdstad. Ik kom langs de prachtige gebouwen van de voormalige DRU-fabriek in Ulft. Er is een onverwacht geinig-moderne tentoonstelling. Wat een mazzel heb ik. Gesterkt fiets ik weer verder. Maar wat zie ik daar liggen, links van het fietspad langs de Oude IJssel? Een berg met bekende vormen achter een groot hek. Ik zie een enorme stapel blauwe lantaarnpalen, bankjes en andere straatattributen liggen. Het komt me heel bekend voor. Het lijken wel de lantaarnpalen en bankjes zoals die tot voor kort het Amsterdamse Damrak en het Rokin sierden. Heb ik wat gemist? Gaat Oude-IJsselstreek haar eigen Rode Loper uitzetten?


de panne

Ik ga toch maar wat drinken in het Schaftlokaal op het DRU-terrein, zodat ik de gemeentenotulen er even op kan naslaan. Warempel, Oude-IJsselstreek heeft een flinke partij Damrak-straatmeubilair overgenomen. Wat ooit heel modieus was - dus o zo snel gedateerd en weer lelijk verklaard - heeft nu een herbestemming in Mijn Oude IJsselstreek. (tekening Ronald)

en die onpraktische afvalbakken. En van inventief hergebruik hebben ze hier in mijn nieuwe gemeente, net als in Amsterdam, nou niet altijd sjoege. Nou ja, ‘niet zo’n kiek op’. Afijn, eerst maar ‘ns mijn eigen hergebruik

Mijn dag is goed, helemaal goed. Ik ben dus niet de enige die zijn herbestemming vindt in de Oude IJsselstreek. Ben wel benieuwd waarvoor dit straatmeubilair gebruikt gaat worden. Moeten ze er wel wat leuks mee doen, met die lantaarnpalen en die bankjes

23


de panne

DIALECTVERHAAL DOOR MIEP GEESINK-WISSELINK BEUME EN VOGGELS Beume bunt der völle in onzen Achterhook. Ondanks storm en elektrische zagen staot der nog heel wat ovverende. Dat is maor good ok, want beume siert ‘t landschap. Samen met de rooie dakpannen van onze olde boerderi-jkes mek ‘t ‘n mooi plaatjen. En ze könt nog functioneel wezzen ok! ‘t Laeven van beume liekt eigenlek wal op ‘t laeven van mensen. Alles begunt klein, maor bi-j ‘t opgreujen komt der vake verrassende ontwikkelingen. Nem now ‘s zon olderwets boernarf. De enkele olde eiken dee eure knoestege tekke naor alle kanten uutstaekt staot daor as vaste bewakers van ‘t geheel. Stark en trouw. “Mien grotvader hef dee indertied nog epot ton hee negen jaor was,” heur i-j dan wal ‘s. “Wi-j hebt der völle plezeer van ehad. Neet alleen schemme, maor ok beschutting as de wind in ‘t “hoge” (noorden) zat. Dan kon ‘t ow hier wal raken.” Ja, zo hebt völle beume ‘n verhaal. Ok den walnöttenboom met ziene brede ronde krone. Ongeveer honderd jaor gelaene kreeg ene Drika piene in de knee. Den dokter zae: “Drika, i-j hebt rimmetiek. I-j mot maor ‘s walnötten aeten, dan heb i-j minder piene.” Thuus ekommene zae ze teggen eurn man: “Hendrik, wi-j mot zeen da’w ne walnöttenboom pot. Dén kan hier opzied

24

van ‘t huus wal staon.” En zo geschiedde. ‘t Zal nog wal efkes eduurd hebben veurdat Drika kon oogsten. Hier worden ok klein begonnene, want zonne boom nömp de tied. Of Drika der zelf nog völle profijt van ehad hef, is mi-j neet bekend. Maor ‘n feit is, dat Drika eur dochter, inmiddels hoog bejaard, iedern harfst walnötten uutdeelt an “liefhebbers”, met of zonder rimmetiek. En den boom steet nog in alle glorie opzied van ‘t huus. Behalve vruchtbeume mocht ne vlierbos ok neet ontbraeken. As dokter verstrekken dén melsienen bi-j allerlei ongemakken. Zomaor, zonder consult. Vlierthee kon zelfs tandpiene verlichten. Ondanks dat ne vlierbos vake ‘n geheim bi-j zich droog, ‘t kan ok bi-jgeloof ewest waen, was ‘t ne vasten bewonner op ‘n boernarf. Voggels kwammen der vanzelf. Zomaor, zonder vergunningen, nammen ze bezit van ne bouwkavel. De eksters wazzen der heel knap in um in ne hogen eike eur optrekjen te bouwen. Met ‘n mooi uutzicht op ‘t arf, eur eventueel jachtgebied. Af en too ‘n lekker kuuksken (kuikentje) was neet te versmaden. De boern wazzen neet zo gelukkeg met dizze rovers. As verdedeging schotten ze wal ‘s met eur jachtgeweer deur zon nest hen. Ja, zo hebt völle voggels


‘n angsteg bestaon. Toch gif zon eksternust, degelek ebouwd en “stormbestendeg” enege status an zon boernarf. En dan dee doeven, dee der zomaor zonder zichtbaore routeplanning an komt zeilen. Neet brutaal, neet vijandeg, gewoon as vredege buurleu, met ‘n eigen zitplaatse op ‘n berkentak. Ze vleegt völle hen en weer, vake met eur bouwmateriaal in den snavel. Ze bouwt heel wat, maor meestal neet af. As bouwvakkers staot ze bekend um eure slordegheid. Ei of kind zo’j toch verlezen met zon nust! Ooit hadde wi-j bi-j ons achter ‘t huus twee grote connifeern. Ok klein begonnene met

pietskes van misschien ne halven meter. Op-eschottene tot meer as twaalf meter, völ te groot veur onzen tuin. Onverwachts was der emes dee dee beume wal umme wol zagen. Hee zat tóch in dat soort wark. Wi-j nammen ‘t anbod an. ‘t Most wal in gedeelten gebeurn, want valruumte was ter neet. Wat ‘n spul, wat kwam der wat naor ondern! Op ‘n gegeven moment zae de zaagman: “Wil i-j effen kommen kieken? Daor zit ‘n doevennust met twee jongen der in. Ik wil ovver veertien dage wal weerkommen, dan bunt ze der wal uut.” En dat sprakken wi-j af. ‘t Was andoenlek um te zene: twee kleine duufkes, gin dak meer bovven eur heufd, dat was ter af-ezaagd.

25


Eure eugskes gingen snel hen en weer. Den zaagman begon an den tweeden boom. En ik ging naor binnen in de hoppe, dat ‘t olderpaar zol blieven ummezeen naor de beide daklozen. En dat gebeurn! Ne goeie waeke later, ok nog op Hemelvaartsdag, was de familie vertrokken. Eur nust kwam neet meer in de verkoop! Enegen tied gelaene was ik in ons museum op de bovvenverdieping. Nao “bekieks”van een en ander kwam ik bi-j ‘t raam an de Marktkante terechte. Wat ‘n mooi plaatjen is daor te zene van ‘t harte van ons dorp. ‘t Is

26

zomaor ‘n stuksken geschiedenis. Maor wat mi-j verbazen was ‘n doevennust in één van de beume veur ‘t museum, bi-j al dat drokke verkeer. Slordeg ebouwd, zoas bekend. De bewonners wazzen neet thuus. Ik vond ‘t bezunder um dat waor te nemmen! Beste mensen, a’j daor noo ‘s fietst en ok nog naor dat nust wilt zeuken, stap dan eerst af. Gao dan opzied ‘t sträötjen in en loop naor binnen. I-j wordt daor vrendelek ontvangen en könt zelfs ‘n kaartjen kopen (a’j tenminste nog gin museumlid bunt) um alles te bekieken. ROE-KOE!!!


de panne

AGENDA 22 februari t/m 5 oktober

EXPOSITIE “LIEFDE IN OORLOGSTIJD“ 5 en 6 april

MUSEUMWEEKEND 16 april

LEZING DOOR MIRJAM SCHWARZ 28 april

LEDENVERGADERING 3 en 4 mei

LOCATIETHEATER DOOR DE THEATRAALTJES 12 juni

FILM: “DE MOFFENGRIET“

O P E N I N G S T I J D E N A A LT E N S E M U S E A EN VVV Mei t/m september: dinsdag t/m zaterdag 10 - 17 uur zondag Museum 13 - 17 uur

Oktober t/m april: dinsdag t/m vrijdag 10 - 17 uur zaterdag 13 - 17 uur zondag Museum 13 - 17 uur

Museum gesloten op maandag - VVV gesloten op zondag en maandag Feestdagen: (zie: www.aaltensemusea.nl)

27


de panne

www.blekkinkmakelaardij.nl

Meerdink JUWELIER

AALTEN

haartsestr. 2 0543-472622 www.meerdinkjuwelier.nl

28


de panne

Auto voordelig verzekeren?

TEN GELEIDE

- SINDS 1974 -

www.owmachterhoek.nl Aalten (0543) 47 2747 8827 88 Aalten tel.: tel.: (0543) Dinxperlo tel.: (0315) Eibergen tel.: (0545)652937240957 Eibergen tel.: (0545) 29 24 57 info@owmachterhoek.nl info@owmachterhoek.nl

In Ăşw voordeel

Novel Groep ZW 11-20041.pdf

29-8-2006

12:19:48

novel groep 1-6_adv 18-06-2003 18:37c&n Pagina 1

C

M

Y

CM

MY

Broekstraat 34 Postbus 195, 7120 AD Aalten Tel. (0543) 497 575 Fax (0543) 497 579

Roelvinkstraat 1 7101 GN Winterswijk Tel. (0543) 547 575 Fax (0543) 547 579

CY

CMY

K

Email:info@novel.nl Tevens vestigingen in: Haaksbergen - Bocholt (D)

Aaltense Musea, een bezoek meer dan waard!


De panne 2014 03  

http://www.aaltensemusea.nl/images/stories/pdf_files/De-Panne-2014-03.pdf

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you