Page 1

AAA-programma

woensdag 14 december

17.00 uur

Academisch-cultureel centrum SPUI25 Lezing Rudi te Velde: Religie als noodzakelijke illusie? Muziek Peter-Jan Wagemans

uitgever Koninklijk Concertgebouworkest Jacob Obrechtstraat 51 / 1071 kj Amsterdam Postbus 78098 / 1070 lp Amsterdam www.concertgebouworkest.nl grafisch ontwerp Atelier René Knip en Rens Martens

Trio uit ‘Het Engelenconcert’ Hein Wiedijk klarinet Daniël Esser en Julia Tom cello gratis toegankelijk – reserveren noodzakelijk via www.SPUI25.nl donderdag 15 en vrijdag 16 december Zie coverflap voor het programma zaterdag 17 december

COLOFON

15.00 uur

Muziekgebouw aan ’t IJ De IJ-Salon viool Tim Kliphuis saxofoon Michiel van Dijk piano Ramon Dor Musici van het Koninklijk Concertgebouworkest Werken van Ravel, Schulhoff, Glanert en Milhaud.

14 > 17 dec 2011

Een spannende grensverkenning tussen klassiek en jazz met het Nederlandse antwoord op Stephane Grappelli: violist Tim Kliphuis gaat terug naar zijn klassieke wortels en waagt zich bovendien samen met zijn jazzvrienden aan de muziek van Detlev Glanert. Kaarten à € 20,- (€ 16,- reductie) zijn verkrijgbaar aan de kassa van het Muziekgebouw of via www.muziekgebouw.nl

Concertgebouwlijn 0900 671 83 45 (€ 1,- per gesprek) €2,25 administratiekosten per kaart www.concertgebouworkest.nl/AAA

tekst Martijn Voorvelt, Hans Ferwerda redactie Mark van Dongen, Marloes Biermans drukwerk Drukkerij Calff & Meischke papier binnenwerk Lessebo Design Smooth Natural, Igepa Nederland copyright Van werken van beeldende kunstenaars aangesloten bij een CISAC-organisatie is het auteursrecht geregeld met Pictoright te Amsterdam © c/o Pictoright Amsterdam 2011 Overname van artikelen alleen na toestemming van de uitgever De uitgever heeft getracht alle rechthebbenden van het beeldmateriaal te achterhalen. Zij die menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden

meubilair confrontaties


actueel, avontuurlijk, aangrijpend

illusies 15 en 16 december 2011

< James Turrell, Roden Crater


2

Still uit Transit van Michel van der Aa, foto: Jordan Weill


illusies

w

anneer je het thema illusies kiest voor een concert, ontkom je niet aan werken die een verhaal vertellen

of beeld oproepen. U krijgt dan ook heel wat voorgeschoteld. De (droom)beelden die aan dit orkestprogramma ten grondslag liggen, zijn behoorlijk divers. Zo toont de Italiaanse componist Bruno Maderna ons flarden van een oud Venetië aan de hand van achttiende-eeuwse dagboekfragmenten. Peter-Jan Wagemans verplaatst ons in zijn Dreams naar dromende dinosauriërs in de prehistorie. En Hans Werner Henze grijpt op luchtige wijze terug op hilarische menselijke verwikkelingen uit Shakespeares A Midsummer Night’s Dream van rond 1600. Met klanken worden beelden en sferen opgeroepen, dromen en illusies. Hoe irreëel ook, ze zijn altijd gerelateerd aan de menselijke geest en ervaringen uit het verleden. Dat geldt zelfs voor het sciencefictionidee dat de basis vormt voor Insomnium van ‘huiscomponist’ Glanert. Het is natuurlijk maar de vraag of luisteraars kunnen ervaren wat de componist inspireerde. Waarschijnlijk niet als ze de concrete inspiratiebronnen niet kennen. Muziek is bij uitstek illusoir en zeker de naoorlogse (u hoort muziek van de afgelopen veertig jaar) heeft ‘een alsmaar uitdijende schat van ideeën, klanken, structuren’ opgeleverd, zoals Martijn Voorvelt verderop schrijft. Een schatkamer van dromen en illusies voor wie er open voor staat.

3


Werkelijke illusies, dus niet de door de kunst verbeelde, botsen vroeg of laat met de werkelijkheid. Ze komen deels voort uit gewenning: de illusie van de eeuwige groei, van de stabiele euro, van de zekere oude dag, van het veilige internetverkeer, van de stijgende huizenprijzen, van de rotsvaste banken, van de multiculturele samenleving. Het zijn de vaak onbewuste schijnzekerheden van de tijdgeest en het is ontgoochelend om ze ontmanteld te zien worden. Interessant is daarbij de vraag of het de realiteit is of gewoon weer een volgende illusie die ze van hun plaats stoot. 4

Wat is de rol van kunst hierin? Is kunst het domein van de verbeelding waarin we even lekker weg kunnen dromen of werpt het juist een scherper licht op de werkelijkheid achter de illusies van ons bestaan? Waarom gaat een raar verhaal als A Midsummer Nightâ&#x20AC;&#x2122;s Dream al ruim vier eeuwen mee? Heeft goede kunst het vermogen ons uit de waan van de dag te halen? Kan het ons eens even lekker opschudden, nieuwe gezichtspunten bieden, verwarring scheppen en illusies (heilige huisjes) omver werpen? Verwordt kunst niet zelf soms tot heilig huisje?


Tijdens het vrijdagmiddagprogramma Confrontaties, een samenwerking met het Stedelijk Museum, wordt bij deze vragen stilgestaan. Kunstcriticus en schrijver Hans den Hartog Jager houdt de AAA-lezing. Hij schreef onder meer de roman Zelf God worden (over illusies gesproken) en recent verscheen van zijn hand het boek Het sublieme, over schoonheid in de hedendaagse kunst. Theaterregisseuse en ‘Stand-up Philosopher’ Laura van Dolron (‘Kort op de bal, altijd eerlijk, steeds weer op zoek naar de vuile waarheid en de oprechte leugen’) krijgt de vrijheid te doen wat ze wil. Zij maakt al jaren verrassende voorstellingen bij onder andere Frascati en Het Nationale Toneel. Van Michel van der Aa, evenals Glanert ‘huiscomponist’ van het KCO, wordt Transit gespeeld zowel in Confrontaties als tijdens het Entrée Late Night Café. Zijn werken hebben vaak een visueel-theatraal element, waarbij het conflict tussen wat is en wat lijkt vaak een rol speelt. In Transit begeleidt een complexe pianosolo de worsteling tussen waan en werkelijkheid van een oude man. Peter-Jan Wagemans stelt hier een Engelenconcert tegenover. Vergeet vooral niet te genieten van de muziek. ‘Illusion is the first of all pleasures‘, aldus Oscar Wilde. Hans Ferwerda

5


Stellingen illusies 1

We live in a fantasy world, a world of illusion. The great task in life is to find reality. Iris Murdoch (Iers-Brits schrijfster en filosofe, 1919-1999)

2

Wat een rare illusie om te veronderstellen dat schoonheid het goede is. Leo Tolstoj (Russisch schrijver, 1828-1910)

3

De moderne mens leeft met de illusie dat hij weet wat hij wil, terwijl hij eigenlijk wil wat hij wordt verondersteld te willen.

6

Erich Fromm (Duits-Amerikaans filosoof en psycholoog, 1900-1980)

4

Ik hoop dat het â&#x20AC;&#x2DC;ikâ&#x20AC;&#x2122; een illusie is. Michel Houellebecq (Frans schrijver, 1958)

5

Painting is an illusion, a piece of magic, so what you see is not what you see. Philip Guston (Amerikaans kunstenaar, 1913-1980)


6

Iedereen staat alleen, en toch hebben we vrienden om de illusie te hebben dat we niet alleen staan. Hugo Raes (Belgisch schrijver, 1929)

7

Het leven bestaat uit illusies. Enkele daaronder zijn geslaagd. Zij zijn het die de realiteit vormen. Jacques Audiberti (Frans toneelschrijver, 1899-1965)

8

Het is een sterke kant van vrouwen dat zij in staat zijn illusies voor de werkelijkheid te houden. Federico Fellini (Italiaans filmregisseur, 1920-1993)

9

There are as many pillows of illusion as flakes in a snowstorm. We wake from one dream into another dream. Ralph Waldo Emerson (Amerikaans essayist en filosoof, 1803-1882)

10

Ik houd meer van de droom dan van de illusie: in de droom weet men dat men zijn ogen heeft gesloten, in de illusie meent men dat men ze open houdt. Comtesse Diane de Beausacq (Frans schrijfster, 1829-1899)

7


8

Detlev Glanert in Het Concertgebouw, foto: Ronald Knapp


detlev glanert Van ver verleden tot toekomstdroom

D

romen en illusies confronteren ons met dingen buiten de dagelijkse realiteit. Zo maken ze onze wereld ruimer.

Ze voegen onverwachte mogelijkheden aan ons leven toe. Muziek kan dat ook. Wat transporteert ons makkelijker naar een andere plaats, een andere tijd? We kunnen erin vluchten als in een dagdroom, maar muziek kan ook verrassen, klankwerelden toveren die we nog niet kenden, ons inspireren tot nieuwe ideeën. De hedendaagse muziek trekt alle registers open. Vlak na de Tweede Wereldoorlog nam de ontwikkeling van nieuwe muziek in Europa een grote vlucht. Als reactie op de totale verwoesting werkte een aantal vooruitstrevende componisten aan een wederopbouw van de muziek. Basismateriaal: elektronische apparatuur en voor de oorlog reeds ontwikkelde compositietechnieken die bekend staan als serialisme. Serialisten als Stockhausen, Boulez en Nono droomden van een compleet nieuwe muziek die de moderne tijd weerspiegelde – een toekomstmuziek. Tijdens de zomercursussen in het Duitse Darmstadt wisselden zij hun ideeën uit. Dat ‘Darmstadt’ in de jaren vijftig nog al te vaak tot een in zichzelf gekeerd semi-wetenschappelijk dogmatisme leidde, het zij zo; het was een noodzakelijke fase. Lang niet alle serialisten waren even streng, en al snel groeide

9


er een waaier van nieuwe benaderingen uit. Sindsdien is de naoorlogse muziek een alsmaar uitdijende schatkamer van ideeën, klanken, structuren, en ja: van dromen en illusies. Componisten beschikken tegenwoordig over een ongekende hoeveelheid technieken, geluiden en voorbeelden waarmee ze hun alternatieve werkelijkheden kunnen scheppen.

De vreemde planeet van glanert Detlev Glanert wil in Insomnium ‘de luisteraar bij de hand nemen en een wereld in leiden; ik wil hem naar binnen voeren zodat hij de tijd vergeet’. De titel verwijst dan ook naar een droom: met het woord ‘insomnium’ duidde Vergilius de 10

profetische visioenen aan waarin mensen voor het geestesoog van de held Aeneas verschijnen. Detlev Glanert leerde het vak onder meer bij Hans Werner Henze. Diens invloed is nauwelijks aanwijsbaar in de stijl van zijn composities, maar wel in de manier waarop hij denkt: als een operacomponist, een verhalenverteller. Net als bij Henze ligt er bij Glanert een grote nadruk op muziektheater, hetgeen in zijn orkestwerken doorwerkt. Diverse werken zijn in feite voorstudies voor opera’s. Zo verkent Insomnium bepaalde aspecten van zijn nieuwe opera Solaris, gebaseerd op de sciencefictionroman van Stanislav Lem (ook bekend van de film Tarkowski). In Solaris worden wetenschappers op een vreemde planeet geconfronteerd met levensechte visioenen – vandaar de link


met Vergilius. De planeet communiceert met de bezoekers door mensen uit hun verleden tot leven te wekken. Het zijn en blijven illusies, maar omdat ze zo levensecht zijn drijven ze de wetenschappers tot waanzin. Je hoeft de inhoud van de opera niet te kennen om ook in Insomnium een verhaal over illusies te horen. In het begin ontstaan vanuit het niets korte, simpele melodieflarden. Geleidelijk rijgen ze zich aaneen, terwijl een zachte sluier van strijkersakkoorden langzaam over de luisteraar neerzijgt. Zo worden we als het ware een andere wereld binnengezogen, waarin zich vervolgens een aantal vreemde gebeurtenissen afspelen. Wat er precies gebeurt, is aan de fantasie van de luisteraar, die echter sterk wordt aangewakkerd door de suggestieve muziek. Insomnium werd geschreven in opdracht van de Münchner Philharmoniker en ging in mei 2010 in München in première onder leiding van Christian Thielemann. De opera Solaris gaat op 18 juli 2012 tijdens de Bregenzer Festspiele in première. Regie: Moshe Leiser en Patrice Caurier. Uitvoerenden: Wiener Symphoniker en het Praags Filharmonisch Koor onder leiding van Markus Stenz. Martijn Voorvelt

Bekijk het portret van Detlev Glanert op http://youtu.be/HqCR834hwos

11


12

Thomas Struth, Zelfportret (M端nchen, Alte Pinakothek), 2010


bruno maderna Het denkbeeldig Venetië van Maderna

N

et zo suggestief is Bruno Maderna’s Venetian Journal. Echo’s van vervlogen tijden, flarden opera en opstand,

spookachtig rondwarend door smalle, duistere straatjes: vanaf de eerste maat wordt onmiddellijk een soort luchtspiegeling opgeroepen. Het klankspoor waarmee het werk begint, mag inmiddels gedateerd klinken, het is heel effectief. En als de zanger dan aan zijn dagdromen van kerken, opera’s en mooie vrouwen begint, en een Italiaanszangerig spreken afwisselt met gezongen gondelliederen, kunnen we er echt niet meer omheen. We zijn in Venetië. Bruno Maderna wist heel goed hoe hij een Venetiaanse droom moest laten klinken. Hij werd er geboren. Hij groeide er op, als wonderkind op de viool. Vervolgens ontwikkelde hij zich tot een gerespecteerd en geliefd componist, dirigent en leraar. Maderna was een pionier op het gebied van elektronische muziek en hij werd een van de serialisten van het eerste uur. Toen hij in 1949 naar Darmstadt kwam, waar hij later permanent zou blijven wonen, had hij al een carrière als musicus achter de rug. Misschien dat hij daarom vanaf het begin al losser om kon gaan met de nieuwe compositietechnieken. Zo bleef hij altijd belang hechten aan de muziektraditie en vond hij steeds spitsvondiger manieren uit om seriële technieken te combineren met stijlcitaten, traditionele vormen, en humor.

13


In Venetian Journal past hij een zeker zelfbeschikkingsrecht van de uitvoerenden toe, die per pagina kunnen kiezen in welke volgorde ze de fragmenten spelen die de tekst begeleiden. Het was een van de laatste composities voor Maderna’s veel te vroege dood. De Amerikaanse toneelschrijver Jonathan Levy schreef de tekst in de stijl van de achttiende-eeuwse Schot James Boswell, die als jongeman door Europa reisde 14

en bekend werd door zijn reisdagboeken. Levy parodieert Boswells pedante toon, terwijl de beschrijvingen van Boswell zelf hadden kunnen zijn. ‘To the opera!’ schreeuwt de hoofdpersoon van de daken. ‘The singers was loverly’, fleemt hij na afloop met een quasi-Venetiaans-Schots dialect. Bruno Maderna weet meesterlijk om te gaan met zowel de ironie als de sfeer van de tekst. Na het horen van Venetian Journal kun je onmogelijk volhouden dat het serialisme altijd moeilijk, droog en humorloos is. Martijn Voorvelt


Maderna: Venetian Journal Here have I stayed a week longer than I intended, partly from love, partly to see a grand opera, which is to be performed tomorrow. Barcarola La biondina in gondoletta, l’altra sera mi gò accompagnao, dal piasser la poaretta la se ga quasi indormen… Madam Micheli dined, gay, lively, spiritosa, appetissante. I marked her. Next afternoon I called on her. Long alone, long alone… Immediate amour. Amour, amore, amour… I went to the opera. Rough dogs often roared out; Brava, brava. The singers were slovenly. Blackguard boys held the sweeping female trains, but often let them go to scratch their head or blow their nose. I wish I had had sweets to give them. They call all sweets caramelle here… I make progress with la bella lingua.

15


O infelice mia sorte, o destin crudo e rio O fradei, pianzè, de grassia… el stato mio. Poichè il dolor è tanto, che ogni mio riso se convertì in pianto. Yesterday in lazy humor in bed twelve hours. Rose at ten. resolved to alter conduct. No more jangling! Paul Mallet said! We shall see how long that lasts. 16

Passed the morning with her. Pulled up petticoats andshowed whole knees etcetera etcetera. I’m now wrapped up in the study of antiquities etcetera etcetera. Tuesday with Lord Mountstuart to St. Mark’s church. Old Mosaics. Some good pictures. Had sad headache. But in Savoy I saw a church that had the outside of its walls adorned with real dead skulls.


Romance, à la française Chère madame, je n’ai pas de mots pour vous dire comment votre lettre a percé mon coeur. Depuis que je l’ai recue, je ne dors plus, je ne mange plus. Quand je pense, madame, au bonheur qui devrait être le Mien ‘at quarter past three… at quarter past three’ Adieu, I will sign my name. Had third girl. Resolved no more, swear it, my situation is indeed ‘dolorosa’. 17

Fuga ‘Ignoramus’ Mallet said: you know non one branch of learning. You never read. I don’t say this to offend you, but of young men who have studied, I have never found one who had so few ideas as you. In my black moments, when I judge myself by the opinions of others, I find I am indeed a libertine and an ignoramus. Tant pis and meno male; tomorrow nous partons per Roma!

Jonathan Levy naar de dagboeken van James Boswell


18

Hans Op de Beeck, Location (5) (2004), sculptural installation, mixed media, sound Courtesy Towada Art Center en Xavier Hufkens, Brussel. Š SABAM Belgium 2004


peter-jan wagemans De prehistorie van Wagemans

W

aar zou de laatste dinosaurus over hebben gedroomd? Deze vraag inspireerde de Nederlander Peter-Jan

Wagemans tot een orkestwerk. De titel What did the last dinosaur dream of? is bij de revisie teruggebracht tot – simpelweg – Dreams. Wellicht vond Wagemans het beeld van die eenzame dino toch te specifiek, de vier gedeeltes zijn immers alle heel verschillend van karakter. Vast staat dat het muziek is die beelden oproept en die het publiek bijna kan doen geloven dat ze in een tijd ver voor de onze terecht zijn gekomen, een oerwereld. Het is Wagemans wel toevertrouwd om ons een muzikale loer te draaien. Zijn muziek heeft een sterk verhalende kracht. Bovendien vervormt hij graag onze tijdsbeleving. Bijvoorbeeld door verschillende lagen met heel verschillende tempo’s tegelijkertijd laten bestaan. Of door te spelen met de verwachtingen en herinneringen van de luisteraar. Omdat Wagemans het belangrijk vindt dat de luisteraar in zijn wereld meegenomen wordt, is het in zijn kleurrijke orkestwerken altijd duidelijk wat er gebeurt.

19


Hoewel in Dreams soms veel dingen tegelijk plaatsvinden, is het werk toch vrij gemakkelijk te volgen omdat de muzikale gebaren eenvoudig zijn, en vaak refereren aan muziek die we al kennen. ‘Ik gebruik herkenbare middelen, ik gebruik hun herkenbaarheid omdat ze kracht bezitten’, schrijft Wagemans. ‘En omdat ze présence bezitten: onthoudbaarheid. Kunst is iets wat onthouden kan worden.’ 20

Net als bij Maderna en Henze geldt ook bij Wagemans: het doet er niet toe welke stijl of methode je toepast en of die nieuw of oud is, alles staat in dienst van de beelden, emoties en illusies die de muziek moet oproepen. Martijn Voorvelt


hans werner henze De Midzomernachtsdroom van Henze

W

as Maderna een half-verduitste Italiaan, Hans Werner Henze is het omgekeerde: een van oorsprong

Duitse componist die al jaren in Rome woont. Hij is nog altijd productief. Ook hij was in de jaren vijftig een regelmatige gast in Darmstadt. Henze werd al snel bekend – en berucht – om zijn politiek geladen stukken waarin hij alle mogelijke stijlen en technieken combineerde. In Duitsland ervoer hij een vijandige houding tegenover zijn seksuele geaardheid, zijn socialistische standpunten en zijn weigering zich te beperken tot het serialisme: ‘Voor hen bestond maar één weg; ik hield erg van de traditie waarin ik was opgevoed, maar die mochten we niet meer volgen’, aldus een bittere Henze in een interview. In Italië vond hij in 1953 het open klimaat waarin hij als mens en componist zijn dromen kon najagen. Hoewel Henze het bekendst is vanwege zijn opera’s heeft hij ook een grote hoeveelheid instrumentale composities geschreven, waaronder tien symfonieën. Hierin horen we echter altijd op een of andere manier het muziektheater terug.

21


22

Olafur Eliasson, The Weather Project (2003)


De Achtste symfonie uit 1993 is kort en een stuk minder zwaar op de hand dan het gros van zijn muziek. Henze liet zich inspireren door A Midsummer Night’s Dream van Shakespeare. Het stuk ademt de sfeer van een droom die elk moment kan vervliegen. Daarnaast neemt elk van de drie delen een passage uit Shakespeares komedie als uitgangspunt voor een muzikale reis. Zo is het eerste deel geïnspireerd door een uitspraak van Shakespeares karakter Robin Goodfellow, ook wel bekend als Puck, de supersnelle fee: ‘I’ll put a girdle round the earth in forty minutes’. Pucks bliksemreis rond de wereld bestrijkt in het eerste deel alle noten, van de middelste c via de allerhoogste en de allerlaagste tonen weer terug. Het tweede deel verwijst naar de poging van feeënkoningin Titania om Bottom, een eenvoudige wever, te verleiden. Het sprookjesachtige laatste deel is gebaseerd op Pucks eindtoespraak. Hierin bezweert hij het publiek dat het heeft zitten sluimeren. Het hele verhaal is maar een droom is geweest. Maar van wie moeten we dat aannemen? Van een droomgestalte?

Verbeelding Shakespeares Midzomernachtsdroom staat mijlenver af van onze dagelijkse realiteit. Dat een toneelstuk over feeën en liefdesdrankjes het publiek al eeuwenlang weet te boeien bewijst hoe graag en gemakkelijk mensen zich iets laten wijsmaken.

23


24

Caravaggio, Narcissus (1597-1599)


Onze verbeelding kent geen grenzen. Door de kracht van literatuur, theater, film en muziek kunnen we ons inleven in de vreemdste wezens en ons laten transporteren naar plaatsen en tijden waar we nooit geweest zijn â&#x20AC;&#x201C; en nooit zullen komen. Glanert en Wagemans belichamen een tendens in de muziek van nu: ze wil niet onnodig moeilijk zijn, ze wil onze verbeelding prikkelen en maakt daarbij gebruik van de verworvenheden van de gehele muziektraditie. De muziek mag complexiteit bezitten, maar alle compositietechnieken staan in dienst van de luisteraar. 25

Dat hedendaagse componisten zich in een ivoren toren bevinden, is een hardnekkig misverstand. De serialisten, ja, die verloren zich in een toekomstdroom, maar uiteindelijk was dat slechts een korte fase in de muziekgeschiedenis. In de handen van componisten als Wagemans en Glanert is het serialisme gewoon een van de vele werktuigen die gebruikt kunnen worden om onze fantasie te verrijken. De breuk met de traditie die Darmstadt belichaamde is al gauw een illusie gebleken. Uiteindelijk gaat de verbeelding altijd met de techniek aan de haal. Martijn Voorvelt


26

Anish Kapoor, Cloud Gate (2006)


biografieën

H

et Koninklijk Concertgebouworkest wordt door de internationale kritiek tot het zeer selecte gezelschap van

‘s werelds beste drie orkesten gerekend. Het orkest werkt met de belangrijkste componisten en dirigenten, van gevestigde namen tot aanstormend talent. Gustav Mahler en Richard Strauss stonden meer dan eens voor het orkest. Chef-dirigent is Mariss Jansons, de zesde uit de geschiedenis van het in 1888 opgerichte orkest. Het orkest telt 120 musici in vaste dienst, afkomstig uit meer dan twintig landen. Jaarlijks geeft het zo’n 80 concerten in het Concertgebouw en 40 concerten op de belangrijkste podia over de gehele wereld. Daarmee bereikt het orkest ongeveer 250.000 concertbezoekers. Via de regelmatige radio- en tv-uitzendingen die het in samenwerking met de Avro produceert, wordt dat bereik nog eens verveelvoudigd. Het Concertgebouworkest groeide aan het begin van de twintigste eeuw onder leiding van de dirigent Willem Mengelberg al snel uit tot een wereldberoemd ensemble. Na hem volgden Eduard van Beinum, Bernard Haitink en Riccardo Chailly. De belangrijkste onderscheidende kwaliteiten van het orkest zijn de unieke klank – het orkest is voor veel muziekliefhebbers direct herkenbaar – en de stilistische flexibiliteit die het orkest in staat stelt om over de volle breedte van het symfonische repertoire topuitvoeringen te geven.

27


Markus Stenz heeft de muzikale leiding van de opera en het Gürzenich-Orchester in Keulen. Ook is hij eerste gastdirigent van het Hallé Orchestra. In september 2012 wordt hij chef-dirigent van het Radio Filharmonisch Orkest. Eerder gaf hij leiding aan het Melbourne Symphony Orchestra, London Sinfonietta en het Montepulciano Festival. Als gastdirigent leidde hij tal van orkesten in Europa en de Verenigde Staten. Markus Stenz heeft een internationale reputatie als operadirigent en als pleitbezorger van moderne muziek. In 2006 dirigeerde hij in Keulen de 28

volledige Ring van Wagner en in Frankfurt de wereldpremière van Caligula van Detlev Glanert. Tijdens de Bregenzer Festspiele in 2012 zal hij de wereldpremière van Glanerts Solaris leiden. Markus Stenz heeft een bijzondere band met de muziek van Hans Werner Henze van wie hij diverse opera’s in première bracht. Bij het Koninklijk Concertgebouworkest is Markus Stenz regelmatig te gast. Hij leidde bijzondere projecten tijdens het Holland Festival in 2005 in de Gashouder van de Westergasfabriek en in 2007 met het Wayne Shorter Quartet. In april 2010 leidde hij het orkest in werken van Bruckner, Mahler, Glanert, Diepenbrock en Janácek.


Benjamin Hulett (tenor) studeerde zang in Oxford aan het New College en volgde de operacursus aan de Guildhall School of Music. Hij studeert bij David Pollard. Als solist bij de Hamburgse Staatsopera zong hij verschillende rollen, onder andere Tamino in Mozarts Zauberflöte, Oronte in Händels Alcina en Narraboth in Strauss’ Salome. Ook zong hij bij de Deutsche Staatsoper in Berlijn en tijdens de Salzburger Festspiele en het Baden-Baden Festival. Benjamin Hulett was te gast bij vrijwel alle grote Britse koren en orkesten. Tijdens de BBC Proms soleerde hij in aria’s van Mozart met het Scottish Chamber Orchestra onder leiding van Roger Norrington. Hoogtepunten uit de afgelopen jaren waren optredens met het Orchestre des Champs-Élysées onder leiding van Philippe Herreweghe, met het orkest van de Mitteldeutschen Rundfunk in het Gewandhaus in Leipzig, met de Academy of Ancient Music onder leiding van Christopher Hogwood. In het Concertgebouw zong hij onder meer Ferdinand in The Tempest van Adès. Onder leiding van Frans Brüggen zong hij in Japan in Beethovens Negende symfonie. Benjamin Hulett debuteert bij het Koninklijk Concertgebouworkest.

29


voortuitblik verwachting...

D

avid Robertson laat de angstige voorgevoelens van de protagoniste in Erwartung (1909) naadloos voortkomen uit

het voorspel tot Tristan und Isolde. Wagners uiterste consequentie van de liefde voert zo direct tot het hysterische gevoel van verwachting bij Schönberg. We horen hoe het Tristan-akkoord – toonbeeld van muzikale verwachting – leidde tot de vrije atonaliteit van het muzikale expressionisme. Daarop preludeert ook de vrije tonaliteit van Debussy. Het nieuwe werk van Klaas de Vries verwijst naar de voorzienigheid (naar de film Providence van Resnais). In deze week ook een nieuwe Erwartung van Boudewijn Tarenskeen, geschreven voor Wende Snijders en het 30

Nederlands Kamerorkest. De IJ-Salon bouwt een programma rond Knoxville: Summer of 1915 van Samuel Barber en in de Kleine Zaal van Het Concertgebouw een editie van Tijdgenoten met werken van onder meer Alfred Schnittke. zaterdag 21 januari 20.15 uur

dinsdag 24 januari 17.00 uur

Muziekgebouw aan ‘t IJ

Academisch-cultureel centrum SPUI25

Nederlands Kamerorkest

Lezing

dirigent Werner Herbers

gratis toegankelijk – reserveren noodzakelijk

Wende Snijders zang

via www.SPUI25.nl

Daniël Kramer piano Ermis Theodorakis piano Schulhoff Suite op. 37 Weill liederen Tarenskeen Erwartung (wereldpremière) Kaarten vanaf € 34,50 verkrijgbaar via www.muziekgebouw.nl of aan de kassa van Het Concertgebouw.


donderdag 26 januari 19.15 uur

vrijdag 27 januari 16.00 uur

Het Concertgebouw, Koorzaal

Het Concertgebouw, Spiegelzaal

Inleiding op het concertprogramma

Confrontaties: beeldende kunst,

door Renee Jonker, met medewerking

muziek en debat Een interdisciplinair

van Klaas de Vries

programma in samenwerking met

Alleen toegankelijk voor concertbezoekers

het Stedelijk Museum, waarin

kaarten via de Concertgebouwlijn of

de actualiteit van het thema

gratis af te halen aan de kassa van Het

Verwachting… wordt opgezocht. Met

Concertgebouw.

diverse gasten en kamermuziek. Kaarten à € 10,00 inclusief

donderdag 26 januari 20.15 uur

programmaboekje verkrijgbaar

Het Concertgebouw, Grote Zaal

via www.concertgebouworkest.nl,

Koninklijk Concertgebouworkest

via de Concertgebouwlijn of aan

dirigent David Robertson

de kassa van Het Concertgebouw.

31

Deborah Polaski sopraan Debussy Images oubliées (orkestratie Bart

vrijdag 27 januari 19.15 uur

Visman, wereldpremière)

Het Concertgebouw, Koorzaal

De Vries Providence (wereldpremière)

Inleiding op het concertprogramma

Wagner Voorspel ‘Tristan und Isolde’

door Renee Jonker, met medewerking

Schönberg Erwartung

van Klaas de Vries

Kaarten vanaf € 22,50 inclusief

Alleen toegankelijk voor concertbezoekers

programmaboekje verkrijgbaar

Kaarten via de Concertgebouwlijn

via www.concertgebouworkest.nl,

of gratis af te halen aan de kassa van

via de Concertgebouwlijn of aan de kassa

Het Concertgebouw.

van Het Concertgebouw. aansluitend Meet & Greet, Joel Ethan Fried, adjunct-directeur van het KCO in gesprek met David Robertson, Deborah Polaski en orkestmusici


vrijdag 27 januari 20.15 uur

zaterdag 28 januari 15.00 uur

Het Concertgebouw, Grote Zaal

Muziekgebouw aan ‘t IJ

Koninklijk Concertgebouworkest

De IJ-Salon

dirigent David Robertson

m.m.v. Marijje van Stralen sopraan

Deborah Polaski sopraan

en Fedja van Huêt acteur

Debussy Images oubliées (orkestratie

‘Zomernacht’

Bart Visman, wereldpremière)

Barber Knoxville: Summer of 1915

De Vries Providence (wereldpremière)

en andere werken

Wagner Voorspel ‘Tristan und Isolde’

Kaarten à € 20,00 verkrijgbaar via

Schönberg Erwartung

www.muziekgebouw.nl of aan de kassa.

Kaarten vanaf € 22,50 inclusief

32

programmaboekje verkrijgbaar

zaterdag 28 januari 21.00 uur

via www.concertgebouworkest.nl,

Het Concertgebouw, Kleine Zaal

via de Concertgebouwlijn of aan

Tijdgenoten

de kassa van Het Concertgebouw.

Alexei Ogrintchouk hobo Olivier Thierry contrabas

vrijdag 27 januari 22.15 uur

Alexandra Nepomnyashchaya

Concertgebouw Café

klavecimbel

Entrée Late Night Café

Gustavo Gimeno slagwerk

Vol verwachting de nacht in met

Aydar Gaynullin bajan

dj en diverse live performances.

Schnittke Suite im alten Stil

Gratis toegankelijk, ook voor niet-

Marcello Concert in d klein

concertbezoekers.

Schnittke Suite ‘Revis Fairy Tale’ Gaynullin Eurasia Dutilleux Les citations Kaarten vanaf € 32,50 verkrijgbaar via www.concertgebouw.nl, via de Concertgebouwlijn of aan de kassa van Het Concertgebouw.


Arcam Architectuurcentrum Amsterdam De Groene Amsterdammer | De IJ Salon | Entrée Filmmuseum/EYE filminstituut Nederland Het Concertgebouw | Holland Festival | Muziekgebouw aan ‘t IJ

DAGprogramma

PA R T N E R S A A A

Spui25 Academisch-cultureel centrum | Stedelijk Museum

ILLUSIES avondprogramma 15 en 16 december

meet & greet 15 december

Koorzaal, 19.15 uur

Spiegelzaal, 22.20 uur

Inleiding op het concert Joel Ethan Fried, adjunct-directeur artistieke zaken van het Koninklijk Concertgebouworkest, licht het programma toe en spreekt met componist Detlev Glanert Grote Zaal, 20.15 uur

Concert Koninklijk Concertgebouworkest

Joel Ethan Fried, adjunct-directeur artiestieke zaken van het KCO, in gesprek met Markus Stenz, Benjamin Hulett, Detlev Glanert en enkele orkestmusici

confrontaties 16 december

Markus Stenz dirigent | Benjamin Hulett tenor

Spiegelzaal, 16.00 uur

Detlev Glanert 1960

interdisciplinair programma i.s.m. het Stedelijk Museum

Insomnium (2009-10)

waarin de actualiteit van het thema Illusies wordt opgezocht

Adagio voor groot orkest

gasten

Nederlandse première

kunstcriticus Hans den Hartog Jager, theatermaakster Laura van Dolron

15 en 16 dec 2011

Bruno Maderna 1920-1973 Venetian Journal (1972) voor tenor, orkest en klankspoor naar James Boswell, tekst Jonathan Levy eerste uitvoering door het Koninklijk Concertgebouworkest pauze

Peter-Jan Wagemans 1952 Dreams: Four Pieces for Orchestra (1991, revisie 1995)

en componisten Michel van der Aa en Peter-Jan Wagemans muziek Michel van der Aa Transit voor piano en video (2009) Tomoko Mukaiyama piano Peter-Jan Wagemans Duo en Trio uit ‘Het Engelenconcert’ (2001) Borika van den Booren viool | Jeroen Bal piano Hein Wiedijk klarinet Daniël Esser en Julia Tom cello

eerste uitvoering door het Koninklijk Concertgebouworkest, première van de gereviseerde versie

Hans Werner Henze 1926 Achtste symfonie (1992-93) naar A Midsummer Night’s Dream van Shakespeare Allegro moderato | Ballabile | Adagio Einde van het concert ca. 22.20 uur uitzending op 8 januari om 14.15 uur via Radio 4

Entrée Late Night Café 16 december Concertgebouw Café 22.20 - 1.00 uur Illusies gaat de nacht in met dj, diverse live performances en een mininachtconcertje in de Koorzaal. a a a - p ro g r a m m a 1 4 t/ m 1 7 D E C

b i n n e n z i j de ac h t e r f l a p

AAA Illusies toelichting KCO-concert  

AAAserie thema Illusies 14 - 17 december 2011. Concertgebouworkest 15 en 16 december.

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you