Issuu on Google+

Revista cuatrimestral da Asociación de Actores e Actrices de Galicia Presidente: Vicente Montoto; Secretario: José Luís López «Sacha»; Vocalías: Antonio Durán «Morris», Camila Bossa (Audiovisual); Miguello Branco (Ensino); Alberto Rolán (Servizos); Berta Ojea (Documentación); Artur Trillo, Rosa Álvarez (Teatro). www.aaag.es

Agora que copiar as fotos do aniversario do teu sobriño vai constituír un delito ou que enviar unha mensaxe multimedia en forma de fotonovela rosa ao teu namorado é unha forma de plaxio descarada; agora que a inmaterialidade da rede é, por defecto, mar surcado por desalmados piratas, nós preguntámonos: e as táboas? Onde comeza ou remata a autoría do feito escénico? Onde a verba escrita lle dá paso á pronunciada, e a creación literaria á actoral? É claro que todo este debate filosófico perdería graza se non mediara a cuestión pecunaria. Pois se o autor pretende licitamente vivir do seu traballo, nalgún momento debería percibir unha remuneración polo parto artístico do que é responsábel. Semella lóxico. Non o é tanto que a creadora se vexa rodeada de innúmeros intermediarios autoerixidos en defensores da aura artística, e que o usuario final, o lector, a espectadora, o público... Acabe por pagar toda a colección de envoltorios (superfluos?) do feito musical, literario, escénico, ou da índole que sexa. Entanto, o tempo avanza e algunhas leis son aprobadas a remolque dos hábitos sociais. Un plano das artes escénicas sométese a debate, tan sosegado que semella inexistente, igual có que se dá entre os profesionais do audiovisual. Algunhas teatreiras saen ver mundo e outros emprenden a aventura dun novo espazo escénico. A vida segue, e o frío pide o achegamento dos corpos baixo as mantas. Sexa!

Osdereitos deautoría easartes escénicas

Colaboran neste número Vicente Montolo, Xaquín Marín, Cándido Pazó, Carlos Santiago, Nieves Mateo, Héctor Ayllón, Luis Anguita, Eliana Martíns, Branca Novoneyra, Comba Campoy, O Retornado, Capitán Choupa, Joaquín Domínguez, Carlos Sante, Pablo Sánchez, Xosé Touriñán, José L. Prieto Coa colaboración do I G A E M Dirixe Comba Campoy Deseño gráfico Fausto Isorna Imprime Imagraf Depósito legal C-2483-2000

25 XANEIRO2008


sumario

Xaquín Marín

En portada: Os dereitos de autoría e as artes escénicas Aqui hai chicha. Poucos temas xeran tantos conflitos morais no eido teatreiro coma este. Por unha banda, a xestión e o cobro dos dereitos de autor ou de interpretación, tal e como está argallada, a través das distintas sociedades «sen ánimo de lucro», beneficia aos nosos petos. Pola outra, como usuarios de bens culturais de primeira orde que constituímos, somos con frecuencia vítimas dos excesos dese mesmo sistema… Moitas aristas, moita chicha, si… Queda moito no tinteiro, daba como mínimo para outro número… Destapada a caixa dos tronos, aproveitade para meter baza… As nosas páxinas son vosas.

03 03 05 06 07

Cara ou Cruz por Cándido Pazó

Confesións dun arrepentido por Carlos Santiago

Un concepto a debate por Nieves Mateo

Entrevista a Javier Vidal por Comba Campoy

Os dereitos de propiedade intelectual e de imaxe na súa relación coas artes escénicas por Héctor Ayllón Santiago e Luis Anguita Villanueva

08

O día que soou o teléfono por Eliana Martíns

e a danza 09 Rivero moderna en Cuba Entrevistado por Branca Novoneyra O país caribeño está de moda. Para quen teña ganas de ir practicar danza por alá, que se prepare: vai suar!

11

Opinión

Motivos de cabreo e disputa hai moitos. O caso será darlles unha saída. Nós, mentres non nos queimen a revista, encantadas de facilitar a sublimación de pulsións potencialmente agresivas… Conste que tampouco rexeitamos a utilidade pedagóxica dun lapote pequeno, ainda que sexa delito… ❚ O bufón e o presidente Touriño Polo Capitán Choupa ❚ Dramaturgo non é (necesariamente) un insulto Por José Prieto ❚ Estigmas e paradoxos do retornado (2) Polo Retornado

do audiovisual 13 Xornadas galego: seguimos de costas por Comba Campoy Xa vai sendo tradición. Outro ano mais, a Asociación convoca a uns e outros para artellar perspectivas do noso sector mais estratéxico. Se cadra o problema estea nos termos artellar, perspectivas, ou estratéxico. O caso é que algo falla.

15 Teatreiros en ruta

por Pablo Sánchez, Carlos Sante e Joaquín

Domínguez Confirmado: a humidade relativa dificulta o traballo dos artistas escénicos galegos que pretenden probar fortuna en Cuba. En todo caso, viaxar sempre

E

A

D

I

T

O

R

I

A

xestión dos nosos dereitos

L

Como nada do humano —nin do divino, faltaría máis—, nos é alleo, neste número da escaramuza imos falar de dereitos de propiedade intelectual. E das entidades de xestión. Como intérpretes, todos e todas sabemos que AISGE é quen xestiona os dereitos de imaxe que temos recoñecidos. E tamén importantes son os que nos corresponden por cesión de comunicación pública, tal como establece o Convenio do Audiovisual, equivalente ó 5% do salario pactado (Anexo I, Terceiro). Este 5% debe ser liquidado por separado, aínda que ás veces sexa necesario lembrarlle esta obriga ás empresas produtoras. Os autores e compositores teñen como entidade principal a SGAE, e os músicos intérpretes a AIE. Na nova Lei do cine, en tramitación parlamentaria, tamén temos unha fronte aberta para o recoñecemento de dereitos para actores e actrices. Non cabe dúbida que este é un mundo complexo que se deriva da aplicación da Lei da Propiedade Intelectual, e que ás veces xera mesmo contenciosos entre unhas e outras entidades, ou amplas polémicas na opinión pública. Por outra banda, os fondos para fins sociais que deben destinar estas entidades “sen fin de lucro” deben merecer a nosa atención, xa que eses fondos están chamados a resolver situacións que no noso sector historicamente sabemos que poden chegar, e chegan, á indixencia. Cando esta escaramuza saia da imprenta, na AAAG teremos celebrado as Xornadas anuais de Teatro, precedidas polas recentes do Audiovisual. Estamos a traballar, a negociar, para que no próximo número da revista poidamos celebrar a consecución do tantos anos agardado Convenio de Teatro de Galicia. O ambicioso Plan Galego das Artes Escénicas, no que participamos activamente, verá por fin a luz nestes próximos días. E estamos ultimando a posta en funcionamento da nova páxina web, cun novo Catálogo que inclúe xunto ás fotos e currículo un vídeo-book. Material todo el que deberá ter unha actualización continua para cumprir axeitadamente coa promoción dos e das profesionais do sector. Esta reflexión arredor das entidades de xestión debe servirnos igualmente para clarificar que a defensa dos nosos intereses profesionais e laborais precisan do fortalecemento da Asociación de Actores e Actrices de Galicia, mesmo diante de ditas entidades, que poden e deben achegar medios máis axeitados para estes fins. ■ Vicente Montoto Presidente da Asociación de Actores e Actrices de Galicia

enriquece e estimula, ao menos as neuronas…

16 A Sala the Star

por Xosé Touriñán Adentrámonos nesta sala

que abriu as suas portas recentemente en Carral. Larg a vida.

www.aaag.es Campo do Cruceiro do Gaio, 7, piso 1º - 15705 Tel/fax: 981 593 829 | info@aaag.es | www.aaag.es

Subvencionado por:

2


EN PORTADA Se alguén ten candea neste enterro, eses son os autores, como non. E como individuos particulares e obsesivamente autodiferenciados, raro era que estivesen dacordo en temas tan controvertidos coma este. Ainda que se a alguén beneficia o cobro dos dereitos de autor, en principio, é a eles, hainos desconfiados por natureza e sempre queren ir ao fondo das cuestións, ainda que iso lles acabe causando conflitos morais. Así che son os artistas, que se lle vai facer. Cándido Pazó e Carlos Santiago, autores dramáticos de andaduras diversas, achégannos a súa visión.

OSDEREITOSDEAUTOR O baño, a auga suxa e o neno

Confesións dun arrepentido

Por Cándido Pazó

O

que eu teño claro é que se alguén gaña diñeiro cunha peza teatral de cuxo texto eu son autor, eu teño dereito a percibir a parte que en xustiza me corresponda». Esta declaración escoiteilla hai anos a un autor teatral español de primeira liña, deses que son ou foron referencia para novas dramaturxias e que hoxe son considerados, respeitados e admirados como

Por Carlos Santiago

R

ecoñezo que hai en min a mesma esquizofrenia que se lle supón a calquera creador. Iso de imitar a Deus así á calada metendo os dedos no teclado ou no piano para crear pequenos universos á nosa medida non pode ser unha condición doada de aturar. En realidade, un traballa co que lle dan, co material que outros xa traballaron e que deixaron aí a disposi-

clásicos vivos. Para expresar a miña posición perante a cuestión dos

ción de quen o queira usar previa prescrición do copyright e esas cou-

dereitos de autor non teño máis que me sumar a esa declaración e,

sas. Así que crear vén sendo unha loita

iso si, engadirlle a de que se alguén ou algo (asociación, institución es-

perpetua entre o teu ego e a cultura da

colar, etc.) utiliza un texto teatral meu para un evento non lucrativo,

que formas parte. «Copia e mellora» dicía

quero ter a posibilidade de decidir implicarme non lucrativamente en

Buster Keaton cando explicaba o segredo de crear

tal evento sen que ningunha sociedade ou organismo poida suplan-

gags. Por iso un guitarrista pode compor un blues

tarme dunha maneira automática e acrítica nesa decisión.

cos tres acordes de toda a vida sen que lle acusen de

Dito isto cómpre lembrar unha vez máis que o chamado d e reito de

plaxio, e en principio, algún colega pianista pode torturarme

autor non é unha taxa ou un imposto, é unha fórmula para posibilitar

cunha Sonata de Mozart durante toda unha tarde sen que teña que

que os autores, no caso que nos ocu-

pagarlle un peso a tan ilustre e ma-

pa os autores dramáticos, poidan

xistral cadáver por interpretar as sú-

percibir os honorarios que lles corre spondan pola repetición, con consecuencias económicas, dun acto cre ativo no que participaron. Un caso concreto e real: unha compañía profesional galega está a representar, con merecido éxito, un espectáculo baseado nun texto teatral dun autor

CARAOUCRUZ

italiano actual; cada vez que esta

as sublimes excrecencias. Só que na sociedade esta actual non se pode tolerar que as cousas sexan así de doadas. Seica hai que manterlle o choio a moita xentiña que vive a custa desas migallas porcentuais e canónicas que pagamos aquí e acolá. Pagar, pagamos sempre. Se no teu bar favorito ao taber-

compañía re p resenta recibe o diñeiro dun

neiro lle dá por poñer a radio en plan fío musical ou só porque lle pres-

cachet ou da recadación na billeteira; con

ta máis mentres serve viños, pagas varios céntimos en cada copa por

ese diñeiro a compañía ten de cubrir os gas-

escoitar rumores. Se despois do concerto doméstico decides gravar a

tos de produción e os honorarios de actores, técnicos e

Sonata de Mozart nun CD virxe, na compra do disco pagas uns can-

outros axentes creativos. Entre estes axentes está o

tos patacóns que obviamente non van destinados ao desafortunado

que creou un dos elementos que posibilitan a re p e t i-

xenio de Salzburgo, senón ao director da orquestra ou ao guicho que

ción do acto creativo: o autor declarado do texto. O dereito de au-

fixo os arranxos. Hai tamén quen xa rexistrou cancións tradicionais en

tor, pago segundo os casos pola compañía ou pola entidade contratan-

calidade de arreglista e tirou réditos extraordinarios da radio ou da te-

te, é o mecanismo que fai que o devandito axente, neste caso un autor

levisión, medios que por aquí aínda pagamos entre todos, así que ou-

italiano, reciba os seus honorarios. Honorarios que, no exemplo real que

tros tantos euróns que apoquinamos na conta de xente tan esperixi-

nos ocupa, o autor ten de partillar co tradutor e adaptador galego que

lada en arreglar o que faga falta. Casos e casuísticas hai a fartarse. Pa-

posibilitou que o seu texto poida re p resentarse nos nosos estrados.

rafraseando a Rosendo, isto dos creadores é un sector importante, e

Explicación absolutamente obvia, pero absolutamente necesaria. Como absolutamente necesario, aínda que tamén obvio, é lembrar

como tal, ten o seu propio sindicato: a Sociedad General de Autores de España.

que non só os autores dramáticos reciben honorarios por medio da re-

Trátase dun sindicato moi especial. Para empezar, se te dedicas a is-

cadación dun dereito aplicado á repetición dun acto creativo con con-

to de crear e non queres que a organización quede coa guita que xe-

secuencias económicas. Pasa o mesmo con escritores non dramáticos,

ras por eses mundos de dios, non che queda outra que asociarte por-

3


EN PORTADA O baño, a auga

Confesións

suxa e o neno

dun arrepentido

actores, guionistas, músicos, directo-

que eles cobrar por ti, sem-

pasa sequera pola cabeza que un grupo de música vas-

pre cobran. Antes, cando só

co, catalán ou galego goce da mesma difusión mediá-

Cousa distinta, aínda que loxicamente

había vinilo nin sequera podías

tica a nivel estatal que un grupo español? E quen di dos

relacionada, é a xestión da recadación deses de-

editar un disco sen ingresar nas súas filas

músicos, di dos escritores, dos dramaturgos ou dos ci-

reitos e o maior ou menor acerto ou torpeza das máis

e obter o seu selo, e se ademais eras autor das cancións

neastas. Iso foron tempos, cando facía un sol de cara-

de media ducia de sociedades creadas para realizaren

tiñas que pagarte a ti mesmo unha tonelada de pasta

llo, o negocio da cultura estaba en coiros e o clima po-

esa xestión. Entre estas sociedades a S.G.A.E. é, para

previo desconto do corenta por cento que o sindicato se

lítico semellaba máis despexado. Persoalmente teño a

ben e para mal, a máis veterana e coñecida. Para ben

embolsaba por xestionar tan curioso contrato contigo

convicción de que o mercado español, máis que un ob-

porque ser veterano e coñecido pode ser bo por defini-

mesmo. E se tras varios e diversos episodios esquizoides

xectivo, é un obstáculo, e que toda a nosa cultura, co-

ción, sobre todo en termos infraestruturais. Para mal

querías dar de baixa o teu re p e rtorio, atopábaste con

mo comunidade e non como produto ou espectáculo,

porque quizais o funcionamento desta sociedade (igual

que é máis difícil saír de aí que da Eta, a Mafia ou a Igre-

debería desenvolver a estratexia de esquivalo no cami-

que o de Telefónica ou FENOSA) corre o risco de estar

xa Católica. Teñen o monopolio da xestión dos dereitos

ño da supervivencia e a autoafirmación. Cal é o pro-

eivado por vellos hábitos herdados dos escuros tempos

de autor en todo o Estado e se non estás con eles, sim-

blema? Que os galegos, coma os portugueses, estamos

nos que estas sociedades exercían como monopolios

plemente non estás.

atrapados entre España e o océano Atlántico e a única

res, coreógrafos, etc.

cun status confuso entre o oficial e o privado e cun per-

O problema é que estar dentro é bastante peor que

maneira de saír ao mundo sen pasar pola meseta ou

soal administrativo contaminado por unha mentalidade

non estar. Por moito que teñas firmes conviccións de-

embarcar para América é virtual: por iso a chamada

e unha cosideración pública cuase funcionarial.

mocráticas, tes que formar parte dunha sociedade on-

cultura libre, coas novas licenzas e as novas canles de

Cousa distinta é tamén que ás devanditas socieda-

de o voto depende do teu nivel de ingresos, así que hai

distribución que propón, podería ser o gran camiño al-

des, alén de cumpriren co fin principal para o que foro n

socios que teñen cinco votos e socios que non teñen

ternativo e o alicerce dunha utopía cultural: a autoxes-

creadas e posto que por lei non poden ter beneficios

ningún, como é o meu caso, que dios mío querido nun-

tión dos nosos recursos culturais, o que implicaría entre

empresariais netos, haxa que lles esixir seren axentes di-

ca cheguei a nada na profesión artística. A mesma es-

outras cousas rematar co monopolio da SGAE sobre a

namizadores dos medios nos que se insiren os seus re-

trutura piramidal aplícase tamén ao reparto do botín,

xestión dos dereitos de autor e comezar a estruturar un

presentados, no caso que nos ocupa dos medios escé-

así que sendo imposible contabilizar as humildes apari-

mercado propio, a día de hoxe ben máis utópico que a

nicos e audiovisuais. É por iso que cando unha destas

cións de milleiros de creadores sen voto por radios, te-

sociedade sen clases, por moito que os nosos actuais

sociedades, neste caso a S.G.A.E., vai abrir unha sede

levisións, teatros e recintos feirais, o máis probable é

xestores se empeñen en demostrar a súa existencia me-

na que, alén dun espazo administrativo, vai haber espa-

que, por arte da maxia escalar e as listas de vendas, un

diante argumentos menos lóxicos que teolóxicos.

zos creativos e de exhibición (unha sala para actividades

bo cacho dos dereitos de toda esta recua de perdedo-

Xa digo, moita utopía de dios. No último xacobeo, o

escénicas e un pequeno plató), o que temos é que estar

res e fracasados acaben no peto de Victor Manuel, Ale-

sindicato dos creadores sacou doce millóns de euros de

atentos e sermos activos para que eses espazos estean,

jandro Sanz ou o mesmísimo Ramoncín, quen segue a

Galiza, sen que se soubese moi ben como esa pasta

efectivamente, ao servizo dos creadores e, xa que logo,

cobrar dereitos polos litros de alcohol que dicía meter-

gansa ía reverter na nosa cultura. Menos mal que coa

da cidadanía. Esta é unha intención declarada pola

se nos oitenta. As organizacións piramidais é o que che

súa proverbial dilixencia o Concello Bipartito de Santia-

S.G.A.E. e pola Fundación Autor. Unha intención da que

teñen, moito escravo na base e catro faraóns no curu-

go reparou no pormenor e conseguiu que reinvestisen

en principio non teriamos por que dubidar, pero na que,

to. Aínda que escravo é unha palabra se cadra esaxe-

oito millóns -aínda gañaron catro- na comisaría cultural

por aquilo de que o inferno está cheo de boas inten-

rada, que de cando en vez cae un cheque do ceo e hai

que están montando na quinta de Vista Alegre para

cións, nunca estará de máis porfiar e insistir.

que estar agradecidos.

controlar o tomate galego e pór freo ao crime artístico

E xa que de obviedades foi a cousa, unha máis para

Outro problema que hai estando dentro é a vergo-

organizado tan característico do país, en troques de ce-

terminar: a do, disque dito inglés, que fala do baño, da

ña que chegas a sentir como socio cando o sindicato

derlle á SGAE os terreos gratis durante setenta anos ou

tina e do neno que está dentro a bañarse. Un baño

arremete no teu nome, é un falar, contra taberneiros,

así, con invasión impopular da beirarrúa incluída. Velaí

nunca ben mal, e de seguro que a S.G.A.E. necesitará

comisións de festas patronais e veciños en xeral. Hou-

como dentro de setenta anos teremos máis un espazo

un bo baño nalgúns aspectos, pero, finalmente, á hora

bo xa algún xuíz que advertiu seriamente a esta socie-

cultural ao noso dispor que se sumará aos xa saturados

de tirarmos a auga suxa da tina, haberá que ter conta

dade sen ánimo de lucro da que formo parte polo seu

espazos culturais composteláns, presididos desde o

de non tirarmos con ela o neno. ■ Cándido Pazó

comportamento filomafioso neste tipo de aldraxes. Co

Monte Gaiás pola magna obra que outrora foi epítome

ben que me levei eu sempre cos taberneiros e co que

de megalomanía e clientelismo e hoxe é xa, verbigratia,

me molan as festas populares! A culpa de todo, claro,

instrumento de autogoberno. Manda carallo na Haba-

é da piratería, esa peste que ameaza o choio dos ca-

na. Pero isto é o que sucede, que mentres a nosa clase

maradas de máis éxito e que se cerne sobre a industria

política practicamente no seu conxunto alucina co seu

cultural como a besta apocalíptica que é. Que se lle vai

propio espectáculo sen querer ver a realidade e moitos

facer ou, resulta que hai unha revolución tecnolóxica

dos nosos creadores poñen a economía doméstica por

en marcha e o negocio está a mudar de xeito radical,

diante da autoafirmación cultural, aquí ficaremos, á es-

aínda que por algunha razón que se me escapa, o sec-

pera do cheque da SGAE que caia do ceo e nos saque

tor cultural non parece ser como o sector naval ou o si-

de pobres, soñando con redes, industrias, macrocom-

derúrxico e non se lle pode aplicar aquilo da reconver-

plexos e outras entelequias que fagan da nosa cultura

sión industrial forzosa, non vaia ser que a refinada sen-

o que non é nin pode ser: un puto negocio faraónico.

sibilidade dos grandes artistas saia ferida, líbrenos dios,

Así que pola miña parte fago acto de contrición e

e non podan seguir a cobrar os millóns de euros que

arrepíntome dos meus pecados como sicario de tan

merecen por ser tan xeniais e extraordinarios.

rumboso sindicato. Descúlpame, Deus Creador, polo

Pero se aínda no colmo tes o defecto conxénito de

que acabo de escribir e non deixes que me denuncien

ser galego, a cousa chega a ser intolerable. Agás afor-

por inxurias, que son insolvente e padezo de esquizo-

tunadas excepcións, a capacidade de exportación da

frenia cultural. ■ Carlos Santiago

nosa cultura é moi limitada, especialmente no caso dos que teiman en usar a lingua galega como medio de expresión artística. O mercado español érguese diante de nós como fronteira infranqueable. Acaso a alguén se lle

4


EN PORTADA

unconceptoadebate maríasguerreras

DEREITOSDEAUTORÍA

Corpus mysticum&Corpus mecha-

proxección social e cultural, des-

ver, o propio Código Civil. Por-

nicum | Nun recente artigo de

de a primeira representación, é

que o que non se pode comprar

opinión de Andrés Trapiello no

de dominio público ao ser com-

nin vender non é (para o Código,

suplemento Babelia, de El País

partida coa audiencia. A Ley de

non para min) unha propieda-

(03.11.07), deféndese o corpus

Propiedad Intelectual garante o

de». Trapiello recorda a reflexión

mysticum ou corpo místico das

respecto á autoría e aos dereitos

do poeta Segovia para pór sobre

obras como patrimonio univer-

de autor, garanten que os crea-

a mesa as contradicións en torno

sal. A Ley de Propiedad Intelec-

dores cobren a súa obra e que

aos dereitos de autor. O tema é

tual considera que «o corpo mís-

poidan vivir do seu traballo. Polo

complexo e cabe agardar que a

tico da obra é patrimonio de to-

tanto, falamos do control, res-

lei que se coce nestes momentos

do o mundo, mentres que o me-

pecto, cobro e beneficio econó-

centre o debate e reconcilie a

cánico pertence ao seu lexítimo

mico da obra. Entre as voces do

propiedade irrenunciábel e ina-

dono no caso de cadros, escultu-

enorme debate que está xerando

lienábel dos creadores, coa in-

ras ou obras arquitectónicas, e

en España na actualidade este

dustria cultural. En calquera ca-

no caso dos libros, a música ou o

asunto, hainas que claman o de-

so, o teatro é a irmá pobre de di-

teatro aos editores de libros ou

reito ao denominado corpus mís-

ta industria, copada polos discos,

de discos ou aos empresarios te-

tico da obra e ás que lles parece

os filmes e os libros.

atrais nos que o autor ou os seus

un enorme asunto de mercado-

herdeiros delegaron». Isto signi-

tecnia e consideran que se está

Os dereitos de autoría en Las Marí-

fica que, no caso do teatro, o li-

xerando un falso debate en tor-

as Guerreras | Nas Marías Gue-

breto ou corpus mechanicum é

no aos dereitos de autor. Neste

rreras temos vivido en relación

do autor ou herdeiros, e a súa

senso, retomo o artigo de An-

ao noso labor nas artes escénicas

proxección social e cultural, o

drés Trapiello que sinala o se-

varios capítulos relacionados cos

seu significado e as emocións

guinte: «Nunha interesante serie

dereitos de autor e as sociedades

que esperte a través da represen-

de artigos sobre este tema (Pági-

de xestión. Fagamos historia.

tación, o corpus mysticum, é de

nas de ida y vuelta, México,

Co noso primeiro espectáculo

dominio público e por tanto, pa-

1994. Páxinas 57-89), o poeta

Tras las tocas —reseñado na no-

trimonio universal. Trapiello pen-

Tomás Segovia escribiu hai anos:

sa que é o crecemento exponen-

Comprobamos o poder do debate e a acción colectivas co exemplo das mulleres desta Asociación, que souberon atopar unha solución intelixente ao conflito polo cobro dos dereitos de autoría nos espectáculos que montaban. Celebramos o regreso de Nieves Mateo á Escaramuza, para explicarnos, como boa profesora que é, os detalles dese proceso.

5 X PREMIOS MAX das Artes Escénicas 2007 Homes

+H

16

(19.75%)

65

(80.24%)

49

Autor teatral en catalá-valenciá

5

(17.85%)

23

(82.14%)

18

Autor teatral en euskera

1

(16.66%)

5

(83.33%)

4

sa primeira colaboración con es-

Autor teatral en galego

0

(0%)

6

(100%)

6

“o primeiro que din sobre ela to-

caramuza—, iniciouse un primei-

Tradución e adaptación

17

(19.76%)

69

(80.23%)

52

cial da cultura de masas e a in-

dos os códigos civís modernos é

ro debate sobre o recoñecemen-

Composición musical (3 en grupo) 6

(7.69%)

72

(92.30%)

66

dustria cultural no primeiro mun-

que esa propiedade é irrenunciá-

to da autoría colectiva como fór-

Coreógrafo/a (+2 compañias)

37

(61.66%)

23

(38.33%)

do, o que ten levado a blindar a

bel e inalienábel. Ou sexa que

mula de traballo. Este proxecto

Dirección de escena (3 en grupo) 52

(26%)

148

(74%)

97

propiedade intelectual. No caso

está prohibido vendela ou com-

contaba con actrices, autoras e

Dirección musical

9

(12%)

66

(88%)

57

do teatro, considérase que tanto

prala. Nótese que hai dereitos

directora que desexábamos po-

Escenografía (20 como empresas) 38

(23.60%)

123

(76.39%)

84

o corpus mecánico como o mís-

irrenunciábeis ou inalienábeis;

der pór ao servizo da asociación

Figurinos (6 como empresas)

76

(59.37%)

52

(40.62%)

tico, pasan a ser de dominio pú-

pero a única propiedadade ina-

o noso traballo. Partimos coa ba-

Iluminación ( 3 Empresas)

15

blico, ao cumprir a obra 70 anos.

lienábel é esa. Ou sexa, que non

se de 5 textos das nosas socias

Protagonista

164

(45.17%)

199

(54.82%)

35

Porén, como argumentamos an-

é unha propiedade (…) Esa im-

autoras, pero queríamos facer

Reparto

252

(38.41%)

404

(61.58%)

152

teriormente, o seu significado e

pugnación compártea, ao meu

una dramaturxia colectiva, no

Bailarín/a

128

(62.43%)

77

(37.56%)

Autoras a escenaNo 2005 os colectivos Projecte Vaca en Barcelona, Dones en Art en Valencia, Sonámbulas en Alicante e Marías Guerreras en Madrid, en colaboración coa SGAE, organizaron este ciclo de lecturas dramatizadas de autoras contemporáneas, coordenado en

Mulleres Autor teatral en castelán

+M

15

23

139

124

51

Personaxes femininas protagonista: 168 (44.09%)

TOTAL actores: 603 (59.17%)

Personaxes masculinos protagonista: 213 (55.90%)

TOTAL actrices: 416 (40.82%)

Personaxes femininas reparto: 259 (37.37%)

TOTAL personaxes masculinos: 647 (60.24%)

Personaxes masculinos reparto: 434 (62.62%)

TOTAL personaxes femininas: 427 (39.75%)

(As personaxes nas obras de teatro son os que proveñen dos roles escritos para ditas obras, ousexa que non é o mesmo có apartado actores/actrices. Sempre hai máis personaxes que actores/trices porque os actores/trices poden facer máis dun personaxe ao longo do ano).

cada cidade por cada asociación. Tivo lugar nas sedes correspondentes

Obras de teatro postas en escena

de Valencia, Alacante, Barcelona e Madrid, coa participación das directoras e actrices de cada colectivo. A idea era dar a coñecer en cada cidade

Escritas por...

ás autoras do resto de cidades. En Madrid léronse: Ecos de Rosa Molero,

En castelán

55

(77.46%)

14

dirixida por Andrea de Gregorio; Boston, de Patricia Pardo con dirección de

En catalá-valenciá

15

(71.42%)

Pepa Sarsa e Juana (Delirio) de Eva Hibernia, dirixida por Margarita Reiz.

En euskera

6

En Barcelona: Ecos, de Rosa Molero, dirixida esta volta por Glòria Balañà;

En galego

Boston, de Patricia Pardo, con dirección de Silvia de la Rosa, Atra bilis de

TOTAL

Laila Ripoll, dirixida por Anna Silvestre, e Sancha, reina de Hispania, de An-

Número de adaptacións e/ou traducións: por homes: 74 (81.31%) por mulleres: 17 (18.68%)

tonia Bueno, con dirección de Eva Hibernia. ■

Homes

Mulleres

2

(2.81%)

0

(0%)

6

(28.57%)

(85.71%)

1

(14.28%)

0

(0%)

4

(100%)

0

(0%)

0

(0%)

80

(77.66%)

15

(14.56%)

8

(7.76%)

Traballo realizado por PROJECTE VACA (Asociación de Creadoras Escénicas)

Por Nieves Mateo

Mixtas (home+muller)

(19.71%)


EN PORTADA día a día dos ensaios. De feito, o

Creando en positivo | Ao acceder

proceso de creación de Tras las

aos nosos dereitos, estamos pro-

tocas é un dos máis ricos que re-

piciando o enriquecemento acti-

cordo. A nosa primeira inque-

vo do que chamamos corpus

danza, como digo, foi tratar de

místico da peza, e que no caso

rexistrar o texto dramático glo-

do teatro alimentamos cos deba-

bal, emanado dos ensaios, de

tes co público asistente, que

forma colectiva. Aquí tropeza-

abrimos nas salas, tras as repre-

mos coa Ley de Propiedad Inte-

sentacións que ofrecemos. Ac-

lectual no noso país: non se re-

tuamos en consoancia coa idea

coñece a fórmula colectiva do

de que o proceso creativo nos

dereito, xa que sempre debe

enriquece a nosoutras e á nosa

creación e a divulgación. Ofre-

existir a titularidade do dereito.

sociedade, e isto antes de que a

ceremos cursos e obradoiros especializados; os autores poderán presentar

A SGAE recoñece os seguintes

lei actúe.

alí os seus traballos, proxectar obras audiovisuais ou realizar gravacións no

O delegado da SGAE para a «zona Noroeste» sae ao paso das críticas para defender o labor da súa entidade na promoción da cultura galega. Un labor que se intensificará unha vez que comece a funcionar a sede que están rematando de construír en Compostela, e cuxa inauguración era adiada sine die poucos días antes desta entrevista.

Ademáis do seu labor na xestión dos dereitos dos autores galegos, cal pretende ser a contribución da SGAE ao desenvolvemento da cultura galega? A Sede Noroeste nace co obxectivo único de dinamiza-la vida cultural galega a través de diferentes frontes: a formación, a

dereitos de autoría de titularida-

Esta fórmula de traballo per-

plató ou no noso auditorio, con capacidade para case 200 butacas remo-

de individual nas artes escénicas:

mítenos na actualidade ter con-

vibles. O edificio creouse cunha vocación de servizo plural, atendendo ás

texto dramático, coreografía e

seguido a complicidade para o

necesidades dos diversos colectivos de creadores: dende a clásica con-

composición musical. No noso

noso actual espectáculo «No más

temporánea ata o hip-hop; dende o teatro de monicreques ata a curta-

caso, non podíamos rexistrar a

lágrimas», estreado na sala La-

metraxe ou a videocreación. Non desexamos entrar en competencia con

obra a nome da nosa asociación

grada de Madrid, das autoras

outros recintos ou entidades; aspiramos a converternos en algo máis se-

Marías Guerreras. Falamos coa

mexicanas Sabina Berman e Luisa

mellante a unha factoría, un lugar onde os talentos do eido cultural teñan

SGAE, e recomendáronnos aco-

Josefina Hernández e da arx e n t i-

un referente. Se ata agora tiñamos uns recursos limitados para organizar

llernos á modalidade de varios

na Griselda Gambaro, coa cesión

unhas lecturas dramatizadas ou a presentación dun espectáculo, a Sede

autores. E así rexistramos o texto

dos seus dereitos de autoría.

Noroeste multiplica as posibilidades.

de Tras las tocas con 5 nomes a

Quero destacar outras cesións

partes iguais en dereitos e por-

desinteresadas ás Marías Guerre-

A construción da sede para o Noroeste da Sociedade que vostede

centaxes. O caso �� que, o que

ras, como a grata de Gabriel Fi-

representa viuse acompañada dalgunhas polémicas. Ao parecer, o

nosouras no fondo demandába-

gueroa Flores, herdeiro dos de-

Concello de Santiago cedeulles un terreo destinado a uso público,

mos era que a obra emanase das

reitos de autor do seu pai, o gran

coa condición de que ese sexa o destino final do edificio. De que

Marías Guerreras como corpus

fotógrafo mexicano Gabriel Fi-

xeito teñen pensado prestar ese servizo aos asociados e aos veciños

mysticum e revertise nas Marías

gueroa. El cedeunos o talentoso

da cidade?

Guerreras, como corpus mecha-

fotograma de María Félix no fil-

En realidade, apreciamos unha moi boa predisposición por parte da cida-

nicum. Para iso, metímonos nun

me Río escondido (1947), que

danía con respecto á nosa Sede en Compostela. Penso que a cesión por

debate interno que nos levou a

serviu de capa do noso terceiro

60 anos desta parcela no parque de Vista Alegre só pode traer beneficios

acordar a cesión dos dereitos de

programa de Casa de América

para todos. Efectivamente, o acordo de cesión co Concello parte da base

autoría de calquera texto dramá-

en 2005. ■

de que programaremos actividade de interese público co obxectivo de di-

tico ou obra curta que se representase a cargo das Marías Gue-

«Non somos un clube exclusivo»

rreras por espazo de 2 anos, á asociación. As autoras socias ce-

namiza-la vida cultural compostelá. Debo aclarar que este edificio é un lu-

demos os dereitos de autoría,

gar deseñado á medida dos nosos creadores, pero aberto ao público en

ben de obra corta, performance

xeral. Non somos un clube exclusivo: a cidadanía poderá asistir a eventos

ou obra convencional, ao pro-

e presentacións. Tampouco será necesario ser socio da SGAE para inscri-

xecto de creación en feminino

birse nun seminario de xestión cultural, por exemplo, aínda que entende-

que defendemos e queremos di-

rás que os nosos socios son os usuarios naturais dos servizos da Sede e te-

fundir.

rán vantaxes. O propio Concello resérvase unhas datas ao ano, por con-

Nesta fórmula seguimos, con

trato, para organizar no noso recinto actividades de interese público.

máis de 5 espectáculos estreados. Un deles, «El día de la cul-

Unha vez que a sede para o Noroeste empece a funcionar

pa», de Margarita Reíz, opta es-

en Compostela, vai exercer a SGAE unha actividade máis

te ano en primeira ronda de vo-

intensa na promoción da creación e na mellora das

tacións aos Premios Max

condicións de traballo dos autores galegos? Cales

das Artes Escénicas convo-

serán as medidas concretas de apoio á creación

cados pola SGAE.

escénica, en todos os seus ámbitos? Quero engadir que a Sede Noroeste terá en conta de xeito moi especial as particularidades da creación escénica (teatro e danza), musical e audiovisual en Galicia, e os seus intereses concretos. Esa é a nosa teima, por suposto. E a lingua galega é un dos sinais de identidade máis obvios. Trataremos de artellar e dar saída ás propostas que vaian xurdindo, pero sobre todo gustaríame trasladar ao gremio creador a idea de que son eles os que poden ir dirixindo o noso barco. Os nosos autores serán, en gran medida, os responsables do noso rumbo coas súas propostas e suxestións. Pola nosa banda, temos a intención de traballar coas asociacións do ámbito cultural galego e coordinarnos tamén cos nosos veciños naturais na finca de Vista Alegre: o Concello, a Universidade e o IGAEM. Co esforzo conxunto, estou seguro de que poderemos optimizar recursos e ofrecer unha proposta rica e interesante. ■

6


EN PORTADA No noso eterno afán divulgativo, fichamos nen máis nen menos que aos asesores xurídicos de AISGE, a sociedade de xestión dos dereitos de imaxe, habitual colaboradora da escaramuza desde hai varios números. Tomade nota.

É

Os dereitos de propiedade intelectual e da imaxe na súa relación coas artes escénicas e audiovisuais

moi frecuente, cada día máis, que cando algún actor, actriz, do-

O segundo tipo de dereito de contido patrimonial que citábamos,

brador, director de escena, bailarín, nos pregunta sobre os seus

e que a todos nos soa pola tremenda repercusión mediática, é a com-

dereitos de propiedade intelectual faga referencia ademais aos

pensación equitativa por copia privada. O vulgarmente chamado

dereitos de imaxe. A confusión que hai na rúa sobre ambos de-

«canon por copia privada» abónase pola reprodución realizada exclu-

reitos é tal que cremos necesario darlles unhas pequenas notas

sivamente para uso privado, sendo abonada, ao igual que a comuni-

a estes creadores que os axuden a diferenciar ambas situacións

cación pública da que falábamos, a través das entidades de xestión

de titularidade de dereitos, moi distintos en canto á súa realización

dos dereitos dos artistas intérpretes e executantes.

económica, mais tan semellantes pola orixe, que para eles rara vez

En canto ao dereito de imaxe que de ordinario se inclúe nos con-

presentan distinción. Non se trata aquí de enredarvos co alambicado

tratos dos artistas intérpretes, cedido ao produtor xunto cos dereitos de

mundo do Dereito e a súa arcana terminoloxía senon axudarvos a

explotación, hai que advertir o duplo erro en que incurren os pro d u t o-

identificardes algo que, moitas veces, o descoñecemento fai que un

res. Dun lado, por canto o dereito de imaxe —que, ademáis, non é ex-

ou doutros deses dereitos resulten vulnerados.

clusivo dos artistas intérpretes, senón que o posúe calquera persoa—

Os dereitos de propiedade intelectual emanados da achega perso-

non se regula pola Lei de Propiedade Intelectual como o resto dos de-

nalísima dun «artista intérprete ou executante», como os denomina

reitos do artista —os citados dereitos de explotación e morais—, senón

axeitadamente a Lei, podémolos enumerar atendendo ao seu contido

pola específica Lei Orgánica 1/1982, de 5 de maio, de dereito á hon-

en dereitos morais e dereitos patrimoniais. Vaiamos por partes.

ra, intimidade persoal e familiar e á propia imaxe, coa lóxica conse-

Os dereitos morais dos que gozan os artistas intérpretes son o do

cuencia de non seren aplicábeis a este dereito, por exemplo, as nor-

recoñecemento do seu nome sobre as súas interpretacións ou execu-

mas referentes á duración dos dereitos de explotación. Doutro, e de-

cións (coñecido como o dereito á paternidade), o dereito a oporse a

rivado do anterior, o dereito de imaxe, a diferenza dos dereitos de ex-

toda deformación, modificación, mutilación ou calquer atentado que

plotación do artista, non se transmite ao produtor en virtude do con-

lesione o seu prestixio ou reputa-

trato. A lei 1/1982 non prevé un mecanismo de cesión do dereito se-

ción (dereito á integridade) e o

«O dereito de imaxe, a diferenza dos dereitos de explotación do

nón de autorización da súa utilización. Diferenza importante por can-

dereito a autorizar expresamente

artista, non se transmite ao produtor en virtude dun contrato. A lei

to coa cesión ou transmisión do dereito produciríase o cambio de ti-

durante toda a súa vida a dobra-

non prevé un mecanismo de cesión do dereito senón de

tularidade que permitiría ao cesionario, á súa vez, a cesión do dereito

xe da súa actuación na súa pro-

autorización da súa utilización.»

a un terceiro, en tanto que a autorización ten un destinatario e unhas

pia lingua. Estes tres dereitos de-

condicións (tempo, finalidade, espazo...) concretas.

nomínanse morais polo carácter

Ademais, non hai que esquecer que a finalidade da produtora can-

personalísimo que teñen, e son irrenunciábeis e inalienábeis. É dicir,

do inclúe nos contratos a cesión do dereito de imaxe é asegurarse que

non os podes ceder por contrato a terceiros, non se obtén deles be-

poderá utilizar a imaxe do artista captada na rodaxe, ensaios, sesións

neficio patrimonial directo e só o creador pode ser o seu titular.

de foto fixa, etc., e a súa voz e o seu nome, na explotación (marke-

Os dereitos de contido patrimonial divídeos a Lei, segundo o

ting) da obra na que tivese intervido, polo maior tempo e espazo po-

modo de obter a prestación económica os seus titulares, entre os que

síbel. Pretensión que non impide que o artista autorice efectivamente

son dereitos de explotación e o dereito de compensación equitativa

a utilización da súa imaxe polo produtor pero delimitando os usos que

por copia privada.

realmente se vaian realizar (isto é, a utilización da imaxe para a pro-

Os dereitos de explotación inclúen os seguintes: a autorizar a fi-

moción da peza na que intervén, non para outros usos diferentes), así

xación, a reprodución, comunicación pública e distribución das actua-

como o tempo estimado de explotación da obra (sería suficiente a es-

cións. Estes catro dereitos, coas súas distintas formas de manifesta-

tes efectos autorizar á produtora para que utilice a súa imaxe durante

ción, son os que se adoitan ceder aos produtores mediante contrato

cinco anos, sendo absolutamente desproporcionado e abusivo equi-

escrito. Se este, ademais, é un contrato de traballo ou de arrenda-

paralo co prazo de cesión dos dereitos de explotación: 50 anos).

mento de servizos, presúmense cedidos directamente ao empresario

Por último, hai que advertir que, do mesmo xeito que a cesión dos

os dereitos exclusivos de autorizar a reprodución, a comunicación pú-

dereitos patrimoniais debe remunerárselle aos artistas de maneira in-

blica e a distribución por alugueiro. Esta cesión dá lugar a dous tipos

dependente do salario que se lle satisfaga polo seu traballo de inter-

de prestacións económicas en beneficio dos artistas intérpretes: a

pretación na peza (o importe de tal remuneración pódese fixar a tan-

prestación derivada da mencionada cesión aos produtores ou empre-

to alzado ou de maneira porcentual, pero en calquera caso este im-

sarios (que teñen que pagar estes que son os que se van beneficiar da

porte debe significar, cando menos, un 5% do salario total pactado tal

mencionada cesión) e, no caso unicamente dos dereitos de comuni-

e como prevé o Convenio do Audiovisual de 2005), a autorización do

cación pública e da forma especial de distribución a través do aluguer,

artista intérprete á produtora para a utilización da súa imaxe debe re-

unha prestación remuneratoria derivada do uso das súas interpreta-

munerarse de forma independente (desta forma facilítase que no fu-

cións e que, polo tanto, terán que pagar os usuarios das mesmas (te-

turo se puidese negociar unha ampliación do prazo ou dos usos das

levisións, cines, medios de transporte que emitan filmes, etc.). Esta se-

imaxes cuxa utilización se autorizou), aínda que é habitual que a pro-

gunda prestación económica recíbese a través das entidades de xes-

dutora, froito da confusión dos dereitos de imaxe cos dereitos de ex-

tión dos dereitos de propiedade intelectual, estando obrigados ao pa-

plotación do artista, inclúa na mesma remuneración ambos conceptos

gamento os usuarios mencionados.

(dereitos de propiedade intelectual e dereito de imaxe). ■

Por Héctor Ayllón Santiago e Luis Anguita Villanueva

7


EN PORTADA

O

s camiños —recadatorios— da SGAE son inescrutábeis. Cando non se vive das artes escénicas, senón que se xoga a facer teatro como quen dedica as tardes do domingo ao dominó, nunca pensa en que poida estar incorrendo en delitos contra a pro-

piedade intelectual. Moito menos se por riba está convencida de que anda a facer un traballo de divulgación cultural de balde. Até que un día soa o teléfono e ao outro lado do fío escoitas un «Ola, chámote da SGAE»: as catro palabras máis temidas para calquera teatreiro afeccionado. A experiencia que pasamos na Asociación Cultural Papaventos, á que pertenzo, é moi semellante á doutros tantos aos que lles gusta o teatro e que o practicamos como afección.

Para coñecer todas as caras posíbeis deste complexo prisma, contamos coa experiencia do teatro afeccionado. O ánimo de lucro pasou a ser un motivo de confusión, desde que as ONG son millonarias e os profesionais ( a rtistas) curramos gratis. Haberá que acuñar novos termos. Mentres tanto, a presidenta da Asociación Cultural Papaventos de Vedra cóntanos de primeira man como son as súas relacións cos dereitos de autoría e, concretamente, coa súa sociedade de xestión.

Aínda que falar de dinamización cultural resulta

ciando á contraprestación. De non ser isto posible, as asociacións culturais veranse condenadas a re d ucir a súa capacidade de programación.

A clandestinidade | A mencionada clandestinidade na que as compañías de teatro amador desenvolven a súa actividade ten a súa razón de ser nos criterios que a SGAE establece para estes grupos. Non é o primeiro caso en que algún axente da xestora agora dedicada á filmación de vodas e banquetes ten ameazado con prohibir a estrea dun espectáculo afeccionado escrito polo colectivo (a outra vía para facilitar a distribución alén das canles recadatorias da SGAE). Tamén ten pasado ter que abonar a taxa cando non tiña porqué facelo, en pezas de creación propia dos grupos, grazas ás citadas estratexias de presión, como a de «se non tedes que

tópico, manido e devalado polo uso e abuso ao que

tablecer uns criterios diferentes aos que hoxe en día

se somete o concepto por parte daqueles que se

aplican ao teatro amador. Unha actividade que se

pagar dereitos, xa os recuperaredes despois». As limitacións son incomprensíbeis. Un grupo de

apro p i a ron alegremente do termo, nós aínda cre-

desenvolve na súa meirande parte na clandestinida-

teatro afeccionado ten que solicitarlle á SGAE a au-

mos nela. Pero non na programación como unha se-

de, pola dificultade que supón negociar coa SGAE,

torización para a representación da obra con autor,

lección de espectáculos con criterios máis ou menos

máis aínda cando un non come disto. É lóxico que o

documento no que ha de indicarse xa a data e lu-

léxitimos, colgados nun papel agardando que a xen-

autor participe dos beneficios que xera un espectá-

gar das cinco funcións máximas ás que se limita tal

te deixe un Madrid-Barça a cambio un Molière. Nós

culo ao ser re p resentado, como acontece no teatro

autorización. Como o permiso non é por un tempo

cremos na dinamización dinamiteira no rural, que é

profesional. Unha función de teatro afeccionado en

determinado, senón por representacións, ao solici-

onde nos ubicamos. E isto só se logra sachando as

cambio, non produce máis rendas que para o autor,

tarlle ao autor o consentimento inexcusablemente

c o rredoiras das aldeas, nas tabernas, derru b a n d o

xa que as asociacións que as representan invisten os

ten que dar as datas das funcións.

barreiras mentais e procurando unha evolución cul-

cachés en gastos tales como desprazamentos, dietas

Así que, en consecuencia, o teatro amador está

tural, que nos garante un cento de espectadores co-

ou infraestrutura, quedando prohibida a remunera-

condenado a circular na sombra: negar a autoría

Odíaquesoouoteléfono Por Eliana Martins mo mínimo cada vez que programamos teatro, algo

ción aos integrantes do grupo.

c e rtamente difícil nos tempos que corren.

dos espectáculos, asinándoos como de creación

Cal é o modelo de relación entre o teatro amador

propia, e como moito cun inspirado en... ao carón,

Nós programamos unha mostra de teatro ama-

e o autor? Obviamente, o autor non debe perder o

á fin de poder levar a obra polo mundo adiante.

dor, «Teatrofilia», que vai xa pola quinta edición.

control sobre a súa obra, pero isto non o favorece o

Non demandamos máis que un pouquiño de racio-

Un ciclo do que non sacamos máis que traballo,

modelo actual. O teatro afeccionado radica na propia

nalidade se non queremos rematar coa cultura de

palmadiñas nas costas e mesmo algunha que outra

afección dos seus participantes, o goce de subir ás tá-

base. ■

somanta verbal e física. E o conflito, como non,

boas, un xogo teatral que en ningún momento bus-

apareceu coa SGAE.

ca substituír nin competir co teatro profesional, senón

A chamada de marras tivo lugar na terceira edi-

constituír outro tipo de oferta cultural. Pero unha das

ción, cando unha voceciña nos dixo «Pero como se

súas funcións básicas é a difusión da arte dramática,

vos ocorre montar unha mostra de teatro sen falar

ou polo menos, isto nos confirma a nosa experiencia.

con nós?». Así que despois de botarmos as contas,

Moitos dramaturgos foron coñecidos polo público de

o mes de teatro saía por 90 euros máis a función co-

Vedra, o concello no que desenvolvemos a nosa acti-

mo mínimo, é dicir máis de 1.000 euros en dereitos

vidade, grazas á mostra. Unha audiencia que en prin-

de autor por doce espectáculos. Aínda que de fon-

cipio non é consumidora de teatro e que agora o

do sempre soa a mesma frase desasosegante de

descobre no amador, aínda que só acudan pola

«tranquila, que habemos de chegar a un acordo».

curiosidade de ver a un veciño no escenario.

A solución? Enlearse ou renderse. Se nós inclui-

Contribuímos a c rear un novo público que terá

semos a partida de dereitos de autor no orzamento

moitas menos reticencias en achegarse ás bi-

de Teatrofilia, cando moitos grupos colaboran con

lleteiras das salas das vilas do país.

nós reducindo cachés para poderen vir, a mostra te-

Cremos tamén que debe facilitarse a

ría que verse minguada en canto á cantidade de re-

negociación entre o autor e os gru p o s

presentacións. A outra opción é crer que non de-

de teatro afeccionado, e permitir saír da

bemos renunciar nin á cantidade nin á calidade dos

clandestinidade na que desenvolven

espectáculos, porque queremos achegar a cultura a

a súa actividade e gozar libre-

un público que habitualmente non ten un acceso

mente da súa afección. De-

fácil a este tipo de actividades, o rural. Entón toca

be ter o autor capacida-

enfrontarse ás estratexias de presión tan habituais

de pero tamén facili-

da famosa entidade de xestión de dereitos.

dade para poder

Dende logo, esta posición non ha de entenderse

decidir se pode

como unha negación ao autor da compensación da

un

retribución económica que debe xerarse da explo-

amador repre-

colectivo

tación das súas creacións artísticas. Simplemente,

sentar a súa

reivindicamos que as xestoras de dereitos deben es-

obra,

re n u n-

8


DANZA

RiVERO 9 Falamos con Eduardo Rivero en Santiago de Cuba. Adormecemos cun

D

escubrimos outra cida-

Danza 2001. Entre as súas obras destacan: Sulkary, Okantomí, Tana-

de, onde Fidel procla-

gras e Dúo a Lam.

mou o triunfo da Revo-

O proceso creativo de Eduardo Rivero como coreógrafo susténtase

lución, salpicada de pin-

en tres piares: a influencia do seu mestre Ramiro Guerra, o coñece-

tadas e carteis dirixistas,

mento das danzas afrocubanas (asimiladas á propostas modernas

visitantes, que denuncia a

de obras inacabadas

dentro do seu traballo na Compañía Nacional) e a súa fonda investi-

pola falta de materiais, de apa-

gación da arte africana, particularmente da pertencente á cultura Yo-

necesidade de circulante e o fracaso

góns que duran días, de xentes

ruba imbrincada en Nixeria. Apunto, como dato histórico, que deste

dun sistema comunista apoiado en

que sentadas nos parques recor-

territorio eran poboadores os escravos negros levados a Cuba e que

dan un pasado revolucionario e

conforman, xunto co asentamento español, as liñas máis importantes

soños sociais e intereses soviéticos

asumen un futuro de desapareci-

da mestiza cultura cubana.

perdidos na Guerra Fría.

dos; porque en Cuba nada es fá-

Rivero iniciou a súa carreira como bailarín de danza moderna den-

cil e todo é incerto, sabendo que

tro do Conjunto Nacional de Danza Moderna que dirixía Ramiro Gue-

ningún vento ven do futuro.

rra, epicentro da danza moderna en Cuba. Hai que sinalar unha ca-

ritmo sostido que decorre fora do tempo, ao tempo non compartido dos

Estamos nunha illa caribeña de máis de 11 millóns de habitantes

racterística esencial da orixe da danza moderna cubana: o seu nace-

onde nos sorprende un forte apoio gobernamental ás artes escénicas,

mento e fortalecemento xira encol do seu precursor. Ramiro Guerra,

entendidas como instrumento para construír

bailarín de ballet que estudiara en New York con Doris Humprey, Char-

unha cultura revolucionaria viva. E nun lugar on-

les Weidman, Martha Graham e José Limón, absorbera de primeira

Ramiro Guerra O meu mestre

de o patriotismo non é unha reliquia, onde non

man as técnicas de danza moderna norteamericanas. Cando volveu a

p a recíame terriblemente cruel,

hai industrias culturais, onde á dedicación artís-

Cuba entrou en contacto co folclore afrocubano, sempre interesado

non me deixaba facer nada que

tica é unha misión, unha forma de resistir.

pola cultura que sobreviviu nos escravos negros que viñan de África e

non tivese que ver coa danza. Co

Durante a miña estadía de investigación asis-

paso dos anos, comprendín que

tín ás clases e os ensaios da compañía Teatro de

era unha liña de formación dentro

la Danza del Caribe, compañía residente no Te-

Guerra dirixiu dende o ano 1959 o Conjunto Nacional de Danza

do mundo da danza, cunha discipli-

atro Heredia que dirixe Eduardo Rivero. A finais

Moderna. Unha das súas iniciativas foi levar ós bailaríns a que apren-

na forte, férrea, case cruel. Hoxe

de marzo, sentada no Museo del Ron con Rive-

deran as danzas afrocubanas directamente dos músicos e bailaríns fol-

véxoo como o meu pai, o meu

ro, unha personalidade da cultura cubana, onde

clóricos. Comezou a asumir todos eses materiais e orientalos cara a

mentor, o meu Deus. El deume to-

se emprega a palabra personalidade como ad-

propostas escénicas debedoras da teoría escénica moderna e contem-

dos os conceptos como bailarín,

xectivo só en casos excepcionais. Nado no ano

poránea. Esta nova liña posibilitou montaxes célebres como Mulato

m e s t rede danza e tamén como co-

1936 na Habana, inicia a súa carreira de bailarín

(1960), Suite Yoruba (1960), Orfeo Antillano (1964), Chacona (1976),

reógrafo. Comecei a coreografar

de danza moderna coa primeira convocatoria de

Medea y los negreros (1968) y Decálogo del Apocalisis (1971). Como

instado por el. Eu non me sentía

Ramiro Guerra para a creación do Departamen-

mestre, formou a primeira xeración de intérpretes e coreógrafos da

c o reógrafo e díxome que se non

to de Danza Moderna del Teatro Nacional. Re-

danza moderna cubana.

c o reografaba non me deixaría bai-

coñecido bailarín, coreógrafo e mestre, recibiu,

Eduardo Rivero, xunto con Santiago Afonso e Víctor Cuellar, é un

lar a seguinte tempada.

entre outras moitas condecoracións, a Orden

dos seus discípulos máis destacados, quizais o que máis gardou a liña

por la Cultura Nacional e o Premio Nacional de

de traballo de Ramiro Guerra. En diversas entrevistas expón a súa es-

Por Branca Novoneyra

que os seus descendentes souberon gardar seguindo un proceso sincrético.


DANZA treita relación co seu mestre: «Él es todo en la danza. Mi maestro, mi

Na busca dunha liña persoal, sen deixar de ser debedora da de Ra-

guía. Fue mi formador como intelectual, no sólo en danza, sino tam-

miro Guerra, centrada no pasado escravista dos afocubanos na illa;

bién en historia, la apreciación de la pintura, la formación integral co-

Eduardo Rivero dedicouse a investigar a época do pasado africano an-

mo bailarín. Formó mi conciencia artística» (Del Caribe, 2002, páxina

terior a escravitude. Estudou en profundidade esculturas, obxectos ri-

104).

tuais e pinturas africanas. Recolleu o tratamento do corpo e a xestua-

Outro piar importante da achega coreográfica de Rivero é o minu-

lidade que atopou en bronces, sitiais, cabezais, tótems, terracotas e

cioso estudo das danzas folclóri-

murais; e trasladounas ao seu traballo de adestramento técnico e de

cas afrocubanas e a súa intersec-

movemento coreográfico.

ción coas achegas da danza mo-

A coreografía Cando quixen co-

Tanto en Okantomí como en Súlkary encontramos as características

derna norteamericana. Este tra-

reografar, púxenme a pensar que e

das esculturas yorubas: ollos abertos, beizos e meixelas prominentes,

ballo de investigación comeza co

como facelo. Estudei o seu traballo,

xeonllos dobrados, puños pechados, mans cara ao ceo, palmas esten-

seu ingreso no Conjunto Nacio-

a súa obra, da mesma forma que

didas e flexionadas, motivos fálicos e totémicos, peitos enormes e pei-

nal de Danza no mesmo momen-

estudaba para ser bailarín, como

teados sobredimensionados.

to da súa creación. O obxectivo

cando tiña que interpretar unha

Eduardo Rivero dirixe, dende a súa fundación en 1988, a Com-

deste grupo era conseguir unha

personaxe como en la Chacona de

pañía Teatro de la Danza del Caribe con sede no Teatro Heredia en

unidade de contido e forma en-

Bach estudei os cadros do Greco e

O presente Aquí, cos setenta

Santiago de Cuba. Nestes vinte anos puxeron en escena obras asi-

tre as dúas achegas anteriormen-

cando tiven que facer Creonte ins-

anos que teño, estou feliz, encanta-

nadas por Rivero, xunto coas doutros coreógrafos nacionais e in-

te mencionadas, que reflectise a

pirado no mito de Medea. Entón

do de estar no meu país. Podería

ternacionais como Narciso Medina, Lesme Grenot e Arturo del

realidade sociocultural cubana.

atopei as Tanagras, unhas pezas

estar noutro lugar, en Alemaña, en

Castillo. Este núcleo coreográfico representa a liña máis purista da

As características do Conjunto

votivas da antiga Grecia, e o mes-

Xamaica... Gústame visitar outro s

escola de danza moderna cubana, que convive con novas tenden-

Nacional eran:

mo que fixen como intérprete é o

países, como non. Pero teño a li-

cias máis contemporáneas coma as propostas de Marianela Boán,

❚ Empregar novas e distintas

que fago como coreógrafo. Para fa-

berdade de estar no meu país, gús-

Rosario Cárdenas, Lídice Núñez, Danza Voluminosa e da propia

temáticas de caracter folclóri-

cer as miñas primeiras obras estu-

teme ou non me guste algunha

Danza Contemporánea de Cuba, dirixida por Miguel Iglesias.

co, social e nacional.

dei moitísimo a obra de Ramiro

cousa. Xeralmente estou dacord o

O re p e rtorio activo da compañía componse de pezas como

❚ Tratar o espazo, o tempo e a

G u e rra, a forma na que estruturaba

en todo e todo me gusta. As veces

Okantomí, Súlkary, Balada, Tributo, Dúo a Lam, Tanagras, Destellos,

dinámica nunha forma pecu-

as súas obras. Tamén estudei para

paso necesidades, pero estou coa

Lamparena, entre outras do seu director coreógrafo, e de pezas de

liar.

pasarlle aos bailaríns o que quería

miña familia, os netos, os meus fi-

c o reógrafos convidados, como Metamorfosis de Narciso Medina,

❚ Empregar as costas e o torso

que coñeceran. Non quería facer

llos e os meus bailaríns, que se

Unidos, de Lesme Grenot e Rayo de Luz de Arturo del Castillo.

como orixe, motivación e cau-

unhas obras coreográficas dende a

manteñen comigo e véxome tras-

No período da miña estadía de investigación, nos ensaios dirixi-

sa principal do movemento,

miña experiencia como intérprete,

pasado neles. Cando os vexo bailar,

dos por Rivero, e na súa ausencia, pola primeira bailarina Yamila

do que se deriva unha técnica

non da maneira como as interpre-

estoume vendo a min mesmo e é

Prevals dedicámonos a preparar seis pezas: Ceremonial da danza,

propia: o movemento ondula-

taba, como me movía co meu mes-

un pracer enorme, como facer o

Seu, La Filo, Haití e Suite blue, que integraban o seu programa pa-

torio do torso.

tre. Dicían que eu era un bailarín lí-

amor constantemente, vendo cons-

ra próximas actuacións polo Sur da illa.

❚ Tratamento do chan, indo

rico-dramático e tiven que abando-

tantemente os meus bailaríns e

cara a el ou elevándose. Caí-

nar ese rol.

bailarinas.

Esta elección abre e pecha con dúas pezas singulares do máis característico de Eduardo Rivero. Ceremonial da danza é unha home-

das de Graham e caída-rebote

naxe ao seu mestre Ramiro Guerra, unha clase de danza moderna

de Humprey e Limón.

c o n v e rtida en coreografía, unha peza clásica do re p e rtorio cubano

❚ Grande uso da improvisa-

onde a técnica transfórmase en arte coreográfica. Suite Blue re c o-

ción.

lle o persoal traballo en parella do coreógrafo, implicando a sen-

❚ Estudo e exploración do fol-

sualidade, a fertilidade, a terra; atopamos destilados os seus move-

clore cubano, das raíces cultu-

mentos de ondulacións de tronco, as cargadas imposibles, os con-

rais, buscando unha liña de

tactos no chan. As tres pezas intermedias: Seu, La Filo e Haiti, re c o-

creación esencialmente nacio-

llen as achegas das danzas populares do ámbito caribeño (Cuba,

nal.

Haití, Martinica, Xamaica), sublimadas cun deseño espacial xeométrica é ritmicamente perfecto, asimilando achegas da danza moder-

Rivero bailou case todos os

na fusionadas espectacularmente cos movementos folclóricos.

papeis principais como primeiro

Rivero é un excelente conversador que remarca a necesidade da

bailarín de Danza Nacional de

dedicación artística total. A súa é unha misión contextualizada

Cuba. O seu rol de Ogún en Sui-

nunha situación política e social extraordinarias. El mesmo é un

te Yoruba (1960) é a súa inter-

produto da Revolución po-

pretación máis recordada, pola que logrou grandes éxitos nacionais e

tencial dos primeiros anos.

internacionais. Chegou a bailala máis de quinientas veces e a súa evo-

A experiencia Estudo moito pa-

O futuro Penso que hai unha gran

Posuidor dun discurso artísti-

lución do tratamento do movemento neste rol é o xerme do seu ca-

ra facer o meu traballo core o g r á f i-

variedade de grupos, de bailaríns e

co rematado, gardador da

racterístico movemento ondulatorio do tronco, a marca orixinal das

co, así como para facer o meu tra-

de compañías de danza, en todo o

esencia da danza moderna

súas creacións posteriores.

ballo pedagóxico. Por exemplo,

país, dende Baracoa a Pinar del Río;

cubana, a nosa conversa xira

A principios dos setenta Eduardo Rivero comeza a súa carreira co-

cando fixen unha obra chamada

cada un fai unha cousa diferente.

arredor da disciplina interpre-

mo coreógrafo. En dous anos, estrea dúas pezas memorables, consi-

Tributo, fíxena volcando a miña ex-

Penso que hai bos e malos baila-

tativa, do estudo constante

deradas clásicas en Cuba: Okantomí (1970) e Súlkary (1971). A pri-

periencia persoal no meu recorrido

ríns, bos e malos mestres de danza,

que posibilita a arte coreo-

meira, Okantomí (Con todo mi corazón), é un dúo dunha beleza e di-

polo Caribe, cando fun na miña pri-

que hai excelentes compañías e

gráfica e do marcado sincre-

ficultade técnica inmensas, cun traballo de vestiario e manexo de ob-

meira misión internacional e esti-

compañías funestas, pero teñen li-

tismo no seu legado. ■

xectos que nos sitúan no pasado anterior á escravitude dos ascenden-

ven en Xamaica seis meses, en

b e rdade para facer o que queren.

tes dos escravos negros que trouxeron dende Nixeria á illa. En Súlkary,

M a rtinica, nunha serie de lugare s

Hai unha gran liberdade de facer,

un sexteto de tres parellas, afonda no material da obra anterior, no

do Caribe. Esta experiencia deume

un gran apoio gobernamental, todo

seu persoal traballo do torso e na iconografía da arte africana, especi-

a idea de facer Tributo, unha obra

o mundo está subvencionado polo

ficamente da cultura Yoruba.

baseada no re g reso a Malí e nos

goberno e ten un teatro, un salón,

cantos de Bob Marley. Entón o mo-

un lugar para eles. Hai un lugar pa-

vemento non era estudado, tam-

ra o arte e o artista no noso país.

pouco era improvisado, pero xurd í a mentres facía esta obra.

10


OPINIÓN Dramaturgo non é (necesariamente) un insulto

Crónicas do Capitán Choupa Polo mesmo

Por José Prieto

Feira de teatro absurda

O Bufón e o Presidente Touriño

Personaxes: Teatreiro 1, Progamador 0. Organizador 27, Peregrino Unha rúa de Santiago de Compostela. Teatreiro 1: (Recitando como posuído por un teatreiro) Apurar cielos pretendo...! Peregrino: Desculpe, señor... Podería indicarme se este é o camiño correcto? Teatreiro 1: Desgraciadamente non hai camiños correctos e afortunadamente así é. Peregrino: Busco a feira, señor, á feira veño dende moi lonxe só para vela.

Corrección política e corrección poética | Platón era inimi-

A buffonata | Pero Celso Parada non é un boneco que sae na

go do teatro porque consideraba que a xente podía tomar ao pé

televisión. Celso é actor e director de teatro. Celso Parada é un

da letra as súas suxestións e modos de conduta –que son en

bufón que acadou o recoñecemento do público e da profesión

moitos casos reprobables– e imitalos. Platón era un aristócrata

coas buffonatas sobre textos de Darío Fo que interpretou e aín-

e probablemente pensaba que o público é gilipollas. Ou se ca-

da interpreta. Chamaran a Celso Parada, o bufón, para acompa-

dra pretendía que o público pensara dun xeito determinado, do

ñar a Touriño, o Presidente, na súa presentación na Arxentina.

xeito que a el lle conviña. De feito dicía que, se acaso, podería-

Celso interpretou a un dos seus bufóns, e a prensa escandali-

se representar algún tipo de «traxedia moral». Aristóteles, pola

zouse moitííísimo (e o público divertiuse e emocionouse colecti-

contra, era favorable ao teatro e distinguía entre a corrección

vamente: puro teatro).

política («como son os feitos, ou como foron os feitos, ou como

Na súa intervención Celso volve á súa nenez (non a histórica,

deben ser os feitos») e a corrección poética, que apela á lóxica

senón a fabulada! Que pode coincidir ou non co que sucedeu en

interna da obra de ficción.

realidade, pero que, como nos ensina Aristóteles, ten a súa pro-

Teatreiro 1: Sinto desilusionarte, pobre iluso ilusionado, pero a feira é unha ilusión.

pia lóxica narrativa) e fálanos da descuberta do sexo, de cando A prensa canalla | Hai unhas semanas houbo unha polémica

os rapaces lle pedían a unha meniña chegada de Bos Aires lles

Progamador 0: (Aparecendo de súpeto) Non! Non! De ningún

na prensa (La Voz de Galicia, El Correo Gallego, Galiza Hoxe, La

ensinara o mijillón («Oh!, Oh! Dixo mijillón!» –parece ser que

xeito! ¡Eu xuro que a vin! Xuro que unha vez vin a feira! (Cho-

Región, etc.) a propósito da intervención do actor Celso Parada

exclamaron os corresponsais da Cope alí desprazados). O bufón,

romiqueando) Xuro que a vin! Xúroo!

(Director e empresario da compañía Teatro do Morcego, actor no

abundando na lascivia propia do personaxe chega a mencionar

Peregrino: Onde, señor? Onde se produciu esa aparición?

personaxe do emigrante Freire na serie de TVG Libro de familia)

a expresión bichiño bivalvo, apoiado en textos de Darío Fo e de

Teatreiro 1: (Ó peregrino) Non o escoites. Non o mires! El tam-

nun acto en Arxentina co Presidente Touriño. De algún xeito es-

Ever Martin Blanchet- Raimon Cousse.

pouco existe. Non é máis que unha alucinación fantasmagó-

ta polémica veu reavivar a vella polémica platónico-aristotélica.

rica deseñada por eles. E se o miras moito tempo converte-

A prensa canalla e os puritanos que lle inoculan o odio na ore-

Conclusión | Para a próxima vez que lle toque ir de bolos a un

raste nunha estatua estática estatutaria.

lla (que traidores!, que hamletianos!) arremeteron contra o bu-

político, señores da prensa e da radio, deberían aconsellar que

fón, ou máis ben debemos dicir que tomaron ao bufón como ga-

non manden bufóns acompañando ao Presidente ou se acaso,

rrote para darlle con el a Touriño na cabeza.

que manden un actor que represente unha vida de santos, unha

Progamador 0: (Con desacougado pranto) Xúroo, xúroo, xúroo,

xúroo, xúroo...! Peregrino: Eles... Eles? Que eles? Quen son eles? Existen eles? E vostede... existe? Teatreiro 1: Non me ofendas, mequetrefe, naturalmente que non existo, ou mellor dito, existo pero son invisible.

Os feitos son os seguintes: Touriño vai a un acto con emigrantes na Arxentina, e leva a Celso para que oficie de introdu-

comedia moral. Por exemplo a vida dun deses santos da Guerra Civil que agora están a canonizar.

tor, aproveitando o tirón que ten na emigración a serie na que

Aínda que ben pensado: son os da prensa os máis axeitados

Celso traballa, e na que fai xustamente de emigrante retornado.

para aconsellar aos políticos ou para erguerse en gardiáns da

Peregrino: Pero eu podo velo.

moral?

Teatreiro 1: Oh, non sei...! Será que perdín o personaxe.

P.S.: Conta Celso que cando rematou a actua-

Organizador 27: Ola, ola, ola, ola, ola! Coido que hai alguén por

ción botou máis dunha hora asinando autó-

aquí que está a buscar a feira.

grafos, recibindo aplausos e apertas do público. ■

Peregrino: (Ó teatreiro) E este? Existe? Teatreiro 1: Moito. Peregrino: (Ó organizador) Eu, señor! Eu son o que ven dende moi lonxe para ver a feira, pero agora teño unha dúbida. É realidade ou ilusión? Ilusión ou realidade? Progamador 0: Eu xuro que unha vez vin a feira! Teatreiro 1: (Recitando como posuído por un teatreiro) Apurar cielos pretendo...! Organizador 27: A feira é realidade. A feira é ilusión feita realidade. Pero sobre todo... Sobre tódalas cousas... Sobre tódalas cuestións... sobre tódalas disquisicións... a feira é fe... FE! Ti tes fe? Peregrino: Si, pero... de que feira fala vostede, señor? Organizador 27: Da Feira de Teatro das Galicias, naturalmente. Peregrino: Non é a feira que busco, pero grazas, señor. (O peregrino marcha rúa abaixo ate perderse de vista para sempre xamais. Sós e lonxe, moi lonxe, moi lonxe de todo e de todos, quedan o teatreiro I, o programador 0 e o organizador 27) Organizador 27: De nada. ■

Referencias do affaire na prensa en: http://perfectoconde.blogspot.com/2007/10/tourio-mdranlle-os-ananos.html http://www.elcorreogallego.es/indexServicios.php?idMenu=495&idNoticiaBlogs=60 http://www.laopinioncoruna.es/secciones/noticia.jsp?pRef=2544_4_137575__Galicia-asegura-viaje-Cono-exclusivamente-institucional http://www.farodevigo.es/secciones/noticia.jsp?pRef=3137_4_169431__Galicia-anuncia-nietos-emigrantes-podran-pedir-este-nacionalidad http://www.elpais.com/articulo/Galicia/bichito/bivalvo/Carmina/elpepuespgal/20071008elpgal_3/Tes

11


OPINIÓN Estigmas do Retornado Por O Retornado

A conciencia do can «É interesante constatar cómo o individualismo mercenario

se en primeiro termo, mozos e mozas facían deporte con táboas

lo cada vez máis escura, pasar os dedos impunemente entre os

o empurra a un ó recuncho do idealismo reaccionario».

e cometas, moitos deles espidos... Un auténtico Edén, como eu

seus cabelos, apoiar o cóbado no atril e exercer de cómico nos mí-

re c o rdaba. E aquí estaba eu, afundido no sillón mirando asa cou-

tins. Si, de cómico, nunha tesitura chulesca de grazoso que se adi-

sas desde o outro lado, o lado do medo. E entón apareceu. Foi

caba a escarnecer todo aquelo que non fose a súa visión do mun-

A chamada (moito antes da marcha). Tiña once anos, era de

mais ca unha descarga, unha conmoción lonxana, coma a caída

do. O poder realmente me semella unha enerxía desconcertante.

noite, estaba sentado no sillón da sala grande aínda que ó día

dun anaco de glaciar, moi lonxe, alá no Polo. Ali estaba el, o meu

Aquela falla de pudor nun bonequiño que durante anos se distin-

seguinte tiña colexio, pero a esas alturas a miña nai xa me dei-

can, camiñando ledo por diante da cámara. Incorporeime estupe-

guíu pola súa negación do carisma, e que por sobredose de poder,

xara por imposible; gustábame quedar ata tarde só, paseando

facto, non sabía se berr a r, chamar a alguén, se rir o chorar. Alí es-

e a certeza na continuidade do mesmo, chega a tal estado narc i-

pola casa, ó meu aire, vendo a televisión, mirando pola ventá,

taba el, nun universo virtual e paralelo pasándoo pipa.

sista apesar da súa imaxe no espello, é algo que aínda non me al-

J. M. COETZEE

calquera cousa, o caso era habitar tranquilamente noutra lonxi-

Non tiña mais a que agarr a rne. Considereino unha chamada.

tude de onda, noctámbula naquel caso, paladeando a premoni-

Iso si, o que nunca imaxinara, nunca, fora desintegrame así

ción de algo difuso que aínda non estaba. Estaba vendo unha

nin parecido. E menos na casa do pai.

canza. Vendo a hostia que se levou, non podo evitar recuperar a herdanza da miña educación xudeo cristiá e pensar, por un momen-

película dun tipo que era investigador, espía ou algo así, levaba

Teño no meu pé a lembranza do fondo, mais alá da frustración,

unha gabardina; un tipo alleo ós controis nalgún momento de

da rabia, da mágoa e da miseria. Iso foi cambiando e aínda o fai

Deus, aquel riso. O do bonequiño digo.

entreguerras, na secuencia en que se atopa nun bosque cunha

o perfil da miña boca. Se a un lle toca facer unha declaración, e

Longa elipse

muller, teñen pouco tempo, algo os apremia, han de continuar os

non paramos de facelas, dígome, e mais aínda se o fai no ámbi-

F a rto de traballar sistematicamente para outros e de ver do

seus camiños. Pausa. Míranse, hai algo entre eles, houbo algo,

to da creación, coidado co que afirmas, e mais coidado coas sen-

que son capaces os intermediarios, despois de toda unha vida

algo romántico e fatal digo, pois teñen que marchar. Pausa. Al-

tenzas, e mais aínda coas verdades absolutas, as certidumes en

sen ler un contrato decidín subitamente abrirme ao mundo da

go romántico e fatal. Alí estou eu cos ollos vidrosos formando un

contra dos culpables. Moito coidado. Son o retornado e antes de

p rodución, claro que si, así, por decreto persoal. Fun invitado, tra-

triángulo con el e ela, cando ela colle a man do home, desprén-

interpelar ao teu material sensible, sexas quen sexas, non quero

la miña primeira inconsciente experiencia a unha xornada de in-

dea suavemente da luva, colle con delicadeza a man e introdú-

p e rder de vista os meus demos.

t e rcambio entre comunidades. Foi un día ben cordial, boa onda,

cea tranquilamente e incluso diría que con autoridade, no interior da súa blusa. Sinto corrente nas veas ante esa cadencia descoñecida; para min supón un parámetro novo, distinto aos

Para xogar limpo, e só cando resulte inevitable, por cada unha de certezas, unha de demos. Foi a partir de entón que o mundo redibuxou os seus perfís. Xa

to, que a xustiza divina tamén existe.

si señor, alí non parecía haber tabeiróns, que os habería, pero seg u ro que os peixes gordos, os gordos gordos digo, non andaban p reto; tratábase de xente que aínda non se adicaba impunemen-

patróns que habitan no meu mundo, no mundo coñecido ata en-

te, porque non sabían, porque non podían ou porque non querían,

tón.

a levar os cartos dobrados. Bo roio digo, alto nivel de tolerancia,

Confirmo que teño que marchar, en canto poida, fuxir tan pro n-

non stress. E boas intencións e suxestións con respecto ás posi-

to e tan lonxe como sexa posible para atoparme con homes e mu-

bilidades, as necesidades, os problemas que se deducen do en-

l l e res coma aqueles que son capaces de meterse man daquela

c o n t ro do eido creativo e o perverso mundo industrial.

f o rma prohibida con semellante naturalidade. Sinto a chamada.

Ata que chegou o barbudo. Era pequeno e forzudo e cambiou o sabor do aire en dous parágrafos. Dixo catro cousas e puxo a

Soño do meu can: o inconfesable (pouco despois da volta).

todos firmes. Un nacionalista declarado, aínda que hei de dicir

O primeiro ano do retorno foi un inferno: entón non era mais ca

que iso era unha tapadeira, da súa especie xa os teño visto nou-

un home que perdía sangue incapaz de manter a mirada dos seus

tros ámbitos, case sempre políticos mais ou menos ultraort o d o-

semellantes, un home desmembrado descendendo aos abismos.

xos. Recordoume frontalmente ao bonequiño, quen o ía dicir,

Xa falaremos disto. Perdido na vila do meu pai, alá nas montañas

m e n t res se adicaba a afirmar qué tipo de historia era a que to-

á marxe do mundo, os animais non cesaban de morrer ao meu ca-

caba, a nosa, a que estaba permitida, e que non ía permitir nin-

rón: o raposo comeu as galiñas do avó, un coello de ollos bran-

gún tipo de inxerencia no seu terreo, porque o terreo era da súa

cos apareceu teso, outro, o sustituto, non durou nada, e logo o de

p ropiedade, iso estaba claro. Fóra diso, a escuridade dos malos.

C., o meu querido can. Pouco despois de chegar, el, que estaba

Contra todo o distinto á súa visión, a ameaza, o desafío, a decla-

acostumado a entrar e sair sen permiso foi atropelado por un co-

ración de guerra. Hostia, isto era o último, agora resulta (pensa-

che. Xa digo: un inferno de xeo subindo polo meu corpo cada vez

ba eu mentres el proseguía coas sús certezas, dogmas e senten-

mais teso e a miña alma botando sangue polo rabo. Unha autén-

zas) que existe un xénero, un estilo, mesmo un tipo de persona-

tica espiral de terror que se instala a partir dun momento, e que

xes, total, unha onda ideal á que os tipos legais e con perspecti-

a f i rma que nada parará ata chegar o fondo, se é que hai fondo,

va histórica (coma él) deberían apuntar. Peor ca unha mala misa.

pensa un estremecido, imaxinando que o terror extremo quizais

Nin unha puta dúbida.

non teña tope. Entendín a cara de Jack Nicholson noResplandor

Agora que teño que facer. Trémeme o pulso. Debo pedir per-

e moitas outras. O meu can e mais eu vivíramos no Sur, aos pes dunha praia desde a que viamos Tanxer. Abrín os ollos, era noite. Nun docu-

dón, debo matizar. Ou enténdese? non quero ser bo, nin tan sequera malo. Quero outra cousa. E si, dixo meu pai, esta tamén é a túa casa.

mental da televisión aparecía aquela praia, eran altas horas da

*** Tanta pelexa, tantos donos, herdeiros, marcos e afrentas. Canta

m a d rugada e frotei os ollos para confirmar que non flipaba. Si,

The same of the same: a espiral dos dedos ou unha de pe-

era a miña praia, pola que eu camiñaba cando aínda tiña certe-

los. L é m b rome de bonequiño dando un discurso antes da hostia;

zas, cando aínda non rompera. Facía sol, algunha parella bicàba-

penso en Jose María Aznar, o latin lover, despois de oito anos no goberno. Convencido como estaba de que ía voltar gañar as eleccións (dende logo houbo un momento no que resultaba completamente imposible imaxinar a Zapatero como presidente) o b o n equiño entrou nunha impresionante espiral de autocondescendencia e seguridade que lle permitía deixar crecer aquela onda de pe-

hostia. Vivan Gandi e o Dalai Lama. Viva a revolución silenciosa.

*** Papá, eu son de aqui, vale. Pero non quero ningunha casa. ■

12


C R Ó N I C A utono cálido en Com-

terceira edición, engrosa a nómi-

E iso que nas dúas mesas había

proxecto de serie de ficción an-

postela, despois dun ve-

na dos moitos eventos de todo

chicha | A primeira das xornadas

tes da súa produción. Polo que

rán que non sabía se su-

tipo que teñen lugar nesta cida-

tivo lugar o luns 18 de outubro.

nos contou, moitas veces o cas-

bir ou baixar. Sol sobre

de con máis oferta cultural ca

Á primeira hora da tarde estaban

ting é unha imposición do clien-

as rúas empedradas,

demanda. Enfin, que imos con-

xa na palestra os representantes

te (no caso das series galegas, o

tránsito de estudantes e

tar que non saibades xa da au-

de tres das principais produtoras

cliente é sempre a Televisión de

de aditos á curtametraxe... Ben,

sencia do público e bla, bla, bla.

que funcionan no país. O inimi-

Galicia), aínda que no borrador

destes últimos, máis ben poucos,

A vogalía de audiovisual da Aso-

go, se aceptamos a tese de An-

orixinal sempre hai unha propos-

p e ro facilmente identíficabeis

ciación, facendo gala de reflexos

tón Reixa, quen describiu o sec-

ta dos actores e actrices que en-

polo look máis cool e viaxado.

e axilidade promocional, fai coin-

tor audiovisual como a arena

cabezarán o reparto. Porén, os

Entran e saen do Teatro Principal

cidir as súas terceiras Xornadas

dunha enfervorecida loita de cla-

castings sempre son inevitábeis,

para asistir ás sesións do Curto-

do Audiovisual coas datas de ce-

ses. O responsábel de Filmanova

e moitas veces as produtoras te-

circuíto, o festival que, na súa

lebración do Curtocircuíto. Se

e presidente do Clúster do Au-

ñen dificultades para acceder a

cadra así, pensan, conseguire-

diovisual Galego foi o máis polé-

información actualizada e ben

mos algo máis de asistencia có

seguimos decostas

mico dos tres interventores. Ou

clasificada sobre os actores. Nese

ano pasado. O optimismo é bo

se cadra o máis sincero. Ainda

senso, alegrouse de saber que a

para a saúde, estou certa. Ainda

que o seu discurso foi ambiguo

Asociación vai pór en marcha

que, entre actores e actrices (os

por momentos, chegando a re-

p roximamente o seu catálogo

primeiros interesados) e algún

coñecer a súa admiración polo

web.

freaki da curtametraxe despista-

talento e profesionalidade dos

do, non xuntásemos o medio

actores e actrices galegos fronte

Da televisión ao cinema, das sub-

cento nos dous días.

á carencia de bós directores (in-

vencións á necesidade de copro-

cluído el mesmo), a súa posición

ducir... | Mundo enguedellado,

de partida era clara. A de asumir

este do audiovisual! Por máis

o seu papel como empresario

que o propósito da mesa fose lo-

nun sector en crise que debe

ábel, difícil era chegar a conclu-

buscar novas saídas. E nese con-

sións concretas, agás a xa sabi-

texto os actores e actrices non

da, que no audiovisual galego,

temos a última palabra. Somos o

por moito que lle queiran cha-

elo máis vulnerábel da cadea,

mar sector estratéxico ou indus-

porque o noso traballo non de-

tria cultural, manda a dispersión.

O

xornadasdoaudiovisualgalego

Por Comba Campoy

pende só de nós, se non de moi-

Se empezaron por falar dos cas-

tos outros profesionais e circuns-

tings e das presións da Televisión

tancias.

de Galicia na selección dun ou

Máis concreto foi Alfonso

doutro actor nunha serie, a se-

Blanco, de Voz Audiovisual,

guir a cousa centrouse no difícil

quen tentou explicar aos asisten-

que é buscar financiamento para

tes o proceso polo que segue un

rodar un filme, o que fai inevitá-

13


C R Ó N I C A bel recorrer ás coproducións. Isto

mes sexan maioritariamente ga-

certo é que a mesa do segundo

suficiente | Tamén neste punto

é, incluír no reparto actores non

legas vai levar á guettización do

día pintaba un panorama ben

as distancias respecto das inter-

galegos que constitúan un valor

noso audiovisual. Puxo como

distinto do audiovisual galego có

vencións do día anterior foron la-

de produción. Así falaba Carmen

exemplo o caso dinamarq u é s ,

da véspera. O tema escollido po-

tentes. Desta volta abundaron os

de Miguel, de Continental, para

onde as políticas de promoción

los organizadores para esta se-

eloxios respecto do apoio á crea-

despois engadir que, nin en Ga-

do cinema exclusivamente en

gunda sesión era a curtametra-

ción que está desenvolvendo a

liza nin no resto do Estado existe

idioma vernáculo estaban con-

xe, e concretamente as circuns-

Axencia Galega do Audiovisual,

un starsystem; é dicir, que nin-

denando ao illamento á industria

tancias deste xénero que máis

dependente da Consellaría de

gún actor ou actriz, por sí só, po-

audiovisual do país. Carmen de

afectan á profesión actoral, polo

Cultura. Con algúns matices.

de garantir que un filme teña

Miguel insistiu na necesidade de

menos en Galiza. A saber, que é

Así, a única representante da pa-

éxito. E diso, engadiu, teñen par-

recorrer ás coproducións, que le-

norma non escrita que as actri-

tronal (Mamen Quintas é tamén

te de culpa os actores cando re-

van inevitabelmente a negociar

ces e actores non cobren por tra-

xerente de Ficción Producións,

xeitan participar na promoción

que no elenco e nas equipas ha-

ballar nas curtas, pese ao que se-

unha das empresas audiovisuais

dos seus filmes. En Franza, con-

xa profesionais non galegos, ain-

guimos dispostos a participar

que máis está apostando pola

tou, o CNC (Centro Nacional da

da que, cada vez máis, a profe-

neste tipo de procucións, estea

curtametraxe) cuestionou que as

Cinematografía) encargouse de

sionalidade dos nosos técnicos e

quen estea detrás da cámara.

axudas xuntasen no mesmo saco

que este starsystem se xerase, a

actores empeza a ser recoñecida

Esa era polo menos a cuestión

os proxectos presentados por

base de pasear aos seus princi-

fóra das nosas fronteiras.

que lle rondaba na cabeza á

empresas e os de creadores indi-

maior parte do público presente,

viduais. Afonso Pato, pola súa

pais actores e actrices polos festivais de cine máis importantes

As polémicas, como os discursos,

integrado maiormente por aso-

banda, cuestionou que unha po-

do mundo. Pois ese será o tema,

xurdiron dispersas e non xeraron

ciados, se cadra en menor nú-

lítica de café para todos, que

mero cá véspera, e con algunha

busca un incremento cuantitati-

significada presenza de realiza-

vo da produción, conleve por si

dores de curtametraxes. Na me-

soa unha mellora do nivel creati-

sa, presentados por Camila Bos-

vo das curtametraxes producidas

sa (o día anterior fixera Morris os

en Galiza. Propuxo que, no can-

honores), catro persoas vincula-

to de repartir cartos, sen máis,

das dalgún xeito ao mundiño da

entre os proxectos de curtame-

curtametraxe. Un mundiño máis

traxes, se lles facilitase aos crea-

pequeno en termos cuantitati-

dores asesoramento e axuda téc-

vos, có dos peixes gordos do día

nica para que puidesen acadar

anterior; e sen embargo moito

resultados de maior calidade ar-

máis grande a nivel cre a t i v o ,

tística. O director do programa

máis valente, máis kamikaze,

Onda Curta salientou a impor-

máis prometedor. Se cadra por

tancia da difusión televisiva para

iso aceptamos currar gratis nel,

darlle saída a este formato, sen

FOTOGRAFÍA TERESA NAVARRO

e non que non queiramos adicar

un debate produtivo | Algunhas

porque hai talento e ilusión, ain-

esquecer a repercusión dos Festi-

varios meses a asistir a sarillos

ideas soltas que podían ter dado

da que non faltan ameazas pla-

vais como o de Cans, que el or-

promocionais, pola cara...

máis de sí, pero que ficaron sobre

neando...

ganiza. Desde a súa visión como

a mesa. A escaseza de bos repre-

programador, Afonso Pato refle-

Mais o pano de fondo era outro; as

sentantes de actores en Galiza, a

Un xénero con futuro | Ou iso de-

xionou sobre o papel que os ac-

eternamente discutidas políticas

necesidade de coidar máis os cas-

fendeu Mamen Quintas, directo-

tores e actrices galegas teñen xo-

audiovisuais | Era evidente que

tings, de facelos con profesionali-

ra do festival Curtocircuito. Todo

gado no desenvolvemento da

as preocupacións de actores e

dade e tendo en conta o duro tra-

semella indicar que se unha pro-

curtametraxe, aínda que puxo

actrices e as dos produtores ían

go que supoñen para moitos ac-

dutora organiza un festival de

sobre a mesa unha das cuestións

por camiños diferentes. Así que

tores e actrices... En calquera ca-

curtas é que o xénero como tal

máis polémicas da xornada: até

pouco se falou de problemática

so, o futuro do noso traballo pa-

(e non como irmá pequena ou

que punto a participación en de-

laboral, de convenios (agás al-

sa polo do audiovisual galego. E

pobre da longametraxe) ten moi-

terminados proxectos de curta

gunha alusión de Reixa á clarida-

para iso, será preciso investir en

tas posibilidades de converterse

pode resultar beneficiosa para o

de do do audiovisual, que fai

creatividade, en novas formas de

nunha alternativa (tanto creativa

intérprete?

que lle resulte moito máis sinxe-

distribución, en novos talentos ou

coma comercial) no complicado

lo negociar cos actores e actrices

formatos alternativos á grande in-

panorama do audiovisual. Se-

Algúns membros do público recla-

ca con calquera outra profesión).

dustria de Hollywood. Pero quen

gundo esta produtora, este for-

maron un maior recoñecemento

Se algo preocupa ás produtoras,

debe apostar por iso, os produto-

mato vai multiplicar as súas posi-

aos actores e actrices | Un re c o-

e tamén nos debera preocupar a

res (empresarios, emprendedores,

bilidades de difusión co desen-

ñecemento que non debería ser

nós, é que se produzan máis e

a industria estratéxica...) ou os

volvemento de novos hábitos de

só simbólico (que tamén), senón

mellores filmes. E que se distri-

responsábeis políticos? Será a in-

consumo televisivo, a través da

que tería que plasmarse nalgún

búan axeitadamente. Mais iso,

dustria audiovisual galega depen-

Rede ou dos teléfonos móbiles.

tipo de compromiso formal á ho-

segundo coincidían os tres rela-

dente das subvencións per secula

Tamén é certo que o mercado

ra de acordar a participación

tores, non se conseguirá cunha

seculoru m?

publicitario está a apostar cada

nunha curtametraxe. Se ben en

vez máis por formatos narrativos

moitos casos aceptamos traballar

política descoordenada como a actualmente desenvolvida pola

No segundo día, outro mundo era

moi próximos á curtametraxe.

sen cobrar para apoiar un pro-

Xunta de Galicia, onde as axudas

posíbel | Ainda que no mesmo

Enfin, se o pensamos en termos

xecto que consideramos intere-

á produción e á distribución son

escenario, o salón de actos do

de mercado, as cousas pintan

sante, ou porque nos parece un-

deseñadas por departamentos

Consello da Cultura Galega, e

mellor para a curta que para o

ha boa maneira de estar en con-

distintos e incomunicados entre

que as condicións climáticas se-

sector máis convencional da pro-

tacto con profesionais do audio-

sí. Reixa aludiu ao «contra Fraga

guían sendo favorábeis, a tarde

dución audiovisual, representado

visual e de coller práctica nese ei-

vivíamos mellor», e queixouse de

do martes 19 semellaba que un

na mesa do día anterior.

do, esa boa fé pode chegar a xe-

que o actual empeño da Conse-

furacán con nome de deusa in-

llaría de Cultura de que as equi-

dia tivese barrido Compostela.

A política de axudas vai na boa di-

moitos casos, e como recoñecía o

pas técnicas e artísticas dos fil-

Esaxero, licenza poética. Mais o

rección, mais (coma sempre) é in-

realizador Jairo Iglesias, actores

rar dinámicas viciadas. Tamén en

14


C R Ó N I C A

T E AT R E I R O S E N R U TA

galegos con certa popularidade

güística do país. Non parecía dis-

(que saen nas series da televi-

cutirse o feito de que as axudas

sión) son a principal carta de pre-

da Consellaría incluísen a grava-

sentación dunha curta. E isto de-

ción orixinal en lingua galega co-

bería compensarse.

mo condición indispensábel, outra mostra de que as xornadas

O máis novo dos relatores foi efu-

dos dous días xogaban en ligas

sivo no seu agradecemento aos

diferentes. En calquera caso, es-

actores | Jairo Iglesias, con entra-

te tema cedeu paso sen traumas

ñábel paixón, recoñeceu que se

ao que semellaba ser o centro de

non tivese sido polo apoio de Ta-

interese da audiencia, isto é, o

mar Novas, quen o animou a re-

das posibilidades de remunera-

alizar a súa primeira curta, ou do

ción ou recoñecemento aos ac-

bo facer e profisionalidade de to-

tores das curtas. Algúns dos asis-

dos os actores e actrices cos que

tentes propuxeron que os direc-

traballou, non tería feito nada.

tores se comprometeran por es-

Na actualidade ten a súa pro p i a

crito a darlles traballo aos acto-

produtora e coas subvencións

res se despois tiñan ocasión de

que lle concederon até o dagora

rodar unha longa, ou que no ca-

non conseguiu afrontar máis cós

so de gañar algún premio con

gastos de produción, que incluí-

dotación económica, se repartise

ron sempre o aloxamento e as

entre a equipa técnica e artística.

dietas para todo o equipo técni-

Isto, en todo caso, pasa porque

co e artístico. Nese senso, defen-

o xénero teña un maior desen-

deu a importancia de que actore s

volvemento e proxección. E aquí

e actrices convivan co resto do

non había discrepancia posíbel.

equipo durante as rodaxes, que

Ás veces actuar na casa xa é unha aventura digna de crónica. Outras, a soa oportunidade de viaxar, coñecer outros públicos e outras culturas, é motivación suficiente para coller os bártulos e levar un espectáculo lonxe das nosas fronteiras. A experiencia, alén das cuestións económicas, adoita ser positiva, ou cando menos, interesante. Animámosvos a compartila con nós desde as páxinas da escaramuza. Esta é a crónica da viaxe da cia de teatro San&San a Cuba, un pais que hai que mirar...

non poden nunca convertirse

E para a casa, tan amigos | Á hora

nunha feira (como pasa ás veces).

de facer balance asáltanme as

Para el, insistiu, é fundamental

dúvidas. Se o obxectivo da xor-

que o actor poida traballar nun-

nadas era que as asociadas co-

has condicións de tranquilidade e

ñecesen mellor as dinámicas e os

que o resto do equipo se volque

razonamentos dos produtores e

neles. Gustaríalle poder pagar

dos curtametraxistas, o éxito foi

aos actores, ainda que polo da-

relativo, tendo en conta a pe-

gora non lle foi posíbel.

quena asistencia. Se, pola con-

Fronte ao esquema industrial, a

tra, o obxecto era que os repre-

aposta pola dimensión creativa | É

sentantes da industria e da crea-

a perspectiva de Mario Iglesias,

ción audiovisual escoitasen as

un creador con formación nas

nosas demandas como colectivo,

artes plásticas, o que achega ás

o certo é que estas son pouca

súas curtas unha ollada moi par-

cousa diante das amenazas dun

ticular. A súa intervención foi a

sector que non ten moi claro o

noso espectáculo Bar non é moi

so mais superficial do turista. Só

barra do bar, a arte do perjeño

máis antisistema, a máis reacia a

seu futuro e segue a vivir baixo

aparatoso, aínda así moitas cou-

pasear é un agasallo para os sen-

que tan ben coñecemos os tea-

encadramentos de xénero (para

as saias da Administración. O

sas teñen que quedar en terra

tidos: o Malecón, Habana Vieja,

treiros galegos, acostumados a

que definir a un director como

que ficou claro é que seguimos

por unha cuestión obvia de lími-

Hotel Nacional, a xente, os ba-

adaptarnos ás moitísimas caren-

de curtas ou de longametraxes?)

relegados a un papel secundario

te de peso, pero o básico ten

res, as casas, os coches, as co-

cias que atopamos en casas da

e a seguir os esquemas de pro-

no debate sobre as políticas e as

que ir: vestiario, atrezzo e por su-

res… An tigo esplendor vido a

cultura e salóns de actos... Face-

dución da industria do audiovi-

estratexias para o desenvolve-

posto algunhas teas negras, cin-

menos. Cuba só se pode gozar a

mos coma sempre, invitamos a

sual. Defendeu o risco, o botarse

mento do noso audiovisual.

ta de papel e pinzas de aluminio.

ritmo cubano. Acostumados ao

un vasiño de ribeiro á entrada do

a gravar sen necesidade de estar

Conseguir máis protagonismo

Estamos ben advertidos de que

ritmo frenético e esixente da no-

espectáculo vestidos de camarei-

atados por orzamentos, e o tra-

nese debate é responsabilidade

na Aduana son moi estritos e

sa sociedade, chegar a Cuba

ros para crear ambientillo. O no-

ballo con personaxes reais. Esta

nosa. ■

calquera cousa que saia do nor-

obriga necesariamente a cambiar

so público é variado en idades e

posición fronteiriza entre o do-

mal pode supor unha chea de

os esquemas de vida e por su-

c o res. Facemos un sketch de

cumental e a ficción tampouco

preguntas, pero non foi o caso,

posto os de traballo. Esperar, es-

propina que inventamos para a

exclúe o traballo con actores e

xa que unha vez no país ninguén

perar e esperar… As cousas van-

ocasión retratando a pachorra

actrices, que son necesarios para

revisou nin preguntou nada. Ine-

se facendo, pero ao seu ritmo. O

cubana.

determinados rexistros dramáti-

vitablemente xorde a pregunta:

Caribe é diferente, Cuba é dife-

Sorprendérose con certos co-

cos. En calquera caso, todos co-

será o noso humor universal?

rente. O seu público? Tamén é di-

mentarios de carácter político

f e rente? Foi unha dúbida que

que forman parte do noso es-

nos asaltou de inmediato.

pectáculo; alí non é doado falar

bran cando hai cartos. Se non, o risco compártese.

conmoitodetalle 15

S

ituémonos a finais do mes de Agosto. No noso local seleccionamos

Por Pablo Sánchez, Joaquin Domínguez e Carlos Sante

primeira no Centro Hispano, ben equipado con luces e son, e un escenario de tamaño medio, per-

cuidadosamente o ma-

fecto para Bar. Un piano que hai

terial imprescindible pa-

no escenario, recuberto cun ana-

ra cruzar o Océano. O

Pisamos o chan cubano con moitísmima emoción e o primei-

co de tea negra fai as veces de

ro que chama a nosa atención é

E si, o público é diferente, é

dalgúns temas, pero podemos

As polémicas, de novo, dispersas

a cor do seu ceo e a calor aba-

un público famento de estímu-

dicir que desfrutaron e amosá-

e sen rumbo fixo | A cuestión do

fante. Os nove días que estive-

los, respetuoso, sabedor de que

ronse agradecidos, tanto o públi-

idioma ocupou unha boa parte

mos no país deron para moitís-

as ocasións de intercambiar ex-

co emigrante como autóctono.

do debate, focalizando as posi-

mo, demasiado para contar nes-

periencias con artistas estranxei-

Algo que chamou moito a no-

cións entre a pertinencia ou non

te artigo. Tivemos a grandísima

ros son escasas e por tanto moi

sa atención foi que os cubanos

da normativización ou estandari-

sorte de ir da man de Arantxa, a

valiosas. Con dicir que o primei-

teñen unha especie de retranca

zación do galego empre g a d o

catedrática de galego da Univer-

ro ramo de flores que nos obse-

que recorda moito á nosa, algo

nas curtametraxes, ou a opción

sidade da Habana, o que nos

quian na nosa vida artística foi

lóxico se pensamos que aquí

por amosar a realidade sociolin-

permitiu un nivel de profundiza-

alí, na Habana...

houbo unha ditadura tamén que

ción no día a día afastado do pa-

Fixemos dúas actuacións, a

nos obrigou a expresarnos con


T E ATR E I R O S E N R U TA dobles sentidos. Pero unha cou-

un galego de setenta e tantos

rio e facer os cambios de roupa á

saímos con americana e abri-

ron escrita a man e dicimos que

sa nos diferencia: os cubanos

cóntanos que na actualidade hai

vista do público. Non hai focos e

go… Nunca tanto suamos!

ten que ser oficial porque é pa-

son xente positiva e suplen a súa

1.114 galegos lexítimos no Cen-

actuamos a plena luz do día. Son

O aplauso é sincero e emoti-

ra xustificar unha subvención e

falta de recursos con imaxina-

tro e que non había no mundo

as dúas da tarde e a calor é inso-

vo. A xente achégase a falar con

volve cunha factura escrita a

ción e alegría, como tantas veces

un edificio con tanta elegancia,

p o rtable. Distribúen as cadeiras

nós unha vez rematada a fun-

man pero con millor letra! Ou

nos tocou (e nos tocará) a nós na

tempos aqueles!

fronte á inmensa barra e o públi-

ción e falamos da terriña, da vi-

cando pedimos nunha pizzería

Vemos o salón Xunta de Gali-

co comeza a chegar. Entre eles

da en Cuba para un galego, de

unha pizza tres queixos e tro u-

A segunda actuación foi no

cia que é onde vamos a actuar e

unha espectadora ilustre, Auro r a

antes, de agora, e de se van vol-

xeron tres pizzas de queixo, ou

C e n t ro Gallego, antigamente

facemos as adaptacións oport u-

Pita, unha primeira dama do tea-

tar… E por un intre un vive o que

cando rachou a sandalia e toda

chamado Palacio Galego un es-

nas ao espazo. Para nós está moi

tro cubano de orixe galega. O no-

eles viviron e entende un pouco

aquela xente nos rodeaba diver-

pectacular edificio neobarro c o

ben porque aínda que non é un

so público é unha curiosa mistu-

máis o que debe de ser emigrar.

tidos celebrando o suceso, ou

que ocupa unha mazá enteira,

teatro, ten unha barra de bar moi

ra de septuaxenarios galegos con

E reventadiños, empapados e

cando preparamos os mojitos,

durante moitos anos o máis lu-

longa que utilizamos para actuar.

xente do país de diversas idades.

satisfeitos facemos as maletas

ou cando os caranguexos atra-

xoso de todo o país. Unha vez

Están restaurando o teito e hai un

Haberá unhas cen persoas.

recordando as moitísimas anéc-

vesaban a estrada, ou cando vi-

dentro é doado imaxinar aquel

andamio colocado xusto no me-

Durante a actuación a calor e

dotas como a de cando pedi-

sitamos a tumba do Che, ou

antigo esplendor, a cara e a cruz

dio do espazo escénico que apro-

a humidade son tremendas e hai

mos unha factura nun Paladar

cando… ■

da emigración galega. Alfredo,

veitamos para pendurar o vestia-

momentos do espectáculo onde

( restaurante familiar) e a tro u x e-

nosa profesión.

SAL ASeBARES p o r X os é To u r i ñ án

En Carral leva habendo desde hai uns anos cert o movemento cultural e sobre todo un interese máis importante entre a mocidade, participando activamente: creáronse grupos de traballo, cursos de teatro, de música tradicional, nacen tamén un par de grupos musicais... Todo isto arredor das actividades promovidas desde a asociación Mil e Pico, da que somos socios e tamén dun espazo: a taberna "Lume e Ferro". Houbo certo parón en todas estas actividades e nós decidimos buscar un local que tivese as condicións para poder ver e facer "de todo" dentro do mundo da cultura. E así sen pensalo moito (senón non se tería feito) nace a Sala the Star.

theSTAR

A orixe | A Sala abre as súas por-

ción e publicidade que se fai do

tas o 9 de xuño de 2007, e des-

local e das actuacións deixa moi-

de o primeiro momento a guía é

to que desexar... Somos moi dei-

a programación cultural. Marc o s

xadiños! Isto é algo que debe-

Pereiro, Alex Souto e eu decidi-

mos mellorar. Sempre se ten en

mos abrir o local coa idea de con-

conta a opinión de espectador.

tar cun espazo propio, onde nós

Non facemos enquisas pero fun-

poder traballar, actuar e achegar

cionamos co boca a boca.

ao público unha programación cultural máis ou menos estable.

Un negocio a medias | Hoxe se

Outra motivación foi o feito de

pretendes gañar a vida con este

facelo na aldea e non na cidade,

tipo de negocio vas listo, non sae

dar a ver á xente que aquí tamén

a conta, mais esta é a filosofía

sabemos facer as cousas.

coa que se montou. Non dispo-

Unha oferta variada | Nos meses

ñemos de subvencións, nen axu-

que levamos abertos pasaron por

das económicas de ningún tipo,

aquí espectáculos moi distintos,

só o financiamento propio e a

para todo tipo de público: Carlos

predisposición do público e dos

Blanco, Ruso Negro, Quico Cada-

a rtistas. No noso caso os espec-

val, The Ellas, Susana Seivane, te-

táculos traen xente ao local, e co-

a t ro para nenos, cabaret... Máis

bramos entrada porque o norm a l

de cincuenta funcións e concer-

é que os artistas veñan a taquilla.

tos. E non hai un criterio de se-

As dificultades e os problemas

lección establecido, non é un es-

veñen polo de sempre: os cartos.

pazo excluínte, este é un espazo

A falta de axuda económica é un

a b e rto a calquera tipo de mani-

lastre, pero a axuda de amigos, fa-

festación artística. Así que todo o

milia... Fai que isto vaia indo amo-

que precise dun espazo para ex-

diño (polo de agora) cara adiante.

p resarse só ten que porse en con-

Agora mesmo somos só dous so-

tacto con nós. (www.salathes-

cios e ás veces non dás atendido

tar.com/ salathestar@gmail.com)

do xeito que quixeras a todo.

A oferta xera demanda | Carral ca-

Cara adiante | A relación con ou-

rece de espazos axeitados para

tras salas é mínima, pero pou-

uso teatral, a demanda era míni-

quiño a pouco iremos estando

ma, agás a dun grupo moi redu-

en contacto con todas, e espero

cido de xente da que xa falamos.

que as irmáns maiores dean bos

Co espazo xa creado vese que a

consellos ás cativas. Non pode-

demanda e maior do que pare-

mos mirar ao futuro, temos moi-

cía, xa que a ver os espectáculos

to choio no presente! E visitade-

achégase xente de moi diferente

nos cando queirades! A direc-

idade e idea. A resposta polo de

ción é SALA THE STAR. Rosalía

agora está a ser moi boa, tendo

de Castro, nº 8, Carral, A Coru-

en conta que a difusión, distribu-

ña■

«NONPODEMOSMiRARAOFUTURO, TEMOSMOiTOCHOiONOPRESENTE!»

16


http://aaag.es/wp-content/uploads/escaramuza25