Page 1

Revista cuatrimestral da Asociación de Actores e Actrices de Galicia Presidente: Vicente Montoto; Secretario: José Luís López «Sacha»; Vocalías: Antonio Durán «Morris», Camila Bossa (Audiovisual); Migrello Branco (Ensino); Alberto Rolán (Servizos); Berta Ojea (Documentación); Artur Trillo, Rosa Álvarez (Teatro). www.aadteg.org

vamosdefeira

Cada quen fala da feira como lle vai nela. Eis unha desas verdades «de senso común», do único senso que se aceita como asisado. Unha verdade desas tan cómodas porque non implican a ninguén directamente e ao mesmo tempo queiman a todos. Ao final, como quen non quere a cousa, vaise minando o estado de ánimo colectivo. Como quen bota a pedra e despois agocha a man, é un xeito de laiarse, así, en conxunto, e sen pillar os dedos. Pois por esta vez, xa que, segundo o calendario, chegou o verán, nós imos falar ben da feira. Das feiras, mostras e festivais. De todo o que vai adiante, apesar dos problemas económicos, apesar do esforzo poucas veces recoñecido, apesar dos ánimos en picado. E, de paso, sacamos a cabeza de debaixo das sabas, e despois a punta do pé, para deixar que algunha raioliña nos desentumeza. Si, amigas, ainda que non o pareza, chegou o verán!

tamén neste número: soniagómez teatrodossentidos adeusá salayago

Colaboran neste número c a rmen V. Vaiña, C. Campoy, Rubén Garc í a , A n d reaOlmedo, Sherezade Bardají, José Prieto, o Retornado, Manolo Basoa, Fátima Rodríguez, X. Marín. Coa colaboración do I G A E M Dirixe Comba Campoy Deseño gráfico Fausto Isorna Imprime Imagraf Depósito legal C-2483-2000

24 VERÁN2007


sumario En portada:

Xaquín Marín

Vamos de feira

Desta volta, mais ben é un temiña. Non por sacarlle importancia á cuestión, senón por relaxar un pouco. Descansamos de debates peliagudos e mosqueados, limitámonos a dar un paseo polo mapa galego de mostras, feiras e festivais. Porque é moito o traballiño que hai detrás destes eventos. Colectivos e persoas, teimudos teatre i ros tomados por tolos nas súas vilas, que turran por consolidar proxectos que se crían inviábeis no seu inicio. Inciativas recentes que veñen de eclosionar con enerx í a , traendo unha bafarada de aire fresco a cidades e vilas que se mantiñan culturalmente ermas. E de paso, como quen non quere a cousa, falamos da Feira cos seus principais artífices nos últimos anos. E botamos de novo un ollo fóra. Para que despois nos chamen aburridas...

03 04 05 05 06 Sonia Gomez 09

Reportaxe: Festivais

por Carmen V. Valiña

Ana Vallés

Entrevistada por Comba Campoy

Porto Alegre em Cena

por Comba Campoy

A Feira das Artes Escénicas de Galiza

por Rubén García

Víctor L. Carbajales

Entrevistado por Comba Campoy

Entrevistada por Andrea Olmedo Teatro? Danza?

Performance? A esta muller as etiquetas quédanlle pequenas. Meter á propia nai no teu espectáculo e levala de xira, ofrecer experiencias dun día a descoñecidos... A súa proposta non colle en dicionarios.

dos Sentidos 13 Oe asTeatro Cidades Invisibles por Sherezade Bardají Outra crónica desde Catalunya, ta-

mén en carne propia. Unha invitación a soñar.

13

Dramaturgo non é (necesariamente) un insulto

por José Prieto Despois da súa presentación en sociedade, chega a primeira lección deste curso de estratexia dramática por fascículos. Tomade nota.

13

Estigmas do Retornado polo R e t o rnado Estamos contentas na escaramuza de

acoller nas nosas páxinas a expresión de preocupacións estéticas, políticas ou vitais deste pequeno mundo. Eis a testemuña dun que decidiu regresar a ese mundo, inda sendo pequeno.

14

O teatro en Ferrolterra por Manolo Basoa A p roveitando a entrada dun novo

g a s e i ro na ría, ocorréusenos botar un ollo á movida teatral da póla máis septemptrional da órbita galaica.

15

Obituario: Sala Yago por Fátima Rodríguez A ubicación inicial para este

a rtigo era a nosa sección «Salas e Bares», mais caímos na conta de que estábamos diante dunha necrolóxica. Deixemos para aquela sección artigos máis vitalistas.

www.aaag.es Campo do Cruceiro do Gaio, 7, piso 1º - 15705 Tel/fax: 981 593 829 | info@aaag.es | www.aaag.es

Subvencionado por:

E

U

D

I

T

O

R

I

A

L

n plan ambicioso O «Plan galego das artes escénicas» presentado po-

la Consellería de Cultura da Xunta de Galicia, que á hora de peche deste número de escaramuza principiará o proceso de debate nunha serie de mesas nas que a AAAG participará activamente, é un plan ambicioso. Fala de nós, dos e das profesionais do teatro, pero fala tamén das artes escénicas no ensino a todos os niveis, do teatro amador, do teatro na acción sociocultural. E compromete á Administración cunha serie de iniciativas que, aínda faltas de concreción e compromisos orzamentarios, representan un esforzo, a nivel de proposta, moi positivo. Nos aspectos do Plan directamente vencellados á actividade profesional, este ten a virtude de asumir compromisos cuantificados, así como medidas decisivas de cara ao futuro. Nun prazo de seis anos o plan comprométese a triplicar o orzamento destinado a produción e distribución do 2005, que foi de 650.000 euros, acadando un orzamento, cun incremento do 20 % anual, duns 2.000.000 de euros ao final dese período. Duplicar nos próximos anos as dotacións económicas para a Rede Galega de Teatros e Auditorios é outra das decisións que anuncia o Plan. E moi importantes son os compromisos para promover un convenio colectivo e a estabilidade laboral, o que coincide plenamente cos esforzos e reivindicacións históricas da nosa Asociación, así como institucionalizar a formación permanente dos profesionais das artes escénicas. E, todo hai que dicilo, non agardamos para a posta en marcha do Plan para lanzar a nosa proposta de convenio colectivo, que xa está cubrindo as etapas necesarias para principiar a negociación. A mellora do apoio económico ao asociacionismo profesional, ou a dotacións de locais para o desenvolvemento da actividade asociativa, aínda que falto de concreción, é de grande interese. O Plan fala igualmente de potenciar o diálogo e interlocución entre as asociacións representativas do sector e a administración. O resultado das mesas de debate do mesmo Plan Galego das Artes Escénicas, e de como os redactores do borrador da Lei da Axencia de Industrias Culturais recollan as aportacións do sector, permitirá confirmar se esa potenciación do diálogo e a interlocución que se anuncia responde ás nosas expectativas de ser tidos en conta en todo aquilo que afecta á nosa actividade, ou se é «máis do mesmo». Falta algunha concreción relativa ao CDG e o seu futuro, sabendo como sabemos, e así o expresa o proxecto de Lei da Axencia de Industrias Culturais, que os centros de produción institucionais serán independentes organicamente da Axencia. Tamén se bota en falta no Plan, ao falar da refundación que se abre en Ribadavia, unha referencia a que ese renacer do teatro galego consolídase coa creación dun importante sector profesional, que dende hai 30 anos ata a actualidade cambiou o panorama teatral de Galicia, cun compromiso absoluto e colectivamente asumido pola defensa da nosa lingua e da cultura galega e universal. A resistencia nas instancias oficiais a recoñecer o papel desenvolvido todos estes anos pola actividade teatral profesional chama certamente a atención. E feliz verán a todos e todas. ■ Vicente Montoto Presidente da Asociación de Actores e Actrices de Galicia

2


T

ratábase de analizar o estado e a necesidade ou non dos festivais. De verdade é preciso que se xunten durante uns días un conxunto de artistas que representen unha serie de obras? É esa a definición consensuada de festival? Na escaramuza non queriamos quedarnos en impresións persoais, así que diriximos as nosas consultas cara aos festivais de teatro que se celebran ac-

tualmente na comunidade. Aceptaron someterse aos nosos cuestionarios, ávidos de saber, re p resententes de festivais de distinta temática e procedencia: desde os clásicos de Ribadavia, Cee ou Carballiño, aos de tendencia máis cómica de Cangas e o Manicómicos da Coruña, xunto ao seu curmán máis novo e específico,

Xuntamos unha chea de obras nun lugar, concentrámolas nun día e poñémoslles o rótulo. É isto un festival? Como cremos que non, decidimos adentrarnos

Cabaré3; o MITEU de Ourense, cen-

nas profundidades destes eventos

trado no teatro universitario, o de Tí-

do sistema teatral galego,

t e res de Redondela ou o de danza na rúa, En pé de Pedra; para chegar aos máis innovadores, como o festival de teatro alternativo de Vigo e Zona Al-

grandes descoñecidos pese á veteranía e aos folgos de moitos deles.

ternativa de Compostela. Aquí van

Tratamos de falar coas persoas que

os resultados do diagnóstico.

están detrás de todos eles para

Importancia dos festivais e inxeren-

que a análise fose o máis achegada

cias na súa programación | En primeiro lugar, queda claro tralas preguntas

FES ¡V T S A!

Vaide

á realidade posible. Imos aló

que os festivais son considerados polos propios festivaleiros como unha peza importante do sistema teatral. A razón aducida as máis das veces é que permiten amosar tendencias e espectáculos que están normalmente fóra dos circuitos, que posibilitan facer diagnóstico do que se está a facer teatralmente en Galicia e que permiten crear un público que acode logo de xeito máis ou menos continuado ás representacións. Moitos org a n i z a d o res coinciden, iso si, en que de pouco vale reunir durante uns días un conxunto de obras se non existe o resto do ano unha programación regular. Hai motivacións máis concretas: por exemplo, o Festival Alternativo de Teatro e Danza

de Vigo permite, segundo o seu re s-

a venda de entradas e camisetas convírtese, na maior parte dos casos, na

ponsábel de comunicación, Robert o

«Os festivais son unha das patas que teñen que sustentar a mesa da

única vía de financiamento propia. Un dos casos máis avanzados neste

Taboada, «amosar nun espazo de

creación, exhibición e divulgación escénica no noso país, así coma

sentido é o de Zona Alternativa, que cobre o 50% dos seus gastos coa

tempo moi curto o que está a suce-

asumir certo papel de interlocutor entre os creadores, institucións

recadación pola venda de entradas e de abonos, ingresos do ambigú da

der coas artes contemporáneas e

e público, ser un espazo para a reflexión.» Roberto Taboada

sala, outras pequenas colaboracións e a achega da propia Sala Nasa.

achegar creacións sen cabida nas

Outras dificultades que se encontran para desenvolver os festivais,

programacións». No caso de Caba-

menos frecuentes, foron apuntadas por outros programadores: Che

ré3, Nelson Quinteiro dinos que serve para manifestar a existencia dun

Mariño, directora da mostra de Cangas, incide na carencia de infraes-

xénero, o cabaret galego, que «hai xente que pensa que non existe».

truturas; Artur Trillo dinos respecto ao festival de Cee que o peor é

Pero, pese a eses puntos de partida favorábeis, non todo é un ca-

«ter a sensación de que cada ano empezas de cero», a mesma coa

miño de rosas na configuración dun festival. Nin moito menos. Un dos

que se atopan Jouse García, do festival do Carballiño e Fernando Da-

puntos spbre o que quixemos preguntar directamente, foi polas posí-

costa, do MITEU. No caso do Festival de Títeres de Redondela, as

beis inxerencias que o apoio económico das institucións, vital para moi-

maiores dificultades son de tipo técnico, segundo Tatán, un dos seus

tos festivais, puidese ter sobre a súa programación. O pleno foi case to-

responsábeis.

tal: ese apoio non supuxo ningún tipo de presión e, ademais, nunca as

Así é todo, non todo son queixas. Nelson Quinteiro sinala que «de

admitirían. Unha excepción: no festival de Ribadavia recoñecen que a

momento todo foron facilidades, tanto no trato co persoal dos con-

súa actitude crítica durante o ano do Nunca Máis derivou en que a

celllos coma nos prazos de facturación e cobros. Coa repercusión me-

Xunta retirara a subvención en vísperas da inauguración. Outra cousa

diática tamén estamos moi a gusto». E iso que falamos dun festival de

é falar do uso electoralista do evento. Así, Roberto Taboada considera

carácter itinerante, que require da implicación do concello no que se

que un dos principais obstáculos para tirar adiante co ALT constitúeno

desenvolva cada ano... E de cabaré, un xénero tradicionalmente incó-

os problemas derivados dos cambios políticos que se poidan ir pro d u-

modo e irreverente. Será que algo está cambiando?

cindo.

Dificultades aparte, todos coinciden en que paga a pena o esfor-

Con inxerencias da Administración ou non, o certo é que a cuestión

zo de botar un tempo prolongado preparando os festivais. E é que hai

económica é unha das principais dificultades coas que se enfrontan os

que ter en conta que organizalos non é cousa dun día, senón que con-

que levan adiante un festival. Vallés sinala que «o orzamento que temos

❚ Reportaxe elaborada a partir das respos-

leva meses de duro traballo e un orzamento elevado que, como sina-

é ridículo». Aínda así, as institucións teñen un peso moi importante na

tas de Roberto Taboada (ALT de Vigo),

lamos, en moitos casos obriga a depender das institucións para que o

maior parte dos festivais que hoxe en día se levan a cabo, posto que a

Eduardo Cunha Tatam (FIT de Redondela),

evento se poida levar a cabo (aínda que iso non sexa sinónimo de in-

maior parte do orzamento procede do seu apoio. Os concellos xogan un

Artur Trillo (Festival de Cee); Rubén García

xerencia). Botamos unha ollada rápida a tempos de preparación e cus-

papel moi relevante neste sentido, ademais das subvencións que pro c e-

(MIT de Ribadavia), Che Mariño (Mostra de

tos: sete meses e 60.000 euros no Festival de Cangas; tamén sete me-

den directamente dos organismos autonómicos. Certas empresas locais

Teatro Cómico de Cangas), Jouse García

ses e 70.000 euros no MITEU; once meses e 18.000 euros no do Car-

fan ás veces achegas importantes, coma Frigoríficos do Morrazo no ca-

(Festival de Teatro Galego do Carballiño),

balliño; tres meses e 50.000 euros se nos fixamos en Manicómicos…

so do certame de Cangas. As universidades e as deputacións teñen ta-

Fernando Dacosta (MITEU de Oure n s e ) ,

Poden parecer cantidades e días de traballo excesivos se temos en

mén un papel destacado en certos casos.

Nélson Quinteiro (Cabare3, itinerante), Ana

conta que a media de duración dos festivais é dunha semana, con cer-

Polo de agora, as iniciativas impulsadas dende os propios organiza-

Vallés (En pé de pedra), Carlos Sante (Ma-

tas excepcións, como o MITEU (2-3 semanas) ou Zona Alternativa, que

dores para conseguir cartos non parecen estar demasiado desenvolvidas:

nicómicos) e Xesús Ron (Zona Alternativa).

se prolonga durante cinco.

Por Carmen V. Valiña

3


EN P OR TADA E, pese a tantos meses de traba-

E se diversas son as configu-

llo, os programadores son os primei-

«Parece que hai que ir chorar ás portas dos organismos de cara a

racións e datas de nacemento

ros en recoñecer que aínda quedan

acadar cartos para organizar un festival que, aínda por riba de levar

dos nosos festivais, non menos

melloras que facer. Así que invintá-

os logotipos institucionais, dá prestixio internacional á cidade.

dispares son os lugares onde se

molos a pedir por esas boquiñas. Re-

En vez de achegarse e facilitar as cousas, parece como se non lles

levan a cabo, aínda que os esce-

cibimos peticións moi diversas, pero

importara demasiado a súa celebración.» Carlos Sante

narios tradicionais para os espec-

a máis repetida, de novo, foi a nece-

táculos teatrais sigan tendo

sidade dunha maior implicación por

grande importancia. Por iso, cen-

parte das institucións, referida sobretodo ao orzamento.

trarémonos nos máis atípicos: o MITEU achega as representacións aos pubs e cafetarías de Ourense, os buses urbanos de Vigo aparecen de-

Lugares diversos e nacementos dispares | No panorama dos festivais

corados coas proclamas escénicas do Festival Alternativo de Teatro e

galegos conviven iniciativas recentemente saídas do forno con outras

Danza, un instituto e a alameda acollen a Mostra de Teatro de Cee e

xa consolidadas; escenarios habituais das artes escénicas con outros

a rúa tamén se converteu para moitos certames no seu campo de tra-

novidosos, nos que o público dificilmente podería encontrarse cunha

ballo habitual. En Pé de Pedra é un dos que a emprega de xeito maio-

representación. Lugares diversos e nacementos dispares caracterizan a

ritario e que, ademais, desenvolveu toda unha teorización acerca do

nosa xeografía festivaleira.

seu significado: «o subtítulo de ‘Danza para paseantes’ reflite o seu in-

Entre os pioneiros, o de Can-

terese orixinal por sacar a danza

gas, nado no ano 1983. Xurdiu co-

Z o n aA l t e r n a t i v aé

á rúa, fóra das catro paredes dun

de teatro afeccionado Mua (hoxe

unha mostra de teatro de creación que se caracteriza por ofrecer un-

Redescubrir espazos para o pase-

Teatro de Ningures) decidiu org a n i-

ha visión actual e comprometida das artes escénicas contemporáne-

ante. Facer do espectador un su-

zar unhas xornadas de teatro que

as, confrontando propostas locais, nacionais e internacionais que en-

xeito activo do festival».

hoxe en día se caracterizan polo

caran a creación desde unha perspectiva distinta e alternativa para

seu carácter cómico e festivo. Ao

modificar e ampliar os seus horizontes. Traballos caracterizados pola

Daquela, que? | Ata aquí expuxe-

ano seguinte, e co re f e rente do

innovación, a radicalidade e a investigación de novas linguaxes escé-

mos o que hai, pero faltaría facer

grupo Abrente moi perto, nace un

nicas, formatos case inéditos nos escenarios e circuítos galegos. A Al-

unhas breves conclusións sobre

dos re f e rentes da escena teatral

ternativa e a Zona foron unha porta de acceso a Galiza de autores e

o estado actual dos festivais tea-

galega, o Festival de Ribadavia,

compañías como Rodrigo García-La Carnicería Teatro, Marcel.lí Antú-

trais en Galicia. As claves queda-

concibido coma unha mostra selec-

nez, Olga Mesa, Andrés Corchero-Raravis, Fernando Renjifo-La Repú-

ron apuntadas e os testemuños

tiva anual dos espectáculos máis

blica, Carmen Werner, Mal Pelo, Francesc Bravo, Willy Dorner, Roger

dos implicados son moito máis

relevantes e innovadores da tem-

Bernat-General Elèctrica, Titzina Teatro, Angélica Liddell-Atra Bilis, Fá-

clarificadas que o que aquí pui-

porada en Galiza e no Estado. En

tima Miranda, Elena Córdoba, Carlos Marquerie, El Canto de la Cabra,

déramos dicir, así que tomare-

1988 ve a luz a Mostra de Te a t ro de

Hnos. Oligor...

mos, como peche e como refle-

mo unha iniciativa da Asociación Cultural Xiria, que xunto co grupo

teatro. Queremos revitalizar a cidade, convertela nunha festa.

Cee, que este ano afronta a súa

Aínda que a SGAE segue sen recoñecer o feito cultural galego e as

xión acerca do que debería ser o

edición número 20 (cómo pasa o

entidades financeiras seguen demasiado ocupadas en regurxitar o seu

sistema dos festivais galegos, o

tempo…). Poñelo en marcha foi ta-

inmenso beneficio económico, é evidente que a situación da cultura

mén idea dunha compañía, neste

galega mellorou moito despois de 2005. Pero para a Alternativa xa era

«Nos anos 90 nunha reunión certo Director Xeral de Cultura

caso de Talía. A Mostra cultiva re-

demasiado tarde. Restrinxida a unha Zona un pouco máis marxinal, ten

díxonos que non era rendible investir culturalmente en Cee (!)

p resentacións de todo tipo (profe-

agora un apoio moito maior por parte das administracións públicas

...e quedou tan pancho». Artur Trillo

sionais, afeccionadas, infantís, para

(cero apoio por parte de empresas ou entidades privadas), sen que is-

adultos…).

to significase ningún tipo de inxerencia ou intento de modificar os con-

Entramos nos 90: dende 1996, o MITEU achega teatro universitario e

tidos do festival. Antes ao contrario, a liña de programación é cada vez

que respecto destes certames

máis radical en canto á natureza dos traballos que se presentan.

nos dicía Xesús Ron: «non esta-

de grupos internacionais a Ourense.

Para nós a Zona Alternativa é unha iniciativa de alto interese para

ría de máis debuxar un mapa dos

Un ano antes nacía en Pé de Pedra

o medio cultural galego, porque actúa en realidade como unha zona de

festivais que existen en Galiza,

en Compostela, cun concepto reno-

protección medioambiental para as artes escénicas, protexe a biodi-

intentar trazar unha xeografía

vador da escena respecto ao que ata

versidade artística, é un factor de democratización da oferta cultural e

festivaleira onde cada un ocupe

aquel momento existía. O festival

un proxecto que cumpre cos obxectivos de Investigación, Desenvolve-

o seu lugar. Os festivais deben

anual de danza que entende o pro-

mento e Innovación Cultural. ❚ X.Ron, Zona Alternativa

colaborar entre si e estar vence-

pio marco da cidade como un ele-

llados a outras iniciativas máis

mento máis do espectáculo.

estábeis, servir de ponte entre

No século XXI o nacemento dos festivais non se detivo, senón

administracións, empresas, artis-

que se manifestou con inusitada vitalidade: en pleno paso entre sé-

tas e espectadores, entre a socie-

culos, no 2000, aparecen o Festival Internacional de Títeres de Re-

dade civil e os artistas. Pero en

dondela, coa idea de facer chegar a esta localidade todo tipo de

Galiza aínda non temos un gran

manifestacións titiriteiras ao longo de sete días de actividade, e Z o-

festival de artes escénicas de pro-

na Alternativa, a part i res dun encontro entre a Sala NASA e o Tea-

xección estatal e internacional. É

t ro Galán. En 2002 xorde o Festival Alternativo de Teatro e Danza

unha carencia e unha necesidade

de Vi g o coa idea de renovar a escena mediante a creación con-

para o desenvolvemento do noso

temporánea, levando a danza e as performances ao encontro dos

teatro». ■

transeúntes que non pisan as salas de teatro. No 2004, Nove-Dous Te a t ro e Arteficción organiza o Festival do Carballiño, que se re c upera tras catro anos sen celebrarse. O mesmo ano ve a luz Manicómicos, que aparece como unha iniciativa dos membros da asociación cultural do mesmo nome ante a carencia de festivais de artes escénicas que achegasen a artistas importantes da escena internacional. O benxamín da familia é o Festival Galego de Cabaré, que chega coa súa irre v e rencia no 2006 cunha nova idea do que debe ser un espectáculo teatral: o baseado na fórmula de gala ou maratón.

4


EN P OR TADA

I

ndo á orixe etimolóxica da

xente que re s e rva hoteis, que

palabra, festival ven de fes-

bota o día en Santiago... É un

ta, de celebración. En pé de

público máis especializado que

pedra mantén iso. Porque

inclúe tamén pro g r a m a d o re s

ás veces fanse determina-

d o u t ros festivais. Propostas que

das programacións ás que

se ven en En pé de pedra xiran

se lles pon o nome de festival,

despois por distintos festivais da

pero non deixan de ser unha

Península, ou sexa que ademais

programacíón nun tempo deli-

é unha plataforma.

mitado, á que se lle pon o nome de festival. Pero non teñen nin o

O festival nace como unha ex-

carácter de evento, de acontece-

tensión dos obxectivos da Ga-

mento público, de encontro...

lán, que era difundir a cre a-

Que eu considero fundamental.

ción escénica contemporánea.

Hai lugares onde lle chaman

Agora que a sala pechou,

festival á única semana do ano

cambiou a súa razón de ser?

na que se programa teatro, e iso

Eses eran os obxectivos cos que

de pouco serve para crear un há-

se creou a sala, que foron va-

bito no público... En Compostela

riando. Tamén o festival foi va-

non é o caso, eu penso que ago-

riando. Tratábase de sacar a dan-

ra mesmo hai unha oferta sufi-

za á rúa precisamente para bus-

ciente como para que teña senti-

car un público non habituado. A

do que se organice un festival de

partir daí foise desenvolvendo, e

tres días como En pé de Pedra.

o festival foi medrando en obxectivos e en todo o demáis. O

Chegastes a xuntar 16000 es-

principal era sacalo fóra das pa-

pectadores en tres días. Cres

redes do teatro, levalo ás rúas da

que ese público despois mer-

cidade. Pero agora a cousa cam-

ca unha entrada para ver un

biou porque o festival acadou

espectáculo nunha sala?

unha grande repercusión fóra de

S e m p re que se crea un intere s e

Santiago. Queda un pouco mal

isto re v i rte nas artes escénicas.

dicilo, pero creo que é un dos

Nós partimos de ter corenta e

mellores festivais que hai no Es-

pico espectadores nas funcións

tado, e polo que din as propias

da primeira edición, no 95, aos

compañías, en Europa. É dicir,

16000 das últimas edicións. A

que o obxectivo inicial xa está

mín paréceme que se foi cre a n-

superado.

PROGRAMADORADEENPÉDEPEDRA

non é casual que agora cando

Fostes quen de consolidar es-

cartos públicos... En calquera ca-

o que é o festival. E xa non é só

Cres que, xunto ao modelo

hai estreas ou programacións

te evento de carácter anual, e

so, os políticos sempre van que-

a cantidade, senón a maneira de

dos festivais de iniciativa in-

de danza aquí hai un público,

pola contra non foi posíbel

rer tirar un rendimento electoral

facelo, a maneira de xustificalo,

dependente teñen razón de

un público ademáis que non é

manter a programación da sa-

das actividades culturais, con iso

cando se fan os pagamentos...

ser festivais promovidos en-

novo, que xa ten re f e rencias, é

la Galán.

contamos.

Por exemplo, agora mesmo esta-

teiramente

asiduo. Non se trata só, ade-

Non ten nada que ver unha cou-

mos a unha semana da 12ª edi-

cións?

mais, de crear cantidade de pú-

sa coa outra. Unha cousa é un

Que dificuldades tedes atopado

ción, e aínda non temos un can.

As institucións poden organizar

blico, senón calidade. Iso dícen-

festival e outra unha programa-

para levar adiante o Festival?

Levamos meses traballando así.

o que eles crean conveniente. O

nolo muitas das compañías que

ción continuada, estábel durante

Monetarias, por suposto. O orza-

Esta é a situación na que esta-

que creo é que nunca deben me-

veñen: «que público tan ben

todo o ano. Aquí o que entran

mento que te-

mos: o festival está hiperconsoli-

ter man en iniciativas privadas,

f o rmado, non?». É un público

son unhas determinadas políti-

mos é ridí-

dado, e hai interese en mantelo,

que dependen de equipos artísti-

con criterio. Nós estamos moi

cas e intereses políticos claros. O

c u l o

pero xa vés...

cos e técnicos que nunca son

contentos porque temos por un

festival interésalles moito aos po-

para

lado o público da cidade, o que

líticos: é a rúa, son miles

podemos chamar paseante, que

de espectadores...

ANAVALLÉS

do un público para a danza,

institu-

institucionais e precisamente por Respecto ao futuro...

queda a ver as funcións e iso es-

polas

iso teñen o seu selo característi-

Non son optimista, segui-

co. Desde o momento no que

mos tendo que limitar-

unha institución se mete a facer

tá moi ben, porque o que lles

Até que ponto ese apoio

nos. As posibilidades de

algo que xa estaba facendo un

o f recemos é danza contempo-

pode resultar perverso, pode

desenvolvelo nas condi-

colectivo independente, isto mo-

ránea e non a oferta típica de

chegar a devaluar os obxecti-

cións normais non se dan

rre. E disto teño moitos exem-

teatro de rúa, con petardos e

vos ou o espírito do Festi-

producido. Estamos tratan-

plos en todo o Estado. Creo que

ruído... Senón que é unha pro-

val...

do de manter co orzamen-

se debe apoiar, pero non limitán-

gramación rigorosa de danza

Iso tamén é cuestión dos

to reducido unha óptima

dose a dar algo, senón xerando

contemporánea, que en princi-

criterios que ti mar-

pio podería botar para atrás ao

ques desde a direc-

público non iniciado... E por ou-

ción

t ro lado, temos un público que cada vez máis está vindo expre-

que recibir unha sub-

samente a Compostela para ver

vención significa venderse. E é

o festival, é dicir, un turismo cul-

todo o contrario. Para algo exis-

mesmas compañías, da

tural

ten un Ministerio, unha Conse-

mesma maneira, etc. Iso

llaría, unhas concellalías de Cul-

non nos interesa, sería como

tura... Nós temos dereito a eses

deixar morrer algo que está

importantísimo.

Moita

calidade, optando á mellor

movemento cultural desde a ba-

programación... E buscando

se... A Feira de teatro, por outro

festival...

sempre que o festival evolu-

lado, tena que organizar a insti-

Sempre se considera

cione, porque non tería

do

sentido facer un festival igual todos os anos: as

vivo.

Por Comba Campoy

tución. ■

5


EN PORTADA

BOTANDO UN OLLO FORA

D

eixámonos levar, sen moito esforzo, polas

Quales som as claves para conquerir apoios

novas tendencias no que a programación,

privados para este tipo de eventos culturais?

feiras e festivais se refire, e ollamos ao ou-

Um evento consolidado e rigoroso como é o nosso

tro lado do Atlántico. Noutra ocasión to-

atrai a participação das grandes empresas que que-

cará cruzar o Miño, mais sendo os festivais o tema que nos ocupa, tiñamos en Porto

Alegre unha cita obrigada. A escaramuza estivo alí no 2005, convidada pola organización para participar nunha palestra sobre publicacións de artes escénicas, unha das moitas actividades paralelas á mostra de espectáculos deseñadas polo equipo organizador do Festival. Como nos explican na súa web, «o Porto Alegre Em Cena sempre se destacou pelo ineditismo e ousadia de sua programação e inestimável contribuição às artes cênicas gaúchas. Trazendo à cidade alguns dos grupos mais importantes dentro do teatro, música e dança, não só do Brasil, mas de todo o mundo, o festival já é hoje ponto de referência cultural e artística de nossa cidade. Colocando à disposição do público, anualmente, em torno de

PORTO ALEGRE EMCENA FESTIVALCON MAÍUSCULAS NABEIRA LUSÓFONA

meia centena de espetáculos em apenas duas semanas, a preços populares, em praças públicas, te-

rem associar sua marca a um momento realmente importante da vida de Porto Alegre. A seriedade do festival e sua ressonância na cidade é o mais importante para garantir esses patrocínios. Que significa o POA em Cena para a cidade e para as artes teatrais de Porto Alegre? Desde o início o festival se consolidou como espaço de troca entre os artistas locais e os artistas do mundo inteiro. Uma coisa é ler sobre o trabalho do Peter Brook, outra coisa é assistir sua obra. Brook já veio quatro vezes ao festival. Esse raciocínio se aplica a todos os grandes mestres do teatro contemporâneo. Quais som os principais criterios para definir a programação? Qualidade. Qualidade. Qualidade. Um bom festival de teatro é aquele que não tem preconceito de gê-

tindo propostas e, acima de tudo, encantando o

Referencia nas artes escénicas do Mercosur, este evento reúne cada mes de setembro a artistas, programadores, críticos e público da cidade e de todo o mundo.

público gaúcho. E o Porto Alegre em Cena tomou

Começamos pela origem do Festival...

Contam com uma equipe de trabalho estável

para si a tarefa de anualmente ser o festival brasi-

O Porto Alegre em Cena tem como ponto de ori-

para a organização do Festival, em muitos ca-

leiro que apresenta o melhor da produção teatral

gem um pedido do Sindicato dos Artistas e Técni-

sos pessoas que tambem trabalham no mundo

contemporânea nacional e internacional, em sua

cos de Porto Alegre ao então Prefeito Tarso Genro

teatral.

plenitude e diversidade de estilos, contemplando a

para que a cidade tivesse um festival internacional

Tenho um orgulho enorme de participar da equipe

platéia com espetáculos inéditos no Brasil». E é que

de artes cênicas. Eu, naquela época, era o Coorde-

que pensa e realiza o Porto Alegre em Cena. A

o POA em cena xuntou con acerto as facetas artís-

nador de Artes Cênicas da Secretaria Municipal da

maioria dos envolvidos são artistas do teatro local,

tica e comercial, traendo á cidade unha grande va-

Cultura e fui chamado para pensar e organizar o

o que facilita o diálogo com os grupos convidados.

riedade de propostas escénicas, fomentando o diá-

festival desde a primeira e heróica edição, quando

Não queremos um festival de gente fora dessa ór-

logo entre público e profesionais, e facilitando a pe-

tive menos de dois meses para preparar a progra-

bita de importância máxima, sejam veteranos ou

netración dos espectáculos do outro lado do océa-

mação da primeira edição.

iniciantes. E, hoje, a cidade já sabe disso.

sentidos, un exemplo a seguir por programadores

Com que problemas se tem atopado para sacar

Como ve o futuro do Festival. Seguirá Luciano

ou mostras galegas, e, sobretodo, unha cita a ter

adiante o Festival, desde a sua primeira

Alabarse á sua fronte?

en conta se, como se di, queremos ollar máis cara

edição?

Pelo menos até a edição de 2008, a 15ª edição, es-

á Lusofonía.

Hoje, com a participação dos maiores nomes das

tarei à frente do festival, seguindo os meus critérios

atros e shoppings centers espalhados pela cidade, o Em Cena tem uma média de 100 mil espectadores a cada edição. Durante um mês, a cidade vira palco e mesa de debates para artistas e profissionais de teatro que estarão conversando, interpretando, atuando, instigando, diversificando linguagens, expandindo horizontes, semeando mudanças, discu-

nero, mas apenas rigor em sua escolha, misturando nomes consagrados da cena internacional com grupos emergentes e artistas praticamente desconhecidos da mídia. Dessa mistura surge a atração do festival. Hoje em dia, mesmo que não sejam conhecidos do público, todos sabem que quem participa do festival tem qualidade suficiente para aguçar a curiosidade da platéia.

no no contexto teatral suramericano. En moitos

Falamos con Luciano Alabarse, veterano direc-

artes cênicas do mundo, o festival tem um prestígio

artísticos e minha vontade de levar o Em Cena mui-

tor de escena gaúcho (como se chama aos oriúndos

já consolidado. Quanto maior é um festival de tea-

to além das fronteiras da minha cidade. Depois,

do Estado de Río Grande do Sul), e coordenador do

tro, maior é o seu custo e sua logística. Hoje trabal-

não sei. É melhor não pensar muito no futuro, dei-

festival desde o seu nacemento, en 1994.

hamos o ano inteiro para realizar, sempre no mês

xar a vida acontecer e ir decidindo ano a ano o mel-

de setembro, o festival. Os problemas começam na

hor para o festival. ■

curadoria , pois recebemos mais de quatrocentas 1

inscrições de grupos de todos os continentes, que querem participar. Aí tenho de viajar muito mais do que gosto, porque prefiro ver os espetáculos ao vivo para ter a exata dimensão artística da programação selecionada. Contam com muitos apoios economicos? Desde a primeira edição, o festival é uma realização da Prefeitura Municipal de Porto Alegre. Contamos com patrocinadores importantes como a Petrobrás e a Braskem, além do apoio de instituições bancárias como a Caixa Econômica Federal.

Por Comba Campoy

1

Selección da programación

6


EN P OR TADA

AFEIRA DASARTES ESCÉNICAS DEGALIZA

A

ntes de comezar a miña

reflexión do por que da Feira, non podo deixar de agradecer ao IGAEM

Sei que pode ser un risco, pe-

a confianza posta de

ro nesta vida hai que arriscar, e

novo en min para levala

se conquerimos abrir mercados

a termo. Non vou volver sobre as

para o noso teatro con Brasil,

Durante a Feira, hai que esta-

causas que motivaron que des-

Cabo Verde, Mozambique e Por-

blecer un control rigoroso de

pois de dirixila nove anos se me

tugal, eu daríame por satisfeito.

asistencia, para evitar a picares-

apartara dela, pois penso que de

Só pido á profesión un voto de

ca. Todos sabemos os escaqueos

postas, recurso ao máis facil,

Cabo Verde… Cuns espectácu-

todos é sabido que os motivos

confianza, pois nos meus miolos

que hai, e non se pode aprovei-

etc.

los de grande nivel e descoñeci-

non se atopaban nunha mala

teño o convencimento que este

tar a Feira para coller vacacións.

Unha boa programación de-

dos en Galiza. ❚ A Feira ten que

xestión pola miña parte, senon

pode ser o camiño a seguir.

Éste é un dos grandes proble-

beríase ligar a un conxunto de

ter unha vocación clara de crear

mas, pois en moitos espectácu-

obxectivos claros respecto a que

m e rcado, polo que ten que pri-

que se basearon no capricho e influencias de tres señores que,

Directrices da Feira das Artes es-

los das feiras pódese ver a pouca

tipo de cidadáns deberiamos ser

mar a calidade e a novidade. ❚

non sei a quen hai que darlle as

cénicas de Galiza | A Feira ten

asistencia de programadores-dis-

capaces de atraer.

Os pro g r a m a d o res e xestores

grazas, xa non pululan polo noso

que abranguer diversas discipli-

tribuidores, cousa que non se

Ao público hai que mimalo,

culturais profesionais que asis-

mundo do teatro.

nas escénicas que garantan a

debe consentir de ningunha ma-

establecer relacións directas,

ten, teñen que ter capacidade e

Así que de novo aquí estou,

innovación e a difusión artística.

neira, e ten que ser motivo sufi-

contínuas e as veces persoais. Te-

responsabilidade para pro g r a-

con moitas ganas de seguir pele-

Contribuíndo á dinamización da

cente para non volver convidar.

mos que apropiarnos de tácticas

mar. ❚ Ten que ser un Foro de

xando polo noso teatro, inten-

industria das artes escénicas e a

De pouco vale ter un listado

empresariais de captación de pú-

I n t e rcambio e Cooperación.

tando darlle unha nova orienta-

sua promoción, facilitando a

de asistentes engordado, se é

blico: distribución de localidades,

Que potencie o mercado e axu-

ción, e sendo crítico coa realida-

contratación e a posible circ u l a-

irreal, e perxudica ás compañías

abrir canles de información e di-

de as compañías a achegarse a

de das Feiras. Se botamos unha

ción das compañías galegas po-

participantes que arriscan o seu

fusión, etc.

novas prazas. ❚ Este merc a d o

ollada aos catorce anos que leva-

los circuitos de exhibición gale-

futuro. Por iso é importante fa-

O principal inimigo do teatro

ten que funcionar, e por iso xus-

mos realizandoa, os resultados

gos e estranxeiros; pois o noso

cer unha ratio para coñecer o ín-

é unha butaca baleira, xa que re-

tifícase que as empresas acodan

son máis ben negativos en canto

teatro ten que poder viaxar e

dice de contratación.

percute na fortaleza de cada pro-

a Feira investindo cartos e esfor-

que podemos comprobar que

competir cos das outras comu-

xecto. O público ten que ser o ob-

zos que posteriormente re c u p e-

para as nosas compañías, as Fei-

nidades;

mundo

Público | É un feito a perda

xectivo número un. Non hai nada

rarán en forma de contratos. Ás

ras de pouco valeron. Se foron

hispano–americano e os paises

xeralizada do poder de convoca-

pior que ver sair dun teatro a xen-

compañías non deben valorar a

creadas para abrir mercados e

lusófonos.

toria da manifestación artística. É

te coa sensación de que foi enga-

representación na Feira como

difícil determinar as causas da

nada ou que lle tomaron o pelo.

un bolo máis, senon como unha

co

vender espectáculos, pódense

A Feira ten que ser un espa-

contar cos dedos das mans as

zo de libre circulación de ideas,

compañías galegas que saíron e

artistas, creacións e iniciativas,

Medios de comunicación |

Información contí-

m e rcados. Hai que arriscar, pre-

venderon a traves da Feira.

implicada na dialéctica da comu-

nua nos medios de comunicación das compañías partici-

sentar propostas innovadoras

nidade que a produce, sufraga e

pantes e dos obxetivos da Feira. Empregando todas as

sempre dende o rigor e a digni-

disfruta.

canles: TV, Radio, Prensa escrita, Internet.

dade, pois hai que considerar o

Non me vale o de que os espectáculos sexan malos, que o

posible opción de saída a novos

idioma é un obstáculo… Porque

Ten que ser un punto de en-

Acreditación:

t e a t rocomo un produto que es-

en catorce edicións houbo espectáculos malos, regulares, bos

contro e de irradación da imaxe

❚ Cumplimentar formulario de acreditación

tá no mercado e que se ofrece a

de Galiza e da cultura teatral ga-

❚ Presentar identificación personal para retirala acre-

unha clientela potencial. Hai

e moi bos. E eu que asisto a moi-

lega no mundo, e unha ferra-

tas Feiras, vexo espectáculos,

menta imprescindible de trans-

❚ Medio de comunicación.

lidade: cultural, social e econó-

malos, regulares, bos e moi bos,

formación social.

❚ Sección ❚ Programa.

mica. ❚ A Feira ten que ser unha

❚ Enderezo profisional.

ponte para a internacionaliza-

ditación.

que propor un nivel de rendabi-

pero ningún galego, e isto ca-

Que sexa un enclave de refe-

bréame e téñoo dito publica-

rencia e tradición nacional, unha

❚ Teléfono ❚ Fax ❚ E.mail

ción do sector do espectáculo

mente en varios foros. É por iso

cita obrigada para crear, acoller,

❚ Asi como os programadores se lles solicita a progra-

de raigame galega coa part i c i-

que, cando me convidaron a le-

integrar e espallar o noso teatro.

mación anual e número de compañías galegas que pro-

pación e presenza doutros pai-

gramen, aos medios hai que solicitarlles e ver os traballos

ses. ❚ Un Foro anual para o con-

que sobre a Feira realizaron.

tacto, o intercambio e a difu-

var a nosa Feira de novo, puxen unhas condicións que mais abai-

Programadores | Hai que facer

xo expoño, de maior esixencia

unha selección seria e rigorosa

sión entre os profesionais do

cos programadores-distribuido-

dos asistentes-convidados á Feira

noso teatro .

res convidados, máis protagonis-

para evitar que vaian “de relax”

desbandada, pero citarei algun-

mo ao público, máis presenza da

e despois non asistan aos espec-

has para a reflexión:

prensa, e o obxectivo de abrir

táculos e non programen.

A calidade da programación

O importante para unha institución é a dignidade do traba-

Punto de encontro | Lugar de en-

llo escénico que se presenta.

contro entre os profesionais que

uns mercados novos para o noso

Para isto, propoño solicitar-

ten moito que ver con que o pú-

teatro nos paises da área lúsofo-

lles a programación anual que

Obxetivos xerais | ❚ Abrir merc a-

madores, Distribuidores, Prensa

na, máis próximos de nós que as

fan e ver cantos espectáculos ga-

As malas pro g r a m a c i ó n s

dos máis aló da súa área de in-

e Empresas de Servizos para o

comunidades do Estado.

legos mercaron da Feira. Dúas

son feitas por pro g r a m a d o re s

fluencia. ❚ Atraer produtos dou-

espectáculo.

feiras sen mercar ningún é moti-

inadecuados, moitas veces polí-

tras realidades culturais tanto

Que sexa un lugar de inter-

vo suficente para non convidar

ticos que, coxunturalmente,

próximas como lonxanas. Temos

cambio cara o desenvovemento

máis a un programador.

vense forzados a programar. És-

unhas culturas esquecidas máis

e a mellora do traballo de uns e

te é un problema que xera ou-

p e rto de nós, con linguas irmás

outros, que sirva de: Espazo de

t ros: descoñecemento de pro-

como son os paises da área lu-

encontro, Sala de presentacións,

sófona: Brasil, Portugal, Angola,

Sala de prensa, Buzón de progra-

blico veña ou non o teatro.

participan: Compañías, Progra-

madores, Sala de debates. ■

Por Rubén García

7


Formado como xestor cultural e con experiencia na programación teatral, dirixiu as tres edicións pasadas da Feira de Teatro de Galiza. As circunstancias nas que foi cesado o seu predecesor (Rubén García, quen agora regresa ao cargo) enturbiaron a súa chegada. Lamenta que asumir un posto de responsabilidade nas institucións culturais implique necesariamente devir diana das críticas máis lacerantes e menos construtivas. Deixa o seu posto no Salón Teatro para dedicarse a outros proxectos e desconectar (confesa que durante os vindeiros meses fará unha cura de desintoxicación a base de prensa deportiva). Así é todo, amósase satisfeito do seu paso pola Feira. Agora, sixelamente, toca emprender outros proxectos.

«Actuar diante de cento cincuenta programadores obrígate a asumir uns riscos e xustifica que teñas que rebaixar o caché»

eixei a Feira ao día se-

que é o gordo da Feira, a exibi-

tres formábamos o equipo forte,

berno novo, un proxecto distin-

guinte de rematar a edi-

ción de espectáculos, propuxen

despois estaba o persoal do Iga-

to, e finalmente decidiuse conti-

ción do ano pasado, e

unha serie de actividades parale-

em, para asuntos de comunica-

nuar co meu proxecto provisio-

desde entón desvincu-

las. Mesas de diálogo, unha ex-

ción e administrativos. O segun-

nalmente, pero contando con

leime, ainda que sigo

posición... E no que si que me

do ano quixen ampliar o equipo

que se ía cambiar. E iso condicio-

vencellado ao Igaem, a

quería diferenciar, porque a miña

cun axudante de dirección técni-

na moito para traballar. Sabes

c a rgo da programación do Salón

maneira de traballar é en equi-

ca, que era necesario, e foi Car-

que ao día seguinte rematas e a

Teatro. Non podo profundizar so-

po, era en que quería un equipo

me Varela, que máis tarde sería

motivación xa non é a mesma.

bre o rumbo que vai coller agora

medianamente estábel de traba-

xefa de produción no CDG; e ta-

a Feira; non sei se vai supoñer

llo. E necesitaba un director téc-

mén se contratou unha persoa

E non puideches culminar o

unha ruptura co anterior ou vai

nico, para min era fundamental

para todas aquelas actividades

teu proxecto...

continuar na mesma liña.

poderlles ofrecer ás compañías

paralelas. Dicíache que o primei-

A miña idea era darlle o relevo

D

O que sí che podo dicir é que

as mellores condicións técnicas.

ro ano non foi rupturista, pero

no cuarto ano a outra persoa,

cando collín a Feira eu tiña un

E o director técnico foi Miguel

dentro do meu proxecto estaba

que estivésemos xuntos durante

proxecto para 3-4 anos. O pri-

Soto, a persoa que traballou co-

claro que o segundo si que o tiña

esa edición e promocionar a esa

meiro ano non foi unha feira

migo máis cercanamente drante

que ser. Foi cando se montou na

persoa... Facer un pase de pa-

rupturista...

eses tres anos. Empezaba a tra-

sede da Fundación To rrente Ba-

peis, dunha forma práctica. Ben,

ballar comigo cinco meses antes

llester o M e rc a d o , e outras activi-

ese era un proxecto que eu pre-

Collíchela no 2004...

do inicio da Feira. De feito, á ho-

dades paralelas, e iso levábao Ro-

sentara co anterior goberno e é

Sí, eu fixen as edicións XII, XIII e

ra de deseñar o programa, can-

berto Taboada, que actualmente

lexítimo que os novos responsá-

XIV. E o primeiro ano houbo moi-

do eu facía a selección de com-

o rganiza o FestivALT en Vigo. Es-

beis tivesen outro...

ta xente que me machacou por-

pañías, a grella facíamola os

tas cinco persoas conform a ron

que non me diferenciaba do que

dous xuntos, para así ubicar ca-

un equipo moito máis estábel.

se levaba facendo até ese mo-

da espectáculo no espazo tecni-

O terceiro ano eu considero

mento, pero eu entendín que,

camente máis conveniente. E o

que tampouco foi unha feira mi-

Nós o que fixemos, sobretodo o

así como había cousas que había

mesmo respecto aos horarios..

ña. Houbo problemas coa Aso-

segundo ano, foi asinar varios

que cambiar, tamén había outras

Por outra banda, eu quería unha

ciación de Compañías, Natalia e

convenios de colaboración con

que estaban funcionando ben,

persoa de confianza que fose co-

Roberto xa non traballaron comi-

outras comunidades para inter-

que se podían manter perfecta-

ordenadora de todo, que foi Na-

go, Carme Varela xa estaba coa

cambiar compañías. Por exem-

mente, e de feito continuaron.

talia Balseiro e que traballou co-

produción do CDG... Era unha si-

plo, o que asinamos coa Fira de

Fixéronse algúns cambios, como

migo os dous primeiros anos, o

tuación un pouco anómala, e

por exemplo o de abrir a Feira a

terceiro xa non puido. Ela está

máis ou menos fixen unha Feira

determinados programadores e

agora no Centro Coreográfico, e

para sair do paso. Había un go-

a compañías de fóra, e sobreto-

era a miña man dereita, de feito

do abrila á danza. Despois, á

moitas das decisións artísticas to-

parte de facer a programación,

mábamolas entre os dous. Os

Cal era a filosofía da túa proposta?

Por Comba Campoy

8


EN P OR TADA Tárrega, a través do cal catro

E os criterios para entrar na

que algunha compañía das de

compañías galegas puideron

Feira...

sempre quedou fóra. Ese ano

participar na edición do 2005.

Estritamente de calidade. O pri-

f o ron catro ou cinco montaxes

meiro e o segundo ano tíveno

de danza, e catro ou cinco

Unha sorte de intercambio...

que facer só, porque non fun ca-

compañías que ninguén coñe-

Nós tiñamos a idea de que o

paz de montar unha comisión de

cía e non foron ben acollidas.

mercado interno estaba cuberto,

selección. O terceiro ano xa hou-

Foi moi duro para eles, non só

ben pola Feira, ben por outros

bo unha comisión de cinco per-

para min.

mecanismos de distribución; que

soas, que vían todo, teoricamen-

as compañías aquí xa tiñan fun-

te. Como mínimo, dúas persoas

Fálase moitas veces da necesi-

unha semana poden ver 25 es-

cións, e que a Feira tiña que es-

da comisión tiñan que ter visto o

dade de repensar a Feira, de

pectáculos. Ainda que sospeito

tar máis enfocada para fóra, ser-

espectáculo. Aqueles que podía-

se, por exemplo, debería tirar

que moitos deles, dos que levan

vir para establecer acordos de

mos, os espectáculos que non ti-

cara a unha maior especializa-

máis anos, sen a Feira farían a

exportación. Pero exportar impli-

ñan funcións era imposíbel. E

ción da programación.

mesma programación. Pódelles

caba tamén importar; as compa-

discutíase en termos de calidade,

Desde o primeiro ano que collín

sorprender unha cousa nova que

ñías queixáronse de que abrimos

desde o nivel do texto ao nivel

a Feira, e collina con ganas, xa

vexan, pero ao final van optar

demasiado a compañías de fóra,

actoral, a posta en escena, a di-

tiña claro que o concepto feira

polas compañías de sempre.

sen pensar que iso conlevaba

rección, a escenografía, a produ-

é un modelo un pouco caduco.

unha contraprestación, que era

ción en xeral...

Non só en Galiza, porque desde

E durante os días da Feira hai

que nos metimos na Coord e n a-

unha serie de programadores

que as compañías galegas tamén

«[Na edición do 2006] Había un goberno novo, un proxecto distinto, e finalmente decidiuse continuar co meu proxecto provisionalmente, pero contando con que se ía cambiar. E iso condiciona moito para traballar. Sabes que ao día seguinte rematas e a motivación xa non é a mesma».

tá ben o feito de que durante

saísen. Cal foi o problema? Que

Pero sempre con vistas a es-

dora de Feiras do Estado e co-

que exercen de líderes de opi-

as compañías que non entraron

coller espectáculos que pui-

mo membro da directiva eu visi-

nión, que determinan a selec-

na selección protestaron. Non di-

desen ser exportábeis...

tei moitas. Para min a diferenza

ción dos seus compañeiros...

go todas, pero moitas das que

Con vistas a ter os mellores es-

cun festival é que a feira é un-

Sen dúvida, pero iso téñoo visto

non foron as cinco elexidas si

pectáculos, os de mellor calida-

ha plataforma comercial, onde

en todas as feiras. Dúas ou tres

protestaron.

de, e para todos os pro g r a m a-

o público son profesionais; e o

persoas marcan as seleccións.

d o res. Sabiamos que ao mellor

festival é máis un evento para a

Cara a onde ten que ir a Fei-

Cales eran os criterios de se-

de todos só catro ou cinco po-

cidade, para a sociedade. Pero

ra? Non me gustaría que desa-

lección?

dían ser exportados É verdade

nos últimos tempos empezan a

p a recese porque é un pro x e c t o

Determinábaos a Comunidade

que quixemos dar un impulso á

a p a recer festivais que tamén ti-

no que eu investín moitos

coa que asinábamos o convenio.

danza. O primeiro ano moitas

ran dun público profesional.

anos... Pero é certo que ten que

Eu fun a Baleares e decidín que

compañías de teatro criticáro n-

Por exemplo, o festival de Valla-

evolucionar cara a outro lado.

compañías baleares viñan para

me porque o feito de incluír

dolid, que é un dos máis impor-

Un festival cunha componente

aquí, e os de baleares viñeron á

danza lles restaba dous ou tres

tantes neste momento, verás

máis comercial podería ser unha

Feira e decidiron que compañía

postos... Por outro lado, desde

que hai acreditados uns tre s-

boa fórmula. Un dos pro b l e m a s

de aquí ía ir alá.

que traballo en xestión cultural

centos pro g r a m a d o res. Cre o

fundamentais é a excesiva pro-

que a Feira de Galiza debería

dución que hai en Galiza, e que

mente acertado cambiar a Feira

camiñar cara aí. Porque re a l-

todo o mundo quere estar na

para outubro, e que os resulta-

mente, e podo dicilo, isto con-

Feira.

dos poden ser distintos. Os pro-

«Sempre valorei moito a iniciativa de xente nova e sen diñeiro, e que se atrevían a facer determinadas cousas. Iso tampouco foi ben visto.»

verteuse en semana de reunión

9

gramadores xa contan con orza-

de pro g r a m a d o res. E tamén é

Nunca pensastes en ampliar a

mentos novos, poden programar

un dos obxectivos da Feira que

duración...

para todo o ano. Ainda que os

interésame promocionar os no-

os pro g r a m a d o res se xunten

Se ti queres concentrar aquí aos

resultados da Feira tamén de-

vos cre a d o res. Así que tenta-

durante unha semana, e que

programadores non podes pre-

penden da produción que haxa

mos mirar con outros ollos as

p ro g r a m a d o res, distribuidore s ,

tender que boten máis dunha

cada ano. Penso que a produ-

p roducións de xente nova. Iso

exibidores, falen dos seus pro-

semana fóra do seu centro de

ción do ano pasado foi bastante

suscitou moitas queixas de par-

blemas. Pero ten habido unha

traballo. Non lles podes pedir

mediocre, non houbo ningún es-

te das compañías de toda a vi-

certa deixadez por parte dos

que veñan, por exemplo, catro

pectáculo que destacase, como

da. Eu, os dous primeiros anos

p ro g r a m a d o res, que veñen aquí

fins de semana seguidos, porque

no 2005, onde houbo un par de

sobretodo, valoraba moitísimo

para ver aos colegas... Non to-

non poden dispor dese tempo,

espectáculos moi bos e nos que,

que unha compañía fixese o es-

dos, estou xeralizando. Pero é

sobretodo os programadores dos

por fin, as compañías galegas se

f o rzo de montar o espectáculo

que ademais, gran parte da

concellos pequenos. Outra difi-

animaron con producións de

sen subvención. Sempre valore i

p rogramación da Feira xa está

culdade eran as datas, eu propu-

gran formato... Penso que o ano

moito a iniciativa de xente nova

p rogramada. Eles xa saben o

xen cambialas xa o primeiro ano,

pasado houbo un baixón na cali-

e sen diñeiro, e que se atre v í a n

que van programar.

e para esta edición vaise facer.

dade.

a facer determinadas cousas.

Dinme conta de que no primeiro

Despois a min moitas com-

Iso tampouco foi ben visto. So-

Os galegos polo menos...

semestre os programadores xa

pañías me recriminaron que que-

b retodo o terc e i ro ano, que se

Claro, se unha compañía como

non teñen cartos, e normale-

daran fóra por traermos espectá-

fixo unha aposta un pouco máis

Sarabela non ven á Feira pouco

mente xa teñen a programación

culos de fóra. Pero eu sempre

dura, con espectáculos de xen-

habían variar as súas vendas.

do seguinte semestre máis ou

defendín, que os espectácuos

te nova, que viñan de ámbitos

Porque xa ten un mercado, xa

menos pechada, co cal os resul-

que eu traio nunca son de for-

que non eran estritamente o te-

hai xente que vai apostar por

tados sempre son para o ano se-

mato moito máis grande que os

a t ro, de Belas Artes, e estaban

eles sen ver o espectáculo, entón

guinte. De feito o primeiro que

que se poden facer aquí, para

na fronteira entre a perform a n-

non hai ningunha variación.

lle propuxen ao novo xerente do

evitar que se dea unha compe-

ce e o teatro, e que foron ade-

Eu recoñezo que para os pro-

Igaem foi o cambio de datas, pe-

tencia desigual. Podía ter traído

mais destruídos por parte da

gramadores dos concellos pe-

ro o ano pasado non foi posíbel

cousas con moitísmo máis caché

p rofesión, que dicía que aquelo

quenos, que o teñen máis difícil

porque as compañías pensaban

e moitísimo máis orzamento que

non era o que tiña que estar na

para viaxar e ver espectáculos,

que a feira ía ser no primeiro se-

lle pasasen por riba a todas as

Feira. Ese, o 2006, foi o ano

polas circunstancias do seu tra-

mestre e tiñan os seus plans de

galegas... Pero cando realmente

máis duro, polas críticas re c i b i-

ballo... Os da Rede B si que apro-

produción organizados en fun-

a compañía que ven de fóra

das, porque tamén foi o ano no

veitan a Feira, para eles si que es-

ción diso. Eu creo que é total-

arrasa, entón hai que pararse a


EN P OR TADA «...Se unha compañía como Sarabela non ven á Feira pouco habían variar as súas vendas. Porque xa ten un mercado, xa hai xente que vai apostar por eles sen ver o espectáculo, entón non hai ningunha variación.»

tión cultural. Despois hai comu-

puidese expresar a súa opinión

nidades que están coma nós.

a través doutros mecanismos,

En Andalucía, ademáis, están

para que os pro g r a m a d o respui-

conseguindo ter os teatros en

desen tomalo como referencia.

condicións. Por parte da Junta

Iso tamén foi mal visto por al-

están facendo un esforzo moi

gunha compañía, porque impli-

importante. O Igaem está empe-

caba expoñerse a unha vota-

pensar, facer un pouco de auto-

gramador non programa nada»;

zando a facelo. Desde o ano pa-

ción.

crítica. Tamén é certo que eu es-

pero é que igual esta persoa só

sado hai subvencións para o

collía vinte compañías galegas

ten seis millóns de pesetas para

equipamento de espazos escéni-

A impresión que me está dan-

de oitenta propostas, e cinco

todo o ano, dos cais só pode re-

cos. Outra cousa é como se ten

do ao falar contigo, é de con-

compañías de fóra de duascen-

servar un millón para a progra-

que facer ese seguimento. De

fusión de obxectivos. Por un-

tas propostas... Efectivamente,

mación de teatro. Os orzamen-

nada vale dar cartos para equi-

ha banda van os dos progra-

seleccionaba o mellor que vía,

tos de cultura en moitos conce-

par un teatro se despois volve

madores e por outra os das

pero coas mesmas condicións de

llos son lamentábeis. Moitas re-

pasar o mesmo, que ninguén no

compañías...

formato e de orzamento...

criminacións das compañías: que

teatro sabe cambiar unha lente,

A Feira é un proxecto moi difícil.

se o programador non está aten-

ou o que é un dímer. Pero creo

Eu estoulle moi agradecido ao

Volvendo aos comport a m e n-

to a isto, que non está no seu

que se están dando bos pasos

Igaem porque profesionalmente

tos dos programadores. Cal é,

posto de traballo... Ao mellor

nese sentido. Agora falta o paso

crecín moito grazas a dirixir a Fei-

segundo a túa experiencia, a

esa persoa está facendo dúas mil

de formar.

ra. Viña de Ferrol, de programar

d i f e renza entre o perfil habi-

cousas a un tempo, e non se po-

tual do programador dun con-

de ocupar de recibir a unha com-

En canto á grande preocupa-

dicións malísimas porque non ti-

cello galego e os foráneos?

pañía ou de ter o teatro máis

ción dos últimos tempos, a

ñamos teatro, aínda non abrira o

A profesionalidade, ou se cadra

acondicionado por falta de tem-

creación de público, que pa-

Jofre... Traballar na Feira permi-

é mellor dicir a especialización.

po e de diñeiro.

pel pode xogar a Feira?

tiume traballar con xente moi

durante catro anos, nunhas con-

Os programadores de fóra que

Iso por defender aos progra-

Nunca estivo entre os seus ob-

boa, e ter liberdade para progra-

veñen son exclusivamente pro-

madores. Tamén é certo que hai

xectivos. É a diferenza entre fes-

mar. Pero é verdade que é unha

gramadores de teatro. Igual que

moitísima deixadez. Hai xente

tivais e feiras. Ademais, nós non

responsabilidade moi desagrade-

algúns programadores galegos.

que ten ao seu cargo teatros e

podíamos ter máis público do

cida. Nunca vas ter contentos a

Pero en moitos casos os progra-

auditorios que están caendo, e

que tíñamos, porque tíñamos

todos: os programadores recri-

madores son técnicos de cultura

miran para outro lado. Cando

tres espazos escénicos onde o

mínanche que a Feira é mala,

que valen para todo. Entón non

acompaño ao CDG nas súas xi-

máis grande era a Sala Yago que

«como imos programar isto?»; e

se poden especializar en teatro,

ras vexo en que condicións están

tiña 200 butacas. A Galán tiña

as compañías sempre teñen al-

nin programar só teatro, que é

os teatros. Chegar a un sítio e

100 e a Nasa 150. Só cos pro-

gunha queixa. Aínda que estean

algo que moitas compañías lles

que os de carga e descarga se-

gramadores enchíamos. Non po-

seleccionadas, non lles gusta o

recriminan. Dise moito «ese pro-

xan os de protección civil, que se

díamos ofertar eses espectáculos

espazo nin o horario que lles to-

hai un accidente te deixan tira-

á cidade, era meterse en proble-

do... As condicións de traballo

mas.

son moi malas.

10

«Falta máis profesionalización entre os programadores, e sobretodo faltan proxectos culturais nos concellos. Aquí fáltanos moita formación. (...) E hai moitos vicios adquiridos dos antigos animadores socioculturais que non son quen de reconvertirse en xestores».

Falta máis profesionalización

Pero para os programadores

entre os programadores, e so-

podería servir como baremo

bretodo faltan proxectos cultu-

ver o comportamento do pú-

rais nos concellos. Eu coñezo

blico diante dos espectáculos,

bastante ben as realidades cata-

podía ser interesante que

lana e andaluza e vexo como es-

compartisen butaca con es-

cou... Eu penso que por parte

que é a Feira. Actuar diante de

tán formados os técnicos. E aquí

pectadores da rúa...

das compañías principalmente

cento cincuenta programado-

fáltanos moita formación. A

Faciamolo no Salón Te a t ro e no

falta autocrítica. Estou un pouco

res, potenciais merc a d o res do

maioría é xente que ven da ani-

Te a t ro Principal, nos outros es-

canso de que as compañías criti-

espectáculo, obrígate a asumir

mación socio cultural, manexan

pazos era imposíbel. De feito era

quen a Administración, o Igaem,

uns riscos e xustifica que teñas

conceptos de hai case trinta

unha reivindicación de moitas

o CDG, a Feira... Hai un debate

que rebaixar o caché. Pero non

anos. En Catalunya empezouse a

compañías, porque para elas su-

sobre todo, principalmente nos

valoraban o esforzo que supuña

falar de xestión cultural hai trinta

puña moita presión ter só pro-

bares, pero nunca hai un debate

traer a todos aqueles pro g r a m a-

anos, e aquí hai dez anos, como

gramadores na platea. Pedían-

sobre a creación. Non se está fa-

d o res.

moito. E hai moitos vicios adqui-

nos que deixásemos entrar a ou-

lando de que é o que estamos

ridos dos antigos animadores so-

t ro tipo de público. Pero tam-

facendo, e por que cada vez hai

E a proxección internacional

cioculturais que non son quen

pouco podías deixar fóra aos

menos público. Mentres non se

tal vez non é un dos obxecti-

de reconvertirse en xestores, que

profesionais. Por iso non nos

dea esa autocrítica...

vos primordiais das compañí-

son dous conceptos próximos

propuxemos difundir máis a Fei-

E creo que respecto á Feira

mais totalmente distintos. Desde

ra. Estábamos limitados para

hai un problema de deixadez

É unha decisión deles. Creo que

a Deputación da Coruña xa le-

medrar a nivel público.

as galegas...

por parte das compañías, que

hai compañías que están ao nivel

van dous ou tres anos cun plan

Eu sei o que é a soidade do

non entenden ben o que é. Non

de compañías de fóra, e podían

de formación, Interea, que polas

p rogramador; non saber se es-

entendían que lles pagásemos

saír perfectamente de Galiza.

últimas noticias que teño está

tás facendo ben ou mal as cou-

un 75% do caché. Para eles era

Depende moito do proxecto em-

medio parado; bastantes progra-

sas, se acertas contratando esta

un bolo máis. Propúñamoslles

presarial que teña cada compa-

madores da provincia estiveron

compañía ou non, e poder con-

que, á parte da súa re p re s e n t a-

ñía. A algunhas non lles interesa,

facendo eses cursos. Eu formei-

sensuar co público sempre é in-

ción, tivesen unha persoa pre-

e eu enténdoo, facer unha ver-

me fóra, fixen un máster de xes-

t e resante. No segundo ano

sente na Feira durante toda a

sión en castelán para facer dous

tión cultural en Madrid. En An-

[2005] creamos uns premios: un

semana, xunto dos pro g r a m a-

bolos en Murcia. Ou conseguen

dalucía cónstame que hai máis

do xurado e outro do público. A

d o res, e non querían: «Eu veño

unha xira en condicións, ou non

formación, e en Catalunya, que

idea era que en anos seguintes,

facer o meu bolo, ti págasme e

interesa... Eu estou convencido

foi onde naceu todo isto da xes-

á parte do premio, o público

eu marcho». Iso é non saber o

de que unha saída é Portugal. De


EN P OR TADA feito, na Feira do ano pasado

seleccionar moito o tipo de es-

chegouse a un acordo co Institu-

pectáculos que traíamos con ese

to Camões para que trouxesen

criterio, intentando tamén ser

unha compañía portuguesa, e na

singulares, diferenciarnos dos

programación do Salón Teatro

outros espazos da cidade, buscar

tamén estamos traendo espectá-

o noso propio camiño sen pisar

culos portugueses, por outro

as programacións dos outros es-

convenio co mesmo Instituto. A

pazos. Coa desaparición da Ga-

intención daquí en diante é posi-

lán, nós empezamos a incluír

bilitar que as compañías galegas

bastante danza. E despois inten-

viaxen a festivais e teatros de

tar ser re f e rencia en Galiza

Portugal. E penso que na Feira

dunha programación que non

deste ano tamén se vai mirar

vai a outros espazos. Este primei-

moito cara a Lusofonía, véxoo

ro ano foi un intento, estamos

positivo. Tamén son un pouco

contentos. Eu marcho agora pe-

escéptico, porque moitos pro-

ro deixei meio deseñado o pro-

gramadores son reacios aos es-

xecto para o ano que vén. Cristi-

pectáculos en portugués: «o

na Domínguez e eu estábamos

meu público non vai entender».

perfectamente coordenados, e

Pero é que ademais de en Portu-

aceitei levar o Salón Teatro can-

gal, no Brasil e en Cabo Verde

do deixei a Feira, propúxomo ela,

estánse facendo cousas moi sor-

porque os nosos criterios estéti-

p rendentes. Temos moito que

cos eran moi semellantes. Así

aprender.

que imaxino que continuará na mesma liña deste ano, coa axu-

Explícanos o teu proxecto ac-

da doutro programador. Pero a

tual como programador do

idea de programar no Salón foi

Salón Teatro.

súa. Ela é a responsábel de todo

Eu deixo de traballar o 30 de xu-

o que houbo aquí este ano, so-

ño. É algo normal entre os xesto-

bretodo para ben.

res culturais. Presentas un pro x e cto, apróvancho, lévalo a cabo e

Como ves o proxecto do

cando rematas emprendes outro

CDG?

noutro sitio. Ademais, eu son un

Ben. A min paréceme que era

xestor un pouco atípico, porque

unha das únicas maneiras viábeis

non quero ser funcionario, quero

para facelo. O CDG estivo moi

ter a liberdade de poder estar ho-

pechado, durante moitos anos,

xe aquí e mañá onde queira, con

estaba moi apartado da profi-

quen queira, dentro dos que me

sión. Eu penso que Cristina, en

chamen, claro. Hai momentos

cambio, non é nada individualis-

que se acaban e tamén hai que

ta; ela quere ter aí un consello

descansar un pouco.

rector, está montando o seu

Este ano estiven coa progra-

equipo... As producións deste

mación do Salón Teatro. O noso

ano creo que funcionaron, para

obxectivo non era conseguir

o que ela quería, e creo que as

moito público o primeiro ano,

do ano que vén tamén poden

senón situarnos dentro dos espa-

funcionar. Hai un esforzo en dis-

zos escénicos de Santiago como

tribuír, en chegar a máis sitios,

un espazo máis, de programa-

con máis días de función en ca-

ción de calidade e estábel; e creo

da praza... Espero que o ano que

que o conseguimos. Estou pe-

vén os espectáculos do Centro

chando o ano e programamos

teñan máis estabilidade nas cida-

case 140 días; case 240 de en-

des. Eu creo que se están facen-

saios e montaxes, asi que con-

do ben as cousas. Moita xente

tando co descanso estival isto

descalificou o seu proxecto des-

significa un 70% de actividade

de o principio, e deberían deixar-

da sala, e rondando un 50% de

lle un pouco de tempo. É lexíti-

ocupación. Para o primeiro ano

mo deixar traballar un par de

os obxectivos están máis que

temporadas con tranquilidade e

cumpridos.

con apoio. E no Igaem tamén acaban de facer unha restrutura-

E cales foron os criterios de

ción da Rede e creo que non é

programación?

xusto que se empece a cuestio-

Estritamente de calidade. Tendo

nar xa ese cambio, que se fixo co

en conta que somos o teatro da

consenso de toda a profesión.

Consellaría, tíñamos un orza-

Vamos ver o que pasa, e dentro

mento que nos permitía traer

de dous ou tres anos xa mirare-

cousas que outros teatros non

mos se vai ou non vai. ■

podían asumir. Entón intentamos

11


ENTREVISTA

Searchingfor

experienciasalternativascondescoñecidos

Unha muller encapsulada nun corpo atlético. Un arrabato de poder do

Sonia Gómez presentou na Galiza unha serie de performances dentro de Natural2. Bondage, disciplina, dominación e submisión ao vivo.

feminino/humano. Unha lectora que crea conversas adaptadas ao perfil do usuario. Unha moza que provoca situacións pintorescas. «La chica de la película». Unha

O catálogo de posibilidades expándese, é infinito.

Traballaches con General Elèctrica, La Carnicería

Cal foi a primeira das experiencias? ❚ Femenino o La

Teatro e La Fura dels Baus, escollécheste a ti mes-

chica de la película. Mesturo ficción, realidade, realida-

ma… ❚ Resposta autobiográfica (coma os espectácu-

degustan os produtos típicos da rexión e

de… Trátase de personaxe, e da Reconstrución do ob-

los): Sempre me gustou moito facer as cousas soa.

falan de intimidades e de Sophie Calle. Un día

xecto desexo.

Cal é o papel das tecnoloxías nos teus espectácu-

Que é o que propos con Experiencias…? ❚ O título

los? ❚ Hai situacións de ficción que só se poden crear

de shopping ben chic ben específico por

indica máis toda a complexidade entre o cliente, o des-

con imaxes xa rexistradas.

Barcelona co propio obxecto de desexo.

coñecido e eu... A realidade mesturada coa ficción. Sa-

A tecnoloxía é unha compañeira na ficción. É en

írse de un mesmo. Inventar e entrenar as posibilades

Natural 2 onde queda máis clara a multiplicidade

Chegamos a crer que non habería

contemporáneas no día a día.

de lecturas das túas propostas? ❚ Pode ser. En N2

candidatos, pero o proxecto «Experiencias

Como se desenvolven estas performances? ❚ O

quería que pasase algo grande ou pequeno cada tres

proceso para construír a túa performance persoal co-

minutos e tiña moitas ganas de explotar en escena bai-

con Desconocidos», a segunda parte da

menza de maneira simple. Escollemos unha experiencia

lando e establecer unha relación directa co público de

triloxía «Natural2» está en marcha. Sitúa a

adaptada ao descoñecido, e realizo un cuestionario vía

vez en cando, como saltándome o guión e volvendo a

Sonia Gómez, blogger de P.U.T.A por un teatro

internet, tamén propoño conversas vía telefónica. Un-

el. Natural 2 estreouse no Festival Escena Contemporá-

ha cita co notario, ensaios, e realizamos a experiencia.

nea, alí estábamos en Arco, rodeados de xente que pa-

amateur, coma unha artista que electriza as

Que achega de novo esta serie de traballos? ❚ Nes-

saba e pasaba sen parar. Pode ser.

posiblidades contemporáneas do día a día.

te percorrido facendo espectáculos escénicos, Expe-

Algunhas das túas obras son máis pezas de gale-

a los hombres»? ❚ Isto dicíao a miña avoa sobre as mu-

riencias... permite traballar cun cliente que é á vez pú-

ría de arte. Precisas reinventar cada día o teu es-

lleres da nosa familia. É unha frase que escoitei moito

blico e co-autor.

pazo escénico? ❚ Por suposto. Sobretodo gosto de ver

na infancia, período no que case non tíñamos contacto

o público perto e de vez en cando falarlles todo o ti a

con homes… Un acto de La casa de Bern a rda Alba, p e-

Mantés un discurso común ao longo dos teus tra-

ti da peza que o cliente, espectador, estea disposto a

ro todas en bragas princesa…

ballos. Onde estás como creadora? ❚ Basicamente,

compartir.

Túa nai en Egomotion é unha revelación. Cal é o

traballando. Sacando material con pico e pá, ás veces,

Falas te ti, das túas experiencias e da túa vida. No

seguinte proxecto de «Las Vicente»? ❚ Hai unha

e outras de xeito máis lúdico. Hai que estar esperta...

último traballo incorporas o masculino. Era xa ne-

idea moi vaga de facer un espectáculo novo, non me

Que ten por dicir —por berrar— Sonia Gómez? ❚

cesario? ❚ Si. O masculino. En realidade é unha das ba-

adianto. Desde o anterior traballo, Egomotion, decidi-

Imaxino que outras partes da biografía que estou pou-

ses das pezas escénicas. A curiosidade polo home e as

mos que traballaríamos xuntas. No proceso de creación

co a pouco escribindo.

súas debilidades.

da peza, as viaxes e pasar tanto tempo xuntas foi unha

Cal é a conexión de Egomotion, a primeira trilo-

«Las Vicente matan

experiencia francamente interesante.

elegant gogó. Sonia, de La Sénia, máis súa nai

xía, con Natural2? ❚ Ah! Que divertido, nunca o pen-

Unha imaxe, unha imaxe unha imaxe… Cando ve-

sara. Pero contéstoche co título dunha canción de Julio

mos os teus traballos hai algo hiperreal. Existe un

Iglesias: De niña a mujer…

proceso de metamorfose? ❚ Un pouco, pero facendo

Mesturas as disciplinas en cada traballo... ❚ É máis

ver que non, jejeje, pero BERRANDO para conseguilo.

divertido e san para min traballar con xente cercana e

«Me gustan tus huesos, tu alma y tu cerebro». Un

intercambiar vivencias a través das distintas disciplinas.

obxecto de desexo, un suxeito que desexa ou vi-

En realidade son bastante zoupona, por exemplo coa

ceversa, ou todo a un tempo? ❚ Todo a un tempo e

tecnoloxía. Pero por outro lado dáme pena perder a

con faíscas.

posibilidade de facer cousas que imaxino polo simple

Vimos a primeira parte de Natural II na NASA, can-

feito de non saber facelas, así é que chamo a outros

do volves? ❚ Perdón, non teño as coordenadas. Envia-

colaboradores para que me boten unha man.

rei noticias sobre Experiencias con desconocidos. Un día nunha hora concreta vostede poderá en-

Estudas danza no Institut del Teatre de Barcelona

trar na vida doutra persoa que vostede descoñe-

e tamén te formas no Performing Arts Research

ce. Non é unha persoa calquera, é unha ar-

and Training Studios. Cando te propós apostar por

tista que vai traballar para vostede cun-

outras disciplinas? ❚ Durante cinco anos de estudos

has regras que ela propón e que voste-

practiquei todas as técnicas de danza contemporánea

de segue e improvisa tendo en conta as si-

do momento con moito aínco e sen obter grandes re-

tuacións. Bondage, disiplina, dominación e submisión ao vivo. Alguén se resiste? ■

sultados. Despois din uns cantos saltos e mantívenme esperta e hai catro anos empecei a pensar e a escribir.

Por Andrea Olmedo

12


C R Ó N I C A

O

cronista da cidade recíbenos. Está sentado na súa mesa chea de libros, no medio da nada. Leva un sombre i ro, chaleque, e escribe nun folio que parece interminable. Mí-

rame e segue coa súa tarefa, a curiosidade faime mirar a folla que di «leva os zapatos vermellos e sorrí»; dirixo a

OTEATRODOSSENTIDOS

eascidadesinvisibles

vista aos meus zapatos, vermellos, e

Por Sherezade Bardají

sen poder evitalo sorrío máis. «Sorrí

outro lugar. Os habitantes constrúen as cámaras a partir da experimentación física, saír da cabeza, falar con todo o corpo. O corpo non esquece, sobretodo se lle deixamos recordar. O novo espazo que está cheo de caixas brancas e teas brancas que cubren o teito e as paredes, incrible. Xogo con ela e ela comigo, agóchase, xogamos moi seriamente como se fósemos nenas e de repente aparecen nas miñas

máis», sigo sorrindo; «sorrí máis máis máis». Indícame sen palabras, só coa picardía

mans uns zapatos pequenos, emociónome, doume conta de que «a cidade que bus-

dos seus ollos, que podo sentar ao seu lado, e así empeza a nosa viaxe. O teatro dos

co foise co tempo». Subo nunha caixa e fanme pechar os ollos, móvenme para atrás

sentidos proponlle ao público transformarse en viaxeiro para ser o protagonista da

e cando os abro teño unas escaleiras diante que me levan a una cámara escura. Un-

súa propia experiencia creativa viaxando por un labirinto.

ha gran cama que ocupa todo o espazo é o seu habitante. Encántame. Él arróupa-

A través do papel o historiador indícanos que debemos continuar e aparece dian-

me, cóidame, cóntame un conto e xoga cos meus soños. Non sei se soño esperta ou

te un coche verde cos cristais cubertos, a porta ábrese, o interior está cheo de ma-

esperto mentres soño, creando así un equilibrio perfecto entre a instalación plástica

pas, postais... O coche móvese, pero non vexo ao condutor, só escoito a radio e ob-

e a acción teatral. Saio da súa cámara e atopo un corredor lonxe coa luz e a escuri-

servo o espazo. De repente nótome observada por unha mirada sutil e sedutora re-

dade esculpidas, vou avanzando até chegar á outra cámara e cando abro as cortinas

flexada no retrovisor. O actor en realidade é un habitante, unha personaxe que non

contemplo un mar de palabras. Polo chan, polas paredes, no chapeu da muller que

o conta todo e niso reside a súa riqueza. Dá credibilidade ao traballo coa verdade

habita ese espazo. Amósame cómo as cidades están feitas por nós mesmos e o si-

sempre presente, está cheo de matices, ten unha historia propia (o subtexto do ac-

lencio. O silencio que o invade todo porque está cheo e que o son só ten valor can-

tor) e móstrase tremendamente xeneroso e humilde ofrecendo a posibilidade de via-

do é máis elocuente que o silencio. Cando saio do Polvorí sinto a mesma voz do mu-

xar polo seu espazo. O condutor convídame a caramelos e ábreme a porta do coche;

ro indícadome que mire a través dun tixolo. Vexo a cidade de Barcelona e una mu-

e na saída vexo ao lonxe una arañeira de fíos que invade o espazo. Achégome e cru-

ller sentada nunha cadeira morada mirado para ela, déitome, son eu. É o meu espa-

zo entre os fíos ata chegar ao final, onde hai unha muller con roupas brancas que se-

zo neste labirinto. Pasei tantas horas habitando este espazo, observando un lugar,

gue tecendo máis e máis. Eses fíos son os que unen ás persoas, que constrúen as no-

que me transporto conmovida e amósoo. Teño a teteira o meu lado para invitar aos

sas relacións día a día, momento a momento. O habitante de cada espazo escolle os

viaxeiros a que ulan os aromas, que perciban sensacións, recordos. Escoito os pasos,

elementos axeitados para cada momento, lembrando sempre que cada obxecto ten

é o meu primeiro viaxeiro, ofrézolle o coxín e senta ao meu lado. Escoito, sen cortar

memoria e nos vai contar historias. Por isto só elixe aquelo que realmente lle resulta

os seus pensamentos, mirando xuntos unha Barcelona tan incrible, converténdonos

imprescindible. A muller dos fíos móstranos os camiños que podemos coller, e men-

así nun só, comprendendo que as cidades somos nós mesmos e deixando a historia

tres o percorro doume conta de como todos están xogando coa miña curiosidade, fa-

aberta. Menos é máis.

cendo así que non perda a expectativa polo labirinto. Xa estou na entrada do Polvorí, onde empezamos a crear este labirinto coas cidades invisibles de Italo Calvino.

Todo iso empeza hai uns cantos anos en Colombia. Un neno chamado Enrique Vargas miraba o río desde a xanela da súa habitación, e soñaba con chegar até a au-

A primera vez que cheguei era un día de moita choiva en Barcelona. Collín o

ga voando. Para ir ao río deslizábase pola súa fiestra e cruzaba unha selva de café.

autobús, cando baixei empezaron os lóstregos e os tronos, non levaba paraugas e

Nas pólas daquelas plantas deixaba xogos, contos... Creando así os primeiros labirin-

nunca visitara esa parte da cidade. Camiñaba sen atopar a ninguén e empezaba a

tos para os nenos que pasaran por alí. Anos despois este neno descobre nos recor-

estar enchoupada. Por fin unha enorme casa de pedra, o Polvorí, no cumio da mon-

dos daquelas follas da infancia unha linguaxe nova para contar, vivir, para abrir a ima-

taña de Montjuic. Parecíame incrible que eses espazos aínda foran posibles. Chamei

xinación, a creatividade, e como non os sentidos...

ao timbre, pero non podía cruzar a porta porque a auga rodeaba o lugar. Volvín pa-

Nada é o que parece, só o esencial é invisible aos ollos. ■

ra atrás co meu corpo empapado pero sentindo que atopara un sitio moi especial,

■ www.teatrodelossentidos.com

máxico. Una voz que está lonxe enriba dun muro, pero parece que me murmura na orella, anúnciame que cheguei ás portas da cidade e que debo cruzalas. Avanzo até a seguinte porta, unha tea branca, onde unha caixa se aburre no chan, e de golpe... Pum! Abriuse, saíndo dela una rapaciña que me invita a entrar con ela e cruzar para

13


OPINIÓN reloce (?). Pero xa digo, non o di-

Ghalisia saíu á superficie, rema-

Unhasdecal outrasdearea

go, consigo, conseguimos non

tou a idade media, a idade dos

quedar no páramo das confron-

submundos, e un novo aire bule,

tacións, recelos, frustracións, bu-

desbocado e libre, osixenado,

racos negros, simas abisais, e

desenfadado e enchido de para-

tras un bo anaco, moita concen-

doxas que buscan desinhibirse,

tración, declaracións mutuas de

soltar o pelo, mesmo contradicir-

mimo e coidado, o poli bo e nós

se, será posible aprehendelo?,

comenzamos a comunicarnos,

eu que sei, facer «cuéntame lo

1. No tren/ hora meiga: Vou no

tarde e achegará o seu para que

recibimos ( para calcular as posi-

chegamos á entelequia, isto é in-

que pasó» sin que Galiza, a dos

tren, póñame un café, con leite,

a reunión constitúa un encontro

bilidades de permanecer a flote,

crible, realmente inaudito, de ve-

mil nomes, pareza os mundos de

si, grande. Intento tomar notas

operativo, pero nestes primeiros

medir o risco, dominar o medo),

ras, estamos a facer historia, mi-

Yupie?, que os caciques na fic-

enriba da barra do coche-bar. As

momentos temo o pior, vaime

é dicir, necesitamos que nos pre-

ra, os pelos erizados, comunicá-

ción de época aparezan falando

notas do retornado. Viaxamos

soltar, deus, vainos soltar o que

cisedes a información que as ins-

monos, mesmo co poli malo,

en castellano para credibilidade

rumbo a Ghalisia… Escoita, és

xa sabemos, que existe un siste-

titucións puxeron en órbita, que-

que en realidade non é tan ma-

da historia?, que se represente a

aquel tipo que está diante dunha

ma de subvencións (e o seu co-

remos saber se é verdade real-

lo, representa o seu papel, qué

Valle Inclán na súa versión orixi-

folla chea de anotacións, estás a

rrespondente sistema de pun-

mente que a porta está aberta

carallo, coma nós, diante do seu

nal? Dramatizar as nosas incri-

piques de pasar de fase, xa o ves,

tuación para que lle dean a par-

(?); ou se pola contra o medio te-

ser humano, pero el quérenos,

bles, portentosas polémicas, no

despois destas montañas e dos

te que corresponde a quen co-

atral, por exemplo, si, iso é, vou-

coma nós o necesitamos, coma

canto de buscar o noso ideal de

lagos entrarás en Ghalisia, esta-

rresponde, accidentes os xustos),

no dicir, non, non, mellor non,

nós o amamos, non minto, xuro

estilo noutras latitudes? que os

rás de volta, é claro. Quero dicir,

que son menos de cincuenta os

ainda non, non o digas, non o

que é verdade, é certo que non

mozos ao namorarse falen en

segues tendo que viaxar, cami-

que programan e hai que coñe-

digas!, pero é o que estou pen-

minto, son moi emotivo iso sí, é

galego, digo namorarse, espon-

ñar ata onde sexa preciso para

celos, xa, que… Non, non, non,

sando; ou se pola contra o me-

o que pasa, a miña nai dicía que

taneamente e sen proclamas?,

que sigan pasando cousas, pero

un momento, perdoa, non que-

dio teatral realmente é o que se-

demasiado, pero coma escarpias

Que sei eu, tantas cousas…

cando as cousas rematan retor-

remos cartos, non vimos por iso;

mella: unha fortaleza infranque-

digo, é un feito, completamente

Agardo que triunfe ese aire, creo

nas, rachou o meigallo, tes unha

iso é o que di C. que está comi-

able na que resulta case imposi-

de punta, será posible? Porque é

que eles tamén, con matices, iso

casa que está ao norte, á esquer-

go, hostia, a estratexia gústame,

ble introducirse en termos de

excitante falar en prata, sen me-

sí, benditos matices que nos

da, ningún problema, meu, un

non sei se tería collóns para sus-

axudas a produción, ainda que

do, ese milagre, conseguir con-

multipliquen, non nos ceguen,

lugar onde remata todo.

cribila ata os restos, pero agora

agora non queremos iso, xa di-

fluir coas nosas historias respec-

falo comigo agora, moi baixiño,

—Que escrebes?

mesmo é verdade, nós trouxe-

go, percorridos en termos de dis-

tivas nun mesmo punto que di

coma se rezase, espero que sexa

—…

mos o noso —baleiramos os pe-

tribución si, iso si queremos, in-

que si, que é verdade, que a bo-

verdade, que remate dunha vez

—En que estarás pensando

tos— estamos co cu ao aire- pe-

tercambios, colaboración, recep-

tella estivo pechada durante du-

o secuestro da arte nas mans da

ro co material creativo preparado

tores, cómplices se os houbese,

cias de anos e que por fin foi

política, os desaires, as feridas no

Estigmas do Retornado Por O Retornado

meu, tantas notas!

e listo, articulado, nese sentido

mesmo institucionais, onde es-

desrollada, isto é o bo, estamos

tempo, e que algún día, dunha

2. Edificio institucional/ int. día: Estamos sentados diante do

non queremos nada, xa temos

tán? Enfin: Se o material creativo

dacordo, claro que sí, mais que

santa vez, a cultura por fin non

en pé o chiringuito, a nave está

se ve sometido a unha política

bo, necesario, diría eu, impres-

sexa patrimonio de ninguén.■

tipo que «corta o bacallao», o

en porto e a piques de iniciar a

mais proteccionista que a da in-

cindible: Temos o privilexio, ami-

que nos recibíu o outro día non

marcha, quero dicir, só quere-

dustria americana ou se pola

gos, de vivir nun momento da

está, chegará uns minutos mais

mos saber se é certo o sinal que

contra hai ouro en todo o que

historia onde todo é posible,

Dramaturgo non é (necesariamente) un insulto Por José Prieto

H

Contoquenonfunciona porquenontenconflito

podemos facer? Coloquémoslle

pero ao público non. Os progra-

un conflito.

madores, polas razóns que sexa,

Por exemplo, se de partida

non a programan. A peza non é

rescribimos a primeira frase e co-

seleccionada para participar na

mezamos o conto dicindo que

Feira de teatro de Galicia. A peza

«Había unha vez un dramaturgo

é representada na Feira de teatro

galego que escribiu unha peza

de Galicia pero na Feira non hai

de teatro en galego que era moi

programadores vascos, nin ara-

mala, moi mala, moi mala...» a

goneses, nin canarios, nin de

abía unha ver un dra-

A peza foi criticada e/ou co-

dutores galegos e representada

historia cambiaría radicalmente,

ningún sitio. A peza só ten dez

maturgo galego que es-

mentada por críticos e/ou co-

en moitos teatros e auditorios da

pero pode que nos interese maís

funcións durante todo un ano, o

cribiu unha peza de te-

mentadores galegos e distribui-

xeografía española cheos de pú-

colocar o conflito noutro punto

elenco ten que buscar outras op-

atro en galego. A peza

da por distribuidores galegos.

blico (na súa maioría) español.

da narración. Velaiquí algúns

cións de supervivencia, comezan

exemplos dos múltiples exem-

as disensións internas... etcétera,

plos posibles.

etcétera, etcétera, etcétera... ate

foi dirixida por un direc-

A peza foi programada por

A peza xirou durante varios

tor galego, interpretada

programadores galegos e moitos

anos con bastante éxito entre o

por actrices e actores galegos,

teatros e auditorios galegos che-

público e aceptable éxito entre a

iluminada por iluminadores gale-

os de público (na súa maioría)

crítica.

gos, escenografiada por escenó-

galego.

A peza non está mal pero o

o infinito e máis alá...

director é malo e o elenco regu-

En fin, que cada quen colo-

E por fin, un día, un domin-

lar. A equipa artística é boa pero

que o conflito onde lle pareza

grafos galegos, musicada por

A peza foi seleccionada para

go ás oito e media, nun teatro

falla a parte técnica. O proxecto

máis oportuno, porque, como

músicos galegos e producida e

ser representada na Feira de tea-

asturiano, a peza foi representa-

semella interesante pero non hai

adoito decirlle ás veces aos meus

subvencionada por produtores e

tro de Galicia, onde foi vista por

da por última vez, e tódolos

p rodutor nin subvencionador

alumnos, o que para a vida real é

subvencionadores galegos.

programadores asturianos, cán-

componentes da equipa artística

que produza ou subvencione.

unha putada, resulta que ao fin

A peza foi promocionada por

tabros, castelán-leoneses, caste-

e da equipa artística comezaron

Hai produtor pero non hai pro-

é o que funciona dramaticamen-

promocionadores galegos e di-

lán-manchegos, canarios, cata-

novos proxectos.

moción. Hai produtor pero non

te. E nós, os teatreiriños e entor-

fundida por medios de difusión

láns, vascos, extremeños, anda-

E así remata este conto que

hai difusión. Hai produtor pero

nos varios, andamos sobrados de

galegos.

luces, rioxanos, valencians, mur-

non funciona porque non ten

non hai distribución. Hai produ-

elementos dramáticos. Non se

cianos, madrileños, aragoneses e

conflito, e polo tanto resulta pla-

tor pero non hai público. Hai pú-

chora, é o que hai. ■

baleares.

no, aburrido, soso, ñoño e ca-

blico, e ao público gústalle, pero

rente de interese dramático. Que

á crítica non. Á crítica gústalle

A peza foi estreada nun teatro galego cheo de público (na súa maioría) galego.

A peza foi traducida por tra-

14


CRÓNICA

OTEATROEN Actualmente o Teatro en Ferrolterra ten unha forza considerable, pois debido a unha serie de feitos importantes, como pode ser a recuperación dos Xoves Teatrais por parte do Ateneo Ferrolán no ano 1995 e que despois retomou a Concellería de Cultura de Ferrol; a creación dunha Escola Municipal de Teatro no Concello de Narón (que agora se transformou nunha Escola para Profesionais do Teatro), os Sábados Teatrais de Narón, e mesmo os Domingos a Escena do Concello de Ferrol, deron unha forza inusitada aos grupos de afeccionados que van coas súas montaxes a toda a provincia, ben nos Circuítos da Deputación ou en programas da Xunta como “Galicia nos sentidos” ou “Tempo de lecer” e mesmo en certames teatrais que se fan en moitos Concellos da nosa terra.

rante catro ou cinco días ao lon-

Hermida e tantos outros fixeron

go dun mes. Outro dos labores

do Teatro a segunda actividade

importantes é o Certame Ate-

de Real Coro.

nea, que organiza o Ateneo Fe-

E que dicir de Quintanilla,

rrolán, e no que boa parte dos

Masdías, Comellas, Carvalho Ca-

colexios de Ferrol e comarca re-

lero? Xa mais recentemente, das

presentan obras teatrais, nalgún

obras que escribe Fra Molinero e

caso creadas polos propios alum-

dun debuxante que comezou a

nos e case sempre dirixidos polos

facer a súa andaina no mundo

seus mestres como Angeles Seo-

teatral, Siro López... Moitos ac-

ane no Instituto Concepción

tores e actrices saíron desta co-

Arenal; Belén Roca no Instituto

marca: Luma Gómez, Elina Lua-

de Formación Profesional Rodol-

ces, Mabel Ribera, Roberto Cas-

fo Ucha; Carlos Basoa, en varios

teleiro «O Caladiño», Pepe Soto,

colexios do Concello de Fene e

Mos, Paula Carballeira, María

tantas outras mestras e mestres.

Bouzas, Lino Braxe, Deibe, Iolanda Muíños, Xosé Luís Prieto, Car-

Os grupos | Hai moitas Socieda-

los Basoa, Bonome e tantos ou-

or outra banda, hai na

des que teñen un Grupo de Tea-

tros que poderíamos nomear.

C o m a rca varios Conce-

tro e unha das mais importantes

Dende estas liñas quero cha-

llos e Sociedades Cultu-

neste eido é a Sociedade Agari-

mar a atención dos concellos da

rais que organizan Xor-

mo de Sillobre, na que Andrés

comarca. para que se decidan a

nadas de Te a t ro ou Me-

Pícallo leva toda a súa vida diri-

organizar algún certame ou pro-

ses de Teatro. Algúns

xindo actores, primeiro en Fene e

gramación de Teatro Afecciona-

destes Concellos, hai uns anos

agora en Sillobre, así mesmo en

do, como fai o Concello de Fe-

non tiñan ningunha tradición te-

Magalofes fan teatro dentro da

rrol cos seus Domingos a Escena.

atral, o que significa que están

Sociedade Cultural, a Asociación

Cando no 1995 o Ateneo Ferro-

tomando conciencia da impor-

de Mujeres Amistad, as Mulleres

lán retomou os Xoves Teatrais

tancia do teatro para a dinami-

de Esmelle, o Real Coro Toxos e

nos que participaron 16 Grupos

zación cultural dos seus cida-

Froles, a Sociedade A Pombiña

de Adultos e cinco de rapaces,

dáns. Mesmo tentan que nos

de Pedroso, o Grupo de Bazán

recordo que unha das propostas

no que Luís G. Ramos está a fa-

era que cada Concello de Ferrol-

cer moi boa labor, creando inclu-

terra organizara un mes de tea-

so dous ou tres grupos de Teatro,

tro coa participación dos Grupos

a Asociación de Veciños de Li-

da Comarca. Segundo aquela

P

«No Seixo xa se facía teatro na década dos vinte do século pasado, con obras que dirixía o pintor Bello Piñeiro»

modre, a Asociación de Veciños

idea, cada concello contrataría

colexios se poña en marcha al-

de Meirás, a Asociación de Veci-

unha actuación a cada un dos

gún programa de Teatro para

ños do Ensanche, a Sociedade

grupos afeccionados de Ferrolte-

que os rapaces integren a Art e

Amigos da Paisaxe Galega de O

rra, de xeito que cada grupo fa-

Teatral, Arte que na miña opi-

Seixo e moitas mais que non qui-

ría un mínimo de oito actua-

nión debía ser obrigatoria nas

xera esquecer, dada a súa impor-

cións. Desta maneira fomentarí-

escolas, pois daríalles as rapaces

tancia para o desenvolvemento

ase a montaxe de obras tea-

unha soltura e expresividade

do teatro na comarca.

trais.evitando que pase o habi-

que se aprende no escenario, diante do espectador.

tual: grupos que montan unha Unha comarca con tradición tea-

obra e despois non fan mais que

tral | Na vila de Mugardos fíxose

dúas ou tres actuacións; unhas

Xornadas e festivais | Hai Socie-

teatro desde hai moitos anos.

por intercambios, nas que non

dades Culturais, como Amigos

Antes da guerra, na Pedreira, os

lles da nin para os gastos de

da Paisaxe Galega do Seixo, que

irmáns Romero, sobre todo An-

montaxe, e algunha, poucas, po-

dende o ano 1990 organiza as

drés Romero, que dirixiu os rapa-

los Circuítos da Deputación. A

Xornadas de Teatro en Galego, e

ces do Colexio Loyola. Tamén en

posibilidade de representar máis

nas que durante 5 ou 6 días gru-

Redes aló polos anos 20 xa re-

veces unha obra é o mellor xeito

pos de Teatro fan as delicias da

presentaron pezas clásicas. Can-

de compensar os esforzos de en-

xente e enchen o local social. No

do despois un mugardés, Agus-

saiar durante 7 ou 8 meses a

Seixo xa se facía teatro na déca-

tín Iserne foi vivir a Redes, orga-

xentes que fan teatro por afec-

da dos vinte do século pasado,

nizou unha serie de representa-

ción e que despois de vir do seu

con obras que dirixía o pintor Be-

cións teatrais. En Barallobre, Don

traballo de 8 horas, adican o seu

llo Piñeiro, alma e vida da Socie-

Elías, o crego, fixo así mesmo te-

tempo libre a practicar esta Arte

dade e fundador da mesma no

atro polos anos cincuenta. En Li-

da que os que facemos teatro

ano 1927. Outro lugar onde

modre o Sr. Ardá e despois Suso

nos sentimos tan orgullosos. ❚

dende hai dez anos se está a ce-

Bello e tantos outros que estarán

Manuel Basoa Vizoso, actor, dirixe a numero-

lebrar un Mes de Teatro é en

na memoria de moitos dos seus

sos grupos de teatro de Ferrolterra.

Santa Mariña do Vilar, onde a

veciños.

Asociación de Mulleres Amistad

Non podemos esquecer a la-

trae grupos de distintos lugares

bor do Real Coro Toxos e Froles

de Galicia que representan du-

no que Amor Soto, Charlón,

Por Manolo Basoa Vizoso

15


OBITUARIO

C

ando me propuxeron escribir un artigo sobre a

morias, que ben poderían substituír un día o titiriteiro

Sala Yago para escaramuza quixen contar to-

en caso de necesidade; nenos que coleccionan o reper-

da a actividade que alí se fixo: teatro, títeres, concertos, debates, cine en versión orixinal subtitulada, cursos. Quixen falar de cifras, de número de espectadores, de número de fun-

cións. Quixen expoñer o baleiro que pode supoñer o peche deste espazo (sobre todo, no mundo dos títeres).

TEATRO COMUNICACIÓN VIDA...

Pero non me saíu nada diso. Porque aprendín a traballar na Sala Yago, porque alí fixen grandes amigos, e porque me namorei na Sala Yago. Non me saíron cifras, só estas poucas vivencias deslabazadas. Agora, a día 20 de xuño, a dez días do peche da Sala Yago, todos nos apoiamos con frases destas presentacións de power-point que os amigos, ás veces tamén os descoñecidos, envían por e-mail: a vida é un camiño

torio dalgunhas compañías e que se dan conta dunha frase que se omite ou que antes non se dicía. A Sala, ademais de dirixirse aos nenos co programa de títeres, centrou a atención nos adolescentes co programa «Teatro para o ensino medio», dirixido a grupos de educación secundaria. Así, pouco a pouco, foise creando un público que recollía todos os sectores de ida-

Así vivíneua

de, e ó que se lle ofertaban multitude de propostas escénicas de diversas compañías e de culturas tan dispares como a galega, a finesa, a cubana, a brasileira (e a súa música), a belga (e o seu chocolate), a inglesa, etc. E é que pola Sala pasaron compañías de todas as partes do mundo con percepcións do teatro moi diferentes. Isto foi, sen dúbida, unha das cousas que máis

salayago 16 cheo de etapas, este é

enriqueceu o

un ciclo que se pecha

noso traballo,

pero ábrese outro no-

p o rque

vo cheo de posibilida-

mais de traer á

des,

nun

Sala unha pro-

punto de inflexión pe-

posta escénica

ro todo vai ir ben, as

d e t e rm i n a d a ,

estamos

cousas

non

pasan

traían

ade-

unha

porque si, o mundo está todo conectado, hai unha ra-

dade que se desenvolvía era intensa. Unha semana na

lingua, uns costumes, unha cultura, unha visión da vi-

zón para todo... E si, hai unha razón, que o edificio ten

Sala Yago comezaba o luns pola mañá con «Títeres pa-

da. É o que máis vou botar de menos, os cafés no Su-

uns propietarios que non nos queren aí. Todo iso da

ra a escola» (programa dirixido a centros de educación

so antes ou despois da función coa compañía... e as

enerxía e do mundo conectado está moi ben, pero o

de infantil e primaria), función que se repetía o martes

miñas compañeiras e compañeiros. Eses cafés cheos de

día 30 temos que marchar, e a nós gústanos este sitio.

á mañá; e o mércores e o xoves, tamén pola mañá, fun-

risas e confesións cos que tantos amigos fixemos. Que-

Este edificio grande e maxestuoso en pleno centro da

ción de «Teatro para o ensino medio» (programa de te-

do con eles, co que aprendín de todos eles. Non só no

cidade, con ese aire señorial dos cines que reservaban

atro dirixido a centros de ensinanza secundaria); xoves,

ámbito da comunicación, tamén no da xestión e pro-

o dereito de admisión, dos cines con porteiro debida-

venres, sábado e domingo, teatro para público adulto,

dución de espectáculos. Quedo coa axuda dos meus

mente uniformado. A alfombra dourada con «Cine Ya-

e o domingo pola mañá, outra vez os títeres.

compañeiros, tanto dos da Sala coma dos xornalistas

go» en letras grandes e granates, as lámpadas, as vis-

É certo que ó principio (todos son duros, seica), a

cos que me comunicaba case a diario, coas críticas que

tas desde as xanelas da sala de proxección, o sofá ver-

Sala non tiña público. A hora que pasaba despachando

fixeron que mellorara o meu traballo, con todo o que

de do hall do primeiro piso ...

na billeteira facíase eterna e os exercicios de visualiza-

aprendín dos que levaban moito tempo facendo o que

Empecei a traballar na Sala Yago a primeira semana

ción positiva dirixindo a mirada cara a un viandante e

eu empezaba a desenvolver. Quedo coas risas nerviosas

de outubro do 2002, un par de días antes de que co-

repetindo mentalmente: «ven e compra unha entrada,

cando as cousas non saían como queriamos, coas co-

mezase o Festival Internacional de Títeres Galicreques.

ven e compra unha entrada», non funcionaban. Pero

pas despois dunha longa xornada que celebraban un

Foi entón, con esa oportunidade de ver espectáculos de

pouco a pouco, a través da prensa, da páxina web, dos

traballo por fin rematado. Quedo coa comunicación, co

títeres de tan diversos estilos, cando comecei a intere-

e-mails que se enviaban cada semana coa programa-

teatro, coa vida.

sarme polos monicreques. Recordo as ceas do Festival

ción, do traballo, do paso do tempo... A xente foinos

Porque iso é, para min, a Sala Yago, un anaco de vi-

como un momento case máxico, cinco idiomas distin-

coñecendo. Agora xa temos o noso público, un públi-

da que pecho planeando un corte de pelo radical e

tos nunha mesa e entendiámonos todos (aparente-

co sen teatro. É certo que hai outros, o Salón Teatro, o

convencéndome de que, efectivamente, o universo es-

mente, pois vai ti saber os malentendidos que xurdiron

Teatro Principal, a Sala Nasa. Van poder seguir indo ao

tá todo conectado e de que as cousas pasan por algo.

sen nós nos decatar). A música, o baile, as conversas,

teatro. Pero os nenos, onde van poder ir aos títeres?

Nos power-point teñen razón. Que outra cousa podo

as aprendizaxes: hai grandes historias que, ordenada-

Eles foron, sen dúbida, o noso público máis fiel e en-

pensar? ■ Fátima Rodríguez foi responsábel de comunicación da Sala Yago

mente, caben nunha maleta. Como todos os persona-

tregado, levantándose impacientes cando a obra non

até o seu peche.

xes, os de trapo e os outros.

lles gustaba e meténdose de cheo na historia cos ollos

O Galicreques rematou e a Sala quedou un pouco

como pratos e a boca aberta cando a proposta conse-

máis tranquila, aínda que non moito, xa que a activi-

guía enganchalos. Hai nenos que saben obras de me-

Por Fátima Rodríguez

http://aaag.es/wp-content/uploads/escaramuza24  

http://aaag.es/wp-content/uploads/escaramuza24.pdf