Page 1

Revista cuatrimestral da Asociación de Actores, Directores e Técnicos de Escena de Galicia Presidente: Cándido Pazó; Secretario: Roberto Leal; Vocalía de Teatro: Flor Maceiras, Iolanda Muíños; Vocalía de Audiovisual: Luis Iglesia, Monti Castiñeiras; Vocalía de Ensino: Raúl Varo, Gena Baamonde; Vocalía de Comunicación: Cándido Pazó; Vocalía de Técnicos: Xabier Deive. Edita: Asociación de Actores, Directores e Técnicos de Escena de Galicia. www.aadteg.org

Teatreiras e teatreiros galegos: desempoemos as nosas gadañas; desenferruxemos as nosas ferramentas dialécticas, as nosas armas discursivas, o kit do asembleísta que ficaba cheo de pó no faiado... Poñámonos en forma, porque é o momento de debatir. A min gústame tamén o termo «discutir», ainda que ás veces se me malinterpreta. Discutir no senso en que o usan os ingleses, que son eles moi correctos. Discutir significa intercambiar pontos de vista, con grande cortesía e sen acritude, e que ese intercambio nos enriqueza. Nós tendemos a confundir a discusión coa bronca e chegamos a cortarnos de contradicir ao noso interlocutor, porque pensamos que isto sería interpretado coma unha agresión. Craso erro! É preciso que os diversos pareceres saían á luz, que non se enfronten violentamente pero tampouco se eviten, pois un xenio barbudo xa dixo, hai moito tempo, que para que a historia avanzase tería que haber dialéctica.

Colaboran neste número Xaquín Marín; Comba Campoy; Fausto; Santi Prego; Cándido Pazó; Carmen Marina Vidal; Katrina Daucik; Sarabela Teatro; José Prieto. Coa colaboración do IGAEM Dirixe Comba Campoy Deseño gráfico Fausto Isorna Imprime Imagraf Depósito legal C-2483-2000

20 XANEIRO2006


sumario

Xaquín Marín

02 Humor Editorial 02

por Xaquín Marín

por Cándido Pazó, presidente da AADTEG

Xa o di a canción. Navegar é preciso. Navegar, debater, todo é o mesmo. Todo é buscar un rumo común e atoparnos no camiño. Mais deixemos ao noso presidente que nos convenza, que para iso el vale moito.

03

Cidadanía e teatro por Comba Campoy e Carmen Marina Vidal Primeira experiencia dialóxica: empezamos desde o máis próximo. Compostela, novembro de 2006. Teatreiros e teatreiras do país son convocados para unha primeira autoreflexión conxunta. Buff... Información máis detallada no caderno adxunto a esta escaramuza.

07

Encontro de narrador@s orais... por Paula Carballeira A onda expansiva do debate non é avasalladora nin xeralizante. Ao contrario, anima ao debate entre sectores, xéneros e orixes culturais, ainda que tampouco non lle pon mala cara a encontros interdisciplinares, multiculturais ou transversais. Que bonito, que moderno...! Dialogar, é o máis!

09 49 horas en Canarias por Santi Prego

O audiovisual tampouco é alleo a este fervor discutidor. Facémonos eco dun encontro que tivo lugar, nas illas Afortunadas, a principios deste curso. Foi só un anticipo dos acalorados debates que, máis centrados no caso galego, terían lugar este decembro. Un deles

organizouno a vocalía de audiovisual desta Asociación. Prometemos facernos eco no noso próximo número.

12

As publicacións en Porto Alegre

10

H

D

I

T

O

R

I

A

L

ai uns meses, ununhacompañeirocompañeira da Asociación, en referencia a un encontro de debate e propostas que estabamos a argallar, manifestoume o aborrecemento que lle causaba iso de estarmos sempre debatendo, sempre propondo… Eu, procurando unha resposta, e sabedor de que esa declaración de aborrecemento non era por de-

por Comba Campoy

sinterese senón por ánimo provocador, boteille un grolo á botella de auga mineral que tiña na man e…

O diálogo non ten fronteiras, e o intercambio é un dos

topeina. A resposta. Na etiqueta de Mondariz. Nela hai un homiño que terma dunha botella na que hai

nosos baluartes. Mais ainda, se ten lugar entre cur-

unha etiqueta na que hai un homiño que terma dunha botella na que hai unha etiqueta na que hai un

máns. O pasado setembro tivemos a oportunidade de

homiño que terma dunha botella na que hai unha etiqueta… Así até o infinito. Esa é a condena: deba-

viaxar coa escaramuza ao Festival Porto Alegre Em Ce-

ter, propór, debater, propór… no pozo sen fondo dunha realidade sempre cambiante… ou que sempre

na, ao Sur do Brasil. Eis a primeira entrega dunha lon-

hai que cambiar.

ga crónica en torno a esta frutífera viaxe.

16

E

Marias Guerreras

Porén hai momentos nos que se ventan no ambiente unhas ganas especiais, específicas, de discutir, de propór… Son os momentos eses nos que a realidade se nos mostra máis propensa ao cambio, á consumación dun ciclo. Os momentos altos dese pedaleo dialéctico co que, encanto-desencanto, encanto-de-

por Katarina Daucik

sencanto, encanto-desencanto, máis ben ou máis mal, imos avanzando. Quizais hoxe en día, en Galiza,

Tras algún tempo de descanso, as mulleres teatreiras de

esteamos a vivir un deses momentos. Quizais.

Madrid retoman a súa colaboración coa Escaramuza. Fa-

escaramuza, sensíbel a ese ambiente, quere falar de encontros, foros, debates… uns que xa se fixe-

no cunha reflexión sobre a mestura de linguaxes escéni-

ron, outros que se farán; uns no país, outros alén do noso ámbito territorial; uns sobre o mundo do tea-

cas nunha das producións máis recentes do colectivo.

tro, outros sobre o audiovisual ou sobre outras artes escénicas…

Informe da vocalía de ensino

contro sobre revistas de teatro que se celebrou en Porto Alegre ou dunhas xornadas sobre o audiovisual

por Gena Baamonde e Raúl Varo

que se levaron a cabo nas Canarias, eventos nos que estiveron activamente presentes os responsabeis da

A organización de foros e debates impediu ás outras vo-

nosa revista, Comba Campoi e Santi Prego. Falar tamén do encontro de conteiros de Mondoñedo.

Falar, poñamos por caso, dese foro, Cidadanía e Teatro, que tanto interese suscitou. Falar desoutro en-

calías cumprir coa súa sacrosanta cita con esta sección.

Falar, falar, falar… a xente quere falar. Como di Nano, falar é botar o pensamento para fóra. Pensar

A vocalía de ensino foi a única que atopou un oco para

o camiño percorrido, pensar a deriva, pensar as perspectivas. Partillar eses pensamentos. Contrastalos. Fa-

pórnos ao día das súas últimas actividades.

cer propostas. Argumentar esas propostas. Articulalas. Mais a Asociación non querería que esta ansia sexa algo momentáneo. Querería, pola contra, que o exercicio de pensarmos colectivamente os nosos oficios e o seu contexto se convirta en algo habitual. Porque é un hábito que vén de tempo atrás, aínda que ás veces poida esmorecer. Porque é un hábito que ten de potenciarse no tempo que temos por diante. Así pois, o encontro Cidadanía e teatro que se celebrou hai quince días, a xornada Caras, voces e

Porta da Pena, 10, baixo esqda. 15704 Santiago Tel/fax: 981 584 171 | actores@arrakis.es

cruces do audiovisual galego que se celebrará ao seguinte día de escribir isto, un encontro de debate e traballo en común que celebrarán os técnicos de escena e do que se anunciará en breve data e nome proprio… serán a partir de agora tres citas fixas na axenda de cada ano, tres actividades regulares da Asociación (como o poden ser os María Casares, os cursos, as lecturas dramatizadas ou a renovación bianual do catálogo), tres convocatorias anuais de encontro e debate. Con temas distintos

Subvencionado por:

(que habelos hainos, e abondo) pero baixo o mesmo título, con propostas diversas pero co mesmo enfoque, con formatos máis ou menos diferentes pero coa mesma intención: seguirmos furando no pozo sen fondo da nosa realidade de xentes da escena e do audiovisual. ■

www.aadteg.org

por Cándido Pazó

2


L

evábamos moito tempo falando da necesidade

námica de entendemento e debate constantes dentro

de xuntarnos e buscarlle algunha resposta a estas

do sector teatral en xeral. Claro que, pensaron, se ca-

cuestións, e non nos dábamos animado. Chega-

dra era mellor facer antes un encontro previo que nos

ron as eleccións e con elas o cambio de goberno,

servise de adestramento, posto que hai xa moito tem-

e alguén dixo agora ou nunca. Agora que as cou-

po, demasiado, que non se produce un debate destas

sas poden cambiar, que os responsábeis políticos

características. Propuxeron entón a realización dun mi-

parecen dispostos a escoitarnos, temos que ser quen

ni-congreso para outono, un quentamento para o

de alzarnos nunha soa voz. Elevar propostas conxuntas,

grande congreso que terá lugar máis adiante, ao longo

consensuadas, polo ben do teatro galego (sexa o que

do 2006.

sexa) e de todas as mulleres e homes que vivimos del e

Así foi, e despois de moito meditalo, Flor Maceiras,

para el, e de todas as galegas e galegos que teñen de-

Iole Muiños e Cándido Pazó deseñaron un programa

reito a unha cultura rica e en movemento, onde o tea-

para dous días de debate, onde o obxectivo principal

tro non pode deixar de ser unha das patas fundamen-

sería mirar cara adiante, formular propostas e buscar

tais. Se cadra é a menos estábel das patas, mais sen ela

solucións. O principal problema sobre o que se decidiu

a mesa vai abaixo.

debater está no título do foro, e ten que ver co distan-

As vogais de teatro da AADTEG, compinchadas co

ciamento entre a cidadanía e o teatro. Este distancia-

seu presidente e con toda a directiva, empezaron en

mento ten, loxicamente, moitos matices, moitas causas

xuño a darlle voltas á organización

e posíbeis solucións, e daría para horas e horas de de-

dun congreso que tentase res-

bate. Co obxectivo de acotar a cuestión, dividiron o

postar a muitas desas

programa en catro eixos temáticos principais, que serí-

cuestións, e que servise de

an tratados ao longo de catro mesas, celebradas o 21

revulsivo para unha

e 22 de novembro no Consello da Cultura Galega. Ca-

nova di-

da mesa foi moderada por unha persoa distinta, e os debates foron introducidos polas intervencións de tres relatores por mesa. Unha proposta organizativa distinta da que sería propia dun congreso, que tería que contemplar a presentación de comunicacións por parte de calquera que así o quixera e a enviase coa necesaria antelación para a súa selección por parte dalgún comité científico. Xa o dixemos, só era un quentamento. E tanto que o foi. Alí abafamos. Nun novembro que pasou da chuvia ao frío polar, os días nos que se celebrou o Foro tocou vento do Saara. A sala, por outra parte, ficou chea durante a maior parte das xornadas, o que equivale a unha participación de case cen persoas cada día. Un éxito, polo

tanto, e tamén unha sorpresa, tendo en conta a habitual asistencia ás asembleas da Asociación.... Non nos imos deter no contido dos relatorios. Tédelos íntegros nun caderno de actas anexo a esta revista. Simplemente, imos reproducir aquí algúns dos momentos máis interesantes dos debates, que a medida que o encontro avanzaba foron medran-

Levábamos moito tempo falando da necesidade de organizar un congreso galego de teatro, de xuntar á profesión para responder, colectivamente, ás interrogantes que rondan o futuro das artes escénicas deste país. Que pasa co público? Como fomentar a asistencia aos espectáculos sen canles estábeis de exhibición das nosas obras? Como pode a administración axudar a que estas canles se xeren e se consoliden? Como contribuiremos nós? En que estamos fallando? É posíbel facer teatro en Galiza sen subvención? Cal debe ser o papel da compañía institucional? Cal o dos concellos, das asociacións, do teatro amador? Que pensa o teatro galego de todo isto? Existe o teatro galego....?

do en altura e en claridade discursiva. Non hai dúvida: cun pouco de entrenamento, podemos ser grandes argumentadores, expertos demócratas. Escoitar e ser escoitados é posíbel.

Mesa 1 Estabilización e Localización | O debate que se deu nesta mesa foi o máis frouxiño. Normal, era o primeiro. Parecía que nos custaba cambiar o chip da confrontación, e sobretodo, custábanos centrarnos no tema da mesa, que non eran precisamente os chiringuitos. Nese senso, temos que dicir que o moderador non moderou moito, máis ben fixo o contrario. El xa o advertira: pretendía

CidadaníaeTeatro CRÓNICADUNPRIMEIROCONTACTO

por Comba Campoy | Transcrición de Carmen Marina Vidal

3


EN PORTADA «Faltan moitísimos aspectos: distribución a nivel internacional, teatro afeccionado, teatro escolar... Pero son defensor de que se comece a preparar dunha vez un congreso de teatro galego onde se presenten relatorios, estudos serios. Os políticos teñen que escoitar nese congreso as diferentes razóns e decidir politicamente» Antón Lamapereira

que estamos no teatro directa ou indirectamente.» ❚

mén hai que salientar a corrección do modera-

Ánxeles Cuña «Hai que atender ós sectores máis cati-

dor, que desempeñou o seu papel con pericia e

vos que están na idade de formar o gusto e de

sen abusar da súa posición. Nesta mesa, o noso

amar o teatro ou de aborrecelo. É un arma de do-

collage do debate vai collendo algo máis de xei-

bre fío se non se lles dá algo que lles interese e lles

to. Vexamos:

agrade. Das dez liñas (de acción do CDG), unha é a de potenciar esa área, se se pode. (...) Haberá que

Belén Quintáns «...O gran problema do financiamen-

dicir: todas estas son as necesidades, e priorizar. Na

to privado para o teatro é que coarta moitísimo

medida en que exista a comunicación intersectorial,

máis a liberdade que o financiamento público» ❚

podemos avanzar moitísimo. A certos niveis está to-

Luciano Fernández «Creo que si hai financiamento

do por revitalizar. Se hai estudos que constatan que

privado para o teatro, e abundante, pero para un ti-

os espectadores non van ó teatro porque lles pare-

po de teatro determinado, para outro non. As ins-

ce aburrido, reflexión. (...) Hai que chegar ós espec-

titucións temos a obriga de apoiar a produción de-

tadores con máis forza e xerar outras dinámicas». ❚ Merche Antón «Unha vella actriz coma min, se quere seguir sendo actriz e ninguén a contrata, o único

se tipo de teatro e programalo.» ❚ Pepe Penabade «Eu parto de que temos que autofinanciarnos cos beneficios que sacamos das funcións.» ❚

que pode facer é montar o seu chiringuito. Quixera

Monti Castiñeiras «A min ocorríuseme montar unha

que me dixeran que alternativa quedan para nós». ❚

obra no 2003. Non tivemos subvención, tiñamos

abrir fogo. E fíxoo. A presenza na mesa da nova

Comba Campoy «Quizais cabe o risco de que a com-

uns aforros para pagar a produción. Eu fixen pro-

directora do CDG tamén influíu na deriva do de-

pañía que se estabilice free outras iniciativas. ¿Como

dución e fixen distribución sen saber. Ao mellor,

bate cara outras cuestións. Enfin, tentaremos res-

se pode facer para que non coarte a liberdade crea-

tendo alguén que soubese e que conseguise que

gatar as intervencións máis construtivas e non fo-

tiva doutras iniciativas que se dean nese espazo?» ❚

estivesemos quince días nese teatro, con cheo dia-

Casilda García «Só en contacto coa poboación e a so-

rio, teríamos recuperado os cartos. (...) Eu chamei a

ciedade na que se move e para a que está a traba-

moitísimas portas de empresas privadas, e un día

Paco d’Pink «Que a Administración deixe de xogar a ser

llar, o teatro pode proxectarse cara fóra. Só así po-

fun a unha coñecida empresa de cervexas de Gali-

productor, distribuidor, que deixe de facer compe-

demos ter unha certa estabilidade e a partir de aí,

za, intentando estimular o investimento privado no

exportarnos». ❚

teatro, e non lle fun pedir cartos, funlle pedir cin-

zar máis en vellas feridas.

tencia desleal e que faga como fixo coa moda. A Administración nin tricota nin deseña camisas nin cal-

Antón Lamapereira «Eu creo que é fundamental un

cocentas latas de cervexa valeiras, que serían parte

zoncillos, pero si que paga billetes de avión a Xapón,

equipo estable vencellado a salas estables onde a

da escenografía, ainda por riba. A directora de mar-

pon industrias, fábricas, medios de comunicación a

xente creativa que monte os seus proxectos os poi-

keting naquel momento díxome que non, que o te-

disposición, e fai grandes campañas de marketing. ❚

da expoñer sen ter que facelo como moito dez ve-

atro non era unha prioridade naquel momento, só

Ana Vallés «Cada ano temos que demostrar que o no-

ces ó ano en diferentes puntos de Galicia. Creo que

so proxecto artístico é viable. Poucas profesións hai

é necesario que cada un poida expresar os seus

Fuco Sanjiao «O voso traballo é ser profesionais da

que teñan que estar demostrando isto continua-

puntos de vista. Iso non quere dicir que cada un te-

xestión, porque se non non podes manterte. Tes

mente. Agora mesmo en Galicia non se nos valora

ña que montar a súa propia empresa. Agora hai un

que aceptar que quen paga é quen decide» ❚

moito pola traxectoria artística que levamos, pero

centralismo en Compostela.» ❚

o era o futbol». ❚

Comba Campoy «O pasado mes de setembro asistin

dende logo pola empresarial tampouco, e vou dar

Xosé Manuel Conde «As compañías profesionais de

como responsábel da escaramuza ao festival de te-

un dato. A nosa compañía a este ano, a 30 de se-

teatro podemos tamén funcionar independente-

atro de Porto Alegre, no que durante 15 días todas

tembro, devolveulle ó Estado 50.300 euros. Se asu-

mente sempre e cando haxa cartos (...). Non hai

as salas da cidade acolleron as representacións de

mimos que somos empresas e a institución así nolo

que coartar qué cantidade de grupos pode haber,

espectáculos de todo o mundo, algúns deles de

pide, entón que apoie esa industria dun xeito deci-

pero sempre e cando haxa unha institución que se

compañías de grande prestixio. O principal patroci-

dido, e se non, que valore o que é unha produción

dedique a estudar o teatro, qué necesidades e qué

nador deste grande evento era PETROBRAS. Así

prezos económicos ten.» ❚

mesmo, chamoume a atención que o Banco San-

artística, pero temos que decidir dunha vez por onde imos». ❚

Ánxeles Cuña «Os obxectivos do CDG nesta nova eta-

tander teña varios teatros por todo o país, con un-

Ánxeles Cuña «Eu entendo que os obxectivos do Cen-

pa van ser fundamentalmente dous: captación de

ha programación estábel e apoiando a produción

tro teñen que ser socioculturais, artísticos pero ta-

novos públicos e fidelizacion, e en segundo lugar,

de espectáculos, e o mesmo pasa con outras enti-

mén, e porqué non, económicos. Que se manexen

cambio da liña estética. Non vai haber continuida-

dades como o Banco do Brasil. Evidentemente, es-

cartos públicos non quere dicir que non teñan que

de. A calidade como criterio é algo moi vago, pero

te apoio non é gratuíto, senón que ten unha impo-

ser, se é posible, rendabilizados. O Centro Dramáti-

existe. O personalismo no CDG foi moi negativo.

tante compensación fiscal. Eu pregúntome até que

co non debe facer competencia desleal nin por pre-

Vanse facer castings e provas obxectivas para a for-

punto este sistema é interesante e podería ser im-

zos, nin por formatos nin por entrar nos mesmos

mación das equipas técnicas e artísticas. (...) Vai ha-

portado aquí, e cales son os seus riscos.» ❚

circuítos que as compañías.» ❚

ber criterios de selección das persoas que van vir ós

Eduardo Alonso «As leis de mecenato en Latinaméri-

Flor Maceiras «Ó teatro Amador, como nutrinte bási-

castings. (...) O obxectivo é a captación de novos

ca non son máis ca un traspaso das funcións do Es-

co da actividade teatral, tampouco lle queremos

públicos, a fidelización e o cambio de liña estética.

tado. Eu estou máis polos impostos potentes con-

volver as costas». ❚

O criterio vai ser o servizo dos espectáculos, das

tra empresas potentes.» ❚

Pepe Penabade «Se este foro servira para contactar

obras. Van ser seleccionadas con lupa e con criterio

co teatro afeccionado e falar con el do teatro pro-

rigoroso de calidade. Eu non estou por apoltronar-

fesional para min sería moi importante. (...) Creo

me. Creo que o personalismo é absolutamente ne-

que camiñamos cara a desestructuración territorial

gativo. Aquí houbo xente vedada e non a vai haber.

galega, hai unha descomposición provincial a nivel

O criterio vai ser quén dá mellor o personaxe ou o

de programación teatral moi importante. Creo que

papel». ❚

había que comezar por aí, por empezar a estructurar os espazos teatrais en Galicia e por contactar

Mesa 2 Financiamento | Nesta mesa falábase

con todo tipo de colectivos de teatro afeccionado

de cousas serias: falábase de cartos. Se cadra

ou outras actividades que implicitamente conlevan

por iso, ou porque despois da sesión anterior to-

teatro.» ❚

dos tiñamos desfogado e tiñamos as gadoupas

Edita «O teatro afeccionado existe, somos outra parte

máis recollidas, o debate foi moito máis sosega-

que estamos aí. Sabede que esa xente estamos ta-

do. Tamén é certo que a presenza dun experto

mén aí, colaborando e axudándovos. Espero que dis-

ou como queiramos chamarlle, na mesa, axudou

to saia tamén unha asociación na que poidamos es-

a calmar os ánimos. Sempre hai que dar boa

tar todos, non só o teatro profesional senón todos os

imaxe diante dos académicos, non vaia ser. Ta-

«Hai que facer teatro segundo o que demanda o público. Primeiro ver o que quere e logo darllo.» Monti Castiñeiras

4


EN PORTADA «Creo que hai unha xeración perdida no teatro, igual que na literatura. Creo que o investimento de enerxía humana que faríamos aí para captar públicos e fidelizalos conseguiría moi poucos resultados.» Dolores Vilavedra

María Paredes «Pensei que as exposicións da mesa

duto do traballo dos profesionais, con moitos obs-

me ían facilitar ferramentas para captar públicos.

táculos por parte das distintas administracións? (...)

Boto en falta a presenza de programadores neste

Tamén quería saber se se vai manter a distinción cir-

foro. Quería recomendar o libro Al otro lado de la

cuitos/rede.» ❚

sala da mexicana Lucinda Jiménez, onde fala destes

Luis Bará «Con respecto aos festivais e mostras de te-

temas. O meu é o punto de vista do programador,

atro, estamos nunha fase de identificación, de ver

que é un traballo moi complicado. (...) Cando tes

cómo están funcionando. Eu creo que hai que facer

un espazo o primeiro que tes que facer é coñecelo

sobretodo unha aposta pola súa consolidación,

e convertelo nun punto de encontro, facendo que

porque nalgúns casos están en situacións de preca-

toda a xente o faga seu» ❚

riedade, pero en xeral son fórmulas que funcionan

Mónica González «A ciencia e o teatro son dous cam-

e que teñen posibilidades de crecemento, de de-

pos románticos neste país, con pouca aceptación e

senvolvemento con máis recursos. Habería que

valorización social e pouco investimento, pero des-

conseguir máis apoios en programación, recursos

de hai máis dunha década en Europa hai un esfor-

económicos e difusión, e tal vez ir a unha progra-

Paco d’Pink «Creo que o Estado está obrigado a favo-

zo por achegar a ciencia a todo tipo de públicos,

mación de circuítos de festivais e de mostras. (...) Se

recer ós seus cidadáns uns accesos a determinadas

sobre todo aos máis cativos. O teatro pode ser un-

a rede está en crise, os circuítos aínda están moito

cousas, por exemplo á cultura, polo tanto, ó teatro.

ha canle para poder achegar a ciencia á sociedade.

peor, sobretodo pola dispersión de programacións,

(...) Como produtor independente necesito políticas

Hai experiencias en Europa que amosan que mes-

que o público non identifica claramente. Moitas ve-

claras, concretas, IVAs reducidos, redución de car-

mo se pode chegar a ser compañía residente en

ces de maneira clientelar enviábanse espectáculos a

gas na Seguridade Social e unha Seguridade Social

museos de ciencia». ❚

determinados concellos para cubrir unha necesida-

acorde cos tempos, políticas de incompatibilidades

Artur Trillo «As poucas compañías que facemos teatro

de puntual desa administración. Creo que hai que

claras. Ninguén vai investir os seus cartos nun mer-

infantil, sería necesario que deixáramos de poñer-

ir a modelos máis compactos, máis integrados e

cado confuso coma este.»

nos zancadillas entre nós. Non eliminemos o pouco

máis promocionados e cunha imaxe moito máis cla-

que se fai. Quen queira entender que entenda.» ❚

ra, que pode ser mediante a coordenación da rede

Luma Gómez «Non creo que sexa real que as compañí-

IGAEM e desta rede de circuítos». ❚

as se autofinancien. Este é un país desartellado culturalmente, non se pode pensar nun mercado libre.» ❚

Mesa 4 Vertebración Territorial | Era a mesa

Xerome Calero «Quero preguntar se por unha vez se vai

máis agardada, a formada polos representantes

democratizar a feira do teatro galego. (...) Que os pro-

Mesa 3 Captación e Fidelización de Públicos |

de distintas administracións. Lóxico, son os nosos

gramadores deixen de ser programadores de oído e

Segundo día. Moitas de nós fóramos collendo al-

principais clientes. Os coitelos estaban afiados pe-

poidan ver os espectáculos que queiran ver, fóra ou

go de práctica nas sesións anteriores e, milagro-

ro ninguén os ergueu. Máis que debater, escoi-

dentro da feira oficial. (...) Quero saber se o IGAEM vai

samente, íamonos librando das maniotas! En ple-

touse as propostas do novo goberno autonómico

vertebrar a información sobre teatro de toda Galicia e

na hora da sesta do martes 22 tocaba falar dun

e quixemos que eles escoitasen as nosas deman-

a publicidade dos espectáculos e compañías, e se é

tema peliagudo, un dos problemas máis grandes

das e inquietudes. Un intercambio sen acritudes

posible que cada compañía poida defender e presen-

do noso teatro. Úlo público? Evidentemente, en-

nin tensións, onde, nesta mesa final do Foro, as

tar o seu proxecto de cara aos convenios de produción

tre os asistentes non estaba. Asi que falabamos

xentes do teatro amosámonos unidas ante os no-

e distribución, non con papeis senón nun foro no que

dun ente case abstracto, sen posibilidades de ré-

vos retos de futuro.

se diga cómo se vai facer un espectáculo». ❚

plica ante as nosas conxecturas. A cousa foise

Cándido Pazó «Quería saber até que ponto se vai

Celestino Poza «O proxecto da Deputación da Coruña

quentando, ainda que de xeito moito máis orde-

abordar a comarcalización das infraestruturas; por-

é incompleto. Practicamente non existía política de

ado có día anterior. O debate empezou cunha

que o sistema local que funciona actualmente ten

cultura na Deputación, un proxecto cultural comple-

presentación-sorpresa, obxecto dos primeiros

unhas limitacións grandísimas» ❚

to. Parte da xestión que estamos actualmente a le-

Luís Bará «A comarcalización é un ideal pero a estas

var é tratar de racionalizar e sacarlle partido ao que

alturas é dificilmente realizable nun prazo de tem-

está feito, cousa que os dous últimos gobernos an-

Miguel Martín «Son o novo xerente do IGAEM, penso

po razoable se o entendemos como un proceso de

teriores deixaron languidecer dun xeito escandaloso,

que é necesario que me presente. Non proveño do

vertebración e de ordenación das infraestruturas. O

amosando a falta de interese político pola cultura.

mundo do teatro, pero no equipo de xerencia conto

que temos que facer é darlle un sentido vertebra-

Os instrumentos estaban aí, pero non se quixeron

con que vai haber xente do sector. Vou iniciar unha

dor e comarcalizador do territorio ao que hai ago-

utilizar. O proxecto de rede é un proxecto para re-

rolda de contactos. Pido uns días de confianza.» ❚

ra. As cidades e vilas teñen que ser os núcleos de-

matar co clientelismo. A utilización do dedo é —ou

sas programacións integradas e vertebradas nun te-

era— case universal. É imprescindible que se faga

rritorio. Hai que romper as tendencias localistas.» ❚

unha rede conxunta entre varias institucións: conce-

aplausos da xornada.

Xurxo Mares «O público depende do produto que se lle ofrece. (...) Hai moita tendencia a botar balóns fóra.» ❚ Dolores Vilavedra «O teatro no mundo actual é un espectáculo para minorías e temos que reivindicar

Eduardo Alonso «Non existe unha orixinal, aínda non coñecida, política cultural de esquerdas nacionalista que dea un xiro absoluto a este país?» ❚

que como minorías temos dereito a iso e sen com-

Luís Bará «Nós somos conscientes das limitacións or-

plexos. (...) Non é o mesmo falar de públicos de ma-

zamentarias, sobretodo debidas a compromisos ad-

sas que de públicos escolleitos que nos van permi-

quiridos do goberno anterior (o 80% do orzamen-

tir definir quizais moito mellor as estratexias de co-

to está comprometido en obras), o que nos vai li-

municación. (...) O teatro infantil, que a profesión é

mitar nunha primeira fase. Iso vai ser unha limita-

algo que ten completamente abandonado, e xa se

ción, sobretodo para o 2006, pero eu estou con-

ve que cando se fai algo ben funciona, como pasou

vencido de que, mesmo se mantivesemos os orza-

con As laranxas máis laranxas de todas as laranxas.

mentos anteriores, cunha boa xestión e unha opti-

Seguides sen decatarvos que eses nenos van ser o

mización dos recursos poderíamos ter moi bos re-

voso público de mañá. (...) Non se fai un mínimo es-

sultados. A iso témoslle que engadir unha liña de

forzo de pensar qué lle interesa a eses rapaces, con

cooperación entre os distintos departamentos, así

qué os podes seducir e con qué os podes entreter.

como a captación de recursos privados, conseguir

(...) Eu poría como modelo dunha estratexia humil-

que as empresas se involucren coa cultura.» ❚

de de fidelización de público o que fai a Sala Iago

X. Manuel Fernández «Manexamos orzamentos, pe-

cos títeres. (...) Ningunha compañía galega, agás o

ro facer política tamén é marcar obxectivos e prio-

CDG, desenvolveu estratexias de merchandising.

ridades cos mesmos cartos. Non nos obsesionemos

Ter un póster, un foulard, permíteche visualizar o espectáculo que foches ver e ser ti mesmo cómplice publicitario del». ❚

llos, deputacións...» ❚

cos cartos.» ❚ Manolo Rodríguez Tatán «Que vai pasar con ese tipo de programacións, as dos festivais, que son pro-

«Os problemas do teatro son dous: temos unha boa imaxe teórica, pero non impacto. O que teríamos que conseguir é que vaian comprar un coche a un concesionario e non a outro porque un apoiou ó teatro e o outro non. E o segundo tema é que non se pode conseguir financiamento porque o teatro nunca se considera unha industria excepto a efectos da Lei de Mecenado. Temos que pelexar por iso.» Fuco Sanjiao

5


EN PORTADA Luis Bará «Vai haber unha comisión técnica específica

seu día. O CDG quedouse obsoleto, eu creo que xa

partida orzamentaria para cubrir o importe dos

para estudar a proposta da rede e as axudas á pro-

non debe existir porque o Estado non ten necesida-

contratos que fan». ❚

dución. O IGAEM ten tamén unha responsabilidade

de de producir, hai unha sociedade que pode face-

X. Manuel Fernández «Os concellos neste momento

na detección de necesidades de equipamento. Ha-

lo. É fundamental que a Administración poña di-

afrontan tal cantidade de servizos que superan con

berá tamén unha persoa encargada da feira de te-

ñeiro e persoal especializado para facer un gran ser-

moito a súa capacidade financeira. Hai cantidade

atro que desenvolva unha nova proposta coñecen-

vidor. Demando coordenación e servizo, non crea-

de concellos que se meten máis alá do que poden

do a traxectoria da feira. Pode haber liñas de crédi-

ción e innovación porque temos unha sociedade

e van acumulando toda unha serie de débedas.

to con entidades privadas para que poidan apostar

que grazas a esa estrutura minifundista pode apor-

Creo que as compañías tedes todo o dereito a co-

máis pola produción e as industrias culturais». ❚

tar cousas que outras non poden aportar». ❚

brar nun tempo razoable.» ❚

Pepe Penabade «Sería importante conseguir que a

Larraitz Urruzola «Levo anos sobrevivindo a base de

TVG fixese unha divulgación do teatro. Creo que

imaxinación, isto significa que o teatro galego está-

Pasaban das oito da tarde, e tocáballe a Manolo

hai material suficiente para cubrir como mínimo un-

se movendo, non está parado. O que precisa é o

Lourenzo pechar o Foro coas súas palabras. Moi-

ha programación dunha hora semanal.» ❚

apoio da administración: coordenación na divulga-

tas cousas quedaban no tinteiro, todos os proble-

ción do noso traballo, 30% do orzamento global

mas sen resolver, mais unha esperanza: estamos

na produción de espectáculos infantis...» ❚

preparados para o diálogo. Ainda que custe, po-

Paco d’Pink «O minifundio non é un lastre. Hoxe en día temos unha estrutura social o máis parecida a Internet: núcleos de creación pequenos e indepe-

Manolo Botana «As compañías quedamos en pelotas

dentes que funcionan. Fáltanos o servidor, unha

cando os concellos non pagan. Quixera pedirlle ao

Administración que coordine, canalice e comuni-

IGAEM ou á Consellaría de Cultura que cando un

que. A idea do IGAEM pareceume moi acertada no

concello asine un convenio se lle esixa crear unha

demos saír gañando. A próxima cita, o Congreso Galego do Teatro. Sigamos preparándonos. ■

OFORONARÚA Xa que o público non estivo presente nos debates, unha delegación da Escaramuza decidiu saír na súa busca, para saber até que ponto os que estabamos fechados no Consello da Cultura estabamos falando do sexo dos anxos. Propuxémoslles respostar a unha serie de preguntas paralelas ao que se discutía no Foro. Enfin, que cada un tire as súas conclusións.

❚ 1. ¿Cantas veces vas ó ano ó teatro? ❚ 2. ¿Cal é o título da última obra que foches ver? ❚ 3. Se o teu Concello programase un ciclo de teatro cunha obra cada semana (catro ó mes) a cantas cres que asistirías neses trinta días? ❚ 4. Puidendo elixir entre ver unha película pagando no cine ou unha obra de teatro gratuita, ¿cal delas escollerías para pasar unha tarde de ocio coa familia ou cos amigos? ❚ 5. ¿Canto pagarías como máximo por ver unha obra de teatro? ❚ 6. ¿Admitirías publicidade nas obras de teatro para axudar a financiar o sector? ❚ 7. Segundo a túa perspectiva: ❚ ¿Cal é o estado actual do teatro galego? ❚ ¿Recibe moitas ou poucas axudas por parte da Administración? ❚ 8. ¿Cantos teatros funcionan en Compostela? ❚ 9. ¿Existe algunha publicación en galego relacionada co mundo do teatro? ❚ 10. ¿Poderías dicirme o nome: ❚ dun teatro de Santiago? ❚ dun grupo de teatro galego? ❚ dunha actriz e un actor de teatro galegos? ❚ dunha mostra de teatro que se celebre periodicamente en Galicia? ❚ dalgún espectáculo en cartel nos teatros galegos?

Máximo Lucio

Tania Franco

Quiosqueiro. 23 anos.

Administrativa. 24 anos.

Honduras, leva 6 anos vivindo en Compostela

Pamplona, vive en Ferrol

1. Unha

1. Unha ou dúas, como moito

2. Hamlet

2. Las últimas palabras de Copito de Nieve

3. A unha

3. Ningunha seguramente, polo meu horario

4. O teatro

laboral

5. Cinco ou dez euros

4. O teatro, e aínda que fose pagando, tamén

6. Si

5. Depende da obra, pero entre vinte-trinta euros

7. Bo, pero hai que difundilo máis ❚ Creo que

6. Si 7. Non sei ❚ Poucas

poucas 8. Tres: o Principal, o Yago e…

8. Non sei

9. Non o sei

9. Non sei

10. O Yago e o Principal ❚ O da Fundación Caixa

10. Non ❚ Non ❚ Non ❚ Non

Galicia, ¿non? ❚ Non ❚ Non ❚ Non

Carmen Sabugo

David Ordóñez

Dependenta. 20 anos. León, vive en Santiago

Estudante de enxeñería. 18 anos.

1. Unha, porque os prezos son carísimos

Baio (A Coruña)

2. Nin idea

1. Ningunha

3. Se foran en fins de semana, iría a todas

2. Novelas ejemplares no Rosalía de Castro, en

4. O teatro, que parece máis interesante

primeiro de Bacharelato

5. Como moito quince euros, que a economía non

3. A ningunha

está nada boa

4. Iría ó cine. Aínda que me pagaran por ir ó

6. Si, que teñen que estar mazo de mal pagados

teatro, non iba, se vou é porque me obrigan.

7. Está mal, eu son de León e non se oe nada fóra

5. Tres euros

sobre el ❚ Poucas

6. Si 7. Non moi boa ❚ Non estou informado ó respecto

8. Tres 9. Ten que habela

8. Tres

10. O Principal ❚ Non ❚ O calvo de Pratos

9. Non o sei 10. Non ❚ Non ❚ Isabel Blanco e Morris (fai teatro,

Combinados. ¿Non fai teatro? É que eu para os

¿non?) ❚ Non ❚ Non.

nomes son moi mala, pero se os vexo, recoñézoos ❚ Non ❚ Algo de lapis, bicos ou unha cousa así.

por Carmen Marina Vidal

6


EN PORTADA

N

o ano 2004 tivo lugar o

A finais de setembro, entran-

I ENCONTRO de profe-

do en outubro, Mondoñedo aco-

sionais

relacionados

lleu entre 130 e 140 profesionais

coa narración oral en

da narración oral das máis diver-

Junta de los Ríos, Cádiz,

sas procedencias. No Encontro

coordinado

Pep

anterior decidírase que o seguin-

Bruno e Pepe Maestro, coa cola-

te tería lugar en terras galegas,

boración de Félix Calatayud e Pa-

por certa idea romántica da Gali-

blo Pérez. Este primeiro encontro

za como lugar de lendas e miste-

nacía sen máis pretensións que a

rios. Cadrara daquela que a úni-

de proporcionar un lugar onde

ca representante galega en Cá-

profesionais de diferentes proce-

diz era eu e, na miña inconscien-

dencias puidesen verse as caras e

cia, ofrecinme a organizalo coa

falar, falar, falar. Os contidos dis-

axuda do anterior coordinador

tribuíanse en mesas de traballo e

Pep Bruno e coa colaboración

os chamados microrelatorios ou

dos contadores de contos afinca-

disertacións de dez minutos so-

dos nestas terras. Escollimos

bre un tema concreto que propi-

Mondoñedo polas facilidades

ciase o debate posterior. Sen nin-

que nos ofreceron alí para a hos-

gún afán de lucro, as persoas en-

pedaxe e as dietas dese número

cargadas de levar adiante tanto

de asistentes, case o doble que

as mesas de traballo como os mi-

no ano anterior. E resultou que

crorelatorios eran conscientes de

Mondoñedo sorprendeu polo

que estes encontros son só o

que ten de lugar agochado entre

punto de partida para a refle-

as montañas, porque ata parece

xión. Daí que se tratasen temas

que respiras irrealidade cando

tan diversos e tan controvertidos

camiñas nas súas rúas entre a

como a formación do narrador, a

néboa, porque alí pode gardarse

voz propia do contista, a literatu-

calquera segredo, mesmo o do

ra, a transversalidade dos con-

mar que está tan perto.

por

II Encontro de Narradores/as Orais, Contistas, Contadores e Contadoras de Contos

MONDOÑEDO, SETEMBRO/OUTUBRO 2005 A miúdo non resulta fácil poñer nomes, definir conceptos, poñer lindes. Na profesión de quen conta contos evidénciase esa dificultade na nosa propia denominación. Sabemos o que facemos, pero non sabemos como chamarlle. Os Encontros entre profesionais da narración oral nacen porque buscamos espazos de intercambio, de debate, un diálogo que nos permita poñerlles nome aos conceptos que bulen ao noso redor. Se cadra non o conseguimos, porque xa dixen que hai conceptos que tenden a non deixarse engaiolar nun nome, pero como adoita acontecer, o bonito, o enriquecedor, é a busca.

tos, o canto, a respiración dos

Xa que este Encontro tiña lu-

contos, as asociacións de conta-

gar na Galiza, decidiuse prestar

dores de contos, as programa-

atención ao tema de contar en

cións e os circuitos de contacon-

dúas linguas: en galego e espa-

tos, a crítica, a relación co teatro

ñol, en euskara e español, en ca-

ou as condicións mínimas im-

talán e español. Ademais, falou-

ra bebés ou para adolescentes, o

ninsular, e cómpre que se coñe-

tentes ao Encontro. Por riba do

prescindibles para contar contos.

se da situación de narrador@s

humor e, por suposto, a defini-

zan máis alá das nosas fronteiras

tempo e do espazo, dos efluvios

Como se pode deducir des-

procedentes doutras culturas co-

ción do oficio e a súa terminolo-

o traballo que están a realizar na

de augardente e do cansazo da

pois da enumeración dos temas

mo a camerunesa, a xaponesa, a

xía. Son temas que esixen revi-

difusión da oralidade profesio-

xornada, Cadaval devolveunos

tratados naquel primeiro encon-

italiana, a francesa, ou a bereber.

sións contínuas, que suscitan po-

nais como Avelino González,

por uns intres a natureza de so-

tro, as persoas que nos adicamos

E mesmo se aproveitou para pre-

lémica e para os que o tempo

Santi Prego, Ana Carreira, Esme-

ñadores que nos permite crear

a un determinado oficio temos

sentar a candidatura da tradición

sempre queda escaso. Aínda así,

ralda Quiroga (asistentes ao en-

novas realidades, compartiu con-

preocupacións moi semellantes e

galego-portuguesa como Patri-

houbo oco para a presentación

contro) e, por suposto, Cándido

nosco verdades e mentiras, refle-

o feito de que sigan a ser preo-

monio Inmaterial ante a Unesco

de revistas e webs relacionadas

Pazó ou Carlos Blanco. E, xa liga-

xións, citas e, por suposto, o

cupacións é que non están solu-

por parte do colectivo Ponte nas

coa narración oral como poden

das a editoriais de álbum infantil,

conto de Tristán e Isolda remata-

cionadas. No noso caso: a busca

Ondas.

ser a revista Tantágora, a revista

as persoas que divulgan median-

do por un aria de ópera que nos

do espazo propio da narración

Por primeira vez e grazas á

da ANIN ou a web NAOCAT, to-

te a narración oral as historias de

cantou Victoria Gullón. Iso é ma-

oral nas ofertas culturais e de

boa disposición de varios mes-

das elas de procedencia catalana.

Kalandraka ou Oqo tamén pre-

xia, e o demais son contos. ■

ocio, a dignificación do oficio ou

tres na materia, puidemos con-

Deixo o último párrafo para

sentes en Mondoñedo. Por últi-

a dispersión. Estamos ante unha

tar cunhas sesións dominicais

agradecer a asistencia de profe-

mo, unha referencia á velada na

actividade ancestral, base da tra-

que trataban con toda a profun-

sionais galegos a este encontro,

que Quico Cadaval achegou o

dición e da transmisión de cultu-

didade que permiten tres horas

pois a miúdo resulta difícil por

espíritu de Cunqueiro @s asis-

ra, pero etérea e inmaterial co-

de traballo os temas da simbolo-

axenda ou por circunstancias es-

mo a palabra falada.

xía nos contos, contar con ob-

pecíficas de cadaquén asistir ás

Daí a necesidade dun Segun-

xectos, a memoria, a voz e a

xuntanzas deste tipo que teñen

do Encontro, e no futuro, dun

busca e inclusión da tradición

lugar en diferentes lugares da

Terceiro. Aínda que só sexa para

oral no repertorio.

xeografía peninsular ou extrape-

decatarnos de que cada conta-

Outros temas presentes neste

dor ou contadora de contos é un

Segundo Encontro foron os das

mundo, e que a súa figura ten a

fronteiras da oralidade, a relación

importancia de que representa

da oralidade coa escritura e co

unha determinada maneira de

teatro, a animación á lectura, a

ver a vida, a real e a ficticia. Ne-

simboloxía, o feito de contar pa-

sa maneira de ver a vida, de contar o conto, é onde reside a identificación con quen escoita. Por iso o tema escollido para este Segundo Encontro foi a figura d@ narrad@r.

por Paula Carballeira

7


EN PORTADA

SimposioDigitalIV Chaman á AADTEG para que enviemos un actor a un Simposio do Audiovisual en Canarias. Cándido Pazó –presidente da AADTEG– fala con Mabel Rivera, expresidenta da AADTEG, actriz sobranceira do audiovisual galego e cun discurso moi lúcido sobre o mesmo. Non pode ir. Cándido fala cos dous vocais de Audiovisual da AADTEG. Tentan axustar as datas, pero finalmente tampouco poden. Chama a Rosa Álvarez, cun perfil idéntico ó de Mabel Rivera: non a da localizado, e hai que sacar os billetes de avión xa. Finalmente fala comigo, exdirectivo da Asociación e na actualidade redactor da revista que estades lendo.

CRÓNICADE49HORASENCANARIAS

X

ustamente nesas datas tiña que empezar a dirixir un espectáculo, pero o 50% do elenco avísa-

rentes sitios de España. Pasados

me de que hai que pos-

eses trinta segundos, sae Pancho

poñer o comezo dos en-

de as de triunfo, arrastrando. Fa-

saios unha semana. Por tanto

la durante 15 minutos centrando

dúas organizacións profesionais

podo ir ó Simposio Dixital IV. E

o debate: vaise falar de financia-

ás que pertenzo. En canto ós cri-

vou. Entrevístome previamente

mento, de que o esencial son os

terios profesionais, recórdolles ós

co Presidente da AADTEG e con

contidos e non a tecnoloxía, da

asistentes que o sector audiovi-

nanciamento entre diversas Co-

Luís Iglesia, da vocalía de audio-

expansión de Continental, que

sual de Galicia ten só dez anos. E

munidades Autónomas (CCAA)

visual, para documentarme. Por

vai abrir oficinas en Hong Kong,

cando eles chegaron, nós xa es-

forza os guións para que haxa

último Marta, a nosa secretaria,

Los Ángeles e Bruxelas, do futu-

tabamos alí. E xa está, rematei.

cotas de actores de cada CCAA.

entrégame un dossier —conve-

ro do sector. A partir de aquí, to-

Os asistentes miran para min.

O produto —as pelis— resíntese.

nios, tarifas, o escaramuza espe-

dos respiramos aliviados, e em-

Son unha nena de cinco anos,

Algún empeza a delirar sobre a

cial audiovisual, etc.— e esa

peza o diálogo. Os do audiovi-

vestida de organdí recitando

necesidade de elencos monoco-

mesma tarde xa estou na illa de

sual canario van de pobriños:

«língua proletaria do meu po-

lor (todos da mesma CCAA), so-

Las Palmas.

non teñen cartos, están desuni-

vo». Non esperaban un discurso

bre eliminar a cofinanciación e

O simposio ten dúas partes

dos, ninguén lles quere (consola

así, pero acéptano ben. Din que

que cada CCAA faga as suas

diferenciadas. Por un lado, a par-

ver que por unha vez os que van

así debe ser, que debemos infor-

propias TV movies, etc. Dígolles

te dura, que trata sobre propie-

de pobriños son os outros). «Xa

marlles das tarifas, xa que eles

a miña opinión: minusvaloran ós

dade intelectual. Conferencias

nos gustaría ter tantas perspecti-

non as coñecen, que é bó para

actores. Traballar os acentos é

de Notarios, Rexistradores da

vas de futuro coma ti», dinlle a

todos ter unha tarificación ob-

parte do oficio do actor. Se

Propiedade, Catedráticos e De-

Pancho, e ter a puxanza do sec-

xectiva, e que ata lles facilita o

aprendemos a falar en madrileño

putados sobre lexislación. É o

tor audiovisual galego. En canto

traballo á hora de elaborar orza-

nos anos 90, non vexo por que

groso do Congreso. Luís Iglesia

ó futuro do sector a ningún dos

mentos. Sen comentarios.

non imos aprender as nosas fra-

advertírame de que probable-

participantes lles cae da boca a

Acudo como espectador á

ses en catalán ou en andaluz. E

mente era o verdadeiro motivo

expresión «coller músculo em-

segunda mesa: As Comunidades

logo non fala Jaenada —barcelo-

do Congreso, e infórmame de

presarial». Tomo nota. Se me to-

Autónomas ante o reto audiovi-

nés— en andaluz, e Bardem —

que os actores seguimos inxe-

ca falar utilizareina tamén. Non

sual. Seis Directores Xerais de

madrileño— en galego? Por ou-

nuamente pelexando por con-

quero quedar de parvo. Os tres

Audiovisual, seis, de diferentes

tro lado, non entendo por que

servar e mellorar o convenio,

actores invitados (un galego, un

Comunidades Autónomas. Mo-

cada vez que hai un personaxe

mentras que os cartos, os cartos

madrileño e un canario), esta-

derador: Pancho Casal (había

galego (ou andaluz, ou vasco)

de verdade están nos dereitos de

mos alí calados coma petos. Para

outro moderador asignado, pero

nunha TV movie hai que xustifi-

propiedade. Non estou como re-

rematar o coloquio o moderador,

fallou no último momento). Ca-

calo. «Emigrei a ésta cidade hai

lator nesas mesas sobre dereitos,

moi amable, convida a falar «a

da Director Xeral expón a estra-

20 anos», ou «a miña moza é de

e non penso acudir ás conferen-

esa parte do sector que transmi-

texia do seu departamento. Só

por aquí», etc. o máis normal do

cias. Non entendo nada diso.

te a emoción: os actores». Sinto

me interesa o galego: Manuel F.

mundo é que haxa un galego en

«Só os especialistas entenden»

como unha descarga. O lado es-

Iglesias, un director xeral noviño

Barcelona, ou un vasco en Gra-

dime Luís. «Desde a vocalía esta-

curo apodérase de min. Sospei-

de paquete. Resumo do que a

nada. O máis normal é que haxa

mos tentando buscar asesora-

taba que eramos o floreiro da

nós nos interesa: Vai haber máis

un español en España. O madri-

mento de avogados especializa-

mesa, pero non esperaba que se

orzamento, criterios obxectivos

leño que provocara a miña inter-

dos en propiedade intelectual.

fora explicitar dun xeito tan ob-

de contratación (de feito a comi-

vención bufa. «A non ser que os

Pero é importante que vaias alí e

vio.

sión avaliadora non será galega,

galegos ou os vascos non sexa-

«Sinto decepcionar ó mode-

para garantir esa obxectividade)

mos españois. A non ser que ti

A segunda parte do Congre-

rador, pero non vou falar de

e definirase o concepto de pelí-

sexas un separatista e nos quei-

so son dúas mesas. A primeira

emoción». Falo do convenio, de

cula galega por medio dun bare-

ras separar». Isto último non llo

chámase Criterios Profesionais

canto levamos loitado, de que

mo. O señor director (en realida-

digo. É unha licencia poética. Pe-

do sector audiovisual e é na que

seguimos loitando polo eviden-

de é máis novo ca min) transmi-

ro penseino.

estou eu. A segunda As Comuni-

te, porque se cumpra a lei, da

te ilusión e capacidade de traba-

En fin, o dito. Loitar polo evi-

dades Autónomas ante o reto

responsabilidade que temos en

llo e sen dúbida fai a exposición

dente. Polo demáis ben: en Las

audiovisual. Ambas están lidera-

canto que nós somos os que da-

máis brillante da mesa.

Palmas non chovía, e trouxen

das claramente por Pancho Ca-

mos a cara, nós somos a voz da

Debate: riquiñismo e diplo-

sal. Na dos Criterios Profesionais

cultura e da ideoloxía que trans-

macia vaticana. De súpeto, xa

presentámonos os relatores e lo-

miten eses guións e esas produ-

pasados de hora e con fame, sal-

go faise un silencio denso de 30

toras. Da importancia de man-

ta o tema das tv movies. O fi-

segundos. É como se se reparti-

ternos unidos para poder exercer

ran as cartas e todo o mundo

presión sobre todos estes temas.

quedara esperando que lle che-

E do labor da AADTEG e do Sin-

gara a baza. O título da mesa era

dicato Galego do Espectáculo, as

osmes no ambiente».

demasiado amplo, e o perfil dos intervintes moi dispar: actores, produtores, directores de dife-

por Santi Prego

300gr de mojo verde. Tocamos a 1 gr por socio. ■

8


EN PORTADA

Compostela, Mondoñedo, Las Palmas... O debate non ten fronteiras. O máis internacional deste número tivo lugar no Brasil, tan lonxe e tan perto de nós. Alí foi convidada a escaramuza, e esta cronista aló foi no seu nome, encantada, para codearse con outras experiencias, algunhas moi próximas, outras moi distintas. En común, a teimosía. Que motivos nos poden manter á fronte dunha publicación minoritaria, que case ninguén le e na que menos xente aínda participa? En Porto Alegre, no contexto dun festival intenso e vertixinoso, que merece máis dun artigo e do que irei soltando pinceladas al longo de próximos números, houbo tamén ocasión para o debate. A escaramuza participou nun encontro sobre as revistas especializadas en artes escénicas. Cinco proxectos poñen sobre a mesa os seus obxectivos e prioridades, as súas ilusións e esperanzas. Unha boa ocasión para comparar propostas e, no noso caso, para a autocrítica e a autoreflexión.

ASPUBLICACIÓNSSOBRETEATROVENSEASCARASEN Fatima Saadi | Rio de Janeiro

A importancia das publicacións para a articulación entre teoría e práctica

N

a nosa revista pensamos que o terreo da actividade artística é movedizo, e que non se dá aprehendido só pola teoría ou só pola práctica. E o que é importante para nós da obra de arte é que

articula a teoria, ligada ao pensamento; e a práctica, ligada ao sensíbel. A complexidade da obra de arte fai que a aprehensión desa articulación entre a teoría e a práctica sexa moi difícil. Para nós, a necesidade de pensar o teatro está relacionada con estas cuestións: A da articulación do sensíbel e o intelixíbel na obra de arte, que leva ao espectador a unha disposición mais retinada, do que o simple “gostei/non gostei”. Na mesma liña, a articulación entre a teoría e a práctica na discusión artística, que limita a teoría moitas veces a un mero elemento utilitario para a creación

PORTO ALEGRE

rias xeracións, desde o punto de vista histórico, estético, sociolóxico, e con bases metodolóxicas diversas. ❚ A axilidade no intercambio entre profesionais que é propiciada por estas publicacións periódicas, que moitas veces presentan tópicos que ás veces acaban convertíndose en teses e mesmo en libros. A creación de material que estas revistas producen a través da realizacion de entrevistas, de material visual, de rexistro... Pero sobre todo o intercambio entre profesionais de distintas cidades, de distintos países, por medio de artigos...

Folhetim A súa particularidade é que é unha revista editada por uma compañía de teatro. Con todo o que iso acarrea, no positivo e no negativo, na medida en que é unha iniciativa sempre á veira dunha interrupción ou dun ataque de optimismo ou de desánimo por parte dos que a publicamos. A nosa é unha compañía carioca, di-

artistica e non un apoio para a mesma. A isto contribúe

rixida por António Guedes

o preconceito que muitos de nós temos de que a refle-

desde que existe, no 91. O

xión esteriliza a fonte creadora.

Folhetim é unha revista de

E o terceiro tema é o modo de aprehension da obra

ensaio. Foi creada no ano

polo espectador. No caso do crítico esta aprensión, con

98 e está para saír o nú-

todos os riscos que isto acarrea, dáse a partir dun pro-

mero 22. A idea da revis-

cedemento tamén creativo.

ta partiu do director da

En canto ás outras razóns da importancia das pu-

compañia. El queria a

blicacións en artes escénicas, semellan obvias:

través dela guiar a refle-

❚ A falta de espazo nos medios de comunicación

xión sobre a práctica es-

masiva para o teatro, xa non digo para a reflexión críti-

cénica, que antes nós

ca, mais apenas para a información sobre teatro.

presentábamos nos no-

❚ A necesidade de que a práctica sexa compreendi-

sos programas de man,

da a partir dos pensamentos dos pesquisadores de va-

só que somos unha

por Comba Campoy

9


EN PORTADA pequena compañía, cun público pequeno, polo que ás

sión. Aqui chegaron o maquetador e outras persoas

veces os programas eran mais caros do que a propia

mais para axudar. Empezamos a sacar, paralelamente,

produción. Así que pensamos facer unha revista, que

ensaios máis longos, Folhetim ensaio. Temos un pro-

ainda que inclue traballos sobre os nosos espectáculos,

xecto gráfico variábel; cando non temos diñeiro esta

non se centra no traballo da propia compañía. Cando

capa que normalmente é a catro cores está feita a dú-

estábamos preparando o espectáculo Medeia, por

as e non se nota muito, grazas a que o noso deseñador

exemplo, fixemos un número especial sobre teatro trá-

gráfico é unha persoa acostumada a traballar no medio

xico. A revista tamén aparece como resultado do meu

da necesidade. A verdade é que temos un equipo mui

traballo de dramaturga. A compañía ten esa especifici-

pequeno. Somos os catro editores, o deseñador gráfi-

dade de contar co traballo estábel dun director, dunha

co, un produtor de imaxe, un fotógrafo para as entre-

dramaturga, dunha escenógrafa, dun núcleo técnico,

vistas, un revisor dos textos, unha secretaria que coida

temos tamén un pequeno núcleo de actores... Dalgun-

da transcrición das entrevistas e da distribución da re-

Sete Palcos

ha maneira eu quixen demostrar que a presenza da fi-

vista nas librarias, e unha bolseira. Só están remunera-

No inicio producimos só esta revista, que leva catro nú-

gura da dramaturga implica un diferencial. Dado que

dos a secretaria e o revisor. Comezamos con cincocen-

meros publicados. Ao principio o formato non era mo-

eu traballo cunhas teorías teatrais e cunhas traducións,

tos, agora temos unha tiraxe de 1000 exemplares, dos

nográfico, mais nun determinado momento pareceu-

pois tamén son tradutora, pareceunos que era un bon

cais 200 adoitan doarse a bibliotecas e salas de teatro.

nos que a revista tiña máis sentido organizada en nú-

modo de evidenciar esa relación entre a teoría e a prác-

O grande problema é sempre o diñeiro do correo. Ta-

meros monográficos sobre a realidade teatral de cada

tica. Até o número 21 non contamos con apoio eco-

mén tivemos que diminuir a frecuencia nas edicións.

país ou sobre outros temas. Unha das primeiras proble-

nómico permanente nin patrocinios. Parece un milagre

Antes sacabamos tres, este ano van só dúas. E tivemos

máticas que afrontamos foi a da periodicidade. Eu fixen

ter chegado até aqui. Precisamente nun país como o

que reducir o número de páxinas, de 132 para 120.

unha revista no tempo do teatro universitario que foi

noso, en que poucas iniciativas teñen continuidade, é

Agora estamos buscando novos patrocinadores. Temos

un record porque chegou a sacar quince números. Pen-

importante insistir. Porque a carencia no Brasil é xusta-

asinado para o ano que vén un convenio con varias

so que unha revista atinxe a madurez cando chega ao

mente de proxectos a medio e longo prazo, para alén

fundacións privadas. Asi que penso que imos poder ti-

número 20, máis ou menos. A maior parte das revistas

da festa e do evento que iso sabemos facelo coma nin-

rar adiante. A nosa distribución é mui direccionada: es-

morren entre o número cinco e o número vinte. Algun-

guén.

colas de teatro, salas, algunha libraria.

has, se cadra a maioria, non chegan nin ao número 5.

«A axilidade no intercambio entre profesionais é propiciada por estas publicacións periódicas, que moitas veces presentan tópicos que ás veces acaban convertíndose en teses e mesmo en libros.» Fátima Saadi

Ademais da iniciativa do director e da miña impli-

Asi que, feita por unha compañía, o Folhetim quer

Asi que cando chegan ao número vinte acadan unha

cación, puidemos contar desde o inicio con Ángela Lei-

discutir as relacións entre a teoría e a práctica, e para iso

consistencia interesante. No teatro universitario nós vi-

te Lopes, traductora do francés e profesora de teatro; e

procuramos privilexiar o estilo ensaístico á hora de esco-

viamos con esa angustia, queriamos facer unha revista

con Walter Lima Torres, actor e director e tamén profe-

ller os artigos. O artigo ten que ser unha cuestión de-

trimestral e nunca o conseguíamos. Na Cena Lusófona

sor. Eles axudaron a dar forma á revista, que debería

senvolvida. Non traballamos nin no relato xornalístico

eu pensei que xa non tiña sentido esta angustia da pe-

contar con catro ensaios a cargo de cada un de nós en

nin no académico, fuximos dos artigos con trescentas

riodicidade porque nunca depende de nós. Depende

cada número. Aquel que non tivese o que escribir de-

notas de rodapé. Penso que temos conseguido algunhas

de apoios, de colaboracións... Así que preferín que a

bería buscar algunha colaboración, sen remuneración

cousas boas: veicular novos ensaístas, dar unha certa co-

revista saíra cando puidese. E esta ten dous números

ningunha. Por ese motivo nos primeiros números nin-

bertura do que se está facendo no país por medio de en-

monográficos, un é de 1998, sobre o teatro do Brasil.

guén queria colaborar, e só nós escribíamos. Falando

trevistas, e todo isto co pouco diñeiro de que dispomos,

A última que publicamos, en 2003, foi xustamente so-

10 con un e con outro, empezamos a darnos conta de que

que nos impide desprazarnos por lugares afastados do

bre teatro galego, que pretendia dar unha panorámica

a revista valia a pena. Comentábannos que tiña unha

país. Penso que estamos facendo crítica ao preguntarnos

sobre unha rexión que para nós ten fala portuguesa; é

mestura interesante de artigos históricos e de actuali-

polo sentido das cousas, no Folhetim tentamos pensar,

unha rexión autónoma onde esta aventura da lingua

dade. Entón vimos que iso era interesante. O número

ou aprender a pensar, teatralmente. ■

portuguesa comezou e á que nos sentimos particular-

cero saiu dunha impresora, neste caso da nosa ex-im-

mente ligados, e parecíanos importante dala a coñecer

presora, que non sobreviviu. Empezamos con 500

António Barros | Coímbra

no resto do mundo de fala portuguesa. Temos en pre-

exemplares fotocopiados. Despois pasamos a imprimir

Promover o encontro

paración outro número, tamén monográfico, sobre a

a capa a cor. Daquela contamos con algúns apoios,

F

ronte ás revistas que parten dun grupo, as nosas

obra do antropólogo e escritor angolano Rui Duarte de

publicacións teñen outro tipo de preocupación. Eu

Carvalho, que nos parece importante dar a coñecer. A

traballo tamén nun grupo de teatro, A Escola da

nosa preocupación é quebrar o descoñecemento que

sempre moi cativos, da secretaria de Cultura do Estado (de Rio de Janeiro) e do município. No 2002, a prefeitura (o goberno municipal) deunos unha mellor axuda por un ano; mellorou a imaxe e a calidade da impre-

Noite, en Coimbra, mais aí non temos ningunha re-

hai entre os países de fala portuguesa, que a pesar de

vista. A Cena Lusófona é unha institución de índole

sentirnos próximos e de ter unha comunicación apa-

asociativo que funciona desde hai perto de dez anos e

rentemente rápida, na realidade esa comunicación non

se dedica exclusivamente ao intercambio entre os paí-

se produce. Hai certos tránsitos entre Portugal e o Bra-

ses de lingua portuguesa. Unha cuestión que nos pre-

sil, pero non hai unha boa comunicación entre o Brasil

ocupa profundamente é promover o encontro de for-

e os países africanos de fala portuguesa, por non falar

ma xeral, a través de varias fórmulas, como a organiza-

de Timor, onde a realidade teatral é mui precaria, ten

ción de festivais ou, por exemplo, a xuntanza de esco-

só dous, tres anos, pensemos que acadaron a indepen-

las de teatro portuguesas e brasileiras que fi-

dencia en 2002. Con todo a realidade africana é mui

xemos en Lisboa. Organizamos festivais nos

pouco coñecida; son países moi xoves, con trinta anos,

distintos países de lingua portuguesa, traba-

pero con unha certa realidade teatral, e a partir do no-

llamos na coprodución de espectáculos, organizamos estadías de actores de diversos países que se reúnen nun lugar e nun tempo, durante as que producen espectáculos. Temos unha preocupación fundamental pola dramaturxia, contamos cun Centro de Documentación con sede en Coimbra, co fin de establecer contactos coas dramaturxias da Lusofonía. E a partir dun determinado momento crimos que era posíbel crear unha publicación.


EN PORTADA socios está a organización de cursos, tentando cubrir

unha serie de seccións fixas, dentro das cais a máis im-

así a eiva da inexistencia dunha escola de arte dramá-

portante é o tema de portada, un tema de actualidade

tica na Galiza, que felizmente empeza a funcionar es-

mais non excesivamente puntual, que puidese ter ca-

te outubro. Até o dagora a formación dos profesio-

ducado cando a revista saíra á rúa. Ademais do tema

nais galegos do teatro era completamente autodi-

de portada, que ocupa practicamente a metade da re-

dacta; entre os actores galegos atopamos biólogos,

vista, incluimos outras colaboracións, que agradecemos

filósofos, xornalistas, pero moi poucos licenciados

enormemente. Normalmente non son espontáneas, e

en arte dramática.

proveñen de xente da asociación como de fóra. Incluímos tamén entrevistas a profesionais de relevancia, ga-

Escaramuza

legos ou de fóra que veñen traballar a Galiza. Interésa-

Como outro dos instrumentos da Asociación, éo

nos unha visión ampla da profesión, non nos gusta cir-

tanto de debate como de formación, porque

cunscribirnos ao que se entende convencional e estri-

para a conformación dunha conciencia de gru-

tamente por teatro. Abrímonos as artes escénicas e ás

po é importante que se fale, que se reflexione,

artes audiovisuais porque nós imos ter que sobrevivir

e para iso unha revista é unha ferramenta cla-

en todos estes ámbitos. Despois temos pequenas sec-

ve.

cións fixas que nos axudan a dinamizar a revista, a faO momento do seu nacemento foi 1990;

catro folios mecanografados, co obxectivo

cela máis levadeira, como son a sección de Teatranet, ou a sección de Laboral, os informes das vocalías....

de divulgar as actividades da asociación e

Esta nova etapa comezou no 2001, no 2003 eu pa-

promover o debate interno. Daquela ainda non tiña no-

sei a formar parte da directiva da Asociación e Santi

me. No ano 1996 a directiva que estaba ao fronte da

Prego cedeume a dirección da revista, ainda que segue

so Centro de Documentación tentamos recoller infor-

Asociación decidiu facer algo un pouco máis importan-

formando parte do consello de redacción. Desde entón

mación e difundila.

te. Conseguiron o apoio económico do IGAEM, o que

puidemos comprobar que a escaramuza é lida, tanto

permitiu aumentar a tirada, o número de páxinas, a ca-

dentro como fóra da Asociación. Recibimos frecuente-

Cenaberta

lidade do papel. É entón cando a revista pasa a cha-

mente correos electrónicos comentando algún artigo,

Para compensar a irregularidade da Sete Palcos, decidi-

marse escaramuza. Mantiña un obxectivo corporativis-

mesmo textos de resposta a outros artigos, o cal é im-

mos publicar este xornaliño ou newsletter, en versión en

ta, estaba dirixida basicamente aos asociados; e incluía

portante, ainda que temos moitos problemas para ani-

papel e on-line. Este último número é precisamente so-

nos seus contidos algúns comentarios sobre espectácu-

mar aos propios asociados a que colaboren. Isto é un-

bre publicacións. Dímoslle o título de «Editar é posível»;

los, non especificamente críticas teatrais. Tratábase

ha parte dun problema máis amplo que é o da falta de

dá conta da noticia das editoras, das edicións que se fan

máis ben de facerse eco de espectáculos dos asociados,

implicación en proxectos de tipo asociativo, que non se

en Portugal, no Brasil, en África; das revistas de teatro,

dar asesoramento legal aos problemas laborais que po-

dá só no teatro, senón en toda a sociedade. Un dos ob-

das editoras, desde as grandes editoras (mellor dito das

dían atopar os actores... Asi se mantivo até mais ou

xectivos a medio prazo da revista é conseguir unha

maiores, porque non hai «grandes editoras de teatro»)

menos o ano 2000. Nese ano accede á nova directiva,

maior implicación dos asociados, tamén en parte para

até os grupos que publican teatro. Penso que é un bo

como vocal de comunicación Santi Prego, que decidiu

liberar de todo o peso do traballo ás dúas persoas que

punto de partida e que xa ten sido útil. A versión en pa-

darlle unha volta á publicación, e tivo o interese de

formamos parte do equipo de redacción, que nos te-

pel ten dúas páxinas. A versión on-line é máis flexíbel.

abrir a revista alén do ámbito da Asociación. Naquel

mos que encargar da edición dos textos, das tradu-

Admite colaboracións, sinaturas, noticias; nós agradece-

momento, fóra da Revista Galega de Teatro non exis-

mos que as persoas de teatro que teñan notícias para

tian outras publicacións de teatro en Gali-

dar as envien, porque ainda que ás veces é difícil darlles

za. Considerouse interesante

cabida no papel a todas, en internet non o é. Nun pe-

que a sociedade galega puide-

queno artigo da Cenaberta sobre publicacións dicia que

se tamén acceder á revista es-

as revistas son instrumentos de análise sobre o fenóme-

caramuza, coñecer a problemá-

no teatral, e de diálogo coa práctica, e por iso son im-

tica da nosa profesión e ser par-

portantes, porque son escenas da actualidade viradas

te dela. E que ao mesmo tempo,

para o mundo, testemuñan procesos e experiencias,

persoas que non son asociadas,

porque proporcionan información a quen fai, mais ta-

mais son da profesión, puidesen

mén a quen critica, a quen estuda, a quen investiga, e

tomar parte nos debates que se

alimentan a curiosidade intelectual do espectador, polo

daban nela. Esta entrada de Santi

menos ao espectador informado e sensíbel ao fenóme-

Prego na dirección da revista supuxo

no artístico que todos gostaríamos de ter. ■

un cambio de imaxe importante. O responsábel do deseño gráfico nesta

Comba Campoy | Compostela

nova etapa da revista é Fausto Isorna,

A particularidade do caso galego: a necesidade do debate

un maquetador que estivo sempre moi

O

teatro galego a nivel profesional ten só vintesete

escaramuza afastouse un pouco da que

anos, e isto explica que ainda esteamos, como

fora a súa vocación inicial, de información aos socios

sector profesional e artístico, buscando un rumo,

sobre as actividades da asociación, ainda que este tipo

vencellado ao mundo teatral galego. A

consolidándonos. Unha ferramenta que foi fun-

de contidos se mantiveron, pero quíxoselle dar máis pe-

damental na valorización da profesión e do feito teatral

so ao debate, á actualidade e ás polémicas dentro das

en Galiza foi a creación da Asociación de Actores, Di-

artes escénicas galegas, e tamén do audiovisual, por-

rectores e Técnicos de Escena de Galicia, un colectivo

que nun país pequeno como a Galiza, a maior parte

formado a finais dos anos oitenta, maiormente por ac-

das persoas que traballan nas artes escénicas sobrevi-

tores, pero tamén por directores, e que, sen ser un sin-

ven en grande parte grazas a traballos esporádicos en

dicato, pretendía servir como elemento aglutinador de

produtoras de televisión ou de cinema. A partir deste

todo o sector, de debate, nun momento no que aínda

momento intentóuselle dar á revista un ton máis xor-

estamos definindo cara a onde vai o teatro galego.

nalístico, máis divulgativo, e facendo textos máis bre-

Neste momento de cambio político no goberno da co-

ves. Nesta nova etapa, polo tanto, o obxectivo funda-

munidade autónoma galega o debate entre as compa-

mental foi o debate, e promover a participación tanto

ñías, entre os actores, entre os profesionais é clave. E a

de socios como de non socios. O debate dentro da pro-

Escaramuza debería xogar un papel importante nese

fesión era e segue sendo unha das necesidades e unha

senso. Entre os servizos que oferta a AADTEG aos seus

das prioridades á hora de consolidarnos. Asentamos

«...Unha revista atinxe a madurez cando chega ao número 20, máis ou menos. A maior parte das revistas morren entre o número cinco e o número vinte. Algunhas, se cadra a maioria, non chegan nin ao número cinco.» António Barros

11


EN PORTADA cións, de conseguir as colaboracións... e sen ningún ti-

Desde a persoa que fai a portada,

queno como o noso, onde todo o mundo se coñece.

po de remuneración. Interésanos tamén que a escara-

gratuítamente, a quen traduce

Nós tentamos manter esa sección,

muza empece a incluír máis crítica teatral; xa o estamos

un artigo desde o inglés ao gale-

e cubrir polo menos dous

facendo nos últimos números, ainda que os propios crí-

go, até todas as persoas que ce-

ou tres espectáculos en ca-

ticos manifestan o seu recelo porque se sinten na boca

den tranquilamente os seus

da número. En Galicia non

do lobo. Penso que a crítica é fundamental para me-

textos para que se editen en

hai unha revista especializa-

drar, sobretodo nun sector coma o galego que ainda

galego. O último exemplo é

da en danza, e mentras iso

precisa de construírse.

Michel Azama, o dramaturgo

sexa así, nós manteremos un-

A miña pergunta é se isto que estamos tentando fa-

francés, que cando coñeceu

ha sección que se chama en

cer nós é posíbel: se unha revista especializada pode ser,

a existencia da revista, per-

danza. Antes tiñamos unha sec-

ao mesmo tempo, divulgativa e axudar ao debate den-

mitiunos publicar un dos

ción dedicada aos títeres até

tro da profesión. Se pode ser unha revista de cara a fó-

seus textos sen ningún ti-

que apareceu a revista Bululú,

ra e de cara a dentro, promover ese duplo fluxo e face-

po de interese lucrativo. É

pero penso que imos ter que res-

lo construtivo. Que axude a medrar como profesión e

importante ter en conta

catar esa sección porque esa revis-

como sociedade, pois a sociedade galega precisa do te-

este compromiso cultu-

ta esmoreceu no número cinco... E

atro tanto como o teatro galego precisa da sociedade.

ral, esa xenerosidade, e

desde hai tres anos temos unha

creo que nisto coincidi-

sección que se chama “Escenas

Antón Lamampereira | Cangas

mos todas as revistas

atlánticas”. A aproximación cultural

O compromiso coa lingua

de teatro. Por outra

da expresión en portugués e en gale-

H

ai que pensar que durante a Ditadura o galego

parte, ainda que a

go parécenos fundamental. Nesta sec-

estivo prohibido, que o teatro que se facía era

RGT centra a súa

ción procuramos buscar colaboracións

perseguido, e as revistas hai que situalas en este

atención no teatro galego, evidentemen-

con escritores, teóricos, actores e actri-

contexto. Porque editar en galego tamén é unha

te estamos abertos á cultura e ao teatro universal.

ces... portugueses, e agora imos apro-

opción. Nese senso, quería engadir ás reflexións sobre

A súa periodicidade é trimestral. Desde unha aso-

veitar para contactar tamén co Brasil. Por suposto, to-

a importancia das publicacións teatrais o compromiso

ciación cultural onde todos vivimos doutra cousa, sacar

das as colaboracións se editan en portugués. Por outra

lingüístico que conleva editar en galego. É completar o

catro números ao ano supón un enorme esforzo, pero

banda, temos unha sección adicada á axenda onde

que nós chamamos a normalización da cultura galega

desde hai tres anos mantemos esa periodicidade. A re-

tentamos informar da actividade teatral en Galicia, o

desde a perspectiva do teatro. A Revista edítaa unha

vista finánciase basicamente a través dun convenio que

que é sumamente complicado, e non é cuestión de tec-

asociación cultural sen ánimo de lucro. Nesta asocia-

asinamos hai cinco anos co IGAEM. Eles custean a im-

noloxía, senón de vontade política e vontade empresa-

ción hai un consello de redacción, seis persoas vence-

presión. Ademáis, o convenio inclúe a garantía de res-

rial, Nós tentamos recoller, cada tres meses, a axenda

lladas desde hai moito tempo ao teatro, sobre todo

pectar á liberdade de expresión na revista, que até ago-

da actividade teatral do país. Temos unha sección de

desde a práctica pedagóxica, levando grupos de teatro

ra se mantivo. Por outra banda nós lle entregamos ao

comentario de libros, de dous tipos: unha recensión

afeccionado nas escolas de bacharelato, é dicir desde a

Igaem trescentos exemplares, que envía (o que para

ampla de dúas páxinas, de crítica sobre o libro, e des-

animación, e tamén desde a teoría teatral. Contamos

nós sería imposíbel polos custos do correo) a centros de

pois outra sección que nós chamamos “anaquel”, on-

con moitísimos colaboradores e colaboradoras, o que

España, de Europa e mesmo de Latinamérica. Porque,

de damos noticia de todos os libros e revistas apareci-

nos dá ánimos para seguir cun proxecto deste tipo.

e este tamén é un obxectivo da propia revista, o Cen-

dos sobre teatro. Todas as publicacións que nós rese-

tro de Documentación Teatral do Igaem vaise nutrindo,

ñamos van formar parte do Fondo Teatral María Casa-

en parte, das revistas que recibe a partir dos intercam-

res de Cangas, un vila que ten unha enorme vida tea-

bios xerados pola RGT. Ademais dos trescentos exem-

tral. Outra sección que tamén tentamos manter é a que

plares que distribúe o Igaem temos un acordo con un-

chamamos “ficheiro”, onde tentamos levantar acta de

ha editorial que leva a revista a todas as librarías de Ga-

todo o que se fai no país no eido teatral. Desde unha

licia. A tirada é de seiscentos exemplares. Por outra

mestra ou mestre que ten un grupo de teatro nunha

banda, temos asinado un acordo co concello de Can-

escola, a unha conferencia que se dá en Compostela,

gas, que é onde se edita a revista, para a creación do

unha exposición... Despois temos unha sección que se

Fondo Teatral María Casares. Este Fondo, situado na bi-

chama “en cartel” onde tentamos informar de todos

blioteca pública de Cangas, nútrese da RGT e tamén de

os espectáculos que hai no país. Respecto ás metas

publicacións e dos libros que nós reseñamos na revista.

dunha publicacion teatral, eu insistiría simplemente no

É outra forma de divulgar a información e a reflexión

que nos axuda o contacto, a oportunidade de inter-

sobre o teatro a persoas que poidan ter acceso a unha

cambiar e xerar, nun país teatralmente xoven, reflexión

biblioteca pública.

sobre o feito teatral. ■

«...Para a conformación dunha conciencia de grupo é importante que se fale, que se reflexione, e para iso unha revista é unha ferramenta clave.» Comba Campoy

Os contidos da RGT

Pedro Marques | Lisboa

Hai un tema central, que ocupa aproximadamente o

Dar a coñecer os textos contemporáneos

corenta por cento da revista. Agora estamos preparando un que nós parece moi importante que é o tema do asociacionismo dos actores e das actrices. Despois hai un campo de colaboracións de tema libre. Temos un apartado de información sobre a actividade que desen-

E

u fago parte dun grupo de teatro de Lisboa, os Artistas Unidos. A compañía céntrase no teatro escrito contemporáneo do século XX, de Chejov para aquí, digamos. En 1995, á volta dun seminario di-

volve o Igaem, é un dos compromisos contemplados no

rixido por Jorge Silva de Melo constitúese a compañía

convenio con esta institución pública, nós reflectimos a

e até o 2000 foron unha compañía de itinerancia, que

actividade que desenvolve. Hai unha sección de crítica

presentaba espectáculos en teatros que a acollían pe-

de espectáculos, e agora empeza a haber unha serie de

riodicamente, sen un carácter regular. En xaneiro de

xente que se formou fóra lle interesa facela, porque é

2000, coa connivencia do Presidente da Cámara Muni-

verdadeiramente complicado atopar xente que queira

cipal de Lisboa, ocuparon o antigo edificio do xornal A

facer crítica teatral, sobre todo tamén nun país tan pe-

Capital. Era un edificio mui grande, de catro andares. En 2001 os Artistas Unidos instaláronse alí e fixeron base do seu traballo, alí contaban con todo o que é preciso para o traballo dunha compañía, permitindo conquerir un dos obxectivos, que era realizar actividades teatrais todos os días. Lecturas públicas, exposicións, presentacións de espectáculos... Non quero caer nun

12


EN PORTADA

INFORMES

ton miserabilista mais eu non estou contento coa situación de Portu-

representa unha oportunidade de

gal, onde os teatros están fechados a maior parte do tempo, inclusive

coñecer un deporte fascinante, mais

o Teatro Nacional, e así non é posíbel crear unha corrente de público.

tamén supón unha excelente ocasión

No Local A Capital, que despois foi chamado “Teatro Paulo Claro” en

para cultivar destrezas moi útiles pa-

informe da vocalía de ensino ▼

homenaxe a un actor da compañía que morreu, ese era un dos primeiros obxectivos, crear un público. Ese espazo era bastante amplo, o que nos permitía ter obradoiros de teatro, salas de ensaio, salas para a presentación dos espectáculos, para a produción... Formando unha

ra o labor interpretativo A primeira grande característica do curso veu determinada polo número e diversidade dos asistentes. Ao se-

organización, pouco usual no teatro, en que cada

ren oito persoas, o seguimento resul-

persoa tiña varias funcións. Un actor podia estar

tou moi personalizado e isto tivo re-

representando nunha sala de teatro e dúas horas

Nesta Escaramuza eximimos ás

percusións no aproveitamento final.

despois estar ensaiando noutra sala. Podía estar

compañeiras e compañeiros das

Porén, existía entre eles unha enor-

administrando o arquivo, ou podía estar escri-

vocalías de teatro e de audiovi-

me diferenza tanto de idade como

bindo para a revista...

sual, moi centrados coa organi-

de experiencia na práctica deportiva

zación dos seus respectivos fo-

—desde unha licenciada en INEM a

Revista dos Artistas Unidos

ros, de cumprir coa súa cita de ri-

alguén que levaba anos sen realizar

Xorde un pouco antes da sala, en 1999, du-

gor con esta sección. Non en bal-

ningunha actividade física intensa,

rante un seminario que se chamou Sen Deus

de, muitos dos debates e conclu-

pasando por un caso en que existía

nem Chefe que varios dos Artistas Unidos

sións xurdidas deses encontros

unha práctica anterior da esgrima

organizaron. Ese seminario foi o embrión

fornecerán de contidos a nosa re-

deportiva—. Este feito aportou un

do que ia ocorrer na Sala Capital. Del sai-

vistiña, asi que desta volta li-

factor moi positivo, pois fixo que se

ron cinco proxectos pequenos dentro do

bran. Non pasa o mesmo coa vo-

traballase desde a variedade –ele-

grupo, cada un dirixido por un actor. Un

calía de ensino, que si atopou un

mento que fornece riqueza ao traba-

deses proxectos era a Revista dos Artistas

momentiño para falarnos da acti-

llo escénico– e non se perseguise a

Unidos, que xa está no número trece, de

vidade que celebraron o pasado

uniformidade.

periodicidade semestral. Ten tamén un

trimestre: un curso de esgrima.

Os primeiros minutos de cada sesión

número especial cada ano, dedicado

Para os que non puidestes asistir,

reserváronse para as dúbidas xordi-

ao teatro dun país. A revista xurdiu da

aí vos vai.

das do traballo realizado o día ante-

necesidade de organización máis ampla e máis profunda do saber teatral, e da práctica teatral, porque os grupos en Portugal céntranse só na produción. Coa excepción do Teatro da Cornucopia, que ten unha colección que edita os seus textos, os grupos foron esque-

rior. A continuación, dedicáronse 45

Curso de esgrima impartido por Carlos Vizcaíno

A

minutos á preparación física —estiramentos e mobilización xeral das articulacións— que permitisen un traba-

práctica da esgrima incluiuse

llo moi intenso sen riscos de lesión.

tradicionalmente entre as dis-

Desde o primeiro día os asistentes

ciplinas que facían parte da

prestaron atención a esta parte do

aprendizaxe actoral e aínda

curso e mostraron unha disciplina e

dar, e da ausencia case total de edición de teatro, menos aínda teatro

hoxe figura nos currículos das princi-

seriedade que evitou a aparición de

contemporáneo, en Portugal. Só para dar unha pequena panorámica

pais escolas de interpretación. Porén,

fortes maniotas que atrapallasen o

da situación: Darío Fo, un autor que foi premio Nóbel, non ten unha

van ser moi poucas as ocasións en

seu traballo.

única edición en Portugal. Hai varias traducións, porque varias com-

que un profesional das táboas se ve-

O ambiente de traballo foi en todo

pañías de teatro montaron algún dos seus textos. Outro dos proxec-

xa na circunstancia de ter que reali-

momento cordial e de enorme inte-

tos dos Artistas Unidos era a de comprar traducións que xa existian.

zar algunha loita e mesmo poderá

rese e disciplina. O día 27 recibimos

Temos en proxecto unha tradución de Ibsen e unha de Jean Genet,

desenvolver unha extensa carreira

a visita das televisións e fomos cons-

que son traducións feitas para montaxes de compañías, e queremos

sen verse obrigado en ningún mo-

cientes da distancia que existía en-

recuperalas para editalas. E esa foi unha das cuestións que xurdiu nas

mento a tirar en escena. Como oco-

tre a espectacularidade inmediata

conversas do inicio dos Artistas Unidos, que era como acompañar to-

rre con outras materias –a danza, a

que nos demandaban e o noso tra-

da esta dinámica nova que se introduciu na Capital, unha dinámica in-

acrobacia…–, a utilidade da esgrima

ballo gradual, demorado, “priva-

críbel de produción teatral (presentábamos por ano entre quince e vin-

vai alén da súa eventual execución

do”… para alcanzar resultados sóli-

te espectáculos) coa edición crítica de textos e de ensaios. Entón xur-

escénica. Exercitándonos nesta acti-

dos. En todo momento se procurou,

diu esta revista. Todos os números conteñen un ou dous textos tea-

vidade estamos a traballar habilida-

ademais, a incorporación de imaxes

trais, pero tamén textos teóricos e entrevistas como complemento dos

des de enorme valor para o intérpre-

escénicas e se tiveron en conta as

nosos espectáculos. Por exemplo, nós presentamos varios espectácu-

te, como a coordinación motora, a

posibilidades dramáticas de todos

los da Sarah Kane e temos entrevistas con persoas que traballaron con

orientación espacial, o ritmo, a inte-

os elementos que se trataban. Co

ela. Mesmo publicamos a única curtametraxe que ela escribiu...

racción co partenaire, a concentra-

maior dos rigores, o curso desenvol-

ción ou a disociación.

veuse nunha atmósfera de xogo e

existían, ou xuntamos esas traducións con outras novas que nós face-

Desta maneira, un curso de iniciación

confianza recíproca. ■ Gena Baa-

mos. Por exemplo o caso do Harold Pinter. Antes só tiñamos tres pe-

á esgrima dirixido a actores e actrices

monde e Raúl Varo

cendo espazos e vías para aprofondar no feito de traballo, instrumentos de reflexión teatral. Esa reflexión precisa dunha organización que a poida atender. A revista surxiu entón desa necesidade de apronfon-

En paralelo á revista, facemos compilacións de traducións que xa

zas traducidas ao portugués deste autor que eu considero esencial para o teatro vivo. En cooperación coa editora Relógio de Agua, conseguimos editar dous volumes coas súas pezas. Despois, decidimos cre-

Datas: 24 ó 29 de outubro de 2005

ar unha colección propia de libriños de teatro, de autores que ninguén

Duración:

coñece, e que nós queremos divulgar. Estamos no número nove. Para

20 h (distribuidas de luns á venres de 16:30 a 20:30h e o sábado de 10 a 14h).

as nosas edicións contan co apoio do Instituto Portugués do Livro e

Lugar de impartición: Instituto Xelmírez II. Santiago de Compostela

das Biblioteca para a revista e os libriños de teatro. A compañía ten o

Prazas: 16 (asistiron 8 persoas)

apoio do Instituto das Artes e do Ministerio da Cultura. Ainda que no

Os principais puntos do programa foron: ❚ Breve introdución á historia da es-

último ano houbo un recorte moi grande e deixamos de recibir o

grima. ❚ Descrición das armas e a súa convención. ❚ A garda. Cambio de gar-

apoio ás edicións. ■

da. ❚ Os diferentes desprazamentos. ❚ Ataques en punta e de corte. O fondo. ❚ Defensas. ❚ A loita. Tensión dramática e ruido escénico. ❚ Lanzamentos. ❚ Caídas. ❚ Saúdos e protocolo. Vida escénica dun personaxe armado. ❚ Loita con capa. Loita con daga e espada. ❚ Loita coral. As coreografías teatrais. ❚ Disociación: loita e texto.

13


mento desfigurado xa que a conversa ocorre nos recor-

A obra naceu como produto da experimentación e é

dos ou na imaxinación, é dicir, nun espazo irreal, non

o resultado do traballo do obradoiro «A palabra en mo-

existente. Nun clima de malentendidos aparece a necesi-

vemento. Desde a forma ao contido» que en colabora-

dade do amor, e o sentimento florece do modo máis

ción coa autora M. Reiz como dramaturga, presentamos

inesperado pola incapacidade de romper as barreiras

na semana do II Ciclo das Marías Guerreras na Casa de

dunha relación íntima até o momento da morte. O feito

América 2004. O precedente e a base teórica do obra-

de que un personaxe xa non está entre os vivos sitúanos

doiro foi o relatorio, como o resumo da investigación te-

nun limbo entre a vida e a morte e introduce a idea

órica e práctica dos anos anteriores, «O uso das palabras

dunha dimensión irreal que domina o ambiente.

e da corporalidade. Innovación de significados», que

A atmósfera do ensoño, a confrontación da realidade co existente na memoria, a vinculación do presente e

Cando xurdiu a posibilidade de intervir neste número da revista Escaramuza, tiven a idea inmediata de aproveitar a oportunidade para reflexionar sobre a obra

presentei no VII Encuentro de Mujeres de Iberoamérica en las Artes Escénicas, FIT de Cádiz en 2003.

a imaxinación, suxeríronme, á hora da montaxe, unir o

Este texto teatral é na miña traxectoria a terceira

dramático e o lírico nun todo único. A unión do presen-

montaxe cuxa forma aplica a estrutura das dúas lingua-

te coa reminiscencia fixo posíbel que a obra flúa coma

xes escénicas. Con este espectáculo tratamos de seguir

un poema no visual e á vez como un drama no verbal. A

avanzando cara ao obxectivo de crear o noso propio es-

palabra trasládase e exténdese no espazo, transfórmase

tilo. Unha expresión de características concretas con de-

co movimento, que pretende captar a atención do es-

nominación teatro-danza. A esperanza en que o espec-

pectador coa súa forma específica de expresar o oculto

tador asimile e acepte a nosa visión é o mellor estímulo

El día de las explicaciones da mente e da relación das personaxes. Ademais de in-

nas que se dan a man di-

obra, un drama das relacións humanas, pretende

vitar á reflexión, a montaxe pretende chegar ao especta-

ferentes linguaxes escéni-

responder as preguntas sobre as relacións familia-

dor mediante a introdución da danza nun texto dramá-

cas. Seguir traballando

res e en consecuencia reflexionar sobre a loita da

tico. É o froito da nosa investigación sobre a transmisión

xuntas e desenvolver a ta-

muller pola independencia, o dereito á identidade.

da información ao espectador en forma das palabras e

refa de investigacion para

A obra é a voz feminina dos problemas de dúas xera-

na forma do movemento ao tempo. O percorrido dunha

explorar novas vías da ex-

cións, opoñendo dúas mulleres, nai e filla, que viven so-

busca de novos camiños no campo do teatro adoita ser

presión teatral.

as nun mundo común. É unha historia de mulleres que

largo e así é tamén no caso deste traballo.

A

para seguir co reto que supón explorar as maneiras novas

de M. Reiz, a montaxe que estreamos dentro do ciclo AMAEM 2005 na Casa de América. Á vez pensei escribir sobre o enfoque dancístico da proposta, sobre o que nomeamos teatro-danza.

El día de las explicaciones non é unha produción con

explora os sentimentos da soidade e a trauma afectiva

A esta obra teatral antecédenlle anos da miña inves-

grandes efectos, senón un espectáculo que pretende

no medio familiar. A autora escolleu o momento do en-

tigación no ámbito das técnicas da danza contemporá-

combinar as linguaxes distintas con acerto, para desper-

contro das dúas protagonistas tras a morte da nai e así a

nea, performances que reúnen a palabra coa danza na

tar no espectador o pensamiento e a emoción. ■ por

obra padece do enfrontamento directo das personaxes.

base de distintos textos e a poesía, e outros proxectos

Katarina Daucik

É unha historia de encontros e desencontros nun mo-

multidisciplinares.

14

http://aaag.es/wp-content/uploads/escaramuza20  

http://aaag.es/wp-content/uploads/escaramuza20.pdf